وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 1606 371392 272760 2026-04-13T22:59:18Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371392 wikitext text/x-wiki [[File:Rgb-raster-image.svg|left|frame| ڊجيٽل عڪس]] '''عددي عڪس''' يا '''ڊجيٽل عڪس'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Digital Image '''}} ھڪ قسم جي تصور کي چوندا آهن جيڪا [[تصويري جزو|تصويري جزن]] يا [[تصويري جزو|پڪسيل]] جي ٺھيل ھوندي آھي جيڪي ان تصوير ۾ يڪسان روشن ٽٻڪا ھوندا آھن. ان تصوير ۾ ھر تصويري جزو يا روشن ٽٻڪو [[قدرتي انگ]] ذريعي, مجرد مقدارن جي شدت يا [[اڇي ڪاري وچ واري رنگت]] (grey level) جي عددي نمائندگي سان، x ۽ y سان ظاھر ڪري ترتيبوار x جي دائري ۽ y جي دائري ذريعي [[متناسق نظام]] ۾ داخل ڪرڻ بعد ڪمپيوٽر پروگرام جي ٻہ پاسائين فنڪشن ذريعي ظاھر ڪيو ويندو آهي<ref name="Gonzalez 2018 p. ">{{cite book | last=Gonzalez | first=Rafael | title=Digital image processing | publisher=Pearson | publication-place=New York, NY | year=2018 | isbn=978-0-13-335672-4 | oclc=966609831 | page=}}</ref>. ڊجيٽل عڪس عام طور تي [[ويڪٽر گرافڪس|ويڪٽر]] سان نہ پر [[ريسٽر گرافڪس|ريسٽر]] سان تعلق رکي ٿو ۽ ڊجيٽل عڪس [[ريسٽر گرافڪس|ريسٽر]] تصوير يا وري [[بٽ مئپ|بٽ مئپ واري]] تصوير ھوندو آھي. ڊجيٽل تصويرون اڪثر [[ڊجيٽل ڪيميرا]] يا ڪنهن ٻي ڊجيٽل اوزار ذريعي ڇڪيون وينديون آھن ۽ عددن يعني [[اعداد]] يا انگن جي صورت ۾ ڪنهن [[عددي سنڀار]] (digital memory) ۾ محفوظ ڪيون وينديون آهن. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 1jjz5dgucylwnb0jwacyf2sh9rh9hm8 371393 371392 2026-04-13T23:00:01Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371393 wikitext text/x-wiki [[File:Rgb-raster-image.svg|left|frame| ڊجيٽل عڪس]] '''عددي عڪس''' يا '''ڊجيٽل عڪس'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Digital Image '''}} ھڪ قسم جي تصور کي چوندا آهن جيڪا [[تصويري جزو|تصويري جزن]] يا [[تصويري جزو|پڪسيل]] جي ٺھيل ھوندي آھي جيڪي ان تصوير ۾ يڪسان روشن ٽٻڪا ھوندا آھن. ان تصوير ۾ ھر تصويري جزو يا روشن ٽٻڪو [[قدرتي انگ]] ذريعي, مجرد مقدارن جي شدت يا [[اڇي ڪاري وچ واري رنگت]] (grey level) جي عددي نمائندگي سان، x ۽ y سان ظاھر ڪري ترتيبوار x جي دائري ۽ y جي دائري ذريعي [[متناسق نظام]] ۾ داخل ڪرڻ بعد ڪمپيوٽر پروگرام جي ٻہ پاسائين فنڪشن ذريعي ظاھر ڪيو ويندو آهي<ref name="Gonzalez 2018 p. ">{{cite book | last=Gonzalez | first=Rafael | title=Digital image processing | publisher=Pearson | publication-place=New York, NY | year=2018 | isbn=978-0-13-335672-4 | oclc=966609831 | page=}}</ref>. ڊجيٽل عڪس عام طور تي [[ويڪٽر گرافڪس|ويڪٽر]] سان نہ پر [[ريسٽر گرافڪس|ريسٽر]] سان تعلق رکي ٿو ۽ ڊجيٽل عڪس [[ريسٽر گرافڪس|ريسٽر]] تصوير يا وري [[بٽ مئپ|بٽ مئپ واري]] تصوير ھوندو آھي. ڊجيٽل تصويرون اڪثر [[ڊجيٽل ڪيميرا]] يا ڪنهن ٻي ڊجيٽل اوزار ذريعي ڇڪيون وينديون آھن ۽ عددن يعني [[اعداد]] يا انگن جي صورت ۾ ڪنهن [[عددي سنڀار]] (digital memory) ۾ محفوظ ڪيون وينديون آهن. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] nu8uqic1isewjhwvccxm5ojaibnjazm 0 1610 371391 371236 2026-04-13T22:57:21Z Memon2025 21315 /* ٻاهرين لنڪس */ 371391 wikitext text/x-wiki {{Short description|Data storage device}} [[Image:RAM n.png|thumb|[[Random-access memory|RAM]] chips for computers usually come on removable [[memory module]]s like these. Additional memory can be added to the computer by plugging in additional modules. ]] '''سيمي ڪنڊڪٽر ياداشت''' (Semiconductor Memory) هڪ ڊجيٽل اليڪٽرانڪ سيمي ڪنڊڪٽر ڊيوائس آهي جيڪا ڊجيٽل ڊيٽا اسٽوريج, جهڙوڪ ڪمپيوٽر ميموري لاءِ استعمال ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڊوائيسز ڏانهن اشارو ڪري ٿو جنهن ۾ ڊيٽا, سلڪون انٽيگريٽيڊ سرڪٽ ميموري چپ تي, ڌاتو-آڪسائيڊ-سيمي ڪنڊڪٽر (MOS) ميموري سيلز اندر محفوظ ڪئي ويندي آهي.<ref>{{cite web|title=The MOS Memory Market|url=http://smithsonianchips.si.edu/ice/cd/MEMORY97/SEC01.PDF|website=Integrated Circuit Engineering Corporation|publisher=[[Smithsonian Institution]]|year=1997|access-date=16 October 2019}}</ref> <ref>{{cite web|title=MOS Memory Market Trends|url=http://smithsonianchips.si.edu/ice/cd/STATUS98/SEC07.PDF|website=Integrated Circuit Engineering Corporation|publisher=[[Smithsonian Institution]]|year=1998|access-date=16 October 2019}}</ref> مختلف سيمي ڪنڊڪٽر ٽيڪنالاجي استعمال ڪندي ڪيترائي مختلف قسم آهن. بي ترتيب رسائي ميموري (RAM) جا ٻه مکيه قسم جامد ميموري (SRAM), جيڪو هر ميموري سيل ۾ ڪيترائي [[ٽرانزسٽر]] استعمال ڪندو آهي ۽ متحرڪ ميموري (DRAM), جيڪو هر سيل ۾ هڪ ٽرانزسٽر ۽ هڪ MOS ڪيپيسيٽر استعمال ڪندو آهي. غير مستحڪم ميموري (جهڙوڪ EPROM، EEPROM ۽ فليش ميموري) فلوٽنگ-گيٽ ميموري سيلز استعمال ڪندي آهي, جيڪي هر سيل ۾ هڪ واحد فلوٽنگ-گيٽ ٽرانزسٽر تي مشتمل هوندا آهن. گهڻن قسمن جي سيمي ڪنڊڪٽر ميموري ۾ بي ترتيب رسائي جي ملڪيت هوندي آهي,<ref name="FIFO2">{{cite book|last1=Lin|first1=Wen C.|title=CRC Handbook of Digital System Design, Second Edition|date=1990|publisher=CRC Press|isbn=0849342724|page=225|url=https://books.google.com/books?id=3EYgfSsNwMUC&q=fifo%20memory%20chip&pg=PA225|access-date=4 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027130129/https://books.google.es/books?id=3EYgfSsNwMUC&lpg=PA225&dq=fifo%20memory%20chip&pg=PA225|archive-date=27 October 2016}}</ref> جنهن جو مطلب آهي ته ڪنهن به ميموري جي جڳهه تائين رسائي حاصل ڪرڻ ۾ ساڳئي وقت لڳندو آهي.<ref name="Dawoud2">{{cite book|last=Dawoud|first=Dawoud Shenouda|author2=R. Peplow|title=Digital System Design - Use of Microcontroller|publisher=River Publishers|date=2010|pages=255–258|url=https://books.google.com/books?id=dtvZtUfqEOMC&q=%22semiconductor+memory%22+%22random+access%22+disk&pg=PA257|isbn=978-8792329400|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706082433/http://books.google.com/books?id=dtvZtUfqEOMC&pg=PA257&lpg=PA257&dq=%22semiconductor+memory%22+%22random+access%22+disk&source=bl&ots=owvKMZ2DDC&sig=VRoPAV6R1pTAdFLuzms-jlage-8&hl=en&sa=X&ei=FLJZUJLqGpCUigLErYD4Aw&ved=0CFkQ6AEwBw#v=onepage&q=%22semiconductor%20memory%22%20%22random%20access%22%20disk&f=false|archive-date=2014-07-06}}</ref> تنهن ڪري ڊيٽا کي ڪنهن به بي ترتيب ترتيب ۾ موثر طريقي سان رسائي سگهجي ٿو. اهو ڊيٽا اسٽوريج ميڊيا, جهڙوڪ سي ڊي جيڪي مسلسل ڊيٽا پڙهي ۽ لکن ٿيون, سان متضاد آهي ۽ تنهن ڪري ڊيٽا صرف ساڳئي ترتيب ۾ رسائي ڪري سگهجي ٿو جيڪو اهو لکيو ويو هو. سيمي ڪنڊڪٽر ميموري ۾ ڊيٽا اسٽوريج جي ٻين قسمن جي ڀيٽ ۾ تمام تيز رسائي جو وقت پڻ هوندو آهي. ڊيٽا جو هڪ بائيٽ ڪجهه [[نانو ٽيڪنالاجي|نانو سيڪنڊن]] اندر سيمي ڪنڊڪٽر ميموري مان لکي يا پڙهي سگهجي ٿو. جڏهن ته هارڊ ڊسڪ وانگر گھمڻ واري اسٽوريج لاءِ رسائي جو وقت ملي سيڪنڊن جي حد ۾ آهي. انهن سببن جي ڪري, اهو ٻين استعمالن جي وچ ۾, پرائمري اسٽوريج لاءِ پروگرام ۽ ڊيٽا کي رکڻ لاءِ ڪمپيوٽر هن وقت ڪم ڪري رهيو آهي, استعمال ٿيندو آهي. 2017 تائين سيمي ڪنڊڪٽر ميموري چپس جي وڪرو, سيمي ڪنڊڪٽر انڊسٽري جو %30 حساب سان,<ref>{{cite news|title=Annual Semiconductor Sales Increase 21.6 Percent, Top $400 Billion for First Time|url=https://www.semiconductors.org/annual-semiconductor-sales-increase-21.6-percent-top-400-billion-for-first-time/|access-date=29 July 2019|publisher=[[Semiconductor Industry Association]]|date=5 February 2018}}</ref> هر سال 124 بلين آمريڪي ڊالر آهي. شفٽ رجسٽر، پروسيسر رجسٽر، ڊيٽا بفر ۽ ٻيا ننڍا ڊجيٽل رجسٽر (جن ۾ ڪو به ميموري ايڊريس ڊيڪوڊنگ ميڪانيزم ناهي) عام طور تي ميموري طور حوالو نه ڏنو ويندو آهي, جيتوڻيڪ اهي ڊجيٽل ڊيٽا پڻ ذخيرو ڪن ٿا. ==عددي ياداشت== '''ڊجيٽل ياداشت''' (<small>Digital Memory</small>) يا '''عددي سنڀار''' [[ڏونائي سرشتو|ڏونائي سرشتي]] جي انگن کي محفوظ ڪري سگھي ٿي. [[برقيات]] جي ميدان ۾ [[ٽيڪنيڀياس]] ترقيءَ سان عددي سنڀار وجود ۾ اچي سگھي. مگر عددي سنڀار جو ڪثرت سان عام استعمال ۾ اچڻ تڏھن ئي ممڪن بڻيو جڏھن [[اليڪٽرانڪس]] وجود ۾ آئي. [[اليڪٽرانڪس]] پٿ برقيات جي بدولت ھڪ چورس سينٽي ميٽر جي سليڪان چپ ۾ لکين [[ٽرانزسٽر]] سمائجي سگھيا ۽ وسيع سنڀارون وجود ۾ آيون. عددي سنڀار جو ھڪ ايڪو ھڪ ٻڪو انگ يا [[ٻٽ]] (Bit) کي محفوظ ڪري سگھي ٿو. ڪنھن عددي سنڀار جي وسعت [[ٻائٽ]] (Byte) يا [[ڪِلو ٻائٽ]] (Kb) ۾ ماپي ويندي آھي. مگر [[ٽيڪنيڀياس]] جي مزيد ترقيءَ باعث عددي سنڀار جي وسعت ڪلو ٻائٽ جون حدون اورانگھي ھاڻي [[ميگا ٻائٽ ٻاٽ]] (Mb)، [[گيگا ٻائٽ]] (Gb) ۽ [[ٽيرا ٻائٽ]] (<small>Terabyte</small>) جي حدن ۾ پھچي وئي آھي. . == وضاحت == == قسمون == == تاريخ == == ايپليڪيشنون == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> [[ڪمپيوٽر|ڪمپيوٽر هارڊ ڊرائيو]] <nowiki>*</nowiki> ميموري ڪارڊ <nowiki>*</nowiki> [[ٽرانزسٽر]] <nowiki>*</nowiki> [[اليڪٽرونڪ انجنيئرنگ]] <nowiki>*</nowiki> سيمي ڪنڊڪٽر انڊسٽري ==حوالا== {{حوالا}} == ذريعا == ==ٻاهرين لنڪس== [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] [[زمرو:ٽيڪنيڀياس]] [[زمرو:سائنس ۽ ٽيڪنالاجي]] hf289kulnzw7gwhz21ng10ctna7pnhf 371394 371391 2026-04-13T23:00:38Z Memon2025 21315 371394 wikitext text/x-wiki {{Short description|Data storage device}} [[Image:RAM n.png|thumb|[[Random-access memory|RAM]] chips for computers usually come on removable [[memory module]]s like these. Additional memory can be added to the computer by plugging in additional modules. ]] '''سيمي ڪنڊڪٽر ياداشت''' (Semiconductor Memory) هڪ ڊجيٽل اليڪٽرانڪ سيمي ڪنڊڪٽر ڊيوائس آهي جيڪا ڊجيٽل ڊيٽا اسٽوريج, جهڙوڪ ڪمپيوٽر ميموري لاءِ استعمال ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڊوائيسز ڏانهن اشارو ڪري ٿو جنهن ۾ ڊيٽا, سلڪون انٽيگريٽيڊ سرڪٽ ميموري چپ تي, ڌاتو-آڪسائيڊ-سيمي ڪنڊڪٽر (MOS) ميموري سيلز اندر محفوظ ڪئي ويندي آهي.<ref>{{cite web|title=The MOS Memory Market|url=http://smithsonianchips.si.edu/ice/cd/MEMORY97/SEC01.PDF|website=Integrated Circuit Engineering Corporation|publisher=[[Smithsonian Institution]]|year=1997|access-date=16 October 2019}}</ref> <ref>{{cite web|title=MOS Memory Market Trends|url=http://smithsonianchips.si.edu/ice/cd/STATUS98/SEC07.PDF|website=Integrated Circuit Engineering Corporation|publisher=[[Smithsonian Institution]]|year=1998|access-date=16 October 2019}}</ref> مختلف سيمي ڪنڊڪٽر ٽيڪنالاجي استعمال ڪندي ڪيترائي مختلف قسم آهن. بي ترتيب رسائي ميموري (RAM) جا ٻه مکيه قسم جامد ميموري (SRAM), جيڪو هر ميموري سيل ۾ ڪيترائي [[ٽرانزسٽر]] استعمال ڪندو آهي ۽ متحرڪ ميموري (DRAM), جيڪو هر سيل ۾ هڪ ٽرانزسٽر ۽ هڪ MOS ڪيپيسيٽر استعمال ڪندو آهي. غير مستحڪم ميموري (جهڙوڪ EPROM، EEPROM ۽ فليش ميموري) فلوٽنگ-گيٽ ميموري سيلز استعمال ڪندي آهي, جيڪي هر سيل ۾ هڪ واحد فلوٽنگ-گيٽ ٽرانزسٽر تي مشتمل هوندا آهن. گهڻن قسمن جي سيمي ڪنڊڪٽر ميموري ۾ بي ترتيب رسائي جي ملڪيت هوندي آهي,<ref name="FIFO2">{{cite book|last1=Lin|first1=Wen C.|title=CRC Handbook of Digital System Design, Second Edition|date=1990|publisher=CRC Press|isbn=0849342724|page=225|url=https://books.google.com/books?id=3EYgfSsNwMUC&q=fifo%20memory%20chip&pg=PA225|access-date=4 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027130129/https://books.google.es/books?id=3EYgfSsNwMUC&lpg=PA225&dq=fifo%20memory%20chip&pg=PA225|archive-date=27 October 2016}}</ref> جنهن جو مطلب آهي ته ڪنهن به ميموري جي جڳهه تائين رسائي حاصل ڪرڻ ۾ ساڳئي وقت لڳندو آهي.<ref name="Dawoud2">{{cite book|last=Dawoud|first=Dawoud Shenouda|author2=R. Peplow|title=Digital System Design - Use of Microcontroller|publisher=River Publishers|date=2010|pages=255–258|url=https://books.google.com/books?id=dtvZtUfqEOMC&q=%22semiconductor+memory%22+%22random+access%22+disk&pg=PA257|isbn=978-8792329400|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706082433/http://books.google.com/books?id=dtvZtUfqEOMC&pg=PA257&lpg=PA257&dq=%22semiconductor+memory%22+%22random+access%22+disk&source=bl&ots=owvKMZ2DDC&sig=VRoPAV6R1pTAdFLuzms-jlage-8&hl=en&sa=X&ei=FLJZUJLqGpCUigLErYD4Aw&ved=0CFkQ6AEwBw#v=onepage&q=%22semiconductor%20memory%22%20%22random%20access%22%20disk&f=false|archive-date=2014-07-06}}</ref> تنهن ڪري ڊيٽا کي ڪنهن به بي ترتيب ترتيب ۾ موثر طريقي سان رسائي سگهجي ٿو. اهو ڊيٽا اسٽوريج ميڊيا, جهڙوڪ سي ڊي جيڪي مسلسل ڊيٽا پڙهي ۽ لکن ٿيون, سان متضاد آهي ۽ تنهن ڪري ڊيٽا صرف ساڳئي ترتيب ۾ رسائي ڪري سگهجي ٿو جيڪو اهو لکيو ويو هو. سيمي ڪنڊڪٽر ميموري ۾ ڊيٽا اسٽوريج جي ٻين قسمن جي ڀيٽ ۾ تمام تيز رسائي جو وقت پڻ هوندو آهي. ڊيٽا جو هڪ بائيٽ ڪجهه [[نانو ٽيڪنالاجي|نانو سيڪنڊن]] اندر سيمي ڪنڊڪٽر ميموري مان لکي يا پڙهي سگهجي ٿو. جڏهن ته هارڊ ڊسڪ وانگر گھمڻ واري اسٽوريج لاءِ رسائي جو وقت ملي سيڪنڊن جي حد ۾ آهي. انهن سببن جي ڪري, اهو ٻين استعمالن جي وچ ۾, پرائمري اسٽوريج لاءِ پروگرام ۽ ڊيٽا کي رکڻ لاءِ ڪمپيوٽر هن وقت ڪم ڪري رهيو آهي, استعمال ٿيندو آهي. 2017 تائين سيمي ڪنڊڪٽر ميموري چپس جي وڪرو, سيمي ڪنڊڪٽر انڊسٽري جو %30 حساب سان,<ref>{{cite news|title=Annual Semiconductor Sales Increase 21.6 Percent, Top $400 Billion for First Time|url=https://www.semiconductors.org/annual-semiconductor-sales-increase-21.6-percent-top-400-billion-for-first-time/|access-date=29 July 2019|publisher=[[Semiconductor Industry Association]]|date=5 February 2018}}</ref> هر سال 124 بلين آمريڪي ڊالر آهي. شفٽ رجسٽر، پروسيسر رجسٽر، ڊيٽا بفر ۽ ٻيا ننڍا ڊجيٽل رجسٽر (جن ۾ ڪو به ميموري ايڊريس ڊيڪوڊنگ ميڪانيزم ناهي) عام طور تي ميموري طور حوالو نه ڏنو ويندو آهي, جيتوڻيڪ اهي ڊجيٽل ڊيٽا پڻ ذخيرو ڪن ٿا. ==عددي ياداشت== '''ڊجيٽل ياداشت''' (<small>Digital Memory</small>) يا '''عددي سنڀار''' [[ڏونائي سرشتو|ڏونائي سرشتي]] جي انگن کي محفوظ ڪري سگھي ٿي. [[برقيات]] جي ميدان ۾ [[ٽيڪنيڀياس]] ترقيءَ سان عددي سنڀار وجود ۾ اچي سگھي. مگر عددي سنڀار جو ڪثرت سان عام استعمال ۾ اچڻ تڏھن ئي ممڪن بڻيو جڏھن [[اليڪٽرانڪس]] وجود ۾ آئي. [[اليڪٽرانڪس]] پٿ برقيات جي بدولت ھڪ چورس سينٽي ميٽر جي سليڪان چپ ۾ لکين [[ٽرانزسٽر]] سمائجي سگھيا ۽ وسيع سنڀارون وجود ۾ آيون. عددي سنڀار جو ھڪ ايڪو ھڪ ٻڪو انگ يا [[ٻٽ]] (Bit) کي محفوظ ڪري سگھي ٿو. ڪنھن عددي سنڀار جي وسعت [[ٻائٽ]] (Byte) يا [[ڪِلو ٻائٽ]] (Kb) ۾ ماپي ويندي آھي. مگر [[ٽيڪنيڀياس]] جي مزيد ترقيءَ باعث عددي سنڀار جي وسعت ڪلو ٻائٽ جون حدون اورانگھي ھاڻي [[ميگا ٻائٽ ٻاٽ]] (Mb)، [[گيگا ٻائٽ]] (Gb) ۽ [[ٽيرا ٻائٽ]] (<small>Terabyte</small>) جي حدن ۾ پھچي وئي آھي. . == وضاحت == == قسمون == == تاريخ == == ايپليڪيشنون == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> [[ڪمپيوٽر|ڪمپيوٽر هارڊ ڊرائيو]] <nowiki>*</nowiki> ميموري ڪارڊ <nowiki>*</nowiki> [[ٽرانزسٽر]] <nowiki>*</nowiki> [[اليڪٽرونڪ انجنيئرنگ]] <nowiki>*</nowiki> سيمي ڪنڊڪٽر انڊسٽري ==حوالا== {{حوالا}} == ذريعا == ==ٻاهرين لنڪس== [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] [[زمرو:ٽيڪنيڀياس]] [[زمرو:سائنس ۽ ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 3ssyynzngo8fm88pd5ad491a6l3c9l0 0 1817 371241 350160 2026-04-13T13:01:14Z Intisar Ali 8681 371241 wikitext text/x-wiki {{چونڊ مضمون}} {{Infobox settlement | name = سنڌ <br/> Sindh | type = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Jinnah Mausoleum.JPG | photo2a = FaizMahal.jpg | photo2b = Lansdowne Rohri, Sukkur.jpg | photo3a = | size = 220 | position = center}} | image_caption = کاٻي کان ساڄو: [[قائد اعظم جي مزار]]، [[فيض محل]]، [[ايوب پل]] اوسي پاسي [[لينسڊائون پل]] ۽ [[رني ڪوٽ]] | image_flag = Flag of Sindh.svg | image_seal = Coat of arms of Sindh Province.svg | nickname = مهراڻ، باب السلام | image_map = Sindh in Pakistan (claims hatched).svg | map_caption = پاڪستاني جي نقشي ۾ سنڌ ڏيکاريل | coor_pinpoint = |coordinates = {{coord|24|51|36|N|67|0|36|E|type:_province:_source:enwiki|display=inline}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type =[[دنيا جا خودمختيار ملڪ|ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | established_title = بنياد | established_date = {{plainlist| *[[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970|1 جُولاءِ 1970]]}} | seat_type = [[گادي جو هنڌ]] | seat = [[ڪراچي]] | demographics_type1 = ٻوليون | demographics1_title1 = صوبائي | demographics1_info1 = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | demographics1_title2 = سرڪاري | demographics1_info2 = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | demographics1_title3 = قومي | demographics1_info3 = [[اردو]] | blank_name_sec1 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي ۾ سيٽون]] | blank_info_sec1 = 75 | blank1_name_sec1 = قابل ذڪر راندين جون ٽيمون | blank1_info_sec1 = [[سنڌ ڪرڪيٽ ٽيم]] | blank1_name_sec1 = [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي ۾ سيٽون]] | blank1_info_sec1 = 168<ref>{{cite web|url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/party_pos/en/19|title= Provincial Assembly Seats}}</ref> | blank_name_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعا]] | blank_info_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا، پاڪستان|29]] | blank1_name_sec2 = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقا]] | blank1_info_sec2 = 119 | blank2_name_sec2 = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلون]] | blank2_info_sec2 = 1108<ref>{{cite web|url=http://www.lgdsindh.com.pk/|title=Government of Sindh}}</ref> | government_footnotes = | government_type = خودمختيار حڪومت زرير انتظام [[وفاق]] | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[سنڌ جو گورنر|گورنر]] | leader_name = [[عمران اسماعيل]] | leader_title1 = [[سنڌ جو وڏو وزير|وڏو وزير]] | leader_name1 = [[سيد مراد علي شاهہ]] | leader_title2 = [[سنڌ جو چيف سيڪريٽري]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[قانونساز اسيمبلي]] | leader_name3 = [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]] | leader_title4 = [[پاڪستان جون هاء ڪورٽون|هاءِ ڪورٽ]] | leader_name4 = [[سنڌ هاء ڪورٽ]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes =<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Sindh }}</ref>. | area_total_km2 = 140,914 | area_rank = ٽيون | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archivedate=2017-08-29|df=}}</ref> | population_total = 47,886,051 | population_as_of = 2017 | population_rank = ٻيون | population_density_km2 = auto | population_demonym = سنڌي | population_note = | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پي ڪي ٽي]] | utc_offset1 = +5 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = [http://www.sindh.gov.pk sindh.gov.pk] | footnotes = | iso_code = PK-SD }} '''سنڌ''' ({{lang-en|'''Sindh'''}}، [[اردو]]: {{Nastaliq|'''سندھ'''}})، [[پاڪستان جا صوبا|پاڪستان جي چئن صوبن]] مان هڪ صوبو آهي، جيڪو ملڪ جي ڏاکڻي اوڀر طرف واقع آهي. سنڌ، [[سنڌي ماڻھو|سنڌي قوم]] جو تاريخي وطن آهي، جنهن کي عام طور واديءَ مهراڻ پڻ چيو ويندو آهي. ايراضي جي لحاظ کان سنڌ ٽيون نمبر وڏو صوبو، ۽ [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] کان پوءِ آبادي جي لحاظ کان ٻيون نمبر وڏو صوبو آهي. اولهه طرف سنڌ جا حدون [[بلوچستان]]، اتر طرف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، اوڀر طرف [[هندوستان]] جي [[راجستان]] ۽ [[گجرات]] سان لڳن ٿيون. سنڌ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]] واقع آهي. سنڌ جي سر زمين گهڻو ڪري [[سنڌو درياھ]] جي وهڪري سبب آباد آهي، جڏهن ان جي ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٿر|ٿر رڻپٽ]] واقع آهي جيڪو انڊيا جي رياست گجرات ۽ [[رڻ ڪڇ]] [[ريگستان]] سان ملي وڃي ٿو. سنڌ جي اولھ ۾ [[کيرٿر|کيرٿر جبل]] واقع آهي. سنڌ جي [[آبهوا]] [[اونھارو|اونهاري]] جو سخت گرم ۽ [[سيارو|سياري]] جو سخت ٿڌي رهندي آهي. سنڌ صوبي جي [[گادي جو هنڌ]] [[ڪراچي]] [[پاڪستان]] جو سڀ کان وڏو واپاري مرڪز آهي. ڪراچي پاڪستان جو ٻيو سڀ کان وڏو صنعتي شهر آهي جيڪو صوبي جي گادي جو هنڌ پڻ آهي جتي لاتعداد ملڪي ۽ بين الاقوامي بينڪن جو سسٽم موجود آهي، پاڪستان جا ٻه اهم [[بندرگاھ]] [[پورٽ قاسم]] ۽ [[ڪراچي بندرگاھ]] پڻ سنڌ ۾ آهن. باقي سنڌ [[زراعت]] واري [[صنعت]] تي مشتمل آهي، جيڪي لاتعداد [[ميوو|ميوا]]، [[ڀاڄي|ڀاڄيون]]، ۽ [[فصل]] پيدا ڪري ٿي جيڪي سموري ملڪ استعمال ۾ ڪيا وڃن ٿا.<ref name="The Nation, 2014">{{cite news|last1=Staff reporter|title=Sindh must exploit potential for fruit production|url=http://nation.com.pk/business/09-Mar-2014/sindh-must-exploit-potential-for-fruit-production|accessdate=29 May 2015|agency=The Nation|publisher=The Nation, 2014|date=9 March 2014}}</ref><ref name="SALU Press">{{cite web|url=https://www.academia.edu/1934949/Dates_in_Sindh_Facts_and_Figures|title=Dates in Sindh|last2=Saud|first2=Adila A.|date=|website=|publisher=SALU Press|last1=Markhand, PhD|first1=Ghulam Sarwar|accessdate=29 May 2015}}</ref><ref name="Dawn News,2007">{{cite news|last1=Editorial|title=How to grow Bananas|url=http://www.dawn.com/news/264225/how-to-grow-bananas|accessdate=29 May 2015|agency=Dawn News,|publisher=Dawn News, 2007|date=3 September 2007}}</ref> سنڌ صوبو پاڪستان جي [[دوا ساز صنعت]] جو پڻ مرڪز آهي. سنڌ پنهنجي مختلف [[ثقافت]] جي ڪري مشهور آهي، جنهن تي گهڻو تڻو اثر [[تصوف|صوفي ازم]] جو آهي، ڪيتريون ئي اهم [[صوفي]] [[مزار|مزارون]] سڄي سنڌ ۾ موجود آهن جيڪي لاتعداد عقيدتمند کي پنهنجي طرف ڇڪن ٿيون. سنڌ پاڪستان جو اڪيلو صوبو آهي جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ [[هندو]] رهن ٿا<ref name="tharparkar.gos.pk">[http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88 Tharparkar District Official Website – District Profile – Demography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321200415/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88|date=March 21, 2012}}</ref> ان کان علاوه [[ڪراچي]] به پاڪستان جو واحد شهر آهي جتي جدا جدا قومون آباد آهن جن ۾ [[مھاجر]] (جيڪي 1947ع ۾ [[انڊيا]] مان هجرت ڪري آيا هئا)<ref name=":0">{{Cite journal|last=KHALIDI|first=OMAR|date=1998-01-01|title=FROM TORRENT TO TRICKLE: INDIAN MUSLIM MIGRATION TO PAKISTAN, 1947—97|jstor=20837002|journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352}}</ref> برمي، ملباري، بنگالي، وغيره جنهن جي نتيجي ۾ ڪراچي ۾ ڪيترائي ڀيرا نسلي جهيڙا پڻ ٿيا آهن.<ref name=Minahan>{{cite book |last=Minahan |first=James |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World |volume=3 |year=2002 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-32111-5 |pages=1277–78}}</ref> سنڌ ۾ [[يونيسڪو]](UNESCO) طرفان ٻه مقام عالمي ورثو قرار ڏئي پنهنجي نگرانيءَ ۾ آندا ويا آهن جنهن ۾ هڪ [[مڪلي|مڪلي جون ٽڪريون]] ([[ٺٽو]]) ۽ ٻيو [[موهن جو دڙو]] ([[لاڙڪاڻو]]) شامل آهن.<ref>{{cite web|title=Properties inscribed on the World Heritage List (Pakistan)|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/pk|website=UNESCO|publisher=UNESCO|accessdate=14 July 2016}}</ref> انگريزن اگسٽ 1935 ۾ گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ پاس ڪيو. جنهن موجب برما ۽ عدن کي انڊيا مان ٽوڙي واپس پراڻي فتح ڪيل ملڪ/ڪالوني جي جدا حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته سنڌ ۽ بلوچستان کي فتح ڪيل جدا ملڪ واري حيثيت ۾ بحال نه ڪيائون. سنڌ کي انڊيا جي هڪ صوبي جي حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته بلوچستان کي قلات شاهي رياست طور انڊيا ۾ شامل رکيائون. == نالي جي معني == سنڌ تي [[سنڌوندي]]ءَ تان نالو پيو آهي. [[سنسڪرت]] ۾ ”سنڌو“ معنيٰ [[سمنڊ]] يا [[درياھ|وڏو درياءُ]] آهي،{{sfn|Phiroze Vasunia|2013|p=6}} اڳي [[ڪابل ندي]]، گومتي (گومال) وغيره سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ شاخون هونديون هيون، تنهنڪري سنڌو رواجي ندين کان تمام گهڻو وڏي هوندي هئي ۽ سمنڊ سان ڪلهو پئي هڻندي هئي. انهيءَ سبب [[آريا|آڳاٽن آرين]] اهو نالو رکيس. اڄ به سنڌونديءَ جو پيٽ [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ديري اسماعيل]] کان وٺي [[ڪالاباغ]] تائين ايڏو وڏو آهي، جو ڪا ٻيڙي وچ سير ۾ هوندي، ته نڪي اورينءَ ڀر نڪي پرينءَ ڀر کان ڏسڻ ۾ ايندي.<ref>ڪتاب: [http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page2.html قديم سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518034947/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book46/Book_page2.html |date=2018-05-18 }} از ڀيرومل مهرچند آڏواڻي؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ|سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو]]</ref> اڳي سنڌ کي [[انگريزي ٻولي|انگريزي ٻوليءَ]] ۾ '''Sind''' ڪري لکيو ويندو هو، پر 1988ع تي [[سنڌ اسيمبلي]] پاران پيش ڪيل هڪ بل ذريعي ان کي '''Sindh''' ڪوٺيو ويو. 325 قبل مسيع ۾ [[يوناني|يونانين]] جڏهن [[سڪندر اعظم]] جي اڳواڻي ۾ سنڌ فتح ڪئي، ان وقت سنڌ کي انهن '''انڊُوس''' جو نالو ڏنو، جنهن مان بعد ۾ لفظ '''انڊس''' جنم ورتو. آڳاٽي ايرانين پاران [[سنڌو درياھ|سنڌو درياهه]] جي اوڀر طرف سموري علائقي کي هند چيو ويندو هو. جڏهن 17هين صدي تي انگريز برصغير ۾ آيا ته هن سموري [[ڏکڻ ايشيا]] کي سنڌ جو نالو ڏئي ان کي [[انڊيا]] ڪوٺيو. پاڪستان جي نالي ۾ [[س]] جو لفظ پڻ سنڌ مان کنيل آهي.<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever?}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=[[S. M. Ikram]]|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref>پروفيسر منگهارام ملڪاڻي ”سنڌ“ لفظ کي صاف طور دراوڙي الاصل قرار ڏئي ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته آرين اهو لفظ دراوڙن کان اڌارو ورتو. هو لکي ٿو ته: {{quote|”بمبئي جي ڀارت وگيانيءَ (Indologist) پادري هيرس جي سَنَد موجب سندونديءَ کي اهو نالو آرين کان آڳاٽن رهاڪن دراوڙن ڏنو هو. جن جي ٻوليءَ ۾ ’سند‘ يا ’سِندو‘ لفظ جي معنيٰ هئي ندي يا درياءُ. آرين ان اکر کي ڦيرائي ”سنڌ“ يا ”سنڌو“ ڪيو، جنهن پٺيان سمورو ملڪ جنهن مان اُها ندي لنگهي ٿي، تنهن تي ’سنڌ‘ ديس جو نالو پئجي ويو......“<ref>{ملڪاڻي، منگهارام، پروفيسر، ”سنڌ، هندستان جو دروازو ۽ ان جي ادبي قدامت“ (مضمون)، ٽماهي ”مهراڻ“، جلد 11، نمبر- 3، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 1962ع، ص. 125}</ref>|}}يورپي لوڪن ”سنڌ“ لفظ جي بنياد متعلق اِها دعويٰ ڪئي ته اهو لفظ سنڪرت ٻوليءَ جو آهي، جنهن جو بنياد ”سڌ“ (sidh) ۽ ان جي معنيٰ نَهر يا نَدي آهي<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>ايڊورڊ ٿارنٽن (1844ع) ”سِنڌ“ يا ”سِنڌو“ لفظ کي سنسڪرت بنياد جو قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: "Sind or Sindh sanscrit for sea or collection of water......."<ref>{) Thornton, edward, op. cit. p. 199}</ref>مونيئروليمز ”سنڌو“ لفظ جي معنيٰ نهر،ندي ۽ سنڌ جا ماڻهو ڏنا آهن<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام، سنڌ لفظ جي بنياد متعلق لکي ٿو ته: ”يونان وارن هن علائقي کي سِنڊو (Sindo) ۽ عربن سَدُو (Sadu) لکيو آهي. جيڪي هن علائقي جي سنسڪرتي نالي سِنڌو (Sindhu) ڏانهن اشارو ڪن ٿا. هن ٻوليءَ ۾ هتان جي رهاڪن کي سئنڌاوا (Saindhava) يا سئنڌو، (Saindhu) چيو ويو آهي ۽ عام مشهور اُچار به اهو آهي.“<ref>{ڪننگهام اليگزنڊر، ”سنڌ- هند جي قديم جاگرافي“، سنڌي ترجمو: عطامحمد ڀنڀرو، ڄام شورو/ حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 2007ع، ص. 266.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام واري ڳالهه کي ”انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا“ جا مرتبين تسليم ڪندي نقل ڪيو آهي. ڪاڪو ڀيرومل ان انسائيڪلو پيڊيا جي حوالي سان ڪننگهام واري ڳالهه ورجائيندي لکي ٿو ته: ”سنسڪرت ۾ ان کي ”سَئندَو (Saindhava) چوندا هئا، جنهن جي معنيٰ سنڌو ڪناري تي رهندڙ لوڪ......“<ref>{آڏواڻي، مهرچند، ڀيرومل، ”قديم سنڌ“، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، ڇاپو ٻيو 1980ع، ص.46}</ref>”رگويد واري زماني ۾ سنڌو ماٿر جي قديم لوڪن (رهواسين) کي سَئندو (Saindhava) جي نالي سان سڏيندا هئا، جنهن جي مراد هئي- سنڌو ڪناري يا سنڌوماٿر ۾ رهندڙ لوڪ آرين، يا هنن لوڪن (سنڌو ماٿر جي اصلوڪن رهاڪن) کي انهيءَ نالي (سَئنڌو/ سئندوئي) سڏيائون. هونئن به ته سنڌي ويا ڪرڻ جي اصولن موجب ’سنڌو‘ لفظ جي صفتي صورت ’سِئنڌوئي/ سئنڌو ئي ٿيندي. اها صورت (سئنڌو ئي)، اڳتي هلي پهرين ’سنڌ ئي‘ بڻي هوندي ۽ پوءِ ’سنڌي‘ بڻجي وئي ۽ وچ واري سُر [اَو]کي [اُ] سُر ۾ تبديل ڪيو ويو......... اهڙي طرح ’سنڌ ئي‘ جا اڳتي هلي ’سِنڌي‘ بنجي وئي آهي........“<ref>{الانا، غلام علي، ڊاڪٽر، ”سنڌي ٻوليءَ جو بڻ بنياد“، ڪراچي، سنڌيڪا اڪيڊمي، نئون ڇاپو 2004ع، ص. 127.}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>”جڏهن به سنسڪرت مان نَوَن لفظن ٺاهڻ لاءِ ڪنهن ڌاتوءَ سان اڳياڙيون ۽ پڇاڙيون ڳنڍيون وينديون هيون ته ان عمل کي سڏيندا ئي هئا ”سَنڌي“، جو پوءِ ڦري ”سنڌي“ اچارجڻ لڳو ۽ اڄ خود يورپي ماهرن ان لفظ ”سَندي“ (Sandhi)کي هڪ ٽيڪنيڪل لفظ تور انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي. ان لفظ ۾ ڪافي وقت اندر ( اِ ) حرف علت جو ( اَ ) حرف علت ۾ مٽجڻ ڪا وڏي ڳالهه ڪانهي. خود اسان وٽ ان جون ڪي صورتون انهي طريقي سان بدلجي چڪيون آهن. هن لفظ جو ڌاتو آهي سُڌ> سِد (سنسڪرت- سيند) = وهڻ، ڳنڍڻ، ڳنڻ، ڌڪ هڻڻ، آباد ٿيڻ، محدود ٿيڻ وغيره. جنهن مان سنڌ، سنڌو، سِڌو، سِنڌ، حرف علتِ (اِ) سان موجود آهن. ته ٻئي پاسي سَنڌڻ، سَند، سنداڻ، سَنڌ وغيره موجود آهن.......<ref>{ميمڻ سراج، ”سنڌي ٻولي“، حيدرآباد، سنڌ لئنگويج اٿارٽي، ٻيو ڇاپو 2009ع، ص. 63، 64.}</ref> <ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>.“دين محمد ڪلهوڙو، سنڌ لفظ کي دراوڙي ٻوليءَ جو آريائي روپ قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: ”منهنجي اڀياس ۽ سمجهه موجب: سنڌو/سنڌ لفظ جو بنياد سنسڪرت جو لفظ ”ند“ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’طرف‘ ۽ ’س‘ ان جي اڳياڙي (Prefix) آهي. ’ند‘ جي اڳيان ’س‘ ۽ پٺيان ’و‘ اضافي صورتن ملائڻ سان لفظ ٺهيو- ’سنڌو‘ جنهن جي معنيٰ نڪري ٿي- سامهون وارو درياءُ. جڏهن قديم آريا درياء ڏيئي سنڌ ۾ گهڙيا هئا، تڏهن هنن درياءَ جي ٻنهي ڪنارن تي آباد دراوڙن لوڪن کي ’سنڌي‘ ۽ سندن ملڪ کي ’سنڌ‘ سڏيو، ڇاڪاڻ ته دراوڙن جو هي ملڪ هنن آرين کي سامهون واري طرف کان ٿي نظر آيو. اهڙي ريت هيءُ درياء منهنجي نظر ۾ قديم آرين جي آمد کان پوءِ ”سنڌو“ جي نالي سان مشهور ٿيو.“<ref>{سولنگي، محمد عرس ’اظهر‘، ”دادو ضلعو- هڪ اڀياس“ واڌارا، سڌارا، تصحيح ۽ مقدمو: دين محمد ڪلهوڙو، ڄام شورو، سنڌي ادبي بورڊ، 2013ع، ص ٽ.}</ref>ايڊون برائنٽ ۽ ايڊون فرانسيس برائنٽ ’سنڌ‘ لفظ کي جديد دراوڙي نه بلڪ قديم دراوڙي (Proto- Dravidian) زبان جو لفظ قرار ڏنو آهي.<ref>{Bryant, edwin and francis bryant, Edwin, "the quest for the origin of vedic-culture, the indo- Aryan migration debate", Newyork, Oxford university press, 2001, p. 320}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>هندستان جي ڪرناٽڪ رياست جي دراوڙي قبيلن جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ ۾ هڪ راڳ جو نالو ”سنڌ ڀيروي“ (Sindh Bhairavi) آهي. جيڪو اساوري ٺاٺ سُر سان تعلق رکي ٿو. دراوڙي ٻولي ”تامل“ جي ڳالهائيندڙن ۾ هڪ طبي علاج جو سائنسي طريقو ”سنڌا“ (Sidha) جي نالي سان مروج آهي، ان جا خالق قديم دراوڙ (قديم سنڌين جا ابا ڏاڏا) هئا ۽ اهو طريقو سنڌ ڌرتيءَ تي ڄميو ۽ عروج تي پهتو. آرين کان پوءِ هندستان جا دراوڙ قبيلا ڏورانهين علائقن ۾ رهڻ جي باوجود پنهنجي اصل ماتر ڀوميءَ جي سِڪَ کي ساهه ۾ هنڊائڻ لاءِ ان طريقي تي ”سنڌ“ نالو رکيائون.<ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref> == تاريخ == {{Main|سنڌ جي تاريخ}} ===قبل از تاريخي دور === (تقريباً 7000 ق.م. کان 3000 ق.م.) سنڌو ماٿر واري علائقي (Greater Indus Region) ۾ انساني آبادي جا سڀ کان پراڻا آثار تقريباً 7000 قبل مسيح جا ملن ٿا، خاص طور تي [[مھرڳڙھ]] مان. جيڪو جيڪو اڄ بلوچستان ۾ واقع آهي، قديم دور ۾ سنڌو ماٿر جي تهذيبي دائري ۾ شامل هو، ۽ سنڌ جي تهذيبي اثرن جو اولين مرڪز سمجهيو وڃي ٿو<ref>UNESCO World Heritage Centre – Mehrgarh (Tentative List)</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I, Oxford University Press</ref>. ===سنڌو تهذيب جو دور === (تقريباً 3000 ق.م. کان 1700 ق.م.) تقريباً 3000 ق.م. ۾ سنڌو تهذيب پنهنجي پختي شهري شڪل اختيار ڪئي، جنهن جا وڏا مرڪز موهن جو دڙو ۽ هڙاپا هئا<ref>Kenoyer, Jonathan Mark, Ancient Cities of the Indus Valley Civilization, Oxford, 1998</ref><ref>Britannica, entry: Indus Valley Civilization</ref>. [[فائل:IVC Map.png|thumb|150px|کاٻو|[[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو تهذيب]] جا نمايان شهر]] [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|100px|کاٻو|[[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] مان مليل ڪنگ پريسٽ جو مجسمو]] [[فائل:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|[[موهن جو دڙو|موهن دڙي]] جا آثار]] سنڌو تهذيب جي آبادي بابت جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب مجموعي آبادي 4 کان 5 لک جي وچ ۾ هئي، جيڪا ان دور لاءِ انتهائي وڏي هئي<ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, Chapter on Demography</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press, 2010</ref>. سنڌو تهذيب جا شهر: گرڊ سسٽم تحت رٿيل؛ ڍڪيل نيڪالي نظام؛ پڪين سرن جا گهر؛ ۽ عوامي غسل خانن تي مشتمل هئا<ref>Marshall, Sir John, Mohenjo-daro and the Indus Civilization, 1931</ref><ref>UNESCO – Mohenjo-daro World Heritage Site</ref>. سنڌو تهذيب پنهنجي عظمت ۾ قديم مصري ۽ ميسوپوٽيميا تهذيبن جي برابر هئي. موهن جو دڙو، هڙاپا ۽ [[ڪوٽڏجي|ڪوٽ ڏيجي]] جهڙا شهر اعليٰ شهري منصوبابندي، پڪين سرن جي عمارتن، ڍڪيل نيڪالي نظام، عوامي غسل خانن ۽ منظم رستن جي شاهدي ڏين ٿا. [[بلوچستان]] خشڪ هجڻ ڪري اتي جي رهواسين کي مشڪلاتون پيدا ٿيون، جتان ڪيترائي ماڻهو ڪوٽ ڏجي جي علائقن طرف ھجرت ڪري آيا. پنهنجي دور ۾ ڪوٽ ڏجي وارو علائقو شهري علائقن جو مثال هو<ref>Britannica, entry: Kot Diji Culture</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I (OUP)</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press</ref><ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, AltaMira Press</ref>. ان کان سواءِ [[موهن جو دڙو]] ۽ [[هڙاپا]] پڻ انساني زندگي لاءِ شهڪار شهر هئا. هتي ماڻهو کي [[فنون لطيفہ]] تي عبور حاصل هو، ۽ هنن پنهنجي [[سنڌو لکت| لکت]] جو نظام تيار ڪيو، جيڪو اڄ تائين مڪمل طور پڙهي نه سگهيو آهي<ref>Parpola, Asko, Deciphering the Indus Script</ref><ref>Britannica, entry: Indus Script</ref>. اتي موجود ترتيب سان جوڙهيل شهر، پڪين سرن سان عام ماڻهن جا گھر، رستا، عوامي غسل خانا، ۽ ڍڪيل نيڪالي جو نظام ان شهر جي عظمت جو داستان آهي<ref>{{cite web |url= http://whc.unesco.org/en/list/138 |title=Archaeological Ruins at Moanjodaro|author= |date= |work= The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) website |publisher= |accessdate=September 6, 2014}}</ref><ref>Suhail Zaheer Lari, ''An Illustrated History of Sindh'' (1994, Karachi) p. 16, 17</ref>. هي تهذيب تقريباً 1700 ق.م. ۾ اوچتي تباهي جو شڪار ٿي، جنهن جا امڪاني سبب قدرتي آفتون يا زلزلا سمجهيا وڃن ٿا<ref>Edwin Bryant (2001). The Quest for the Origins of Vedic Culture. pp. 159–60.</ref>. ===ابتدائي تاريخي ۽ ويدڪ دور=== (1700 ق.م. کان 600 ق.م.) قديم شهر رورڪا، جنهن کي هاڻ روهڙي يا اروڙ چيو وڃي ٿو، [[سئوويرا بادشاهت]](Sauvīra) جي گادي جو هنڌ هو. سئوويرا هڪ قدرتي-تاريخي بادشاهت هئي<ref>Derryl N. MacLean, Religion and Society in Arab Sind, p.63</ref><ref>Raychaudhuri, Political History of Ancient India</ref>. جنهن جو ذڪر شروعاتي ٻڌ ڌرم جي ادب ۾ مُک واپاري مرڪز طور ٿيل آهي<ref>Derryl N. MacLean (1989)، [https://books.google.com/books?id=xxAVAAAAIAAJ&pg=PA63 ''Religion and Society in Arab Sind''], ص.63</ref>. رگويد واري زماني ۾ سنڌ کي سپت سنڌو سڏيو ويندو هو. “سپت سنڌو” مان مراد سنڌو ۽ ان سان لاڳاپيل اهم نديون هيون. ان مان مکيه نديون شتدرو ([[ستلج]])، پرشڻي ([[راوي]])، اسڪني ([[چناب]])، وتستا ([[جهلم]])، ارجڪئا ([[بياس ندي|بياس]])، ۽ [[سنڌوندي|سنڌو ندي]] وهندڙ هيون. ھڪ لفظ سوما کي ندي سمجھي سپت سنڌو جو مطلب ست نديون سمجھيو ويو پر علمن ان کي علائقي جو نالو يا ڏند ڪٿائي ندي سمجھن ٿا. [[مھاڀارت]] ۾ سنڌ جو ذڪر [[هندوستان جا نالا|ڀارت ورشا]] جي حصي طور ملي ٿو. ===اڪئمني (فارسي) دور=== (600 ق.م. کان 400 ق.م.) سنڌ 519 ق.م. ۾ فارسي اڪئمنيڊ شهنشاهت جو باقاعده حصو بڻجي. دارا اعظم (اول) سنڌ فتح ڪري ان کي پنهنجي سلطنت جي ھندش جي نالي سان 29هين ساتراپي (ولايت) قرار ڏنو. فارسي دور ۾ سنڌ مان فوجي ڀرتيون ڪيون ويون، ۽ سنڌي سپاهي ايراني لشڪر جو حصو بڻجي يونان خلاف ٿيندڙ فارسي–يوناني جنگين ۾ شامل ٿيا<ref>Briant, Pierre, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Book III, Satrapy List</ref><ref name = " سيلاني "/>. اعظم (اول) جي فتح کان پوءِ سنڌ ۾ فارسي منتظمين، فوجي ۽ واپاري اچڻ لڳا، جنهن سبب ايراني اثر وڌي ويو. بعد وارن ايراني ۽ مقامي روايتن ۾ بهمن بن اسفنديار سان منسوب ڪجهه شهرن جو ذڪر ملي ٿو، پر جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان اسطوري آهن ۽ اڪئمنيڊ دور سان سڌي طرح ثابت ناهن<ref>Behistun Inscription</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III</ref><ref>Bosworth, The Persian Empire</ref><ref>Yarshater, Iranian National History</ref><ref>Encyclopaedia Iranica – Bahman</ref>. فردوسي جي شاهنامي جهڙين ايراني رزميه روايتن موجب، هند، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جا ڪجهه راجا ايران جي بالادستي مڃيندا ۽ خراج ادا ڪندا هئا؛ بهرحال، جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان ڪنھن تاريخي دستاويز جو نه پر ادبي ۽ رزميه روايتن جو حصو آهن. ايراني اڪئمنيڊ سلطنت جي اوڀر وارن علائقن، جن ۾ سنڌ (ھندش) پڻ شامل هئي، جا نالا اسان تائين يوناني مؤرخن، خاص طور هيروڊوٽس، وسيلي پهتا آهن. انهن علائقن ۾ ساڪا، ماڪا (مڪران)، ستگيدائي، گنداروئي (گندھارا)، داديڪائي ۽ پڪٽائي جهڙا قبيلائي ۽ علائقائي نالا شامل هئا. دارا اعظم (اول) جي دور ۾ سنڌ مان پڻ سپاهي ايراني فوج ۾ ڀرتي ڪيا ويا. بعد ۾، جڏهن خشايارشا يونان خلاف مهم هلائي، تڏهن ايراني لشڪر ۾ هندستاني ۽ سنڌي سپاهي به شامل هئا؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي مطابق ايرانين جنگ ۾ ھاٿين جو پڻ استعمال ڪيو<ref name="سيلاني "> [ ڪتاب: سنڌ گهمندڙ سيلاني، سنڌي ادبي بورڊ] </ref>. 400 بهرحال، جديد تاريخي ذريعن موجب انهن جنگين ۾ سنڌي هاٿين جي استعمال بابت ڪو مستند ثبوت موجود ناهي<ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Cambridge History of Iran, Vol. II</ref><ref>Pierre Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Achaemenid Empire”</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III & VII</ref>. ===يوناني ۽ سلوقي دور=== (400 ق.م. کان 305 ق.م.) 327 کان 325 قبل مسيح جي وچ ۾ يوناني فاتح سڪندر اعظم سنڌو وادي ۽ ان سان لاڳاپيل علائقن ۾ داخل ٿيو<ref>Arrian, Anabasis of Alexander, Books IV–VI </ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Alexander the Great”</ref>. سڪندر جي وفات کان پوءِ سنڌ ۽ اتر اولهه هندستان ڪجهه عرصي لاءِ سلوقي سلطنت جي سياسي اثر هيٺ رهيا <ref>Cambridge History of Iran</ref> <ref>Britannica, “Seleucid Empire”</ref>. ===موريا سلطنت جو دور=== (305 ق.م. کان 185 ق.م.) 305 قبل مسيح ۾ چندر گپت موريا، سلوقس نيڪيٽر سان معاهدي کان پوءِ، سنڌ کي موريا شهنشاهت ۾ شامل ڪيو<ref>Britannica, “Chandragupta Maurya”</ref><ref>Justin, Epitome of Pompeius Trogus</ref><ref>Strabo, Geography</ref>. موريا دور، خاص طور اشوڪا جي حڪومت دوران، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ٻڌ ڌرم کي وڏي هٿي ملي ۽ ان جي تبليغ ٿي<ref>Romila Thapar, Ashoka and the Decline of the Mauryas</ref><ref>Ashokan Rock Edicts</ref>. 185 قبل مسيح ۾ موريا حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو جڏهن ان جي آخري حڪمران برهدرتھ کي پُشيمتر سنگا هٿان قتل ڪيو ويو ۽ سنگا شهنشاهت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Sunga dynasty”</ref><ref>Romila Thapar, The Mauryas Revisited</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===هند-يوناني ۽ باختري دور=== (185 ق.م. کان 130 ق.م.) مورين جي زوال کان پوءِ اتر اولهه هندستان ۾ يوناني اثر ٻيهر وڌيو. هن دور ۾ ڊيمٽرس اول جي قيادت هيٺ يوناني–باختري حڪمرانن تقريباً 200–180 قبل مسيح جي وچ ۾ گندھارا، پنجاب ۽ ڀرپاسي وارن علائقن تي قبضو ڪيو. سنڌ بابت، خاص طور اترين حصن ۾، هند–يوناني اثر جا آثار ملن ٿا؛ بهرحال، سڄي سنڌ تي سندن سڌي ۽ مستقل حڪومت بابت جديد تحقيق ۾ اختلاف موجود آهي<ref>Dani, History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Bopearachchi, Monnaies Gréco-Bactriennes</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Demetrius I”</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Greek Kingdoms”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ميناندر (ميلندا) جهڙا حڪمران به هن دور ۾ ٿيا. ===سڪوتي (اندو-سٿين) دور=== (2 صدي ق.م.) ٻي صدي قبل مسيح ۾ هند–يوناني علائقن ۾ ساڪا (سڪوتي) قبيلن جي حڪمراني قائم ٿي، جنهن سان هند–يوناني اقتدار جو خاتمو ٿيو. ساڪا حڪمرانن سنڌ، پنجاب، راجستان ۽ اولهه هندستان جي وسيع علائقن تي حڪومت ڪئي، ۽ جديد تاريخنويسي ۾ هن دور کي اندس–سڪوتي (Indo-Scythian) دور سڏيو وڃي ٿو<ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Scythian”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ===ڪوشان سلطنت=== (1 صدي عيسوي کان 3 صدي عيسوي) پهرين صدي عيسوي ۾ سنڌ [[ڪوشان ايمپائر]] جي قبضي هيٺ آئي. سنڌ, گندھارا ۽ اتر هندستان تي انھن جي حڪومت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Kushan Dynasty”</ref><ref>Cambridge History of India</ref>. [[ڪنشڪ]] جي حڪمراني دوران ٻڌ ڌرم کي وڏي سرپرستي ملي ۽ ڪيترائي مذهبي مرڪز قائم ڪيا ويا. هن دور ۾ ڪجهه قبيلن، جن ۾ آهير پڻ شامل هئا<ref name="Beames1970">{{cite book|author=John Beames|title=A comparative grammar of the modern Aryan languages of India: to wit, Hindi, Panjabi, Sindhi, Gujarati, Marathi, Oriya and Bengali |url=https://books.google.com/books?id=wIddAAAAIAAJ|accessdate=22 March 2011|year=1970|publisher=Munshiram Manoharlal}}</ref>، سنڌ ۾ موجود هئا. ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي اثر هيٺ اچي وئي<ref>which began about 127 CE. "Falk 2001, pp. 121–136", Falk (2001), pp. 121–136, Falk, Harry (2004), ص. 167–176 and Hill (2009), ص. 29, 33, 368–371.</ref> ===ساساني (فارسي) دور=== (3 صدي عيسوي) ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ، ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي بالادستي هيٺ اچي وئي. ساساني حڪمرانن سنڌ کي سڌي صوبي بدران اوڀر سرحدي علائقي طور سنڀاليو، جتي مقامي حڪمران برقرار رهيا پر فارسي اقتدار کي خراج ادا ڪندا هئا. سنڌ هن دور ۾ ايران ۽ هندستان جي وچ ۾ واپاري دروازي جي حيثيت رکي ٿي. پنجين صدي عيسوي ۾ هيفتالي حملن سبب ساساني اثر ڪمزور ٿيو، جنهن کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي گهراڻن جي حڪمراني جو آغاز ٿيو<ref>Encyclopaedia Iranica</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>. O. Skjærvø, Sasanian Coins in the Indus Region</ref><ref>Dani, History of Pakistan</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, Hephthalites</ref>. ===گپتا گھراڻي جو دؤر=== (4 صدي عيسوي کان 478ع تائين) ساساني اثر جي ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ سنڌ ڪجهه عرصي لاءِ گپتا سلطنت جي سياسي اثر هيٺ آئي. پنجين صدي عيسوي جي آخر ۾ هيفتالي (سفيد هڻ) قبيلن جي حملن سبب گپتا اقتدار اتر اولهه هندستان مان ختم ٿيڻ لڳو. ان کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي حڪمرانن جو دور شروع ٿيو، جيڪو روايتي طور راءِ گهراڻي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. ڪجهه وقت لاءِ اتر هندستان جي حڪمران شهنشاهه هرشاوردن جو سنڌ تي سياسي اثر پڻ ذڪر هيٺ اچي ٿو، پر سڌي صوبائي حڪومت جا پڪا ثبوت موجود ناهن<ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===قديم سنڌ جي مشھور شخصيتن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ رائي گهراڻي کان اڳ سنڌ جا قديم حڪمران ! درجو ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو قسم / سڃاڻپ ! مختصر تعارف |- | مقامي حڪمران | [[ميوسيڪانس|راجا ميوسيڪانس]] (Musicanus) | مڪاني حڪمران، سنڌو ماٿري | قديم يوناني ذريعن موجب موسيڪانس سنڌو ماٿريءَ جو هڪ خودمختيار حڪمران هو، جنهن سڪندر اعظم سان مقابلو ڪيو. |- | مقامي حڪمران | [[راجا سامبس]] (Sambus) | مڪاني حڪمران، اتر سنڌ | سامبس قديم سنڌ جو هڪ مقامي سردار هو، جيڪو مقدوني لشڪر جي آمد وقت حڪمراني ڪري رهيو هو. |- | مقامي حڪمران | [[راجا آڪسيڪانس| راجا آڪسِي ڪانَس]] (Oxycanus) | مڪاني حڪمران، سنڌو درياهه جو علائقو | آڪسِي ڪينَس سنڌو درياهه جي ڪناري آباد علائقي جو حڪمران هو، جنهن جو ذڪر يوناني تاريخدانن ڪيو آهي. |- | مقامي حڪمران | [[سوفٽيس]] | مڪاني حڪمران، قديم سنڌ | سوفيٽس کي هڪ سگهارو ۽ منظم حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جنهن وٽ منظم فوج ۽ انتظام هو. |- | غير ملڪي حڪمران | [[دارا اوّل]] (Darius I) | اخيميني سلطنت، ايران | دارا اوّل اخيميني شهنشاهه هو، جنهن سنڌ (هندوش) کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو. |- | غير ملڪي حڪمران | [[سڪندرِ اعظم]] (Alexander the Great) | مقدونيائي سلطنت | سڪندر اعظم 326 ق.م ۾ سنڌ تي حملو ڪيو ۽ هتان جي مقامي حڪمرانن سان جنگيون ڪيون. |- | غير ملڪي حڪمران | [[سليوڪس اوّل نيڪيٽر]] (Seleucus I Nicator) | سليوسي سلطنت | سليوڪس اوّل سڪندر جي جانشينن مان هو، جنهن سنڌ ۽ ڀارت جي سرحدي علائقن تي دعويٰ ڪئي. |- | غير ملڪي حڪمران | [[چندرگپت موريا]] (Chandragupta Maurya) | موريا سلطنت | چندرگپت موريا سنڌ سميت اتر هندستان ۾ مضبوط مرڪزي سلطنت قائم ڪئي. |- | غير ملڪي حڪمران | [[اشوڪ اعظم]] (Ashoka the Great) | موريا سلطنت | اشوڪ اعظم بدھ مت جي تبليغ ڪئي ۽ سنڌ ۾ به اخلاقي ۽ انتظامي سڌارا آندا. |- | قبائلي / سلطنتي | [[سڪا]] / [[اسڪٿي]] (Scythians / Sakas) | وچ ايشيائي قبيلائي حڪمران | سڪا وچ ايشيا مان آيل قبيلن هئا، جن سنڌ ۽ ڀرپاسي ۾ حڪومت ڪئي. |- | قبائلي / سلطنتي | [[پارتھين]] / [[پھلاوا]] (Parthians / Pahlavas) | ايراني نسل جي سلطنت | پارتھين ايراني نسل جا حڪمران هئا، جن سنڌ تي به سياسي اثر قائم رکيو. |- | قبائلي / سلطنتي | [[ڪوشان]] (Kushans) | وچ ايشيائي سلطنت | ڪوشان سلطنت واپار، سڪن ۽ بدھ مت جي واڌ لاءِ مشهور هئي ۽ سنڌ تائين ڦهليل هئي. |- | قبائلي / سلطنتي | [[اڇا ھن]] (White Huns) | خانہ بدوش حمله آور | اڇا هن وچ ايشيائي خانہ بدوش هئا، جن سنڌ سميت ڏکڻ ايشيا تي حملا ڪيا. |} === راء گھراڻي جو دؤر=== (478ع کان 632ع تائين) پنجين صدي جي آخر (تقريباً 478ع) ڌاري راءِ گهراڻي سنڌ تي باقاعده حڪمراني قائم ڪئي، جنهن جو گاديءَ جو هنڌ اروڙ هو === راء گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ رائي گهراڻي جا حڪمران (سنڌ) ! ترتيب ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر تعارف |- | 1 | [[راء ديواجي|راءِ ڏيوَاجي]] (Rai Diwaji) | تقريباً 489ع کان اڳ | راءِ گهراڻي جو باني حڪمران هو، جنهن برهمڻ آباد کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ۽ سنڌ ۾ منظم حڪومت جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[راء سھارس پھريون|راءِ ساهيرس اوّل]] (Rai Sahiras I) | 489ع – 510ع | راءِ ڏيوَاجي جو جانشين هو، جنهن سنڌ جي سرحدن کي وڌايو ۽ انتظامي نظام کي مضبوط ڪيو. |- | 3 | [[راء سھاسي پھريون|راءِ ساهسي اوّل]] (Rai Sahasi I) | 510ع – 524ع | راءِ گهراڻي جو هڪ سگهارو حڪمران هو، جنهن امن، واپار ۽ فوجي تنظيم تي ڌيان ڏنو. |- | 4 | [[راء سھارس ٻيون|راءِ ساهيرس ٻيو]] (Rai Sahiras II) | 524ع – 600ع | راءِ گهراڻي جو سڀ کان مشهور حڪمران سمجھيو وڃي ٿو، جنهن سنڌ کي سياسي ۽ فوجي طاقت ڏني. |- | 5 | [[راء سھاسي ٻيون|راءِ ساهسي ٻيو]] (Rai Sahasi II) | 600ع – 632ع | راءِ گهراڻي جو آخري حڪمران هو، جنهن جي وفات کان پوءِ برهمڻ گهراڻي جو آغاز ٿيو. |} ===برھمڻ گھراڻي جو دؤر=== (632ع کان 712ع تائين) ===برھمڻ گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر تعارف |- | 1 | [[راجا چچ|راجا چچ برهمڻ]] (Chach of Sindh) | 632ع – 666ع | سنڌ جو پهريون برهمڻ حڪمران، جنهن راءِ گهراڻي کان پوءِ حڪومت سنڀالي ۽ سنڌ کي مضبوط انتظامي نظام ڏنو. |- | 2 | [[راجا چندر|راجا چندر برهمڻ]] (Chandar of Sindh) | 666ع – 670ع | چچ برهمڻ جو ڀاءُ، ٿوري عرصي لاءِ حڪمران رهيو ۽ حڪومت کي مستحڪم رکيو. |- | 3 | [[راجا ڏاهر|راجا ڏاهر برهمڻ]] (Raja Dahir) | 670ع – 712ع | سنڌ جو آخري هندو حڪمران، جنهن محمد بن قاسم سان جنگ ڪئي ۽ 712ع ۾ شهيد ٿيو. |} .راءِ گهراڻي جي حڪومت جو خاتمو تقريباً 632ع ۾ اروڙ جي برهمڻ چچ آندو، جنهن کان پوءِ چچ گهراڻي جو دور شروع ٿيو. هن دور ۾ سنڌ جون حدون ملتان ۽ رڻ ڪڇ تائين ڦهليل هيون ۽ اروڙ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. === عربن جو دور === سنڌ ۾ عربن جو دؤر سنڌ جي فتح بعد بنو اميه ، بنو عباس گھراڻن جي مقرر ڪيل گورنرن جي حڪومت سان گڏوگڏ ھباري خاندان جي نيم خودمختيار حڪومت تي مشتمل رھيو آھي [[فائل:ManuscriptAbbasid.jpg|thumb|کاٻو|عباسي دور ۾ لکيل هڪ دستاويز]] [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|220px|کاٻو|عربن پاران پاڪستان ۽ هندوستان جي علائقن ۾ ڪيل حڪومت]] [[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|اموين پاران فتح ڪيل سنڌ: {{legend|#a1584e|[[محمد]] جي وقت ڪيل فتحون 622–632}} {{legend|#ef9070|[[خلافت راشده|راشديا خلافت]] دوران ڪيل فتحون ، 632–661}} {{legend|#fad07d|[[خلافت اموي]] دوران فتحون 661–750}}]] سنڌ ۾ اسلام عرب واپارين وسيلي ساحلي علائقن ۾ اڳ ئي متعارف ٿي چڪو هو<ref>Richard Eaton, The Rise of Islam and the Bengal Frontier</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref>. 711ع ۾ اموي خلافت جي سالار [[محمد بن قاسم]] سنڌ تي لشڪرڪشي ڪئي. 712ع ۾ [[راجا ڏاهر]] جي شڪست ڏني. 713ع تائين اروڙ، برهمڻ آباد ۽ ملتان تي ڪنٽرول حاصل ڪيو<ref>Al-Baladhuri, Futūḥ al-Buldān</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Muhammad ibn Qasim”</ref><ref>Chachnama</ref>. راجا ڏاھر جي شڪست کان پوء [[ديبل]]، [[اروڙ]] ۽ [[ملتان]] سميت [[سنڌو درياھ |سنڌو ماٿري]] جا اهم علائقا اسلامي حڪمراني هيٺ اچي ويا. هن فتح سان سنڌ ۾ رياستي سطح تي اسلام جو آغاز ٿيو، جڏهن ته عرب واپارين وسيلي اسلام اڳ ئي ساحلي علائقن تائين پهتل هو. ان دور ۾ سنڌ ۽ ملتان ۾ [[ٻڌ ڌرم]] جا مضبوط مرڪز موجود هئا، جڏهن ته راجا ڏاهر کي عرب تاريخنويسيءَ ۾ منفي ۽ غير مقبول<ref name="Gier">Nicholas F. Gier, ''FROM MONGOLS TO MUGHALS: RELIGIOUS VIOLENCE IN INDIA 9TH-18TH CENTURIES'', presented at the Pacific Northwest Regional Meeting American Academy of Religion, Gonzaga University, May 2006 [http://www.class.uidaho.edu/ngier/mm.htm]. Retrieved 11 December 2006.</ref><ref name=Naik>{{cite book|last=Naik|first=C.D.|title=Buddhism and Dalits: Social Philosophy and Traditions|year=2010|publisher=Kalpaz Publications|location=Delhi|isbn=978-81-7835-792-8|page=32}}</ref> طور پيش ڪيو ويو آهي. محمد بن قاسم جي مهم ۾ [[منجنيق|منجنيقن]] جو استعمال ثابت آهي، جڏهن ته لشڪر جي انگ بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. 711 عرب نقشيدانن پاران سنڌ کي "سند" لکيو ويو، جنهن کان اڳتي واري علائقي کي "ھند" ڪوٺيو ويو. ان وقت محمد بن قاسم سنڌ جي گادي جو هنڌ [[منصوره]] کي ڪيو، ان شهر بعد ۾ [[ابو مشعر السندي]]، [[ابو عطا سنڌي|ابو عطا السندي]]،<ref>{{cite web|author=Seidensticker, Tilman |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-ata-al-sindi-COM_26286 |title=Abū ʿAṭāʾ al-Sindī – Brill Reference |publisher=Referenceworks.brillonline.com |date= |accessdate=2012-08-03}}</ref>. ان عرب دؤر ۾ ابو راجا سنڌي ۽ [[سند بن علي|سنڌ ابن علي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[ابو راجا سنڌي]] ۽ [[سند بن علي]]، ابتدائي اسلامي دور ۾ “السندي” نسبت سان سڃاتل شخصيتون آهن، جن جو تعلق سنڌ سان ڄاڻايو وڃي ٿو. [[عرب]] تذڪرن موجب اهي اسلامي علمي يا انتظامي حلقن سان وابسته رهيا، پر سندن حياتيءَ بابت تفصيلي ۽ متفقه سوانحي ڄاڻ محدود آهي. [[ديبل جي بندرگاھ]] ۾، گھڻي ڀاڱي سمورن [[باوارج|باوراجن]] پاران اسلام قبول ڪيو ويو جن ۾ جهاز راني، [[جاگرافي]] ۽ ٻولين جا ماهر شامل ھئا. جديد مؤرخن ان کي مبالغه آرائي قرار ڏنو آھي سندن خيال مطابق ڪجهه ملاحن [[اسلام]] قبول ڪيو ۽ "گهڻي ڀاڱي سمورا" واري ڳالھ ثابت ناهي<ref>Hourani, Arab Seafaring</ref>. اموي دور کان پوءِ سنڌ ۾ [[هباري خاندان]] (9هين صدي) هڪ نيم خودمختيار حڪومت قائم ڪئي، جنهن جي گادي [[منصوره]] هئي. ديبل [[عربي سمنڊ]] جو اهم بندرگاهه بڻيو، جتان سنڌي ۽ عربي ملاح [[بصره]]، [[عمان]]، [[يمن]]، اوڀر آفريقا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا تائين سفر ڪندا هئا<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.pk/books?id=BPpZJDc6LIMC&pg=PA198&dq=nizami+on+sind&hl=en&sa=X&ei=PSIoT7mtCMaBOqa47ckC&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q=nizami%20on%20sind&f=false |title=A Hundred Horizons: The Indian Ocean in the Age of Global Empire – Sugata Bose – Google Books |publisher=Books.google.com.pk |date=2004-12-26 |accessdate=2012-08-03}}</ref>. نائين صدي عيسويءَ ۾، جڏهن [[عباسي خلافت]] جي مرڪزي گرفت ڪمزور ٿيڻ لڳي ۽ صوبي سنڌ ۾ قبيلائي ۽ سياسي ڇڪتاڻ وڌي، تڏهن مقامي عرب اثر وارن سردارن مان [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] طاقت حاصل ڪئي. هن دور ۾ سنڌ (خاص طور منصوره/المنصوره جو علائقو) عملي طور مرڪز کان الڳ انداز ۾ هلڻ لڳو؛ حباري حڪمران عباسي خلافت کي رسمي طور مڃيندا رهيا، پر انتظامي ۽ فوجي اختيار گهڻو ڪري سندن هٿ ۾ رهيو. ارشد اسلام جي تحقيقي بيان موجب عمر الحباري هڪ وقت خليفي کي درخواست ڪري سنڌ جي واڳ پنهنجي هٿ ۾ ڏيڻ جو مطالبو ڪيو ۽ ان وقت جي حالتن سبب مرڪزي حڪومت هن رٿ کي قبول به ڪيو، جنهن سان سنڌ ۾ حباري حڪمراني جو بنياد پختو ٿيو. <ref>Arshad Islam، History of Sindh During Pre-Mughal Period</ref> عباسي خلافت جي سياسي ڪمزوري کان پوءِ سنڌ ۾ عملي حڪمراني مقامي سومرا حڪمرانن جي هٿ ۾ رهي. يارهين صدي ۾ [[سلطان محمود غزنوي]] منصوره ۽ [[ملتان]] تي حملا ڪيا. عباسي خلافت جي زوال (1258ع) تائين سنڌ نظرياتي طور عباسي دنيا سان لاڳاپيل رهي. هن دور ۾ مسعودي، [[ابن حوقل]]، اصطخري، طبري، [[البيروني]] [[ابن بطوطه]] جهڙن مؤرخن ۽ سياحن سنڌ بابت اهم تفصيل قلمبند ڪيا، ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[هندوڪش]] جا علائقا به وسيع معنائن ۾ “سنڌ” سڏيا ويا. هي حباري حڪمراني تقريباً ٻه صديون جاري رهي ۽ پوءِ يارهين صديءَ جي شروعات ۾ سلطان محمود غزنوي جي لشڪرن سنڌ تي چڙهائي ڪري حباري قوت کي ٽوڙي وڌو. ماخذن ۾ خاتمي جو سال مختلف ملي ٿو، پر عام طور هي واقعو 1024–1026ع لڳ ڀڳ سان نسبت ڏنو وڃي ٿو؛ وڪيپيڊيا انگريزي موجب محمود غزنوي 1026ع ۾ حباري حڪمرانن کي شڪست ڏئي منصوره کي تباهه ڪري حباري دور ختم ڪيو ===بنو اميه دؤر جي گورنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! گورنر جو نالو ! دورِ حڪومت ! مختصر تعارف |- | 1 | [[محمد بن قاسم]] (Muhammad bin Qasim) | 712ع – 715ع | بنو اُميه جو مشهور سپهه سالار، جنهن سنڌ فتح ڪئي ۽ عرب اسلامي حڪمراني جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[يزيد بن ابي ڪبشه]] (Yazid bin Abi Kabsha) | 715ع | مختصر عرصي لاءِ سنڌ جو عرب گورنر، انتظامي استحڪام لاءِ مقرر ٿيو. |- | 3 | [[حبيب بن مھلب]] (Habib bin Muhallab) | 715ع – 717ع | اموي دور جو گورنر، فوجي ۽ مالي انتظام سنڀاليو. |- |4 | [[عمر بن مسلم باھلي]] (Umer bin Muslim Bahli) | 717ع – 724ع |سنڌ ۽ هندستان ۾ عرب فوجي واڌارن جو ذميوار گورنر. |- |5 |[[بلال بن احوز تميمي]] (Bilal bin Ahoz Tamimi) |724ع ۾ ڪجھ ڏينهن |حبيب بن مهلب جي جيل مان ڀڄي وڃڻ تي کيس عبدالملڪ بن مروان گرفتار ڪرڻ لاء سنڌ موڪليو ھو |- |6 | [[جنيد بن عبدالرحمان]] (Junayd ibn Abd al-Rahman) | 724ع – 729ع | سنڌ ۽ هندستان ۾ عرب فوجي واڌارن جو ذميوار گورنر. |- |7 | [[تميم بن زيد عتبي]] (Tamim bin Zaid Utabi) | 729ع – 730ع | سخاوت جي ڪري مشھور ٿيوئ |- |8 | [[حڪم بن عوانا ڪلبي]] (Al-Hakam bin Awana) | 730ع – 738ع | اموي خلافت جو گورنر، سياسي بيچيني جي دور ۾ مقرر ٿيو. |- |9 | [[عمرو بن محمد بن قاسم]] (Umro bin Muhammad bin Qasim) | 738ع – 743ع | باغين خلاف ڪاروائيون ڪيون |- |10 | [[يزيد بن عرار]] (Yazid ibn ʿArrār) | 743ع – 744ع | سرڪشن خلاف ڪاروائيون ڪيون |- |11 | [[منصور بن جمھور ڪلبي]](Mansoor bin Jamhur) | 744ع – 750ع | بنو اميه جي گورنر کان حڪومت کسي حاڪم ٿيو. عباسي خلافت سان ٽڪراء، ابو موسا خراساني ھٽائڻ لاء ڪاروائيون ڪرايون ۽ سندس خاتمو آندو. ھن کانپوءِ بنو عباس جي گورنرن جو آغاز ٿيو |} ===بنو عباس دؤر جي گورنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ عباسي دور جا عرب گورنر ! نمبر ! گورنر جو نالو ! دورِ حڪومت (هجري/عيسوي) ! مختصر نوٽ |- | 1 | [[موسي بن ڪعب تميمي]] | 124ھ کان 140ھ تائين(758 عيسويءَ تائين) | پھريون عباسي گورنر. هن شهر منصوره جي مرمت ڪرائي ۽ ان کي پنهنجي گادي جو هنڌ مقرر ڪيو. |- | 2 | [[عينيہ بن موسي]] | 140ھ کان | ھن تي خليفو منصور سخت ناراض ٿيو |- | 3 | [[عمر بن حفص عتڪي]] | 140ھ کان 151ھ تائين(69 ــ 768تائين | ھن جي دور ۾ شيعت سنڌي ۾ مضبوط ٿي |- | 4 | [[ھشام بن عمرو تغلبي]] | ھ کان156 تائين(768 يا 769 کان 772يا773 تائين) | شيعن ۽ کين پناھ ڏيندڙن خلاف ڪاروائي ڪئي محمد الاشتر شھيد ٿيوئ |- | 5 | [[معيد بن خليل تميمي]] | | ھن جي وقت خليفي منصور وفات ڪئي ۽ مھدي اقتدار ۾ آيو |- | 6 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 159ھ کان تائين | ھن جي وقت خلافت گجرات ڪيئن بحري حملو ڪيو |- | 7 | [[بسطام بن عمر]] |159ھ کان 161ھ تائين | کيس عباسي خليفي ھٽائي ڇڏيو |- | 8 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 161 ھ | ٻيهر مقرر ٿيو |- | 9 | [[نصر بن محمد اشعت]] | 161 جي | ساڳي سال خليفي مھدي کيس ھٽايو |- | 10 | [[محمد بن سليمان ھاشمي]] | 161ھ | 20 ڏينھن مس رھيو تہ وري نصر بن محمد جي مقرري ٿي. پر ان وچ ۾ خليفي مھدي زبير بن عباس کي گورنر ڪري موڪليو |- | 11 | [[زبير بن عباس]] | 161ھ کان 162ھ | ھڪ سال مس رھيو تہ کيس واپس گھرايو ويو |- | 12 | [[مصباح بن عمرو تغلبي]] | 161ھ کان 163ھ تائين | سندس دور ۾ حالات گھڻا خراب ٿي ويا |- | 13 | [[ليث ظريف]] | 164ھ کان 170ھ تائين(782 کان 787تائين | ھن جيئدورث ۾ مقامي جاٽن بغاوت ڪئي. بصري مان فوج مدد ۾ آئي. بغاوت کي ڪچليو ويو. ان دور ۾ وبا پڻ ڦھلي |- | 14 | [[سالم يونسي]] | 170ھکان 174ھ تائين(787 کان 790 يا791 تائين) | اسماعيل بن علي جو غلام ھيو. ھارون رشيد کيس گورنر مقرر ڪيو. |- | 15 | [[اسحاق بن سليمان]] | 174ھ کان 175ھ تائين | سال کن گورنر رھيو تہ وفات ڪري ويو |- | 16 | [[طيفور بن عبدالله]] | 175ھ | ھن جي دور ۾ ٻن عرب قبيلن ۾ تمام وڏو خوني قبائلي جھيڙو ٿيو جنھن ڪري کيس معزول ڪيو ويو. |- | 17 | [[جابر بن اسعث طائي]] | ٿورڙي مدت | ھي به عرب قبيلن جو جھيڙو بند ڪرائڻ ۾ ناڪام ويو |- | 18 | [[سعيد بن مسلم]] | ٿورڙي مدت | جي سنڌ ۾ آيو ئي ڪانه. پنھنجي ڀاءُ ڪثير بن مسلم کي نائب ڪري موڪليو جيڪو مؤرخن مطابق بد ڪردار ھيو |- | 19 | [[عيسي بن جعفر]] | ٿورڙي مدت | جي بہ سنڌ آيو ئي ڪانه ۽ محمد بن عدي کي نائب ڪري موڪليائين جنھن جي وقت ۾ قبائلي اختلافن کي وڌيڪ هوا ملي. ملتان ڀڄي ويو. پر ملتان وارن کيس واپس ڪري ڇڏيو |- | 20 | [[عبدالرحمان]] | ٿورڙي مدت | حالات سنڀالي نه سگھيو ۽ ھارون رشيد کي نااميد ڪيو |- | 21 | [[ايوب بن جعفر]] | ٿورڙي مدت | ناڪام ويو. حالات ٺيڪ نہ ڪري سگھيو. حجازي عربن يمني عربن کي تڙي سنڌ چئن حجازي قبيلن ۾ ورھائي ڇڏي |- | 22 | [[دائود بن يزيد]] | کان220 ھ تائين(820تائين | ھن پنھنجي ڀاء مغيرہ جي مدد سان فوج ڪشي ڪئي ۽ عرب قبيلن جي جھيڙو تي ضابطو آندو |- | 23 | [[بشر بن دائود]] | 820ع کان | ھارون کيس پيء جي وفات بعد گورنر ڪيو. مامون جي وقت ۾ کيس باغي ٿيڻ جو الزام لڳو ۽ معزول ڪيو ويون پر ھن بعد ۾ مامون رشيد وٽ پيش ٿي وفاداري ثابت ڪئي. |- | 24 | [[غسان بن عباد]] | 213ھ کان 216ھ | ھن بشر تي چڙھائي ڪري مامون رشيد وٽ پيش ڪرايو |- | 25 | [[موسي بن يحيٰ برمڪي]] | ب221ھ تائين(835تائين) |موسيٰ جي زماني ۾ سنڌ مان جيڪا رقم بغداد ويندي هئي تاريخدانن مطابق خرچ پکو ڪڍي ڪري اٽڪل ڏهه لک درهم هوندي هئي. موسيٰ جو ڳاڻيٽو سنڌ جي ڪامياب گورنرن ۾ ٿئي ٿو |- | 26 | [[عمران بن موسي برمڪي]] | 221ھ تي پيء جي وفات بعد مقرر ٿيو 226ھ تائين | جاٽن جي بغاوت ڪچلي ، ميدن سان جنگ ڪئي. حجازي ھباري عربن کيس قتل ڪيو |- | 27 | [[عنبسا بن اسحاق]] | —226ھ کان 240ھ تائين | ديبل ۾ تعميراتي ڪم ڪرايا |- | 28 | [[هارون بن ابي خالد مروزي]] | ھ کان240ھ تائين(854 يا 855) | عباسي اقتدار جو آخري نمائندو. ھن کانپوءِ ھباري عرب خاندان جي خودمختيار حڪومت جو آغاز ٿيو |} === عربن جي ھباري گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ هباري خاندان جا حڪمران (سنڌ) ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور (هجري) ! گاديءَ جو هنڌ ! حيثيت ! اهم تاريخي نوٽس |- | 1 | [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] (Umar ibn Abdul Aziz Habari) | 270ھ کان 303 ھ تائين | باتيا (منصوره ڀرسان) | خودمختيار حڪمران | هباري خاندان جو طاقتور حڪمران هو. وڏي حڪمت عملي سان سڄي سنڌ کي پنهنجي تابع رکيو. خليفي جي نالي جو خطبو جاري رکندو رهيو، جنهن سبب خلافت کي سندس خودمختياريءَ جو اندازو نه ٿي سگهيو. هن کان پوءِ خلافت سنڌ ڏانهن ڪو سڌو والي موڪلي نه سگهي. |- | 2 | [[عبدالله بن عمر ھباري]] جي دور جو علمي واقعو | 303ھ کان سنڌ تي 30 سال حڪومت ڪئي | — | ھباري حڪمران | هن دور ۾ هڪ هندو راجا جي درخواست تي قرآن پاڪ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو ويو، جيڪو سنڌ ۾ اسلامي ۽ مقامي ثقافتي ميل جول جو اهم مثال آهي. |- | 3 | [[عمر بن عبدالله|عمر بن عبدالله هباري]] (Umar ibn Abdullah Habari) | 1010ع تائين | | هباري حڪمران | سندس دور ۾ اسماعيلي تحريڪ سنڌ ۾ تبليغ شروع ڪئي. هن جي دور کان پوءِ هباري خاندان جي حڪومت جو خاتمو ٿيو. هباري خاندان جي خاتمي کان پوءِ سنڌ غزنوي سلطنت جي قبضي ۾ آئي، ۽ [[سرھنگ خطيبي]] کي غزنوي گورنر مقرر ڪيو ويو. |} === سومرن جو دور === {{main|سومرن جي سنڌ تي حڪومت}} حباري دور کان پوءِ اتر سنڌ تي غزنوي دور شروع ٿيو ۽ ان سياسي خلا ۾ ڏکڻ سنڌ ۾ مقامي طاقت طور سومرا اڳتي وڌيا. سومرن جي تاريخ تي مؤرخن جا حڪمرانن جي سلسلي بابت اختلافي خيال آھن سومرن جي ابتدائي دور بابت جديد تحقيق صاف چوي ٿي ته سندن اوائلي تاريخ غير واضح آهي. “حفيـف/خفيـف” نالي حڪمران جو ذڪر [[محمود غزنوي]] جي [[منصوره]] تي حملي جي حوالي سان اچي ٿو، پر اهو قطعي طور طئه ناهي ته اهو حڪمران آخري حباري هو يا پهريون/ابتدائي سومرو؛ تنهنڪري “سومرن کي سڌيءَ طرح عباسي خلافت طرفان سمارا مان مقرر ڪيل” يا “[[سومرا]] لفظ جو قطعي مطلب [[سمارا]] جو” جهڙيون دعوائون، مضبوط علمي حوالن کان سواءِ، احتياط سان بيان ڪرڻ گهرجن. جيئن تاريخي تسلسل مان معلوم ٿئي ٿو ته سنڌ تي “مرڪزي خلافتن جو رسمي اثر” اڳ ئي موجود هو، پر [[بغداد]] يا عباسي مرڪز جي ڪمزوريءَ کان پوءِ سنڌ جهڙن پري پيل علائقن ۾ مقامي حڪمران گهڻو ڪري عملي خودمختياري اختيار ڪندا رهيا؛ حباري حڪمراني ان جو چٽو مثال آهي، ۽ پوءِ غزنوي حملن کان پوءِ مقامي حڪمران گهراڻن (جهڙوڪ سومرا) کي اُڀرڻ جو موقعو مليو. تاريخي طور سومرا اهي پهريان مقامي حڪمران هئا جن سنڌ کي عرب حڪمراني (712ع–1025ع) کان آزاد ڪرايو. سلطان محمود غزنوي جي المنصوره تي حملي ۽ سنڌ تي سندس ناڪام گرفت کان پوءِ سومرن عرب حباري حڪومت (875ع–1025ع) جي جاءِ ورتي. تاريخي طريقيڪار موجب سومرن جو مطالعو انهن سڀني نسلن ۽ قبيلن سان گڏ ٿيڻ گهرجي، جيڪي يارهين صدي عيسويءَ دوران سنڌ ۾ آباد هئا ۽ جن واقعن ۾ حصو ورتو. انهن قبيلن ۾ سما، سهتا، [[ابڙا]]، [[سوڍا]]، [[چنا]]، [[پنھور]]، [[پھوڙ]]، [[گجر]]، [[ڀٽي]]، [[جاڙيجا]] (سما)، [[ٿھيم]]، [[ڳاها]]، تاؤنر، باران، [[جوڻيجا]] (سما)، راجڙ، [[راجپر]]، [[ڪاڇيلا]] ۽ ٻيا شامل هئا، جن سومرن سان گڏجي سنڌ ۾ مقامي حڪمراني قائم ڪرڻ جي تاريخي جدوجهد ۾ ساٿ ڏنو. اهي قبيله [[ميرپور ماٺيلو]] کان وٺي [[واگھا ڪوٽ]] ۽ ان کان اڳتي ڪڇ–ڀوڄ تائين پنهنجن زرعي علائقن ۾ آباد هئا. اهي اندروني طور خودمختيار هئا، پر سومرا حڪومت کي خراج ادا ڪندا ۽ فوجي مدد (levies) فراهم ڪندا هئا. سومرن جي اثر سان گڏ، [[جت]] ۽ [[ملاح]] قبيلن جا ماڻهو به ايتري طاقت رکندا هئا، جو 1027–28ع ۾ سنڌو درياهه تي غزنوي ٻيڙين کي للڪارڻ جي سگهه رکندا هئا. سومرا سنڌ ۾ پرڏيهي قبضي ۽ حڪمراني خلاف قومي مزاحمت جا اڳواڻ هئا<ref>The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule.Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |title=Data |website=www.uok.edu.pk |format=PDF}}</ref>1025ع ۾، سومرا ماتلي تعلقي جي ڳوٺ ٿري (موجوده ضلع بدين) ۾ گڏ ٿيا ۽ پنهنجي سردار، سومرو نالي شخص کي سنڌ (ڏکڻ) جو حڪمران مقرر ڪيو. مير معصوم پنهنجي بيان ۾ سومرا گهراڻي جي نون حڪمرانن جو ذڪر ڪري ٿو، جن مان ارمل سومرو آخري حڪمران ڄاڻايو ويو آهي. بهرحال، عام تاريخي اتفاقِ راءِ موجب [[دودو سومرو پنجون]] جي پٽ همير کي سومرا گهراڻي جو آخري حڪمران سمجهيو وڃي ٿو، جنهن جي تصديق [[عين الملڪ محرو]] (1352ع–1365ع)، اُن وقت جي ملتان جي گورنر، جي خطن مان ٿئي ٿي<ref>The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule.Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>Baloch, N. A. Dr.: Soomran-jo-Daur, Op. Lit. Pp. 120, 126.</ref>. === سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست === {| class="wikitable sortable" |+ سومرا خاندان جا حڪمران (سنڌ) ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر نوٽ |- | 1 | [[سومرو (امير)|سومرو سردار]] (Soomra Chief) | 1053 کان (445ھ کان | سومرا خاندان جو باني سمجهيو وڃي ٿو جنهن ڏکڻ سنڌ ۾ راڄ قائم ڪيو جنھن جي گادي محمد تور نالي شھر ھئي |- | 2 | [[ڀونگر سومرو|ڀونگر پٽ سومرو]] (Bhoongar bin Soomro) | 15 سالن تائين (وفات 1068عيسوي 461ھ) | سومرا اقتدار کي منظم ڪيو. |- | 3 | [[دودو سومرو|دودو اول]] (Dodo I) | 24 سال حڪومت ڪئي. 491 جي تائين | لاڙ کان وٺي نصرپور تائين حڪومت جي حدن کان وڌايو هو. چنيسر جو سندس ڀاء ھجن تڪراري آھي. طبعي موت آيس. |- |4 | [[تاراٻائي]] (Tara Bai) | 491 ھ کان | وارث سنگھار صغير ھيو جنھن ڪري ان جي ڀيڻ راڄ سنڀاليو |- | 5 | [[سنگھار سومرو]] (Sanghar) | – 1120ع لڳڀڳ | ھن کي اولاد ڪانه ھئي |- |6 | [[راڻي ھمو ٻائي]] (Queen Himo Bai) | | سنگھار جي زال ، ھن ڌرڪ جي قلعي ۾ گادي منتقل ڪئي ۽ محمد پور ڀاء جي نگراني ۾ رکيو |- | 7 | [[خفيف سومرو]] ( Khafif Soomro) | 536 جي ۾ وفات | راڻي ھمو ٻائي جو ڀاء ھيو |- |8 | [[عمر سومرو پھريون]] (Umer Soomro) | (40 سال حڪومت) | 576 جي ۾ وفات |- | 9 | [[دودو سومرو ٻيون]] (Dodo II) | 590 ھ ۾ وفات تائين | دودو سومرو پھريون جي چاچي جي اولاد مان ھو |- | 10 | [[ڀونگر سومرو ٻيون]] (Bhoongar II) | 33 سال راڄ | دودو پھريون جي اولاد مان ھو. 623ھ ۾ وفات |- | 11 |[[خيرو سومرو]] (Khairo Soomro) | 16 سال جو راڄ | |- |12 | [[محمد طور سومرو]] (Muhammad Toor Soomro) | 15 سال تائين راڄ | |- | 13 | [[خيرو بن محمد]] (Khairo son of Muhammad) | 15 سال راڄ ۾ | محمد طور جو پٽ ھيو |- | 14 | [[دودو سومرو ٽيون]] (Dodo III) | 14 سالن تائين راڄ | خيرو سومرو جو پٽ ھيوئ |- | 15 | [[طائي سومرو]] (B Tai Soomro) | 14 سال راڄ | دودو ٽيون جو پٽ ھيو. |- | 16 |[[چنيسر سومرو]] (Chanesar Soomro) | 18 سال جو راڄ | طائي جو پٽ ھيو. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو. ھن جي زال ليلان ھئي. ليلان چنيسر وارو افسانو انھن متعلق ھيو |- |17 | [[ڀونگر سومرو ٽيون ]] (Bhungar III) | 15 سال تائين راڄ | چنيسر جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 18 | [[خفيف سومرو ٻيون]] (Khafif II) | 18 سال راڄ ۾ | ڀونگر سومرو ٽيون جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 19 | [[دودو سومرو چوٿون]] (Dodo VI) | 25 سالن تائين راڄ | خفيف سومرو ٻيون جو ڀاء ۽ سندس وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو |- | 20 | [[عمر سومرو ٻيون]] (Umer Soomro II) | 35 سال راڄ ۾ | دودو سومرو چوٿون جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 21 | [[ڀونگر سومرو چوٿون]] (Bhungar VI) | 10 سالن تائين راڄ | عمر سومرو ٻيون جو ڀٽ ۽ سندس وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو |- | 22 | [[ھمير سومرو]] (Hameer Soomro) | ک 1403 تائين(843ھ تائين | سومرا خاندان جو آخري حڪمران؛ ان کان پوءِ سمن خاندان سنڌ جو حڪمران بڻيو. |} === سمن جو دور === {{main|سمن جو راڄ}} [[فائل:View of Makli by Usman Ghani.jpg|thumb|کاٻو|[[مڪلي]] جو هڪ نظارو]] [[ڄام انڙ فيروزالدين]]، [[دهلي سلطنت]] کي للڪاريندي سما حڪومت جا بنياد وڌا ۽ پنهنجي لاءِ سنڌ جو سلطان جو لقب اختيار ڪيو. [[سما گھراڻو|سما گهراڻي]] جي حڪمراني پنهنجي عروج تي [[ڄام نظام الدين سمو|ڄام نظام الدين ]] (ڄام نندو) جي دور ۾ پهتي. سندس حڪمراني (1461ع کان 1509ع) دوران گاديءَ جو هنڌ ٺٽو ۽ مڪلي جون ٽڪريون وڏي ترقيءَ سان همڪنار ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ ٺٽو قديم بندرگاھ ديبل جو متبادل بڻجي اُڀريو. ڄام نندو جي دور ۾ [[سنڌي ادب]]، تعمير، فن ۽ ثقافت ۾ غيرمعمولي ترقي ٿي ۽ وطن سان محبت جو جذبو سماجي زندگيءَ ۾ نمايان رهيو. سمن پنهنجي دور ۾ وطني تعميرات، فنونِ لطيفه ۽ موسيقيءَ ۾ اعليٰ مثال قائم ڪيا. ان زماني جي نمايان شخصيتن ۾ [[قاضي قاضن]]، [[دريا خان]] ۽ [[مخدوم بلاول]] شامل هئا. توڙي جو ٺٽو هڪ وڏو ۽ خوشحال شهر هو، پر ان جي حفاظت لاءِ ايتري مضبوط فوج موجود نه هئي جو ارغونن ۽ ترخانن جي حملن جو مقابلو ڪري سگهي. نتيجي طور انهن حملن دوران ڪيترائي سما حڪمران قتل ٿيا، ۽ آخرڪار ڄام فيروز جي دور ۾ ٺٽو [[ارغون|ارغونن]] ۽ [[ترخان|ترخانن]] جي قبضي هيٺ اچي ويو. === سما گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== ===ارغون ۽ ترخان=== هيٺين سنڌ ۾ سمنن جي سلطنت 1519ع ۾ هڪ مغل مهم جو، شاھ بيگ ارغون، هٿان ختم ٿي وئي. ارغون گهراڻي جي حڪومت لڳ ڀڳ پنجيتاليهه (35) سال جاري رهي. [[شاھ بيگ ارغون]] 1522ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جانشين سندس پٽ شاھ حسين ٿيو. شاهه حسين هڪ ڏاهو حڪمران هو ۽ هن سنڌ ۾ امن امان قائم ڪرڻ تي خاص ڌيان ڏنو. سندس حڪومت جي دور ۾ مغل شهنشاهه همايون سنڌ ڏانهن ڀڄي آيو ۽ هتي کيس لڳاتار بدقسمتين کي منهن ڏيڻو پيو. شاھ حسين 1555ع تائين پرامن نموني حڪومت ڪندو رهيو، ۽ انهيءَ سال سندس وفات ٿي. شاھ حسين جو ڪو به وارث نه هو، ڇو ته سندس اڪيلو پٽ ننڍپڻ ۾ ئي فوت ٿي ويو هو. شاهه حسين جي ڊگهي حڪومت، جيڪا لڳ ڀڳ ٽيٽيھ (33) سال جاري رهي، دوران سنڌ ٻن ماتحت حڪومتن ۾ ورهايل هئي. مٿيون سنڌ، بکر کان سيوهڻ تائين، سلطان محمود جي انتظام هيٺ هو، جيڪو شاھ بيگ ارغون جي پسنديده [[امير فاضل ڪوڪلتاش]] جو پٽ هو. هيٺين سنڌ شاھ حسين جي قابل هٿن ۾ هئي. شاهه حسين جي وفات کان پوءِ هيٺين سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪ بااثر شخص مرزا عيسا ترخان هو، جيڪو شاهه بيگ ارغون سان گڏ سنڌ آيو هو. جيتوڻيڪ مرزا عيسى ترخان ڳجهي نموني سلطان محمود سان اهو معاهدو ڪيو هو ته شاھ حسين جي وفات کان پوءِ سنڌ ٻنهي جي وچ ۾ الڳ الڳ ورهائي سنڀالي ويندي، پر آخري [[ارغون]] حڪمران جي جانشيني حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن سڄي سنڌ جو واحد حڪمران بڻجڻ جو منصوبو ٺاهيو. شاھ حسين جي وفات کان پوءِ ملڪ جي غير مستحڪم حالتن سبب، ڪجهه مقامي سردارن سلطان محمود کان [[سيوهڻ]] جو قبضو کسيو، جنهن بعد سلطان محمود اتر طرف هليو ويو ۽ [[سيوهڻ]] کان اتر وارن علائقن تائين محدود ٿي ويو. [[مرزا عيسا خان ترخان]]، جنهن وٽ مضبوط فوج هئي، سيوهڻ ڏانهن وڌيو ۽ جلد ئي اتي موجود مقامي سردارن کي شڪست ڏني. سيوهڻ کي هيٺين سنڌ ۾ شامل ڪرڻ کان پوءِ، هن سلطان محمود جي علائقي تي حملو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ اتر طرف [[بکر]] تائين اڳتي وڌيو<ref>Two Minor Invasions Of Sindh* BY A.B. Advani, M.A.. LLB. (Read before the Sill(f Histmical Society 011 25th Septembe1; 7940.); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 71 & 72; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. جڏهن [[مرزا عيسا خان ترخان]] محسوس ڪيو ته سندس فوج هن مهم لاءِ ڪافي نه آهي، تڏهن هن [[باسين]] (Bassein) ۾ پورچوگالي گورنر ڏانهن فوجي مدد لاءِ سفير موڪليا. ان جي بدلي ۾ هن پورچوگالين کي فوجي خرچ ادا ڪرڻ ۽ کين خاص واپاري سهولتون ڏيڻ جو واعدو ڪيو. پورچوگالي حڪومت ان کي هڪ وڏي ترغيب سمجهيو ۽ پيڊرو باريٽو رولن (Pedro Barreto Rolin) جي ڪمان هيٺ 28 جهازن ۾ 700 فوجي موڪليا. انهن مان 24 جهاز سلامت ٺٽي پهتا. ان وچ ۾ مرزا عيسى ترخان سلطان محمود سان صلح ڪري ورتي، ۽ [[پيڊرو باريٽو رولن]] کي اطلاع ڏنو ويو ته هاڻي سندس خدمتن جي ضرورت ناهي رهي. پرتگالي ڪمانڊر ميرزا عيسى جي پٽ [[جان بابا]]، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو نگران هو، کان سنڌ ۾ فوجي مهم لاءِ جهاز تيار ڪرڻ جا خرچ ادا ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. هن فطري مطالبي جو جواب اطمينان بخش نه هو، جنهن سبب پورچوگالين ۾ سخت ڪاوڙ پيدا ٿي ۽ هنن ٺٽي جي شهر تي حملو ڪري ڇڏيو<ref>Two Minor Invasions Of Sindh* BY A.B. Advani, M.A.. LLB. (Read before the Sill(f Histmical Society 011 25th Septembe1; 7940.); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 72; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref> === ارغون گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === ترخان گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === مغلن جو دؤر === 1524ع ۾، توڙي جو مغل شهنشاهت جو دارومدار ارغون ۽ ترخان فوجين تي هو، تنهن باوجود سنڌ جي ڪجهه بادشاهن انهن جو استقبال ڪيو. اڳتي ايندڙ وقت ۾ سنڌي مغلن جي اثر هيٺ رهيا. === مغل حاڪم نوابن جي فھرست=== === ڪلھوڙن جو دؤر=== === ڪلھوڙا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === ٽالپر دور === {{main|ٽالپر دور}} ٽالپر [[ڪلهوڙن جي سنڌ تي حڪومت|ڪهلوڙن]] جي دعوت تي، [[ڊيرا غازي خان ضلعو|ڊيرا غازي خان]] مان حجرت ڪئي، دعوت جو مقصد [[بلوچ ماڻھو|بلوچ]] ڇڙوڇڙ قبلين کي متحد ڪرڻ هو. ٽالپرن هتي [[سنڌي ٻولي]] سکي ۽ جي سنڌ جي اتر طرف آباد ٿيا. هنن ترت بلوچ قبلين کي متحد ڪيو ۽ [[ڪلھوڙن جو دور|ڪلهوڙا حڪمرانن]] خلاف راءِ عامه جوڙي، [[هالاڻي جي جنگ]] کان پوءِ ٽالپرن ڪلهوڙن کان تخت کسي ورتي. 1783ع ۾ ڪلهوڙا سلطنت جي خاتمي کان پوءِ، ٽالپر سردار سنڌ جا حڪمران بڻيا. باهمي معاهدي تحت سنڌ کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو، جيڪي ٽن ٽالپر سرداري خاندانن جي وچ ۾ تقسيم ڪيا ويا. حيدرآباد وارو خاندان، جنهن جو سربراهه مير فتح علي خان هو، هيٺين سنڌ جو انتظام سنڀاليو ۽ حيدرآباد کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. مير سهراب خان مٿين سنڌ ڏانهن ويو ۽ خيرپور کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. مير ٺر خان اوڀر طرف هڪ ننڍي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ميرپور ان خاندان جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st ;May, 1936)SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 79; Edited by: Dr.Mubarak Ali; Gautam Publishers 27-Temple Road Upper U.B.L Building Lahore</ref>. 1808ع، 1809ع ۽ 1820ع جون انگريزي سفارتي مهمون حيدرآباد واري خاندان سان رابطي ۾ رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو خاندان سنڌ ۾ ٽالپرن جو سڀ کان اهم ۽ طاقتور خاندان سمجهيو ويندو هو. هن خاندان جي سربراهه مير فتح علي خان وڏي دانائي سان حڪومت ۾ پنهنجن ٽن ڀائرن ـ مير غلام علي خان، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان ـ کي پاڻ سان شريڪ ڪيو. اهي چارئي ڀائر پاڻ ۾ گهري محبت سبب “چار يار” يا “چار دوست” جي نالي سان مشهور ٿيا. اهڙي طرح سنڌ ۾ گڏيل حڪومت جو هڪ غيرمعمولي نظام قائم ٿيو. پر هي گڏيل حڪومت صرف نالي ماتر هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ مير فتح علي خان جي حياتيءَ دوران سڀني سرڪاري فرمانن ۽ حڪمن تي صرف سندس ئي مُهر لڳندي هئي. مير فتح علي خان جي دورِ حڪومت ۾ سنڌ سان انگريزن جي واپار کي ٻيهر هٿي ملي، جيڪو اڳ ڪلهوڙا حڪمران ميان سرفراز خان جي دور ۾ ڪمزور ٿي ويو هو ۽ پوءِ مڪمل طور ختم ٿي چڪو هو. هندستان جي گورنر جنرل لارڊ ويلزلي جي خواهش تي، بمبئي سول سروس جو آفيسر مسٽر نيٿن ڪرو 1798ع ۾ سنڌ موڪليو ويو ته جيئن سنڌ ۾ انگريزي واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون وڃن<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 79; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. مير فتح علي خان 1802ع ۾ وفات ڪري ويو. ان کان پوءِ جڏهن سندس ڀاءُ مير غلام علي خان تخت نشيني بعد جلد ئي بمبئي حڪومت ڏانهن پنهنجو نمائندو موڪليو، جنهن ۾ هن پنهنجي مرحوم ڀاءُ پاران مسٽر نيٿن ڪرو کي سنڌ مان نيڪالي ڏيڻ تي معذرت ڪئي ۽ برطانوي حڪومت سان دوستانه لاڳاپن جي بحالي جي خواهش ظاهر ڪئي، ته برطانوي حڪومت خوش دليءَ سان ان تي راضپو ظاهر ڪيو.حيدرآباد جي ميرن برطانوي حڪومت سان هي اتحاد ان اميد سان ڪيو ته ان ذريعي پنهنجي حيثيت کي ايترو مضبوط ڪري سگهن، جو هو ڪابل جي شاهه شجاع کي للڪارڻ جي سگهه حاصل ڪري وٺن، جيڪو 1803ع ۾ سنڌ لاءِ هڪ ناپسنديده مهمان بڻجي آيو هو، ۽ جنهن جي نالي ماتر بالادستي کي ٽالپر مير مڃيندا هئا. ٻئي پاسي، برطانوي حڪومت به سنڌ سان دوستانه لاڳاپن جي بحالي کي ضروري سمجهيو، ته جيئن افغانستان جي رستي فرانس ۽ ايران طرفان هندستان تي ممڪن حملي کي روڪي سگهجي<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 80; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. 1811ع ۾ مير غلام علي خان هڪ زخمي هرڻ سبب فوت ٿي ويو، جنهن پنهنجي سينگ سان مير جي پير کي لڳي زخمي ڪري ڇڏيو هو. “چار يار” مان هاڻي رڳو ٻه باقي رهيا ـ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان. مير ڪرم علي خان هڪ خوش مزاج انسان هو، جنهن جي دورِ حڪومت ۾ سياست کان وڌيڪ شاعري ۽ ادب کي مقبوليت حاصل هئي. جيتوڻيڪ کيس رئيس يا سردار چيو ويندو هو، پر ملڪ جو اصل انتظام گهڻي ڀاڱي سندس ڀاءُ مير مراد علي خان هلائيندو هو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 86; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref> 1816ع ۾ ڪڇ جي راڻي سان هڪ معاهدو مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، ڪڇ ۾ برطانوي حڪومت جي طاقت آهستي آهستي وڌڻ لڳي. سنڌ جي سرحد ڪڇ سان ملي پئي، تنهن ڪري برطانوي حڪومت 1820ع ۾ سنڌ سان به معاهدي جي تجديد کي سياسي طور مناسب سمجهيو. 1820ع ۾ نئين معاهدي جي ڳالهين لاءِ هڪ موقعو تڏهن پيدا ٿيو، جڏهن حيدرآباد جي ميرن جا سپاهي بدلي طور برطانوي فوج تي حملو ڪري ويٺا، جڏھن ته اها برطانوي فوج سنڌ جي اوڀرئين سرحد تي کوسا قبيلي جي ڦورن جي هڪ ٽولي جو پيڇو ڪندي غلطيءَ سان سنڌي سپاهين جي هڪ دستي سان ٽڪرائجي پئي هئي. هن واقعي مان فائدو وٺندي، بمبئي حڪومت ميرن کان “سنڌ جي حڪمرانن طرفان ڪيل بنا جواز دشمني وارن عملن” بابت تاوان ۽ وضاحت جو مطالبو ڪيو. انهيءَ مقصد لاءِ ڪيپٽن سڊليئر، مسٽر ڊبليو. سائمن، ڊاڪٽر هال ۽ ميجر ووڊ هائوس تي ٻڌل هڪ سفارتي مشن سنڌ موڪليو ويو، ته جيئن سنڌ جي ميرن سان نئون معاهدو طئي ڪيو وڃي. انهن چئن مهمانن جو شاندار مهمان نوازيءَ سان استقبال ڪيو ويو، ۽ 9 نومبر 1820ع تي مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان سان معاهدو ڪيو ويو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 86 & 87; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. ٽالپرن سنڌ تي 1783ع کان 1843ع تائين حڪومت ڪئي ان کان [[ايسٽ انڊيا ڪمپني|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي لشڪرن [[چارلس نيپئر]] جي اڳواڻي ۾ ٽالپرن کي شڪست ڏئي سنڌ تي قبضو ڪري ورتو. === ٽالپر گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === برٽش دور === '''پاڪستان ٺاهڻ ۾ سنڌ جو ڪردار:'''سنڌ جي مسلمان ليڊرن جي ڪوشش سان اپريل يا مئي 1938ع ۾ سنڌ جي صوبائي مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. 10، 11 ۽ 12 آڪٽوبر 1938ع تي سنڌ مسلم ليگ پاران، ڪراچيءَ ۾ مسلم ليگ جي هڪ وڏي ڪانفرنس سڏائي ويئي، جنهن جي صدارت قائداعظم مرحوم ڪئي. هن ڪانفرس جي موقعي تي گڏيل هندستان جي سمورن مسلم ليڊرن شرڪت ڪئي. ان ڪانفرنس کي پوءِ ”ڪراچي ڪانفرنس“ جي نالي سان سڏيو ويو. ڪانفرنس ۾ [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] مرحوم ٺهراءُ پيش ڪيو، جنهن ۾ واضح طور مطالبو ڪيو ويو، ته جن صوبن ۾ مسلمانن جي اڪثريت آهي، اتي مسلمانن جي حڪومت بنائي وڃي، ته جيئن ٻئي قومون جدا جدا ۽ آزاد آزاد حڪومتون قائم ڪري سگهن. ان موقعي تي قائداعظم مرحوم تقرير ڪندي چيو: ”مون کي يقين آهي، ته سنڌ جو صوبو، [[هندستان]] جي مسلمانن لاءِ هڪ نمونو ٿيندو، ڇاڪاڻ ته هتي جي مسلمانن وڏي بيداري جو ثبوت ڏنو آهي.“ ان کان پوءِ سنڌ جي مسلمانن پاڪستان جي تحريڪ ۾ وڏي جوش، جذبي ۽ ولولي سان حصو ورتو. سڄي هندستان ۾ پهريون ڀيرو [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|سنڌ جي صوبائيءَ اسيمبلي]]ءَ سن 1943ع ۾ پاڪستان جي قيام جي ٺهراءُ پاس ڪيو، جيڪو محترم. [[جي ايم سيد|جي ايم.سيد]] پيس ڪيو. ٻئي ڪنهن به صوبي جي اسيمبليءَ اهڙو ٺهراءُ نه اڳ ئي پاس ڪيو هو، ۽ نه پوءِ ئي ڪا اسيمبلي پاس ڪري سگهي.<ref>آزاديءَ جي تحريڪ ۽ سنڌي شاعري ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛آڪٽوبر نومبر، ڊسمبر 1985ع</ref> === برٽش دؤر جي گورنرن جي فھرست=== 1843ع: سنڌ برطانوي راڄ ۾ شامل ڪئي وئي. 1843ر کان 1936ع تائين سنڌ، بمبئي پريزيڊنسي جو حصو رھي. 1 اپريل 1936ع ڪيث سنڌ الڳ صوبو بڻي ۽ [[سر لينسلٽ گراهام]] سنڌ جو پهريون گورنر ٿيو ۽ [[سر هيو ڊائو]] (Sir Hugh Dow) آخري برطانوي گورنر 15 آگسٽ 1947 تائين رھيو. {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور (مدت) ! حيثيت ! سنڌ لاءِ مختصر ڪردار |- | 1 | [[چارلس نيپئر|سر چارلس نيپئر]] (Sir Charles Napier) | 1843–1847 | [[بمبئي پريزيڊنسي]] | سنڌ تي برطانوي قبضو؛ ٽالپر حڪمرانن جو خاتمو؛ نوآبادياتي انتظام جو آغاز |- | 2 | [[سر جارج آرٿر]] (Sir George Arthur) | 1847–1852 | بمبئي پريزيڊنسي | فوجي ۽ انتظامي نظام کي مضبوط ڪيو؛ زمينداري ڍانچو ترتيب ڏنو |- | 3 | [[لارڊ ايلفنسٽن]] (Lord Elphinstone) | 1853–1860 | بمبئي پريزيڊنسي | ريونيو ۽ عدالتي سڌارا؛ سنڌ کي بمبئي سان وڌيڪ ڳنڍيو |- | 4 | [[بارٽل فريئر|سر بارٽل فريئر]] (Sir Bartle Frere) | 1862–1867 | بمبئي پريزيڊنسي | ريلوي، تعليم ۽ جديد شهري نظام جي شروعات |- | 5 | [[سر سيمور فٽزجيرالڊ|سر سيمور فِٽزجيرالڊ]] (Sir Seymour Fitzgerald) | 1867–1872 | بمبئي پريزيڊنسي | مڪاني سردارن سان تعلقات؛ انتظامي واڌ |- | 6 | [[سر رچرڊ ٽيمپل]] (Sir Richard Temple) | 1877–1880 | بمبئي پريزيڊنسي | ڏڪار انتظام ۽ مالياتي سڌارا |- | 7 | [[لارڊ ري]] (Lord Reay) | 1885–1890 | بمبئي پريزيڊنسي | مڪاني ادارن ۽ تعليم جي واڌ |- | 8 | [[لارڊ ليمينگٽن]] (Lord Lamington) | 1903–1907 | بمبئي پريزيڊنسي | قانون سازي ۽ ميونسپل ادارن جو قيام |- | 9 | [[سر جارج لائيڊ]] (Sir George Lloyd) | 1910–1915 | بمبئي پريزيڊنسي | سياسي سرگرمين تي ڪنٽرول؛ جنگي دور جو انتظام |- | 10 | [[لارڊ ولنگڊن]] (Lord Willingdon) | 1913–1918 | بمبئي پريزيڊنسي | خلافت تحريڪ ۽ سياسي اٿل پٿل دوران سخت حڪمراني |- | 11 | [[سر فريڊرڪ سائيڪس]] (Sir Frederick Sykes) | 1923–1928 | بمبئي پريزيڊنسي | سنڌ جي الڳ صوبي بابت بحث ۽ سياسي تحريڪون |- | 12 | [[سر ليزلي ولسن]] (Sir Leslie Wilson) | 1928–1933 | بمبئي پريزيڊنسي | سنڌ جي صوبي جي قيام لاءِ آئيني تياريون |- | 13 | [[سر جان بيومونٽ]] (Sir John Beaumont) | 1933–1937 | بمبئي پريزيڊنسي | 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي کان جدا ڪرڻ جو عمل مڪمل |- | 14 | [[سر لينسلٽ گراهام]] (Sir Lancelot Graham) | 1936–1941 | سنڌ جو گورنر | سنڌ جو پهريون گورنر؛ صوبائي اسيمبلي ۽ وزارتن جو قيام |- | 15 | [[سر هيو ڊائو]] (Sir Hugh Dow) | 1941–1947 | سنڌ جو گورنر | آخري برطانوي گورنر؛ آزادي ۽ ورهاڱي تائين انتظام |} === برٽش دور جي ڪمشنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور (مدت) ! سنڌ لاءِ خدمتن بابت نوٽ |- | 1 | [[سر چارلس نيپئر]] (Sir Charles Napier) | 1843–1847 | سنڌ جو پهريون ڪمشنر؛ ٽالپر حڪمرانن کان پوءِ برطانوي انتظام جو بنياد وڌو؛ فوجي ۽ سول نظام قائم ڪيو |- | 2 | [[سر بارٽل فريئر]] (Sir Bartle Frere) | 1851–1859 | جديد سنڌ جو معمار؛ رستا، بندرگاهون، تعليمي سڌارا ۽ ميونسپل نظام متعارف ڪرايو |- | 3 | [[ايڇ. بي. اي. فريئر]] (H. B. E. Frere) | 1859–1862 | انتظامي تسلسل؛ ريونيو ۽ قانوني نظام کي مستحڪم ڪيو |- | 4 | [[ڊبليو. ايل. ميري ويڌر]] (W. L. Merewether) | 1867–1877 | سنڌ جي قبيلائي علائقن ۾ امن امان؛ فرنٽيئر پاليسي ۽ ريلوي واڌ |- | 5 | [[چارلس اومني]] (Charles Umney) | 1877–1880 | زمينداري ۽ آبپاشي نظام ۾ بهتري؛ ريونيو انتظام |- | 6 | [[جيمس گائلز]] (James Giles) | 1880–1887 | ميونسپل ادارن کي مضبوط ڪيو؛ شهري انتظام ۾ سڌارا |- | 7 | [[اي. ايڇ. وينس]] (A. H. Vance) | 1887–1891 | ريلوي ۽ واپار کي هٿي؛ بندرگاهي سرگرمين ۾ واڌ |- | 8 | [[اي. ڊبليو. هيوز]] (A. W. Hughes) | 1891–1897 | زرعي سڌارا؛ ڪئنالن ۽ آبپاشي تي ڌيان |- | 9 | [[ايڇ. ايم. جيمس]] (H. M. James) | 1897–1901 | ريونيو ريڪارڊ ۽ مردم شماري انتظام |- | 10 | [[اي. ايڇ. ايس. ڪيلي]] (A. H. S. Kelly) | 1901–1906 | تعليمي ادارن جي واڌ؛ مقامي حڪومتن سان رابطو |- | 11 | [[سي. اي. فيرگوسن]] (C. A. Ferguson) | 1906–1911 | سياسي شعور جي شروعاتي دور ۾ انتظام سنڀاليو |- | 12 | [[ايڇ. اي. ايل. هيلي]] (H. E. L. Healey) | 1911–1916 | پهرين عالمي جنگ دوران سول انتظام؛ امن امان |- | 13 | [[اي. ڊبليو. پي. ڪيري]] (A. W. P. Carey) | 1916–1921 | خلافت تحريڪ ۽ سياسي تحريڪن جي دور ۾ انتظام |- | 14 | [[ايڇ. ٽي. سورلي]] (H. T. Sorley) | 1921–1925 | سياسي اصلاحات؛ مڪاني نمائندگيءَ جي واڌ |- | 15 | [[اي. ايل. ايچ. ايٽڪن]] (A. L. H. Aitken) | 1925–1930 | سنڌ جي الڳ صوبي لاءِ آئيني بحثن ۾ ڪردار |- | 16 | [[ايڇ. ٽي. ليمبرٽ]] (H. T. Lambert) | 1930–1936 | آخري ڪمشنر؛ 1936ع ۾ سنڌ جي بمبئي کان جدائيءَ تائين انتظام |} === برٽش دور جي وزير اعليَ جي فھرست=== 1843 کان 1936 تائين سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي ان عرصي ۾ چيف منسٽر/ پريميئر جو عهدو موجود ئي نه هو بمبئي پريزيڊنسي ۾ به چيف منسٽر جو عهدو 1937ع کان اڳ موجود نه هو تنهنڪري 1937ع کان اڳ سنڌ لاءِ ڪنهن به قسم جو چيف منسٽر موجود نه رهيو. 1937ع ۾ گورنمينٽ آو انڊيا ايڪٽ ، 1937 تحت سنڌ ۾ پهريون ڀيرو چونڊيل وزارت ٺهي. {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور ! سياسي وابستگي ! سنڌ لاءِ خدمتون |- | 1 | [[الله بخش سومرو]] (Allah Bakhsh Soomro) | اپريل 1937 – آڪٽوبر 1938 | آزاد / سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي | سنڌ جو پهريون چونڊيل وزيراعظم؛ زميندار سڌارا، مقامي خودمختياري، هندو-مسلم هم آهنگي |- | 2 | [[غلام حسين هدايت الله]] (Ghulam Hussain Hidayatullah) | مارچ 1938 – اپريل 1940 | مسلم ليگ | انتظامي استحڪام؛ مسلم ليگ جي سياسي تنظيم مضبوط ڪئي |- | 3 | [[الله بخش سومرو]] (Allah Bakhsh Soomro) | اپريل 1940 – آڪٽوبر 1942 | آزاد | برطانوي حڪومت خلاف موقف؛ Quit India تحريڪ جي حمايت سبب برطرف ڪيو ويو |- | 4 | [[غلام حسين هدايت الله]] (Ghulam Hussain Hidayatullah) | آڪٽوبر 1942 – اپريل 1947 | مسلم ليگ | پاڪستان تحريڪ جي حمايت؛ مسلم ليگ کي اقتدار ۾ آندو |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] (Muhammad Ayub Khuhro) | اپريل 1947 – 15 آگسٽ 1947 | مسلم ليگ | پاڪستان ٺهڻ کان اڳ آخري وزيراعظم؛ نئين رياست لاءِ انتظامي منتقلي |} ===پاڪستان جي قيام بعد=== ====ان يونٽ کان اڳ جو دؤر==== ==== ون يونٽ وارو دور==== ==== ون يونٽ کان پوء وارو دور==== ====1988ع کان پوءِ جو نئون دؤر==== === سنڌ بابت محققن ۽ مورخن جي راءِ === سنڌ جي سرزمين قديم زماني کان علم، فن، حڪمت ۽ فڪري روايتن جو اهم مرڪز رهي آهي. تاريخي ذريعن موجب هتي اهڙا عالم، فقيهه ۽ مفڪر پيدا ٿيا، جن جي علمي حيثيت ۽ فڪري اثرات پري پري تائين تسليم ڪيا ويا. سنڌ جي علمي عظمت بابت ڪيترن معروف محققن ۽ مورخن پنهنجا خيال قلمبند ڪيا آهن<ref name=" گرامي"/>. [[ابن صبعيه]] (Abu Sabeeya) پنهنجي تحريرن ۾ لکي ٿو ته سنڌ وارن وٽ علم ۽ حڪمت جو وڏو ذخيرو موجود هو، ۽ اهو به بيان ڪري ٿو ته يونان ۾ موجود علم جو وڏو حصو سنڌ مان منتقل ٿيو. [[ابو معشر]] (Abu Muʿshir) سنڌ جي علمي حيثيت بابت لکي ٿو ته حڪمت، فلسفي ۽ علم سان سنڌين جي رغبت کي دنيا جي ٻين قومن به تسليم ڪيو آهي، ۽ علم جي طلب ۾ سنڌين کي نمايان مقام حاصل رهيو آهي<ref name=" گرامي"/>. تاريخي ڪتاب [[اخبار الحڪماءِ]] ۾ بيان ٿيل آهي ته دنيا جي قومن ۾ سنڌ علم ۽ حڪمت جو سرچشمو رهي آهي ۽ عدل ۽ سياست جي پهرين مرڪزن مان هڪ سمجهي ويندي هئي. ان ڪتاب موجب، جغرافيائي دوري سبب سنڌ جا ڪيترائي علمي ڪتاب ٻين علائقن تائين محدود مقدار ۾ پهتا، تنهن هوندي به جيڪي علمي آثار دستياب ٿيا، سي وڏي اهميت جا حامل هئا<ref name=" گرامي"/>. اسلامي روايتن موجب حضرت عليؓ به سنڌ جي سرزمين کي علم ۽ برڪت واري زمين قرار ڏنو آهي، جتان علم ۽ عرفان جو ظهور ٿيو. انهن بيانن مان سنڌ جي علمي ۽ فڪري حيثيت جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو<ref name=" گرامي">مولانا گرامي صاحب سه ماھي مھراڻ 2- 1975 ص نمبر 210</ref>. تاريخي حوالن موجب، پرتگالين جي سنڌ تي ڪاهه کان پوءِ مکلي ۽ ٺٽي جهڙن علمي مرڪزن ۾ موجود ڪيترائي ڪتب خانا (لائبريريون) ۽ درسگاهون (مدرسا) تباهه ڪيا ويا، جنهن سبب سنڌ جي علمي ورثي کي وڏو نقصان رسيو<ref name=" دادا">ڪتاب؛ سنڌ جي عالمن جا سونھري ڪارناما، ليکڪ؛ دادا سنڌي</ref>. تاريخي ۽ تحقيقي لکتن موجب، موجوده بلوچستان جي سرزمين قديم زماني ۾ سنڌ جي وسيع جغرافيائي ۽ تهذيبي دائري سان ڳنڍيل رهي آهي. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته بلوچستان جا ابتدائي رهاڪو سنڌي نسل سان لاڳاپيل هئا، جڏهن ته بلوچ قبيلن جي آمد بعد جي تاريخي دورن ۾ ٿي. ڊاڪٽر الهه رکيو ٻُٽ لکي ٿو ته بلوچ قبيلا بلوچستان جا اصلوڪا رهاڪو نه هئا، پر انهن جي مڪران ۽ بلوچستان ۾ آمد چوٿين صدي عيسوي کان شروع ٿي. هن جي مطابق، بلوچ قبيلن کان اڳ هن خطي ۾ دراوڙ، عرب، ايراني، بروهي، راجپوت ۽ جت وڏي انگ ۾ آباد هئا<ref> ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref>. مير رحيم داد خان مولائي شيدائي پنهنجي ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ ۾ بيان ڪري ٿو ته سنڌ ماٿري ۾ بلوچن جي موجودگي کي ٽالپر دور کان اڳ تسليم ڪرڻ تاريخي طور درست ناهي، ۽ سندس خيال موجب بلوچستان تاريخي طور سنڌ جو حصو رهيو آهي.ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579 ساڳئي محقق هڪ ٻي جڳهه تي لکي ٿو ته بلوچستان ۽ خراسان، اقليم سنڌ جا صوبا رهيا آهن<ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع </ref>. بلوچن جي نسلي ۽ جغرافيائي پس منظر بابت احمد يار بلوچ لکي ٿو ته بلوچن جي آمد بلوچستان ۾ مرحليوار ٿي ۽ انهن جي هجرت قديم مسڪن حلب ۽ شام مان تقريبن چوٿين صدي عيسوي ۾ شروع ٿي.ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38 صادق علي بلوچ مطابق، زابلستان بلوچن جو قديم وطن هو، جنهن مان پوءِ اهي مختلف علائقن ڏانهن منتقل ٿيا<ref> تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref>. موسيٰ خان جلال زئي تاريخ بلوچستان ۾ بيان ڪري ٿو ته جڏهن بلوچ قوم ڪرمان مان مڪران طرف لڏي آئي، تڏهن انهن جو سردار جلال خان هو، جيڪو هن مهاجرت جي اڳواڻي ڪري رهيو هو.تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16 يورپي محقق پيڪولين لکي ٿو ته گهڻا بلوچ پاڻ کي عرب نسل سان ڳنڍين ٿا ۽ حلب (شام) کي پنهنجو ابتدائي وطن قرار ڏين ٿا<ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري </ref>. ڪامران اعظم جنجوعه لکي ٿو ته بلوچ قوم قديم دور ۾ عربستان، دجله ۽ فرات جي وادين، حلب جي علائقن ۽ ايراني سرحدن ڀرسان آباد هئي. هن وڌيڪ بيان ڪيو آهي ته هڪ روايت موجب، جڏهن بلوچ حلب مان لڏپلاڻ ڪري ڪرمان پهتا، ته اهي 44 گروهن ۾ ورهايل هئا، جن مان اعلمش رومي وڏو سردار هو<ref> ڪتاب بگٽي قبيلا ص نمبر 48ساڳيو ڪتاب ص نمبر 55</ref>. تاريخي بيانن موجب، موجوده بلوچستان جو علائقو اڳ ڪيچ مڪران، لسٻيلا، قلات، ۽ سيوي (سبي) جهڙن نالن سان سڃاتو ويندو هو. مهر ڳڙهه جي تهذيب، جيڪا لڳ ڀڳ 9 هزار سال پراڻي آهي، پڻ هن ئي خطي سان منسوب ڪئي وڃي ٿي. ڪجهه محققن موجب، لسٻيلي جا حڪمران سما (سماٽ) هئا، جڏهن ته قلات جا حڪمران بروهي هئا، جن کي دراوڙي نسل سان وابسته ڪيو وڃي ٿو. بروهي قوم بابت اهو به لکيو ويو آهي ته انهن جو بلوچن سان نسلي ۽ لساني تعلق ناهي . پاڪستان جي قيام کان پوءِ، 1964ع ۾ مرڪزي حڪومت طرفان سنڌ جا ڪجهه علائقا—جهڙوڪ جهٽ پٽ، نصيرآباد، اوستو، جعفرآباد، جهل مگسي، ڊيرا الهيار ۽ مراد جمالي—انتظامي طور بلوچستان ۾ شامل ڪيا ويا.<ref>{{Citation |title=گريٽر بلوچستان ۽ تاريخي حقيقتون! {{!}} Affair - افيئر<!-- Bot generated title --> |url=http://affairnews.com/2015/07/%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D9%BD%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%BD-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%AA%D9%88%D9%86/ |accessdate=2019-12-17 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185800/http://affairnews.com/2015/07/%da%af%d8%b1%d9%8a%d9%bd%d8%b1-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%db%bd-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae%d9%8a-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%aa%d9%88%d9%86/ |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref> <ref>ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579</ref><ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع</ref><ref>ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38</ref><ref>تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref><ref>تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16</ref><ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري</ref> == سنڌ جي جاگرافي == {{Main|سنڌ جي جاگرافي}} [[فائل:Sindh 2.jpg|220px|thumb|کاٻو|سنڌ]] سنڌ پاڪستان جي چئن صوبن مان رقبي جي لحاظ کان ٽيون وڏو صوبو آهي، جنهن جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 54,407.2 چورس ميل آهي. هي صوبو هيٺين سنڌو طاس (Lower Indus Basin) جو اهم حصو آهي ۽ جغرافيائي طور 23°40′ کان 28°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°40′ کان 71°05′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. سنڌ اتر کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 540 ڪلوميٽر ڊگهي ۽ اوڀر کان اولهه طرف سراسري طور تقريباً 281 ڪلوميٽر ويڪري آهي، جڏهن ته ان جي وڌ ۾ وڌ ويڪر لڳ ڀڳ 250 ڪلوميٽر آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. جغرافيائي بناوت جي لحاظ کان سنڌ جو گهڻو حصو هموار ميداني علائقو آهي. صوبي جي اولهه پاسي ڪوهستاني خطو واقع آهي، جتي ڪيرٿر جبلن جو بنجر سلسلو موجود آهي، جڏهن ته اوڀر طرف بهاولپور جي سرحدن کان وٺي رن آف ڪڇ تائين ريتيلي پٽي پکڙيل آهي. انهن ٻنهي علائقن جي وچ ۾ سنڌو ماٿري واقع آهي، جيڪا ڏکڻ اولھه طرف وڃي ڊيلٽائي علائقي ۾ ختم ٿئي ٿي. هي علائقو زرخيز اليويل مٽيءَ سبب زراعت لاءِ نهايت موزون آهي. صوبي جي وچئين حصي ۾ سکر بئراج ذريعي مستقل پاڻيءَ جي فراهمي موجود آهي، جيڪا سنڌ کي زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل معاشي سرگرمين لاءِ وڏي صلاحيت فراهم ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ جو ساحلي علائقو ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف واقع آهي، جيڪو اوڀر ۾ سر ڪريڪ (ڀارت سان سرحد) کان وٺي اولهه ۾ حب درياهه (بلوچستان سان سرحد) تائين پکڙيل آهي. هي ساحلي پٽي لڳ ڀڳ 350 ڪلوميٽر ڊگهي آهي ۽ عربي سمنڊ سان لڳل آهي. سامونڊي علائقو بنيادي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: سنڌو ڊيلٽا ۽ ڪريڪ علائقو، ۽ ڪراچي جو ساحلي حصو<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ جي زمين جو وڏو حصو ريگستاني نوعيت جو آهي. صوبي جي اوڀر سرحد تي ٿرپارڪر واقع آهي، جتي وڏا ريتيلا ٽڪرا موجود آهن. هي ريگستان راجستان ريگستان جي تسلسل طور سڃاتو وڃي ٿو ۽ ان جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 13,100 چورس ميل آهي. قدرتي وسيلن جي حوالي سان سنڌ معدنيات سان مالا مال صوبو آهي. هتي ڪوئلي جا وڏا ذخيرا خاص طور تي ٿرپارڪر ۽ لاکهرا علائقن ۾ موجود آهن، جن مان ٿر جو ڪوئلو بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ حڪومت طرفان ڪڍيو پيو وڃي. ان کان علاوه لوهه، چونا پٿر ۽ لوڻ جا ذخيرا پڻ ملن ٿا. جپسم وڏي مقدار ۾ ماري پور ۽ نئن گج جي ڪنارن تي، ڀاڳي ٿورو جبل ڀرسان ملي ٿي. سنڌ ۾ تيل، گئس ۽ پيٽروليم جا وسيع ذخيرا پڻ موجود آهن، جيڪي سڄي ملڪ جي توانائي ضرورتن لاءِ اهم حيثيت رکن ٿا. ٿر ريگستان ۾ نفيس واري، چائنا ڪلي ۽ گرينائيٽ پٿر پڻ ملن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. [[فائل:Sindh-Map.PNG|thumb|2م220px]] سنڌو ماٿريءَ جي اوڀر پاسي ٿر جو وسيع ريگستان واقع آهي، جيڪو هندستان جي راجپوتانا علائقي تائين پکڙيل آهي. هي ريگستان لڳ ڀڳ ٽي سؤ ميلن تائين لڳاتار وارياسي علائقو آهي، جيڪو ڏکڻ طرف ڪڇ جي رڻ تائين وڃي ٿو. ٿر ۽ سنڌو ڪچي جي وچ ۾ حدون ڪجهه علائقن ۾ واضح آهن، جڏهن ته اتر طرف وارياسي ڀٽون ڪچي جي ميداني علائقن اندر گهڻي حد تائين داخل ٿين ٿيون. موسمي تبديليون، خاص طور ڏکڻ اولهه واري چوماسي جي شدت، انهن حدن کي وقت بوقت تبديل ڪنديون رهن ٿيون. سنڌ جي اولهه پاسي ڪوهستاني علائقو واقع آهي، جيڪو [[بلوچستان]] جي ٽاڪراڻي نظام سان لاڳاپيل آهي. هي علائقو [[سليمان جبلن جون قطارون|سليمان جبل]]، [[بولان لڪ]] ۽ [[کيرٿر جبلن جون قطارون|کيرٿر]] جبلن جي سلسلن جي وچ ۾ پکڙيل آهي. سنڌو ماٿريءَ ۽ انهن جبلن جي وچ ۾ هڪ سوڙهو ميداني علائقو واقع آهي، جنهن کي مقامي طور “[[ڪاڇو]]” چيو وڃي ٿو. ڪاڇو جبلن مان وهندڙ نين ۽ نالن جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي، جنهن جي مٽي [[سنڌو درياھ]] جي لٽ کان مختلف آهي. هي علائقو قدرتي طور خشڪ، گهٽ زرخيزي وارو ۽ گهٽ آباديءَ وارو آهي، جنهن سبب اهو تاريخي طور سنڌ جي مکيه ميداني علائقن کان جدا سڃاتو ويو آهي<ref name=" autogenerated1"/>. ڪاڇي جي اولهه طرف ڪوهستاني ٽڪرن جو سلسلو [[منڇر ڍنڍ]] تائين نسبتاً مسلسل نظر اچي ٿو، جڏهن ته منڇر کان ڏکڻ طرف جبل ٽٽل صورت ۾ موجود آهن ۽ انهن جي وچ ۾ هموار ميداني علائقا ملن ٿا. ڏکڻ طرف ويندي هي علائقو آهستي آهستي ويڪر ۾ وڌي ٿو ۽ واضح اولهه سرحد ختم ٿيندي نظر اچي ٿي. هن پاسي حب نديءَ کان اڳتي لس جو ميدان واقع آهي، جيڪو عربي سمنڊ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ ساٺ ميل اتر طرف پکڙيل آهي. لس جو ميدان پورالي ندي ۽ ٻين ننڍين نين جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي ۽ جغرافيائي لحاظ کان ڪاڇي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيتوڻيڪ سياسي طور گهڻو ڪري سنڌ کان ڌار رهيو آهي<ref name=" autogenerated1"/>. طبعي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ جا اوڀر وارا ريگستاني علائقا [[راجپوتانا]] سان ۽ اولهه وارا جبلستاني علائقا بلوچستان سان لاڳاپيل آهن. جڏهن ته “سنڌ” جو بنيادي تصور انهيءَ زرخيز ميداني علائقي سان جڙيل آهي، جيڪو سنڌو درياهه جي وهڪري سان وجود ۾ آيو آهي. سنڌ جو موجوده جغرافيائي علائقو تقريباً 23°35′ کان 27°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°42′ کان 71°10′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي<ref name=" autogenerated1"/>. انگريزن جي شروعاتي دور ۾ سنڌ کي “ننڍو مصر” سڏيو ويو، ڇاڪاڻ ته سنڌو ۽ نيل درياهن جي هيٺانهين ماٿرين ۾ نمايان جغرافيائي مشابهت موجود آهي. ٻنهي علائقن ۾ ٽن مکيه طبعي حصن, جابلو، ڪچو ميداني علائقو ۽ ريگستان، ساڳي ترتيب سان نظر اچن ٿا. ٻنهي ماٿرين جي زرخيزي برسات بدران سالياني ٻوڏ تي دارومدار رکي ٿي، ۽ ٻنهي علائقن ۾ نباتات ۽ حيوانات ۾ به نمايان هڪجهڙائي ملي ٿي. سنڌ کي عام طور پنج مکيه طبعي ڀاڱن ۾ ورهايو وڃي ٿو: [[سرو، (سنڌ)|سرو]]، [[سنڌ جو وچولو|وچولو]]، [[لاڙ(سنڌ)|لاڙ]]، سنڌ جو ڪوھستان|ڪوهستان]] ۽ [[سنڌ جا رڻپٽ|ريگستان]]. بهرحال، تفصيلي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ ۾ جابلو، ٽاڪراڻي، پڪي، ڪچي، ڪلراٺي، چيڪي، وارياسي ۽ بياباني زمين جا سڀئي قسم موجود آهن. اهڙيءَ ريت سنڌ جي آبهوا ٿڌي کان معتدل ۽ گرم تائين مختلف صورتن ۾ ملي ٿي، جنهن سبب هتي نباتاتي تنوع تمام گهڻو آهي ۽ دنيا جي ڪيترن علائقن جا وڻ ٻوٽا سنڌ جي مختلف حصن ۾ پوکڻ جي صلاحيت رکن ٿا<ref name="autogenerated1">منو تولارام گدواڻي--سنڌيت؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛ 1962ع</ref> ===سنڌ جي ريگستانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ريگستان جو نالو ! ايراضي ! جغرافيائي هنڌ (ضلعا / تعلقا) ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[ٿر ريگستان]] (Thar Desert) | تقريباً 200,000 چورس ڪلوميٽر (مجموعي ٿر؛ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 15٪) | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]]، [[ عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]، [[ ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]]، [[خيرپور ضلعو|خيرپور]]، [[سکر ضلعو|سکر]]، [[گھوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] | [[ڏکڻ ايشيا]] جو وڏو ريگستان، سنڌ جي اوڀر حصي ۾ واقع آهي، زراعت، مالداري ۽ ثقافتي لحاظ کان اهم علائقو آهي۔ |- | 2 | [[نارا ريگستان]] (Nara Desert) | تقريباً 23,000 چورس ڪلوميٽر | [[خيرپور ضلعو]]، [[ساگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[نارا ڪئنال]] ڀرسان علائقا) | ٿر ريگستان جو اتر-اولهه طرف وڌايل حصو، نارا ڪئنال سبب هتي انساني آبادين ۽ مالداري موجود آهي۔ |- | 3 | [[اڇڙو ٿر]] (White Desert) | ٿر ريگستان جو حصو (مخصوص ايراضي واضح ناهي) | سانگھڙ ضلعو (خاص ڪري کپرو تعلقو) | اڇي واري ۽ لوڻياٺ زمين سبب “اڇرو ٿر” سڏجي ٿو، ٿر جو منفرد قدرتي خطو آهي۔ |} ===سنڌ جا جبل=== سنڌ ۾ اهم جابلو يا پھاڙي سلسلا عام طور ٽن قسمن ۾ بيان ڪيا وڃن ٿا: (1) کيرٿر جبلن جو سلسلو، (2) ڪارونجهر (ننگرپارڪر) جون ٽڪريون/سلسلو، ۽ (3) گنجو ٽڪر (حيدرآباد) وارو پٿريلو سلسلو/ريج، جڏهن ته سنڌ ۾ ٻيا پٿريلا اُڀار (outcrops) به ملن ٿا، پر سڀني کي “مڪمل جبلن جا سلسلا” قرار ڏيڻ تي ماخذن ۾ يڪسانيت ناهي<ref name=" وڪي"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_ }}</ref><ref name=" برٽنيڪا"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url= Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Sind }}</ref>. کيرٿر جبلن جو سلسلو (Kirthar Range) سنڌ جو سڀ کان وڏو جبلِي نظام آهي، جيڪو سنڌ–بلوچستان سرحد سان گڏ اتر کان ڏکڻ طرف پکڙيل آهي<ref name=" وڪي"/>. ڪيترا عام حوالا هن سلسلي جي ڊگھائي لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽر بيان ڪن ٿا<ref name=" وڪي"/>. هن سلسلي ۾ سنڌ اندر اهم جبلِي علائقا خاص طور دادو ۽ ڀرپاسي جي پهاڙي پٽي (Kohistan) ۾ ايندا آهن<ref name=" برٽنيڪا"/>.اهم چوٽيون ۽ اوچايون: ڪيرٿر جي بلند ترين چوٽي طور ڪيترن حوالن ۾ زرڊڪ پيڪ (Zardak Peak) لڳ ڀڳ 2,134 ميٽر ڄاڻايل آهي<ref name=" وڪي"/>. سنڌ اندر ڪيرٿر سان وابسته هڪ مشهور بلند مقام گورک هِل آهي، جنهن کي علمي مطالعي ۾ لڳ ڀڳ 5,688 فُٽ (تقريباً 1,734 ميٽر) اوچو بيان ڪيو وي<ref name=" pakbs"/>. اهم لنگهه (passes): سنڌ جي تاريخي آمدرفت ۾ لڪي پاس (Lak Pass) کي ڪيرٿر واري پهاڙي پٽي جو اهم قدرتي لنگهه سمجھيو وڃي ٿو<ref name=" وڪي"/>. ڪارونجهر ڏکڻ اوڀر سنڌ ۾ ٿرپارڪر ضلعي جي ننگرپارڪر ڀرسان واقع هڪ اهم ٽڪريلو سلسلو آهي<ref name=" وڪي"/>. هن علائقي بابت ڪيترن عوامي/دستاويزي حوالن ۾ ڊگھائي لڳ ڀڳ 19 ڪلوميٽر ۽ وڌ ۾ وڌ اوچائي لڳ ڀڳ 305 ميٽر بيان ٿيل ملي ٿي<ref name=" اٽلس">{{Cite news|title=https://ejatlas.org/conflict/karoonjhar-mountains-a-potential-granite-mine-by-al-sami-group }}</ref>. ڪارونجهر کي سنڌ جي گرينائيٽ/پٿريلي بناوٽ ۽ قدرتي منظرنامي جي ڪري به سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" اٽلس"/>. گنجو ٽڪر حيدرآباد وارو پٿريلو سلسلو/ريج گنجو ٽڪر حيدرآباد (سنڌ) جي جغرافيائي سڃاڻپ ۾ ذڪر ٿيندڙ هڪ پٿريلو ريج/ٽڪريلو علائقو آهي، جنهن کي حيدرآباد جي مقامي زميني بناوٽ سان جوڙيو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"/>. هي علائقو ڪيرٿر جهڙي ڊگهي جبلِي قطار نه، پر سنڌو درياهه جي ڀرسان پٿريلي اُڀارن جي صورت ۾ سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"/>. ===ميداني علائقن جي فھرست=== ===ٻيلن جي فھرست=== === ڪريڪن جي فھرست === # ڪورنگي ڪريڪ # === سامونڊي ٻيٽن جي فھرست=== === دريائي ٻيٽن جي فھرسث=== ===سمنڊ=== == زرعي معيشث== زراعت تاريخي طور پاڪستان ۽ سنڌ جي معيشت جو بنيادي شعبو رهي آهي، پر وقت سان گڏ ان جو قومي ۽ صوبائي پيداوار ۾ حصو گهٽجندو ويو آهي. 1949ع ۾ پاڪستان جي مجموعي قومي پيداوار (GDP) ۾ زراعت جو حصو لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو هو، جيڪو 2017–18ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو کان هيٺ اچي ويو. سنڌ ۾ زراعت جو حصو مجموعي صوبائي پيداوار (GPP) ۾ به گهٽجي لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو رهجي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1949–50ع ۾ زرعي شعبي جي اندر وڏن فصلن جو حصو 52 سيڪڙو، ننڍن فصلن جو 12.5 سيڪڙو، مال مويشي جو 34.4 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 1.2 سيڪڙو هو. 2015–16ع تائين هن بناوت ۾ نمايان تبديلي آئي، جتي وڏن فصلن جو حصو گهٽجي 26.2 سيڪڙو ٿيو، ننڍا فصل 11.1 سيڪڙو، جڏهن ته مال مويشي جو حصو وڌي 58.3 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 4.4 سيڪڙو ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي پيداوار ۽ فصلن جا رجحان=== 1980–81ع کان 2010–11ع تائين زرعي پيداوار جي سراسري واڌ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 3.6 سيڪڙو رهي، جڏهن ته سنڌ ۾ اها واڌ 4.4 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي. ان جي باوجود، سنڌ چاليهن سالن جي عرصي دوران خوراڪ جي پيداوار کي ٻيڻو ڪرڻ ۾ ئي ڪامياب ٿي، جڏهن ته قومي سطح تي خوراڪ جي پيداوار ٽن ڀيرا کان وڌيڪ وڌي. سنڌ ۾ زرعي واڌ جو وڏو حصو نقد فصلن (cash crops) جي پيداوار ۾ واڌ سان لاڳاپيل رهيو، جنهن جو انڊيڪس قومي سراسري کان وڌيڪ وڌيو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ فصلن جي بناوت ٻن مکيه موسمن تي ٻڌل آهي: خريف ۽ ربيع. خريف فصلن ۾ چانور ۽ ڪپهه شامل آهن، جڏهن ته ربيع فصلن ۾ ڪڻڪ اهم آهي. وقت سان گڏ پاڻي جي کوٽ ۽ آبهوا جي تبديلين سبب فصلن جي روايتي بناوت متاثر ٿي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في هيڪٽر پيداوار ۽ پوکيل ايراضي=== 1957–58ع کان 1995–96ع تائين في هيڪٽر پيداوار 811 ڪلوگرام مان وڌي 2,119 ڪلوگرام تائين پهتي، جيڪا لڳ ڀڳ 261 سيڪڙو واڌ ڏيکاري ٿي. 1995–96ع کان 2010–11ع تائين پيداوار ۾ واڌ جي رفتار سست رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ پوکيل ايراضي ۾ نمايان واڌ نه ٿي. پاڻي جي کوٽ، برسات جي مقدار ۽ وقت، زرعي انپُٽس جي گهٽ فراهمي ۽ قيمتن ۾ واڌ جهڙا عنصر ان رجحان سان لاڳاپيل رهيا<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي قرض ۽ سرمايو=== 2000–2001ع ۾ زرعي شعبي لاءِ مجموعي قرضن جي رقم لڳ ڀڳ 45 ارب رپيا هئي، جيڪا 2015–16ع تائين وڌي 600 ارب رپين تائين پهچي وئي. سنڌ ۾ زرعي قرضن جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي، جنهن کي انتظامي ۽ ادارتي سببن سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سبز انقلاب ۽ ان جا اثر=== 1960ع واري ڏهاڪي دوران سبز انقلاب (گرين ريووليوشن) تحت ڪڻڪ ۽ چانورن جون نيون قسمن متعارف ڪرايون ويون. ان دور ۾ پاڪستان ۾ خوراڪ جي پيداوار ۾ ٽن ڀيرا واڌ ٿي ۽ زرعي واڌ سان گڏ مجموعي معاشي واڌ به وڌي. بهرحال، ننڍن آبادگارن لاءِ ان انقلاب جا فائدا محدود رهيا<ref name=" ايڪانومي "/>. ===اهم فصل، باغ ۽ پيداوار=== سنڌ ۾ ڪپهه جي قومي پيداوار ۾ حصو 1947ع ۾ لڳ ڀڳ 33 سيڪڙو هو، جيڪو 2005–06ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو ٿي ويو. ڪپهه جي پوکيل ايراضي ۽ پيداوار ۾ گهٽتائي پاڻي جي کوٽ ۽ وڌيڪ منافعي وارن فصلن ڏانهن آبادگارن جي رجحان سان لاڳاپيل رهي<ref name=" ايڪانومي "/>. چانورن جي پوک، پيداوار ۽ في ايڪڙ پيداوار ۾ گذريل ڏهاڪي دوران واڌ ڏٺي وئي. سنڌ باغباني جي شعبي ۾ به اهم حيثيت رکي ٿو. پاڪستان ۾ پيدا ٿيندڙ آم جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو سنڌ مان اچي ٿو، جڏهن ته کجور جي قومي پيداوار جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو به سنڌ ۾ ٿئي ٿو. 2005–06ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 134 هزار ٽن ڪيلا ۽ 70 هزار ٽن امرود پيدا ٿيو<ref name=" ايڪانومي "/>. ڀاڄين جي پوک هيٺ ايراضي 1950ع واري ڏهاڪي کان وڌندي 2014–15ع ۾ لڳ ڀڳ 51,769 هيڪٽر تائين پهتي، جڏهن ته ڪُل پيداوار 356,879 ٽن تائين وڌي. ان جي ابتڙ، دالين (pulses) جي پوک ۽ پيداوار ۾ تازن سالن ۾ گهٽتائي آئي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ٻيلا، مال مويشي ۽ ٻين شعبا=== سنڌ ۾ ٻيلن جي ايراضي پاڻي جي گهٽ وهڪري، غيرقانوني ڪاٽ، زمينن تي قبضي ۽ ڪمزور انتظام سبب گهٽجندي وئي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. پولٽري ۽ ماهيگيري جهڙن شعبن ۾ پيداوار جي واڌ محدود رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زمين جي ملڪيت ۽ زرعي ڍانچي ۾ تبديليون=== 1959ع ۾ مٿين 8 سيڪڙو زميندارن وٽ زرعي زمين جو لڳ ڀڳ 54 سيڪڙو حصو هو، جيڪو 1972ع تائين گهٽجي 32 سيڪڙو ٿيو. ان دور ۾ وچولي درجي جي آبادگارن جي حصي ۾ واڌ آئي، جڏهن ته ننڍن آبادگارن جو حصو گهٽ ٿيو. بهرحال، زمين جي ورهاست جا انگ گهڻو ڪري خانداني ورڇ سبب اصل ڍانچي کي مڪمل طور ظاهر نٿا ڪن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جي زرعي جنسن جي فھرست=== === سنڌ جي ٻجن کي فھرست=== ===سنڌ جي ميون جي فھرست=== === سنڌ جي مصالحن جي فھرست=== ===سنڌي جي سبزين جي فھرسث=== === سنڌ جي اناج جي فھرست=== === سنڌ جي دالين جي فھرست=== === پکين جي فارمنگ=== === مڇين جي فارمنگ=== === ڊيري جي صنعت=== === مڇيگيري ۽ صنعت=== === مھاڻن جي تنظيمن جي فھرست=== ===سنڌ جي فصلن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ پوکجندڙ سڀ فصل (موسم، قسم ۽ تفصيل سان) ! نمبر ! موسم ! فصل جو قسم ! فصل ! پوک جو وقت ! ڪٽائي جو وقت ! اهم نوٽ |- | 1 | خريف | وڏو فصل | [[ڪپھ]] | اپريل–مئي | آڪٽوبر–ڊسمبر | سنڌ جو اهم صنعتي فصل؛ پاڻي ۽ موسم تي حساس |- | 2 | خريف | وڏو فصل | [[چانور]] | جون–جولاءِ | آڪٽوبر–نومبر | بالائي ۽ هيٺين سنڌ ۾ وڏي پيماني تي |- | 3 | خريف | وڏو فصل | [[ڪمند]] | فيبروري–مارچ / سيپٽمبر | نومبر–مارچ | ساليانو فصل؛ کنڊ صنعت جو بنياد |- | 4 | خريف | اناج | [[جوئر]] | جون–جولاءِ | سيپٽمبر–آڪٽوبر | اناج ۽ چارُو ٻنهي لاءِ |- | 5 | خريف | اناج | [[ٻاجھري]] | جون–جولاءِ | سيپٽمبر | خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 6 | خريف | اناج | [[مڪئي]] | جولاءِ | آڪٽوبر | خوراڪ ۽ چارُو |- | 7 | خريف | دال | [[مڱ]] | جولاءِ | سيپٽمبر | ٿوري پاڻي ۾ به پوکجي ٿي |- | 8 | خريف | دال | [[ماش]] | جولاءِ | سيپٽمبر | مٽيءَ جي زرخيزِي وڌائي ٿي |- | 9 | خريف | دال | [[مٽر]] | جون | ڊسمبر | ڏکڻ سنڌ ۾ محدود |- | 10 | خريف | تيلدار | [[تر]] | جولاءِ | سيپٽمبر | روايتي تيلدار فصل |- | 11 | خريف | تيلدار | [[سورج مُکي]] ( | فيبروري / جولاءِ | مئي / آڪٽوبر | تيل لاءِ جديد فصل |- | 12 | ربيع | وڏو فصل | [[ڪڻڪ]] | نومبر | مارچ–اپريل | سنڌ جو بنيادي خوراڪي فصل |- | 13 | ربيع | اناج | [[جَو]] | نومبر | مارچ | خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 14 | ربيع | دال | [[چڻا]] | آڪٽوبر | مارچ | برساتي ۽ نيم آبپاشي علائقا |- | 15 | ربيع | دال | [[مھري]] | آڪٽوبر | مارچ | محدود پيماني تي |- | 16 | ربيع | تيلدار | [[سرنھن]] | آڪٽوبر | فيبروري | روايتي تيلدار فصل |- | 17 | ربيع | تيلدار | [[ڪينولا]] | آڪٽوبر | مارچ | جديد تيلدار فصل |- | 18 | زيد / گرمي | دال | [[مڱ]] (Summer mung) | فيبروري | مئي | مختصر مدتي فصل |- | 19 | زيد / گرمي | ڀاڄيون | [[ھنداڻو]] | فيبروري | مئي–جون | تجارتي ڀاڄي فصل |- | 20 | ساليانو | ميوا | [[انب]] | باغ لڳائڻ: جولاءِ–آگسٽ | مئي–جولاءِ | سنڌ جو مشهور باغاتي فصل |- | 21 | ساليانو | ميوا | [[کجور]] | باغ لڳائڻ: آگسٽ | آگسٽ–سيپٽمبر | سنڌ پاڪستان جي اڌ کان وڌيڪ پيداوار ڏئي ٿي |- | 22 | ساليانو | ميوا | [[ڪيلو]] | سڄو سال | سڄو سال | حيدرآباد–ٽنڊو محمد خان علائقو |- | 23 | ساليانو | ڀاڄيون | [[بصر]] | آڪٽوبر | مارچ–اپريل | ملڪ گير فراهمي |- | 24 | ساليانو | ڀاڄيون | [[ٽماٽو]] | آگسٽ / جنوري | نومبر / اپريل | تازو ۽ پروسيسنگ لاءِ |- | 25 | ساليانو | چارُو | [[برسيم]] (Berseem) | آڪٽوبر | مارچ | کير واري مال لاءِ اهم |} ===سنڌ جي زرعي اوزارن جي فھرست=== === سنڌ جي زرعي منڊين جي فھرست=== ===سنڌ جي زرعي ادارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ادارو ! بنيادي مقصد ! عملي ڪردار / نوٽ |- | 1 | [[سنڌ زرعي کاتو]] (Sindh Agriculture Department) | زرعي پاليسي، فصلن جي واڌ، هارين جي مدد | سنڌ ۾ فصلن، باغباني، زرعي توسيع (Extension)، ٻج ۽ زرعي خدمتن جو مرڪزي سرڪاري ادارو |- | 2 | [[سنڌ آبپاشي کاتو]] (Sindh Irrigation Department) | زرعي پاڻي جي فراهمي | واهن، بندن، بئراجن ۽ زرعي آبپاشي نظام جي سنڀال؛ سنڌ جي زراعت جو بنياد |- | 3 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي، ٽنڊو ڄام]] (Sindh Agriculture University, Tando Jam) | زرعي تعليم ۽ تحقيق | سنڌ جو وڏو زرعي تعليمي ادارو؛ زراعت، باغباني، جانورن، فوڊ ٽيڪنالاجي ۾ ڊگريون |- | 4 | [[سنڌ زرعي تحقيقاتي ادارو]] (Sindh Agriculture Research Institute – SARI) | فصلن تي سائنسي تحقيق | نون ٻجن، پيداوار، زرعي ٽيڪنالاجي ۽ موسمي اثرن تي تحقيق |- | 5 | [[نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ آف ايگريڪلچر]] (Nuclear Institute of Agriculture – NIA) | جديد زرعي تحقيق | ايٽمي ٽيڪنالاجي ذريعي ٻج، فصلن جي بهتري ۽ پيداوار تي تحقيق |- | 6 | [[سنڌ سيڊ ڪارپوريشن]] (Sindh Seed Corporation) | تصديق ٿيل ٻج جي فراهمي | هارين کي معياري ۽ سرڪاري طور منظور ٿيل ٻج مهيا ڪرڻ |- | 7 | [[سنڌ فوڊ ڊپارٽمينٽ]] (Sindh Food Department) | خوراڪ جي تحفظ | ڪڻڪ ۽ ٻين بنيادي غذائي شين جي خريد، ذخيرو ۽ ورڇ |- | 8 | [[سنڌ لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتو]] (Sindh Livestock & Fisheries Department) | مالداري ۽ مڇي صنعت جي ترقي | جانورن، کير، گوشت ۽ مڇي مار شعبي جي بهتري |- | 9 | [[پاڪستان زرعي تحقيقاتي ڪائونسل – سنڌ]] (Pakistan Agricultural Research Council – Sindh) | وفاقي زرعي تحقيق | قومي سطح جي زرعي تحقيق؛ سنڌ ۾ تحقيقي اسٽيشنون |- | 10 | [[انٽرنيشنل رائس ريسرچ انسٽيٽيوٽ – پاڪستان]] (IRRI Pakistan) | چانور جي پيداوار ۾ بهتري | سنڌ جي چانورن وارن علائقن ۾ جديد تحقيق ۽ تربيت |- | 11 | [[سنڌ آبادگار بورڊ]] (Sindh Abadgar Board) | هارين جي نمائندگي | زرعي حقن، پاڻي جي ورڇ ۽ پاليسين تي هارين جو آواز |- | 12 | [[سنڌ رورل سپورٽ آرگنائيزيشن]] (Sindh Rural Support Organization – SRSO) | ڳوٺاڻي زرعي ترقي | ننڍن هارين، ڪميونٽي زراعت، آمدني وڌائڻ جا منصوبا |- | 13 | [[ورلڊ وائلڊ لائيف فنڊ پاڪستان]] (WWF Pakistan – Sindh Agriculture) | پائيدار زراعت | پاڻي، ماحول، ڪپهه ۽ چانورن ۾ پائيدار طريقا |- | 14 | [[فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن]] (FAO Pakistan) | خوراڪ ۽ زرعي پاليسي | گڏيل قومن جو ادارو؛ سنڌ ۾ خوراڪ، زراعت ۽ موسمي تبديلي منصوبا |} === سنڌ جي زرعي تنظيمن جي فھرست=== ==آبپاشي نظام== سنڌ جو آبپاشي نظام تاريخي طور روايتي طريقن جهڙوڪ کوهن، نهرن، تلائن، ٽيوب ويلن ۽ قدرتي نالن تي ٻڌل رهيو آهي. جديد دور ۾ بئراجن جي تعمير سان آبپاشي نظام کي نئين سر منظم ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي زرعي زمين کي پاڻي فراهم ٿيڻ لڳو. سنڌ ۾ بئراجن جي ذريعي ڪُل لڳ ڀڳ 13.5 ملين ايڪڙ زمين آبپاشي هيٺ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سکر بئراج 1932ع ۾ تعمير ٿيو، جيڪو ست نهرن وسيلي لڳ ڀڳ 7.63 ملين ايڪڙ زمين کي سيراب ڪري ٿو. انهن نهرن ۾ نارتھ ويسٽرن ڪينال، دادو ڪينال، [[خيرپور فيڊر ويسٽ]]، [[روهڙي ڪينال]]، [[خيرپور فيڊر ايسٽ]] ۽ [[نارا ڪينال]] شامل آهن. [[ڪوٽڙي بئراج]] 1955ع ۾ تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ڪلري باغار فيڊر]]، [[لوئر پنياري فيڊر]] ۽ [[ڦليلي نئين]] وسيلي لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. [[گڊو بئراج]] 1962ع ۾ مڪمل ٿيو، جيڪو بيگهاري [[سنڌ فيڊر]]، [[ڊيزرٽ پٽ فيڊر]]، [[گهوٽي فيڊر]] ۽ [[ريڻي ڪينال]] وسيلي پڻ لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي آبپاشي فراهم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===پاڻيءَ بابت بين الصوبائي تڪرار ۽ معاهدا=== 1945ع ۾ سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ پاڻيءَ بابت هڪ معاهدو طئي ٿيو، پر اهو گورنر جنرل جي منظوري حاصل نه ڪري سگهيو. 1960ع ۾ پاڪستان ۽ ڀارت وچ ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان [[سنڌ طاس معاهدو]] (Indus Waters Treaty) طئي ٿيو، جنهن تحت ٽن اوڀر وارن دريائن (راوي، بياس ۽ ستلج) جو پاڻي ڀارت کي، ۽ ٽن اولهه وارن دريائن (سنڌو، جهلم ۽ چناب) جو پاڻي پاڪستان کي ڏنو ويو. هن معاهدي جي ڳالهين ۾ سنڌ جي سڌي نمائندگي شامل نه هئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1991ع ۾ [[پاڻي جي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ، 1991|پاڻي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ]] طئي ٿيو، جنهن تحت پاڻيءَ جي ورڇ لاءِ هي تناسب مقرر ڪيو ويو: [[پنجاب]] 37 سيڪڙو، سنڌ 37 سيڪڙو، [[بلوچستان]] 12 سيڪڙو ۽ [[خيبر پختونخواهه]] 14 سيڪڙو. ان ئي سال [[انڊس ريور سسٽم اٿارٽي]] (IRSA) قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد صوبن وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ جو انتظام سنڀالڻ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪوٽڙي کان هيٺ وهڪري جون ضرورتون=== 2005ع ۾ ڪيل ٻن مطالعي موجب، [[ڪوٽڙي بئراج]] کان هيٺ ماحولياتي توازن برقرار رکڻ لاءِ سڄي سال گهٽ ۾ گهٽ 5,000 ڪيوسڪ پاڻيءَ جي وهڪري ۽ پنجن سالن ۾ مجموعي طور 25 ملين ايڪڙ فوٽ (MAF) پاڻي جي ضرورت ڄاڻائي وئي. بهرحال، صوبن جي وچ ۾ اختلاف سبب انهن سفارشن تي عملي اڳڀرائي نه ٿي سگهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===نون ڊيمن بابت صوبائي موقف=== پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ورڇ بابت خدشن سبب سنڌ سميت ٻين صوبن نون ڊيمن جي تعمير بابت اعتراض ظاهر ڪيا آهن. 2000ع واري ڏهاڪي دوران مختلف ڪاميٽيون جوڙيون ويون، پر هن مسئلي تي مڪمل اتفاق راءِ اڃا تائين حاصل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (LBOD)=== [[ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ وفاقي حڪومت ۽ سنڌ حڪومت طرفان [[عالمي بئنڪ]] جي سهڪار سان شروع ڪيو ويو. هن منصوبي جو مقصد نوابشاهه، [[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]]، [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]] ۽ [[بدين ضلعو|بدين]] ضلعن جي ٻن ملين هيڪٽرن کان وڌيڪ زمين مان نيڪال ٿيندڙ پاڻي کي [[عربي سمنڊ]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو. منصوبي کي مختلف فني ۽ انتظامي مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو، جن ۾ سار سنڀال بابت ادارتي غير وضاحت، مالي کوٽ، [[سنڌ ۾ سمنڊ جي چارج|سمنڊ جي چاڙهه]]، نيڪال جو پوئتي وهڪرو، [[صنعتي نيڪال]] ۽ ساحلي مٽيءَ جي کاري ٿيڻ جا مسئلا شامل آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (RBOD)=== [[رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] [[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]]، [[قمبر شھدادڪوٽ ضلعو|قمبر-شهدادڪوٽ]]، دادو ضلعو|دادو]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ضلعن لاءِ تجويز ڪيو ويو، جنهن کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو. بهرحال، هي منصوبو اڃا تائين مڪمل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ادارياتي سڌارا ۽ جديد منصوبا=== 1996ع ۾ وفاقي حڪومت هر صوبي ۾ صوبائي آبپاشي ۽ نيڪال اٿارٽيز قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 1997ع ۾ [[خودمختيار آبپاشي نظام]] متعارف ڪرايو ويو، جنهن تحت صوبائي آبپاشي کاتن کي PIDA ۾ تبديل ڪيو ويو، ايريا واٽر بورڊ (AWBs) ٺاهيا ويا ۽ آبادگارن کي فارمر آرگنائيزيشنز (FOs) ۾ منظم ڪيو ويو. [[سنڌ ايريگيشن اينڊ ڊرينيج اٿارٽي]] (SIDA) 1998ع ۾ قائم ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 2006ع ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان سنڌ ۾ [[واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ، سنڌ|واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ]] لاڳو ڪيو ويو، جنهن جو مقصد زرعي پيداوار وڌائڻ، آبادگارن جي آمدني ۾ اضافو آڻڻ ۽ آبپاشي نظام جي ڊگهي مدي واري پائيداري کي بهتر بڻائڻ هو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪئنالن ۽ وڏنئ واھن جي فھرست=== ===ڍنڍون ۽ ڍورن جي فھرست=== ===برساتي نئين فھرست=== ===حفاظتي بندن جي فھرست=== === شاخن ۽ فيڊرن جي فھرست=== === ڪورن جو فھرست=== * ڪور ڏاتو === ڊيمن جي فھرست=== # [[حب ڊيم]] # [[چوٽياريون ڊيم]] ===ڪلهوڙا دور جو آبپاشي نظام=== ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ جي آبپاشي نظام کي منظم ۽ وسيع بنيادن تي ترقي ڏني وئي. تاريخي ماخذن موجب، سنڌ ۾ واهن جي منظم کوٽائي جو بنياد ميان نور محمد ڪلهوڙي وڌو، جنهن سنڌو نديءَ جي ساڄي ۽ کاٻي ڪنارن تي واهن جي ذريعي زراعت کي فروغ ڏنو. 1719ع کان پوءِ خاص طور تي سنڌ جي اترين علائقن ۾ نوان واهه کوٽايا ويا، جن جو مقصد زرعي زمينن کي پاڻي فراهم ڪرڻ هو. هن دور ۾ “[[گھاڙ واھ]]” جون ٽي اهم شاخون وجود ۾ آيون، جيڪي علائقي جي آبپاشي نظام جو اهم حصو بڻيون. “[[نور واھ]]” ميان نور محمد ڪلهوڙي جي نالي سان منسوب ڪيو ويو، جڏهن ته “[[شاھ جي ڪڙ]]” سندس وزير شاهه بهاري جي نگرانيءَ ۾ کوٽايو ويو. چانڊڪي پرڳڻي ۾ پڻ ڪيترائي ننڍا وڏا واهه کوٽايا ويا، جن سان مقامي آباديءَ جي زرعي ضرورتن کي پورو ڪيو ويو. ميان نور محمد جي دور ۾ “[[ڪور ڏاتو|ڏاتي جي ڪور]]” پڻ کوٽايو ويو، جيڪو پنهنجي وقت جي دولتمند شخص ڏاتي کهڙي جي ڪوششن سان وجود ۾ آيو. اتر سنڌ ۾ “[[بيگاري واھ]]” جي مکيه شاخ “[[نور واھ]]” به ڪلهوڙا دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هئي. نوشهري ڊويزن ۾ “[[نصرت واھ]]” [[ نصرت خان چانڊيو|نصرت خان چانڊئي]] جي سرپرستيءَ ۾ کوٽايو ويو. ان کان علاوه “[[مراد واھ]]”، “[[باگ واھ]]” ۽ “[[فيروز واھ]]” پڻ ڪلهوڙا دور ۾ کوٽايا ويا، جيڪي [[مراد ڪلھوڙو|مراد ڪلهوڙي]]، [[باگو سيال|باگي سيال]] ۽ [[فيروز ويراڙ]] جهڙن اهم درٻاري شخصيتن سان منسوب آهن. اهي واهه “[[نصرت واھ]]” سان ڳنڍيل هئا، جيڪو بعد ۾ هاڻوڪي [[روهڙي ڪئنال]] جي اهم شاخن مان هڪ بڻيو. ڪلهوڙا حڪمرانن واهن جي کوٽائي، مرمت ۽ صفائيءَ تي خاص ڌيان ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال موجب سنڌ جي خوشحالي ۽ سرڪاري ڍلن جي بروقت وصولي جو دارومدار مؤثر آبپاشي نظام تي هو. ان منظم انتظام سبب ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ زرعي لحاظ کان وڌيڪ آباد ۽ سرسبز رهي، ۽ رياستي خزاني جي حالت پڻ مضبوط رهي. حيدرآباد ضلعي ۾ واقع “[[سرفراز واھ]]” به هن دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هو، جيڪو [[ميان سرفراز خان ڪلهوڙو|ميان سرفراز خان ڪلهوڙي]] کوٽايو هو<ref>سنڌ جا قديم سڪا سنڌ ۾ ڪلهوڙا دور جا سڪا (قسط 2) -- عبداللہ ورياهه؛ رسالو:مهراڻ؛ 1991جلد 1 ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ</ref>. ==صنعت ۽ واپار== === صنعتي ادارن جي فھرست=== ===صنعتي پيداوار=== ===اسٽيل جي صنعت=== ===ڪپڙي جي صنعت=== ===آٽو موبائيل جي صنعت=== ===سافٽويئر صنعت=== ===تعميري صنعت=== ===ڪيميائي صنعت=== ===دوائن جي صنعت=== ===سيمنٽ جي صنعت=== ===پلاسٽڪ جي صنعت=== ===سارين جا ڪارخانا=== ===ڪپھ جا ڪارخانا=== ===ڀاڻ جي صنعت=== === کنڊ جي صنعت=== ===کاڌ خوراڪ واري صنعت=== ===چمڙي جي صنعت=== ===ھنري صنعت=== ===صنعتي زون=== ===زرعي صنعت=== ===ننڊي صنعت=== ===واپار === ===واپاري ادارن جي فھرست=== ===درآمد ۽ برآمد=== ===آبي بندرگاھون=== ===خشڪي وارا بندر=== ===سرمائي جي سيڙپ=== ===بئنڪاري نظام=== ===زرعي جنسن جو واپار=== ==معدنيات ۽ قدرتي وسيلا== ===کاڻون=== ===گيس=== === سنڌ جي گيس وارن ھنڌن جي فھرست=== ===تيل=== === سنڌي جي تيل وارن ھنڌن جي فھرست=== ===گرينائيٽ=== === سنڌ ۾ معدنياتي تلاش=== ==توانائي == ====ڪراچي اليڪٽرڪ==== ====حيسڪو==== ====سيپڪو==== ====بجلي جي پيداوار==== ====قابل تجديد توانائي==== ====ايل اين جي==== ====سي اين جي==== ====پيٽرول جي ترسيل جو نظام==== === سنڌ جو ڪوئلو=== === سنڌ جي معدنيات جي فھرست=== === سنڌ جي معدنياتي ادارن جي فھرست=== # [[سنڌ ڪول اٿارٽي]] === سنڌ جي کاڻن جي فھرست=== ==خدمتن وارا شعبا== ====صحت جو پيشو==== ====قانون جو پيشوئ==== ====تدريسي پيشو==== ====انجينئرنگ ۽ فني شعبو==== ====ٽرانسپورٽ==== ===پوليس=== == سنڌ جي آبهوا == {{Main|سنڌ جي آبهوا}} سنڌ جي آبهوا بنيادي طور تي خشڪ ۽ انتهائي درجا حرارت واري آهي، جنهن ۾ گرمي ۽ ٿڌ ٻنهي جون شدت واريون حالتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. برسات غير يقيني ۽ گهٽ مقدار ۾ ٿئي ٿي، جڏهن ته گرمي جو دور گهڻو ڊگهو هوندو آهي. سامونڊي ڪناري سان لڳ علائقن ۾ آبهوا نسبتاً گهميل رهي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي علائقا عربي سمنڊ مان ايندڙ سامونڊي هيرن جي اثر هيٺ آهن. اهي هيرون عام طور سال جا لڳ ڀڳ چار مهينا لڳنديون آهن ۽ انهن جي ڪري ساحلي ۽ ويجهن اندرين علائقن ۾ ٿڌڪار ۽ نمي پيدا ٿئي ٿي. ڏکڻ اولهه وارو چوماسو جون کان سيپٽمبر تائين سنڌ مٿان گذري ٿو، پر اڪثر حالتن ۾ ان مان گھڻي برسات نٿي پوي. [[چوماسو|چوماسي]] جا ڪڪر گهڻو ڪري تپيل زمين مٿان گذرڻ دوران ٻاڦ بڻجي وڃن ٿا، جنهن سبب مينهن جي مقدار تمام محدود رهي ٿي. البت، چوماسي جي موجودگي هوا جي گرمي گهٽائي ٿي ۽ ڪجهه وقت لاءِ ٿڌاڻ پيدا ٿئي ٿي، خاص ڪري ڏکڻ سنڌ ۽ ٿر جي ڏاکڻي حصن ۾، جتي اها گرم ريگستاني هوا جي جاءِ وٺي ٿي. سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۾ [[سامونڊي هير]] جو اثر اتر طرف محدود آهي ۽ عام طور حيدرآباد کان اڳتي پڊعيدن تائين پهچي ٿو. ان کان اتر طرف، خاص طور لڪي ٽڪرين جي ڏکڻي ڇيڙي کان اڳتي، سامونڊي هير جو اثر تقريباً ختم ٿي وڃي ٿو. اهڙا علائقا مٿين سنڌ جي سخت آبهوا هيٺ اچن ٿا، جتي گرمي جو دور ست مهينا يا ان کان وڌيڪ رهي ٿو. مٿين سنڌ ۾ گرمي انتهائي شديد هوندي آهي. اپريل کان پوءِ راتيون به ٻوسٽ واريون ٿين ٿيون ۽ گرمي پد گهڻو ڪري پرهه کان اڳ به 100°F کان هيٺ نٿو لهي. مئي ۽ جون جي مهينن ۾ ڇانوَ ۾ گرمي پد 120°F کان 125°F تائين پهچي سگهي ٿو. هي علائقو انتهائي خشڪ هوندو آهي ۽ گرم، خشڪ هوائون (لُڪ) عام آهن. برسات جيڪڏهن پوي به ٿي ته اها اڪثر ٿوري وقت لاءِ ۽ تيز وسڪاري جي صورت ۾ ٿئي ٿي. آبهوا جي بنياد تي سنڌ کي مقامي طور ٽي حصا سمجهيو وڃي ٿو: سرو (مٿين سنڌ)، وچولو (وچ سنڌ)، ۽ لاڙ (هيٺين سنڌ). غير مقامي ورهاست ۾ سنڌ کي عام طور مٿين ۽ هيٺين سنڌ ۾ ورهايو ويندو آهي، ۽ سياسي ۽ انتظامي ورڇ به گهڻو ڪري انهيءَ بنياد تي رهي آهي. آبهوا جي هن تفاوت جي باوجود، سنڌ جي نباتات ۾ وڏو بنيادي فرق نظر نٿو اچي. سنڌ جي قدرتي نباتات خشڪ، گهٽ برساتي، وارياسي ۽ [[ڪلراٺي زمين]] سان هم آهنگ آهي. هتي اهڙا وڻ ۽ ٻوٽا گهڻا آهن، جن ۾ پن تمام ٿورا هوندا آهن يا بلڪل نه هوندا آهن. ڪنڊيدار وڻڪار، جهڙوڪ [[ٻٻر]]، [[ڪنڊي]] ۽ ٻير، سنڌ جي گهڻن علائقن ۾ عام آهي. ڪچي ۽ آبپاشي وارن علائقن ۾ نباتات نسبتاً گهڻي ۽ وڌيڪ ورڇيل آهي، جڏهن ته ٽاڪرو ۽ وارياسي علائقن ۾ ساڳي نباتات گهٽ مقدار ۾ ملي ٿي. ٻٻر جهڙا وڻ ٽاڪرن ۾ وڌيڪ بندرا ۽ ننڍا ٿين ٿا. وارياسي علائقن جا مخصوص بي⁠پن ٻوٽا، جهڙوڪ [[کپ]] ۽ [[ڦوڳ]]، ڪڏهن ڪڏهن زرعي ۽ آبپاشي علائقن ۾ به واريءَ جي ٽڪرن تي ملي وڃن ٿا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته نباتات جو تعلق بنيادي طور زمين جي بناوت ۽ پاڻي جي دستيابي سان آهي. ===موسمياتي کاتو=== ===سنڌ جون موسمون=== ===سنڌ جو چوماسو=== == سنڌ جي نباتات == سنڌ جنهن نباتاتي علائقي جو ڀاڱو آهي، تنهن ۾ ذري گهٽ سڄو پنجاب، الهندو راجپوتانا، ڪاٺياواڙ ۽ ڪڇ اچي وڃن ٿا، ۽ جيتوڻيڪ هندستان جي ٻين علائقن ۾ ٿيندڙ ٻوٽا هت به ٿيندا آهن، پر گهڻي نسبت اولهه وارن ملڪن، مڪران، ايراني نار جي گرم ڀاڱن، عراق ۽، جيئن اڳيئي چيو اٿئون، مصر سان اٿس، جتان جي آبهوا ساڳي آهي. ===سنڌ جي وڻن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ صوبي ۾ موجود اهم وڻن جي فهرست ! نمبر ! عام نالو ! بوٽنيڪل نالو ! مختصر تعارف / حيثيت |- | 1 | [[ڪنڊي|ڪَنڊي]] | ''Prosopis cineraria'' | ريگستاني علائقن جو اهم مقامي وڻ؛ ڇانوَ، ايندھن ۽ چارن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. |- | 2 | [[ٻٻر]] (بابُل) | ''Acacia nilotica'' | دريائي ۽ ميداني علائقن ۾ عام؛ ڪاٺ ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 3 | [[آسري]] | ''Tamarix aphylla'' | لوڻياتي ۽ خشڪ زمينن ۾ وڌندڙ؛ هوا روڪڻ لاءِ اهم. |- | 4 | [[ڪرڙ]] | ''Capparis decidua'' | ٿر ۽ خشڪ علائقن جو مقامي وڻ؛ چارن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 5 | [[خوشبودار ٻٻر]] | ''Acacia farnesiana'' | خوشبودار گلن سبب سڃاتل؛ دوائن ۽ خوشبوءَ ۾ استعمال. |- | 6 | [[ٻانھن]] | ''Populus euphratica'' | سنڌو درياهه جي ڪنارن تي وڌندڙ؛ دريائي نظام لاءِ اهم. |- | 7 | [[ديوي (وڻ)]] / (ولائتي ڪَنڊي) | ''Prosopis juliflora'' | غير ملڪي وڻ؛ تيزي سان وڌندڙ، پر ماحولياتي نقصانڪار پڻ. |- | 8 | [[سراھ|سِراهه]] | ''Albizia lebbeck'' | ڇانوَ ۽ ڪاٺ لاءِ مشهور؛ شھرن ۾ لڳايو ويندو آهي. |- | 9 | [[نم]] | ''Azadirachta indica'' | دوائن ۾ تمام اهم؛ جراثيم ڪُش خاصيتون. |- | 10 | [[ٻير]] | ''Ziziphus mauritiana'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ غذائي ۽ معاشي اهميت. |- | 11 | [[ڄمون (وڻ)|ڄمون]] | ''Syzygium cumini'' | ڦر ۽ دوائن ۾ استعمال؛ شگر لاءِ فائديمند. |- | 12 | [[گدامڙي (وڻ)|گدامڙي]] | ''Tamarindus indica'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ کاڌي ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 13 | [[سھانجڻو]] | ''Moringa oleifera'' | غذائيت سان ڀرپور؛ پن ۽ ڦريون استعمال ٿين ٿيون. |- | 14 | [[اڇو تمر]] | ''Avicennia marina'' | سنڌ جي ساحلي علائقن جو اهم وڻ؛ سامونڊي ڪٽاوَ کان بچاءُ. |- | 15 | [[بڙ]] | ''Ficus benghalensis'' | وڏو ڇانوَ ڏيندڙ وڻ؛ سماجي ۽ مذهبي اهميت. |- | 16 | [[پپل]] | ''Ficus religiosa'' | مذهبي لحاظ کان اهم؛ آڪسيجن فراهمي ۾ نمايان. |- | 17 | [[ڄار (وڻ)|ڄار]] | ''Salvadora oleoides'' | خشڪ علائقن جو وڻ؛ ايندھن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 18 | [[مسواڪ]] | ''Salvadora persica'' | ڏندن جي صفائي لاءِ مشهور؛ دوائن ۾ استعمال. |- | 19 | [[ليسڙو]] (گيدوڙو) | ''Cordia myxa'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ ڳوٺاڻن علائقن ۾ عام. |- | 20 | [[انب (وڻ)|انب]] | ''Mangifera indica'' | قومي ڦر؛ باغباني ۽ معيشت لاءِ اهم. |- | | | | |- | | | | |- | | | | |+ | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- |} === سنڌ جي ٻوٽن جي فھرست=== ===سنڌ جي گلن جي فھرست=== ===سنڌ جي جڙي ٻوٽين جي فھرست=== == سنڌ جي حيواني جيوت == علم حيوانات جي جن ماھرن پھريائين سنڌ جي جانورن تي تحقيق ڪئي، سي آھن برنس (Burnes) 1830ع، گرفٿ (Griffith) 18399ع، ھيوم ۽ ڊي (Hume and Day) 1872ع، بلان فورڊ (Blanford) 1971ع کان 1977ع، بٽلر (Butler) 1879ع، مري (Murray) 1884ع، اوٽس (Oates) 1889ع، ايٽڪن (Aitken) 19077ع، ٽائيسھرسٽ (Ticehurst) 1917ع کان 1920ع ۽ ايٽس (Eates) 1920 کان 1954ع، منٽن (Minton) 19622ع ۾ سنڌ ۽ لسٻيلي جي جانورن جي ڏسڻي (Key) ٺاھي. صديقي 18699ع ۾ جانورن جي لسٽ ٺاھي تيار ڪئي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> محي الدين (71-1964ع) سنڌ جي مڇين، نانگن، پکين، ڪڪڙن، ٻڪرين، ڍڳين ۽ مينھن جي پروٽوزوان (Protozoan) ۽ ھيلمينٿي (Helminthic) فاعلن تي ڪم ڪندي نيون جنسون ۽ ڪي نوان مفعول دريافت ڪيا آھن. مجيب سنڌ جي دريائي مڇين ۽ سامونڊي مڇين جي ھيلمينٿڪ فاعلن تي ڪم پئي ڪيو آھي ۽ ڪي نيون جنسون ۽ قسم دريافت ڪيا آھن. ترمذي سنڌ جي سامونڊي ڪپر واري پٽي ۾ ڪرسٽيشيا (Crustacea) تي پئي ڪم ڪيو آھي. فصلن کي نقصان پھچائيندڙ جيتن جڻين تي بھ چڱو ڪم ڪيو آھي. جيتوڻيڪ انھن ۾ اھي جيت ۽ چچڙ شامل نھ آھن، جن جو انسانن ۽ جانورن جي بيمارين سان واسطو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === ڪرنگھي وارا جانور (vertebrates) === پنڊپھڻ (Fossils): بلئنفورڊ ۽ فيڊن پھريون ڀيرو منڇر مان سنھ 76-1874ع ۾ [[پنڊپھڻ]] جمع ڪيا. ٽيھ سال پوءِ پلگرم ۽ ان سان گڏ ڪم ڪندڙن [[ڀڳو ٺوڙهو|ڀڳي ٽوڙھي]] ويجھو تمام گھڻا پنڊپھڻ لڌا. پلگرم (1934ع) ھيٺين منڇر جي ٽن ڀاڱن کي ڪامليل (ميلوٽيشن)، چنجي (ٽارٽونيشن) ۽ ڍوڪ پٺاڻ (لوئر پلايوسين) وارين منزلن جي برابر سمجھيو ۽ ساڳئي وقت مٿئين [[منڇر ڍنڍ|منڇر]] کي سوالڪ واري بولڊر ڪانگھلومريٽ منزل (مڊل پلئسٽوسين) جي برابر تسليم ڪيو. سنڌ ۾ ھڪ گوشت کائيندڙ، اٺ سونڊ وارا، ٽي کُرن وارا، يارھن ٻڌي تعداد ۾ کُرن وارا ۽ ٽي سُرڻن يا رڙھندڙ جانورن جا ’پنڊپھڻ‘ سڃاتا ويا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === جيئرا قسم (Living Forms) === کير ڌارائيندڙ ٿڻن وارا جانور. جيترو ڌيان پکين تي ڏنو ويو آھي، اوترو کير ڌارائيندڙ يعني ٿڻن وارن جانورن تي نہ ڏنو ويو آھي. ٿڻن وارن جانورن جا ڪل 73 قسم آھن، جيڪي سنڌ ۾ رھن ٿا. انھن ۾ 20 گوشت کائيندڙ، 20 چمڙا، 4 جيت کائيندڙ، 15 ڪئا ۽ نوريئڙا وغيرھ، 9 کُرن وارا، 4 ويل ۽ ڊالفن ۽ ھڪ ڇِلر شامل آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref><br> '''گوشت خور جانور''': ڏسڻ ۾ ائين ٿو اچي تھ چيتو ڪنھن وقت سنڌوءَ جي ڪڇي ۾ ۽ روھڙيءَ طرف رھندو ھو. روھڙي ۾ ھن جو زور ڏسڻ ۾ اچي ٿو. سنڌ ۾ چيتا سن 1886ع تائين ماريا ويا. ٻين گوشت کائيندڙن ۾ پلنگ (Panther) جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ڪافي تعداد ۾ پکڙيل ھو، سو ھاڻي رڳو کيرٿر جبلن ۾ محدود آھي. اھو خصوصًا ھلڪي رنگ جو آھي ۽ سندس بج ھندستاني پلنگ کان ڊگھا آھن. لڌڙو جيڪو لاڙڪاڻي ۽ ميرپور ساڪري ۾ ملندو ھو، سو گھڻي قدر گھٽجي ويو آھي. جھنگ ٻلو، سنڌ جي عام جھنگلي ٻلي، بُجُر ٻلو (Caracal Lynx) جيڪا ھاڻي ٿر ۾ اڻ لڀ ٿيندي وڃي؛ مشڪ ٻلو (Civet Cat) جيڪو ڳوٺن جي چوڌاري ملندو آھي، اھي سڀ سنڌ جي جھنگلن جا ٻلا آھن. ڳور پٽ جيڪو قبرن کوٽڻ ۽ مئل ماڻھن تي تڳڻ لاءِ مشھور آھي، سو بہ سنڌ ۾ ٿئي ٿو. چراخ ۽ لڌڙو جنھن جي پٺيان سدائين کلن جا واپاري ھوندا آھن، سي آھستي آھستي اڻلڀ ٿيندا وڃن. بگھڙ، گدڙ، لومڙ ۽ نور وغيره ٻيا گوشت کائيندڙ جانور آھن. '''چمڙا''': سنڌ ۾ چمڙن جا 13 قسم آھن، جن ۾ ھڪ ميوو کائيندڙ چمڙن جو (Fruit Bat)، ٻہ ڪُئي – پُڇ چمڙن جا، ٻہ قبائي (Tomb bat) چمڙن جا ۽ چار ڄامڙن چمڙن جا قسم شامل آھن. '''جيت کائيندڙ''': جيت کائڻ وارا جانور سنڌ ۾ تمام گھٽ آھن، جن ۾ ھڪ مسڪ شُرو (Musk Shrew) ۽ ٽن قسمن جا ڄاھا شامل آھن. '''روڊنيشا''': (Rodentia):ھن قسم ۾ ھڪ قسم جو سيھڙ، جيڪو خاص ڪري پٽاٽي جي فصل کي کائيندو آھي. نوريئڙو ۽ پنڌرھن قسم جي ڪُئن جا، جن ۾ ننڍي پُڇ وارا توڙي بجر پڇ وارا، ۽ ٿلھي منھن وارا وڏا ڪئا شامل آھن. '''سيٽيشيا''': (Cetacea):ھن ۾ سنڌو درياءَ توڙي گنگا ندي واري ٻلھڻ جا ٻئي قسم سامونڊي آھن، جيڪي سنڌوءَ جي ڊيلٽا ۾ ملندا آھن. پار پوائز (Porpoise) خاص مٺي پاڻيءَ جو جانور آھي ۽ انڌو ٿيندو آھي، ڇو جو ان جون اکيون پوري طرح تيار نہ ٿينديون آھن. ھيءُ سنڌو درياءَ ۾ ملندو آھي. ھن ٻلھڻ جو تيل مھاڻا سنڌن جي سور لاءِ ۽ مشعلن ٻارڻ جي ڪم آڻيندا آھن. ھن کي پڪڙڻ لاءِ مھاڻا خاص سيکاريل لڌڙا استعمال ڪندا آھن. بِلُويل جيڪو وڏي ۾ وڏو کير ڌارائيندڙ جانور تسليم ڪيو وڃي ٿو، سو بہ سنڌ جي سامونڊي ڪنارن کان پرتي ڏٺو ويو آھي ۽ ڀٽ ميٽ تي پڻ پڪڙيو ويو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === گاھ کائيندڙ (Herbivora) === گاھ کائيندڙ جانورن ۾ شامل آھن: ھرڻ، ڪارو ھرڻ، غزال ھرڻ وغيرھ. ڦاڙھو اڃا تائين سنڌ جي دريائي ٻيلن ۾ ڪافي عام آهي (ٽوٽل اندازًا 370 ڦاڙھا). ڪارو ھرڻ جيڪو ھن سڄي اپٻيٽ جي اصلوڪن ھرڻن جو ھڪ قسم آھي، سو تمام سھڻو ٿيندو آھي، ۽ پاڪستان ۾ ھي نسل ختم ٿيڻ تي آھي. سنڌ ۾ ھن نسل جا ھرڻ باقي ڪي ٿورا وڃي کيرٿر جبل ۾ بچيا آھن. ھرڻ، جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ھر ھنڌ ھوندو ھو، سو بہ ھاڻي تمام گھٽ آھي ۽ ٿورڙي تعداد ۾ اڃا تائين کيرٿر ۾ آھن. چنڪارا ھرڻ ۽ ڪاري ھرڻ جي آھستي آھستي گم ٿيڻ جي ڪري بنان ڪنھن شڪ شبھي جي اھو چئي سگھجي ٿو تہ ايشيائي چيتو پڻ انھن جي ڪري ختم ٿي ويو. سنڌ گھر آھي سره جو، جيڪو اڄ ڪلھ کيرٿر جبل ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو. (سرھن جو اندازًا تعداد 1200) گڍ دادو ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو، پر ان کي تحفظ ڏيڻ ضروري آھي. جيئن سڱن وارو ھرڻ، جيڪو سنڌ ۾ مري (Murray) سن 1884ع ۾ ڏٺو ھو، سو اڄ ڪلھ آھي ئي ڪونہ، ۽ سانڀر وانگر ختم ٿي ويو آھي. سوئر جيڪو سنڌ ۾ عام آھي، سو ڏينھون ڏينھن دريائي ٻيلن ۾ وڌندو رھي ٿو ۽ فصلن لاءِ مصيبت آھي. گورخر جيڪو ڪڇ جي رڻ ۾ تمام ٿوري تعداد ۾ وڃي بچيو آھي (اندازًا 20 يا 30) سو اڻلڀ ٿيڻ وارو آھي.<br> '''ڇلر''' (Pholidota): ڇلو مرون لاڙ ۾ ٿئي ٿو، پر آھستي آھستي گھٽبو پيو وڃي ۽ ھاڻي اڻلڀ ٿيندڙ جانورن جي فھرست ۾ شامل آھي. سنڌ ۾ مم ۽ ڀولڙي جو ڪوبہ قسم نہ ٿيندو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === سنڌ جا پکي === سنڌ جي پکين ۾ مخصوص خاصيتون آھن، جيڪي جاگرافيائي بيھڪ ۽ طبعي حالتن جي ڪري ٿيون آھن. سنڌو ماٿري ھڪ ’رڻ‘ وسيلي ھندستان کان ڌار ٿيل آھي، جنھن ڪري ھندستان جا مشھور پکي ھتي ڪين ٿين. ٻئي طرف سنڌ ۽ بلوچستان، ٻين علائقن جھڙوڪ ڏکڻ يورپ، اتر اوڀر آفريڪا، عرب ۽ ايران جي پکين لاءِ کليل آھن. سنڌ جون ڍنڍون ۽ ڌٻڻون، ۽ ان طرف پکين جي لڏي اچڻ جي رستن جي موافقت ڪري سنڌ پکين لاءِ سياري جو گھر آھي. ھيوم (Hume) پنھنجي ڪتاب اسٽري فيدرس (1873ع) ۾ پکين جا 2500 قسم ڄاڻايا آھن، جن جون 25 جنسون آھن. ائٽڪن (سن 1872ع) ڪل 400 جنسون ٻڌايون ۽ ساڳئي وقت ايٽس (Eates). سورلي جي سنڌگزيٽيئر ۾ 426 جنسون ڄاڻايون، جن مان 177 مڪاني ۽ باقي لڏي ايندڙ يا سانگي پکي آھن. سنڌ جي پکين جو تفصيلي بيان ھن مقالي جي دائري کان ٻاھر آھي. مختصر طور سنڌ ۾ ٽن قسمن جا ’پيڻ‘، 2 پيٽيئر (Cormorant)، 6 ٻگھ ۽ ڪانئرا، ھڪ لاکي ڄاڃي، 11 سانھ، 26 ھنجھ ۽ بدڪون، 17 سرڻيون، عقاب ۽ ڳجھون، 6 ڪونجون، 5 تتر ۽ ڀؤنتريا، 6 ٻاٽيڀڙ، 5 باز، ٽٽيھر، پلوور (Plover)، ڦوليارو، چيھو، ڪينو، ٽرن (Tern)، بي ايٽر (Bee eater)، ڪاٺ ڪٽو، ڪنگري، سانھڙو، چنڊول، سينڊ مارٽن (Sand Martin)، وھيو، بلبل، کٽياڻي، شرائيڪ (Shrike)، ٿريش (Thrush)، سينڊ پائپر (Sand Piper) وغيره قسم طور عام ملن ٿا. ڏاڙھي واري ڳجھ کيرٿر جي مٿانھن پٽن ۾ ملي ٿي. سنڌ ۾ جيڪي 6 ٻاٽيڀڙ ملن ٿا، تن مان سواءِ ڳٽو (Largepin Tailed) ۽ امپريل (Imperial) جي سڀ مڪاني آھن. چڪور (Chukor) سنڌ جي مٿانھن پٽن جو تتر آھي. ھندستاني تلور جيڪا اڳ ٿر ۾ عام ھئي، سا ناياب آھي. ھوبارا تلور (Houbara Bustard) بہ ناياب ٿيندي وڃي. فلوريڪن (Florican) جا سن 1875ع تائين عام ھئي، سا بھ ناپيد آھي. سفيد ھنجھھ پڻ منڇر ۾ ملي ٿو. ڪومب بدڪ بہ سنڌ جي ڏکڻن اوڀر ۾ ملي ٿي. ننڍڙو ھنجھ ۽ آڙي پڻ ٿورن حصن ۾ ملن ٿا. بيڪل آڙي (Baikal of Cluckingteal) پڻ سنڌ ۾ ڪڏھن ڪڏھن اچي ٿي. گولڊن آئي (Golden Eye) ۽ چيڪلو صرف ٻن جڳھين، اوڀر ناري ۽ منڇر ۾ ملن ٿا. ڀؤنتريو ھڪ موسمي پکي آھي، جيڪو حب ندي جي آسپاس رھي ٿو. باقي عام ڀؤنتريو (Rain Quail) ڪچي جي علائقن ۾ رھي ٿو. ’مور‘ حيدرآباد ۾ ٿرپارڪر ضلعي ۾ ملي ٿو. واديءَ مھراڻ ٻگھن، سانھھ، ڪانئرن، ڪينو، پيڻ، اگريٽس (Egrets) جي جنت آھي. ھنن جي آنن لاھڻ جون جايون تباه ٿي چڪيون آھن، ۽ ان سان گڏ شڪارين جي ڪري ڪيترا پکي منتشر ٿي ويا آھن. صرف 15 قسمن مان 6 نظر اچن ٿا. اھي سڀ پکي ڌٻڻ وارن ٻوٽن ۾ ئي گذارو ڪن ٿا.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === رڙھندڙ جانور يا سرڻا === سرڻا سنڌ ۾ عام طور ملن ٿا. آبھوا جي موافق ھئڻ ڪري ڪيترا ئي قسم، خصوصًا سانڊا ملن ٿا. ڇو تھ اھي پيلياآرڪٽڪ تائين محدود آھن. واڳون جيڪي ڪنھن زماني ۾ سنڌو درياءَ ۽ ڪن پراڻن ڦاٽن ۾ ھوندا ھئا، سي بہ کلن جي واپارين ڪري ناپيد آھن. ڌٻڻ وارا واڳون (Marsh crocodile) جيڪي ڪنھن وقت ۾ سنڌو درياءَ، ڍنڍن ۽ ڦاٽن ۾ ڏٺا ويندا ھئا، سي پڻ گھڻي ڀاڱي ختم ٿي ويا آھن، سواءِ ھاليجي ڍنڍ جي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> سنڌ جي ڍنڍن ۽ تلائن ۾ مٺي پاڻي جي ڪڇئن (Turtle) جا چار نرم کلن وارا قسم ملن ٿا. اھي ۽ ساڳئي وقت سائي رنگ جي سامونڊي ڪُمين جا قسم پڻ اقتصادي حيثيت رکن ٿا. ڇاڪاڻ تہ ولايت ۾ کاڌي طور استعمال ۾ اچن ٿا ۽ سندن کلون ڳھن ۽ ھار سينگار جي بہ ڪم اچن ٿيون. سڪي جا ٻن قسمن جا ڪڇئون ۽ مٺي پاڻيءَ جا چئن قسمن جا ڪڇئون ملن ٿا. سانڊن ۾ 11 قسم ڪرڙي (چچين) جا، ھڪيو بليفريس (Eublepharis) اٺ اگامڊس (Agamids)، ٻھ مانٽر (Monitors) يعني ڳوھون، پنج خاص قسم جا سانڊا ۽ ڏھھ اسڪنڪس (Skinks). سنڌ ۾ ڪوبھ شيميلان (Chameleon) ڪون ٿئي. ٿلھي پڇ واري ڪرڙي جو قصو دلچسپ آھي. اھا سنڌ جي خطرناڪ ”ھڻ کڻ“ آھي، جيتوڻيڪ اھا نقصانڪار ناھي. ’ڳوھن‘ جا ٽي قسم سنڌ ۾ ملن ٿا، جيڪي کلن جي واپارين جي ڪري ناياب ٿيندا وڃن. سنڌ ۾ ماڻھو انھن جي کلن مان طنبورا ۽ دھل ٺاھيندا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز، ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> نانگن جي 43 قسمن مان 21 زھر کان خالي آھن. زھريلي قسمن ۾ چئن قسمن جا ڏند پويان وريل آھن ۽ باقي قسمن جا ڏند اڳيان وريل آھن، جن ۾ زھر ڀريل رھي ٿو. ڏند اڳيان وريل 18 قسمن مان 13 سامونڊي، 2 پِيَڻ، ھڪ واسينگ ۽ ٻھ کَپر آھن. انھيءَ سلسلي ۾ ھندستاني پيڻ جا ٿر ۾ ملي ٿي، سا قابلِ ذڪر آھي. عام چوڻي مطابق اھا پيڻ رات جو سمھڻ مھل ماڻھو جي ڇاتيءَ تي چڙھي، سندس وات ۾ زھر وجھي ھلي ويندي آھي. اھو ماڻھو گلي ۾ سخت سور جي باعث صبح کان اڳ ۾ ئي ختم ٿي ويندو آھي. پيڻ خطرناڪ بلائن مان ھڪ آھي، جا ڏنگي ٿي. جيئن تھ زھر، انسان جي تنتي سرشتي تي اثر انداز ٿئي ٿو، ۽ ماڻھو جي ساه کڻڻ واري نليءَ کي نقصان ٿو رسائي، تنھنڪري ڏنگيل ماڻھو ساه جي گھٽ سبب مري وڃي ٿو. کپر جو زھر، دل ۽ رت تي اثر انداز ٿئي ٿو ۽ رت جي بيجا زبان (جسم جي اندران ۽ ٻاھران) ٿيڻ ڪري موت واقع ٿئي ٿو.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === مڇيون === سنڌ جو سامونڊي ڪنارو، جنھن تي مڇي مري ٿي، سو 120 ميل تائين پکڙيل آھي، جنھن ۾ ڪيتريون کاريون ۽ ڍوريون آھن. درياءَ جو ڇوڙ ڦرندو رھي ٿو. پراڻا واه جھڙوڪ پراڻي ڦليلي، گھارو ۽ بگھاڙ اڄ بھ موجود آھن. سال 1819ع واري زلزلي درياءَ جي ڇوڙ ۾ ڪافي ڦيرڦار آندي. ڊي (Day) 224 مڇين جا قسم ڄاڻايا آھن، جن مان 160 سامونڊي ۽ 64 مٺي پاڻي جون آھن. صوفي (1957ع) ڪينجھر ڍنڍ مان 33 قسمن جون مڇيون ظاھر ڪيون آھن، جن ۾ 14 قسم پسنديده غذا جي اھميت رکن ٿا. سامونڊي مڇين جي خاص قسمن ۾ ڀوريون ۽ ڪاريون پاپليٽ، سرمائي سالمان (Salmon)، سول (Sole)، سارڊين (Sardine) ۽ بمبئي ڊڪ (Bombay duck) مشھور آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> پلو جيتوڻيڪ سامونڊي آھي، پر آنن لاھڻ لاءِ سنڌو درياءَ جو رخ ڪري ٿو. ھن جي سمنڊ مان لڏپلاڻ فيبروري ۽ مارچ ڌاري ٿئي ٿي. اھا مڇي ذائقيدار ٿئي ٿي، جيتوڻيڪ ان ۾ تمام گھڻا ڪنڊا ٿيندا آھن. پاڻيءَ جي قلت ۽ بئراجن جي ٺھڻ سان پلي جي افزائش تي تمام گھڻو اثر پيو آھي. ان لاءِ ڪو وقتائتو قدم کڻڻ گھرجي تھ جيئن ھن لذيذ مڇيءَ کي بچائي سگھجي. سنڌ جي 64 ڍنڍن، ڍورن ۽ تلائن ۾ ملندڙ مڇين مان ڪُرڙو، موراکي، ٿيلھي، کڳو، سينگاري، ڄرڪو ۽ گندڻ تمام شوق سان کاڌيون وڃن ٿيون. وڏيون ڍنڍون جھڙوڪ ڪينجھر، منڇر ھڏيرو ۽ ھاليجي، مڇين سان ڀرپور آھن. منڇر ڍنڍ جي گھٽجندڙ ايراضي افسوسناڪ آھي، ۽ ان لاءِ ڪو تڪڙو قدم کڻجي. ان جي سڪڻ ڪري پاڪستان ۾ پروٽين جو عظيم ذريعو ناپيد ٿي ويندو. ان سان گڏوگڏ اھي ڍنڍون، لکين لاڏائو پکين جو مندائتو گھر آھن. (Amphibia) ڏيڏرن جا ٽي قسم آھن ۽ ان کان سواٰءِ ٽوڊ (Toad) جا ٻھ قسم سنڌ ۾ ملن ٿا. جانور، انسان ذات جي وايومنڊل جو ھڪ حصو آھن ۽ انسان وانگر ارتقا جو نتيجو آھ.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> ===سنڌ جي جانورن جي فھرست=== ===سنڌ جي جيتن جي فھرست=== === سنڌ جي پکين جي فھرست=== ===سنڌ جي دريائي مڇين جي فھرست=== === سنڌ جي سامونڊي مڇين جي فھرست=== === جانورن جا نيشنل پارڪ=== ===سنڌ جا راڻي باغ=== == آبادي ۽ مردم نگاري (ڊيموگرافي) == سنڌ جي آبادي برطانوي دور ۾ 1891ع ۾ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ 2.9 ملين هئي، جڏهن سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي<ref name="ايڪانومي">The Economy Of Modern Sindh Opportunities Lost & Lessons for Future A detailed book Review by Research & Training Wing PRODUCED BY: RESEARCH & TRAINING WING PLANNING & DEVELOPMENT DEPARTMENT GOVERNMENT OF SINDH , page 5</ref>. 1911ع ۾ سنڌ جي آبادي 3.5 ملين ۽ 1941ع ۾ 4.5 ملين تائين پهتي، جيڪا واڌ معاشي بهتري ۽ لڏپلاڻ سان لاڳاپيل هئي. 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي کان جدا ڪري الڳ صوبو بڻايو ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. برطانوي دور جي آخر تائين سنڌ ۾ مختلف نسلي ۽ مذهبي برادريون، جهڙوڪ مسلمان، هندو، عيسائي، يهودي، پارسي ۽ بهايي، گڏجي رهنديون هيون. ورهاڱي کان اڳ سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آبادي لڳ ڀڳ 70٪ هئي، جيڪا ورهاڱي کان پوءِ اردو ڳالهائيندڙ لڳ ڀڳ 15 لک مهاجرن جي آمد سبب گهٽجي 58٪ تائين آئي<ref name=" ايڪانومي"/>. پاڪستان جي قيام کان پوءِ ملڪ ۾ ڇهه قومي مردم شماريون ٿيون آهن. 2017ع جي مردم شماري موجب پاڪستان جي ڪل آبادي 207,774,520 هئي، جنهن سان پاڪستان دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ بڻيو. 1998ع کان 2017ع تائين پاڪستان جي سالياني سراسري آبادي واڌ جي شرح 2.4٪ رهي. 2017ع ۾ سنڌ جي ڪل آبادي 47,886,051 هئي. ورهاڱي کان پوءِ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ اٺ ڀيرا وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي وڌڻ جا اهم سبب بين الصوبائي لڏپلاڻ ۽ ڳوٺن مان شهرن ڏانهن منتقلي رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي واڌ جي شرح 1961–1972ع دوران 4.63٪ هئي، جيڪا 1998–2017ع ۾ گهٽجي 2.4٪ ٿي وئي. سنڌ ۾ آباديءَ جي ڪثافت 1981ع ۾ 135 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي، جيڪا 2017ع ۾ وڌي 339 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر ٿي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. 2017ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 24.9 ملين مرد ۽ 23 ملين عورتون هيون. سنڌ ۾ صنفي تناسب (Sex Ratio) 108.58 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. ڳوٺاڻن علائقن ۾: 107.8 ۽ شهري علائقن ۾: 109.31<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ 52.02٪ آبادي شهري ۽ 47.98٪ ڳوٺاڻن علائقن ۾ رهندڙ هئي، جنهن سبب سنڌ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري آبادي وارو صوبو آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع جي مردم شماري موجب: انحصاري آبادي: 38.3٪ ڪم ڪندڙ آبادي: 61.7٪ <ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع ۾ عورتن جي ليبر فورس ۾ شرڪت صرف 3٪ هئي، جڏهن ته مردن جي شرڪت 58.8٪ هئي<ref name=" ايڪانومي"/>. تيز شهري واڌ سبب سنڌ ۾ ثانوي ۽ نيم شهري مرڪز جهڙوڪ نوابشاهه (نوشهرو فيروز)، گهوتڪي، ميرپورخاص، عمرڪوٽ ۽ ڄامشورو ترقي ڪري رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آباديءَ جي تيز واڌ شهريڪاري، معاشي دٻاءُ، وسيلن جي کوٽ ۽ انفراسٽرڪچر تي بار وڌايو آهي. 2017ع تائين سنڌ جي آبادي واڌ جي شرح پاڪستان جي قومي شرح سان برابر ٿي چڪي آهي. {{Main|سنڌ جي مردم نگاري}} آباديءَ جو مطالعو- مردم نگاري، (Demography )علم آبادي- آبادي اڀياس- مردم نگاري- ماڻهن جي آدمشماري جو اڀياس، جنهن ۾ هنڌ، گهاٽائي، عمر، پکيڙ، جنس، نسل، ڌنڌو ۽ ٻيا شمارياتي انگ اکر ڏنل هجن. <ref>{{Citation |title=Demography {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون<!-- Bot generated title --> |url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015021439/http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |dead-url=yes }}</ref> === سنڌ جي ذاتين ۽ قبيلن جي فھرست=== === سنڌ ۾ نسلي گروھن جي فھرست=== ==سياسي نظام== ===سنڌ جو حڪومتي ڍانچو=== === سنڌ جا گورنر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ گورنري ! تقرري جو اختيار ! اهم نوٽ / خدمتون |- | 1 | [[سر غلام حسين هدایت‌الله]] | 14 آگسٽ 1947 – 4 آڪٽوبر 1948 | گورنر جنرل پاڪستان | پاڪستان کان پوءِ سنڌ جو پهريون گورنر؛ آئين ساز اسيمبلي جو ميمبر. |- | 2 | [[شيخ دين محمد]] | 4 آڪٽوبر 1948 – 7 آڪٽوبر 1949 | گورنر جنرل پاڪستان | ابتدائي صوبائي انتظام جو تسلسل. |- | 3 | [[ميان امين‌الدين]] | 7 آڪٽوبر 1949 – 1 مئي 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | ڪراچي وفاقي گادي بڻجڻ واري دور ۾ خدمتون. |- | 4 | [[جارج باڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]] | 2 مئي 1953 – 12 آگسٽ 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | قائم مقام گورنر. |- | 5 | [[حبيب ابراهيم رحيمٽوولا]] | 12 آگسٽ 1953 – 23 جون 1954 | گورنر جنرل پاڪستان | سفارتي ۽ انتظامي پسمنظر. |- | 6 | [[سيد محمد علي رشدي]] | 24 جون 1954 – 14 آڪٽوبر 1955 | گورنر جنرل پاڪستان | ون يونٽ کان اڳ آخري گورنر سنڌ. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور: سنڌ صوبي جو وجود ختم''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 7 | [[رخمان گل]] | 1 جولاءِ 1970 – 20 ڊسمبر 1971 | صدر پاڪستان | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون گورنر. |- | 8 | [[مير رسول بخش ٽالپر]] | 24 ڊسمبر 1971 – 20 اپريل 1972 | صدر پاڪستان | عبوري انتظامي دور. |- | 9 | [[بيگم رعنا لياقت علي خان]] | 15 فيبروري 1973 – 28 فيبروري 1976 | صدر پاڪستان | سنڌ جي پهرين عورت گورنر. |- | 10 | [[ليفتيننٽ جنرل جميل الدين حسن]] | 1 مارچ 1976 – 5 جولاءِ 1977 | صدر پاڪستان | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 24 مارچ 1985) |- | 11 | [[ليفٽيننٽ جنرل جهان داد خان]] | 7 اپريل 1984 – 4 جنوري 1987 | صدر پاڪستان | فوجي حڪمرانيءَ جو دور. |- | 12 | [[اشرف وزير تباني]] | 5 جنوري 1987 – 23 جون 1988 | صدر پاڪستان | سول انتظام ڏانهن واپسي. |- | 13 | [[جنرل رحيم الدين خان]] | 24 جون 1988 – 12 سيپٽمبر 1988 | صدر پاڪستان | مختصر عبوري دور. |- | 14 | [[جسٽس قديرالدين احمد]] | 12 سيپٽمبر 1988 – 18 اپريل 1989 | صدر پاڪستان | عبوري ۽ آئيني بندوبست. |- | 15 | [[فخرالدين جي ابراهيم]] | 19 اپريل 1989 – 6 آگسٽ 1990 | صدر پاڪستان | آئيني بحرانن ۾ اهم ڪردار. |- | 16 | [[محمود هارون]] | 6 آگسٽ 1990 – 18 جولاءِ 1993 | صدر پاڪستان | جمهوري دور ۾ گورنري. |- | 17 | [[حڪيم محمد سعيد]] | 19 جولاءِ 1993 – 23 جنوري 1994 | صدر پاڪستان | امن ۽ سماجي خدمتون. |- | 18 | [[ڪمال‌الدين اظفر]] | 22 مئي 1995 – 16 مارچ 1997 | صدر پاڪستان | سياسي هم آهنگي. |- | 19 | [[ليفٽيننٽ جنرل معين الدين حيدر]] | 17 مارچ 1997 – 17 جون 1999 | صدر پاڪستان | شهري انتظامي سڌارا. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (12 آڪٽوبر 1999 – 23 مارچ 2002) |- | 20 | [[ڊاڪٽر عشرت العباد خان]] | 27 ڊسمبر 2002 – 9 فيبروري 2015 | صدر پاڪستان | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ گورنر. |- | 21 | [[محمد زبير]] | 2 فيبروري 2017 – 3 آگسٽ 2018 | صدر پاڪستان | سول سياسي پسمنظر. |- | 22 | [[عمران اسماعيل]] | 27 آگسٽ 2018 – 17 آگسٽ 2021 | صدر پاڪستان | وفاقي–صوبائي ڇڪتاڻ جو دور. |- | 23 | [[ڪامران ٽسوري]] | 10 آڪٽوبر 2022 – موجوده | صدر پاڪستان | موجوده گورنر سنڌ. |} ===سنڌ اسيمبلي=== === سنڌ جا وزير اعليَ=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اقتدار ! سياسي وابستگي ! اهم نوٽس / خدمتون (مختصر) |- | 1 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 16 آگسٽ 1947 – 28 اپريل 1948 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | سنڌ جو پهريون وزيراعليٰ (پاڪستان کان پوءِ). |- | 2 | [[پير الاهي بخش]] | 4 مئي 1948 – 4 فيبروري 1949 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | شروعاتي صوبائي انتظام جي سرواڻي. |- | 3 | [[يوسف هارون]] | 18 فيبروري 1949 – 7 مئي 1950 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | صوبائي حڪومت جي انتظامي معاملن جي اڳواڻي. |- | 4 | [[قاضي فضل الله]] | 8 مئي 1950 – 24 مارچ 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | مختصر دور. |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 24 مارچ 1951 – 29 ڊسمبر 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٻيو دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ / سڌي انتظام''' (29 ڊسمبر 1951 – 22 مئي 1953) |- | 6 | [[پيرزادو عبدالستار]] | 22 مئي 1953 – 8 نومبر 1954 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | گورنر راڄ کان پوءِ چونڊيل حڪومت. |- | 7 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 9 نومبر 1954 – 13 آڪٽوبر 1955 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٽيون دور؛ ون يونٽ کان اڳ آخري CM. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور (سنڌ صوبي جو ڌار ادارتي ڍانچو ختم)''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | colspan="5" | '''مارشل لا / عبوري انتظام''' (1 جولاءِ 1970 – 1 مئي 1972) |- | 8 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 1 مئي 1972 – 20 ڊسمبر 1973 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ون يونٽ کان پوءِ صوبي جي بحالي واري دور ۾ حڪومت. |- | 9 | [[غلام مصطفى جتوئي]] | 20 ڊسمبر 1973 – 5 جولاءِ 1977 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين واري دور ۾ حڪومت. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 6 اپريل 1985) |- | 10 | [[غوث علي شاهه]] | 6 اپريل 1985 – 6 اپريل 1988 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1985ع کان پوءِ صوبائي حڪومت. |- | 11 | [[اختر علي غلام قاضي]] | 11 اپريل 1988 – 24 جون 1988 | آزاد / غير وابسته | مختصر چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (24 جون 1988 – 2 ڊسمبر 1988) |- | 12 | [[قائم علي شاهه]] | 2 ڊسمبر 1988 – 25 فيبروري 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 13 | [[آفتاب شعبان ميراني]] | 25 فيبروري 1990 – 6 آگسٽ 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | مختصر دور. |- | 14 | [[ڄام صادق علي]] | 6 آگسٽ 1990 – 5 مارچ 1992 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | امن امان/سياسي بحران وارو دور. |- | 15 | [[مظفر حسين شاهه]] | 6 مارچ 1992 – 19 جولاءِ 1993 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | مختصر سياسي دور. |- | 16 | [[سيد علي مدد شاهه]] | 19 جولاءِ 1993 – 21 آڪٽوبر 1993 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 17 | [[عبدالله شاهه]] | 21 آڪٽوبر 1993 – 6 نومبر 1996 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل دور. |- | 18 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 6 نومبر 1996 – 22 فيبروري 1997 | نگران | نگران دور. |- | 19 | [[لياقت علي جتوئي]] | 22 فيبروري 1997 – 30 آڪٽوبر 1998 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (30 آڪٽوبر 1998 – 17 جون 1999) |- | colspan="5" | '''1999–2002: وفاقي/فوجي دور (صوبائي سياسي ڍانچو معطل)''' |- | 20 | [[علي محمد مهر]] | 17 ڊسمبر 2002 – 9 جون 2004 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | 2002ع کان پوءِ حڪومت. |- | 21 | [[ارباب غلام رحيم]] | 9 جون 2004 – 19 نومبر 2007 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | صوبائي حڪومت. |- | 22 | [[عبدالقادر هاليپوٽو]] | 19 نومبر 2007 – 6 اپريل 2008 | نگران | نگران دور. |- | 23 | [[قائم علي شاهه]] | 6 اپريل 2008 – 21 مارچ 2013 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 24 | [[زاهد قربان علوي]] | 21 مارچ 2013 – 30 مئي 2013 | نگران | نگران دور. |- | 25 | [[قائم علي شاهه]] | 30 مئي 2013 – 29 جولاءِ 2016 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور. |- | 26 | [[مراد علي شاهه]] | 29 جولاءِ 2016 – 28 مئي 2018 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پهريون دور. |- | 27 | [[فضل الرحمان]] | 2 جون 2018 – 18 آگسٽ 2018 | نگران | نگران دور. |- | 28 | [[مراد علي شاهه]] | 18 آگسٽ 2018 – 14 آگسٽ 2023 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٻيون دور. |- | 29 | [[مقبول باقر]] | 14 آگسٽ 2023 – 27 فيبروري 2024 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 30 | [[مراد علي شاهه]] | 27 فيبروري 2024 – موجوده | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور (هاڻوڪو). |} === سنڌ اسيمبلي جا اسپيڪر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اسپيڪرشپ ! نوٽ / اهم وضاحت |- | 1 | [[سيد ميران محمد شاهه]] | 26 فيبروري 1938 – 3 مئي 1948 | سنڌ اسيمبلي جو پهريون اسپيڪر؛ آزاديءَ کان پوءِ به عهدو سنڀاليو. |- | 2 | [[آغا بدرالدين خان دراني]] | 8 مارچ 1949 – 29 ڊسمبر 1951 | آزاديءَ بعد شروعاتي پارلياماني دور جو اسپيڪر. |- | 3 | [[مير غلام علي ٽالپر]] | 14 سيپٽمبر 1953 – 21 مارچ 1955 | ون يونٽ کان اڳ وارو دور. |- | 4 | [[پير قربان علي شاهه]] | 26 مارچ 1955 – 14 آڪٽوبر 1955 | ون يونٽ لاڳو ٿيڻ کان اڳ آخري اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''ون يونٽ دور – سنڌ اسيمبلي معطل''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 5 | [[غلام رسول خان کيهر]] | 2 مئي 1972 – 3 مارچ 1977 | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون چونڊيل اسپيڪر. |- | 6 | [[آغا صدرالدين خان دراني]] | 13 مارچ 1977 – 4 جولاءِ 1977 | مختصر سياسي دور. |- | colspan="4" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 1985) |- | 7 | [[عبدالله حسين هارون]] | 6 اپريل 1985 – 13 مارچ 1986 | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ اسپيڪر. |- | 8 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 6 اپريل 1986 – 1 ڊسمبر 1988 | اسيمبلي جي ٻيهر بحاليءَ وارو دور. |- | 9 | [[سيد عبدالله شاهه]] | 1 ڊسمبر 1988 – 5 نومبر 1990 | جمهوري دور جو اسپيڪر. |- | 10 | [[عبدالرزاق خان]] | 5 نومبر 1990 – 19 آڪٽوبر 1993 | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | 11 | [[غلام بخت خان مهر]] | 19 آڪٽوبر 1993 – 22 فيبروري 1997 | چونڊيل اسيمبلي جو اسپيڪر. |- | 12 | [[نواب مرزا (وڪيل)]] | 22 فيبروري 1997 – 26 آڪٽوبر 1998 | نواز شريف دور ۾ اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''گورنر راڄ / اسيمبلي معطل''' (1998 – 2002) |- | 13 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 14 ڊسمبر 2002 – جنوري 2008 | ٻيهر اسپيڪرشپ؛ ڊگهو پارلياماني دور. |- | 14 | [[نثار احمد کهڙو]] | 18 فيبروري 2008 – 30 مئي 2013 | جمهوري تسلسل ۽ آئيني دور. |- | 15 | [[آغا سراج خان دراني]] | 30 مئي 2013 – 25 فيبروري 2024 | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ اسپيڪر. |- | 16 | [[سيد اويس قادر شاهه]] | 25 فيبروري 2024 – موجوده | موجوده اسپيڪر سنڌ صوبائي اسيمبلي. |} === سنڌ حڪومت جي کاتن جي فھرست=== === سنڌ حڪومت جي اختيارين جي فھرست=== === سنڌ ھاء ڪورث=== === وڪيلن جي ادارن ۽ تنظيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا چيف جسٽس=== ===مڪاني حڪومت=== === ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن=== === سنڌ جي ميونسيپل ڪارپوريشنن جي فھرست=== === سنڌ جي ترقياتي اٿارٽين جي فھرست=== === سنڌ جي سياسي تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ ۾ غير سرڪاري تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ جي سماجي ڀلائيءَ وارين تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ جج عام عدالتن جي فھرست=== === سنڌ جي خاص عدالتن جي فھرست=== === سنڌ جي ٽربيونلن جي فھرست=== == انتظامي ورھاست== ===سنڌ جون ڊويزنون=== === سنڌ جا ضلعا === {{Main|سنڌ جا ضلعا}} {| class="wikitable" |- style="background:#98fb98;" ! نقشو ! ترتيب ! ضعا ! صدر مقام ! ايراضي&nbsp;(ڪلوميٽر) ! آبادي&nbsp;<br>(2017) ! گھاٽائي&nbsp;<br>(ماڻهو/ڪلوميٽر) |- |rowspan=30|[[فائل:Sindh Districts.svg|400x550px]] |1 |[[بدين ضلعو|بدين]] |[[بدين]] |align="right"|6,470 |align="right"|1,804,516 |align="right"|279 |- |2 |[[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] |[[مٺي]] |align="right"|19,808 |align="right"|1,649,661 |align="right"|83 |- |3 |[[ٽنڊو الهيار ضلعو|ٽنڊو الهيار]] |[[ٽنڊوالھيار]] |align="right"|1,573 |align="right"|836,887 |align="right"|532 |- |4 |[[ٽنڊو محمد خان ضلعو|ٽنڊو محمد خان]] |[[ٽنڊو محمد خان]] |align="right"|1,814 |align="right"|677,228 |align="right"|373 |- |5 |[[ٺٽو ضلعو|ٺٽو]] |[[ٺٽو]] |align="right"|7,705 |align="right"|979,817 |align="right"|127 |- |6 |[[جيڪب آباد ضلعو|جيڪب آباد]] |[[جيڪب آباد]] |align="right"|2,771 |align="right"|1,006,297 |align="right"|363 |- |7 |[[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] |[[ڪوٽڙي]] |align="right"|11,250 |align="right"|993,142 |align="right"|88 |- |8 |[[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدر آباد]] |[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] |align="right"|1,022 |align="right"|2,201,079 |align="right"|2,155 |- |9 |[[خيرپور ضلعو|خيرپور]] |[[خيرپور، پاڪستان|خيرپور]] |align="right"|15,925 |align="right"|2,405,523 |align="right"|151 |- |10 |[[دادو ضلعو|دادو]] |[[دادو، پاڪستان|دادو]] |align="right"|8,034 |align="right"|1,550,266 |align="right"|193 |- |11 |[[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]] |[[سانگھڙ]] |align="right"|10,259 |align="right"|2,057,057 |align="right"|200 |- |12 |[[سجاول ضلعو|سجاول]] |[[سجاول]] |align="right"|8,699 |align="right"|781,967 |align="right"|90 |- |13 |[[سکر ضلعو|سکر]] |[[سکر]] |align="right"|5,216 |align="right"|1,487,903 |align="right"|285 |- |14 |[[شڪارپور ضلعو|شڪارپور]] |[[شڪارپور، پاڪستان|شڪارپور]] |align="right"|2,577 |align="right"|1,231,481 |align="right"|478 |- |15 |[[شهيد بينظيرآباد]] |[[نوابشاهه]] |align="right"|4,618 |align="right"|1,612,847 |align="right"|349 |- |16 |[[عمرڪوٽ ضلعو|عمر ڪوٽ]] |[[عمرڪوٽ]] |align="right"|5,503 |align="right"|1,073,146 |align="right"|195 |- |17 |[[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ]] |[[قمبر]] |align="right"|5,599 |align="right"|1,341,042 |align="right"|240 |- |18 |[[ڪراچي اوڀر ضلعو|ڪراچي اوڀر]] |[[ڪراچي]] |align="right"|165 |align="right"|2,909,921 |align="right"|17,625 |- |19 |[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڪراچي ڏکڻ]] |[[ڪراچي]] |align="right"|85 |align="right"|1,791,751 |align="right"|21,079 |- |20 |[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|ڪراچي مرڪزي]] |[[ڪراچي]] |align="right"|62 |align="right"|2,972,639 |align="right"|48,336 |- |21 |[[ڪراچي اولهه ضلعو|ڪراچي اولهه]] |[[ڪراچي]] |align="right"|630 |align="right"|3,914,757 |align="right"|6,212 |- |22 |[[ڪشمور ضلعو|ڪشمور]] |[[ڪنڌڪوٽ]] |align="right"|2,551 |align="right"|1,089,169 |align="right"|427 |- |23 |[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] |[[ڪورنگي]] |align="right"|95 |align="right"|2,457,019 |align="right"|25,918 |- |24 |[[ڪياماڙي ضلعو|ڪياماڙي]] |[[ڪياماڙي ]] |align="right" | |align="right"| |align="right"| |- |25 |[[گهوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] |[[ميرپور ماٿيلو]] |align="right"|6,506 |align="right"|1,647,239 |align="right"|253 |- |26 |[[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]] |[[لاڙڪاڻو]] |align="right"|1,906 |align="right"|1,524,391 |align="right"|800 |- |27 |[[مٽياري ضلعو|مٽياري]] |[[مٽياري]] |align="right"|1,459 |align="right"|769,349 |align="right"|527 |- |28 |[[ملير ضلعو|ملير]] |[[ملير]] |align="right"|2,635 |align="right"|2,008,901 |align="right"|762 |- |29 |[[ميرپور خاص ضلعو|ميرپور خاص]] |[[ميرپور خاص]] |align="right"|3,319 |align="right"|1,505,876 |align="right"|454 |- |30 |[[نوشهرو فيروز ضلعو|نوشهرو فيروز]] |[[نوشهرو فيروز]] |align="right"|2,027 |align="right"|1,612,373 |align="right"|369 |} ===سنڌ جا تعلقا ۽ ذيلي ورھاستون === ===سنڌ جون يونين ڪائونسلون ۽ يونين ڪميٽيون=== ===سنڌ جون روينيو سرڪلون === ===سنڌ جا روينيو تپا=== ===سنڌ جون روينيو ديھون=== ===قومي اسيمبلي جا تڪ=== ===صوبائي اسيمبلي جا تڪ=== === سنڌ جا وڏا شھر=== {{Main|سنڌ جا شهر}} {| class="wikitable" style="width: 70%; font-size: 85%; border: #999 solid 1px; text-align: lcenter; margin-bottom: 0; margin: 1em auto 1em auto" |- ! colspan="5" style="text-align:center; background:YellowGreen;"| '''مُک شهرن جي فهرست''' |- ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| درجو ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| شهر ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| ضعا ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| آبادي ! rowspan=11 width:150| <br/>[[فائل:Mohenjodaro - view of the stupa mound.JPG|border|90px]]<br/>[[موهن جو دڙو]]<br/> |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 1 ||align=right | '''[[ڪراچي]]''' ||align=right | [[ڪراچي اوڀر ضلعو|اوڀر ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي اولهه ضلعو|اولهه ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڏکڻ ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|مرڪزي ڪراچيl]]<br/>[[ملير ضلعو|ملير]]<br/>[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] || 14,910,352 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 2 ||align=right | '''[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]''' ||align=right | [[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدرآباد]] || 1,732,693 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 3 ||align=right | '''[[سکر]]''' ||align=right | [[سکر ضلعو|سکر]] || 1,400,000 |- |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''ذريعو: [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|پاڪستاني آدمشاري، 2017ع]]<ref name=census>{{cite web |url=http://www.pbscensus.gov.pk |title=Pakistan Bureau of Statistics - 6th Population and Housing Census |website=www.pbscensus.gov.pk}}</ref>''' |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''هن ۾ ضلعن جي صرف شهري آبادي ڏيکاريل آهي.''' |} == ثقافت ۽ تھذيب سڃاڻپ == ===سنڌيت=== سنڌيت هڪ وسيع، گهڻ-تہذيبي ۽ جذب ڪندڙ سماجي-ثقافتي تصور آهي، جنهن صديون گذرڻ سان مختلف تهذيبن ۽ سڀيتائن جا اثر پنهنجي اندر جذب ڪيا آهن. سنڌ جي سرزمين تي ايراني، يوناني، سٿين، هڻ، شاڪ، عربي ۽ ترڪي اثر موجود رهيا آهن، جڏهن ته ويجهي تاريخ ۾ آيل اسلام پڻ مقامي تهذيبي عنصرن سان ملي سنڌي تهذيب جو حصو بڻجي ويو. نتيجي طور سنڌ ۾ هڪ اهڙو سماجي ۽ فڪري ڍانچو تشڪيل ٿيو، جيڪو پنهنجي نوعيت ۾ ٻين علائقن کان الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. سنڌ ۾ اسلام جو اظهار خاص طور [[تصوف]] جي صورت ۾ ٿيو، جيڪو مقامي فڪري روايتن، خاص طور [[ويدانت]]، سان فڪري ۽ روحاني لاڳاپو رکي ٿو. ان سنگم سبب سنڌي سماج ۾ مذهبي رواداري، عدم تشدد ۽ گڏيل عقيدت جا رويا مضبوط رهيا آهن. انهيءَ پس منظر ۾ سنڌي اسلام کي صوفين ۽ سنتن سان ڳنڍيل، انسان دوست ۽ سماجي هم آهنگيءَ جو مظہر سمجهيو وڃي ٿو. سنڌي روايت ۾ ڪيترائي اهڙا مثال ملن ٿا، جتي هڪ ئي روحاني شخصيت کي مختلف مذهبي سڃاڻپن سان ياد ڪيو ويو آهي. مثال طور، هندو برادري [[اڏيرو لعل]] کي مڃي ٿي، جڏهن ته مسلمان ساڳئي شخصيت کي شيخ طاهر جي نالي سان سڃاڻن ٿا. اهڙيءَ ريت هندو روايت ۾ لالو جئسراج ۽ مسلمان روايت ۾ [[منگهوپير]] ساڳئي روحاني مرڪز سان لاڳاپيل سمجهيا وڃن ٿا، جنهن جي زيارت اڄ به جاري آهي. ڪجهه روايتن موجب، منگهوپير، لال شهباز قلندر ۽ ملتان جي غوث بهاءُالحق والدين جلال سرخ پاڻ ۾ روحاني ساٿي هئا، ۽ انهن سان لاڳاپيل “چوياري” جي روايت سيوهڻ سان وابسته سمجهي وڃي ٿي. جيتوڻيڪ اهڙيون روايتون تاريخي تنقيد جي دائري ۾ اچن ٿيون، پر اهي سنڌي سماج ۾ هندو ۽ مسلمان روحاني روايتن جي گڏيل قبوليت کي ظاهر ڪن ٿيون. انهيءَ تسلسل ۾، راجا ڀرتري ۽ لال شهباز قلندر جهڙيون شخصيتون مختلف مذهبي برادرين ۾ احترام سان ياد ڪيون وڃن ٿيون. اهڙيءَ ريت ستين جو آستان (روهڙي) پڻ سنڌي سماج ۾ مذهبي فرق کان مٿانهون ٿي گڏيل عقيدت جو مرڪز رهيو آهي. اهي سڀ عنصر سنڌي تهذيب کي هڪ منفرد رنگ ۽ سڃاڻپ ڏين ٿا. اگرچه صوفي روايتن جو جنم ٻين علائقن ۾ به ٿيو، پر سنڌ جي سماجي ۽ فڪري ماحول انهن روايتن کي خاص قوت ۽ قبوليت بخشي. نتيجي طور، صوفيانه سوچ سنڌ ۾ پختگي اختيار ڪئي. ساڳئي وقت، ٻڌ ڌرم ۽ جين ڌرم پڻ سنڌ ۾ داخل ٿيا، پر مقامي تهذيبي ڍانچي ۾ مڪمل طور پنهنجو الڳ وجود قائم نه ڪري سگهيا ۽ وقت سان گڏ سنڌيت جي وسيع دائري ۾ ضم ٿي ويا. ڀڳتي ڪال دوران به سک پنٿ سنڌ ۾ پنهنجو الڳ “اڪالي روپ” قائم نه ڪري سگهيو، جيڪو سنڌي تهذيب جي جذب ڪندڙ صلاحيت کي ظاهر ڪري ٿو<ref name="autogenerated1"/>. ===لباس=== ===ڪلاسيڪل موسيقي=== ===لوڪ ورثا=== ==قديم آثار== سنڌ تاريخي لحاظ کان ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين تهذيبن جو مرڪز رهي آهي. هتي موجود آثارِ قديمه انساني آبادڪاريءَ جي شروعاتي دور، سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب، بدھ ۽ هندو دور، عرب-اسلامي حڪمراني، ۽ وچئين دور جي سياسي ۽ مذهبي ارتقا کي واضح ڪن ٿا. موهن جو دڙو جهڙا عالمي اهميت وارا شهر، بانڀور ۽ منصوره جهڙا ابتدائي اسلامي مرڪز، برهمڻ آباد جهڙا قديم هندو-بدھ شهر، مڪلي جهڙو عظيم قبرستان، ۽ ٿرپارڪر جا جين مندر سنڌ جي گهڻ تهذيبي تاريخ جا زنده شاهد آهن. ===سنڌ ۾ واقع قديم آثارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ماڳ جو نالو ! هنڌ / علائقو / ضلعو ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[موهن جو دڙو]] | [[ڏوڪري]] ڀرسان، [[سنڌو درياهه]] جو ساڄو ڪنارو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] جو عالمي شهرت يافته شهر (2600–1900 ق.م)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 2 | [[ڀنڀور]] | ڀنڀور، [[گهارو]] [[کاري]]ءَ ڀرسان، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه؛ [[محمد بن قاسم]] جي دور سان منسوب ابتدائي اسلامي شهر. |- | 3 | [[برهمڻ آباد]] | برهمڻ آباد–[[منصوره، سنڌ|منصوره]] علائقو، مرڪزي سنڌ (سانگهڙ/نوابشاهه پٽي) | قديم هندو-ٻڌ شهري مرڪز؛ پوءِ عرب دور ۾ منصوره جي قيام سان لاڳاپيل. |- | 4 | [[منصوره]] | برهمڻ آباد ڀرسان، [[سانگھڙ ضلعو]] مرڪزي سنڌ | سنڌ جي پهرين اسلامي گادي؛ عرب دور جو اهم شهر. |- | 5 | [[چانھون جو دڙو]] | [[نوابشاھ]] ڀرسان، [[شھيد بينظير آباد ضلعو]] | سنڌو تهذيب جو اهم صنعتي ۽ دستڪاري مرڪز. |- | 6 | [[آمري]] | [[منڇر ڍنڍ]] ڀرسان، [[مانجهند]]، [[ڄامشورو ضلعو]] | سنڌو تهذيب کان اڳ واري (ھڙاپا جي شروعاتي) ثقافت جو ماڳ. |- | 7 | [[ڪوٽ ڏيجي]] | ڪوٽ ڏيجي، 25 ڪلوميٽر [[خيرپور]] کان، [[خيرپور ضلعو]] | قبل از سنڌو تهذيب قلعو ۽ دڙو؛ شهري ارتقا جا شروعاتي ثبوت. |- | 8 | [[لکڻ جو دڙو]] | [[روهڙي]]–[[سکر]] ڀرسان، [[سکر ضلعو]] | وڏو قديم دڙوئ؛ سنڌو تهذيب سان لاڳاپيل. |- | 9 | [[جھڪر جو دڙو]] | [[موهن جو دڙو]] علائقو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | جهڪر ثقافت؛ سنڌو تهذيب کان پوءِ جو دور. |- | 10 | [[ڪاهو جو دڙو]] | [[ٺٽو]]/[[بدين]] علائقو، ڏکڻ سنڌ | ٻڌ دور جو دڙو؛ [[اسٽوپا]] ۽ مذهبي ڍانچا. |- | 11 | [[مڪلي قبرستان]] | [[مڪلي]] ٽڪري، [[ٺٽو]] شهر ڀرسان، [[ ٺٽو ضلعو]] | دنيا جو وڏو اسلامي قبرستان (14هين–18هين صدي)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 12 | [[چوڪنڊي قبرستان]] | ڪراچي کان اوڀر، قومي شاهراهه ڀرسان، [[ملير ضلعو]] | پٿر تي نقاشي ٿيل اسلامي دور جا مقبرا. |- | 13 | [[ڀوڏيسر جا مندر]] | ڀوڏيسر، [[ننگرپارڪر]] ڀرسان، [[ ٿرپارڪر ضلعو]] | [[جين مت|جين]] دور جا مندر؛ ماربل جي نفيس تعمير. |- | 14 | [[نگرپارڪر جا جين مندر]] | [[ڪارونجھر جبل|ڪارونجهر]] جبلن جو علائقو، [[ٿرپارڪر ضلعو]] | 14هين–15هين صدي جا جين مذهبي ماڳ. |- | 15 | [[سرج جي ٽڪري]] | [[روهڙي]] ٽڪريون، [[سکر ضلعو]] | قديم رهائشي ۽ مذهبي ماڳن جو مجموعو. |- | 16 | [[پير شاھ جڙيو]] | [[ڪيٽي بندر]] ڀرسان، [[سنڌو ڊيلٽا]]، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه ۽ واپاري مرڪز سان لاڳاپيل ماڳ. |} ==ٻوليون== ===سنڌي ٻولي=== سنڌي ٻولي ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين، زندهه ۽ مسلسل ارتقا ڪندڙ ٻولين مان هڪ آهي. هي ٻولي بنيادي طور تي سنڌ جي تاريخي خطي سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته سنڌي ڳالهائيندڙ برادريون [[هندستان]]، وچ اوڀر، يورپ ۽ اتر آمريڪا تائين پکڙيل آهن. لسانياتي لحاظ کان سنڌي ٻولي هند-آريائي ٻولين جي اتر-اولهه شاخ سان تعلق رکي ٿي ۽ ان جو رشتو سڌو سنئون پراڪرتي ۽ اپڀرنس مرحلن سان جڙيل آهي. سنڌي ٻولي جي ارتقا جو سلسلو قديم [[انڊو يورپي ٻوليون|هند-يورپي لساني خاندان]] تائين پهچي ٿو. آثار قديمه، لساني شواهد ۽ تاريخي متن اهو ظاهر ڪن ٿا ته سنڌي ٻوليءَ جا ابتدائي روپ ويدڪ ۽ بعد ۾ پراڪرتي ٻولين سان رابطي ۾ رهيا. عرب دور (اٺين صدي عيسوي) ۾ سنڌي ٻولي اسلامي دنيا سان رابطو قائم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ عربي ۽ فارسي لفظن جو وڏو ذخيرو سنڌي ۾ شامل ٿيو. هي رابطو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف لغوي طور مالا مال بڻايو، پر فڪري، فقهي ۽ ادبي ميدانن ۾ به وسعت عطا ڪئي. سنڌي ٻولي جي هڪ نمايان خصوصيت ان جو گهڻ رخي رسم الخط آهي. موجوده دور ۾ پاڪستان ۾ سنڌي ٻولي بنيادي طور عربي-فارسي بنياد واري سنڌي رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪو اضافي نقطن ۽ اکرن سان مقامي آوازيات کي مڪمل نموني ظاهر ڪري ٿو. جڏهن ته هندستان ۾ سنڌي ٻولي ديوناگري ۽ ڪڏهن ڪڏهن خدابادي رسم الخط ۾ به لکي وڃي ٿي. هي گهڻ رسم الخط هجڻ سنڌي ٻوليءَ کي لسانياتي مطالعي جي لحاظ کان خاص اهميت عطا ڪري ٿو. سنڌي ٻولي [[آوازيات]] جي حوالي سان ڏکڻ ايشيا جي سڀ کان امير ٻولين مان هڪ آهي. سنڌي ۾ ٻهراڙي ۽ شهري لهجن سميت ڪيترائي صوتي فرق موجود آهن، جن ۾ امپلاسيو (implosive) آواز خاص طور تي نمايان آهن، جيڪي گهڻين هند-آريائي ٻولين ۾ ناياب آهن. صرفيات جي لحاظ کان سنڌي ٻولي اسم، فعل، صفت ۽ ضمير جي پيچيده پر منظم نظام تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ جنس، عدد ۽ حالت جا واضح اصول ملن ٿا. سنڌي ٻولي جو نحوي ڍانچو بنيادي طور فاعل–مفعول–فعل (SOV) ترتيب تي ٻڌل آهي، جيڪو ان کي ٻين هند-آريائي ٻولين جهڙوڪ [[اردو]] ۽ [[هندي]] سان ويجهو رکي ٿو. بهرحال، سنڌي ٻوليءَ ۾ جملن جي لچڪدار جوڙجڪ ۽ معاون فعلن جو وسيع استعمال ان کي اظهار جي لحاظ کان گهڻو وسيع بڻائي ٿو. سنڌي ٻولي جو لغوي ذخيرو مختلف تہذيبن جي گڏيل ورثي جو نتيجو آهي. ان ۾ سنسڪرتي، پراڪرتي، عربي، فارسي، ترڪي ۽ جديد دور ۾ انگريزي اثرات نمايان نظر اچن ٿا. هي گڏيل لغوي ورثو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف مقامي پر بين الاقوامي فڪري وهڪرن سان به ڳنڍي ٿو. سنڌي ٻوليءَ جي ادبي تاريخ انتهائي قديم ۽ وسيع آهي. صوفي شاعري، لوڪ ادب، داستانوي روايتون ۽ جديد نثر سنڌي ادب جا اهم ستون آهن. خاص طور تي صوفي شاعرن سنڌي ٻوليءَ کي فڪري اوچائي عطا ڪئي ۽ ان کي روحانيت، انسان دوستي ۽ سماجي انصاف جو ذريعو بڻايو. جديد دور ۾ ناول، افسانو، تنقيد ۽ صحافت سنڌي ادب کي نون رخن ڏانهن وڌايو آهي. اڄ سنڌي ٻولي [[سنڌ]] جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ تعليمي، عدالتي ۽ انتظامي نظام ۾ استعمال ٿئي ٿي. جديد دور ۾ ڊجيٽل ميڊيا، يونيڪوڊ معيار ۽ آن لائين مواد جي واڌ ويجهه سنڌي ٻوليءَ کي عالمي سطح تي وڌيڪ رسائي ڏني آهي. ٻوليءَ جي معياري بڻائڻ، اصطلاحي ترقي ۽ تعليمي پاليسين ۾ انضمام لاءِ مختلف علمي ۽ سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. سنڌي ٻولي صرف رابطي جو ذريعو نه پر هڪ تاريخي شعور، فڪري ورثي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جو مظبوط مظھر آهي. ان جي لسانياتي بناوت، ادبي روايت ۽ تاريخي تسلسل سنڌي ٻوليءَ کي ڏکڻ ايشيا جي اهم ترين ٻولين مان هڪ بڻائين ٿا، جيڪا ماضي، حال ۽ مستقبل کي هڪ ئي وهڪري ۾ جوڙي ٿي. ===اردو ٻولي=== ===بلوچي ٻولي=== ===سرائيڪي ٻولي=== ===سنڌ ۾ ڳالھايون ويندڙ ٻيون ٻوليون=== ===سنڌي ٻولي اٿارٽي=== سنڌي ٻولي اٿارٽي هڪ خودمختيار ادارو آهي، جيڪو سنڌ حڪومت جي ثقافت ۽ سياحت کاتي جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ ڪم ڪري رهيو آهي. اٿارٽيءَ جو هڪ بورڊ آف گورنرس آهي، جيڪو اٿارٽيءَ جي ڪم ڪار جي نگراني ڪرڻ سان گڏ، اٿارٽيءَ جي مقصدن لاءِ پاليسيون جوڙيندو رهندو آهي. هن اداري جو پهريون بورڊ آف گورنرس، سنڌ جي نامياري عالم ۽اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سربراهيءَ ۾ جوڙيو ويو هو. اٿارٽيءَ جي قيام واري وقت کان وٺي، مختلف عالم اديب هن اداري جا چيئرمئن مقرر ڪيا ويا، جن وقت بوقت پنهنجي علمي ۽ ادبي قابليت ۽ استعداد سان سنڌي ٻوليءَ جي ترقي ۽ ترويج لاءِ ڪم ڪيو<ref>[https://web.archive.org/web/20250101000000/http://sl.sindhila.org/ سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو — Web Archive]. سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو (Sindhi Language Authority) سرڪاري ويب سائيٽ. رسائي تاريخ: 7 جنوري 2026.</ref> ===موئن جو دڙو=== ===ڀنڀور=== ===ڪوٽ ڏيجي وارا آثار=== ===ڪاڻو جو دڙو=== ===ننگر پارڪر وارو جين مندر=== ===رني ڪوٽ=== ===برھمڻ آباد جا آثار=== ===بکر ۽ اروڙ وارا قلعا=== ===حيدرآباد وارا قلعا=== ===عمرڪوٽ وارو قلعو=== ===عجائب گھر=== ==مذھب== ===سنڌ ۾ عيسائيت=== اهو چوڻ غلط آهي ته عيسائيت پهريون ڀيرو سنڌ ۾ انگريزن متعارف ڪرائي. حقيقت ۾ عيسائيت سنڌ ۾ ان کان گهڻو اڳ پهتي هئي، جڏهن اها اڃا برطانيا تائين به نه پهتي هئي. اسان جي موجوده عيسوي دور جي پهرين صديءَ ۾، حضرت عيسيٰؑ جي اصحابين مان هڪ، سينٽ ٿامس، هندستان آيو ۽ ٽيڪسيلا (راولپنڊي جي ويجهو) جي بادشاهه گونڊوفرس کي عيسائيت قبول ڪرائي، جيڪو ان وقت سنڌو ماٿريءَ جو حڪمران هو. اهڙي طرح، سنڌ وٽ هڪ عيسائي بادشاهه موجود هو، ان کان گهڻو اڳ، جڏهن برطانيا وٽ اهڙو ڪو بادشاهه نه هو. ان کان پوءِ، جڏهن عراق، ايران ۽ ٻين پاڙيسري ملڪن ۾ وڌيڪ کان وڌيڪ ماڻهن عيسائيت اختيار ڪئي، ته اهي واپاري رستن ذريعي سنڌو ماٿريءَ ڏانهن سفر ڪرڻ لڳا، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ عيسائين جي هڪ برادري وجود ۾ آئي. ان بابت ڪي اشارا ۽ ثبوت موجود آهن، پر پوءِ ايندڙ حملي آورن انهن ڪتبن ۽ يادگارن کي تباهه ڪري ڇڏيو، جيڪي عيسائيت جي هن ابتدائي دور بابت وڌيڪ ڄاڻ فراهم ڪري سگهيا پئي<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. بعد ۾ عيسائي ٻيهر سنڌ ڏانهن موٽي آيا. هي عمل ڪڏهن ٿيو، ان بابت پڪ سان ڪجهه چئي نٿو سگهجي. ايترو ضرور معلوم آهي ته عيسائين لاءِ مذهبي عبادتون ڪرائڻ خاطر وقت بوقت ڪنهن پادريءَ جو سنڌ اچڻ ضروري هوندو هو. اهو سلسلو گهٽ ۾ گهٽ انگريزن جي آمد کان ڪجهه سال اڳ تائين جاري رهيو. اهڙيءَ طرح اسان پڙهون ٿا ته گهٽ ۾ گهٽ 1810ع تائين آگسٽيني آرڊر سان تعلق رکندڙ هڪ ڪئٿولڪ پادري هن مقصد لاءِ ڪراچي ايندو رهيو. ان کان پوءِ 1840ع ۾ حيدرآباد ۾ هڪ پادري مقرر ڪيو ويو، ۽ ان وقت کان وٺي سنڌ ۾ عيسائين جي مستقل موجودگي رهي آهي، جن جون پنهنجون گرجا گهر ۽ باقاعده مذهبي عبادتون ٿينديون رهيون آهن. انهن عيسائين سنڌ جي ترقيءَ ۾ خاص طور تعليم جي ميدان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جيڪو هنن تقريباً هڪ صدي اڳ شروع ڪيو<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99 & 100; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. === اسلام جو ڦهلاء === محمد بن قاسم جي سنڌ فتح ڪرڻ کان بعد هتي اسلام جي پرچار شروع ٿي وئي. [[اسلامي حڪومت]] ۾ سنڌ واسين سان سهڻو ورتاء ڪيو ويو.. هندن کي پنهنجي مذهب مطابق هلڻ جي مڪمل آزادي هئي. ساڻن هر قسم جون رعايتون ڏنيون ويون. جنهن ڪري ماڻهو مسلمانن کان متاثر ٿيندي [[اسلام]] قبول ڪرڻ لڳا. حضرت [[عمر بن عبدالعزيز]] پنهنجي عهد [[خلافت]] ۾ هندو سردارن ڏانهن اسلام جي دعوت موڪلي، جنهن تي ڪيترائي هندو راجا مسلمان ٿيا. انهن ۾ [[راجا ڏاهر]] جو پٽ [[راجا جيسيه]] به شامل هو.<ref>جنت السنڌ </ref> ==تعليم== سنڌ ۾ تعليم جو نظام مختلف وهڪرن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ سرڪاري، نجي، ديني، فني، غير رسمي ۽ اعليٰ تعليم شامل آهي. سنڌ پاڪستان جو پهريون صوبو هو جنهن 18هين آئيني ترميم کان پوءِ سنڌ فري اينڊ ڪمپلسري ايجوڪيشن ايڪٽ 2013 نافذ ڪيو، جنهن تحت بنيادي تعليم کي قانوني حق تسليم ڪيو ويو. تعليم بابت قومي ۽ صوبائي سطح تي تاريخي طور تي پاليسيون ۽ منصوبا جوڙيا ويا آهن، پر ان جي باوجود تعليم جي ميدان ۾ وڏا چئلينج برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سن 2015 تائين سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 12.7 ملين ٻار اسڪول وڃڻ جي عمر ۾ هئا، جن مان 6.6 ملين (53٪) ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. سرڪاري تعليم بابت ڄاڻ ۽ تجزيو گهڻو ڪري حڪومت جي شايع ڪيل انگن اکرن تي ٻڌل آهي، جيڪي صوبي ۾ تعليم جي موجوده صورتحال کي واضح ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ سرڪاري تعليم جي ڍانچي ۾ سڀ کان وڏو حصو پرائمري تعليم جو آهي. صوبي ۾ ڪُل 45,447 اسڪول آهن، جن مان لڳ ڀڳ 90٪ پرائمري سطح جا آهن. پرائمري تعليم ۾ داخلا سڀ کان وڌيڪ آهي، ۽ 2015–16 ۾ ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 77٪ هو، جڏهن ته 23٪ ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. 1970–71 کان 2015–16 تائين پرائمري ادارن جو تعداد 310٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 192٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ڪُل پرائمري داخلا جو لڳ ڀڳ 22٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. پرائمري کان پوءِ وچولي (مڊل) تعليم ۾ داخلا نمايان گهٽجي وڃي ٿي. 2015–16 ۾ وچولي سطح جو ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 49٪ هو. صوبي ۾ لڳ ڀڳ 41,131 پرائمري اسڪولن جي مقابلي ۾ صرف 2,329 وچولي اسڪول موجود آهن، جنهن سبب پرائمري کان پوءِ شاگردن جي منتقلي ۾ وڏي رڪاوٽ سامهون اچي ٿي. 1970–71 کان 2015–16 تائين وچولي تعليم ۾ ادارن جو تعداد 327٪ ۽ داخلا 1686٪ وڌي، جڏهن ته سنڌ ملڪ جي وچولي تعليم ۾ داخلا جو 15٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ثانوي تعليم (ميٽرڪ) ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 205٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 66٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ثانوي تعليم جي داخلا جو 17٪ حصو رکي ٿي. ڪاليجن جي سطح تي ادارن ۾ 109٪ ۽ داخلا ۾ 509٪ واڌ ٿي، جڏهن ته اعليٰ ثانوي تعليم ۾ سنڌ جو قومي حصو 27٪ آهي. يونيورسٽي تعليم ۾ نمايان واڌ ڏسڻ ۾ آئي آهي. 1970–71 کان 2015–16 تائين سنڌ ۾ يونيورسٽين جو تعداد 2 کان وڌي 17 ٿيو، جيڪا 750٪ واڌ آهي، جڏهن ته داخلا ۾ 4247٪ اضافو ٿيو. اعليٰ تعليم ۾ داخلا خاص طور سن 2000 کان پوءِ تيزيءَ سان وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سرڪاري اسڪولن ۾ سکيا جي معيار بابت انگ اکر ٻڌائن ٿا ته سنڌ ۾ 9,499 هڪ ڪمري وارا اسڪول ۽ 18,293 هڪ استاد وارا اسڪول موجود آهن، جتي هڪ استاد کي ڪيترن درجن يا جماعتن کي پڙهائڻو پوي ٿو. بنيادي سهولتن جي کوٽ پڻ نمايان آهي: لڳ ڀڳ 50٪ اسڪولن ۾ پيئڻ جو پاڻي ناهي، 46٪ ۾ ٽوائلٽ، 41٪ ۾ بائونڊري وال، ۽ 63٪ ۾ بجلي موجود ناهي<ref name=" ايڪانومي"/>. شاگرد-استاد تناسب ۾ به علائقائي فرق موجود آهي. ڳوٺاڻن علائقن ۾ اهو تناسب 1:30 آهي، جڏهن ته شهري علائقن ۾ 1:20 آهي. ڪجهھ ضلعن جهڙوڪ گھوٽڪي ۾ اهو تناسب 1:37 تائين پهچي ٿو. نجي تعليم ۾ تيزي سان واڌ ٿي آهي. ملڪ جي ڪُل داخلا جو لڳ ڀڳ 40٪ نجي اسڪولن ۾ آهي، يعني هر ٽن مان هڪ ٻار نجي اسڪول ۾ پڙهي ٿو. نجي اسڪولن ۾ داخلا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن کان وڌيڪ آهي، ۽ گهٽ آمدني وارا گهراڻا به نجي اسڪولن کي ترجيح ڏين ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. غير رسمي بنيادي تعليم ۽ بالغ خواندگي لاءِ ڊائريڪٽوريٽ آف لٽريسي اينڊ نان فارمل ايجوڪيشن سن 2002 ۾ قائم ڪئي وئي، پر هن شعبي لاءِ مڪمل پاليسي ۽ نئون نصاب موجود ناهي. فني ۽ ووڪيشنل تعليم ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 1446٪ ۽ داخلا 1484٪ وڌي. سنڌ ملڪ جي فني ۽ ووڪيشنل ادارن جو 16٪ ۽ داخلا جو 25٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ديني مدرسن جو وڏو حصو رياستي ضابطن کان ٻاهر آهي. ڪيترائي والدين پنهنجن ٻارن کي مدرسن ۾ موڪلين ٿا، جتي تعليم، رهائش ۽ خوراڪ مفت مهيا ڪئي وڃي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. تعليمي پاليسين جي حوالي سان، پاڪستان ۾ 1947 کان وٺي ڪيترائي قومي تعليمي منصوبا ۽ پاليسيون جوڙيون ويون آهن، جن ۾ يونيورسل پرائمري ايجوڪيشن جا هدف بار بار مقرر ۽ تبديل ڪيا ويا. بهرحال، پاليسي عملدرآمد هميشه هڪ وڏو چئلينج رهيو آهي. تعليمي بجيٽ ۾ لڳ ڀڳ 88٪ خرچ بار بار ٿيندڙ (ريڪرنٽ) خرچن تي آهي، جڏهن ته ترقياتي خرچن لاءِ محدود وسيلا بچن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سنڌ جون سرڪاري (گورنمينٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[اَروڙ يونيورسٽي آف آرٽ، آرڪيٽيڪچر، ڊيزائن اينڊ هيريٽيج]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | آرٽ / آرڪيٽيڪچر / هيريٽيج |- | 2 | [[بيگم نصرت ڀٽو وومين يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | عام (عورتن لاءِ) |- | 3 | [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | بزنس / آءِ ٽي |- | 4 | [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي حيدرآباد]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | سرڪاري | عام |- | 5 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[ٽنڊو ڄام]] | سرڪاري | زراعت ۽ لاڳاپيل سائنسز |- | 6 | [[يونيورسٽي آف سنڌ]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | عام |- | 7 | [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 8 | [[لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 9 | [[شهيد الله بخش سومرو يونيورسٽي آف آرٽس، ڊيزائن اينڊ هيريٽيجز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | آرٽ / ڊيزائن |- | 10 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي اينڊ اسڪِل ڊولپمينٽ]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / مهارتن جي تربيت |- | 11 | [[گمبٽ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[گمبٽ]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 12 | [[شاهه عبداللطيف يونيورسٽي]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | عام |- | 13 | [[قائدِ عوام يونيورسٽي آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 14 | [[پيپلز يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز فار وومين]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | طبي (عورتن لاءِ) |- | 15 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي شهيد بينظير آباد]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | عام |- | 16 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي آف ويٽرنري اينڊ اينيمل سائنسز]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[سڪرنڊ]] | سرڪاري | ويٽرنري / اينيمل سائنسز |- | 17 | [[شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[لاڙڪاڻو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 18 | [[شيخ اياز يونيورسٽي]] | [[شڪارپور ضلعو]] | [[شڪارپور]] | سرڪاري | عام |- | 19 | [[يونيورسٽي آف صوفيزم اينڊ ماڊرن سائنسز]] | [[مٽياري ضلعو]] | [[ڀِٽ شاهه]] | سرڪاري | عام / صوفي اڀياس |- | 20 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي لياڙي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 21 | [[دائود يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / ٽيڪنالاجي |- | 22 | [[ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[صدر]] | سرڪاري | طب ۽ صحت سائنسز |- | 23 | [[فيڊرل اردو يونيورسٽي آف آرٽس، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري (وفاقي) | عام |- | 24 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس ايڊمنسٽريشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | بزنس / پبلڪ پاليسي |- | 25 | [[جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 26 | [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 27 | [[سنڌ مدرسۃ الاسلام يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 28 | [[يونيورسٽي آف ڪراچي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |} === سنڌ جون خانگي يونيورسٽيون === ===سنڌ جون خانگي (پرائيويٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[يونيورسٽي آف ماڊرن سائنسز]] | [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] | [[ٽنڊو محمد خان]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 2 | [[ابنِ سينا يونيورسٽي]] | [[ميرپورخاص ضلعو]] | [[ميرپورخاص]] | خانگي | عام / صحت |- | 3 | [[يونيورسٽي آف آرٽ اينڊ ڪلچر، ڄامشورو]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | خانگي | آرٽ / ميڊيا |- | 4 | [[اسرا يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 5 | [[آغا خان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | طب ۽ صحت سائنسز |- | 6 | [[ال غزالي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 7 | [[ال ڪوثر يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 8 | [[باقائي ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طبي سائنسز |- | 9 | [[ڪاميڪس انسٽيٽيوٽ آف بزنس اينڊ اي مرجنگ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 10 | [[دادابهاءِ انسٽيٽيوٽ آف هائير ايڊيوڪيشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 11 | [[ڊي ايڇ اي صفا يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 12 | [[ايمان انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 13 | [[گرين وِچ يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 14 | [[حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | لبرل آرٽس / انجنيئرنگ |- | 15 | [[همدرد يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 16 | [[هينڊس انسٽيٽيوٽ آف ڊيولپمينٽ اسٽڊيز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | ترقيات / پبلڪ هيلٿ |- | 17 | [[اِلما يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / ميڊيا / آءِ ٽي |- | 18 | [[انڊس يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 19 | [[انڊس ويلِي اسڪول آف آرٽ اينڊ آرڪيٽيڪچر]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪلفٽن]] | خانگي | آرٽ / آرڪيٽيڪچر |- | 20 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس مينيجمينٽ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ سائنسز |- | 21 | [[اقراء يونيورسٽي]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 22 | [[جناح يونيورسٽي فار وومين]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام (عورتن لاءِ) |- | 23 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف اڪنامڪس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي ڪورنگي ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 24 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي |- | 25 | [[ڪراچي اسڪول فار بزنس اينڊ ليڊرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | بزنس / ليڊرشپ |- | 26 | [[ڪي اي ايس بي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 27 | [[ملير يونيورسٽي آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | سائنس / ٽيڪنالاجي |- | 28 | [[ميٽروپوليٽن يونيورسٽي ڪراچي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 29 | [[ملينيم انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي / بزنس |- | 30 | [[محمد علي جناح يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي / بزنس |- | 31 | [[نذير حسين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 32 | [[نيوپورٽس انسٽيٽيوٽ آف ڪميونيڪيشنز اينڊ اڪنامڪس]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ميڊيا / بزنس |- | 33 | [[سيفي برهاني يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (ڪميونٽي) | عام |- | 34 | [[سليم حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ڪمپيوٽنگ / انجنيئرنگ |- | 35 | [[شهيد بينظير ڀٽو سٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 36 | [[شهيد بينظير ڀٽو ديوان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت |- | 37 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 38 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو يونيورسٽي آف لا]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | قانون |- | 39 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 40 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ايلائيڊ هيلٿ |- | 41 | [[سر سيد يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ |- | 42 | [[سهيل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | صحت سائنسز |- | 43 | [[ٽيڪسٽائل انسٽيٽيوٽ آف پاڪستان]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪسٽائل انجنيئرنگ |- | 44 | [[يو آءِ ٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي |- | 45 | [[ضياءُالدين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طب ۽ صحت سائنسز |} === اسڪول جا ڄار=== ===تحقيقي ادارا=== ===سنڌي ادبي بورڊ=== ===سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ=== === سنڌ جا فني ادارا=== ===سنڌ جا زرعي تحقيقاتي ادارا=== ===سنڌ جا تعليمي بورڊ=== ==صحت== سنڌ ۾ صحت سان لاڳاپيل اهم اشاريَ عالمي ۽ قومي هدفن جي ڀيٽ ۾ پوئتي نظر اچن ٿا. 2015ع ۾ [[سنڌ ۾ ٻارڙن جي موت جي شرح]] 1,000 زنده ڄمڻ تي 82 هئي، جڏهن ته [[ملينيم ڊولپمينٽ گول]] (MDG) جو هدف 52 هو. ساڳئي سال، [[ماءُ جي موت جي شرح]] (Maternal Mortality Ratio) 100,000 زنده ڄمڻ تي 214 هئي، جيڪا قومي سراسري 178 کان وڌيڪ ۽ پائيدار ترقي جي هدفن (SDGs) جي مقرر ڪيل حد 70 کان ڪافي مٿي هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن جي موت جي شرح سنڌ ۾ 1,000 ڄمڻ تي 105 رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته SDG جو هدف 25 ۽ MDG جو 40 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. صحت جي سهولتن جي لحاظ کان، سنڌ ۾ في 1,000 آبادي تي ڊاڪٽرن جو انگ 0.59، نرسن ۽ دائين جو 2.8، ۽ اسپتالن جو 1.7 هو. مڪمل حفاظتي ٽيڪنڪاري (Full Immunization) جي شرح رڳو 35 سيڪڙو هئي، جڏهن ته خانداني منصوبه بندي لاءِ ضد حمل طريقن جي استعمال جي شرح 2014ع ۾ 29 سيڪڙو هئي، جيڪا MDG جي هدف 55 کان گهڻو گهٽ هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن لاءِ مليريا جي علاج ۾ ACT استعمال جي شرح 15.9 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سرڪاري صحت جو ڍانچو === سنڌ ۾ صحت جي سرڪاري نظام ۾ بنيادي، ثانوي ۽ ثالثي سطحن تي سهولتون موجود آهن. 2005–06ع کان 2015–16ع تائين صحت تي خرچ PKR 8.2 ارب مان وڌي PKR 48.4 ارب تائين پهتو، جيڪو لڳ ڀڳ 490 سيڪڙو اضافو هو. جڏهن ته 1970–71ع ۾ صحت جو ڪل بجيٽ PKR 53.425 ملين هو، جيڪو 2015–16ع ۾ وڌي PKR 66,503.90 ملين تائين پهتو<ref name=" ايڪانومي"/>. اسپتالن جي استعمال جي شرح سنڌ ۾ 22 سيڪڙو هئي، جيڪا قومي سطح تي 29 سيڪڙو سان ڀيٽ ۾ گهٽ هئي. 1970ع ۾ سنڌ ۾ رڳو 2 تدريسي اسپتالون هيون، جن ۾ 1,775 بسترا موجود هئا؛ 2015ع تائين اهي وڌي 7 ٿي ويون، جن ۾ 6,017 بسترا هئا. اهڙي طرح، اسپتالن ۽ بسترن ۾ نمايان اضافو ٿيو. ڊسپينسرين جو انگ 1970ع ۾ 44 مان وڌي 2015ع ۾ 865 ٿيو، جڏهن ته رورل هيلٿ سينٽرز 19 مان وڌي 129 ٿي ويا. ٽي بي ڪلينڪن جو انگ 9 مان وڌي 187 ٿيو. بنيادي صحت يونٽ، جيڪي 1985ع ۾ 33 هئا، 2015ع ۾ 798 تائين پهچي ويا. ماءُ ۽ ٻار جي صحت مرڪزن جو انگ 2000ع ۾ 36 هو، جيڪو 2015ع ۾ 94 ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===صحت جي انساني وسيلا=== 2011ع کان 2016ع تائين آبادي في ڊاڪٽر جو تناسب 3,017 مان وڌي 3,159 ٿيو، جڏهن ته آبادي في نرس جو تناسب 11,413 مان وڌي 12,441 ٿيو. ساڳئي عرصي دوران، آبادي في بستر جو تناسب 1,406 مان وڌي 1,455 ٿيو. سرڪاري شعبي ۾ ڊاڪٽرن جو انگ 1975ع ۾ 926 هو، جيڪو 2015ع ۾ وڌي 7,990 ٿيو. نرسن جو انگ 415 مان وڌي 1,630 ٿيو، جڏهن ته ليڊي هيلٿ وزيٽر ٽيڪنيشن 107 مان وڌي 786 ٿي ويا. صحت ٽيڪنيشنن جو انگ 1975ع ۾ 95 هو، جيڪو 2000ع تائين وڌي 1,369 ٿيو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===نجي شعبو ۽ خيراتي ادارا=== سنڌ ۾ صحت جون گهڻيون سهولتون سرڪاري شعبي ۾ آهن، جڏهن ته شهري علائقن ۾ نجي صحت جون سهولتون پڻ موجود آهن، جيڪي عام طور مهانگيون آهن. سرڪاري نظام جي ڪمزورين سبب نجي صحت جو شعبو استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان خال کي ڀرڻ لاءِ خيراتي ادارا ۽ غير سرڪاري تنظيمون، جهڙوڪ ايڌي، امان فائونڊيشن، SIUT، انڊس هيلٿ ۽ LRBT، صحت جون خدمتون فراهم ڪري رهيون آهن. بهرحال، انهن خدمتن کي ڊگهي مدي وارا ۽ پائيدار حل نه سمجهيو وڃي ٿو. صوبي ۾ نجي ميڊيڪل ڪاليجن جو انگ وڌيو آهي، پر تعليم ۽ تربيت جي معيار بابت خدشا برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. ===ڍانچي وارا مسئلا ۽ رسائي جون رڪاوٽون=== سرڪاري صحت جي سهولتن جي گهٽ استعمال جا اهم سبب صحت مرڪزن تائين رسائي، سهولتن جي کوٽ، دوائن جي اڻهوند ۽ عملي جو غير مناسب رويو آهن. سنڌ ۾ 25 سيڪڙو ماڻهن صحت مرڪزن جي دوري کي گهڻو پري هجڻ سبب استعمال کان پاسو ڪيو، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو انگ 30 سيڪڙو هو. دوائن جي کوٽ بابت شڪايتون سنڌ ۾ 12 سيڪڙو ۽ پنجاب ۾ 15 سيڪڙو رڪارڊ ڪيون ويون. بنيادي صحت مرڪزن جي گهٽ استعمال سبب ثالثي سطح جي اسپتالن تي وڌيڪ بار پوي ٿو، جنهن سان انهن جي صلاحيت متاثر ٿئي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===هيلٿ ورڪرز، عورتن جو ڪردار ۽ روڪٿام=== ليڊي هيلٿ ورڪرز پروگرام 1994ع ۾ شروع ٿيو، جنهن جو مقصد ڳوٺاڻين عورتن کي صحت، حمل، ولادت، ٻار جي سنڀال ۽ ڄمڻ جي وقفي بابت آگاهي مهيا ڪرڻ هو. 2014ع ۾ 15–49 ورهين جي عورتن مان 52.3 سيڪڙو کي گذريل ٽن مهينن دوران ليڊي هيلٿ ورڪرز جو دورو ٿيو، جڏهن ته MDG جو هدف 100 سيڪڙو هو. هن پروگرام جي ڪوريج 20 کان 43 سيڪڙو جي وچ ۾ رهي آهي. عورتن جي تعليم ۽ بااختياري کي خانداني منصوبه بندي ۽ ٻارن جي صحت سان سڌي طرح لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===بيمارين جي روڪٿام ۽ خاص علائقا=== سنڌ ۾ تپ دق (TB) جي سڃاڻپ جي شرح سراسري طور 57 سيڪڙو آهي، جيڪا قومي سراسري کان بهتر آهي. 2008–09ع کان 2011–12ع دوران هيپاٽائٽس ڪنٽرول پروگرام تحت 4.572 ملين ماڻهن کي ٽيڪا لڳايا ويا، جن مان 0.75 ملين ٻار هئا، ۽ لڳ ڀڳ 93,664 مريضن جو علاج ڪيو ويو. ان عرصي ۾ 43 خصوصي يونٽ قائم ڪيا ويا ۽ 2,800 صحت عملي کي تربيت ڏني وئي<ref name=" اڪانامي"/>. 2007ع ۾ [[پبلڪ-پرائيويٽ هيلٿ انيشيئيٽو]] (PPHI) شروع ٿيو، جيڪو 21 ضلعن ۾ 1,135 صحت مرڪزن کي منظم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ٿر ضلعو سنڌ جو سڀ کان وڌيڪ صحت جي دٻاءَ هيٺ علائقو قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي پاڻيءَ جي کوٽ، خوراڪ جي گهٽتائي، خراب صفائي، بيمارين جي آگاهي جي کوٽ ۽ غذائي قلت جا مسئلا موجود آهن. پاڻيءَ جي کوٽ کي بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سان ڊائريا، مليريا، ساھ جي بيمارين ۽ غذائي کوٽ ۾ اضافو ٿئي ٿو. غذائي بحران کان پوءِ، عالمي ادارن جهڙوڪ WHO، WFP ۽ UNICEF مداخلت ڪئي، جنهن سان DHQ مٺي ۾ غذائي بحالي مرڪز قائم ٿيو، جتي داخل ٿيل ٻارن مان اڪثريت صحتياب ٿي. بهرحال، انتهائي متاثر علائقن ۾ غذائي سپليمنٽس جي ضرورت تي زور ڏنو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ====سنڌ جي اسپتالن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ميڊيڪل يونيورسٽين جي فھرست==== ====سنڌ جي ميڊيڪل ڪاليجن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ذھني مريضن جي ادارن جي فھرست==== ===سنڌ جو صحت کاتو=== ===سنڌ جا بنيادي صحت مرڪز=== === صحت جو قانوني شعبو=== === سنڌ جو پوليو پروگرام=== ==محنت ۽ روزگار== ليبر فورس سروي 2014–15 مطابق، پاڪستان ۾ ڪُل ليبر فورس جو اندازو 57.42 ملين ماڻهن تي ٻڌل هو، جڏهن ته سنڌ ۾ ليبر فورس 13.65 ملين هئي. 1990ع کان 2014ع تائين پاڪستان ۾ [[ليبر فورس ۾ شرڪت جي شرح]] (Labour Force Participation Rate) رڳو معمولي طور وڌي 43.2 سيڪڙو مان 45.2 سيڪڙو تائين پهتي، جڏهن ته هن عرصي دوران سراسري شرح لڳ ڀڳ 45 سيڪڙو رهي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ملڪ جي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت رکندڙ آبادي جو وڏو حصو معاشي سرگرمين ۾ شامل نه رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===عورتن جي محنتي شرڪت ۽ صنفي فرق=== پاڪستان ۽ سنڌ ۾ محنتي مارڪيٽ ۾ عورتن جي شرڪت گهٽ هجڻ کي مجموعي طور گهٽ ليبر فورس شرڪت جو اهم سبب سمجهيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ شهري علائقن ۾ عورتن جي محنتي شرڪت لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ اها شرح 28.8 سيڪڙو هئي. ڳوٺاڻين عورتن جو وڏو حصو خانداني زراعت ۾ بغير اجرت ڪم ڪري ٿو، جنهن جو معاشي پيداوار ۾ حصو محدود رهي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ کي پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري صوبو هجڻ باوجود عورتن جي روزگار جي گهٽ شرح سان لاڳاپيل قرار ڏنو ويو آهي، جڏهن ته وقت سان گڏ مجموعي طور عورتن جي روزگار ۾ واڌ جو رجحان پڻ ڏٺو ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===بيروزگاري، گهٽ روزگاري ۽ نوجوان آبادي=== سنڌ ۾ گذريل لڳ ڀڳ 25 سالن دوران بيروزگاري جي شرح لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو رهي آهي. نوجوانن، خاص طور 15 کان 25 ورهين جي عمر واري گروهه ۾ بيروزگاري جي شرح سڀ کان وڌيڪ آهي، جيڪا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. هن عمر واري گروهه جو وڏو حصو يا ته خاندان تي دارومدار رکي ٿو يا جزوقتي ڪم ڪري ٿو، جيڪو سرڪاري بيروزگاري جي انگن ۾ مڪمل طور ظاهر نٿو ٿئي. [[گهٽ روزگاري]] (Underemployment) پڻ نمايان آهي، جتي 15 کان 44 ورهين جي آبادي جو وڏو حصو جزوقتي ڪم يا تازو تعليم مڪمل ڪندڙن تي مشتمل آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. شعبي وار روزگار ۽ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي گذريل ڏهن کان پندرهن سالن دوران پاڪستان ۽ سنڌ ۾ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي آئي آهي. ماهرن، مينيجرن، ٽيڪنيشنن ۽ لاڳاپيل پيشاورن جو حصو 6 سيڪڙو مان وڌي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو ٿيو آهي. سنڌ ۾ غير زرعي شعبي، خاص طور صنعتي ۽ خدمتي (Tertiary) سرگرمين ۾ روزگار نمايان طور وڌيو آهي. ان جي نتيجي ۾ زراعت ۾ روزگار جو حصو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو مان گهٽجي 40 سيڪڙو تائين اچي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===غير رسمي معيشت ۽ شعبي وار ورڇ=== پاڪستان ۾ غير رسمي شعبو ڪُل روزگار جو لڳ ڀڳ ٽي چوٿين حصو مهيا ڪري ٿو. سنڌ ۾ غير رسمي شعبي ۾ روزگار 17 سالن دوران 55.2 سيڪڙو مان وڌي 66.4 سيڪڙو تائين پهتو، جنهن سبب دستاويزي کوٽ ۽ سرڪاري آمدني ۾ نقصان جو خدشو وڌيو. 2015ع تائين سنڌ ۾ ٽئين نمبر تي وڏو روزگار مهيا ڪندڙ شعبو هول سيل ۽ پرچون واپار ۽ هوٽلن جو شعبو هو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 15.8 سيڪڙو ماڻهو ڪم ڪندا هئا. هي شرح 1990ع کان 2015ع تائين لڳ ڀڳ ساڳي رهي، جيتوڻيڪ عملي طور هن شعبي ۾ واڌ ڏٺي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===لڏپلاڻ، اجرتون ۽ پورھئي جي عدم مساوات=== سنڌ ملڪ اندر ڳوٺاڻن کان شهري علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ۾ ٻئي نمبر تي آهي، جتي 2015ع ۾ لڳ ڀڳ 32 سيڪڙو آبادي صوبي اندر لڏي آئي. اجرتن جي حوالي سان، گذريل پنجن سالن دوران مينيجرن، ٽيڪنيڪل ماهرن ۽ ڪلارڪي عملي جي اجرتن ۾ 50 سيڪڙو کان وڌيڪ واڌ ٿي، جڏهن ته وڪري، خدمتن، ماهر زراعت، ٻيلن، مشين هلائيندڙن ۽ گهٽ پڙهيل عملي جي اجرتن ۾ واڌ 30 سيڪڙو کان گهٽ رهي. حقيقي اجرتن جي واڌ کي غربت گهٽائڻ سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===جبري پورھيو ۽ قانوني صورتحال=== جبري پورهيو پاڪستان جي مختلف صوبن ۾ موجود آهي، جڏهن ته سنڌ ۾ ان جو ڪيس وڌيڪ نمايان قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي جاگيرداري نظام جو اثر ڳوٺاڻن علائقن ۾ مضبوط رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. زمين کان محروم هاري ۽ سندن خاندان، خاص طور عورتون، سماجي ۽ معاشي استحصال جو شڪار ٿين ٿيون. سنڌ اسيمبلي 2015ع ۾ بندهه محنت خلاف خاص قانون منظور ڪيو، پر ان جي عملدرآمد بابت چئلينجز برقرار آهن. تعليم، مهارتون ۽ روزگار سان لاڳاپيل رجحان نوجوان بيروزگاري گهٽائڻ لاءِ تعليمي نصاب کي روزگار ڏيندڙن جي ضرورتن سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وئي آهي، ته جيئن مارڪيٽ لاءِ قابلِ استعمال مهارتون پيدا ٿين<ref name=" ايڪانومي "/>. ان سان گڏ، عورتن جي محنتي شرڪت بابت جامع حڪمتِ عملي ۽ صنفي لحاظ کان مخصوص پروگرامنگ جي کوٽ کي نمايان ڪيو ويو آهي. سرڪاري شعبي ۾ عورتن جي ڪوٽا 5 سيڪڙو مان وڌائي 15 سيڪڙو ڪرڻ جهڙن قدمن جي امڪاني اثرن بابت به محدود شمارياتي جائزو موجود آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جون ٽريڊ يونين تنظيمون=== ===سنڌ جي ليبر قانونن جي فھرست=== ===سنڌ جون ايمپلائير تنظيمون=== === سنڌ جي سوشل سيڪيورٽي ادارن جي فھرست=== ==غربت ۽ عدم مساوات== سنڌ کي پاڪستان جي غريب ترين صوبن مان هڪ قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي لڳ ڀڳ هر ڏهن مان چار ماڻهو ملٽي ڊائيمينشنل پوورٽي انڊيڪس (MPI) تحت محروميءَ جو شڪار آهن. پاڪستان جي اٺن ملينيم ڊولپمينٽ گولز مان غربت گهٽائڻ اهو واحد هدف هو، جنهن ۾ ڪجهه حد تائين ڪاميابي حاصل ٿي، پر رفتار سست رهي. 1960ع کان 2000ع تائين شهري غربت ۾ گهٽتائي ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هئي، جڏهن ته 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تيز معاشي واڌ سبب غربت ۾ نمايان گهٽتائي رڪارڊ ڪئي وئي. غربت جي ماپ جا طريقا وقت سان گڏ تبديل ٿيا آهن، ڇو ته انساني ضرورتن جا نمونا به بدلجندا رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. عالمي بينڪ ۽ گڏيل قومن جي ترقياتي اداري (UNDP) غربت جي اهڙي لڪير متعارف ڪرائي آهي، جيڪا بنيادي خوراڪ (ڪيلوري) ۽ بنيادي سهولتن جي قيمت تي ٻڌل آهي ۽ مهانگائي کي به حساب ۾ آڻي ٿي. انهن اندازن موجب، 2013ع ۾ پاڪستان جي لڳ ڀڳ 29.5 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ هئي، جيڪا 2017–18ع ۾ گهٽجي 24.3 سيڪڙو تائين پهتي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ ۾ غربت جي سطح ۽ علائقائي تفاوت=== اندازن موجب سنڌ جي لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ رهي ٿي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ شديد غربت جي شرح گهڻي وڌيڪ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. گذريل ڏهاڪي دوران سنڌ ۾ غربت جي هيڊ ڪائونٽ ريشو لڳ ڀڳ 57 سيڪڙو مان گهٽجي 43 سيڪڙو تائين آيو آهي، پر ان جي باوجود عدم مساوات هڪ وڏو چئلينج بڻيل آهي. جني (Gini) ڪوئفشنٽ سنڌ ۾ غريب ۽ غير غريب آبادي وچ ۾ وڏي فرق جي نشاندهي ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. صوبي جي ڏاکڻين ضلعن، خاص طور ٿرپارڪر، سجاول ۽ عمرڪوٽ ۾ غربت جي شرح انتهائي بلند رهي آهي، جڏهن ته ڪراچي ۽ حيدرآباد نسبتاً بهتر صورتحال رکن ٿا. انهن علائقن ۾ تعليم ۽ صحت جهڙين بنيادي خدمتن جي گهٽ فراهمي کي انساني ترقي جي گهٽ سطح سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===انساني ترقي (HDI) ۽ صوبائي ڀيٽ=== انساني ترقياتي انڊيڪس (HDI) جي حوالي سان سنڌ جي ڪارڪردگي پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي آهي. سنڌ جو HDI لڳ ڀڳ 0.64 رڪارڊ ڪيو ويو آهي، جڏهن ته پنجاب جو HDI لڳ ڀڳ 0.73 آهي. رپورٽن موجب، 2001ع کان 2014ع تائين سنڌ ۾ HDI جي واڌ جي رفتار گهٽ رهي، جنهن جا سبب قانون ۽ امن جي صورتحال، ڪمزور حڪمراني ۽ وسيلا ورڇ جي ترجيحن سان لاڳاپيل بيان ڪيا ويا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===آمدني ۽ واپرائڻ ۾ عدم مساوات=== پاڪستان ۾ آمدني جي عدم مساوات نمايان رهي آهي. 2013ع ۾ ملڪ جي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل آمدني جو لڳ ڀڳ 40.3 سيڪڙو حاصل ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو رڳو 9.3 سيڪڙو هو. آمدني جي ورڇ وقت سان گڏ بدلجندي رهي آهي، ۽ 1969–70ع ۾ جني انڊيڪس ۽ آمدني جي فرق نسبتاً گهٽ سطح تي رهيا، جيتوڻيڪ ان دور ۾ معاشي واڌ تيز هئي. سنڌ ۾ آمدني جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ ڪجهه مختلف رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 37 سيڪڙو آبادي مٿين 20 سيڪڙو آمدني واري گروهه ۾ شامل آهي، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو حصو 50 سيڪڙو کان وڌيڪ آهي. ان جي ابتڙ، سنڌ ۾ هيٺين 20 سيڪڙو گروهه جو حصو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو آهي، جيڪو ملڪ جي ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محرومي ڏيکاري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===واپرائڻ جا نمونا ۽ شهري-ڳوٺاڻو فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ ۾ واپرائڻ جي عدم مساوات پنهنجي بلند ترين سطح تي پهتي، جتي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل واپرائڻ جو لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو خرچ ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو لڳ ڀڳ 9 سيڪڙو رهيو<ref name=" ايڪانومي "/>. هڪ اهم مشاهدو اهو به آهي ته سنڌ جي هيٺين آمدني وارن طبقن جو واپرائڻ ڪڏهن ڪڏهن سندن آمدني کان وڌيڪ رهيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي روزمره ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ قرض تي ڀاڙين ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. شهري علائقن ۾، جتي رهائش ۽ بنيادي ضرورتن جي قيمت وڌيڪ آهي، آمدني ۽ واپرائڻ وچ ۾ فرق ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في فرد آمدني ۽ علائقائي فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ جي في فرد سالياني آمدني جو اندازو لڳ ڀڳ 119,724 رپيا لڳايو ويو، جيڪو قومي سراسري ۽ پنجاب جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هو. ان جو وڏو سبب ڪراچي جي معاشي حيثيت آهي، ڇو ته اهو ملڪ جو وڏو واپاري ۽ بندرگاهي مرڪز آهي. ڪراچي جي في فرد آمدني قومي سراسري جي ڀيٽ ۾ ڪيترائي ڀيرا وڌيڪ بيان ڪئي وئي آهي. البت، مختلف سرڪاري ۽ نيم سرڪاري ذريعن ۾ في فرد آمدني جي انگن ۾ فرق پڻ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===گهريلو جوڙجڪ، پاڻي ۽ وسيلن تائين رسائي=== سنڌ ۾ سراسري طور هڪ گهر ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ماڻهو رهن ٿا، جڏهن ته آمدني حاصل ڪندڙ فردن جو تعداد عام طور ٻن جي لڳ ڀڳ آهي. وڌيڪ انحصار ڪندڙن ۽ گهٽ آمدني سبب غربت جا اشاري وڌيل رهن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ملڪ جي تازي سروي موجب پاڪستان جي رڳو چوٿين آبادي کي نلڪي جو پاڻي ميسر آهي. سنڌ جي شهري علائقن ۾ لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو آبادي کي نلڪي جو پاڻي حاصل آهي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ 63 سيڪڙو آبادي هٿ پمپن تان پاڻي حاصل ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي شعبي ۽ سماجي خرچن سان لاڳاپيل رجحان=== زرعي شعبي سان لاڳاپيل گروهن ۾ غربت جي شرح ٻين پيشاورانه گروهن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ رهي آهي، ۽ 1980ع کان 2005ع تائين هن شعبي ۾ غربت هيڊ ڪائونٽ ريشو وڌيو. پاڪستان ۽ سنڌ ۾ سماجي شعبي، جهڙوڪ تعليم، صحت ۽ پاڻي و صفائي تي سرڪاري خرچن جا انگ موجود آهن، پر انهن خرچن جي اثرن بابت مختلف تجزيا ڪيا ويا آهن. مجموعي طور، سنڌ ۾ غربت ۽ عدم مساوات جا اشاري علائقائي تفاوت، آمدني جي غيربرابري ۽ انساني ترقي جي گهٽ سطح کي ظاهر ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ==آمدورفت جا ذريعا== ===سنڌ جي قومي شاھراھن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور روڊن جي فھرست=== ===سنڌ جون ريلوي نظام=== === سنڌ جي ريلوي اسٽيشنن فھرست=== === سنڌ جي سرڪاري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جي نجي شعبي واري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جا ٽرانسپورٽ وارا سرڪاري ادارا=== ===سنڌ جون ايئرلائينز=== ===سنڌ جا آبي رستا=== ===سنڌ جي ھوائي اڏن جي فھرست ا=== === سنڌ ۾ گاڏين جي رجسٽريشن=== ===سنڌ ۾ ٻيڙين جي رجسٽريشن=== === سنڌ ۾ ھلندڙ ٽرينن جي فھرست=== === سنڌ ۾ مال جي ٽرانسپورٽ=== ==سياحت== ===سنڌ جي تاريخي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جي تفريحي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جا سامونڊي بيچ=== ===سنڌ جي تفريحي ريزارٽن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور ھوٽلن جي فھرست=== === سنڌ جي ريسٽ ھائوسن جي فھرست=== ===سنڌ جي سرڪٽ ھائوسن جي فھرست=== === سنڌ جي ثقافتي مرڪزن جي فھرست=== === سنڌ جي شڪارگاھن جي فھرست=== === سنڌ جي واٽر پارڪن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور مسجدن جي فھرست=== === سنڌ جي شاھي محلن جي فھرست=== ==رانديون== ===ڪرڪيٽ=== ===فٽ بال=== ===باڪسنگ=== ===ھاڪي=== ===ملھ=== ===والي بال=== ===سنوڪر=== ===ٻيون رانديون=== ===سنڌ جي راندين واري اسٽيڊيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا راندين جا ڪامپليڪس=== === سنڌ گيمز === === سنڌ جي راندين جون صوبائي ٽيمون === ===سنڌ جي رانديگرن جي فھرست=== ==سنڌ جا کاڌا == ===سنڌ جا روايتي کاڌا=== ===سنڌ جون مٺايون=== ===سنڌ جا مشروب=== === سنڌ ۾ پلي جا ڊش=== === سنڌ جي کاڌن جي فھرست=== ==فوجي ڇانوڻيون== === سنڌ جي فوجي ڇانوڻين جي فھرست=== #ڪراچي جي صدر ڇانوڻي #ٻولھڙي ايئر بيس ۽ ڇانوڻي #فيصل ايئر بيس ڇانوڻي #ڪورنگي واري ڇانوڻي #پنوعاقل فوجي ڇانوڻي #حيدرآباد صدر ڇانوڻي === سنڌ جون منسوخ ٿيل فوجي ڇانوڻيون=== #سکر جي صدر ڇانوڻي #شڪارپور جي صدر ڇانوڻي == نشرياتي ادارا ۽ ٽيلي ڪميونيڪيشن== ==مشھور شخصيتون== ===سياستدانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر 1 !! نالو 1 !! پارٽي 1 ! نمبر 2 !! نالو 2 !! پارٽي 2 ! نمبر 3 !! نالو 3 !! پارٽي 3 |- | 1 || [[محمد علي جناح]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 2 || [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 3 || [[بي نظير ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 4 || [[جي. ايم سيد]] ||[[جيئي سنڌ تحريڪ]] | 5 || [[رسول بخش پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] | 6 || [[حيدر بخش جتوئي]] ||[[سنڌ جاري ڪميٽي]] |- | 7 || [[پير علي محمد راشدي]] ||[[مسلم ليگ]] | 8 || [[خانبھادر الله بخش سومرو]] ||[[انڊين نيشنل ڪانگريس]] | 9 || [[محمد ايوب کھڙو]] ||[[مسلم ليگ]] |- | 10 || [[سر عبدالله هارون]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 11 || [[پير الاھي بخش]] ||[[مسلم ليگ]] | 12 || [[مير رسول بخش ٽالپر]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 13 || [[علامه شاھ احمد نوراني]] ||[[جمعيت علماء پاڪستان (نوراني گروپ)]] | 14 || [[سر غلام حسين ھدايت الله]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 15 || [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] |- | 16 || [[مولانا عبيدالله سنڌي]] ||[[جمعيت علماء ھندئ]] | 17 || [[آصف علي زرداري]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 18 || [[بلاول ڀٽو]] || [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 19 || [[مير مرتضي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي (شھيد ڀٽو)]] | 20 || [[ممتاز علي ڀٽو]] ||[[نواز ليگ]] | 21 || [[عبدالواحد آريسر]] ||[[جيئي سنڌ محاذ]] |- | 22 || [[فاضل راھو]] ||[[نيشنل عوامي پارٽي]] | 23 || [[شھيد نذير عباسي]] ||[[ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن]] | 24 || [[مولانا جان محمد عباسي]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] |- | 25 || [[مولانا جان محمد ڀٽو]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 26 || [[پروفيسر غفور احمد]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 27 || [[الطاف حسين]] ||[[متحده قومي موومينٽ]] |- | 28 || [[بشير خان قريشي]] ||[[جيئي سنڌ متحده محاذ]] | 29 || [[غلام مصطفي جتوئي]] ||[[نيشنل پيپلز پارٽي]] | 30 || [[محمد خان جوڻيجو]] ||[[ مسلم ليگ]] |- | 31 || [[پير پاڳارو]] ||[[مسلم ليگ]] | 32 || [[پير صبغت الله پاڳارو]] ||[[حر جماعت]] | 33 || [[عظيم طارق]] ||[[مھاجر قومي موومينٽ]] |- | 34 || [[قائم علي شاھ]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 35 || [[ارباب رحيم]] ||[[مسلم ليگ فنڪشنل]] | 36 || [[اياز لطيف پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] |- | 37 || || | 38 || || | 39 || || |- | 40 || || | 41 || || | 42 || || |- | 43 || || | 44 || || | 45 || || |- | 46 || || | 47 || || | 48 || || |- | 49 || || | 50 || || | 51 || || |- | 52 || || | 53 || || | 54 || || |- | 55 || || | 56 || || | 57 || || |- | 58 || || | 59 || || | 60 || || |- | 61 || || | 62 || || | 63 || || |- | 64 || || | 65 || || | 66 || || |- | 67 || || | 68 || || | 69 || || |- | 70 || || | 71 || || | 72 || || |- | 73 || || | 74 || || | 75 || || |- | 76 || || | 77 || || | 78 || || |- | 79 || || | 80 || || | 81 || || |- | 82 || || | 83 || || | 84 || || |- | 85 || || | 86 || || | 87 || || |- | 88 || || | 89 || || | 90 || || |- | 91 || || | 92 || || | 93 || || |- | 94 || || | 95 || || | 96 || || |- | 97 || || | 98 || || | 99 || || |- | 100 || || |} ===مؤرخن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر !! نالو !! سرگرميءَ جا سال !! نمايان تصنيف |- | 1 || [[جي ايم سيد]] || 1940–1990 || سنڌوءَ جي ساڃاهه (ٻه جلد) |- | 2 || [[ڀيرومل مھرچند آڏواڻي]] || 1930– || قديم سنڌ؛ سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ |- | 3 || || || |- | 4 || || || |- | 5 || || || |- | 6 || || || |- | 7 || || || |- | 8 || || || |- | 9 || || || |- | 10 || || || |- | 11 || || || |- | 12 || || || |- | 13 || || || |- | 14 || || || |- | 15 || || || |} ===سائنسدانن جي فھرست=== ===اديبن جي فھرست=== ===ڳائڻن جي فھرست=== ===اداڪارن جي فھرست=== === موسيقارن جي فھرست=== === عالمن جي فھرست=== ===رانديگرن جي فھرست=== === تعليمي ماھرن جي فھرست=== == وڌيڪ ڏسو == {{div col}} * [[سنڌ (سلجھائپ)]] * [[حڪومت سنڌ]] * [[سنڌ جا شهر]] * [[سنڌ صوبو (1936-55)]] * [[سنڌ ڊويزن]] * [[سنڌوديش]] * [[سنڌو درياھ]] * [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي]] * [[سنڌو رياست]] * [[سنڌي ماڻھن جي فهرست|سنڌي ماڻهن جي فهرست]] * [[سنڌ ۾ صوفي ازم]] * [[منصوره]] * [[موهن جو دڙو]] * [[سنڌ جي مقبرن تي چٽسالي]] * [[ديبل]] * [[سنڌ ۾ جبلن تي قديم نقش نگاري]] * [[سنڌو لکت]] * [[سنڌي ادب]] * [[سنڌباد ناکئا]] * [[مهاجر صوبو]] * [[ميرپور خاص جو برهما]] * [[سنڌي لباس]] * [[سنڌ جا ضلعا]]{{div col end}} {{portal bar|جاگرافي|ايشيا|ڏکڻ ايشيا|پاڪستان|سنڌ|ڪراچي}} == ويب لنڪون== * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ انڊيا جو امپيريل گزيٽيئر سڀئي جلد ريسرچ لاء ھتان پڙھي سگھجن ٿا == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project links|voy=Sindh}} * [https://web.archive.org/web/20121119234920/http://www.transport.gos.pk/ سنڌ ٽرانسپورٽ کاتو] * [http://www.sindh.gov.pk حڪومت سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531075317/http://www.sindh.gov.pk/ |date=2013-05-31 }} * [http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ سنڌ بابت معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405093443/http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ |date=2012-04-05 }} * [https://web.archive.org/web/20091126053250/http://www.lgdsindh.com.pk/districts1.htm سنڌ جي ضلعن جا نقشا] * {{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Sindh}} * [http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_states.html#Sind ورلڊ اسٽيٽمين – پاڪستان – صوبو : سنڌ] {{سنڌ جي تاريخ}} {{سنڌ}} {{پاڪستان جا صوبا}} {{باب السلام}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جا صوبا]] [[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]] [[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ست ھزار ق.م جون قائمون]] [[زمرو:ست ھزار ق.م جون گھڻ آباديءَ واريون جڳھون]] rmv4tlxog5045901frpexeb6se8w177 371268 371241 2026-04-13T14:18:58Z Intisar Ali 8681 /* قديم سنڌ جي مشھور شخصيتن جي فھرست */ 371268 wikitext text/x-wiki {{چونڊ مضمون}} {{Infobox settlement | name = سنڌ <br/> Sindh | type = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Jinnah Mausoleum.JPG | photo2a = FaizMahal.jpg | photo2b = Lansdowne Rohri, Sukkur.jpg | photo3a = | size = 220 | position = center}} | image_caption = کاٻي کان ساڄو: [[قائد اعظم جي مزار]]، [[فيض محل]]، [[ايوب پل]] اوسي پاسي [[لينسڊائون پل]] ۽ [[رني ڪوٽ]] | image_flag = Flag of Sindh.svg | image_seal = Coat of arms of Sindh Province.svg | nickname = مهراڻ، باب السلام | image_map = Sindh in Pakistan (claims hatched).svg | map_caption = پاڪستاني جي نقشي ۾ سنڌ ڏيکاريل | coor_pinpoint = |coordinates = {{coord|24|51|36|N|67|0|36|E|type:_province:_source:enwiki|display=inline}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type =[[دنيا جا خودمختيار ملڪ|ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | established_title = بنياد | established_date = {{plainlist| *[[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970|1 جُولاءِ 1970]]}} | seat_type = [[گادي جو هنڌ]] | seat = [[ڪراچي]] | demographics_type1 = ٻوليون | demographics1_title1 = صوبائي | demographics1_info1 = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | demographics1_title2 = سرڪاري | demographics1_info2 = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | demographics1_title3 = قومي | demographics1_info3 = [[اردو]] | blank_name_sec1 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي ۾ سيٽون]] | blank_info_sec1 = 75 | blank1_name_sec1 = قابل ذڪر راندين جون ٽيمون | blank1_info_sec1 = [[سنڌ ڪرڪيٽ ٽيم]] | blank1_name_sec1 = [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي ۾ سيٽون]] | blank1_info_sec1 = 168<ref>{{cite web|url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/party_pos/en/19|title= Provincial Assembly Seats}}</ref> | blank_name_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعا]] | blank_info_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا، پاڪستان|29]] | blank1_name_sec2 = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقا]] | blank1_info_sec2 = 119 | blank2_name_sec2 = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلون]] | blank2_info_sec2 = 1108<ref>{{cite web|url=http://www.lgdsindh.com.pk/|title=Government of Sindh}}</ref> | government_footnotes = | government_type = خودمختيار حڪومت زرير انتظام [[وفاق]] | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[سنڌ جو گورنر|گورنر]] | leader_name = [[عمران اسماعيل]] | leader_title1 = [[سنڌ جو وڏو وزير|وڏو وزير]] | leader_name1 = [[سيد مراد علي شاهہ]] | leader_title2 = [[سنڌ جو چيف سيڪريٽري]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[قانونساز اسيمبلي]] | leader_name3 = [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]] | leader_title4 = [[پاڪستان جون هاء ڪورٽون|هاءِ ڪورٽ]] | leader_name4 = [[سنڌ هاء ڪورٽ]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes =<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Sindh }}</ref>. | area_total_km2 = 140,914 | area_rank = ٽيون | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archivedate=2017-08-29|df=}}</ref> | population_total = 47,886,051 | population_as_of = 2017 | population_rank = ٻيون | population_density_km2 = auto | population_demonym = سنڌي | population_note = | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پي ڪي ٽي]] | utc_offset1 = +5 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = [http://www.sindh.gov.pk sindh.gov.pk] | footnotes = | iso_code = PK-SD }} '''سنڌ''' ({{lang-en|'''Sindh'''}}، [[اردو]]: {{Nastaliq|'''سندھ'''}})، [[پاڪستان جا صوبا|پاڪستان جي چئن صوبن]] مان هڪ صوبو آهي، جيڪو ملڪ جي ڏاکڻي اوڀر طرف واقع آهي. سنڌ، [[سنڌي ماڻھو|سنڌي قوم]] جو تاريخي وطن آهي، جنهن کي عام طور واديءَ مهراڻ پڻ چيو ويندو آهي. ايراضي جي لحاظ کان سنڌ ٽيون نمبر وڏو صوبو، ۽ [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] کان پوءِ آبادي جي لحاظ کان ٻيون نمبر وڏو صوبو آهي. اولهه طرف سنڌ جا حدون [[بلوچستان]]، اتر طرف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، اوڀر طرف [[هندوستان]] جي [[راجستان]] ۽ [[گجرات]] سان لڳن ٿيون. سنڌ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]] واقع آهي. سنڌ جي سر زمين گهڻو ڪري [[سنڌو درياھ]] جي وهڪري سبب آباد آهي، جڏهن ان جي ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٿر|ٿر رڻپٽ]] واقع آهي جيڪو انڊيا جي رياست گجرات ۽ [[رڻ ڪڇ]] [[ريگستان]] سان ملي وڃي ٿو. سنڌ جي اولھ ۾ [[کيرٿر|کيرٿر جبل]] واقع آهي. سنڌ جي [[آبهوا]] [[اونھارو|اونهاري]] جو سخت گرم ۽ [[سيارو|سياري]] جو سخت ٿڌي رهندي آهي. سنڌ صوبي جي [[گادي جو هنڌ]] [[ڪراچي]] [[پاڪستان]] جو سڀ کان وڏو واپاري مرڪز آهي. ڪراچي پاڪستان جو ٻيو سڀ کان وڏو صنعتي شهر آهي جيڪو صوبي جي گادي جو هنڌ پڻ آهي جتي لاتعداد ملڪي ۽ بين الاقوامي بينڪن جو سسٽم موجود آهي، پاڪستان جا ٻه اهم [[بندرگاھ]] [[پورٽ قاسم]] ۽ [[ڪراچي بندرگاھ]] پڻ سنڌ ۾ آهن. باقي سنڌ [[زراعت]] واري [[صنعت]] تي مشتمل آهي، جيڪي لاتعداد [[ميوو|ميوا]]، [[ڀاڄي|ڀاڄيون]]، ۽ [[فصل]] پيدا ڪري ٿي جيڪي سموري ملڪ استعمال ۾ ڪيا وڃن ٿا.<ref name="The Nation, 2014">{{cite news|last1=Staff reporter|title=Sindh must exploit potential for fruit production|url=http://nation.com.pk/business/09-Mar-2014/sindh-must-exploit-potential-for-fruit-production|accessdate=29 May 2015|agency=The Nation|publisher=The Nation, 2014|date=9 March 2014}}</ref><ref name="SALU Press">{{cite web|url=https://www.academia.edu/1934949/Dates_in_Sindh_Facts_and_Figures|title=Dates in Sindh|last2=Saud|first2=Adila A.|date=|website=|publisher=SALU Press|last1=Markhand, PhD|first1=Ghulam Sarwar|accessdate=29 May 2015}}</ref><ref name="Dawn News,2007">{{cite news|last1=Editorial|title=How to grow Bananas|url=http://www.dawn.com/news/264225/how-to-grow-bananas|accessdate=29 May 2015|agency=Dawn News,|publisher=Dawn News, 2007|date=3 September 2007}}</ref> سنڌ صوبو پاڪستان جي [[دوا ساز صنعت]] جو پڻ مرڪز آهي. سنڌ پنهنجي مختلف [[ثقافت]] جي ڪري مشهور آهي، جنهن تي گهڻو تڻو اثر [[تصوف|صوفي ازم]] جو آهي، ڪيتريون ئي اهم [[صوفي]] [[مزار|مزارون]] سڄي سنڌ ۾ موجود آهن جيڪي لاتعداد عقيدتمند کي پنهنجي طرف ڇڪن ٿيون. سنڌ پاڪستان جو اڪيلو صوبو آهي جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ [[هندو]] رهن ٿا<ref name="tharparkar.gos.pk">[http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88 Tharparkar District Official Website – District Profile – Demography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321200415/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88|date=March 21, 2012}}</ref> ان کان علاوه [[ڪراچي]] به پاڪستان جو واحد شهر آهي جتي جدا جدا قومون آباد آهن جن ۾ [[مھاجر]] (جيڪي 1947ع ۾ [[انڊيا]] مان هجرت ڪري آيا هئا)<ref name=":0">{{Cite journal|last=KHALIDI|first=OMAR|date=1998-01-01|title=FROM TORRENT TO TRICKLE: INDIAN MUSLIM MIGRATION TO PAKISTAN, 1947—97|jstor=20837002|journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352}}</ref> برمي، ملباري، بنگالي، وغيره جنهن جي نتيجي ۾ ڪراچي ۾ ڪيترائي ڀيرا نسلي جهيڙا پڻ ٿيا آهن.<ref name=Minahan>{{cite book |last=Minahan |first=James |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World |volume=3 |year=2002 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-32111-5 |pages=1277–78}}</ref> سنڌ ۾ [[يونيسڪو]](UNESCO) طرفان ٻه مقام عالمي ورثو قرار ڏئي پنهنجي نگرانيءَ ۾ آندا ويا آهن جنهن ۾ هڪ [[مڪلي|مڪلي جون ٽڪريون]] ([[ٺٽو]]) ۽ ٻيو [[موهن جو دڙو]] ([[لاڙڪاڻو]]) شامل آهن.<ref>{{cite web|title=Properties inscribed on the World Heritage List (Pakistan)|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/pk|website=UNESCO|publisher=UNESCO|accessdate=14 July 2016}}</ref> انگريزن اگسٽ 1935 ۾ گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ پاس ڪيو. جنهن موجب برما ۽ عدن کي انڊيا مان ٽوڙي واپس پراڻي فتح ڪيل ملڪ/ڪالوني جي جدا حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته سنڌ ۽ بلوچستان کي فتح ڪيل جدا ملڪ واري حيثيت ۾ بحال نه ڪيائون. سنڌ کي انڊيا جي هڪ صوبي جي حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته بلوچستان کي قلات شاهي رياست طور انڊيا ۾ شامل رکيائون. == نالي جي معني == سنڌ تي [[سنڌوندي]]ءَ تان نالو پيو آهي. [[سنسڪرت]] ۾ ”سنڌو“ معنيٰ [[سمنڊ]] يا [[درياھ|وڏو درياءُ]] آهي،{{sfn|Phiroze Vasunia|2013|p=6}} اڳي [[ڪابل ندي]]، گومتي (گومال) وغيره سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ شاخون هونديون هيون، تنهنڪري سنڌو رواجي ندين کان تمام گهڻو وڏي هوندي هئي ۽ سمنڊ سان ڪلهو پئي هڻندي هئي. انهيءَ سبب [[آريا|آڳاٽن آرين]] اهو نالو رکيس. اڄ به سنڌونديءَ جو پيٽ [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ديري اسماعيل]] کان وٺي [[ڪالاباغ]] تائين ايڏو وڏو آهي، جو ڪا ٻيڙي وچ سير ۾ هوندي، ته نڪي اورينءَ ڀر نڪي پرينءَ ڀر کان ڏسڻ ۾ ايندي.<ref>ڪتاب: [http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page2.html قديم سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518034947/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book46/Book_page2.html |date=2018-05-18 }} از ڀيرومل مهرچند آڏواڻي؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ|سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو]]</ref> اڳي سنڌ کي [[انگريزي ٻولي|انگريزي ٻوليءَ]] ۾ '''Sind''' ڪري لکيو ويندو هو، پر 1988ع تي [[سنڌ اسيمبلي]] پاران پيش ڪيل هڪ بل ذريعي ان کي '''Sindh''' ڪوٺيو ويو. 325 قبل مسيع ۾ [[يوناني|يونانين]] جڏهن [[سڪندر اعظم]] جي اڳواڻي ۾ سنڌ فتح ڪئي، ان وقت سنڌ کي انهن '''انڊُوس''' جو نالو ڏنو، جنهن مان بعد ۾ لفظ '''انڊس''' جنم ورتو. آڳاٽي ايرانين پاران [[سنڌو درياھ|سنڌو درياهه]] جي اوڀر طرف سموري علائقي کي هند چيو ويندو هو. جڏهن 17هين صدي تي انگريز برصغير ۾ آيا ته هن سموري [[ڏکڻ ايشيا]] کي سنڌ جو نالو ڏئي ان کي [[انڊيا]] ڪوٺيو. پاڪستان جي نالي ۾ [[س]] جو لفظ پڻ سنڌ مان کنيل آهي.<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever?}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=[[S. M. Ikram]]|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref>پروفيسر منگهارام ملڪاڻي ”سنڌ“ لفظ کي صاف طور دراوڙي الاصل قرار ڏئي ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته آرين اهو لفظ دراوڙن کان اڌارو ورتو. هو لکي ٿو ته: {{quote|”بمبئي جي ڀارت وگيانيءَ (Indologist) پادري هيرس جي سَنَد موجب سندونديءَ کي اهو نالو آرين کان آڳاٽن رهاڪن دراوڙن ڏنو هو. جن جي ٻوليءَ ۾ ’سند‘ يا ’سِندو‘ لفظ جي معنيٰ هئي ندي يا درياءُ. آرين ان اکر کي ڦيرائي ”سنڌ“ يا ”سنڌو“ ڪيو، جنهن پٺيان سمورو ملڪ جنهن مان اُها ندي لنگهي ٿي، تنهن تي ’سنڌ‘ ديس جو نالو پئجي ويو......“<ref>{ملڪاڻي، منگهارام، پروفيسر، ”سنڌ، هندستان جو دروازو ۽ ان جي ادبي قدامت“ (مضمون)، ٽماهي ”مهراڻ“، جلد 11، نمبر- 3، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 1962ع، ص. 125}</ref>|}}يورپي لوڪن ”سنڌ“ لفظ جي بنياد متعلق اِها دعويٰ ڪئي ته اهو لفظ سنڪرت ٻوليءَ جو آهي، جنهن جو بنياد ”سڌ“ (sidh) ۽ ان جي معنيٰ نَهر يا نَدي آهي<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>ايڊورڊ ٿارنٽن (1844ع) ”سِنڌ“ يا ”سِنڌو“ لفظ کي سنسڪرت بنياد جو قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: "Sind or Sindh sanscrit for sea or collection of water......."<ref>{) Thornton, edward, op. cit. p. 199}</ref>مونيئروليمز ”سنڌو“ لفظ جي معنيٰ نهر،ندي ۽ سنڌ جا ماڻهو ڏنا آهن<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام، سنڌ لفظ جي بنياد متعلق لکي ٿو ته: ”يونان وارن هن علائقي کي سِنڊو (Sindo) ۽ عربن سَدُو (Sadu) لکيو آهي. جيڪي هن علائقي جي سنسڪرتي نالي سِنڌو (Sindhu) ڏانهن اشارو ڪن ٿا. هن ٻوليءَ ۾ هتان جي رهاڪن کي سئنڌاوا (Saindhava) يا سئنڌو، (Saindhu) چيو ويو آهي ۽ عام مشهور اُچار به اهو آهي.“<ref>{ڪننگهام اليگزنڊر، ”سنڌ- هند جي قديم جاگرافي“، سنڌي ترجمو: عطامحمد ڀنڀرو، ڄام شورو/ حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 2007ع، ص. 266.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام واري ڳالهه کي ”انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا“ جا مرتبين تسليم ڪندي نقل ڪيو آهي. ڪاڪو ڀيرومل ان انسائيڪلو پيڊيا جي حوالي سان ڪننگهام واري ڳالهه ورجائيندي لکي ٿو ته: ”سنسڪرت ۾ ان کي ”سَئندَو (Saindhava) چوندا هئا، جنهن جي معنيٰ سنڌو ڪناري تي رهندڙ لوڪ......“<ref>{آڏواڻي، مهرچند، ڀيرومل، ”قديم سنڌ“، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، ڇاپو ٻيو 1980ع، ص.46}</ref>”رگويد واري زماني ۾ سنڌو ماٿر جي قديم لوڪن (رهواسين) کي سَئندو (Saindhava) جي نالي سان سڏيندا هئا، جنهن جي مراد هئي- سنڌو ڪناري يا سنڌوماٿر ۾ رهندڙ لوڪ آرين، يا هنن لوڪن (سنڌو ماٿر جي اصلوڪن رهاڪن) کي انهيءَ نالي (سَئنڌو/ سئندوئي) سڏيائون. هونئن به ته سنڌي ويا ڪرڻ جي اصولن موجب ’سنڌو‘ لفظ جي صفتي صورت ’سِئنڌوئي/ سئنڌو ئي ٿيندي. اها صورت (سئنڌو ئي)، اڳتي هلي پهرين ’سنڌ ئي‘ بڻي هوندي ۽ پوءِ ’سنڌي‘ بڻجي وئي ۽ وچ واري سُر [اَو]کي [اُ] سُر ۾ تبديل ڪيو ويو......... اهڙي طرح ’سنڌ ئي‘ جا اڳتي هلي ’سِنڌي‘ بنجي وئي آهي........“<ref>{الانا، غلام علي، ڊاڪٽر، ”سنڌي ٻوليءَ جو بڻ بنياد“، ڪراچي، سنڌيڪا اڪيڊمي، نئون ڇاپو 2004ع، ص. 127.}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>”جڏهن به سنسڪرت مان نَوَن لفظن ٺاهڻ لاءِ ڪنهن ڌاتوءَ سان اڳياڙيون ۽ پڇاڙيون ڳنڍيون وينديون هيون ته ان عمل کي سڏيندا ئي هئا ”سَنڌي“، جو پوءِ ڦري ”سنڌي“ اچارجڻ لڳو ۽ اڄ خود يورپي ماهرن ان لفظ ”سَندي“ (Sandhi)کي هڪ ٽيڪنيڪل لفظ تور انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي. ان لفظ ۾ ڪافي وقت اندر ( اِ ) حرف علت جو ( اَ ) حرف علت ۾ مٽجڻ ڪا وڏي ڳالهه ڪانهي. خود اسان وٽ ان جون ڪي صورتون انهي طريقي سان بدلجي چڪيون آهن. هن لفظ جو ڌاتو آهي سُڌ> سِد (سنسڪرت- سيند) = وهڻ، ڳنڍڻ، ڳنڻ، ڌڪ هڻڻ، آباد ٿيڻ، محدود ٿيڻ وغيره. جنهن مان سنڌ، سنڌو، سِڌو، سِنڌ، حرف علتِ (اِ) سان موجود آهن. ته ٻئي پاسي سَنڌڻ، سَند، سنداڻ، سَنڌ وغيره موجود آهن.......<ref>{ميمڻ سراج، ”سنڌي ٻولي“، حيدرآباد، سنڌ لئنگويج اٿارٽي، ٻيو ڇاپو 2009ع، ص. 63، 64.}</ref> <ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>.“دين محمد ڪلهوڙو، سنڌ لفظ کي دراوڙي ٻوليءَ جو آريائي روپ قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: ”منهنجي اڀياس ۽ سمجهه موجب: سنڌو/سنڌ لفظ جو بنياد سنسڪرت جو لفظ ”ند“ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’طرف‘ ۽ ’س‘ ان جي اڳياڙي (Prefix) آهي. ’ند‘ جي اڳيان ’س‘ ۽ پٺيان ’و‘ اضافي صورتن ملائڻ سان لفظ ٺهيو- ’سنڌو‘ جنهن جي معنيٰ نڪري ٿي- سامهون وارو درياءُ. جڏهن قديم آريا درياء ڏيئي سنڌ ۾ گهڙيا هئا، تڏهن هنن درياءَ جي ٻنهي ڪنارن تي آباد دراوڙن لوڪن کي ’سنڌي‘ ۽ سندن ملڪ کي ’سنڌ‘ سڏيو، ڇاڪاڻ ته دراوڙن جو هي ملڪ هنن آرين کي سامهون واري طرف کان ٿي نظر آيو. اهڙي ريت هيءُ درياء منهنجي نظر ۾ قديم آرين جي آمد کان پوءِ ”سنڌو“ جي نالي سان مشهور ٿيو.“<ref>{سولنگي، محمد عرس ’اظهر‘، ”دادو ضلعو- هڪ اڀياس“ واڌارا، سڌارا، تصحيح ۽ مقدمو: دين محمد ڪلهوڙو، ڄام شورو، سنڌي ادبي بورڊ، 2013ع، ص ٽ.}</ref>ايڊون برائنٽ ۽ ايڊون فرانسيس برائنٽ ’سنڌ‘ لفظ کي جديد دراوڙي نه بلڪ قديم دراوڙي (Proto- Dravidian) زبان جو لفظ قرار ڏنو آهي.<ref>{Bryant, edwin and francis bryant, Edwin, "the quest for the origin of vedic-culture, the indo- Aryan migration debate", Newyork, Oxford university press, 2001, p. 320}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>هندستان جي ڪرناٽڪ رياست جي دراوڙي قبيلن جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ ۾ هڪ راڳ جو نالو ”سنڌ ڀيروي“ (Sindh Bhairavi) آهي. جيڪو اساوري ٺاٺ سُر سان تعلق رکي ٿو. دراوڙي ٻولي ”تامل“ جي ڳالهائيندڙن ۾ هڪ طبي علاج جو سائنسي طريقو ”سنڌا“ (Sidha) جي نالي سان مروج آهي، ان جا خالق قديم دراوڙ (قديم سنڌين جا ابا ڏاڏا) هئا ۽ اهو طريقو سنڌ ڌرتيءَ تي ڄميو ۽ عروج تي پهتو. آرين کان پوءِ هندستان جا دراوڙ قبيلا ڏورانهين علائقن ۾ رهڻ جي باوجود پنهنجي اصل ماتر ڀوميءَ جي سِڪَ کي ساهه ۾ هنڊائڻ لاءِ ان طريقي تي ”سنڌ“ نالو رکيائون.<ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref> == تاريخ == {{Main|سنڌ جي تاريخ}} ===قبل از تاريخي دور === (تقريباً 7000 ق.م. کان 3000 ق.م.) سنڌو ماٿر واري علائقي (Greater Indus Region) ۾ انساني آبادي جا سڀ کان پراڻا آثار تقريباً 7000 قبل مسيح جا ملن ٿا، خاص طور تي [[مھرڳڙھ]] مان. جيڪو جيڪو اڄ بلوچستان ۾ واقع آهي، قديم دور ۾ سنڌو ماٿر جي تهذيبي دائري ۾ شامل هو، ۽ سنڌ جي تهذيبي اثرن جو اولين مرڪز سمجهيو وڃي ٿو<ref>UNESCO World Heritage Centre – Mehrgarh (Tentative List)</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I, Oxford University Press</ref>. ===سنڌو تهذيب جو دور === (تقريباً 3000 ق.م. کان 1700 ق.م.) تقريباً 3000 ق.م. ۾ سنڌو تهذيب پنهنجي پختي شهري شڪل اختيار ڪئي، جنهن جا وڏا مرڪز موهن جو دڙو ۽ هڙاپا هئا<ref>Kenoyer, Jonathan Mark, Ancient Cities of the Indus Valley Civilization, Oxford, 1998</ref><ref>Britannica, entry: Indus Valley Civilization</ref>. [[فائل:IVC Map.png|thumb|150px|کاٻو|[[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو تهذيب]] جا نمايان شهر]] [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|100px|کاٻو|[[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] مان مليل ڪنگ پريسٽ جو مجسمو]] [[فائل:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|[[موهن جو دڙو|موهن دڙي]] جا آثار]] سنڌو تهذيب جي آبادي بابت جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب مجموعي آبادي 4 کان 5 لک جي وچ ۾ هئي، جيڪا ان دور لاءِ انتهائي وڏي هئي<ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, Chapter on Demography</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press, 2010</ref>. سنڌو تهذيب جا شهر: گرڊ سسٽم تحت رٿيل؛ ڍڪيل نيڪالي نظام؛ پڪين سرن جا گهر؛ ۽ عوامي غسل خانن تي مشتمل هئا<ref>Marshall, Sir John, Mohenjo-daro and the Indus Civilization, 1931</ref><ref>UNESCO – Mohenjo-daro World Heritage Site</ref>. سنڌو تهذيب پنهنجي عظمت ۾ قديم مصري ۽ ميسوپوٽيميا تهذيبن جي برابر هئي. موهن جو دڙو، هڙاپا ۽ [[ڪوٽڏجي|ڪوٽ ڏيجي]] جهڙا شهر اعليٰ شهري منصوبابندي، پڪين سرن جي عمارتن، ڍڪيل نيڪالي نظام، عوامي غسل خانن ۽ منظم رستن جي شاهدي ڏين ٿا. [[بلوچستان]] خشڪ هجڻ ڪري اتي جي رهواسين کي مشڪلاتون پيدا ٿيون، جتان ڪيترائي ماڻهو ڪوٽ ڏجي جي علائقن طرف ھجرت ڪري آيا. پنهنجي دور ۾ ڪوٽ ڏجي وارو علائقو شهري علائقن جو مثال هو<ref>Britannica, entry: Kot Diji Culture</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I (OUP)</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press</ref><ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, AltaMira Press</ref>. ان کان سواءِ [[موهن جو دڙو]] ۽ [[هڙاپا]] پڻ انساني زندگي لاءِ شهڪار شهر هئا. هتي ماڻهو کي [[فنون لطيفہ]] تي عبور حاصل هو، ۽ هنن پنهنجي [[سنڌو لکت| لکت]] جو نظام تيار ڪيو، جيڪو اڄ تائين مڪمل طور پڙهي نه سگهيو آهي<ref>Parpola, Asko, Deciphering the Indus Script</ref><ref>Britannica, entry: Indus Script</ref>. اتي موجود ترتيب سان جوڙهيل شهر، پڪين سرن سان عام ماڻهن جا گھر، رستا، عوامي غسل خانا، ۽ ڍڪيل نيڪالي جو نظام ان شهر جي عظمت جو داستان آهي<ref>{{cite web |url= http://whc.unesco.org/en/list/138 |title=Archaeological Ruins at Moanjodaro|author= |date= |work= The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) website |publisher= |accessdate=September 6, 2014}}</ref><ref>Suhail Zaheer Lari, ''An Illustrated History of Sindh'' (1994, Karachi) p. 16, 17</ref>. هي تهذيب تقريباً 1700 ق.م. ۾ اوچتي تباهي جو شڪار ٿي، جنهن جا امڪاني سبب قدرتي آفتون يا زلزلا سمجهيا وڃن ٿا<ref>Edwin Bryant (2001). The Quest for the Origins of Vedic Culture. pp. 159–60.</ref>. ===ابتدائي تاريخي ۽ ويدڪ دور=== (1700 ق.م. کان 600 ق.م.) قديم شهر رورڪا، جنهن کي هاڻ روهڙي يا اروڙ چيو وڃي ٿو، [[سئوويرا بادشاهت]](Sauvīra) جي گادي جو هنڌ هو. سئوويرا هڪ قدرتي-تاريخي بادشاهت هئي<ref>Derryl N. MacLean, Religion and Society in Arab Sind, p.63</ref><ref>Raychaudhuri, Political History of Ancient India</ref>. جنهن جو ذڪر شروعاتي ٻڌ ڌرم جي ادب ۾ مُک واپاري مرڪز طور ٿيل آهي<ref>Derryl N. MacLean (1989)، [https://books.google.com/books?id=xxAVAAAAIAAJ&pg=PA63 ''Religion and Society in Arab Sind''], ص.63</ref>. رگويد واري زماني ۾ سنڌ کي سپت سنڌو سڏيو ويندو هو. “سپت سنڌو” مان مراد سنڌو ۽ ان سان لاڳاپيل اهم نديون هيون. ان مان مکيه نديون شتدرو ([[ستلج]])، پرشڻي ([[راوي]])، اسڪني ([[چناب]])، وتستا ([[جهلم]])، ارجڪئا ([[بياس ندي|بياس]])، ۽ [[سنڌوندي|سنڌو ندي]] وهندڙ هيون. ھڪ لفظ سوما کي ندي سمجھي سپت سنڌو جو مطلب ست نديون سمجھيو ويو پر علمن ان کي علائقي جو نالو يا ڏند ڪٿائي ندي سمجھن ٿا. [[مھاڀارت]] ۾ سنڌ جو ذڪر [[هندوستان جا نالا|ڀارت ورشا]] جي حصي طور ملي ٿو. ===اڪئمني (فارسي) دور=== (600 ق.م. کان 400 ق.م.) سنڌ 519 ق.م. ۾ فارسي اڪئمنيڊ شهنشاهت جو باقاعده حصو بڻجي. دارا اعظم (اول) سنڌ فتح ڪري ان کي پنهنجي سلطنت جي ھندش جي نالي سان 29هين ساتراپي (ولايت) قرار ڏنو. فارسي دور ۾ سنڌ مان فوجي ڀرتيون ڪيون ويون، ۽ سنڌي سپاهي ايراني لشڪر جو حصو بڻجي يونان خلاف ٿيندڙ فارسي–يوناني جنگين ۾ شامل ٿيا<ref>Briant, Pierre, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Book III, Satrapy List</ref><ref name = " سيلاني "/>. اعظم (اول) جي فتح کان پوءِ سنڌ ۾ فارسي منتظمين، فوجي ۽ واپاري اچڻ لڳا، جنهن سبب ايراني اثر وڌي ويو. بعد وارن ايراني ۽ مقامي روايتن ۾ بهمن بن اسفنديار سان منسوب ڪجهه شهرن جو ذڪر ملي ٿو، پر جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان اسطوري آهن ۽ اڪئمنيڊ دور سان سڌي طرح ثابت ناهن<ref>Behistun Inscription</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III</ref><ref>Bosworth, The Persian Empire</ref><ref>Yarshater, Iranian National History</ref><ref>Encyclopaedia Iranica – Bahman</ref>. فردوسي جي شاهنامي جهڙين ايراني رزميه روايتن موجب، هند، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جا ڪجهه راجا ايران جي بالادستي مڃيندا ۽ خراج ادا ڪندا هئا؛ بهرحال، جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان ڪنھن تاريخي دستاويز جو نه پر ادبي ۽ رزميه روايتن جو حصو آهن. ايراني اڪئمنيڊ سلطنت جي اوڀر وارن علائقن، جن ۾ سنڌ (ھندش) پڻ شامل هئي، جا نالا اسان تائين يوناني مؤرخن، خاص طور هيروڊوٽس، وسيلي پهتا آهن. انهن علائقن ۾ ساڪا، ماڪا (مڪران)، ستگيدائي، گنداروئي (گندھارا)، داديڪائي ۽ پڪٽائي جهڙا قبيلائي ۽ علائقائي نالا شامل هئا. دارا اعظم (اول) جي دور ۾ سنڌ مان پڻ سپاهي ايراني فوج ۾ ڀرتي ڪيا ويا. بعد ۾، جڏهن خشايارشا يونان خلاف مهم هلائي، تڏهن ايراني لشڪر ۾ هندستاني ۽ سنڌي سپاهي به شامل هئا؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي مطابق ايرانين جنگ ۾ ھاٿين جو پڻ استعمال ڪيو<ref name="سيلاني "> [ ڪتاب: سنڌ گهمندڙ سيلاني، سنڌي ادبي بورڊ] </ref>. 400 بهرحال، جديد تاريخي ذريعن موجب انهن جنگين ۾ سنڌي هاٿين جي استعمال بابت ڪو مستند ثبوت موجود ناهي<ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Cambridge History of Iran, Vol. II</ref><ref>Pierre Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Achaemenid Empire”</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III & VII</ref>. ===يوناني ۽ سلوقي دور=== (400 ق.م. کان 305 ق.م.) 327 کان 325 قبل مسيح جي وچ ۾ يوناني فاتح سڪندر اعظم سنڌو وادي ۽ ان سان لاڳاپيل علائقن ۾ داخل ٿيو<ref>Arrian, Anabasis of Alexander, Books IV–VI </ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Alexander the Great”</ref>. سڪندر جي وفات کان پوءِ سنڌ ۽ اتر اولهه هندستان ڪجهه عرصي لاءِ سلوقي سلطنت جي سياسي اثر هيٺ رهيا <ref>Cambridge History of Iran</ref> <ref>Britannica, “Seleucid Empire”</ref>. ===موريا سلطنت جو دور=== (305 ق.م. کان 185 ق.م.) 305 قبل مسيح ۾ چندر گپت موريا، سلوقس نيڪيٽر سان معاهدي کان پوءِ، سنڌ کي موريا شهنشاهت ۾ شامل ڪيو<ref>Britannica, “Chandragupta Maurya”</ref><ref>Justin, Epitome of Pompeius Trogus</ref><ref>Strabo, Geography</ref>. موريا دور، خاص طور اشوڪا جي حڪومت دوران، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ٻڌ ڌرم کي وڏي هٿي ملي ۽ ان جي تبليغ ٿي<ref>Romila Thapar, Ashoka and the Decline of the Mauryas</ref><ref>Ashokan Rock Edicts</ref>. 185 قبل مسيح ۾ موريا حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو جڏهن ان جي آخري حڪمران برهدرتھ کي پُشيمتر سنگا هٿان قتل ڪيو ويو ۽ سنگا شهنشاهت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Sunga dynasty”</ref><ref>Romila Thapar, The Mauryas Revisited</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===هند-يوناني ۽ باختري دور=== (185 ق.م. کان 130 ق.م.) مورين جي زوال کان پوءِ اتر اولهه هندستان ۾ يوناني اثر ٻيهر وڌيو. هن دور ۾ ڊيمٽرس اول جي قيادت هيٺ يوناني–باختري حڪمرانن تقريباً 200–180 قبل مسيح جي وچ ۾ گندھارا، پنجاب ۽ ڀرپاسي وارن علائقن تي قبضو ڪيو. سنڌ بابت، خاص طور اترين حصن ۾، هند–يوناني اثر جا آثار ملن ٿا؛ بهرحال، سڄي سنڌ تي سندن سڌي ۽ مستقل حڪومت بابت جديد تحقيق ۾ اختلاف موجود آهي<ref>Dani, History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Bopearachchi, Monnaies Gréco-Bactriennes</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Demetrius I”</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Greek Kingdoms”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ميناندر (ميلندا) جهڙا حڪمران به هن دور ۾ ٿيا. ===سڪوتي (اندو-سٿين) دور=== (2 صدي ق.م.) ٻي صدي قبل مسيح ۾ هند–يوناني علائقن ۾ ساڪا (سڪوتي) قبيلن جي حڪمراني قائم ٿي، جنهن سان هند–يوناني اقتدار جو خاتمو ٿيو. ساڪا حڪمرانن سنڌ، پنجاب، راجستان ۽ اولهه هندستان جي وسيع علائقن تي حڪومت ڪئي، ۽ جديد تاريخنويسي ۾ هن دور کي اندس–سڪوتي (Indo-Scythian) دور سڏيو وڃي ٿو<ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Scythian”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ===ڪوشان سلطنت=== (1 صدي عيسوي کان 3 صدي عيسوي) پهرين صدي عيسوي ۾ سنڌ [[ڪوشان ايمپائر]] جي قبضي هيٺ آئي. سنڌ, گندھارا ۽ اتر هندستان تي انھن جي حڪومت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Kushan Dynasty”</ref><ref>Cambridge History of India</ref>. [[ڪنشڪ]] جي حڪمراني دوران ٻڌ ڌرم کي وڏي سرپرستي ملي ۽ ڪيترائي مذهبي مرڪز قائم ڪيا ويا. هن دور ۾ ڪجهه قبيلن، جن ۾ آهير پڻ شامل هئا<ref name="Beames1970">{{cite book|author=John Beames|title=A comparative grammar of the modern Aryan languages of India: to wit, Hindi, Panjabi, Sindhi, Gujarati, Marathi, Oriya and Bengali |url=https://books.google.com/books?id=wIddAAAAIAAJ|accessdate=22 March 2011|year=1970|publisher=Munshiram Manoharlal}}</ref>، سنڌ ۾ موجود هئا. ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي اثر هيٺ اچي وئي<ref>which began about 127 CE. "Falk 2001, pp. 121–136", Falk (2001), pp. 121–136, Falk, Harry (2004), ص. 167–176 and Hill (2009), ص. 29, 33, 368–371.</ref> ===ساساني (فارسي) دور=== (3 صدي عيسوي) ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ، ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي بالادستي هيٺ اچي وئي. ساساني حڪمرانن سنڌ کي سڌي صوبي بدران اوڀر سرحدي علائقي طور سنڀاليو، جتي مقامي حڪمران برقرار رهيا پر فارسي اقتدار کي خراج ادا ڪندا هئا. سنڌ هن دور ۾ ايران ۽ هندستان جي وچ ۾ واپاري دروازي جي حيثيت رکي ٿي. پنجين صدي عيسوي ۾ هيفتالي حملن سبب ساساني اثر ڪمزور ٿيو، جنهن کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي گهراڻن جي حڪمراني جو آغاز ٿيو<ref>Encyclopaedia Iranica</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>. O. Skjærvø, Sasanian Coins in the Indus Region</ref><ref>Dani, History of Pakistan</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, Hephthalites</ref>. ===گپتا گھراڻي جو دؤر=== (4 صدي عيسوي کان 478ع تائين) ساساني اثر جي ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ سنڌ ڪجهه عرصي لاءِ گپتا سلطنت جي سياسي اثر هيٺ آئي. پنجين صدي عيسوي جي آخر ۾ هيفتالي (سفيد هڻ) قبيلن جي حملن سبب گپتا اقتدار اتر اولهه هندستان مان ختم ٿيڻ لڳو. ان کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي حڪمرانن جو دور شروع ٿيو، جيڪو روايتي طور راءِ گهراڻي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. ڪجهه وقت لاءِ اتر هندستان جي حڪمران شهنشاهه هرشاوردن جو سنڌ تي سياسي اثر پڻ ذڪر هيٺ اچي ٿو، پر سڌي صوبائي حڪومت جا پڪا ثبوت موجود ناهن<ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===قديم سنڌ جي مشھور شخصيتن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ رائي گهراڻي کان اڳ سنڌ جا قديم حڪمران ! درجو ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو قسم / سڃاڻپ ! مختصر تعارف |- | مقامي حڪمران | [[ميوسيڪانس|راجا ميوسيڪانس]] (Musicanus) | مڪاني حڪمران، سنڌو ماٿري | قديم يوناني ذريعن موجب موسيڪانس سنڌو ماٿريءَ جو هڪ خودمختيار حڪمران هو، جنهن سڪندر اعظم سان مقابلو ڪيو. |- | مقامي حڪمران | [[راجا سامبس]] (Sambus) | مڪاني حڪمران، اتر سنڌ | سامبس قديم سنڌ جو هڪ مقامي سردار هو، جيڪو مقدوني لشڪر جي آمد وقت حڪمراني ڪري رهيو هو. |- | مقامي حڪمران | [[راجا آڪسيڪانس| راجا آڪسِي ڪانَس]] (Oxycanus) | مڪاني حڪمران، سنڌو درياهه جو علائقو | آڪسِي ڪينَس سنڌو درياهه جي ڪناري آباد علائقي جو حڪمران هو، جنهن جو ذڪر يوناني تاريخدانن ڪيو آهي. |- | مقامي حڪمران | [[سوفيٿس]] يا سوفيٽس | مڪاني حڪمران، قديم سنڌ | سوفيٽس کي هڪ سگهارو ۽ منظم حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جنهن وٽ منظم فوج ۽ انتظام هو. |- | غير ملڪي حڪمران | [[دارا اوّل]] | اخيميني سلطنت، ايران | دارا اوّل اخيميني شهنشاهه هو، جنهن سنڌ (هندوش) کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو. |- | غير ملڪي حڪمران | [[سڪندرِ اعظم]] | مقدونيائي سلطنت | سڪندر اعظم 326 ق.م ۾ سنڌ تي حملو ڪيو ۽ هتان جي مقامي حڪمرانن سان جنگيون ڪيون. |- | غير ملڪي حڪمران | [[سليوڪس اوّل نيڪيٽر]] (Seleucus I Nicator) | سليوسي سلطنت | سليوڪس اوّل سڪندر جي جانشينن مان هو، جنهن سنڌ ۽ ڀارت جي سرحدي علائقن تي دعويٰ ڪئي. |- | غير ملڪي حڪمران | [[چندرگپت موريا]] (Chandragupta Maurya) | موريا سلطنت | چندرگپت موريا سنڌ سميت اتر هندستان ۾ مضبوط مرڪزي سلطنت قائم ڪئي. |- | غير ملڪي حڪمران | [[اشوڪ اعظم]] (Ashoka the Great) | موريا سلطنت | اشوڪ اعظم بدھ مت جي تبليغ ڪئي ۽ سنڌ ۾ به اخلاقي ۽ انتظامي سڌارا آندا. |- | قبائلي / سلطنتي | [[سڪا]] / [[اسڪٿي]] (Scythians / Sakas) | وچ ايشيائي قبيلائي حڪمران | سڪا وچ ايشيا مان آيل قبيلن هئا، جن سنڌ ۽ ڀرپاسي ۾ حڪومت ڪئي. |- | قبائلي / سلطنتي | [[پارتھين]] / [[پھلاوا]] (Parthians / Pahlavas) | ايراني نسل جي سلطنت | پارتھين ايراني نسل جا حڪمران هئا، جن سنڌ تي به سياسي اثر قائم رکيو. |- | قبائلي / سلطنتي | [[ڪوشان]] (Kushans) | وچ ايشيائي سلطنت | ڪوشان سلطنت واپار، سڪن ۽ بدھ مت جي واڌ لاءِ مشهور هئي ۽ سنڌ تائين ڦهليل هئي. |- | قبائلي / سلطنتي | [[اڇا ھن]] (White Huns) | خانہ بدوش حمله آور | اڇا هن وچ ايشيائي خانہ بدوش هئا، جن سنڌ سميت ڏکڻ ايشيا تي حملا ڪيا. |} === راء گھراڻي جو دؤر=== (478ع کان 632ع تائين) پنجين صدي جي آخر (تقريباً 478ع) ڌاري راءِ گهراڻي سنڌ تي باقاعده حڪمراني قائم ڪئي، جنهن جو گاديءَ جو هنڌ اروڙ هو === راء گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ رائي گهراڻي جا حڪمران (سنڌ) ! ترتيب ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر تعارف |- | 1 | [[راء ديواجي|راءِ ڏيوَاجي]] (Rai Diwaji) | تقريباً 489ع کان اڳ | راءِ گهراڻي جو باني حڪمران هو، جنهن برهمڻ آباد کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ۽ سنڌ ۾ منظم حڪومت جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[راء سھارس پھريون|راءِ ساهيرس اوّل]] (Rai Sahiras I) | 489ع – 510ع | راءِ ڏيوَاجي جو جانشين هو، جنهن سنڌ جي سرحدن کي وڌايو ۽ انتظامي نظام کي مضبوط ڪيو. |- | 3 | [[راء سھاسي پھريون|راءِ ساهسي اوّل]] (Rai Sahasi I) | 510ع – 524ع | راءِ گهراڻي جو هڪ سگهارو حڪمران هو، جنهن امن، واپار ۽ فوجي تنظيم تي ڌيان ڏنو. |- | 4 | [[راء سھارس ٻيون|راءِ ساهيرس ٻيو]] (Rai Sahiras II) | 524ع – 600ع | راءِ گهراڻي جو سڀ کان مشهور حڪمران سمجھيو وڃي ٿو، جنهن سنڌ کي سياسي ۽ فوجي طاقت ڏني. |- | 5 | [[راء سھاسي ٻيون|راءِ ساهسي ٻيو]] (Rai Sahasi II) | 600ع – 632ع | راءِ گهراڻي جو آخري حڪمران هو، جنهن جي وفات کان پوءِ برهمڻ گهراڻي جو آغاز ٿيو. |} ===برھمڻ گھراڻي جو دؤر=== (632ع کان 712ع تائين) ===برھمڻ گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر تعارف |- | 1 | [[راجا چچ|راجا چچ برهمڻ]] (Chach of Sindh) | 632ع – 666ع | سنڌ جو پهريون برهمڻ حڪمران، جنهن راءِ گهراڻي کان پوءِ حڪومت سنڀالي ۽ سنڌ کي مضبوط انتظامي نظام ڏنو. |- | 2 | [[راجا چندر|راجا چندر برهمڻ]] (Chandar of Sindh) | 666ع – 670ع | چچ برهمڻ جو ڀاءُ، ٿوري عرصي لاءِ حڪمران رهيو ۽ حڪومت کي مستحڪم رکيو. |- | 3 | [[راجا ڏاهر|راجا ڏاهر برهمڻ]] (Raja Dahir) | 670ع – 712ع | سنڌ جو آخري هندو حڪمران، جنهن محمد بن قاسم سان جنگ ڪئي ۽ 712ع ۾ شهيد ٿيو. |} .راءِ گهراڻي جي حڪومت جو خاتمو تقريباً 632ع ۾ اروڙ جي برهمڻ چچ آندو، جنهن کان پوءِ چچ گهراڻي جو دور شروع ٿيو. هن دور ۾ سنڌ جون حدون ملتان ۽ رڻ ڪڇ تائين ڦهليل هيون ۽ اروڙ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. === عربن جو دور === سنڌ ۾ عربن جو دؤر سنڌ جي فتح بعد بنو اميه ، بنو عباس گھراڻن جي مقرر ڪيل گورنرن جي حڪومت سان گڏوگڏ ھباري خاندان جي نيم خودمختيار حڪومت تي مشتمل رھيو آھي [[فائل:ManuscriptAbbasid.jpg|thumb|کاٻو|عباسي دور ۾ لکيل هڪ دستاويز]] [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|220px|کاٻو|عربن پاران پاڪستان ۽ هندوستان جي علائقن ۾ ڪيل حڪومت]] [[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|اموين پاران فتح ڪيل سنڌ: {{legend|#a1584e|[[محمد]] جي وقت ڪيل فتحون 622–632}} {{legend|#ef9070|[[خلافت راشده|راشديا خلافت]] دوران ڪيل فتحون ، 632–661}} {{legend|#fad07d|[[خلافت اموي]] دوران فتحون 661–750}}]] سنڌ ۾ اسلام عرب واپارين وسيلي ساحلي علائقن ۾ اڳ ئي متعارف ٿي چڪو هو<ref>Richard Eaton, The Rise of Islam and the Bengal Frontier</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref>. 711ع ۾ اموي خلافت جي سالار [[محمد بن قاسم]] سنڌ تي لشڪرڪشي ڪئي. 712ع ۾ [[راجا ڏاهر]] جي شڪست ڏني. 713ع تائين اروڙ، برهمڻ آباد ۽ ملتان تي ڪنٽرول حاصل ڪيو<ref>Al-Baladhuri, Futūḥ al-Buldān</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Muhammad ibn Qasim”</ref><ref>Chachnama</ref>. راجا ڏاھر جي شڪست کان پوء [[ديبل]]، [[اروڙ]] ۽ [[ملتان]] سميت [[سنڌو درياھ |سنڌو ماٿري]] جا اهم علائقا اسلامي حڪمراني هيٺ اچي ويا. هن فتح سان سنڌ ۾ رياستي سطح تي اسلام جو آغاز ٿيو، جڏهن ته عرب واپارين وسيلي اسلام اڳ ئي ساحلي علائقن تائين پهتل هو. ان دور ۾ سنڌ ۽ ملتان ۾ [[ٻڌ ڌرم]] جا مضبوط مرڪز موجود هئا، جڏهن ته راجا ڏاهر کي عرب تاريخنويسيءَ ۾ منفي ۽ غير مقبول<ref name="Gier">Nicholas F. Gier, ''FROM MONGOLS TO MUGHALS: RELIGIOUS VIOLENCE IN INDIA 9TH-18TH CENTURIES'', presented at the Pacific Northwest Regional Meeting American Academy of Religion, Gonzaga University, May 2006 [http://www.class.uidaho.edu/ngier/mm.htm]. Retrieved 11 December 2006.</ref><ref name=Naik>{{cite book|last=Naik|first=C.D.|title=Buddhism and Dalits: Social Philosophy and Traditions|year=2010|publisher=Kalpaz Publications|location=Delhi|isbn=978-81-7835-792-8|page=32}}</ref> طور پيش ڪيو ويو آهي. محمد بن قاسم جي مهم ۾ [[منجنيق|منجنيقن]] جو استعمال ثابت آهي، جڏهن ته لشڪر جي انگ بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. 711 عرب نقشيدانن پاران سنڌ کي "سند" لکيو ويو، جنهن کان اڳتي واري علائقي کي "ھند" ڪوٺيو ويو. ان وقت محمد بن قاسم سنڌ جي گادي جو هنڌ [[منصوره]] کي ڪيو، ان شهر بعد ۾ [[ابو مشعر السندي]]، [[ابو عطا سنڌي|ابو عطا السندي]]،<ref>{{cite web|author=Seidensticker, Tilman |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-ata-al-sindi-COM_26286 |title=Abū ʿAṭāʾ al-Sindī – Brill Reference |publisher=Referenceworks.brillonline.com |date= |accessdate=2012-08-03}}</ref>. ان عرب دؤر ۾ ابو راجا سنڌي ۽ [[سند بن علي|سنڌ ابن علي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[ابو راجا سنڌي]] ۽ [[سند بن علي]]، ابتدائي اسلامي دور ۾ “السندي” نسبت سان سڃاتل شخصيتون آهن، جن جو تعلق سنڌ سان ڄاڻايو وڃي ٿو. [[عرب]] تذڪرن موجب اهي اسلامي علمي يا انتظامي حلقن سان وابسته رهيا، پر سندن حياتيءَ بابت تفصيلي ۽ متفقه سوانحي ڄاڻ محدود آهي. [[ديبل جي بندرگاھ]] ۾، گھڻي ڀاڱي سمورن [[باوارج|باوراجن]] پاران اسلام قبول ڪيو ويو جن ۾ جهاز راني، [[جاگرافي]] ۽ ٻولين جا ماهر شامل ھئا. جديد مؤرخن ان کي مبالغه آرائي قرار ڏنو آھي سندن خيال مطابق ڪجهه ملاحن [[اسلام]] قبول ڪيو ۽ "گهڻي ڀاڱي سمورا" واري ڳالھ ثابت ناهي<ref>Hourani, Arab Seafaring</ref>. اموي دور کان پوءِ سنڌ ۾ [[هباري خاندان]] (9هين صدي) هڪ نيم خودمختيار حڪومت قائم ڪئي، جنهن جي گادي [[منصوره]] هئي. ديبل [[عربي سمنڊ]] جو اهم بندرگاهه بڻيو، جتان سنڌي ۽ عربي ملاح [[بصره]]، [[عمان]]، [[يمن]]، اوڀر آفريقا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا تائين سفر ڪندا هئا<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.pk/books?id=BPpZJDc6LIMC&pg=PA198&dq=nizami+on+sind&hl=en&sa=X&ei=PSIoT7mtCMaBOqa47ckC&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q=nizami%20on%20sind&f=false |title=A Hundred Horizons: The Indian Ocean in the Age of Global Empire – Sugata Bose – Google Books |publisher=Books.google.com.pk |date=2004-12-26 |accessdate=2012-08-03}}</ref>. نائين صدي عيسويءَ ۾، جڏهن [[عباسي خلافت]] جي مرڪزي گرفت ڪمزور ٿيڻ لڳي ۽ صوبي سنڌ ۾ قبيلائي ۽ سياسي ڇڪتاڻ وڌي، تڏهن مقامي عرب اثر وارن سردارن مان [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] طاقت حاصل ڪئي. هن دور ۾ سنڌ (خاص طور منصوره/المنصوره جو علائقو) عملي طور مرڪز کان الڳ انداز ۾ هلڻ لڳو؛ حباري حڪمران عباسي خلافت کي رسمي طور مڃيندا رهيا، پر انتظامي ۽ فوجي اختيار گهڻو ڪري سندن هٿ ۾ رهيو. ارشد اسلام جي تحقيقي بيان موجب عمر الحباري هڪ وقت خليفي کي درخواست ڪري سنڌ جي واڳ پنهنجي هٿ ۾ ڏيڻ جو مطالبو ڪيو ۽ ان وقت جي حالتن سبب مرڪزي حڪومت هن رٿ کي قبول به ڪيو، جنهن سان سنڌ ۾ حباري حڪمراني جو بنياد پختو ٿيو. <ref>Arshad Islam، History of Sindh During Pre-Mughal Period</ref> عباسي خلافت جي سياسي ڪمزوري کان پوءِ سنڌ ۾ عملي حڪمراني مقامي سومرا حڪمرانن جي هٿ ۾ رهي. يارهين صدي ۾ [[سلطان محمود غزنوي]] منصوره ۽ [[ملتان]] تي حملا ڪيا. عباسي خلافت جي زوال (1258ع) تائين سنڌ نظرياتي طور عباسي دنيا سان لاڳاپيل رهي. هن دور ۾ مسعودي، [[ابن حوقل]]، اصطخري، طبري، [[البيروني]] [[ابن بطوطه]] جهڙن مؤرخن ۽ سياحن سنڌ بابت اهم تفصيل قلمبند ڪيا، ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[هندوڪش]] جا علائقا به وسيع معنائن ۾ “سنڌ” سڏيا ويا. هي حباري حڪمراني تقريباً ٻه صديون جاري رهي ۽ پوءِ يارهين صديءَ جي شروعات ۾ سلطان محمود غزنوي جي لشڪرن سنڌ تي چڙهائي ڪري حباري قوت کي ٽوڙي وڌو. ماخذن ۾ خاتمي جو سال مختلف ملي ٿو، پر عام طور هي واقعو 1024–1026ع لڳ ڀڳ سان نسبت ڏنو وڃي ٿو؛ وڪيپيڊيا انگريزي موجب محمود غزنوي 1026ع ۾ حباري حڪمرانن کي شڪست ڏئي منصوره کي تباهه ڪري حباري دور ختم ڪيو ===بنو اميه دؤر جي گورنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! گورنر جو نالو ! دورِ حڪومت ! مختصر تعارف |- | 1 | [[محمد بن قاسم]] (Muhammad bin Qasim) | 712ع – 715ع | بنو اُميه جو مشهور سپهه سالار، جنهن سنڌ فتح ڪئي ۽ عرب اسلامي حڪمراني جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[يزيد بن ابي ڪبشه]] (Yazid bin Abi Kabsha) | 715ع | مختصر عرصي لاءِ سنڌ جو عرب گورنر، انتظامي استحڪام لاءِ مقرر ٿيو. |- | 3 | [[حبيب بن مھلب]] (Habib bin Muhallab) | 715ع – 717ع | اموي دور جو گورنر، فوجي ۽ مالي انتظام سنڀاليو. |- |4 | [[عمر بن مسلم باھلي]] (Umer bin Muslim Bahli) | 717ع – 724ع |سنڌ ۽ هندستان ۾ عرب فوجي واڌارن جو ذميوار گورنر. |- |5 |[[بلال بن احوز تميمي]] (Bilal bin Ahoz Tamimi) |724ع ۾ ڪجھ ڏينهن |حبيب بن مهلب جي جيل مان ڀڄي وڃڻ تي کيس عبدالملڪ بن مروان گرفتار ڪرڻ لاء سنڌ موڪليو ھو |- |6 | [[جنيد بن عبدالرحمان]] (Junayd ibn Abd al-Rahman) | 724ع – 729ع | سنڌ ۽ هندستان ۾ عرب فوجي واڌارن جو ذميوار گورنر. |- |7 | [[تميم بن زيد عتبي]] (Tamim bin Zaid Utabi) | 729ع – 730ع | سخاوت جي ڪري مشھور ٿيوئ |- |8 | [[حڪم بن عوانا ڪلبي]] (Al-Hakam bin Awana) | 730ع – 738ع | اموي خلافت جو گورنر، سياسي بيچيني جي دور ۾ مقرر ٿيو. |- |9 | [[عمرو بن محمد بن قاسم]] (Umro bin Muhammad bin Qasim) | 738ع – 743ع | باغين خلاف ڪاروائيون ڪيون |- |10 | [[يزيد بن عرار]] (Yazid ibn ʿArrār) | 743ع – 744ع | سرڪشن خلاف ڪاروائيون ڪيون |- |11 | [[منصور بن جمھور ڪلبي]](Mansoor bin Jamhur) | 744ع – 750ع | بنو اميه جي گورنر کان حڪومت کسي حاڪم ٿيو. عباسي خلافت سان ٽڪراء، ابو موسا خراساني ھٽائڻ لاء ڪاروائيون ڪرايون ۽ سندس خاتمو آندو. ھن کانپوءِ بنو عباس جي گورنرن جو آغاز ٿيو |} ===بنو عباس دؤر جي گورنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ عباسي دور جا عرب گورنر ! نمبر ! گورنر جو نالو ! دورِ حڪومت (هجري/عيسوي) ! مختصر نوٽ |- | 1 | [[موسي بن ڪعب تميمي]] | 124ھ کان 140ھ تائين(758 عيسويءَ تائين) | پھريون عباسي گورنر. هن شهر منصوره جي مرمت ڪرائي ۽ ان کي پنهنجي گادي جو هنڌ مقرر ڪيو. |- | 2 | [[عينيہ بن موسي]] | 140ھ کان | ھن تي خليفو منصور سخت ناراض ٿيو |- | 3 | [[عمر بن حفص عتڪي]] | 140ھ کان 151ھ تائين(69 ــ 768تائين | ھن جي دور ۾ شيعت سنڌي ۾ مضبوط ٿي |- | 4 | [[ھشام بن عمرو تغلبي]] | ھ کان156 تائين(768 يا 769 کان 772يا773 تائين) | شيعن ۽ کين پناھ ڏيندڙن خلاف ڪاروائي ڪئي محمد الاشتر شھيد ٿيوئ |- | 5 | [[معيد بن خليل تميمي]] | | ھن جي وقت خليفي منصور وفات ڪئي ۽ مھدي اقتدار ۾ آيو |- | 6 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 159ھ کان تائين | ھن جي وقت خلافت گجرات ڪيئن بحري حملو ڪيو |- | 7 | [[بسطام بن عمر]] |159ھ کان 161ھ تائين | کيس عباسي خليفي ھٽائي ڇڏيو |- | 8 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 161 ھ | ٻيهر مقرر ٿيو |- | 9 | [[نصر بن محمد اشعت]] | 161 جي | ساڳي سال خليفي مھدي کيس ھٽايو |- | 10 | [[محمد بن سليمان ھاشمي]] | 161ھ | 20 ڏينھن مس رھيو تہ وري نصر بن محمد جي مقرري ٿي. پر ان وچ ۾ خليفي مھدي زبير بن عباس کي گورنر ڪري موڪليو |- | 11 | [[زبير بن عباس]] | 161ھ کان 162ھ | ھڪ سال مس رھيو تہ کيس واپس گھرايو ويو |- | 12 | [[مصباح بن عمرو تغلبي]] | 161ھ کان 163ھ تائين | سندس دور ۾ حالات گھڻا خراب ٿي ويا |- | 13 | [[ليث ظريف]] | 164ھ کان 170ھ تائين(782 کان 787تائين | ھن جيئدورث ۾ مقامي جاٽن بغاوت ڪئي. بصري مان فوج مدد ۾ آئي. بغاوت کي ڪچليو ويو. ان دور ۾ وبا پڻ ڦھلي |- | 14 | [[سالم يونسي]] | 170ھکان 174ھ تائين(787 کان 790 يا791 تائين) | اسماعيل بن علي جو غلام ھيو. ھارون رشيد کيس گورنر مقرر ڪيو. |- | 15 | [[اسحاق بن سليمان]] | 174ھ کان 175ھ تائين | سال کن گورنر رھيو تہ وفات ڪري ويو |- | 16 | [[طيفور بن عبدالله]] | 175ھ | ھن جي دور ۾ ٻن عرب قبيلن ۾ تمام وڏو خوني قبائلي جھيڙو ٿيو جنھن ڪري کيس معزول ڪيو ويو. |- | 17 | [[جابر بن اسعث طائي]] | ٿورڙي مدت | ھي به عرب قبيلن جو جھيڙو بند ڪرائڻ ۾ ناڪام ويو |- | 18 | [[سعيد بن مسلم]] | ٿورڙي مدت | جي سنڌ ۾ آيو ئي ڪانه. پنھنجي ڀاءُ ڪثير بن مسلم کي نائب ڪري موڪليو جيڪو مؤرخن مطابق بد ڪردار ھيو |- | 19 | [[عيسي بن جعفر]] | ٿورڙي مدت | جي بہ سنڌ آيو ئي ڪانه ۽ محمد بن عدي کي نائب ڪري موڪليائين جنھن جي وقت ۾ قبائلي اختلافن کي وڌيڪ هوا ملي. ملتان ڀڄي ويو. پر ملتان وارن کيس واپس ڪري ڇڏيو |- | 20 | [[عبدالرحمان]] | ٿورڙي مدت | حالات سنڀالي نه سگھيو ۽ ھارون رشيد کي نااميد ڪيو |- | 21 | [[ايوب بن جعفر]] | ٿورڙي مدت | ناڪام ويو. حالات ٺيڪ نہ ڪري سگھيو. حجازي عربن يمني عربن کي تڙي سنڌ چئن حجازي قبيلن ۾ ورھائي ڇڏي |- | 22 | [[دائود بن يزيد]] | کان220 ھ تائين(820تائين | ھن پنھنجي ڀاء مغيرہ جي مدد سان فوج ڪشي ڪئي ۽ عرب قبيلن جي جھيڙو تي ضابطو آندو |- | 23 | [[بشر بن دائود]] | 820ع کان | ھارون کيس پيء جي وفات بعد گورنر ڪيو. مامون جي وقت ۾ کيس باغي ٿيڻ جو الزام لڳو ۽ معزول ڪيو ويون پر ھن بعد ۾ مامون رشيد وٽ پيش ٿي وفاداري ثابت ڪئي. |- | 24 | [[غسان بن عباد]] | 213ھ کان 216ھ | ھن بشر تي چڙھائي ڪري مامون رشيد وٽ پيش ڪرايو |- | 25 | [[موسي بن يحيٰ برمڪي]] | ب221ھ تائين(835تائين) |موسيٰ جي زماني ۾ سنڌ مان جيڪا رقم بغداد ويندي هئي تاريخدانن مطابق خرچ پکو ڪڍي ڪري اٽڪل ڏهه لک درهم هوندي هئي. موسيٰ جو ڳاڻيٽو سنڌ جي ڪامياب گورنرن ۾ ٿئي ٿو |- | 26 | [[عمران بن موسي برمڪي]] | 221ھ تي پيء جي وفات بعد مقرر ٿيو 226ھ تائين | جاٽن جي بغاوت ڪچلي ، ميدن سان جنگ ڪئي. حجازي ھباري عربن کيس قتل ڪيو |- | 27 | [[عنبسا بن اسحاق]] | —226ھ کان 240ھ تائين | ديبل ۾ تعميراتي ڪم ڪرايا |- | 28 | [[هارون بن ابي خالد مروزي]] | ھ کان240ھ تائين(854 يا 855) | عباسي اقتدار جو آخري نمائندو. ھن کانپوءِ ھباري عرب خاندان جي خودمختيار حڪومت جو آغاز ٿيو |} === عربن جي ھباري گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ هباري خاندان جا حڪمران (سنڌ) ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور (هجري) ! گاديءَ جو هنڌ ! حيثيت ! اهم تاريخي نوٽس |- | 1 | [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] (Umar ibn Abdul Aziz Habari) | 270ھ کان 303 ھ تائين | باتيا (منصوره ڀرسان) | خودمختيار حڪمران | هباري خاندان جو طاقتور حڪمران هو. وڏي حڪمت عملي سان سڄي سنڌ کي پنهنجي تابع رکيو. خليفي جي نالي جو خطبو جاري رکندو رهيو، جنهن سبب خلافت کي سندس خودمختياريءَ جو اندازو نه ٿي سگهيو. هن کان پوءِ خلافت سنڌ ڏانهن ڪو سڌو والي موڪلي نه سگهي. |- | 2 | [[عبدالله بن عمر ھباري]] جي دور جو علمي واقعو | 303ھ کان سنڌ تي 30 سال حڪومت ڪئي | — | ھباري حڪمران | هن دور ۾ هڪ هندو راجا جي درخواست تي قرآن پاڪ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو ويو، جيڪو سنڌ ۾ اسلامي ۽ مقامي ثقافتي ميل جول جو اهم مثال آهي. |- | 3 | [[عمر بن عبدالله|عمر بن عبدالله هباري]] (Umar ibn Abdullah Habari) | 1010ع تائين | | هباري حڪمران | سندس دور ۾ اسماعيلي تحريڪ سنڌ ۾ تبليغ شروع ڪئي. هن جي دور کان پوءِ هباري خاندان جي حڪومت جو خاتمو ٿيو. هباري خاندان جي خاتمي کان پوءِ سنڌ غزنوي سلطنت جي قبضي ۾ آئي، ۽ [[سرھنگ خطيبي]] کي غزنوي گورنر مقرر ڪيو ويو. |} === سومرن جو دور === {{main|سومرن جي سنڌ تي حڪومت}} حباري دور کان پوءِ اتر سنڌ تي غزنوي دور شروع ٿيو ۽ ان سياسي خلا ۾ ڏکڻ سنڌ ۾ مقامي طاقت طور سومرا اڳتي وڌيا. سومرن جي تاريخ تي مؤرخن جا حڪمرانن جي سلسلي بابت اختلافي خيال آھن سومرن جي ابتدائي دور بابت جديد تحقيق صاف چوي ٿي ته سندن اوائلي تاريخ غير واضح آهي. “حفيـف/خفيـف” نالي حڪمران جو ذڪر [[محمود غزنوي]] جي [[منصوره]] تي حملي جي حوالي سان اچي ٿو، پر اهو قطعي طور طئه ناهي ته اهو حڪمران آخري حباري هو يا پهريون/ابتدائي سومرو؛ تنهنڪري “سومرن کي سڌيءَ طرح عباسي خلافت طرفان سمارا مان مقرر ڪيل” يا “[[سومرا]] لفظ جو قطعي مطلب [[سمارا]] جو” جهڙيون دعوائون، مضبوط علمي حوالن کان سواءِ، احتياط سان بيان ڪرڻ گهرجن. جيئن تاريخي تسلسل مان معلوم ٿئي ٿو ته سنڌ تي “مرڪزي خلافتن جو رسمي اثر” اڳ ئي موجود هو، پر [[بغداد]] يا عباسي مرڪز جي ڪمزوريءَ کان پوءِ سنڌ جهڙن پري پيل علائقن ۾ مقامي حڪمران گهڻو ڪري عملي خودمختياري اختيار ڪندا رهيا؛ حباري حڪمراني ان جو چٽو مثال آهي، ۽ پوءِ غزنوي حملن کان پوءِ مقامي حڪمران گهراڻن (جهڙوڪ سومرا) کي اُڀرڻ جو موقعو مليو. تاريخي طور سومرا اهي پهريان مقامي حڪمران هئا جن سنڌ کي عرب حڪمراني (712ع–1025ع) کان آزاد ڪرايو. سلطان محمود غزنوي جي المنصوره تي حملي ۽ سنڌ تي سندس ناڪام گرفت کان پوءِ سومرن عرب حباري حڪومت (875ع–1025ع) جي جاءِ ورتي. تاريخي طريقيڪار موجب سومرن جو مطالعو انهن سڀني نسلن ۽ قبيلن سان گڏ ٿيڻ گهرجي، جيڪي يارهين صدي عيسويءَ دوران سنڌ ۾ آباد هئا ۽ جن واقعن ۾ حصو ورتو. انهن قبيلن ۾ سما، سهتا، [[ابڙا]]، [[سوڍا]]، [[چنا]]، [[پنھور]]، [[پھوڙ]]، [[گجر]]، [[ڀٽي]]، [[جاڙيجا]] (سما)، [[ٿھيم]]، [[ڳاها]]، تاؤنر، باران، [[جوڻيجا]] (سما)، راجڙ، [[راجپر]]، [[ڪاڇيلا]] ۽ ٻيا شامل هئا، جن سومرن سان گڏجي سنڌ ۾ مقامي حڪمراني قائم ڪرڻ جي تاريخي جدوجهد ۾ ساٿ ڏنو. اهي قبيله [[ميرپور ماٺيلو]] کان وٺي [[واگھا ڪوٽ]] ۽ ان کان اڳتي ڪڇ–ڀوڄ تائين پنهنجن زرعي علائقن ۾ آباد هئا. اهي اندروني طور خودمختيار هئا، پر سومرا حڪومت کي خراج ادا ڪندا ۽ فوجي مدد (levies) فراهم ڪندا هئا. سومرن جي اثر سان گڏ، [[جت]] ۽ [[ملاح]] قبيلن جا ماڻهو به ايتري طاقت رکندا هئا، جو 1027–28ع ۾ سنڌو درياهه تي غزنوي ٻيڙين کي للڪارڻ جي سگهه رکندا هئا. سومرا سنڌ ۾ پرڏيهي قبضي ۽ حڪمراني خلاف قومي مزاحمت جا اڳواڻ هئا<ref>The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule.Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |title=Data |website=www.uok.edu.pk |format=PDF}}</ref>1025ع ۾، سومرا ماتلي تعلقي جي ڳوٺ ٿري (موجوده ضلع بدين) ۾ گڏ ٿيا ۽ پنهنجي سردار، سومرو نالي شخص کي سنڌ (ڏکڻ) جو حڪمران مقرر ڪيو. مير معصوم پنهنجي بيان ۾ سومرا گهراڻي جي نون حڪمرانن جو ذڪر ڪري ٿو، جن مان ارمل سومرو آخري حڪمران ڄاڻايو ويو آهي. بهرحال، عام تاريخي اتفاقِ راءِ موجب [[دودو سومرو پنجون]] جي پٽ همير کي سومرا گهراڻي جو آخري حڪمران سمجهيو وڃي ٿو، جنهن جي تصديق [[عين الملڪ محرو]] (1352ع–1365ع)، اُن وقت جي ملتان جي گورنر، جي خطن مان ٿئي ٿي<ref>The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule.Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>Baloch, N. A. Dr.: Soomran-jo-Daur, Op. Lit. Pp. 120, 126.</ref>. === سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست === {| class="wikitable sortable" |+ سومرا خاندان جا حڪمران (سنڌ) ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر نوٽ |- | 1 | [[سومرو (امير)|سومرو سردار]] (Soomra Chief) | 1053 کان (445ھ کان | سومرا خاندان جو باني سمجهيو وڃي ٿو جنهن ڏکڻ سنڌ ۾ راڄ قائم ڪيو جنھن جي گادي محمد تور نالي شھر ھئي |- | 2 | [[ڀونگر سومرو|ڀونگر پٽ سومرو]] (Bhoongar bin Soomro) | 15 سالن تائين (وفات 1068عيسوي 461ھ) | سومرا اقتدار کي منظم ڪيو. |- | 3 | [[دودو سومرو|دودو اول]] (Dodo I) | 24 سال حڪومت ڪئي. 491 جي تائين | لاڙ کان وٺي نصرپور تائين حڪومت جي حدن کان وڌايو هو. چنيسر جو سندس ڀاء ھجن تڪراري آھي. طبعي موت آيس. |- |4 | [[تاراٻائي]] (Tara Bai) | 491 ھ کان | وارث سنگھار صغير ھيو جنھن ڪري ان جي ڀيڻ راڄ سنڀاليو |- | 5 | [[سنگھار سومرو]] (Sanghar) | – 1120ع لڳڀڳ | ھن کي اولاد ڪانه ھئي |- |6 | [[راڻي ھمو ٻائي]] (Queen Himo Bai) | | سنگھار جي زال ، ھن ڌرڪ جي قلعي ۾ گادي منتقل ڪئي ۽ محمد پور ڀاء جي نگراني ۾ رکيو |- | 7 | [[خفيف سومرو]] ( Khafif Soomro) | 536 جي ۾ وفات | راڻي ھمو ٻائي جو ڀاء ھيو |- |8 | [[عمر سومرو پھريون]] (Umer Soomro) | (40 سال حڪومت) | 576 جي ۾ وفات |- | 9 | [[دودو سومرو ٻيون]] (Dodo II) | 590 ھ ۾ وفات تائين | دودو سومرو پھريون جي چاچي جي اولاد مان ھو |- | 10 | [[ڀونگر سومرو ٻيون]] (Bhoongar II) | 33 سال راڄ | دودو پھريون جي اولاد مان ھو. 623ھ ۾ وفات |- | 11 |[[خيرو سومرو]] (Khairo Soomro) | 16 سال جو راڄ | |- |12 | [[محمد طور سومرو]] (Muhammad Toor Soomro) | 15 سال تائين راڄ | |- | 13 | [[خيرو بن محمد]] (Khairo son of Muhammad) | 15 سال راڄ ۾ | محمد طور جو پٽ ھيو |- | 14 | [[دودو سومرو ٽيون]] (Dodo III) | 14 سالن تائين راڄ | خيرو سومرو جو پٽ ھيوئ |- | 15 | [[طائي سومرو]] (B Tai Soomro) | 14 سال راڄ | دودو ٽيون جو پٽ ھيو. |- | 16 |[[چنيسر سومرو]] (Chanesar Soomro) | 18 سال جو راڄ | طائي جو پٽ ھيو. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو. ھن جي زال ليلان ھئي. ليلان چنيسر وارو افسانو انھن متعلق ھيو |- |17 | [[ڀونگر سومرو ٽيون ]] (Bhungar III) | 15 سال تائين راڄ | چنيسر جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 18 | [[خفيف سومرو ٻيون]] (Khafif II) | 18 سال راڄ ۾ | ڀونگر سومرو ٽيون جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 19 | [[دودو سومرو چوٿون]] (Dodo VI) | 25 سالن تائين راڄ | خفيف سومرو ٻيون جو ڀاء ۽ سندس وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو |- | 20 | [[عمر سومرو ٻيون]] (Umer Soomro II) | 35 سال راڄ ۾ | دودو سومرو چوٿون جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 21 | [[ڀونگر سومرو چوٿون]] (Bhungar VI) | 10 سالن تائين راڄ | عمر سومرو ٻيون جو ڀٽ ۽ سندس وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو |- | 22 | [[ھمير سومرو]] (Hameer Soomro) | ک 1403 تائين(843ھ تائين | سومرا خاندان جو آخري حڪمران؛ ان کان پوءِ سمن خاندان سنڌ جو حڪمران بڻيو. |} === سمن جو دور === {{main|سمن جو راڄ}} [[فائل:View of Makli by Usman Ghani.jpg|thumb|کاٻو|[[مڪلي]] جو هڪ نظارو]] [[ڄام انڙ فيروزالدين]]، [[دهلي سلطنت]] کي للڪاريندي سما حڪومت جا بنياد وڌا ۽ پنهنجي لاءِ سنڌ جو سلطان جو لقب اختيار ڪيو. [[سما گھراڻو|سما گهراڻي]] جي حڪمراني پنهنجي عروج تي [[ڄام نظام الدين سمو|ڄام نظام الدين ]] (ڄام نندو) جي دور ۾ پهتي. سندس حڪمراني (1461ع کان 1509ع) دوران گاديءَ جو هنڌ ٺٽو ۽ مڪلي جون ٽڪريون وڏي ترقيءَ سان همڪنار ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ ٺٽو قديم بندرگاھ ديبل جو متبادل بڻجي اُڀريو. ڄام نندو جي دور ۾ [[سنڌي ادب]]، تعمير، فن ۽ ثقافت ۾ غيرمعمولي ترقي ٿي ۽ وطن سان محبت جو جذبو سماجي زندگيءَ ۾ نمايان رهيو. سمن پنهنجي دور ۾ وطني تعميرات، فنونِ لطيفه ۽ موسيقيءَ ۾ اعليٰ مثال قائم ڪيا. ان زماني جي نمايان شخصيتن ۾ [[قاضي قاضن]]، [[دريا خان]] ۽ [[مخدوم بلاول]] شامل هئا. توڙي جو ٺٽو هڪ وڏو ۽ خوشحال شهر هو، پر ان جي حفاظت لاءِ ايتري مضبوط فوج موجود نه هئي جو ارغونن ۽ ترخانن جي حملن جو مقابلو ڪري سگهي. نتيجي طور انهن حملن دوران ڪيترائي سما حڪمران قتل ٿيا، ۽ آخرڪار ڄام فيروز جي دور ۾ ٺٽو [[ارغون|ارغونن]] ۽ [[ترخان|ترخانن]] جي قبضي هيٺ اچي ويو. === سما گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== ===ارغون ۽ ترخان=== هيٺين سنڌ ۾ سمنن جي سلطنت 1519ع ۾ هڪ مغل مهم جو، شاھ بيگ ارغون، هٿان ختم ٿي وئي. ارغون گهراڻي جي حڪومت لڳ ڀڳ پنجيتاليهه (35) سال جاري رهي. [[شاھ بيگ ارغون]] 1522ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جانشين سندس پٽ شاھ حسين ٿيو. شاهه حسين هڪ ڏاهو حڪمران هو ۽ هن سنڌ ۾ امن امان قائم ڪرڻ تي خاص ڌيان ڏنو. سندس حڪومت جي دور ۾ مغل شهنشاهه همايون سنڌ ڏانهن ڀڄي آيو ۽ هتي کيس لڳاتار بدقسمتين کي منهن ڏيڻو پيو. شاھ حسين 1555ع تائين پرامن نموني حڪومت ڪندو رهيو، ۽ انهيءَ سال سندس وفات ٿي. شاھ حسين جو ڪو به وارث نه هو، ڇو ته سندس اڪيلو پٽ ننڍپڻ ۾ ئي فوت ٿي ويو هو. شاهه حسين جي ڊگهي حڪومت، جيڪا لڳ ڀڳ ٽيٽيھ (33) سال جاري رهي، دوران سنڌ ٻن ماتحت حڪومتن ۾ ورهايل هئي. مٿيون سنڌ، بکر کان سيوهڻ تائين، سلطان محمود جي انتظام هيٺ هو، جيڪو شاھ بيگ ارغون جي پسنديده [[امير فاضل ڪوڪلتاش]] جو پٽ هو. هيٺين سنڌ شاھ حسين جي قابل هٿن ۾ هئي. شاهه حسين جي وفات کان پوءِ هيٺين سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪ بااثر شخص مرزا عيسا ترخان هو، جيڪو شاهه بيگ ارغون سان گڏ سنڌ آيو هو. جيتوڻيڪ مرزا عيسى ترخان ڳجهي نموني سلطان محمود سان اهو معاهدو ڪيو هو ته شاھ حسين جي وفات کان پوءِ سنڌ ٻنهي جي وچ ۾ الڳ الڳ ورهائي سنڀالي ويندي، پر آخري [[ارغون]] حڪمران جي جانشيني حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن سڄي سنڌ جو واحد حڪمران بڻجڻ جو منصوبو ٺاهيو. شاھ حسين جي وفات کان پوءِ ملڪ جي غير مستحڪم حالتن سبب، ڪجهه مقامي سردارن سلطان محمود کان [[سيوهڻ]] جو قبضو کسيو، جنهن بعد سلطان محمود اتر طرف هليو ويو ۽ [[سيوهڻ]] کان اتر وارن علائقن تائين محدود ٿي ويو. [[مرزا عيسا خان ترخان]]، جنهن وٽ مضبوط فوج هئي، سيوهڻ ڏانهن وڌيو ۽ جلد ئي اتي موجود مقامي سردارن کي شڪست ڏني. سيوهڻ کي هيٺين سنڌ ۾ شامل ڪرڻ کان پوءِ، هن سلطان محمود جي علائقي تي حملو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ اتر طرف [[بکر]] تائين اڳتي وڌيو<ref>Two Minor Invasions Of Sindh* BY A.B. Advani, M.A.. LLB. (Read before the Sill(f Histmical Society 011 25th Septembe1; 7940.); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 71 & 72; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. جڏهن [[مرزا عيسا خان ترخان]] محسوس ڪيو ته سندس فوج هن مهم لاءِ ڪافي نه آهي، تڏهن هن [[باسين]] (Bassein) ۾ پورچوگالي گورنر ڏانهن فوجي مدد لاءِ سفير موڪليا. ان جي بدلي ۾ هن پورچوگالين کي فوجي خرچ ادا ڪرڻ ۽ کين خاص واپاري سهولتون ڏيڻ جو واعدو ڪيو. پورچوگالي حڪومت ان کي هڪ وڏي ترغيب سمجهيو ۽ پيڊرو باريٽو رولن (Pedro Barreto Rolin) جي ڪمان هيٺ 28 جهازن ۾ 700 فوجي موڪليا. انهن مان 24 جهاز سلامت ٺٽي پهتا. ان وچ ۾ مرزا عيسى ترخان سلطان محمود سان صلح ڪري ورتي، ۽ [[پيڊرو باريٽو رولن]] کي اطلاع ڏنو ويو ته هاڻي سندس خدمتن جي ضرورت ناهي رهي. پرتگالي ڪمانڊر ميرزا عيسى جي پٽ [[جان بابا]]، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو نگران هو، کان سنڌ ۾ فوجي مهم لاءِ جهاز تيار ڪرڻ جا خرچ ادا ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. هن فطري مطالبي جو جواب اطمينان بخش نه هو، جنهن سبب پورچوگالين ۾ سخت ڪاوڙ پيدا ٿي ۽ هنن ٺٽي جي شهر تي حملو ڪري ڇڏيو<ref>Two Minor Invasions Of Sindh* BY A.B. Advani, M.A.. LLB. (Read before the Sill(f Histmical Society 011 25th Septembe1; 7940.); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 72; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref> === ارغون گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === ترخان گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === مغلن جو دؤر === 1524ع ۾، توڙي جو مغل شهنشاهت جو دارومدار ارغون ۽ ترخان فوجين تي هو، تنهن باوجود سنڌ جي ڪجهه بادشاهن انهن جو استقبال ڪيو. اڳتي ايندڙ وقت ۾ سنڌي مغلن جي اثر هيٺ رهيا. === مغل حاڪم نوابن جي فھرست=== === ڪلھوڙن جو دؤر=== === ڪلھوڙا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === ٽالپر دور === {{main|ٽالپر دور}} ٽالپر [[ڪلهوڙن جي سنڌ تي حڪومت|ڪهلوڙن]] جي دعوت تي، [[ڊيرا غازي خان ضلعو|ڊيرا غازي خان]] مان حجرت ڪئي، دعوت جو مقصد [[بلوچ ماڻھو|بلوچ]] ڇڙوڇڙ قبلين کي متحد ڪرڻ هو. ٽالپرن هتي [[سنڌي ٻولي]] سکي ۽ جي سنڌ جي اتر طرف آباد ٿيا. هنن ترت بلوچ قبلين کي متحد ڪيو ۽ [[ڪلھوڙن جو دور|ڪلهوڙا حڪمرانن]] خلاف راءِ عامه جوڙي، [[هالاڻي جي جنگ]] کان پوءِ ٽالپرن ڪلهوڙن کان تخت کسي ورتي. 1783ع ۾ ڪلهوڙا سلطنت جي خاتمي کان پوءِ، ٽالپر سردار سنڌ جا حڪمران بڻيا. باهمي معاهدي تحت سنڌ کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو، جيڪي ٽن ٽالپر سرداري خاندانن جي وچ ۾ تقسيم ڪيا ويا. حيدرآباد وارو خاندان، جنهن جو سربراهه مير فتح علي خان هو، هيٺين سنڌ جو انتظام سنڀاليو ۽ حيدرآباد کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. مير سهراب خان مٿين سنڌ ڏانهن ويو ۽ خيرپور کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. مير ٺر خان اوڀر طرف هڪ ننڍي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ميرپور ان خاندان جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st ;May, 1936)SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 79; Edited by: Dr.Mubarak Ali; Gautam Publishers 27-Temple Road Upper U.B.L Building Lahore</ref>. 1808ع، 1809ع ۽ 1820ع جون انگريزي سفارتي مهمون حيدرآباد واري خاندان سان رابطي ۾ رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو خاندان سنڌ ۾ ٽالپرن جو سڀ کان اهم ۽ طاقتور خاندان سمجهيو ويندو هو. هن خاندان جي سربراهه مير فتح علي خان وڏي دانائي سان حڪومت ۾ پنهنجن ٽن ڀائرن ـ مير غلام علي خان، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان ـ کي پاڻ سان شريڪ ڪيو. اهي چارئي ڀائر پاڻ ۾ گهري محبت سبب “چار يار” يا “چار دوست” جي نالي سان مشهور ٿيا. اهڙي طرح سنڌ ۾ گڏيل حڪومت جو هڪ غيرمعمولي نظام قائم ٿيو. پر هي گڏيل حڪومت صرف نالي ماتر هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ مير فتح علي خان جي حياتيءَ دوران سڀني سرڪاري فرمانن ۽ حڪمن تي صرف سندس ئي مُهر لڳندي هئي. مير فتح علي خان جي دورِ حڪومت ۾ سنڌ سان انگريزن جي واپار کي ٻيهر هٿي ملي، جيڪو اڳ ڪلهوڙا حڪمران ميان سرفراز خان جي دور ۾ ڪمزور ٿي ويو هو ۽ پوءِ مڪمل طور ختم ٿي چڪو هو. هندستان جي گورنر جنرل لارڊ ويلزلي جي خواهش تي، بمبئي سول سروس جو آفيسر مسٽر نيٿن ڪرو 1798ع ۾ سنڌ موڪليو ويو ته جيئن سنڌ ۾ انگريزي واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون وڃن<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 79; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. مير فتح علي خان 1802ع ۾ وفات ڪري ويو. ان کان پوءِ جڏهن سندس ڀاءُ مير غلام علي خان تخت نشيني بعد جلد ئي بمبئي حڪومت ڏانهن پنهنجو نمائندو موڪليو، جنهن ۾ هن پنهنجي مرحوم ڀاءُ پاران مسٽر نيٿن ڪرو کي سنڌ مان نيڪالي ڏيڻ تي معذرت ڪئي ۽ برطانوي حڪومت سان دوستانه لاڳاپن جي بحالي جي خواهش ظاهر ڪئي، ته برطانوي حڪومت خوش دليءَ سان ان تي راضپو ظاهر ڪيو.حيدرآباد جي ميرن برطانوي حڪومت سان هي اتحاد ان اميد سان ڪيو ته ان ذريعي پنهنجي حيثيت کي ايترو مضبوط ڪري سگهن، جو هو ڪابل جي شاهه شجاع کي للڪارڻ جي سگهه حاصل ڪري وٺن، جيڪو 1803ع ۾ سنڌ لاءِ هڪ ناپسنديده مهمان بڻجي آيو هو، ۽ جنهن جي نالي ماتر بالادستي کي ٽالپر مير مڃيندا هئا. ٻئي پاسي، برطانوي حڪومت به سنڌ سان دوستانه لاڳاپن جي بحالي کي ضروري سمجهيو، ته جيئن افغانستان جي رستي فرانس ۽ ايران طرفان هندستان تي ممڪن حملي کي روڪي سگهجي<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 80; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. 1811ع ۾ مير غلام علي خان هڪ زخمي هرڻ سبب فوت ٿي ويو، جنهن پنهنجي سينگ سان مير جي پير کي لڳي زخمي ڪري ڇڏيو هو. “چار يار” مان هاڻي رڳو ٻه باقي رهيا ـ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان. مير ڪرم علي خان هڪ خوش مزاج انسان هو، جنهن جي دورِ حڪومت ۾ سياست کان وڌيڪ شاعري ۽ ادب کي مقبوليت حاصل هئي. جيتوڻيڪ کيس رئيس يا سردار چيو ويندو هو، پر ملڪ جو اصل انتظام گهڻي ڀاڱي سندس ڀاءُ مير مراد علي خان هلائيندو هو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 86; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref> 1816ع ۾ ڪڇ جي راڻي سان هڪ معاهدو مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، ڪڇ ۾ برطانوي حڪومت جي طاقت آهستي آهستي وڌڻ لڳي. سنڌ جي سرحد ڪڇ سان ملي پئي، تنهن ڪري برطانوي حڪومت 1820ع ۾ سنڌ سان به معاهدي جي تجديد کي سياسي طور مناسب سمجهيو. 1820ع ۾ نئين معاهدي جي ڳالهين لاءِ هڪ موقعو تڏهن پيدا ٿيو، جڏهن حيدرآباد جي ميرن جا سپاهي بدلي طور برطانوي فوج تي حملو ڪري ويٺا، جڏھن ته اها برطانوي فوج سنڌ جي اوڀرئين سرحد تي کوسا قبيلي جي ڦورن جي هڪ ٽولي جو پيڇو ڪندي غلطيءَ سان سنڌي سپاهين جي هڪ دستي سان ٽڪرائجي پئي هئي. هن واقعي مان فائدو وٺندي، بمبئي حڪومت ميرن کان “سنڌ جي حڪمرانن طرفان ڪيل بنا جواز دشمني وارن عملن” بابت تاوان ۽ وضاحت جو مطالبو ڪيو. انهيءَ مقصد لاءِ ڪيپٽن سڊليئر، مسٽر ڊبليو. سائمن، ڊاڪٽر هال ۽ ميجر ووڊ هائوس تي ٻڌل هڪ سفارتي مشن سنڌ موڪليو ويو، ته جيئن سنڌ جي ميرن سان نئون معاهدو طئي ڪيو وڃي. انهن چئن مهمانن جو شاندار مهمان نوازيءَ سان استقبال ڪيو ويو، ۽ 9 نومبر 1820ع تي مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان سان معاهدو ڪيو ويو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 86 & 87; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. ٽالپرن سنڌ تي 1783ع کان 1843ع تائين حڪومت ڪئي ان کان [[ايسٽ انڊيا ڪمپني|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي لشڪرن [[چارلس نيپئر]] جي اڳواڻي ۾ ٽالپرن کي شڪست ڏئي سنڌ تي قبضو ڪري ورتو. === ٽالپر گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === برٽش دور === '''پاڪستان ٺاهڻ ۾ سنڌ جو ڪردار:'''سنڌ جي مسلمان ليڊرن جي ڪوشش سان اپريل يا مئي 1938ع ۾ سنڌ جي صوبائي مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. 10، 11 ۽ 12 آڪٽوبر 1938ع تي سنڌ مسلم ليگ پاران، ڪراچيءَ ۾ مسلم ليگ جي هڪ وڏي ڪانفرنس سڏائي ويئي، جنهن جي صدارت قائداعظم مرحوم ڪئي. هن ڪانفرس جي موقعي تي گڏيل هندستان جي سمورن مسلم ليڊرن شرڪت ڪئي. ان ڪانفرنس کي پوءِ ”ڪراچي ڪانفرنس“ جي نالي سان سڏيو ويو. ڪانفرنس ۾ [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] مرحوم ٺهراءُ پيش ڪيو، جنهن ۾ واضح طور مطالبو ڪيو ويو، ته جن صوبن ۾ مسلمانن جي اڪثريت آهي، اتي مسلمانن جي حڪومت بنائي وڃي، ته جيئن ٻئي قومون جدا جدا ۽ آزاد آزاد حڪومتون قائم ڪري سگهن. ان موقعي تي قائداعظم مرحوم تقرير ڪندي چيو: ”مون کي يقين آهي، ته سنڌ جو صوبو، [[هندستان]] جي مسلمانن لاءِ هڪ نمونو ٿيندو، ڇاڪاڻ ته هتي جي مسلمانن وڏي بيداري جو ثبوت ڏنو آهي.“ ان کان پوءِ سنڌ جي مسلمانن پاڪستان جي تحريڪ ۾ وڏي جوش، جذبي ۽ ولولي سان حصو ورتو. سڄي هندستان ۾ پهريون ڀيرو [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|سنڌ جي صوبائيءَ اسيمبلي]]ءَ سن 1943ع ۾ پاڪستان جي قيام جي ٺهراءُ پاس ڪيو، جيڪو محترم. [[جي ايم سيد|جي ايم.سيد]] پيس ڪيو. ٻئي ڪنهن به صوبي جي اسيمبليءَ اهڙو ٺهراءُ نه اڳ ئي پاس ڪيو هو، ۽ نه پوءِ ئي ڪا اسيمبلي پاس ڪري سگهي.<ref>آزاديءَ جي تحريڪ ۽ سنڌي شاعري ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛آڪٽوبر نومبر، ڊسمبر 1985ع</ref> === برٽش دؤر جي گورنرن جي فھرست=== 1843ع: سنڌ برطانوي راڄ ۾ شامل ڪئي وئي. 1843ر کان 1936ع تائين سنڌ، بمبئي پريزيڊنسي جو حصو رھي. 1 اپريل 1936ع ڪيث سنڌ الڳ صوبو بڻي ۽ [[سر لينسلٽ گراهام]] سنڌ جو پهريون گورنر ٿيو ۽ [[سر هيو ڊائو]] (Sir Hugh Dow) آخري برطانوي گورنر 15 آگسٽ 1947 تائين رھيو. {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور (مدت) ! حيثيت ! سنڌ لاءِ مختصر ڪردار |- | 1 | [[چارلس نيپئر|سر چارلس نيپئر]] (Sir Charles Napier) | 1843–1847 | [[بمبئي پريزيڊنسي]] | سنڌ تي برطانوي قبضو؛ ٽالپر حڪمرانن جو خاتمو؛ نوآبادياتي انتظام جو آغاز |- | 2 | [[سر جارج آرٿر]] (Sir George Arthur) | 1847–1852 | بمبئي پريزيڊنسي | فوجي ۽ انتظامي نظام کي مضبوط ڪيو؛ زمينداري ڍانچو ترتيب ڏنو |- | 3 | [[لارڊ ايلفنسٽن]] (Lord Elphinstone) | 1853–1860 | بمبئي پريزيڊنسي | ريونيو ۽ عدالتي سڌارا؛ سنڌ کي بمبئي سان وڌيڪ ڳنڍيو |- | 4 | [[بارٽل فريئر|سر بارٽل فريئر]] (Sir Bartle Frere) | 1862–1867 | بمبئي پريزيڊنسي | ريلوي، تعليم ۽ جديد شهري نظام جي شروعات |- | 5 | [[سر سيمور فٽزجيرالڊ|سر سيمور فِٽزجيرالڊ]] (Sir Seymour Fitzgerald) | 1867–1872 | بمبئي پريزيڊنسي | مڪاني سردارن سان تعلقات؛ انتظامي واڌ |- | 6 | [[سر رچرڊ ٽيمپل]] (Sir Richard Temple) | 1877–1880 | بمبئي پريزيڊنسي | ڏڪار انتظام ۽ مالياتي سڌارا |- | 7 | [[لارڊ ري]] (Lord Reay) | 1885–1890 | بمبئي پريزيڊنسي | مڪاني ادارن ۽ تعليم جي واڌ |- | 8 | [[لارڊ ليمينگٽن]] (Lord Lamington) | 1903–1907 | بمبئي پريزيڊنسي | قانون سازي ۽ ميونسپل ادارن جو قيام |- | 9 | [[سر جارج لائيڊ]] (Sir George Lloyd) | 1910–1915 | بمبئي پريزيڊنسي | سياسي سرگرمين تي ڪنٽرول؛ جنگي دور جو انتظام |- | 10 | [[لارڊ ولنگڊن]] (Lord Willingdon) | 1913–1918 | بمبئي پريزيڊنسي | خلافت تحريڪ ۽ سياسي اٿل پٿل دوران سخت حڪمراني |- | 11 | [[سر فريڊرڪ سائيڪس]] (Sir Frederick Sykes) | 1923–1928 | بمبئي پريزيڊنسي | سنڌ جي الڳ صوبي بابت بحث ۽ سياسي تحريڪون |- | 12 | [[سر ليزلي ولسن]] (Sir Leslie Wilson) | 1928–1933 | بمبئي پريزيڊنسي | سنڌ جي صوبي جي قيام لاءِ آئيني تياريون |- | 13 | [[سر جان بيومونٽ]] (Sir John Beaumont) | 1933–1937 | بمبئي پريزيڊنسي | 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي کان جدا ڪرڻ جو عمل مڪمل |- | 14 | [[سر لينسلٽ گراهام]] (Sir Lancelot Graham) | 1936–1941 | سنڌ جو گورنر | سنڌ جو پهريون گورنر؛ صوبائي اسيمبلي ۽ وزارتن جو قيام |- | 15 | [[سر هيو ڊائو]] (Sir Hugh Dow) | 1941–1947 | سنڌ جو گورنر | آخري برطانوي گورنر؛ آزادي ۽ ورهاڱي تائين انتظام |} === برٽش دور جي ڪمشنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور (مدت) ! سنڌ لاءِ خدمتن بابت نوٽ |- | 1 | [[سر چارلس نيپئر]] (Sir Charles Napier) | 1843–1847 | سنڌ جو پهريون ڪمشنر؛ ٽالپر حڪمرانن کان پوءِ برطانوي انتظام جو بنياد وڌو؛ فوجي ۽ سول نظام قائم ڪيو |- | 2 | [[سر بارٽل فريئر]] (Sir Bartle Frere) | 1851–1859 | جديد سنڌ جو معمار؛ رستا، بندرگاهون، تعليمي سڌارا ۽ ميونسپل نظام متعارف ڪرايو |- | 3 | [[ايڇ. بي. اي. فريئر]] (H. B. E. Frere) | 1859–1862 | انتظامي تسلسل؛ ريونيو ۽ قانوني نظام کي مستحڪم ڪيو |- | 4 | [[ڊبليو. ايل. ميري ويڌر]] (W. L. Merewether) | 1867–1877 | سنڌ جي قبيلائي علائقن ۾ امن امان؛ فرنٽيئر پاليسي ۽ ريلوي واڌ |- | 5 | [[چارلس اومني]] (Charles Umney) | 1877–1880 | زمينداري ۽ آبپاشي نظام ۾ بهتري؛ ريونيو انتظام |- | 6 | [[جيمس گائلز]] (James Giles) | 1880–1887 | ميونسپل ادارن کي مضبوط ڪيو؛ شهري انتظام ۾ سڌارا |- | 7 | [[اي. ايڇ. وينس]] (A. H. Vance) | 1887–1891 | ريلوي ۽ واپار کي هٿي؛ بندرگاهي سرگرمين ۾ واڌ |- | 8 | [[اي. ڊبليو. هيوز]] (A. W. Hughes) | 1891–1897 | زرعي سڌارا؛ ڪئنالن ۽ آبپاشي تي ڌيان |- | 9 | [[ايڇ. ايم. جيمس]] (H. M. James) | 1897–1901 | ريونيو ريڪارڊ ۽ مردم شماري انتظام |- | 10 | [[اي. ايڇ. ايس. ڪيلي]] (A. H. S. Kelly) | 1901–1906 | تعليمي ادارن جي واڌ؛ مقامي حڪومتن سان رابطو |- | 11 | [[سي. اي. فيرگوسن]] (C. A. Ferguson) | 1906–1911 | سياسي شعور جي شروعاتي دور ۾ انتظام سنڀاليو |- | 12 | [[ايڇ. اي. ايل. هيلي]] (H. E. L. Healey) | 1911–1916 | پهرين عالمي جنگ دوران سول انتظام؛ امن امان |- | 13 | [[اي. ڊبليو. پي. ڪيري]] (A. W. P. Carey) | 1916–1921 | خلافت تحريڪ ۽ سياسي تحريڪن جي دور ۾ انتظام |- | 14 | [[ايڇ. ٽي. سورلي]] (H. T. Sorley) | 1921–1925 | سياسي اصلاحات؛ مڪاني نمائندگيءَ جي واڌ |- | 15 | [[اي. ايل. ايچ. ايٽڪن]] (A. L. H. Aitken) | 1925–1930 | سنڌ جي الڳ صوبي لاءِ آئيني بحثن ۾ ڪردار |- | 16 | [[ايڇ. ٽي. ليمبرٽ]] (H. T. Lambert) | 1930–1936 | آخري ڪمشنر؛ 1936ع ۾ سنڌ جي بمبئي کان جدائيءَ تائين انتظام |} === برٽش دور جي وزير اعليَ جي فھرست=== 1843 کان 1936 تائين سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي ان عرصي ۾ چيف منسٽر/ پريميئر جو عهدو موجود ئي نه هو بمبئي پريزيڊنسي ۾ به چيف منسٽر جو عهدو 1937ع کان اڳ موجود نه هو تنهنڪري 1937ع کان اڳ سنڌ لاءِ ڪنهن به قسم جو چيف منسٽر موجود نه رهيو. 1937ع ۾ گورنمينٽ آو انڊيا ايڪٽ ، 1937 تحت سنڌ ۾ پهريون ڀيرو چونڊيل وزارت ٺهي. {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور ! سياسي وابستگي ! سنڌ لاءِ خدمتون |- | 1 | [[الله بخش سومرو]] (Allah Bakhsh Soomro) | اپريل 1937 – آڪٽوبر 1938 | آزاد / سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي | سنڌ جو پهريون چونڊيل وزيراعظم؛ زميندار سڌارا، مقامي خودمختياري، هندو-مسلم هم آهنگي |- | 2 | [[غلام حسين هدايت الله]] (Ghulam Hussain Hidayatullah) | مارچ 1938 – اپريل 1940 | مسلم ليگ | انتظامي استحڪام؛ مسلم ليگ جي سياسي تنظيم مضبوط ڪئي |- | 3 | [[الله بخش سومرو]] (Allah Bakhsh Soomro) | اپريل 1940 – آڪٽوبر 1942 | آزاد | برطانوي حڪومت خلاف موقف؛ Quit India تحريڪ جي حمايت سبب برطرف ڪيو ويو |- | 4 | [[غلام حسين هدايت الله]] (Ghulam Hussain Hidayatullah) | آڪٽوبر 1942 – اپريل 1947 | مسلم ليگ | پاڪستان تحريڪ جي حمايت؛ مسلم ليگ کي اقتدار ۾ آندو |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] (Muhammad Ayub Khuhro) | اپريل 1947 – 15 آگسٽ 1947 | مسلم ليگ | پاڪستان ٺهڻ کان اڳ آخري وزيراعظم؛ نئين رياست لاءِ انتظامي منتقلي |} ===پاڪستان جي قيام بعد=== ====ان يونٽ کان اڳ جو دؤر==== ==== ون يونٽ وارو دور==== ==== ون يونٽ کان پوء وارو دور==== ====1988ع کان پوءِ جو نئون دؤر==== === سنڌ بابت محققن ۽ مورخن جي راءِ === سنڌ جي سرزمين قديم زماني کان علم، فن، حڪمت ۽ فڪري روايتن جو اهم مرڪز رهي آهي. تاريخي ذريعن موجب هتي اهڙا عالم، فقيهه ۽ مفڪر پيدا ٿيا، جن جي علمي حيثيت ۽ فڪري اثرات پري پري تائين تسليم ڪيا ويا. سنڌ جي علمي عظمت بابت ڪيترن معروف محققن ۽ مورخن پنهنجا خيال قلمبند ڪيا آهن<ref name=" گرامي"/>. [[ابن صبعيه]] (Abu Sabeeya) پنهنجي تحريرن ۾ لکي ٿو ته سنڌ وارن وٽ علم ۽ حڪمت جو وڏو ذخيرو موجود هو، ۽ اهو به بيان ڪري ٿو ته يونان ۾ موجود علم جو وڏو حصو سنڌ مان منتقل ٿيو. [[ابو معشر]] (Abu Muʿshir) سنڌ جي علمي حيثيت بابت لکي ٿو ته حڪمت، فلسفي ۽ علم سان سنڌين جي رغبت کي دنيا جي ٻين قومن به تسليم ڪيو آهي، ۽ علم جي طلب ۾ سنڌين کي نمايان مقام حاصل رهيو آهي<ref name=" گرامي"/>. تاريخي ڪتاب [[اخبار الحڪماءِ]] ۾ بيان ٿيل آهي ته دنيا جي قومن ۾ سنڌ علم ۽ حڪمت جو سرچشمو رهي آهي ۽ عدل ۽ سياست جي پهرين مرڪزن مان هڪ سمجهي ويندي هئي. ان ڪتاب موجب، جغرافيائي دوري سبب سنڌ جا ڪيترائي علمي ڪتاب ٻين علائقن تائين محدود مقدار ۾ پهتا، تنهن هوندي به جيڪي علمي آثار دستياب ٿيا، سي وڏي اهميت جا حامل هئا<ref name=" گرامي"/>. اسلامي روايتن موجب حضرت عليؓ به سنڌ جي سرزمين کي علم ۽ برڪت واري زمين قرار ڏنو آهي، جتان علم ۽ عرفان جو ظهور ٿيو. انهن بيانن مان سنڌ جي علمي ۽ فڪري حيثيت جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو<ref name=" گرامي">مولانا گرامي صاحب سه ماھي مھراڻ 2- 1975 ص نمبر 210</ref>. تاريخي حوالن موجب، پرتگالين جي سنڌ تي ڪاهه کان پوءِ مکلي ۽ ٺٽي جهڙن علمي مرڪزن ۾ موجود ڪيترائي ڪتب خانا (لائبريريون) ۽ درسگاهون (مدرسا) تباهه ڪيا ويا، جنهن سبب سنڌ جي علمي ورثي کي وڏو نقصان رسيو<ref name=" دادا">ڪتاب؛ سنڌ جي عالمن جا سونھري ڪارناما، ليکڪ؛ دادا سنڌي</ref>. تاريخي ۽ تحقيقي لکتن موجب، موجوده بلوچستان جي سرزمين قديم زماني ۾ سنڌ جي وسيع جغرافيائي ۽ تهذيبي دائري سان ڳنڍيل رهي آهي. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته بلوچستان جا ابتدائي رهاڪو سنڌي نسل سان لاڳاپيل هئا، جڏهن ته بلوچ قبيلن جي آمد بعد جي تاريخي دورن ۾ ٿي. ڊاڪٽر الهه رکيو ٻُٽ لکي ٿو ته بلوچ قبيلا بلوچستان جا اصلوڪا رهاڪو نه هئا، پر انهن جي مڪران ۽ بلوچستان ۾ آمد چوٿين صدي عيسوي کان شروع ٿي. هن جي مطابق، بلوچ قبيلن کان اڳ هن خطي ۾ دراوڙ، عرب، ايراني، بروهي، راجپوت ۽ جت وڏي انگ ۾ آباد هئا<ref> ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref>. مير رحيم داد خان مولائي شيدائي پنهنجي ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ ۾ بيان ڪري ٿو ته سنڌ ماٿري ۾ بلوچن جي موجودگي کي ٽالپر دور کان اڳ تسليم ڪرڻ تاريخي طور درست ناهي، ۽ سندس خيال موجب بلوچستان تاريخي طور سنڌ جو حصو رهيو آهي.ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579 ساڳئي محقق هڪ ٻي جڳهه تي لکي ٿو ته بلوچستان ۽ خراسان، اقليم سنڌ جا صوبا رهيا آهن<ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع </ref>. بلوچن جي نسلي ۽ جغرافيائي پس منظر بابت احمد يار بلوچ لکي ٿو ته بلوچن جي آمد بلوچستان ۾ مرحليوار ٿي ۽ انهن جي هجرت قديم مسڪن حلب ۽ شام مان تقريبن چوٿين صدي عيسوي ۾ شروع ٿي.ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38 صادق علي بلوچ مطابق، زابلستان بلوچن جو قديم وطن هو، جنهن مان پوءِ اهي مختلف علائقن ڏانهن منتقل ٿيا<ref> تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref>. موسيٰ خان جلال زئي تاريخ بلوچستان ۾ بيان ڪري ٿو ته جڏهن بلوچ قوم ڪرمان مان مڪران طرف لڏي آئي، تڏهن انهن جو سردار جلال خان هو، جيڪو هن مهاجرت جي اڳواڻي ڪري رهيو هو.تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16 يورپي محقق پيڪولين لکي ٿو ته گهڻا بلوچ پاڻ کي عرب نسل سان ڳنڍين ٿا ۽ حلب (شام) کي پنهنجو ابتدائي وطن قرار ڏين ٿا<ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري </ref>. ڪامران اعظم جنجوعه لکي ٿو ته بلوچ قوم قديم دور ۾ عربستان، دجله ۽ فرات جي وادين، حلب جي علائقن ۽ ايراني سرحدن ڀرسان آباد هئي. هن وڌيڪ بيان ڪيو آهي ته هڪ روايت موجب، جڏهن بلوچ حلب مان لڏپلاڻ ڪري ڪرمان پهتا، ته اهي 44 گروهن ۾ ورهايل هئا، جن مان اعلمش رومي وڏو سردار هو<ref> ڪتاب بگٽي قبيلا ص نمبر 48ساڳيو ڪتاب ص نمبر 55</ref>. تاريخي بيانن موجب، موجوده بلوچستان جو علائقو اڳ ڪيچ مڪران، لسٻيلا، قلات، ۽ سيوي (سبي) جهڙن نالن سان سڃاتو ويندو هو. مهر ڳڙهه جي تهذيب، جيڪا لڳ ڀڳ 9 هزار سال پراڻي آهي، پڻ هن ئي خطي سان منسوب ڪئي وڃي ٿي. ڪجهه محققن موجب، لسٻيلي جا حڪمران سما (سماٽ) هئا، جڏهن ته قلات جا حڪمران بروهي هئا، جن کي دراوڙي نسل سان وابسته ڪيو وڃي ٿو. بروهي قوم بابت اهو به لکيو ويو آهي ته انهن جو بلوچن سان نسلي ۽ لساني تعلق ناهي . پاڪستان جي قيام کان پوءِ، 1964ع ۾ مرڪزي حڪومت طرفان سنڌ جا ڪجهه علائقا—جهڙوڪ جهٽ پٽ، نصيرآباد، اوستو، جعفرآباد، جهل مگسي، ڊيرا الهيار ۽ مراد جمالي—انتظامي طور بلوچستان ۾ شامل ڪيا ويا.<ref>{{Citation |title=گريٽر بلوچستان ۽ تاريخي حقيقتون! {{!}} Affair - افيئر<!-- Bot generated title --> |url=http://affairnews.com/2015/07/%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D9%BD%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%BD-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%AA%D9%88%D9%86/ |accessdate=2019-12-17 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185800/http://affairnews.com/2015/07/%da%af%d8%b1%d9%8a%d9%bd%d8%b1-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%db%bd-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae%d9%8a-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%aa%d9%88%d9%86/ |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref> <ref>ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579</ref><ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع</ref><ref>ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38</ref><ref>تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref><ref>تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16</ref><ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري</ref> == سنڌ جي جاگرافي == {{Main|سنڌ جي جاگرافي}} [[فائل:Sindh 2.jpg|220px|thumb|کاٻو|سنڌ]] سنڌ پاڪستان جي چئن صوبن مان رقبي جي لحاظ کان ٽيون وڏو صوبو آهي، جنهن جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 54,407.2 چورس ميل آهي. هي صوبو هيٺين سنڌو طاس (Lower Indus Basin) جو اهم حصو آهي ۽ جغرافيائي طور 23°40′ کان 28°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°40′ کان 71°05′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. سنڌ اتر کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 540 ڪلوميٽر ڊگهي ۽ اوڀر کان اولهه طرف سراسري طور تقريباً 281 ڪلوميٽر ويڪري آهي، جڏهن ته ان جي وڌ ۾ وڌ ويڪر لڳ ڀڳ 250 ڪلوميٽر آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. جغرافيائي بناوت جي لحاظ کان سنڌ جو گهڻو حصو هموار ميداني علائقو آهي. صوبي جي اولهه پاسي ڪوهستاني خطو واقع آهي، جتي ڪيرٿر جبلن جو بنجر سلسلو موجود آهي، جڏهن ته اوڀر طرف بهاولپور جي سرحدن کان وٺي رن آف ڪڇ تائين ريتيلي پٽي پکڙيل آهي. انهن ٻنهي علائقن جي وچ ۾ سنڌو ماٿري واقع آهي، جيڪا ڏکڻ اولھه طرف وڃي ڊيلٽائي علائقي ۾ ختم ٿئي ٿي. هي علائقو زرخيز اليويل مٽيءَ سبب زراعت لاءِ نهايت موزون آهي. صوبي جي وچئين حصي ۾ سکر بئراج ذريعي مستقل پاڻيءَ جي فراهمي موجود آهي، جيڪا سنڌ کي زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل معاشي سرگرمين لاءِ وڏي صلاحيت فراهم ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ جو ساحلي علائقو ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف واقع آهي، جيڪو اوڀر ۾ سر ڪريڪ (ڀارت سان سرحد) کان وٺي اولهه ۾ حب درياهه (بلوچستان سان سرحد) تائين پکڙيل آهي. هي ساحلي پٽي لڳ ڀڳ 350 ڪلوميٽر ڊگهي آهي ۽ عربي سمنڊ سان لڳل آهي. سامونڊي علائقو بنيادي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: سنڌو ڊيلٽا ۽ ڪريڪ علائقو، ۽ ڪراچي جو ساحلي حصو<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ جي زمين جو وڏو حصو ريگستاني نوعيت جو آهي. صوبي جي اوڀر سرحد تي ٿرپارڪر واقع آهي، جتي وڏا ريتيلا ٽڪرا موجود آهن. هي ريگستان راجستان ريگستان جي تسلسل طور سڃاتو وڃي ٿو ۽ ان جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 13,100 چورس ميل آهي. قدرتي وسيلن جي حوالي سان سنڌ معدنيات سان مالا مال صوبو آهي. هتي ڪوئلي جا وڏا ذخيرا خاص طور تي ٿرپارڪر ۽ لاکهرا علائقن ۾ موجود آهن، جن مان ٿر جو ڪوئلو بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ حڪومت طرفان ڪڍيو پيو وڃي. ان کان علاوه لوهه، چونا پٿر ۽ لوڻ جا ذخيرا پڻ ملن ٿا. جپسم وڏي مقدار ۾ ماري پور ۽ نئن گج جي ڪنارن تي، ڀاڳي ٿورو جبل ڀرسان ملي ٿي. سنڌ ۾ تيل، گئس ۽ پيٽروليم جا وسيع ذخيرا پڻ موجود آهن، جيڪي سڄي ملڪ جي توانائي ضرورتن لاءِ اهم حيثيت رکن ٿا. ٿر ريگستان ۾ نفيس واري، چائنا ڪلي ۽ گرينائيٽ پٿر پڻ ملن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. [[فائل:Sindh-Map.PNG|thumb|2م220px]] سنڌو ماٿريءَ جي اوڀر پاسي ٿر جو وسيع ريگستان واقع آهي، جيڪو هندستان جي راجپوتانا علائقي تائين پکڙيل آهي. هي ريگستان لڳ ڀڳ ٽي سؤ ميلن تائين لڳاتار وارياسي علائقو آهي، جيڪو ڏکڻ طرف ڪڇ جي رڻ تائين وڃي ٿو. ٿر ۽ سنڌو ڪچي جي وچ ۾ حدون ڪجهه علائقن ۾ واضح آهن، جڏهن ته اتر طرف وارياسي ڀٽون ڪچي جي ميداني علائقن اندر گهڻي حد تائين داخل ٿين ٿيون. موسمي تبديليون، خاص طور ڏکڻ اولهه واري چوماسي جي شدت، انهن حدن کي وقت بوقت تبديل ڪنديون رهن ٿيون. سنڌ جي اولهه پاسي ڪوهستاني علائقو واقع آهي، جيڪو [[بلوچستان]] جي ٽاڪراڻي نظام سان لاڳاپيل آهي. هي علائقو [[سليمان جبلن جون قطارون|سليمان جبل]]، [[بولان لڪ]] ۽ [[کيرٿر جبلن جون قطارون|کيرٿر]] جبلن جي سلسلن جي وچ ۾ پکڙيل آهي. سنڌو ماٿريءَ ۽ انهن جبلن جي وچ ۾ هڪ سوڙهو ميداني علائقو واقع آهي، جنهن کي مقامي طور “[[ڪاڇو]]” چيو وڃي ٿو. ڪاڇو جبلن مان وهندڙ نين ۽ نالن جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي، جنهن جي مٽي [[سنڌو درياھ]] جي لٽ کان مختلف آهي. هي علائقو قدرتي طور خشڪ، گهٽ زرخيزي وارو ۽ گهٽ آباديءَ وارو آهي، جنهن سبب اهو تاريخي طور سنڌ جي مکيه ميداني علائقن کان جدا سڃاتو ويو آهي<ref name=" autogenerated1"/>. ڪاڇي جي اولهه طرف ڪوهستاني ٽڪرن جو سلسلو [[منڇر ڍنڍ]] تائين نسبتاً مسلسل نظر اچي ٿو، جڏهن ته منڇر کان ڏکڻ طرف جبل ٽٽل صورت ۾ موجود آهن ۽ انهن جي وچ ۾ هموار ميداني علائقا ملن ٿا. ڏکڻ طرف ويندي هي علائقو آهستي آهستي ويڪر ۾ وڌي ٿو ۽ واضح اولهه سرحد ختم ٿيندي نظر اچي ٿي. هن پاسي حب نديءَ کان اڳتي لس جو ميدان واقع آهي، جيڪو عربي سمنڊ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ ساٺ ميل اتر طرف پکڙيل آهي. لس جو ميدان پورالي ندي ۽ ٻين ننڍين نين جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي ۽ جغرافيائي لحاظ کان ڪاڇي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيتوڻيڪ سياسي طور گهڻو ڪري سنڌ کان ڌار رهيو آهي<ref name=" autogenerated1"/>. طبعي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ جا اوڀر وارا ريگستاني علائقا [[راجپوتانا]] سان ۽ اولهه وارا جبلستاني علائقا بلوچستان سان لاڳاپيل آهن. جڏهن ته “سنڌ” جو بنيادي تصور انهيءَ زرخيز ميداني علائقي سان جڙيل آهي، جيڪو سنڌو درياهه جي وهڪري سان وجود ۾ آيو آهي. سنڌ جو موجوده جغرافيائي علائقو تقريباً 23°35′ کان 27°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°42′ کان 71°10′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي<ref name=" autogenerated1"/>. انگريزن جي شروعاتي دور ۾ سنڌ کي “ننڍو مصر” سڏيو ويو، ڇاڪاڻ ته سنڌو ۽ نيل درياهن جي هيٺانهين ماٿرين ۾ نمايان جغرافيائي مشابهت موجود آهي. ٻنهي علائقن ۾ ٽن مکيه طبعي حصن, جابلو، ڪچو ميداني علائقو ۽ ريگستان، ساڳي ترتيب سان نظر اچن ٿا. ٻنهي ماٿرين جي زرخيزي برسات بدران سالياني ٻوڏ تي دارومدار رکي ٿي، ۽ ٻنهي علائقن ۾ نباتات ۽ حيوانات ۾ به نمايان هڪجهڙائي ملي ٿي. سنڌ کي عام طور پنج مکيه طبعي ڀاڱن ۾ ورهايو وڃي ٿو: [[سرو، (سنڌ)|سرو]]، [[سنڌ جو وچولو|وچولو]]، [[لاڙ(سنڌ)|لاڙ]]، سنڌ جو ڪوھستان|ڪوهستان]] ۽ [[سنڌ جا رڻپٽ|ريگستان]]. بهرحال، تفصيلي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ ۾ جابلو، ٽاڪراڻي، پڪي، ڪچي، ڪلراٺي، چيڪي، وارياسي ۽ بياباني زمين جا سڀئي قسم موجود آهن. اهڙيءَ ريت سنڌ جي آبهوا ٿڌي کان معتدل ۽ گرم تائين مختلف صورتن ۾ ملي ٿي، جنهن سبب هتي نباتاتي تنوع تمام گهڻو آهي ۽ دنيا جي ڪيترن علائقن جا وڻ ٻوٽا سنڌ جي مختلف حصن ۾ پوکڻ جي صلاحيت رکن ٿا<ref name="autogenerated1">منو تولارام گدواڻي--سنڌيت؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛ 1962ع</ref> ===سنڌ جي ريگستانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ريگستان جو نالو ! ايراضي ! جغرافيائي هنڌ (ضلعا / تعلقا) ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[ٿر ريگستان]] (Thar Desert) | تقريباً 200,000 چورس ڪلوميٽر (مجموعي ٿر؛ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 15٪) | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]]، [[ عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]، [[ ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]]، [[خيرپور ضلعو|خيرپور]]، [[سکر ضلعو|سکر]]، [[گھوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] | [[ڏکڻ ايشيا]] جو وڏو ريگستان، سنڌ جي اوڀر حصي ۾ واقع آهي، زراعت، مالداري ۽ ثقافتي لحاظ کان اهم علائقو آهي۔ |- | 2 | [[نارا ريگستان]] (Nara Desert) | تقريباً 23,000 چورس ڪلوميٽر | [[خيرپور ضلعو]]، [[ساگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[نارا ڪئنال]] ڀرسان علائقا) | ٿر ريگستان جو اتر-اولهه طرف وڌايل حصو، نارا ڪئنال سبب هتي انساني آبادين ۽ مالداري موجود آهي۔ |- | 3 | [[اڇڙو ٿر]] (White Desert) | ٿر ريگستان جو حصو (مخصوص ايراضي واضح ناهي) | سانگھڙ ضلعو (خاص ڪري کپرو تعلقو) | اڇي واري ۽ لوڻياٺ زمين سبب “اڇرو ٿر” سڏجي ٿو، ٿر جو منفرد قدرتي خطو آهي۔ |} ===سنڌ جا جبل=== سنڌ ۾ اهم جابلو يا پھاڙي سلسلا عام طور ٽن قسمن ۾ بيان ڪيا وڃن ٿا: (1) کيرٿر جبلن جو سلسلو، (2) ڪارونجهر (ننگرپارڪر) جون ٽڪريون/سلسلو، ۽ (3) گنجو ٽڪر (حيدرآباد) وارو پٿريلو سلسلو/ريج، جڏهن ته سنڌ ۾ ٻيا پٿريلا اُڀار (outcrops) به ملن ٿا، پر سڀني کي “مڪمل جبلن جا سلسلا” قرار ڏيڻ تي ماخذن ۾ يڪسانيت ناهي<ref name=" وڪي"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_ }}</ref><ref name=" برٽنيڪا"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url= Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Sind }}</ref>. کيرٿر جبلن جو سلسلو (Kirthar Range) سنڌ جو سڀ کان وڏو جبلِي نظام آهي، جيڪو سنڌ–بلوچستان سرحد سان گڏ اتر کان ڏکڻ طرف پکڙيل آهي<ref name=" وڪي"/>. ڪيترا عام حوالا هن سلسلي جي ڊگھائي لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽر بيان ڪن ٿا<ref name=" وڪي"/>. هن سلسلي ۾ سنڌ اندر اهم جبلِي علائقا خاص طور دادو ۽ ڀرپاسي جي پهاڙي پٽي (Kohistan) ۾ ايندا آهن<ref name=" برٽنيڪا"/>.اهم چوٽيون ۽ اوچايون: ڪيرٿر جي بلند ترين چوٽي طور ڪيترن حوالن ۾ زرڊڪ پيڪ (Zardak Peak) لڳ ڀڳ 2,134 ميٽر ڄاڻايل آهي<ref name=" وڪي"/>. سنڌ اندر ڪيرٿر سان وابسته هڪ مشهور بلند مقام گورک هِل آهي، جنهن کي علمي مطالعي ۾ لڳ ڀڳ 5,688 فُٽ (تقريباً 1,734 ميٽر) اوچو بيان ڪيو وي<ref name=" pakbs"/>. اهم لنگهه (passes): سنڌ جي تاريخي آمدرفت ۾ لڪي پاس (Lak Pass) کي ڪيرٿر واري پهاڙي پٽي جو اهم قدرتي لنگهه سمجھيو وڃي ٿو<ref name=" وڪي"/>. ڪارونجهر ڏکڻ اوڀر سنڌ ۾ ٿرپارڪر ضلعي جي ننگرپارڪر ڀرسان واقع هڪ اهم ٽڪريلو سلسلو آهي<ref name=" وڪي"/>. هن علائقي بابت ڪيترن عوامي/دستاويزي حوالن ۾ ڊگھائي لڳ ڀڳ 19 ڪلوميٽر ۽ وڌ ۾ وڌ اوچائي لڳ ڀڳ 305 ميٽر بيان ٿيل ملي ٿي<ref name=" اٽلس">{{Cite news|title=https://ejatlas.org/conflict/karoonjhar-mountains-a-potential-granite-mine-by-al-sami-group }}</ref>. ڪارونجهر کي سنڌ جي گرينائيٽ/پٿريلي بناوٽ ۽ قدرتي منظرنامي جي ڪري به سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" اٽلس"/>. گنجو ٽڪر حيدرآباد وارو پٿريلو سلسلو/ريج گنجو ٽڪر حيدرآباد (سنڌ) جي جغرافيائي سڃاڻپ ۾ ذڪر ٿيندڙ هڪ پٿريلو ريج/ٽڪريلو علائقو آهي، جنهن کي حيدرآباد جي مقامي زميني بناوٽ سان جوڙيو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"/>. هي علائقو ڪيرٿر جهڙي ڊگهي جبلِي قطار نه، پر سنڌو درياهه جي ڀرسان پٿريلي اُڀارن جي صورت ۾ سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"/>. ===ميداني علائقن جي فھرست=== ===ٻيلن جي فھرست=== === ڪريڪن جي فھرست === # ڪورنگي ڪريڪ # === سامونڊي ٻيٽن جي فھرست=== === دريائي ٻيٽن جي فھرسث=== ===سمنڊ=== == زرعي معيشث== زراعت تاريخي طور پاڪستان ۽ سنڌ جي معيشت جو بنيادي شعبو رهي آهي، پر وقت سان گڏ ان جو قومي ۽ صوبائي پيداوار ۾ حصو گهٽجندو ويو آهي. 1949ع ۾ پاڪستان جي مجموعي قومي پيداوار (GDP) ۾ زراعت جو حصو لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو هو، جيڪو 2017–18ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو کان هيٺ اچي ويو. سنڌ ۾ زراعت جو حصو مجموعي صوبائي پيداوار (GPP) ۾ به گهٽجي لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو رهجي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1949–50ع ۾ زرعي شعبي جي اندر وڏن فصلن جو حصو 52 سيڪڙو، ننڍن فصلن جو 12.5 سيڪڙو، مال مويشي جو 34.4 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 1.2 سيڪڙو هو. 2015–16ع تائين هن بناوت ۾ نمايان تبديلي آئي، جتي وڏن فصلن جو حصو گهٽجي 26.2 سيڪڙو ٿيو، ننڍا فصل 11.1 سيڪڙو، جڏهن ته مال مويشي جو حصو وڌي 58.3 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 4.4 سيڪڙو ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي پيداوار ۽ فصلن جا رجحان=== 1980–81ع کان 2010–11ع تائين زرعي پيداوار جي سراسري واڌ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 3.6 سيڪڙو رهي، جڏهن ته سنڌ ۾ اها واڌ 4.4 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي. ان جي باوجود، سنڌ چاليهن سالن جي عرصي دوران خوراڪ جي پيداوار کي ٻيڻو ڪرڻ ۾ ئي ڪامياب ٿي، جڏهن ته قومي سطح تي خوراڪ جي پيداوار ٽن ڀيرا کان وڌيڪ وڌي. سنڌ ۾ زرعي واڌ جو وڏو حصو نقد فصلن (cash crops) جي پيداوار ۾ واڌ سان لاڳاپيل رهيو، جنهن جو انڊيڪس قومي سراسري کان وڌيڪ وڌيو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ فصلن جي بناوت ٻن مکيه موسمن تي ٻڌل آهي: خريف ۽ ربيع. خريف فصلن ۾ چانور ۽ ڪپهه شامل آهن، جڏهن ته ربيع فصلن ۾ ڪڻڪ اهم آهي. وقت سان گڏ پاڻي جي کوٽ ۽ آبهوا جي تبديلين سبب فصلن جي روايتي بناوت متاثر ٿي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في هيڪٽر پيداوار ۽ پوکيل ايراضي=== 1957–58ع کان 1995–96ع تائين في هيڪٽر پيداوار 811 ڪلوگرام مان وڌي 2,119 ڪلوگرام تائين پهتي، جيڪا لڳ ڀڳ 261 سيڪڙو واڌ ڏيکاري ٿي. 1995–96ع کان 2010–11ع تائين پيداوار ۾ واڌ جي رفتار سست رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ پوکيل ايراضي ۾ نمايان واڌ نه ٿي. پاڻي جي کوٽ، برسات جي مقدار ۽ وقت، زرعي انپُٽس جي گهٽ فراهمي ۽ قيمتن ۾ واڌ جهڙا عنصر ان رجحان سان لاڳاپيل رهيا<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي قرض ۽ سرمايو=== 2000–2001ع ۾ زرعي شعبي لاءِ مجموعي قرضن جي رقم لڳ ڀڳ 45 ارب رپيا هئي، جيڪا 2015–16ع تائين وڌي 600 ارب رپين تائين پهچي وئي. سنڌ ۾ زرعي قرضن جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي، جنهن کي انتظامي ۽ ادارتي سببن سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سبز انقلاب ۽ ان جا اثر=== 1960ع واري ڏهاڪي دوران سبز انقلاب (گرين ريووليوشن) تحت ڪڻڪ ۽ چانورن جون نيون قسمن متعارف ڪرايون ويون. ان دور ۾ پاڪستان ۾ خوراڪ جي پيداوار ۾ ٽن ڀيرا واڌ ٿي ۽ زرعي واڌ سان گڏ مجموعي معاشي واڌ به وڌي. بهرحال، ننڍن آبادگارن لاءِ ان انقلاب جا فائدا محدود رهيا<ref name=" ايڪانومي "/>. ===اهم فصل، باغ ۽ پيداوار=== سنڌ ۾ ڪپهه جي قومي پيداوار ۾ حصو 1947ع ۾ لڳ ڀڳ 33 سيڪڙو هو، جيڪو 2005–06ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو ٿي ويو. ڪپهه جي پوکيل ايراضي ۽ پيداوار ۾ گهٽتائي پاڻي جي کوٽ ۽ وڌيڪ منافعي وارن فصلن ڏانهن آبادگارن جي رجحان سان لاڳاپيل رهي<ref name=" ايڪانومي "/>. چانورن جي پوک، پيداوار ۽ في ايڪڙ پيداوار ۾ گذريل ڏهاڪي دوران واڌ ڏٺي وئي. سنڌ باغباني جي شعبي ۾ به اهم حيثيت رکي ٿو. پاڪستان ۾ پيدا ٿيندڙ آم جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو سنڌ مان اچي ٿو، جڏهن ته کجور جي قومي پيداوار جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو به سنڌ ۾ ٿئي ٿو. 2005–06ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 134 هزار ٽن ڪيلا ۽ 70 هزار ٽن امرود پيدا ٿيو<ref name=" ايڪانومي "/>. ڀاڄين جي پوک هيٺ ايراضي 1950ع واري ڏهاڪي کان وڌندي 2014–15ع ۾ لڳ ڀڳ 51,769 هيڪٽر تائين پهتي، جڏهن ته ڪُل پيداوار 356,879 ٽن تائين وڌي. ان جي ابتڙ، دالين (pulses) جي پوک ۽ پيداوار ۾ تازن سالن ۾ گهٽتائي آئي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ٻيلا، مال مويشي ۽ ٻين شعبا=== سنڌ ۾ ٻيلن جي ايراضي پاڻي جي گهٽ وهڪري، غيرقانوني ڪاٽ، زمينن تي قبضي ۽ ڪمزور انتظام سبب گهٽجندي وئي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. پولٽري ۽ ماهيگيري جهڙن شعبن ۾ پيداوار جي واڌ محدود رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زمين جي ملڪيت ۽ زرعي ڍانچي ۾ تبديليون=== 1959ع ۾ مٿين 8 سيڪڙو زميندارن وٽ زرعي زمين جو لڳ ڀڳ 54 سيڪڙو حصو هو، جيڪو 1972ع تائين گهٽجي 32 سيڪڙو ٿيو. ان دور ۾ وچولي درجي جي آبادگارن جي حصي ۾ واڌ آئي، جڏهن ته ننڍن آبادگارن جو حصو گهٽ ٿيو. بهرحال، زمين جي ورهاست جا انگ گهڻو ڪري خانداني ورڇ سبب اصل ڍانچي کي مڪمل طور ظاهر نٿا ڪن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جي زرعي جنسن جي فھرست=== === سنڌ جي ٻجن کي فھرست=== ===سنڌ جي ميون جي فھرست=== === سنڌ جي مصالحن جي فھرست=== ===سنڌي جي سبزين جي فھرسث=== === سنڌ جي اناج جي فھرست=== === سنڌ جي دالين جي فھرست=== === پکين جي فارمنگ=== === مڇين جي فارمنگ=== === ڊيري جي صنعت=== === مڇيگيري ۽ صنعت=== === مھاڻن جي تنظيمن جي فھرست=== ===سنڌ جي فصلن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ پوکجندڙ سڀ فصل (موسم، قسم ۽ تفصيل سان) ! نمبر ! موسم ! فصل جو قسم ! فصل ! پوک جو وقت ! ڪٽائي جو وقت ! اهم نوٽ |- | 1 | خريف | وڏو فصل | [[ڪپھ]] | اپريل–مئي | آڪٽوبر–ڊسمبر | سنڌ جو اهم صنعتي فصل؛ پاڻي ۽ موسم تي حساس |- | 2 | خريف | وڏو فصل | [[چانور]] | جون–جولاءِ | آڪٽوبر–نومبر | بالائي ۽ هيٺين سنڌ ۾ وڏي پيماني تي |- | 3 | خريف | وڏو فصل | [[ڪمند]] | فيبروري–مارچ / سيپٽمبر | نومبر–مارچ | ساليانو فصل؛ کنڊ صنعت جو بنياد |- | 4 | خريف | اناج | [[جوئر]] | جون–جولاءِ | سيپٽمبر–آڪٽوبر | اناج ۽ چارُو ٻنهي لاءِ |- | 5 | خريف | اناج | [[ٻاجھري]] | جون–جولاءِ | سيپٽمبر | خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 6 | خريف | اناج | [[مڪئي]] | جولاءِ | آڪٽوبر | خوراڪ ۽ چارُو |- | 7 | خريف | دال | [[مڱ]] | جولاءِ | سيپٽمبر | ٿوري پاڻي ۾ به پوکجي ٿي |- | 8 | خريف | دال | [[ماش]] | جولاءِ | سيپٽمبر | مٽيءَ جي زرخيزِي وڌائي ٿي |- | 9 | خريف | دال | [[مٽر]] | جون | ڊسمبر | ڏکڻ سنڌ ۾ محدود |- | 10 | خريف | تيلدار | [[تر]] | جولاءِ | سيپٽمبر | روايتي تيلدار فصل |- | 11 | خريف | تيلدار | [[سورج مُکي]] ( | فيبروري / جولاءِ | مئي / آڪٽوبر | تيل لاءِ جديد فصل |- | 12 | ربيع | وڏو فصل | [[ڪڻڪ]] | نومبر | مارچ–اپريل | سنڌ جو بنيادي خوراڪي فصل |- | 13 | ربيع | اناج | [[جَو]] | نومبر | مارچ | خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 14 | ربيع | دال | [[چڻا]] | آڪٽوبر | مارچ | برساتي ۽ نيم آبپاشي علائقا |- | 15 | ربيع | دال | [[مھري]] | آڪٽوبر | مارچ | محدود پيماني تي |- | 16 | ربيع | تيلدار | [[سرنھن]] | آڪٽوبر | فيبروري | روايتي تيلدار فصل |- | 17 | ربيع | تيلدار | [[ڪينولا]] | آڪٽوبر | مارچ | جديد تيلدار فصل |- | 18 | زيد / گرمي | دال | [[مڱ]] (Summer mung) | فيبروري | مئي | مختصر مدتي فصل |- | 19 | زيد / گرمي | ڀاڄيون | [[ھنداڻو]] | فيبروري | مئي–جون | تجارتي ڀاڄي فصل |- | 20 | ساليانو | ميوا | [[انب]] | باغ لڳائڻ: جولاءِ–آگسٽ | مئي–جولاءِ | سنڌ جو مشهور باغاتي فصل |- | 21 | ساليانو | ميوا | [[کجور]] | باغ لڳائڻ: آگسٽ | آگسٽ–سيپٽمبر | سنڌ پاڪستان جي اڌ کان وڌيڪ پيداوار ڏئي ٿي |- | 22 | ساليانو | ميوا | [[ڪيلو]] | سڄو سال | سڄو سال | حيدرآباد–ٽنڊو محمد خان علائقو |- | 23 | ساليانو | ڀاڄيون | [[بصر]] | آڪٽوبر | مارچ–اپريل | ملڪ گير فراهمي |- | 24 | ساليانو | ڀاڄيون | [[ٽماٽو]] | آگسٽ / جنوري | نومبر / اپريل | تازو ۽ پروسيسنگ لاءِ |- | 25 | ساليانو | چارُو | [[برسيم]] (Berseem) | آڪٽوبر | مارچ | کير واري مال لاءِ اهم |} ===سنڌ جي زرعي اوزارن جي فھرست=== === سنڌ جي زرعي منڊين جي فھرست=== ===سنڌ جي زرعي ادارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ادارو ! بنيادي مقصد ! عملي ڪردار / نوٽ |- | 1 | [[سنڌ زرعي کاتو]] (Sindh Agriculture Department) | زرعي پاليسي، فصلن جي واڌ، هارين جي مدد | سنڌ ۾ فصلن، باغباني، زرعي توسيع (Extension)، ٻج ۽ زرعي خدمتن جو مرڪزي سرڪاري ادارو |- | 2 | [[سنڌ آبپاشي کاتو]] (Sindh Irrigation Department) | زرعي پاڻي جي فراهمي | واهن، بندن، بئراجن ۽ زرعي آبپاشي نظام جي سنڀال؛ سنڌ جي زراعت جو بنياد |- | 3 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي، ٽنڊو ڄام]] (Sindh Agriculture University, Tando Jam) | زرعي تعليم ۽ تحقيق | سنڌ جو وڏو زرعي تعليمي ادارو؛ زراعت، باغباني، جانورن، فوڊ ٽيڪنالاجي ۾ ڊگريون |- | 4 | [[سنڌ زرعي تحقيقاتي ادارو]] (Sindh Agriculture Research Institute – SARI) | فصلن تي سائنسي تحقيق | نون ٻجن، پيداوار، زرعي ٽيڪنالاجي ۽ موسمي اثرن تي تحقيق |- | 5 | [[نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ آف ايگريڪلچر]] (Nuclear Institute of Agriculture – NIA) | جديد زرعي تحقيق | ايٽمي ٽيڪنالاجي ذريعي ٻج، فصلن جي بهتري ۽ پيداوار تي تحقيق |- | 6 | [[سنڌ سيڊ ڪارپوريشن]] (Sindh Seed Corporation) | تصديق ٿيل ٻج جي فراهمي | هارين کي معياري ۽ سرڪاري طور منظور ٿيل ٻج مهيا ڪرڻ |- | 7 | [[سنڌ فوڊ ڊپارٽمينٽ]] (Sindh Food Department) | خوراڪ جي تحفظ | ڪڻڪ ۽ ٻين بنيادي غذائي شين جي خريد، ذخيرو ۽ ورڇ |- | 8 | [[سنڌ لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتو]] (Sindh Livestock & Fisheries Department) | مالداري ۽ مڇي صنعت جي ترقي | جانورن، کير، گوشت ۽ مڇي مار شعبي جي بهتري |- | 9 | [[پاڪستان زرعي تحقيقاتي ڪائونسل – سنڌ]] (Pakistan Agricultural Research Council – Sindh) | وفاقي زرعي تحقيق | قومي سطح جي زرعي تحقيق؛ سنڌ ۾ تحقيقي اسٽيشنون |- | 10 | [[انٽرنيشنل رائس ريسرچ انسٽيٽيوٽ – پاڪستان]] (IRRI Pakistan) | چانور جي پيداوار ۾ بهتري | سنڌ جي چانورن وارن علائقن ۾ جديد تحقيق ۽ تربيت |- | 11 | [[سنڌ آبادگار بورڊ]] (Sindh Abadgar Board) | هارين جي نمائندگي | زرعي حقن، پاڻي جي ورڇ ۽ پاليسين تي هارين جو آواز |- | 12 | [[سنڌ رورل سپورٽ آرگنائيزيشن]] (Sindh Rural Support Organization – SRSO) | ڳوٺاڻي زرعي ترقي | ننڍن هارين، ڪميونٽي زراعت، آمدني وڌائڻ جا منصوبا |- | 13 | [[ورلڊ وائلڊ لائيف فنڊ پاڪستان]] (WWF Pakistan – Sindh Agriculture) | پائيدار زراعت | پاڻي، ماحول، ڪپهه ۽ چانورن ۾ پائيدار طريقا |- | 14 | [[فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن]] (FAO Pakistan) | خوراڪ ۽ زرعي پاليسي | گڏيل قومن جو ادارو؛ سنڌ ۾ خوراڪ، زراعت ۽ موسمي تبديلي منصوبا |} === سنڌ جي زرعي تنظيمن جي فھرست=== ==آبپاشي نظام== سنڌ جو آبپاشي نظام تاريخي طور روايتي طريقن جهڙوڪ کوهن، نهرن، تلائن، ٽيوب ويلن ۽ قدرتي نالن تي ٻڌل رهيو آهي. جديد دور ۾ بئراجن جي تعمير سان آبپاشي نظام کي نئين سر منظم ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي زرعي زمين کي پاڻي فراهم ٿيڻ لڳو. سنڌ ۾ بئراجن جي ذريعي ڪُل لڳ ڀڳ 13.5 ملين ايڪڙ زمين آبپاشي هيٺ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سکر بئراج 1932ع ۾ تعمير ٿيو، جيڪو ست نهرن وسيلي لڳ ڀڳ 7.63 ملين ايڪڙ زمين کي سيراب ڪري ٿو. انهن نهرن ۾ نارتھ ويسٽرن ڪينال، دادو ڪينال، [[خيرپور فيڊر ويسٽ]]، [[روهڙي ڪينال]]، [[خيرپور فيڊر ايسٽ]] ۽ [[نارا ڪينال]] شامل آهن. [[ڪوٽڙي بئراج]] 1955ع ۾ تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ڪلري باغار فيڊر]]، [[لوئر پنياري فيڊر]] ۽ [[ڦليلي نئين]] وسيلي لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. [[گڊو بئراج]] 1962ع ۾ مڪمل ٿيو، جيڪو بيگهاري [[سنڌ فيڊر]]، [[ڊيزرٽ پٽ فيڊر]]، [[گهوٽي فيڊر]] ۽ [[ريڻي ڪينال]] وسيلي پڻ لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي آبپاشي فراهم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===پاڻيءَ بابت بين الصوبائي تڪرار ۽ معاهدا=== 1945ع ۾ سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ پاڻيءَ بابت هڪ معاهدو طئي ٿيو، پر اهو گورنر جنرل جي منظوري حاصل نه ڪري سگهيو. 1960ع ۾ پاڪستان ۽ ڀارت وچ ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان [[سنڌ طاس معاهدو]] (Indus Waters Treaty) طئي ٿيو، جنهن تحت ٽن اوڀر وارن دريائن (راوي، بياس ۽ ستلج) جو پاڻي ڀارت کي، ۽ ٽن اولهه وارن دريائن (سنڌو، جهلم ۽ چناب) جو پاڻي پاڪستان کي ڏنو ويو. هن معاهدي جي ڳالهين ۾ سنڌ جي سڌي نمائندگي شامل نه هئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1991ع ۾ [[پاڻي جي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ، 1991|پاڻي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ]] طئي ٿيو، جنهن تحت پاڻيءَ جي ورڇ لاءِ هي تناسب مقرر ڪيو ويو: [[پنجاب]] 37 سيڪڙو، سنڌ 37 سيڪڙو، [[بلوچستان]] 12 سيڪڙو ۽ [[خيبر پختونخواهه]] 14 سيڪڙو. ان ئي سال [[انڊس ريور سسٽم اٿارٽي]] (IRSA) قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد صوبن وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ جو انتظام سنڀالڻ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪوٽڙي کان هيٺ وهڪري جون ضرورتون=== 2005ع ۾ ڪيل ٻن مطالعي موجب، [[ڪوٽڙي بئراج]] کان هيٺ ماحولياتي توازن برقرار رکڻ لاءِ سڄي سال گهٽ ۾ گهٽ 5,000 ڪيوسڪ پاڻيءَ جي وهڪري ۽ پنجن سالن ۾ مجموعي طور 25 ملين ايڪڙ فوٽ (MAF) پاڻي جي ضرورت ڄاڻائي وئي. بهرحال، صوبن جي وچ ۾ اختلاف سبب انهن سفارشن تي عملي اڳڀرائي نه ٿي سگهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===نون ڊيمن بابت صوبائي موقف=== پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ورڇ بابت خدشن سبب سنڌ سميت ٻين صوبن نون ڊيمن جي تعمير بابت اعتراض ظاهر ڪيا آهن. 2000ع واري ڏهاڪي دوران مختلف ڪاميٽيون جوڙيون ويون، پر هن مسئلي تي مڪمل اتفاق راءِ اڃا تائين حاصل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (LBOD)=== [[ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ وفاقي حڪومت ۽ سنڌ حڪومت طرفان [[عالمي بئنڪ]] جي سهڪار سان شروع ڪيو ويو. هن منصوبي جو مقصد نوابشاهه، [[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]]، [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]] ۽ [[بدين ضلعو|بدين]] ضلعن جي ٻن ملين هيڪٽرن کان وڌيڪ زمين مان نيڪال ٿيندڙ پاڻي کي [[عربي سمنڊ]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو. منصوبي کي مختلف فني ۽ انتظامي مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو، جن ۾ سار سنڀال بابت ادارتي غير وضاحت، مالي کوٽ، [[سنڌ ۾ سمنڊ جي چارج|سمنڊ جي چاڙهه]]، نيڪال جو پوئتي وهڪرو، [[صنعتي نيڪال]] ۽ ساحلي مٽيءَ جي کاري ٿيڻ جا مسئلا شامل آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (RBOD)=== [[رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] [[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]]، [[قمبر شھدادڪوٽ ضلعو|قمبر-شهدادڪوٽ]]، دادو ضلعو|دادو]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ضلعن لاءِ تجويز ڪيو ويو، جنهن کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو. بهرحال، هي منصوبو اڃا تائين مڪمل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ادارياتي سڌارا ۽ جديد منصوبا=== 1996ع ۾ وفاقي حڪومت هر صوبي ۾ صوبائي آبپاشي ۽ نيڪال اٿارٽيز قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 1997ع ۾ [[خودمختيار آبپاشي نظام]] متعارف ڪرايو ويو، جنهن تحت صوبائي آبپاشي کاتن کي PIDA ۾ تبديل ڪيو ويو، ايريا واٽر بورڊ (AWBs) ٺاهيا ويا ۽ آبادگارن کي فارمر آرگنائيزيشنز (FOs) ۾ منظم ڪيو ويو. [[سنڌ ايريگيشن اينڊ ڊرينيج اٿارٽي]] (SIDA) 1998ع ۾ قائم ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 2006ع ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان سنڌ ۾ [[واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ، سنڌ|واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ]] لاڳو ڪيو ويو، جنهن جو مقصد زرعي پيداوار وڌائڻ، آبادگارن جي آمدني ۾ اضافو آڻڻ ۽ آبپاشي نظام جي ڊگهي مدي واري پائيداري کي بهتر بڻائڻ هو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪئنالن ۽ وڏنئ واھن جي فھرست=== ===ڍنڍون ۽ ڍورن جي فھرست=== ===برساتي نئين فھرست=== ===حفاظتي بندن جي فھرست=== === شاخن ۽ فيڊرن جي فھرست=== === ڪورن جو فھرست=== * ڪور ڏاتو === ڊيمن جي فھرست=== # [[حب ڊيم]] # [[چوٽياريون ڊيم]] ===ڪلهوڙا دور جو آبپاشي نظام=== ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ جي آبپاشي نظام کي منظم ۽ وسيع بنيادن تي ترقي ڏني وئي. تاريخي ماخذن موجب، سنڌ ۾ واهن جي منظم کوٽائي جو بنياد ميان نور محمد ڪلهوڙي وڌو، جنهن سنڌو نديءَ جي ساڄي ۽ کاٻي ڪنارن تي واهن جي ذريعي زراعت کي فروغ ڏنو. 1719ع کان پوءِ خاص طور تي سنڌ جي اترين علائقن ۾ نوان واهه کوٽايا ويا، جن جو مقصد زرعي زمينن کي پاڻي فراهم ڪرڻ هو. هن دور ۾ “[[گھاڙ واھ]]” جون ٽي اهم شاخون وجود ۾ آيون، جيڪي علائقي جي آبپاشي نظام جو اهم حصو بڻيون. “[[نور واھ]]” ميان نور محمد ڪلهوڙي جي نالي سان منسوب ڪيو ويو، جڏهن ته “[[شاھ جي ڪڙ]]” سندس وزير شاهه بهاري جي نگرانيءَ ۾ کوٽايو ويو. چانڊڪي پرڳڻي ۾ پڻ ڪيترائي ننڍا وڏا واهه کوٽايا ويا، جن سان مقامي آباديءَ جي زرعي ضرورتن کي پورو ڪيو ويو. ميان نور محمد جي دور ۾ “[[ڪور ڏاتو|ڏاتي جي ڪور]]” پڻ کوٽايو ويو، جيڪو پنهنجي وقت جي دولتمند شخص ڏاتي کهڙي جي ڪوششن سان وجود ۾ آيو. اتر سنڌ ۾ “[[بيگاري واھ]]” جي مکيه شاخ “[[نور واھ]]” به ڪلهوڙا دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هئي. نوشهري ڊويزن ۾ “[[نصرت واھ]]” [[ نصرت خان چانڊيو|نصرت خان چانڊئي]] جي سرپرستيءَ ۾ کوٽايو ويو. ان کان علاوه “[[مراد واھ]]”، “[[باگ واھ]]” ۽ “[[فيروز واھ]]” پڻ ڪلهوڙا دور ۾ کوٽايا ويا، جيڪي [[مراد ڪلھوڙو|مراد ڪلهوڙي]]، [[باگو سيال|باگي سيال]] ۽ [[فيروز ويراڙ]] جهڙن اهم درٻاري شخصيتن سان منسوب آهن. اهي واهه “[[نصرت واھ]]” سان ڳنڍيل هئا، جيڪو بعد ۾ هاڻوڪي [[روهڙي ڪئنال]] جي اهم شاخن مان هڪ بڻيو. ڪلهوڙا حڪمرانن واهن جي کوٽائي، مرمت ۽ صفائيءَ تي خاص ڌيان ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال موجب سنڌ جي خوشحالي ۽ سرڪاري ڍلن جي بروقت وصولي جو دارومدار مؤثر آبپاشي نظام تي هو. ان منظم انتظام سبب ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ زرعي لحاظ کان وڌيڪ آباد ۽ سرسبز رهي، ۽ رياستي خزاني جي حالت پڻ مضبوط رهي. حيدرآباد ضلعي ۾ واقع “[[سرفراز واھ]]” به هن دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هو، جيڪو [[ميان سرفراز خان ڪلهوڙو|ميان سرفراز خان ڪلهوڙي]] کوٽايو هو<ref>سنڌ جا قديم سڪا سنڌ ۾ ڪلهوڙا دور جا سڪا (قسط 2) -- عبداللہ ورياهه؛ رسالو:مهراڻ؛ 1991جلد 1 ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ</ref>. ==صنعت ۽ واپار== === صنعتي ادارن جي فھرست=== ===صنعتي پيداوار=== ===اسٽيل جي صنعت=== ===ڪپڙي جي صنعت=== ===آٽو موبائيل جي صنعت=== ===سافٽويئر صنعت=== ===تعميري صنعت=== ===ڪيميائي صنعت=== ===دوائن جي صنعت=== ===سيمنٽ جي صنعت=== ===پلاسٽڪ جي صنعت=== ===سارين جا ڪارخانا=== ===ڪپھ جا ڪارخانا=== ===ڀاڻ جي صنعت=== === کنڊ جي صنعت=== ===کاڌ خوراڪ واري صنعت=== ===چمڙي جي صنعت=== ===ھنري صنعت=== ===صنعتي زون=== ===زرعي صنعت=== ===ننڊي صنعت=== ===واپار === ===واپاري ادارن جي فھرست=== ===درآمد ۽ برآمد=== ===آبي بندرگاھون=== ===خشڪي وارا بندر=== ===سرمائي جي سيڙپ=== ===بئنڪاري نظام=== ===زرعي جنسن جو واپار=== ==معدنيات ۽ قدرتي وسيلا== ===کاڻون=== ===گيس=== === سنڌ جي گيس وارن ھنڌن جي فھرست=== ===تيل=== === سنڌي جي تيل وارن ھنڌن جي فھرست=== ===گرينائيٽ=== === سنڌ ۾ معدنياتي تلاش=== ==توانائي == ====ڪراچي اليڪٽرڪ==== ====حيسڪو==== ====سيپڪو==== ====بجلي جي پيداوار==== ====قابل تجديد توانائي==== ====ايل اين جي==== ====سي اين جي==== ====پيٽرول جي ترسيل جو نظام==== === سنڌ جو ڪوئلو=== === سنڌ جي معدنيات جي فھرست=== === سنڌ جي معدنياتي ادارن جي فھرست=== # [[سنڌ ڪول اٿارٽي]] === سنڌ جي کاڻن جي فھرست=== ==خدمتن وارا شعبا== ====صحت جو پيشو==== ====قانون جو پيشوئ==== ====تدريسي پيشو==== ====انجينئرنگ ۽ فني شعبو==== ====ٽرانسپورٽ==== ===پوليس=== == سنڌ جي آبهوا == {{Main|سنڌ جي آبهوا}} سنڌ جي آبهوا بنيادي طور تي خشڪ ۽ انتهائي درجا حرارت واري آهي، جنهن ۾ گرمي ۽ ٿڌ ٻنهي جون شدت واريون حالتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. برسات غير يقيني ۽ گهٽ مقدار ۾ ٿئي ٿي، جڏهن ته گرمي جو دور گهڻو ڊگهو هوندو آهي. سامونڊي ڪناري سان لڳ علائقن ۾ آبهوا نسبتاً گهميل رهي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي علائقا عربي سمنڊ مان ايندڙ سامونڊي هيرن جي اثر هيٺ آهن. اهي هيرون عام طور سال جا لڳ ڀڳ چار مهينا لڳنديون آهن ۽ انهن جي ڪري ساحلي ۽ ويجهن اندرين علائقن ۾ ٿڌڪار ۽ نمي پيدا ٿئي ٿي. ڏکڻ اولهه وارو چوماسو جون کان سيپٽمبر تائين سنڌ مٿان گذري ٿو، پر اڪثر حالتن ۾ ان مان گھڻي برسات نٿي پوي. [[چوماسو|چوماسي]] جا ڪڪر گهڻو ڪري تپيل زمين مٿان گذرڻ دوران ٻاڦ بڻجي وڃن ٿا، جنهن سبب مينهن جي مقدار تمام محدود رهي ٿي. البت، چوماسي جي موجودگي هوا جي گرمي گهٽائي ٿي ۽ ڪجهه وقت لاءِ ٿڌاڻ پيدا ٿئي ٿي، خاص ڪري ڏکڻ سنڌ ۽ ٿر جي ڏاکڻي حصن ۾، جتي اها گرم ريگستاني هوا جي جاءِ وٺي ٿي. سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۾ [[سامونڊي هير]] جو اثر اتر طرف محدود آهي ۽ عام طور حيدرآباد کان اڳتي پڊعيدن تائين پهچي ٿو. ان کان اتر طرف، خاص طور لڪي ٽڪرين جي ڏکڻي ڇيڙي کان اڳتي، سامونڊي هير جو اثر تقريباً ختم ٿي وڃي ٿو. اهڙا علائقا مٿين سنڌ جي سخت آبهوا هيٺ اچن ٿا، جتي گرمي جو دور ست مهينا يا ان کان وڌيڪ رهي ٿو. مٿين سنڌ ۾ گرمي انتهائي شديد هوندي آهي. اپريل کان پوءِ راتيون به ٻوسٽ واريون ٿين ٿيون ۽ گرمي پد گهڻو ڪري پرهه کان اڳ به 100°F کان هيٺ نٿو لهي. مئي ۽ جون جي مهينن ۾ ڇانوَ ۾ گرمي پد 120°F کان 125°F تائين پهچي سگهي ٿو. هي علائقو انتهائي خشڪ هوندو آهي ۽ گرم، خشڪ هوائون (لُڪ) عام آهن. برسات جيڪڏهن پوي به ٿي ته اها اڪثر ٿوري وقت لاءِ ۽ تيز وسڪاري جي صورت ۾ ٿئي ٿي. آبهوا جي بنياد تي سنڌ کي مقامي طور ٽي حصا سمجهيو وڃي ٿو: سرو (مٿين سنڌ)، وچولو (وچ سنڌ)، ۽ لاڙ (هيٺين سنڌ). غير مقامي ورهاست ۾ سنڌ کي عام طور مٿين ۽ هيٺين سنڌ ۾ ورهايو ويندو آهي، ۽ سياسي ۽ انتظامي ورڇ به گهڻو ڪري انهيءَ بنياد تي رهي آهي. آبهوا جي هن تفاوت جي باوجود، سنڌ جي نباتات ۾ وڏو بنيادي فرق نظر نٿو اچي. سنڌ جي قدرتي نباتات خشڪ، گهٽ برساتي، وارياسي ۽ [[ڪلراٺي زمين]] سان هم آهنگ آهي. هتي اهڙا وڻ ۽ ٻوٽا گهڻا آهن، جن ۾ پن تمام ٿورا هوندا آهن يا بلڪل نه هوندا آهن. ڪنڊيدار وڻڪار، جهڙوڪ [[ٻٻر]]، [[ڪنڊي]] ۽ ٻير، سنڌ جي گهڻن علائقن ۾ عام آهي. ڪچي ۽ آبپاشي وارن علائقن ۾ نباتات نسبتاً گهڻي ۽ وڌيڪ ورڇيل آهي، جڏهن ته ٽاڪرو ۽ وارياسي علائقن ۾ ساڳي نباتات گهٽ مقدار ۾ ملي ٿي. ٻٻر جهڙا وڻ ٽاڪرن ۾ وڌيڪ بندرا ۽ ننڍا ٿين ٿا. وارياسي علائقن جا مخصوص بي⁠پن ٻوٽا، جهڙوڪ [[کپ]] ۽ [[ڦوڳ]]، ڪڏهن ڪڏهن زرعي ۽ آبپاشي علائقن ۾ به واريءَ جي ٽڪرن تي ملي وڃن ٿا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته نباتات جو تعلق بنيادي طور زمين جي بناوت ۽ پاڻي جي دستيابي سان آهي. ===موسمياتي کاتو=== ===سنڌ جون موسمون=== ===سنڌ جو چوماسو=== == سنڌ جي نباتات == سنڌ جنهن نباتاتي علائقي جو ڀاڱو آهي، تنهن ۾ ذري گهٽ سڄو پنجاب، الهندو راجپوتانا، ڪاٺياواڙ ۽ ڪڇ اچي وڃن ٿا، ۽ جيتوڻيڪ هندستان جي ٻين علائقن ۾ ٿيندڙ ٻوٽا هت به ٿيندا آهن، پر گهڻي نسبت اولهه وارن ملڪن، مڪران، ايراني نار جي گرم ڀاڱن، عراق ۽، جيئن اڳيئي چيو اٿئون، مصر سان اٿس، جتان جي آبهوا ساڳي آهي. ===سنڌ جي وڻن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ صوبي ۾ موجود اهم وڻن جي فهرست ! نمبر ! عام نالو ! بوٽنيڪل نالو ! مختصر تعارف / حيثيت |- | 1 | [[ڪنڊي|ڪَنڊي]] | ''Prosopis cineraria'' | ريگستاني علائقن جو اهم مقامي وڻ؛ ڇانوَ، ايندھن ۽ چارن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. |- | 2 | [[ٻٻر]] (بابُل) | ''Acacia nilotica'' | دريائي ۽ ميداني علائقن ۾ عام؛ ڪاٺ ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 3 | [[آسري]] | ''Tamarix aphylla'' | لوڻياتي ۽ خشڪ زمينن ۾ وڌندڙ؛ هوا روڪڻ لاءِ اهم. |- | 4 | [[ڪرڙ]] | ''Capparis decidua'' | ٿر ۽ خشڪ علائقن جو مقامي وڻ؛ چارن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 5 | [[خوشبودار ٻٻر]] | ''Acacia farnesiana'' | خوشبودار گلن سبب سڃاتل؛ دوائن ۽ خوشبوءَ ۾ استعمال. |- | 6 | [[ٻانھن]] | ''Populus euphratica'' | سنڌو درياهه جي ڪنارن تي وڌندڙ؛ دريائي نظام لاءِ اهم. |- | 7 | [[ديوي (وڻ)]] / (ولائتي ڪَنڊي) | ''Prosopis juliflora'' | غير ملڪي وڻ؛ تيزي سان وڌندڙ، پر ماحولياتي نقصانڪار پڻ. |- | 8 | [[سراھ|سِراهه]] | ''Albizia lebbeck'' | ڇانوَ ۽ ڪاٺ لاءِ مشهور؛ شھرن ۾ لڳايو ويندو آهي. |- | 9 | [[نم]] | ''Azadirachta indica'' | دوائن ۾ تمام اهم؛ جراثيم ڪُش خاصيتون. |- | 10 | [[ٻير]] | ''Ziziphus mauritiana'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ غذائي ۽ معاشي اهميت. |- | 11 | [[ڄمون (وڻ)|ڄمون]] | ''Syzygium cumini'' | ڦر ۽ دوائن ۾ استعمال؛ شگر لاءِ فائديمند. |- | 12 | [[گدامڙي (وڻ)|گدامڙي]] | ''Tamarindus indica'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ کاڌي ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 13 | [[سھانجڻو]] | ''Moringa oleifera'' | غذائيت سان ڀرپور؛ پن ۽ ڦريون استعمال ٿين ٿيون. |- | 14 | [[اڇو تمر]] | ''Avicennia marina'' | سنڌ جي ساحلي علائقن جو اهم وڻ؛ سامونڊي ڪٽاوَ کان بچاءُ. |- | 15 | [[بڙ]] | ''Ficus benghalensis'' | وڏو ڇانوَ ڏيندڙ وڻ؛ سماجي ۽ مذهبي اهميت. |- | 16 | [[پپل]] | ''Ficus religiosa'' | مذهبي لحاظ کان اهم؛ آڪسيجن فراهمي ۾ نمايان. |- | 17 | [[ڄار (وڻ)|ڄار]] | ''Salvadora oleoides'' | خشڪ علائقن جو وڻ؛ ايندھن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 18 | [[مسواڪ]] | ''Salvadora persica'' | ڏندن جي صفائي لاءِ مشهور؛ دوائن ۾ استعمال. |- | 19 | [[ليسڙو]] (گيدوڙو) | ''Cordia myxa'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ ڳوٺاڻن علائقن ۾ عام. |- | 20 | [[انب (وڻ)|انب]] | ''Mangifera indica'' | قومي ڦر؛ باغباني ۽ معيشت لاءِ اهم. |- | | | | |- | | | | |- | | | | |+ | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- |} === سنڌ جي ٻوٽن جي فھرست=== ===سنڌ جي گلن جي فھرست=== ===سنڌ جي جڙي ٻوٽين جي فھرست=== == سنڌ جي حيواني جيوت == علم حيوانات جي جن ماھرن پھريائين سنڌ جي جانورن تي تحقيق ڪئي، سي آھن برنس (Burnes) 1830ع، گرفٿ (Griffith) 18399ع، ھيوم ۽ ڊي (Hume and Day) 1872ع، بلان فورڊ (Blanford) 1971ع کان 1977ع، بٽلر (Butler) 1879ع، مري (Murray) 1884ع، اوٽس (Oates) 1889ع، ايٽڪن (Aitken) 19077ع، ٽائيسھرسٽ (Ticehurst) 1917ع کان 1920ع ۽ ايٽس (Eates) 1920 کان 1954ع، منٽن (Minton) 19622ع ۾ سنڌ ۽ لسٻيلي جي جانورن جي ڏسڻي (Key) ٺاھي. صديقي 18699ع ۾ جانورن جي لسٽ ٺاھي تيار ڪئي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> محي الدين (71-1964ع) سنڌ جي مڇين، نانگن، پکين، ڪڪڙن، ٻڪرين، ڍڳين ۽ مينھن جي پروٽوزوان (Protozoan) ۽ ھيلمينٿي (Helminthic) فاعلن تي ڪم ڪندي نيون جنسون ۽ ڪي نوان مفعول دريافت ڪيا آھن. مجيب سنڌ جي دريائي مڇين ۽ سامونڊي مڇين جي ھيلمينٿڪ فاعلن تي ڪم پئي ڪيو آھي ۽ ڪي نيون جنسون ۽ قسم دريافت ڪيا آھن. ترمذي سنڌ جي سامونڊي ڪپر واري پٽي ۾ ڪرسٽيشيا (Crustacea) تي پئي ڪم ڪيو آھي. فصلن کي نقصان پھچائيندڙ جيتن جڻين تي بھ چڱو ڪم ڪيو آھي. جيتوڻيڪ انھن ۾ اھي جيت ۽ چچڙ شامل نھ آھن، جن جو انسانن ۽ جانورن جي بيمارين سان واسطو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === ڪرنگھي وارا جانور (vertebrates) === پنڊپھڻ (Fossils): بلئنفورڊ ۽ فيڊن پھريون ڀيرو منڇر مان سنھ 76-1874ع ۾ [[پنڊپھڻ]] جمع ڪيا. ٽيھ سال پوءِ پلگرم ۽ ان سان گڏ ڪم ڪندڙن [[ڀڳو ٺوڙهو|ڀڳي ٽوڙھي]] ويجھو تمام گھڻا پنڊپھڻ لڌا. پلگرم (1934ع) ھيٺين منڇر جي ٽن ڀاڱن کي ڪامليل (ميلوٽيشن)، چنجي (ٽارٽونيشن) ۽ ڍوڪ پٺاڻ (لوئر پلايوسين) وارين منزلن جي برابر سمجھيو ۽ ساڳئي وقت مٿئين [[منڇر ڍنڍ|منڇر]] کي سوالڪ واري بولڊر ڪانگھلومريٽ منزل (مڊل پلئسٽوسين) جي برابر تسليم ڪيو. سنڌ ۾ ھڪ گوشت کائيندڙ، اٺ سونڊ وارا، ٽي کُرن وارا، يارھن ٻڌي تعداد ۾ کُرن وارا ۽ ٽي سُرڻن يا رڙھندڙ جانورن جا ’پنڊپھڻ‘ سڃاتا ويا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === جيئرا قسم (Living Forms) === کير ڌارائيندڙ ٿڻن وارا جانور. جيترو ڌيان پکين تي ڏنو ويو آھي، اوترو کير ڌارائيندڙ يعني ٿڻن وارن جانورن تي نہ ڏنو ويو آھي. ٿڻن وارن جانورن جا ڪل 73 قسم آھن، جيڪي سنڌ ۾ رھن ٿا. انھن ۾ 20 گوشت کائيندڙ، 20 چمڙا، 4 جيت کائيندڙ، 15 ڪئا ۽ نوريئڙا وغيرھ، 9 کُرن وارا، 4 ويل ۽ ڊالفن ۽ ھڪ ڇِلر شامل آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref><br> '''گوشت خور جانور''': ڏسڻ ۾ ائين ٿو اچي تھ چيتو ڪنھن وقت سنڌوءَ جي ڪڇي ۾ ۽ روھڙيءَ طرف رھندو ھو. روھڙي ۾ ھن جو زور ڏسڻ ۾ اچي ٿو. سنڌ ۾ چيتا سن 1886ع تائين ماريا ويا. ٻين گوشت کائيندڙن ۾ پلنگ (Panther) جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ڪافي تعداد ۾ پکڙيل ھو، سو ھاڻي رڳو کيرٿر جبلن ۾ محدود آھي. اھو خصوصًا ھلڪي رنگ جو آھي ۽ سندس بج ھندستاني پلنگ کان ڊگھا آھن. لڌڙو جيڪو لاڙڪاڻي ۽ ميرپور ساڪري ۾ ملندو ھو، سو گھڻي قدر گھٽجي ويو آھي. جھنگ ٻلو، سنڌ جي عام جھنگلي ٻلي، بُجُر ٻلو (Caracal Lynx) جيڪا ھاڻي ٿر ۾ اڻ لڀ ٿيندي وڃي؛ مشڪ ٻلو (Civet Cat) جيڪو ڳوٺن جي چوڌاري ملندو آھي، اھي سڀ سنڌ جي جھنگلن جا ٻلا آھن. ڳور پٽ جيڪو قبرن کوٽڻ ۽ مئل ماڻھن تي تڳڻ لاءِ مشھور آھي، سو بہ سنڌ ۾ ٿئي ٿو. چراخ ۽ لڌڙو جنھن جي پٺيان سدائين کلن جا واپاري ھوندا آھن، سي آھستي آھستي اڻلڀ ٿيندا وڃن. بگھڙ، گدڙ، لومڙ ۽ نور وغيره ٻيا گوشت کائيندڙ جانور آھن. '''چمڙا''': سنڌ ۾ چمڙن جا 13 قسم آھن، جن ۾ ھڪ ميوو کائيندڙ چمڙن جو (Fruit Bat)، ٻہ ڪُئي – پُڇ چمڙن جا، ٻہ قبائي (Tomb bat) چمڙن جا ۽ چار ڄامڙن چمڙن جا قسم شامل آھن. '''جيت کائيندڙ''': جيت کائڻ وارا جانور سنڌ ۾ تمام گھٽ آھن، جن ۾ ھڪ مسڪ شُرو (Musk Shrew) ۽ ٽن قسمن جا ڄاھا شامل آھن. '''روڊنيشا''': (Rodentia):ھن قسم ۾ ھڪ قسم جو سيھڙ، جيڪو خاص ڪري پٽاٽي جي فصل کي کائيندو آھي. نوريئڙو ۽ پنڌرھن قسم جي ڪُئن جا، جن ۾ ننڍي پُڇ وارا توڙي بجر پڇ وارا، ۽ ٿلھي منھن وارا وڏا ڪئا شامل آھن. '''سيٽيشيا''': (Cetacea):ھن ۾ سنڌو درياءَ توڙي گنگا ندي واري ٻلھڻ جا ٻئي قسم سامونڊي آھن، جيڪي سنڌوءَ جي ڊيلٽا ۾ ملندا آھن. پار پوائز (Porpoise) خاص مٺي پاڻيءَ جو جانور آھي ۽ انڌو ٿيندو آھي، ڇو جو ان جون اکيون پوري طرح تيار نہ ٿينديون آھن. ھيءُ سنڌو درياءَ ۾ ملندو آھي. ھن ٻلھڻ جو تيل مھاڻا سنڌن جي سور لاءِ ۽ مشعلن ٻارڻ جي ڪم آڻيندا آھن. ھن کي پڪڙڻ لاءِ مھاڻا خاص سيکاريل لڌڙا استعمال ڪندا آھن. بِلُويل جيڪو وڏي ۾ وڏو کير ڌارائيندڙ جانور تسليم ڪيو وڃي ٿو، سو بہ سنڌ جي سامونڊي ڪنارن کان پرتي ڏٺو ويو آھي ۽ ڀٽ ميٽ تي پڻ پڪڙيو ويو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === گاھ کائيندڙ (Herbivora) === گاھ کائيندڙ جانورن ۾ شامل آھن: ھرڻ، ڪارو ھرڻ، غزال ھرڻ وغيرھ. ڦاڙھو اڃا تائين سنڌ جي دريائي ٻيلن ۾ ڪافي عام آهي (ٽوٽل اندازًا 370 ڦاڙھا). ڪارو ھرڻ جيڪو ھن سڄي اپٻيٽ جي اصلوڪن ھرڻن جو ھڪ قسم آھي، سو تمام سھڻو ٿيندو آھي، ۽ پاڪستان ۾ ھي نسل ختم ٿيڻ تي آھي. سنڌ ۾ ھن نسل جا ھرڻ باقي ڪي ٿورا وڃي کيرٿر جبل ۾ بچيا آھن. ھرڻ، جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ھر ھنڌ ھوندو ھو، سو بہ ھاڻي تمام گھٽ آھي ۽ ٿورڙي تعداد ۾ اڃا تائين کيرٿر ۾ آھن. چنڪارا ھرڻ ۽ ڪاري ھرڻ جي آھستي آھستي گم ٿيڻ جي ڪري بنان ڪنھن شڪ شبھي جي اھو چئي سگھجي ٿو تہ ايشيائي چيتو پڻ انھن جي ڪري ختم ٿي ويو. سنڌ گھر آھي سره جو، جيڪو اڄ ڪلھ کيرٿر جبل ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو. (سرھن جو اندازًا تعداد 1200) گڍ دادو ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو، پر ان کي تحفظ ڏيڻ ضروري آھي. جيئن سڱن وارو ھرڻ، جيڪو سنڌ ۾ مري (Murray) سن 1884ع ۾ ڏٺو ھو، سو اڄ ڪلھ آھي ئي ڪونہ، ۽ سانڀر وانگر ختم ٿي ويو آھي. سوئر جيڪو سنڌ ۾ عام آھي، سو ڏينھون ڏينھن دريائي ٻيلن ۾ وڌندو رھي ٿو ۽ فصلن لاءِ مصيبت آھي. گورخر جيڪو ڪڇ جي رڻ ۾ تمام ٿوري تعداد ۾ وڃي بچيو آھي (اندازًا 20 يا 30) سو اڻلڀ ٿيڻ وارو آھي.<br> '''ڇلر''' (Pholidota): ڇلو مرون لاڙ ۾ ٿئي ٿو، پر آھستي آھستي گھٽبو پيو وڃي ۽ ھاڻي اڻلڀ ٿيندڙ جانورن جي فھرست ۾ شامل آھي. سنڌ ۾ مم ۽ ڀولڙي جو ڪوبہ قسم نہ ٿيندو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === سنڌ جا پکي === سنڌ جي پکين ۾ مخصوص خاصيتون آھن، جيڪي جاگرافيائي بيھڪ ۽ طبعي حالتن جي ڪري ٿيون آھن. سنڌو ماٿري ھڪ ’رڻ‘ وسيلي ھندستان کان ڌار ٿيل آھي، جنھن ڪري ھندستان جا مشھور پکي ھتي ڪين ٿين. ٻئي طرف سنڌ ۽ بلوچستان، ٻين علائقن جھڙوڪ ڏکڻ يورپ، اتر اوڀر آفريڪا، عرب ۽ ايران جي پکين لاءِ کليل آھن. سنڌ جون ڍنڍون ۽ ڌٻڻون، ۽ ان طرف پکين جي لڏي اچڻ جي رستن جي موافقت ڪري سنڌ پکين لاءِ سياري جو گھر آھي. ھيوم (Hume) پنھنجي ڪتاب اسٽري فيدرس (1873ع) ۾ پکين جا 2500 قسم ڄاڻايا آھن، جن جون 25 جنسون آھن. ائٽڪن (سن 1872ع) ڪل 400 جنسون ٻڌايون ۽ ساڳئي وقت ايٽس (Eates). سورلي جي سنڌگزيٽيئر ۾ 426 جنسون ڄاڻايون، جن مان 177 مڪاني ۽ باقي لڏي ايندڙ يا سانگي پکي آھن. سنڌ جي پکين جو تفصيلي بيان ھن مقالي جي دائري کان ٻاھر آھي. مختصر طور سنڌ ۾ ٽن قسمن جا ’پيڻ‘، 2 پيٽيئر (Cormorant)، 6 ٻگھ ۽ ڪانئرا، ھڪ لاکي ڄاڃي، 11 سانھ، 26 ھنجھ ۽ بدڪون، 17 سرڻيون، عقاب ۽ ڳجھون، 6 ڪونجون، 5 تتر ۽ ڀؤنتريا، 6 ٻاٽيڀڙ، 5 باز، ٽٽيھر، پلوور (Plover)، ڦوليارو، چيھو، ڪينو، ٽرن (Tern)، بي ايٽر (Bee eater)، ڪاٺ ڪٽو، ڪنگري، سانھڙو، چنڊول، سينڊ مارٽن (Sand Martin)، وھيو، بلبل، کٽياڻي، شرائيڪ (Shrike)، ٿريش (Thrush)، سينڊ پائپر (Sand Piper) وغيره قسم طور عام ملن ٿا. ڏاڙھي واري ڳجھ کيرٿر جي مٿانھن پٽن ۾ ملي ٿي. سنڌ ۾ جيڪي 6 ٻاٽيڀڙ ملن ٿا، تن مان سواءِ ڳٽو (Largepin Tailed) ۽ امپريل (Imperial) جي سڀ مڪاني آھن. چڪور (Chukor) سنڌ جي مٿانھن پٽن جو تتر آھي. ھندستاني تلور جيڪا اڳ ٿر ۾ عام ھئي، سا ناياب آھي. ھوبارا تلور (Houbara Bustard) بہ ناياب ٿيندي وڃي. فلوريڪن (Florican) جا سن 1875ع تائين عام ھئي، سا بھ ناپيد آھي. سفيد ھنجھھ پڻ منڇر ۾ ملي ٿو. ڪومب بدڪ بہ سنڌ جي ڏکڻن اوڀر ۾ ملي ٿي. ننڍڙو ھنجھ ۽ آڙي پڻ ٿورن حصن ۾ ملن ٿا. بيڪل آڙي (Baikal of Cluckingteal) پڻ سنڌ ۾ ڪڏھن ڪڏھن اچي ٿي. گولڊن آئي (Golden Eye) ۽ چيڪلو صرف ٻن جڳھين، اوڀر ناري ۽ منڇر ۾ ملن ٿا. ڀؤنتريو ھڪ موسمي پکي آھي، جيڪو حب ندي جي آسپاس رھي ٿو. باقي عام ڀؤنتريو (Rain Quail) ڪچي جي علائقن ۾ رھي ٿو. ’مور‘ حيدرآباد ۾ ٿرپارڪر ضلعي ۾ ملي ٿو. واديءَ مھراڻ ٻگھن، سانھھ، ڪانئرن، ڪينو، پيڻ، اگريٽس (Egrets) جي جنت آھي. ھنن جي آنن لاھڻ جون جايون تباه ٿي چڪيون آھن، ۽ ان سان گڏ شڪارين جي ڪري ڪيترا پکي منتشر ٿي ويا آھن. صرف 15 قسمن مان 6 نظر اچن ٿا. اھي سڀ پکي ڌٻڻ وارن ٻوٽن ۾ ئي گذارو ڪن ٿا.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === رڙھندڙ جانور يا سرڻا === سرڻا سنڌ ۾ عام طور ملن ٿا. آبھوا جي موافق ھئڻ ڪري ڪيترا ئي قسم، خصوصًا سانڊا ملن ٿا. ڇو تھ اھي پيلياآرڪٽڪ تائين محدود آھن. واڳون جيڪي ڪنھن زماني ۾ سنڌو درياءَ ۽ ڪن پراڻن ڦاٽن ۾ ھوندا ھئا، سي بہ کلن جي واپارين ڪري ناپيد آھن. ڌٻڻ وارا واڳون (Marsh crocodile) جيڪي ڪنھن وقت ۾ سنڌو درياءَ، ڍنڍن ۽ ڦاٽن ۾ ڏٺا ويندا ھئا، سي پڻ گھڻي ڀاڱي ختم ٿي ويا آھن، سواءِ ھاليجي ڍنڍ جي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> سنڌ جي ڍنڍن ۽ تلائن ۾ مٺي پاڻي جي ڪڇئن (Turtle) جا چار نرم کلن وارا قسم ملن ٿا. اھي ۽ ساڳئي وقت سائي رنگ جي سامونڊي ڪُمين جا قسم پڻ اقتصادي حيثيت رکن ٿا. ڇاڪاڻ تہ ولايت ۾ کاڌي طور استعمال ۾ اچن ٿا ۽ سندن کلون ڳھن ۽ ھار سينگار جي بہ ڪم اچن ٿيون. سڪي جا ٻن قسمن جا ڪڇئون ۽ مٺي پاڻيءَ جا چئن قسمن جا ڪڇئون ملن ٿا. سانڊن ۾ 11 قسم ڪرڙي (چچين) جا، ھڪيو بليفريس (Eublepharis) اٺ اگامڊس (Agamids)، ٻھ مانٽر (Monitors) يعني ڳوھون، پنج خاص قسم جا سانڊا ۽ ڏھھ اسڪنڪس (Skinks). سنڌ ۾ ڪوبھ شيميلان (Chameleon) ڪون ٿئي. ٿلھي پڇ واري ڪرڙي جو قصو دلچسپ آھي. اھا سنڌ جي خطرناڪ ”ھڻ کڻ“ آھي، جيتوڻيڪ اھا نقصانڪار ناھي. ’ڳوھن‘ جا ٽي قسم سنڌ ۾ ملن ٿا، جيڪي کلن جي واپارين جي ڪري ناياب ٿيندا وڃن. سنڌ ۾ ماڻھو انھن جي کلن مان طنبورا ۽ دھل ٺاھيندا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز، ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> نانگن جي 43 قسمن مان 21 زھر کان خالي آھن. زھريلي قسمن ۾ چئن قسمن جا ڏند پويان وريل آھن ۽ باقي قسمن جا ڏند اڳيان وريل آھن، جن ۾ زھر ڀريل رھي ٿو. ڏند اڳيان وريل 18 قسمن مان 13 سامونڊي، 2 پِيَڻ، ھڪ واسينگ ۽ ٻھ کَپر آھن. انھيءَ سلسلي ۾ ھندستاني پيڻ جا ٿر ۾ ملي ٿي، سا قابلِ ذڪر آھي. عام چوڻي مطابق اھا پيڻ رات جو سمھڻ مھل ماڻھو جي ڇاتيءَ تي چڙھي، سندس وات ۾ زھر وجھي ھلي ويندي آھي. اھو ماڻھو گلي ۾ سخت سور جي باعث صبح کان اڳ ۾ ئي ختم ٿي ويندو آھي. پيڻ خطرناڪ بلائن مان ھڪ آھي، جا ڏنگي ٿي. جيئن تھ زھر، انسان جي تنتي سرشتي تي اثر انداز ٿئي ٿو، ۽ ماڻھو جي ساه کڻڻ واري نليءَ کي نقصان ٿو رسائي، تنھنڪري ڏنگيل ماڻھو ساه جي گھٽ سبب مري وڃي ٿو. کپر جو زھر، دل ۽ رت تي اثر انداز ٿئي ٿو ۽ رت جي بيجا زبان (جسم جي اندران ۽ ٻاھران) ٿيڻ ڪري موت واقع ٿئي ٿو.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === مڇيون === سنڌ جو سامونڊي ڪنارو، جنھن تي مڇي مري ٿي، سو 120 ميل تائين پکڙيل آھي، جنھن ۾ ڪيتريون کاريون ۽ ڍوريون آھن. درياءَ جو ڇوڙ ڦرندو رھي ٿو. پراڻا واه جھڙوڪ پراڻي ڦليلي، گھارو ۽ بگھاڙ اڄ بھ موجود آھن. سال 1819ع واري زلزلي درياءَ جي ڇوڙ ۾ ڪافي ڦيرڦار آندي. ڊي (Day) 224 مڇين جا قسم ڄاڻايا آھن، جن مان 160 سامونڊي ۽ 64 مٺي پاڻي جون آھن. صوفي (1957ع) ڪينجھر ڍنڍ مان 33 قسمن جون مڇيون ظاھر ڪيون آھن، جن ۾ 14 قسم پسنديده غذا جي اھميت رکن ٿا. سامونڊي مڇين جي خاص قسمن ۾ ڀوريون ۽ ڪاريون پاپليٽ، سرمائي سالمان (Salmon)، سول (Sole)، سارڊين (Sardine) ۽ بمبئي ڊڪ (Bombay duck) مشھور آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> پلو جيتوڻيڪ سامونڊي آھي، پر آنن لاھڻ لاءِ سنڌو درياءَ جو رخ ڪري ٿو. ھن جي سمنڊ مان لڏپلاڻ فيبروري ۽ مارچ ڌاري ٿئي ٿي. اھا مڇي ذائقيدار ٿئي ٿي، جيتوڻيڪ ان ۾ تمام گھڻا ڪنڊا ٿيندا آھن. پاڻيءَ جي قلت ۽ بئراجن جي ٺھڻ سان پلي جي افزائش تي تمام گھڻو اثر پيو آھي. ان لاءِ ڪو وقتائتو قدم کڻڻ گھرجي تھ جيئن ھن لذيذ مڇيءَ کي بچائي سگھجي. سنڌ جي 64 ڍنڍن، ڍورن ۽ تلائن ۾ ملندڙ مڇين مان ڪُرڙو، موراکي، ٿيلھي، کڳو، سينگاري، ڄرڪو ۽ گندڻ تمام شوق سان کاڌيون وڃن ٿيون. وڏيون ڍنڍون جھڙوڪ ڪينجھر، منڇر ھڏيرو ۽ ھاليجي، مڇين سان ڀرپور آھن. منڇر ڍنڍ جي گھٽجندڙ ايراضي افسوسناڪ آھي، ۽ ان لاءِ ڪو تڪڙو قدم کڻجي. ان جي سڪڻ ڪري پاڪستان ۾ پروٽين جو عظيم ذريعو ناپيد ٿي ويندو. ان سان گڏوگڏ اھي ڍنڍون، لکين لاڏائو پکين جو مندائتو گھر آھن. (Amphibia) ڏيڏرن جا ٽي قسم آھن ۽ ان کان سواٰءِ ٽوڊ (Toad) جا ٻھ قسم سنڌ ۾ ملن ٿا. جانور، انسان ذات جي وايومنڊل جو ھڪ حصو آھن ۽ انسان وانگر ارتقا جو نتيجو آھ.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> ===سنڌ جي جانورن جي فھرست=== ===سنڌ جي جيتن جي فھرست=== === سنڌ جي پکين جي فھرست=== ===سنڌ جي دريائي مڇين جي فھرست=== === سنڌ جي سامونڊي مڇين جي فھرست=== === جانورن جا نيشنل پارڪ=== ===سنڌ جا راڻي باغ=== == آبادي ۽ مردم نگاري (ڊيموگرافي) == سنڌ جي آبادي برطانوي دور ۾ 1891ع ۾ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ 2.9 ملين هئي، جڏهن سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي<ref name="ايڪانومي">The Economy Of Modern Sindh Opportunities Lost & Lessons for Future A detailed book Review by Research & Training Wing PRODUCED BY: RESEARCH & TRAINING WING PLANNING & DEVELOPMENT DEPARTMENT GOVERNMENT OF SINDH , page 5</ref>. 1911ع ۾ سنڌ جي آبادي 3.5 ملين ۽ 1941ع ۾ 4.5 ملين تائين پهتي، جيڪا واڌ معاشي بهتري ۽ لڏپلاڻ سان لاڳاپيل هئي. 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي کان جدا ڪري الڳ صوبو بڻايو ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. برطانوي دور جي آخر تائين سنڌ ۾ مختلف نسلي ۽ مذهبي برادريون، جهڙوڪ مسلمان، هندو، عيسائي، يهودي، پارسي ۽ بهايي، گڏجي رهنديون هيون. ورهاڱي کان اڳ سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آبادي لڳ ڀڳ 70٪ هئي، جيڪا ورهاڱي کان پوءِ اردو ڳالهائيندڙ لڳ ڀڳ 15 لک مهاجرن جي آمد سبب گهٽجي 58٪ تائين آئي<ref name=" ايڪانومي"/>. پاڪستان جي قيام کان پوءِ ملڪ ۾ ڇهه قومي مردم شماريون ٿيون آهن. 2017ع جي مردم شماري موجب پاڪستان جي ڪل آبادي 207,774,520 هئي، جنهن سان پاڪستان دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ بڻيو. 1998ع کان 2017ع تائين پاڪستان جي سالياني سراسري آبادي واڌ جي شرح 2.4٪ رهي. 2017ع ۾ سنڌ جي ڪل آبادي 47,886,051 هئي. ورهاڱي کان پوءِ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ اٺ ڀيرا وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي وڌڻ جا اهم سبب بين الصوبائي لڏپلاڻ ۽ ڳوٺن مان شهرن ڏانهن منتقلي رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي واڌ جي شرح 1961–1972ع دوران 4.63٪ هئي، جيڪا 1998–2017ع ۾ گهٽجي 2.4٪ ٿي وئي. سنڌ ۾ آباديءَ جي ڪثافت 1981ع ۾ 135 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي، جيڪا 2017ع ۾ وڌي 339 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر ٿي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. 2017ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 24.9 ملين مرد ۽ 23 ملين عورتون هيون. سنڌ ۾ صنفي تناسب (Sex Ratio) 108.58 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. ڳوٺاڻن علائقن ۾: 107.8 ۽ شهري علائقن ۾: 109.31<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ 52.02٪ آبادي شهري ۽ 47.98٪ ڳوٺاڻن علائقن ۾ رهندڙ هئي، جنهن سبب سنڌ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري آبادي وارو صوبو آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع جي مردم شماري موجب: انحصاري آبادي: 38.3٪ ڪم ڪندڙ آبادي: 61.7٪ <ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع ۾ عورتن جي ليبر فورس ۾ شرڪت صرف 3٪ هئي، جڏهن ته مردن جي شرڪت 58.8٪ هئي<ref name=" ايڪانومي"/>. تيز شهري واڌ سبب سنڌ ۾ ثانوي ۽ نيم شهري مرڪز جهڙوڪ نوابشاهه (نوشهرو فيروز)، گهوتڪي، ميرپورخاص، عمرڪوٽ ۽ ڄامشورو ترقي ڪري رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آباديءَ جي تيز واڌ شهريڪاري، معاشي دٻاءُ، وسيلن جي کوٽ ۽ انفراسٽرڪچر تي بار وڌايو آهي. 2017ع تائين سنڌ جي آبادي واڌ جي شرح پاڪستان جي قومي شرح سان برابر ٿي چڪي آهي. {{Main|سنڌ جي مردم نگاري}} آباديءَ جو مطالعو- مردم نگاري، (Demography )علم آبادي- آبادي اڀياس- مردم نگاري- ماڻهن جي آدمشماري جو اڀياس، جنهن ۾ هنڌ، گهاٽائي، عمر، پکيڙ، جنس، نسل، ڌنڌو ۽ ٻيا شمارياتي انگ اکر ڏنل هجن. <ref>{{Citation |title=Demography {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون<!-- Bot generated title --> |url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015021439/http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |dead-url=yes }}</ref> === سنڌ جي ذاتين ۽ قبيلن جي فھرست=== === سنڌ ۾ نسلي گروھن جي فھرست=== ==سياسي نظام== ===سنڌ جو حڪومتي ڍانچو=== === سنڌ جا گورنر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ گورنري ! تقرري جو اختيار ! اهم نوٽ / خدمتون |- | 1 | [[سر غلام حسين هدایت‌الله]] | 14 آگسٽ 1947 – 4 آڪٽوبر 1948 | گورنر جنرل پاڪستان | پاڪستان کان پوءِ سنڌ جو پهريون گورنر؛ آئين ساز اسيمبلي جو ميمبر. |- | 2 | [[شيخ دين محمد]] | 4 آڪٽوبر 1948 – 7 آڪٽوبر 1949 | گورنر جنرل پاڪستان | ابتدائي صوبائي انتظام جو تسلسل. |- | 3 | [[ميان امين‌الدين]] | 7 آڪٽوبر 1949 – 1 مئي 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | ڪراچي وفاقي گادي بڻجڻ واري دور ۾ خدمتون. |- | 4 | [[جارج باڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]] | 2 مئي 1953 – 12 آگسٽ 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | قائم مقام گورنر. |- | 5 | [[حبيب ابراهيم رحيمٽوولا]] | 12 آگسٽ 1953 – 23 جون 1954 | گورنر جنرل پاڪستان | سفارتي ۽ انتظامي پسمنظر. |- | 6 | [[سيد محمد علي رشدي]] | 24 جون 1954 – 14 آڪٽوبر 1955 | گورنر جنرل پاڪستان | ون يونٽ کان اڳ آخري گورنر سنڌ. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور: سنڌ صوبي جو وجود ختم''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 7 | [[رخمان گل]] | 1 جولاءِ 1970 – 20 ڊسمبر 1971 | صدر پاڪستان | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون گورنر. |- | 8 | [[مير رسول بخش ٽالپر]] | 24 ڊسمبر 1971 – 20 اپريل 1972 | صدر پاڪستان | عبوري انتظامي دور. |- | 9 | [[بيگم رعنا لياقت علي خان]] | 15 فيبروري 1973 – 28 فيبروري 1976 | صدر پاڪستان | سنڌ جي پهرين عورت گورنر. |- | 10 | [[ليفتيننٽ جنرل جميل الدين حسن]] | 1 مارچ 1976 – 5 جولاءِ 1977 | صدر پاڪستان | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 24 مارچ 1985) |- | 11 | [[ليفٽيننٽ جنرل جهان داد خان]] | 7 اپريل 1984 – 4 جنوري 1987 | صدر پاڪستان | فوجي حڪمرانيءَ جو دور. |- | 12 | [[اشرف وزير تباني]] | 5 جنوري 1987 – 23 جون 1988 | صدر پاڪستان | سول انتظام ڏانهن واپسي. |- | 13 | [[جنرل رحيم الدين خان]] | 24 جون 1988 – 12 سيپٽمبر 1988 | صدر پاڪستان | مختصر عبوري دور. |- | 14 | [[جسٽس قديرالدين احمد]] | 12 سيپٽمبر 1988 – 18 اپريل 1989 | صدر پاڪستان | عبوري ۽ آئيني بندوبست. |- | 15 | [[فخرالدين جي ابراهيم]] | 19 اپريل 1989 – 6 آگسٽ 1990 | صدر پاڪستان | آئيني بحرانن ۾ اهم ڪردار. |- | 16 | [[محمود هارون]] | 6 آگسٽ 1990 – 18 جولاءِ 1993 | صدر پاڪستان | جمهوري دور ۾ گورنري. |- | 17 | [[حڪيم محمد سعيد]] | 19 جولاءِ 1993 – 23 جنوري 1994 | صدر پاڪستان | امن ۽ سماجي خدمتون. |- | 18 | [[ڪمال‌الدين اظفر]] | 22 مئي 1995 – 16 مارچ 1997 | صدر پاڪستان | سياسي هم آهنگي. |- | 19 | [[ليفٽيننٽ جنرل معين الدين حيدر]] | 17 مارچ 1997 – 17 جون 1999 | صدر پاڪستان | شهري انتظامي سڌارا. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (12 آڪٽوبر 1999 – 23 مارچ 2002) |- | 20 | [[ڊاڪٽر عشرت العباد خان]] | 27 ڊسمبر 2002 – 9 فيبروري 2015 | صدر پاڪستان | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ گورنر. |- | 21 | [[محمد زبير]] | 2 فيبروري 2017 – 3 آگسٽ 2018 | صدر پاڪستان | سول سياسي پسمنظر. |- | 22 | [[عمران اسماعيل]] | 27 آگسٽ 2018 – 17 آگسٽ 2021 | صدر پاڪستان | وفاقي–صوبائي ڇڪتاڻ جو دور. |- | 23 | [[ڪامران ٽسوري]] | 10 آڪٽوبر 2022 – موجوده | صدر پاڪستان | موجوده گورنر سنڌ. |} ===سنڌ اسيمبلي=== === سنڌ جا وزير اعليَ=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اقتدار ! سياسي وابستگي ! اهم نوٽس / خدمتون (مختصر) |- | 1 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 16 آگسٽ 1947 – 28 اپريل 1948 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | سنڌ جو پهريون وزيراعليٰ (پاڪستان کان پوءِ). |- | 2 | [[پير الاهي بخش]] | 4 مئي 1948 – 4 فيبروري 1949 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | شروعاتي صوبائي انتظام جي سرواڻي. |- | 3 | [[يوسف هارون]] | 18 فيبروري 1949 – 7 مئي 1950 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | صوبائي حڪومت جي انتظامي معاملن جي اڳواڻي. |- | 4 | [[قاضي فضل الله]] | 8 مئي 1950 – 24 مارچ 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | مختصر دور. |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 24 مارچ 1951 – 29 ڊسمبر 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٻيو دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ / سڌي انتظام''' (29 ڊسمبر 1951 – 22 مئي 1953) |- | 6 | [[پيرزادو عبدالستار]] | 22 مئي 1953 – 8 نومبر 1954 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | گورنر راڄ کان پوءِ چونڊيل حڪومت. |- | 7 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 9 نومبر 1954 – 13 آڪٽوبر 1955 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٽيون دور؛ ون يونٽ کان اڳ آخري CM. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور (سنڌ صوبي جو ڌار ادارتي ڍانچو ختم)''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | colspan="5" | '''مارشل لا / عبوري انتظام''' (1 جولاءِ 1970 – 1 مئي 1972) |- | 8 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 1 مئي 1972 – 20 ڊسمبر 1973 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ون يونٽ کان پوءِ صوبي جي بحالي واري دور ۾ حڪومت. |- | 9 | [[غلام مصطفى جتوئي]] | 20 ڊسمبر 1973 – 5 جولاءِ 1977 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين واري دور ۾ حڪومت. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 6 اپريل 1985) |- | 10 | [[غوث علي شاهه]] | 6 اپريل 1985 – 6 اپريل 1988 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1985ع کان پوءِ صوبائي حڪومت. |- | 11 | [[اختر علي غلام قاضي]] | 11 اپريل 1988 – 24 جون 1988 | آزاد / غير وابسته | مختصر چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (24 جون 1988 – 2 ڊسمبر 1988) |- | 12 | [[قائم علي شاهه]] | 2 ڊسمبر 1988 – 25 فيبروري 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 13 | [[آفتاب شعبان ميراني]] | 25 فيبروري 1990 – 6 آگسٽ 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | مختصر دور. |- | 14 | [[ڄام صادق علي]] | 6 آگسٽ 1990 – 5 مارچ 1992 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | امن امان/سياسي بحران وارو دور. |- | 15 | [[مظفر حسين شاهه]] | 6 مارچ 1992 – 19 جولاءِ 1993 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | مختصر سياسي دور. |- | 16 | [[سيد علي مدد شاهه]] | 19 جولاءِ 1993 – 21 آڪٽوبر 1993 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 17 | [[عبدالله شاهه]] | 21 آڪٽوبر 1993 – 6 نومبر 1996 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل دور. |- | 18 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 6 نومبر 1996 – 22 فيبروري 1997 | نگران | نگران دور. |- | 19 | [[لياقت علي جتوئي]] | 22 فيبروري 1997 – 30 آڪٽوبر 1998 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (30 آڪٽوبر 1998 – 17 جون 1999) |- | colspan="5" | '''1999–2002: وفاقي/فوجي دور (صوبائي سياسي ڍانچو معطل)''' |- | 20 | [[علي محمد مهر]] | 17 ڊسمبر 2002 – 9 جون 2004 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | 2002ع کان پوءِ حڪومت. |- | 21 | [[ارباب غلام رحيم]] | 9 جون 2004 – 19 نومبر 2007 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | صوبائي حڪومت. |- | 22 | [[عبدالقادر هاليپوٽو]] | 19 نومبر 2007 – 6 اپريل 2008 | نگران | نگران دور. |- | 23 | [[قائم علي شاهه]] | 6 اپريل 2008 – 21 مارچ 2013 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 24 | [[زاهد قربان علوي]] | 21 مارچ 2013 – 30 مئي 2013 | نگران | نگران دور. |- | 25 | [[قائم علي شاهه]] | 30 مئي 2013 – 29 جولاءِ 2016 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور. |- | 26 | [[مراد علي شاهه]] | 29 جولاءِ 2016 – 28 مئي 2018 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پهريون دور. |- | 27 | [[فضل الرحمان]] | 2 جون 2018 – 18 آگسٽ 2018 | نگران | نگران دور. |- | 28 | [[مراد علي شاهه]] | 18 آگسٽ 2018 – 14 آگسٽ 2023 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٻيون دور. |- | 29 | [[مقبول باقر]] | 14 آگسٽ 2023 – 27 فيبروري 2024 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 30 | [[مراد علي شاهه]] | 27 فيبروري 2024 – موجوده | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور (هاڻوڪو). |} === سنڌ اسيمبلي جا اسپيڪر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اسپيڪرشپ ! نوٽ / اهم وضاحت |- | 1 | [[سيد ميران محمد شاهه]] | 26 فيبروري 1938 – 3 مئي 1948 | سنڌ اسيمبلي جو پهريون اسپيڪر؛ آزاديءَ کان پوءِ به عهدو سنڀاليو. |- | 2 | [[آغا بدرالدين خان دراني]] | 8 مارچ 1949 – 29 ڊسمبر 1951 | آزاديءَ بعد شروعاتي پارلياماني دور جو اسپيڪر. |- | 3 | [[مير غلام علي ٽالپر]] | 14 سيپٽمبر 1953 – 21 مارچ 1955 | ون يونٽ کان اڳ وارو دور. |- | 4 | [[پير قربان علي شاهه]] | 26 مارچ 1955 – 14 آڪٽوبر 1955 | ون يونٽ لاڳو ٿيڻ کان اڳ آخري اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''ون يونٽ دور – سنڌ اسيمبلي معطل''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 5 | [[غلام رسول خان کيهر]] | 2 مئي 1972 – 3 مارچ 1977 | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون چونڊيل اسپيڪر. |- | 6 | [[آغا صدرالدين خان دراني]] | 13 مارچ 1977 – 4 جولاءِ 1977 | مختصر سياسي دور. |- | colspan="4" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 1985) |- | 7 | [[عبدالله حسين هارون]] | 6 اپريل 1985 – 13 مارچ 1986 | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ اسپيڪر. |- | 8 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 6 اپريل 1986 – 1 ڊسمبر 1988 | اسيمبلي جي ٻيهر بحاليءَ وارو دور. |- | 9 | [[سيد عبدالله شاهه]] | 1 ڊسمبر 1988 – 5 نومبر 1990 | جمهوري دور جو اسپيڪر. |- | 10 | [[عبدالرزاق خان]] | 5 نومبر 1990 – 19 آڪٽوبر 1993 | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | 11 | [[غلام بخت خان مهر]] | 19 آڪٽوبر 1993 – 22 فيبروري 1997 | چونڊيل اسيمبلي جو اسپيڪر. |- | 12 | [[نواب مرزا (وڪيل)]] | 22 فيبروري 1997 – 26 آڪٽوبر 1998 | نواز شريف دور ۾ اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''گورنر راڄ / اسيمبلي معطل''' (1998 – 2002) |- | 13 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 14 ڊسمبر 2002 – جنوري 2008 | ٻيهر اسپيڪرشپ؛ ڊگهو پارلياماني دور. |- | 14 | [[نثار احمد کهڙو]] | 18 فيبروري 2008 – 30 مئي 2013 | جمهوري تسلسل ۽ آئيني دور. |- | 15 | [[آغا سراج خان دراني]] | 30 مئي 2013 – 25 فيبروري 2024 | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ اسپيڪر. |- | 16 | [[سيد اويس قادر شاهه]] | 25 فيبروري 2024 – موجوده | موجوده اسپيڪر سنڌ صوبائي اسيمبلي. |} === سنڌ حڪومت جي کاتن جي فھرست=== === سنڌ حڪومت جي اختيارين جي فھرست=== === سنڌ ھاء ڪورث=== === وڪيلن جي ادارن ۽ تنظيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا چيف جسٽس=== ===مڪاني حڪومت=== === ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن=== === سنڌ جي ميونسيپل ڪارپوريشنن جي فھرست=== === سنڌ جي ترقياتي اٿارٽين جي فھرست=== === سنڌ جي سياسي تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ ۾ غير سرڪاري تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ جي سماجي ڀلائيءَ وارين تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ جج عام عدالتن جي فھرست=== === سنڌ جي خاص عدالتن جي فھرست=== === سنڌ جي ٽربيونلن جي فھرست=== == انتظامي ورھاست== ===سنڌ جون ڊويزنون=== === سنڌ جا ضلعا === {{Main|سنڌ جا ضلعا}} {| class="wikitable" |- style="background:#98fb98;" ! نقشو ! ترتيب ! ضعا ! صدر مقام ! ايراضي&nbsp;(ڪلوميٽر) ! آبادي&nbsp;<br>(2017) ! گھاٽائي&nbsp;<br>(ماڻهو/ڪلوميٽر) |- |rowspan=30|[[فائل:Sindh Districts.svg|400x550px]] |1 |[[بدين ضلعو|بدين]] |[[بدين]] |align="right"|6,470 |align="right"|1,804,516 |align="right"|279 |- |2 |[[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] |[[مٺي]] |align="right"|19,808 |align="right"|1,649,661 |align="right"|83 |- |3 |[[ٽنڊو الهيار ضلعو|ٽنڊو الهيار]] |[[ٽنڊوالھيار]] |align="right"|1,573 |align="right"|836,887 |align="right"|532 |- |4 |[[ٽنڊو محمد خان ضلعو|ٽنڊو محمد خان]] |[[ٽنڊو محمد خان]] |align="right"|1,814 |align="right"|677,228 |align="right"|373 |- |5 |[[ٺٽو ضلعو|ٺٽو]] |[[ٺٽو]] |align="right"|7,705 |align="right"|979,817 |align="right"|127 |- |6 |[[جيڪب آباد ضلعو|جيڪب آباد]] |[[جيڪب آباد]] |align="right"|2,771 |align="right"|1,006,297 |align="right"|363 |- |7 |[[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] |[[ڪوٽڙي]] |align="right"|11,250 |align="right"|993,142 |align="right"|88 |- |8 |[[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدر آباد]] |[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] |align="right"|1,022 |align="right"|2,201,079 |align="right"|2,155 |- |9 |[[خيرپور ضلعو|خيرپور]] |[[خيرپور، پاڪستان|خيرپور]] |align="right"|15,925 |align="right"|2,405,523 |align="right"|151 |- |10 |[[دادو ضلعو|دادو]] |[[دادو، پاڪستان|دادو]] |align="right"|8,034 |align="right"|1,550,266 |align="right"|193 |- |11 |[[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]] |[[سانگھڙ]] |align="right"|10,259 |align="right"|2,057,057 |align="right"|200 |- |12 |[[سجاول ضلعو|سجاول]] |[[سجاول]] |align="right"|8,699 |align="right"|781,967 |align="right"|90 |- |13 |[[سکر ضلعو|سکر]] |[[سکر]] |align="right"|5,216 |align="right"|1,487,903 |align="right"|285 |- |14 |[[شڪارپور ضلعو|شڪارپور]] |[[شڪارپور، پاڪستان|شڪارپور]] |align="right"|2,577 |align="right"|1,231,481 |align="right"|478 |- |15 |[[شهيد بينظيرآباد]] |[[نوابشاهه]] |align="right"|4,618 |align="right"|1,612,847 |align="right"|349 |- |16 |[[عمرڪوٽ ضلعو|عمر ڪوٽ]] |[[عمرڪوٽ]] |align="right"|5,503 |align="right"|1,073,146 |align="right"|195 |- |17 |[[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ]] |[[قمبر]] |align="right"|5,599 |align="right"|1,341,042 |align="right"|240 |- |18 |[[ڪراچي اوڀر ضلعو|ڪراچي اوڀر]] |[[ڪراچي]] |align="right"|165 |align="right"|2,909,921 |align="right"|17,625 |- |19 |[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڪراچي ڏکڻ]] |[[ڪراچي]] |align="right"|85 |align="right"|1,791,751 |align="right"|21,079 |- |20 |[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|ڪراچي مرڪزي]] |[[ڪراچي]] |align="right"|62 |align="right"|2,972,639 |align="right"|48,336 |- |21 |[[ڪراچي اولهه ضلعو|ڪراچي اولهه]] |[[ڪراچي]] |align="right"|630 |align="right"|3,914,757 |align="right"|6,212 |- |22 |[[ڪشمور ضلعو|ڪشمور]] |[[ڪنڌڪوٽ]] |align="right"|2,551 |align="right"|1,089,169 |align="right"|427 |- |23 |[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] |[[ڪورنگي]] |align="right"|95 |align="right"|2,457,019 |align="right"|25,918 |- |24 |[[ڪياماڙي ضلعو|ڪياماڙي]] |[[ڪياماڙي ]] |align="right" | |align="right"| |align="right"| |- |25 |[[گهوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] |[[ميرپور ماٿيلو]] |align="right"|6,506 |align="right"|1,647,239 |align="right"|253 |- |26 |[[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]] |[[لاڙڪاڻو]] |align="right"|1,906 |align="right"|1,524,391 |align="right"|800 |- |27 |[[مٽياري ضلعو|مٽياري]] |[[مٽياري]] |align="right"|1,459 |align="right"|769,349 |align="right"|527 |- |28 |[[ملير ضلعو|ملير]] |[[ملير]] |align="right"|2,635 |align="right"|2,008,901 |align="right"|762 |- |29 |[[ميرپور خاص ضلعو|ميرپور خاص]] |[[ميرپور خاص]] |align="right"|3,319 |align="right"|1,505,876 |align="right"|454 |- |30 |[[نوشهرو فيروز ضلعو|نوشهرو فيروز]] |[[نوشهرو فيروز]] |align="right"|2,027 |align="right"|1,612,373 |align="right"|369 |} ===سنڌ جا تعلقا ۽ ذيلي ورھاستون === ===سنڌ جون يونين ڪائونسلون ۽ يونين ڪميٽيون=== ===سنڌ جون روينيو سرڪلون === ===سنڌ جا روينيو تپا=== ===سنڌ جون روينيو ديھون=== ===قومي اسيمبلي جا تڪ=== ===صوبائي اسيمبلي جا تڪ=== === سنڌ جا وڏا شھر=== {{Main|سنڌ جا شهر}} {| class="wikitable" style="width: 70%; font-size: 85%; border: #999 solid 1px; text-align: lcenter; margin-bottom: 0; margin: 1em auto 1em auto" |- ! colspan="5" style="text-align:center; background:YellowGreen;"| '''مُک شهرن جي فهرست''' |- ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| درجو ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| شهر ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| ضعا ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| آبادي ! rowspan=11 width:150| <br/>[[فائل:Mohenjodaro - view of the stupa mound.JPG|border|90px]]<br/>[[موهن جو دڙو]]<br/> |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 1 ||align=right | '''[[ڪراچي]]''' ||align=right | [[ڪراچي اوڀر ضلعو|اوڀر ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي اولهه ضلعو|اولهه ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڏکڻ ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|مرڪزي ڪراچيl]]<br/>[[ملير ضلعو|ملير]]<br/>[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] || 14,910,352 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 2 ||align=right | '''[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]''' ||align=right | [[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدرآباد]] || 1,732,693 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 3 ||align=right | '''[[سکر]]''' ||align=right | [[سکر ضلعو|سکر]] || 1,400,000 |- |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''ذريعو: [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|پاڪستاني آدمشاري، 2017ع]]<ref name=census>{{cite web |url=http://www.pbscensus.gov.pk |title=Pakistan Bureau of Statistics - 6th Population and Housing Census |website=www.pbscensus.gov.pk}}</ref>''' |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''هن ۾ ضلعن جي صرف شهري آبادي ڏيکاريل آهي.''' |} == ثقافت ۽ تھذيب سڃاڻپ == ===سنڌيت=== سنڌيت هڪ وسيع، گهڻ-تہذيبي ۽ جذب ڪندڙ سماجي-ثقافتي تصور آهي، جنهن صديون گذرڻ سان مختلف تهذيبن ۽ سڀيتائن جا اثر پنهنجي اندر جذب ڪيا آهن. سنڌ جي سرزمين تي ايراني، يوناني، سٿين، هڻ، شاڪ، عربي ۽ ترڪي اثر موجود رهيا آهن، جڏهن ته ويجهي تاريخ ۾ آيل اسلام پڻ مقامي تهذيبي عنصرن سان ملي سنڌي تهذيب جو حصو بڻجي ويو. نتيجي طور سنڌ ۾ هڪ اهڙو سماجي ۽ فڪري ڍانچو تشڪيل ٿيو، جيڪو پنهنجي نوعيت ۾ ٻين علائقن کان الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. سنڌ ۾ اسلام جو اظهار خاص طور [[تصوف]] جي صورت ۾ ٿيو، جيڪو مقامي فڪري روايتن، خاص طور [[ويدانت]]، سان فڪري ۽ روحاني لاڳاپو رکي ٿو. ان سنگم سبب سنڌي سماج ۾ مذهبي رواداري، عدم تشدد ۽ گڏيل عقيدت جا رويا مضبوط رهيا آهن. انهيءَ پس منظر ۾ سنڌي اسلام کي صوفين ۽ سنتن سان ڳنڍيل، انسان دوست ۽ سماجي هم آهنگيءَ جو مظہر سمجهيو وڃي ٿو. سنڌي روايت ۾ ڪيترائي اهڙا مثال ملن ٿا، جتي هڪ ئي روحاني شخصيت کي مختلف مذهبي سڃاڻپن سان ياد ڪيو ويو آهي. مثال طور، هندو برادري [[اڏيرو لعل]] کي مڃي ٿي، جڏهن ته مسلمان ساڳئي شخصيت کي شيخ طاهر جي نالي سان سڃاڻن ٿا. اهڙيءَ ريت هندو روايت ۾ لالو جئسراج ۽ مسلمان روايت ۾ [[منگهوپير]] ساڳئي روحاني مرڪز سان لاڳاپيل سمجهيا وڃن ٿا، جنهن جي زيارت اڄ به جاري آهي. ڪجهه روايتن موجب، منگهوپير، لال شهباز قلندر ۽ ملتان جي غوث بهاءُالحق والدين جلال سرخ پاڻ ۾ روحاني ساٿي هئا، ۽ انهن سان لاڳاپيل “چوياري” جي روايت سيوهڻ سان وابسته سمجهي وڃي ٿي. جيتوڻيڪ اهڙيون روايتون تاريخي تنقيد جي دائري ۾ اچن ٿيون، پر اهي سنڌي سماج ۾ هندو ۽ مسلمان روحاني روايتن جي گڏيل قبوليت کي ظاهر ڪن ٿيون. انهيءَ تسلسل ۾، راجا ڀرتري ۽ لال شهباز قلندر جهڙيون شخصيتون مختلف مذهبي برادرين ۾ احترام سان ياد ڪيون وڃن ٿيون. اهڙيءَ ريت ستين جو آستان (روهڙي) پڻ سنڌي سماج ۾ مذهبي فرق کان مٿانهون ٿي گڏيل عقيدت جو مرڪز رهيو آهي. اهي سڀ عنصر سنڌي تهذيب کي هڪ منفرد رنگ ۽ سڃاڻپ ڏين ٿا. اگرچه صوفي روايتن جو جنم ٻين علائقن ۾ به ٿيو، پر سنڌ جي سماجي ۽ فڪري ماحول انهن روايتن کي خاص قوت ۽ قبوليت بخشي. نتيجي طور، صوفيانه سوچ سنڌ ۾ پختگي اختيار ڪئي. ساڳئي وقت، ٻڌ ڌرم ۽ جين ڌرم پڻ سنڌ ۾ داخل ٿيا، پر مقامي تهذيبي ڍانچي ۾ مڪمل طور پنهنجو الڳ وجود قائم نه ڪري سگهيا ۽ وقت سان گڏ سنڌيت جي وسيع دائري ۾ ضم ٿي ويا. ڀڳتي ڪال دوران به سک پنٿ سنڌ ۾ پنهنجو الڳ “اڪالي روپ” قائم نه ڪري سگهيو، جيڪو سنڌي تهذيب جي جذب ڪندڙ صلاحيت کي ظاهر ڪري ٿو<ref name="autogenerated1"/>. ===لباس=== ===ڪلاسيڪل موسيقي=== ===لوڪ ورثا=== ==قديم آثار== سنڌ تاريخي لحاظ کان ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين تهذيبن جو مرڪز رهي آهي. هتي موجود آثارِ قديمه انساني آبادڪاريءَ جي شروعاتي دور، سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب، بدھ ۽ هندو دور، عرب-اسلامي حڪمراني، ۽ وچئين دور جي سياسي ۽ مذهبي ارتقا کي واضح ڪن ٿا. موهن جو دڙو جهڙا عالمي اهميت وارا شهر، بانڀور ۽ منصوره جهڙا ابتدائي اسلامي مرڪز، برهمڻ آباد جهڙا قديم هندو-بدھ شهر، مڪلي جهڙو عظيم قبرستان، ۽ ٿرپارڪر جا جين مندر سنڌ جي گهڻ تهذيبي تاريخ جا زنده شاهد آهن. ===سنڌ ۾ واقع قديم آثارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ماڳ جو نالو ! هنڌ / علائقو / ضلعو ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[موهن جو دڙو]] | [[ڏوڪري]] ڀرسان، [[سنڌو درياهه]] جو ساڄو ڪنارو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] جو عالمي شهرت يافته شهر (2600–1900 ق.م)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 2 | [[ڀنڀور]] | ڀنڀور، [[گهارو]] [[کاري]]ءَ ڀرسان، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه؛ [[محمد بن قاسم]] جي دور سان منسوب ابتدائي اسلامي شهر. |- | 3 | [[برهمڻ آباد]] | برهمڻ آباد–[[منصوره، سنڌ|منصوره]] علائقو، مرڪزي سنڌ (سانگهڙ/نوابشاهه پٽي) | قديم هندو-ٻڌ شهري مرڪز؛ پوءِ عرب دور ۾ منصوره جي قيام سان لاڳاپيل. |- | 4 | [[منصوره]] | برهمڻ آباد ڀرسان، [[سانگھڙ ضلعو]] مرڪزي سنڌ | سنڌ جي پهرين اسلامي گادي؛ عرب دور جو اهم شهر. |- | 5 | [[چانھون جو دڙو]] | [[نوابشاھ]] ڀرسان، [[شھيد بينظير آباد ضلعو]] | سنڌو تهذيب جو اهم صنعتي ۽ دستڪاري مرڪز. |- | 6 | [[آمري]] | [[منڇر ڍنڍ]] ڀرسان، [[مانجهند]]، [[ڄامشورو ضلعو]] | سنڌو تهذيب کان اڳ واري (ھڙاپا جي شروعاتي) ثقافت جو ماڳ. |- | 7 | [[ڪوٽ ڏيجي]] | ڪوٽ ڏيجي، 25 ڪلوميٽر [[خيرپور]] کان، [[خيرپور ضلعو]] | قبل از سنڌو تهذيب قلعو ۽ دڙو؛ شهري ارتقا جا شروعاتي ثبوت. |- | 8 | [[لکڻ جو دڙو]] | [[روهڙي]]–[[سکر]] ڀرسان، [[سکر ضلعو]] | وڏو قديم دڙوئ؛ سنڌو تهذيب سان لاڳاپيل. |- | 9 | [[جھڪر جو دڙو]] | [[موهن جو دڙو]] علائقو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | جهڪر ثقافت؛ سنڌو تهذيب کان پوءِ جو دور. |- | 10 | [[ڪاهو جو دڙو]] | [[ٺٽو]]/[[بدين]] علائقو، ڏکڻ سنڌ | ٻڌ دور جو دڙو؛ [[اسٽوپا]] ۽ مذهبي ڍانچا. |- | 11 | [[مڪلي قبرستان]] | [[مڪلي]] ٽڪري، [[ٺٽو]] شهر ڀرسان، [[ ٺٽو ضلعو]] | دنيا جو وڏو اسلامي قبرستان (14هين–18هين صدي)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 12 | [[چوڪنڊي قبرستان]] | ڪراچي کان اوڀر، قومي شاهراهه ڀرسان، [[ملير ضلعو]] | پٿر تي نقاشي ٿيل اسلامي دور جا مقبرا. |- | 13 | [[ڀوڏيسر جا مندر]] | ڀوڏيسر، [[ننگرپارڪر]] ڀرسان، [[ ٿرپارڪر ضلعو]] | [[جين مت|جين]] دور جا مندر؛ ماربل جي نفيس تعمير. |- | 14 | [[نگرپارڪر جا جين مندر]] | [[ڪارونجھر جبل|ڪارونجهر]] جبلن جو علائقو، [[ٿرپارڪر ضلعو]] | 14هين–15هين صدي جا جين مذهبي ماڳ. |- | 15 | [[سرج جي ٽڪري]] | [[روهڙي]] ٽڪريون، [[سکر ضلعو]] | قديم رهائشي ۽ مذهبي ماڳن جو مجموعو. |- | 16 | [[پير شاھ جڙيو]] | [[ڪيٽي بندر]] ڀرسان، [[سنڌو ڊيلٽا]]، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه ۽ واپاري مرڪز سان لاڳاپيل ماڳ. |} ==ٻوليون== ===سنڌي ٻولي=== سنڌي ٻولي ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين، زندهه ۽ مسلسل ارتقا ڪندڙ ٻولين مان هڪ آهي. هي ٻولي بنيادي طور تي سنڌ جي تاريخي خطي سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته سنڌي ڳالهائيندڙ برادريون [[هندستان]]، وچ اوڀر، يورپ ۽ اتر آمريڪا تائين پکڙيل آهن. لسانياتي لحاظ کان سنڌي ٻولي هند-آريائي ٻولين جي اتر-اولهه شاخ سان تعلق رکي ٿي ۽ ان جو رشتو سڌو سنئون پراڪرتي ۽ اپڀرنس مرحلن سان جڙيل آهي. سنڌي ٻولي جي ارتقا جو سلسلو قديم [[انڊو يورپي ٻوليون|هند-يورپي لساني خاندان]] تائين پهچي ٿو. آثار قديمه، لساني شواهد ۽ تاريخي متن اهو ظاهر ڪن ٿا ته سنڌي ٻوليءَ جا ابتدائي روپ ويدڪ ۽ بعد ۾ پراڪرتي ٻولين سان رابطي ۾ رهيا. عرب دور (اٺين صدي عيسوي) ۾ سنڌي ٻولي اسلامي دنيا سان رابطو قائم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ عربي ۽ فارسي لفظن جو وڏو ذخيرو سنڌي ۾ شامل ٿيو. هي رابطو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف لغوي طور مالا مال بڻايو، پر فڪري، فقهي ۽ ادبي ميدانن ۾ به وسعت عطا ڪئي. سنڌي ٻولي جي هڪ نمايان خصوصيت ان جو گهڻ رخي رسم الخط آهي. موجوده دور ۾ پاڪستان ۾ سنڌي ٻولي بنيادي طور عربي-فارسي بنياد واري سنڌي رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪو اضافي نقطن ۽ اکرن سان مقامي آوازيات کي مڪمل نموني ظاهر ڪري ٿو. جڏهن ته هندستان ۾ سنڌي ٻولي ديوناگري ۽ ڪڏهن ڪڏهن خدابادي رسم الخط ۾ به لکي وڃي ٿي. هي گهڻ رسم الخط هجڻ سنڌي ٻوليءَ کي لسانياتي مطالعي جي لحاظ کان خاص اهميت عطا ڪري ٿو. سنڌي ٻولي [[آوازيات]] جي حوالي سان ڏکڻ ايشيا جي سڀ کان امير ٻولين مان هڪ آهي. سنڌي ۾ ٻهراڙي ۽ شهري لهجن سميت ڪيترائي صوتي فرق موجود آهن، جن ۾ امپلاسيو (implosive) آواز خاص طور تي نمايان آهن، جيڪي گهڻين هند-آريائي ٻولين ۾ ناياب آهن. صرفيات جي لحاظ کان سنڌي ٻولي اسم، فعل، صفت ۽ ضمير جي پيچيده پر منظم نظام تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ جنس، عدد ۽ حالت جا واضح اصول ملن ٿا. سنڌي ٻولي جو نحوي ڍانچو بنيادي طور فاعل–مفعول–فعل (SOV) ترتيب تي ٻڌل آهي، جيڪو ان کي ٻين هند-آريائي ٻولين جهڙوڪ [[اردو]] ۽ [[هندي]] سان ويجهو رکي ٿو. بهرحال، سنڌي ٻوليءَ ۾ جملن جي لچڪدار جوڙجڪ ۽ معاون فعلن جو وسيع استعمال ان کي اظهار جي لحاظ کان گهڻو وسيع بڻائي ٿو. سنڌي ٻولي جو لغوي ذخيرو مختلف تہذيبن جي گڏيل ورثي جو نتيجو آهي. ان ۾ سنسڪرتي، پراڪرتي، عربي، فارسي، ترڪي ۽ جديد دور ۾ انگريزي اثرات نمايان نظر اچن ٿا. هي گڏيل لغوي ورثو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف مقامي پر بين الاقوامي فڪري وهڪرن سان به ڳنڍي ٿو. سنڌي ٻوليءَ جي ادبي تاريخ انتهائي قديم ۽ وسيع آهي. صوفي شاعري، لوڪ ادب، داستانوي روايتون ۽ جديد نثر سنڌي ادب جا اهم ستون آهن. خاص طور تي صوفي شاعرن سنڌي ٻوليءَ کي فڪري اوچائي عطا ڪئي ۽ ان کي روحانيت، انسان دوستي ۽ سماجي انصاف جو ذريعو بڻايو. جديد دور ۾ ناول، افسانو، تنقيد ۽ صحافت سنڌي ادب کي نون رخن ڏانهن وڌايو آهي. اڄ سنڌي ٻولي [[سنڌ]] جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ تعليمي، عدالتي ۽ انتظامي نظام ۾ استعمال ٿئي ٿي. جديد دور ۾ ڊجيٽل ميڊيا، يونيڪوڊ معيار ۽ آن لائين مواد جي واڌ ويجهه سنڌي ٻوليءَ کي عالمي سطح تي وڌيڪ رسائي ڏني آهي. ٻوليءَ جي معياري بڻائڻ، اصطلاحي ترقي ۽ تعليمي پاليسين ۾ انضمام لاءِ مختلف علمي ۽ سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. سنڌي ٻولي صرف رابطي جو ذريعو نه پر هڪ تاريخي شعور، فڪري ورثي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جو مظبوط مظھر آهي. ان جي لسانياتي بناوت، ادبي روايت ۽ تاريخي تسلسل سنڌي ٻوليءَ کي ڏکڻ ايشيا جي اهم ترين ٻولين مان هڪ بڻائين ٿا، جيڪا ماضي، حال ۽ مستقبل کي هڪ ئي وهڪري ۾ جوڙي ٿي. ===اردو ٻولي=== ===بلوچي ٻولي=== ===سرائيڪي ٻولي=== ===سنڌ ۾ ڳالھايون ويندڙ ٻيون ٻوليون=== ===سنڌي ٻولي اٿارٽي=== سنڌي ٻولي اٿارٽي هڪ خودمختيار ادارو آهي، جيڪو سنڌ حڪومت جي ثقافت ۽ سياحت کاتي جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ ڪم ڪري رهيو آهي. اٿارٽيءَ جو هڪ بورڊ آف گورنرس آهي، جيڪو اٿارٽيءَ جي ڪم ڪار جي نگراني ڪرڻ سان گڏ، اٿارٽيءَ جي مقصدن لاءِ پاليسيون جوڙيندو رهندو آهي. هن اداري جو پهريون بورڊ آف گورنرس، سنڌ جي نامياري عالم ۽اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سربراهيءَ ۾ جوڙيو ويو هو. اٿارٽيءَ جي قيام واري وقت کان وٺي، مختلف عالم اديب هن اداري جا چيئرمئن مقرر ڪيا ويا، جن وقت بوقت پنهنجي علمي ۽ ادبي قابليت ۽ استعداد سان سنڌي ٻوليءَ جي ترقي ۽ ترويج لاءِ ڪم ڪيو<ref>[https://web.archive.org/web/20250101000000/http://sl.sindhila.org/ سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو — Web Archive]. سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو (Sindhi Language Authority) سرڪاري ويب سائيٽ. رسائي تاريخ: 7 جنوري 2026.</ref> ===موئن جو دڙو=== ===ڀنڀور=== ===ڪوٽ ڏيجي وارا آثار=== ===ڪاڻو جو دڙو=== ===ننگر پارڪر وارو جين مندر=== ===رني ڪوٽ=== ===برھمڻ آباد جا آثار=== ===بکر ۽ اروڙ وارا قلعا=== ===حيدرآباد وارا قلعا=== ===عمرڪوٽ وارو قلعو=== ===عجائب گھر=== ==مذھب== ===سنڌ ۾ عيسائيت=== اهو چوڻ غلط آهي ته عيسائيت پهريون ڀيرو سنڌ ۾ انگريزن متعارف ڪرائي. حقيقت ۾ عيسائيت سنڌ ۾ ان کان گهڻو اڳ پهتي هئي، جڏهن اها اڃا برطانيا تائين به نه پهتي هئي. اسان جي موجوده عيسوي دور جي پهرين صديءَ ۾، حضرت عيسيٰؑ جي اصحابين مان هڪ، سينٽ ٿامس، هندستان آيو ۽ ٽيڪسيلا (راولپنڊي جي ويجهو) جي بادشاهه گونڊوفرس کي عيسائيت قبول ڪرائي، جيڪو ان وقت سنڌو ماٿريءَ جو حڪمران هو. اهڙي طرح، سنڌ وٽ هڪ عيسائي بادشاهه موجود هو، ان کان گهڻو اڳ، جڏهن برطانيا وٽ اهڙو ڪو بادشاهه نه هو. ان کان پوءِ، جڏهن عراق، ايران ۽ ٻين پاڙيسري ملڪن ۾ وڌيڪ کان وڌيڪ ماڻهن عيسائيت اختيار ڪئي، ته اهي واپاري رستن ذريعي سنڌو ماٿريءَ ڏانهن سفر ڪرڻ لڳا، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ عيسائين جي هڪ برادري وجود ۾ آئي. ان بابت ڪي اشارا ۽ ثبوت موجود آهن، پر پوءِ ايندڙ حملي آورن انهن ڪتبن ۽ يادگارن کي تباهه ڪري ڇڏيو، جيڪي عيسائيت جي هن ابتدائي دور بابت وڌيڪ ڄاڻ فراهم ڪري سگهيا پئي<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. بعد ۾ عيسائي ٻيهر سنڌ ڏانهن موٽي آيا. هي عمل ڪڏهن ٿيو، ان بابت پڪ سان ڪجهه چئي نٿو سگهجي. ايترو ضرور معلوم آهي ته عيسائين لاءِ مذهبي عبادتون ڪرائڻ خاطر وقت بوقت ڪنهن پادريءَ جو سنڌ اچڻ ضروري هوندو هو. اهو سلسلو گهٽ ۾ گهٽ انگريزن جي آمد کان ڪجهه سال اڳ تائين جاري رهيو. اهڙيءَ طرح اسان پڙهون ٿا ته گهٽ ۾ گهٽ 1810ع تائين آگسٽيني آرڊر سان تعلق رکندڙ هڪ ڪئٿولڪ پادري هن مقصد لاءِ ڪراچي ايندو رهيو. ان کان پوءِ 1840ع ۾ حيدرآباد ۾ هڪ پادري مقرر ڪيو ويو، ۽ ان وقت کان وٺي سنڌ ۾ عيسائين جي مستقل موجودگي رهي آهي، جن جون پنهنجون گرجا گهر ۽ باقاعده مذهبي عبادتون ٿينديون رهيون آهن. انهن عيسائين سنڌ جي ترقيءَ ۾ خاص طور تعليم جي ميدان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جيڪو هنن تقريباً هڪ صدي اڳ شروع ڪيو<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99 & 100; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. === اسلام جو ڦهلاء === محمد بن قاسم جي سنڌ فتح ڪرڻ کان بعد هتي اسلام جي پرچار شروع ٿي وئي. [[اسلامي حڪومت]] ۾ سنڌ واسين سان سهڻو ورتاء ڪيو ويو.. هندن کي پنهنجي مذهب مطابق هلڻ جي مڪمل آزادي هئي. ساڻن هر قسم جون رعايتون ڏنيون ويون. جنهن ڪري ماڻهو مسلمانن کان متاثر ٿيندي [[اسلام]] قبول ڪرڻ لڳا. حضرت [[عمر بن عبدالعزيز]] پنهنجي عهد [[خلافت]] ۾ هندو سردارن ڏانهن اسلام جي دعوت موڪلي، جنهن تي ڪيترائي هندو راجا مسلمان ٿيا. انهن ۾ [[راجا ڏاهر]] جو پٽ [[راجا جيسيه]] به شامل هو.<ref>جنت السنڌ </ref> ==تعليم== سنڌ ۾ تعليم جو نظام مختلف وهڪرن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ سرڪاري، نجي، ديني، فني، غير رسمي ۽ اعليٰ تعليم شامل آهي. سنڌ پاڪستان جو پهريون صوبو هو جنهن 18هين آئيني ترميم کان پوءِ سنڌ فري اينڊ ڪمپلسري ايجوڪيشن ايڪٽ 2013 نافذ ڪيو، جنهن تحت بنيادي تعليم کي قانوني حق تسليم ڪيو ويو. تعليم بابت قومي ۽ صوبائي سطح تي تاريخي طور تي پاليسيون ۽ منصوبا جوڙيا ويا آهن، پر ان جي باوجود تعليم جي ميدان ۾ وڏا چئلينج برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سن 2015 تائين سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 12.7 ملين ٻار اسڪول وڃڻ جي عمر ۾ هئا، جن مان 6.6 ملين (53٪) ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. سرڪاري تعليم بابت ڄاڻ ۽ تجزيو گهڻو ڪري حڪومت جي شايع ڪيل انگن اکرن تي ٻڌل آهي، جيڪي صوبي ۾ تعليم جي موجوده صورتحال کي واضح ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ سرڪاري تعليم جي ڍانچي ۾ سڀ کان وڏو حصو پرائمري تعليم جو آهي. صوبي ۾ ڪُل 45,447 اسڪول آهن، جن مان لڳ ڀڳ 90٪ پرائمري سطح جا آهن. پرائمري تعليم ۾ داخلا سڀ کان وڌيڪ آهي، ۽ 2015–16 ۾ ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 77٪ هو، جڏهن ته 23٪ ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. 1970–71 کان 2015–16 تائين پرائمري ادارن جو تعداد 310٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 192٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ڪُل پرائمري داخلا جو لڳ ڀڳ 22٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. پرائمري کان پوءِ وچولي (مڊل) تعليم ۾ داخلا نمايان گهٽجي وڃي ٿي. 2015–16 ۾ وچولي سطح جو ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 49٪ هو. صوبي ۾ لڳ ڀڳ 41,131 پرائمري اسڪولن جي مقابلي ۾ صرف 2,329 وچولي اسڪول موجود آهن، جنهن سبب پرائمري کان پوءِ شاگردن جي منتقلي ۾ وڏي رڪاوٽ سامهون اچي ٿي. 1970–71 کان 2015–16 تائين وچولي تعليم ۾ ادارن جو تعداد 327٪ ۽ داخلا 1686٪ وڌي، جڏهن ته سنڌ ملڪ جي وچولي تعليم ۾ داخلا جو 15٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ثانوي تعليم (ميٽرڪ) ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 205٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 66٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ثانوي تعليم جي داخلا جو 17٪ حصو رکي ٿي. ڪاليجن جي سطح تي ادارن ۾ 109٪ ۽ داخلا ۾ 509٪ واڌ ٿي، جڏهن ته اعليٰ ثانوي تعليم ۾ سنڌ جو قومي حصو 27٪ آهي. يونيورسٽي تعليم ۾ نمايان واڌ ڏسڻ ۾ آئي آهي. 1970–71 کان 2015–16 تائين سنڌ ۾ يونيورسٽين جو تعداد 2 کان وڌي 17 ٿيو، جيڪا 750٪ واڌ آهي، جڏهن ته داخلا ۾ 4247٪ اضافو ٿيو. اعليٰ تعليم ۾ داخلا خاص طور سن 2000 کان پوءِ تيزيءَ سان وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سرڪاري اسڪولن ۾ سکيا جي معيار بابت انگ اکر ٻڌائن ٿا ته سنڌ ۾ 9,499 هڪ ڪمري وارا اسڪول ۽ 18,293 هڪ استاد وارا اسڪول موجود آهن، جتي هڪ استاد کي ڪيترن درجن يا جماعتن کي پڙهائڻو پوي ٿو. بنيادي سهولتن جي کوٽ پڻ نمايان آهي: لڳ ڀڳ 50٪ اسڪولن ۾ پيئڻ جو پاڻي ناهي، 46٪ ۾ ٽوائلٽ، 41٪ ۾ بائونڊري وال، ۽ 63٪ ۾ بجلي موجود ناهي<ref name=" ايڪانومي"/>. شاگرد-استاد تناسب ۾ به علائقائي فرق موجود آهي. ڳوٺاڻن علائقن ۾ اهو تناسب 1:30 آهي، جڏهن ته شهري علائقن ۾ 1:20 آهي. ڪجهھ ضلعن جهڙوڪ گھوٽڪي ۾ اهو تناسب 1:37 تائين پهچي ٿو. نجي تعليم ۾ تيزي سان واڌ ٿي آهي. ملڪ جي ڪُل داخلا جو لڳ ڀڳ 40٪ نجي اسڪولن ۾ آهي، يعني هر ٽن مان هڪ ٻار نجي اسڪول ۾ پڙهي ٿو. نجي اسڪولن ۾ داخلا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن کان وڌيڪ آهي، ۽ گهٽ آمدني وارا گهراڻا به نجي اسڪولن کي ترجيح ڏين ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. غير رسمي بنيادي تعليم ۽ بالغ خواندگي لاءِ ڊائريڪٽوريٽ آف لٽريسي اينڊ نان فارمل ايجوڪيشن سن 2002 ۾ قائم ڪئي وئي، پر هن شعبي لاءِ مڪمل پاليسي ۽ نئون نصاب موجود ناهي. فني ۽ ووڪيشنل تعليم ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 1446٪ ۽ داخلا 1484٪ وڌي. سنڌ ملڪ جي فني ۽ ووڪيشنل ادارن جو 16٪ ۽ داخلا جو 25٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ديني مدرسن جو وڏو حصو رياستي ضابطن کان ٻاهر آهي. ڪيترائي والدين پنهنجن ٻارن کي مدرسن ۾ موڪلين ٿا، جتي تعليم، رهائش ۽ خوراڪ مفت مهيا ڪئي وڃي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. تعليمي پاليسين جي حوالي سان، پاڪستان ۾ 1947 کان وٺي ڪيترائي قومي تعليمي منصوبا ۽ پاليسيون جوڙيون ويون آهن، جن ۾ يونيورسل پرائمري ايجوڪيشن جا هدف بار بار مقرر ۽ تبديل ڪيا ويا. بهرحال، پاليسي عملدرآمد هميشه هڪ وڏو چئلينج رهيو آهي. تعليمي بجيٽ ۾ لڳ ڀڳ 88٪ خرچ بار بار ٿيندڙ (ريڪرنٽ) خرچن تي آهي، جڏهن ته ترقياتي خرچن لاءِ محدود وسيلا بچن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سنڌ جون سرڪاري (گورنمينٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[اَروڙ يونيورسٽي آف آرٽ، آرڪيٽيڪچر، ڊيزائن اينڊ هيريٽيج]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | آرٽ / آرڪيٽيڪچر / هيريٽيج |- | 2 | [[بيگم نصرت ڀٽو وومين يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | عام (عورتن لاءِ) |- | 3 | [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | بزنس / آءِ ٽي |- | 4 | [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي حيدرآباد]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | سرڪاري | عام |- | 5 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[ٽنڊو ڄام]] | سرڪاري | زراعت ۽ لاڳاپيل سائنسز |- | 6 | [[يونيورسٽي آف سنڌ]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | عام |- | 7 | [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 8 | [[لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 9 | [[شهيد الله بخش سومرو يونيورسٽي آف آرٽس، ڊيزائن اينڊ هيريٽيجز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | آرٽ / ڊيزائن |- | 10 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي اينڊ اسڪِل ڊولپمينٽ]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / مهارتن جي تربيت |- | 11 | [[گمبٽ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[گمبٽ]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 12 | [[شاهه عبداللطيف يونيورسٽي]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | عام |- | 13 | [[قائدِ عوام يونيورسٽي آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 14 | [[پيپلز يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز فار وومين]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | طبي (عورتن لاءِ) |- | 15 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي شهيد بينظير آباد]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | عام |- | 16 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي آف ويٽرنري اينڊ اينيمل سائنسز]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[سڪرنڊ]] | سرڪاري | ويٽرنري / اينيمل سائنسز |- | 17 | [[شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[لاڙڪاڻو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 18 | [[شيخ اياز يونيورسٽي]] | [[شڪارپور ضلعو]] | [[شڪارپور]] | سرڪاري | عام |- | 19 | [[يونيورسٽي آف صوفيزم اينڊ ماڊرن سائنسز]] | [[مٽياري ضلعو]] | [[ڀِٽ شاهه]] | سرڪاري | عام / صوفي اڀياس |- | 20 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي لياڙي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 21 | [[دائود يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / ٽيڪنالاجي |- | 22 | [[ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[صدر]] | سرڪاري | طب ۽ صحت سائنسز |- | 23 | [[فيڊرل اردو يونيورسٽي آف آرٽس، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري (وفاقي) | عام |- | 24 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس ايڊمنسٽريشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | بزنس / پبلڪ پاليسي |- | 25 | [[جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 26 | [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 27 | [[سنڌ مدرسۃ الاسلام يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 28 | [[يونيورسٽي آف ڪراچي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |} === سنڌ جون خانگي يونيورسٽيون === ===سنڌ جون خانگي (پرائيويٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[يونيورسٽي آف ماڊرن سائنسز]] | [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] | [[ٽنڊو محمد خان]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 2 | [[ابنِ سينا يونيورسٽي]] | [[ميرپورخاص ضلعو]] | [[ميرپورخاص]] | خانگي | عام / صحت |- | 3 | [[يونيورسٽي آف آرٽ اينڊ ڪلچر، ڄامشورو]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | خانگي | آرٽ / ميڊيا |- | 4 | [[اسرا يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 5 | [[آغا خان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | طب ۽ صحت سائنسز |- | 6 | [[ال غزالي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 7 | [[ال ڪوثر يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 8 | [[باقائي ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طبي سائنسز |- | 9 | [[ڪاميڪس انسٽيٽيوٽ آف بزنس اينڊ اي مرجنگ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 10 | [[دادابهاءِ انسٽيٽيوٽ آف هائير ايڊيوڪيشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 11 | [[ڊي ايڇ اي صفا يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 12 | [[ايمان انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 13 | [[گرين وِچ يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 14 | [[حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | لبرل آرٽس / انجنيئرنگ |- | 15 | [[همدرد يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 16 | [[هينڊس انسٽيٽيوٽ آف ڊيولپمينٽ اسٽڊيز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | ترقيات / پبلڪ هيلٿ |- | 17 | [[اِلما يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / ميڊيا / آءِ ٽي |- | 18 | [[انڊس يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 19 | [[انڊس ويلِي اسڪول آف آرٽ اينڊ آرڪيٽيڪچر]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪلفٽن]] | خانگي | آرٽ / آرڪيٽيڪچر |- | 20 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس مينيجمينٽ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ سائنسز |- | 21 | [[اقراء يونيورسٽي]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 22 | [[جناح يونيورسٽي فار وومين]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام (عورتن لاءِ) |- | 23 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف اڪنامڪس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي ڪورنگي ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 24 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي |- | 25 | [[ڪراچي اسڪول فار بزنس اينڊ ليڊرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | بزنس / ليڊرشپ |- | 26 | [[ڪي اي ايس بي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 27 | [[ملير يونيورسٽي آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | سائنس / ٽيڪنالاجي |- | 28 | [[ميٽروپوليٽن يونيورسٽي ڪراچي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 29 | [[ملينيم انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي / بزنس |- | 30 | [[محمد علي جناح يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي / بزنس |- | 31 | [[نذير حسين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 32 | [[نيوپورٽس انسٽيٽيوٽ آف ڪميونيڪيشنز اينڊ اڪنامڪس]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ميڊيا / بزنس |- | 33 | [[سيفي برهاني يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (ڪميونٽي) | عام |- | 34 | [[سليم حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ڪمپيوٽنگ / انجنيئرنگ |- | 35 | [[شهيد بينظير ڀٽو سٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 36 | [[شهيد بينظير ڀٽو ديوان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت |- | 37 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 38 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو يونيورسٽي آف لا]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | قانون |- | 39 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 40 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ايلائيڊ هيلٿ |- | 41 | [[سر سيد يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ |- | 42 | [[سهيل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | صحت سائنسز |- | 43 | [[ٽيڪسٽائل انسٽيٽيوٽ آف پاڪستان]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪسٽائل انجنيئرنگ |- | 44 | [[يو آءِ ٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي |- | 45 | [[ضياءُالدين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طب ۽ صحت سائنسز |} === اسڪول جا ڄار=== ===تحقيقي ادارا=== ===سنڌي ادبي بورڊ=== ===سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ=== === سنڌ جا فني ادارا=== ===سنڌ جا زرعي تحقيقاتي ادارا=== ===سنڌ جا تعليمي بورڊ=== ==صحت== سنڌ ۾ صحت سان لاڳاپيل اهم اشاريَ عالمي ۽ قومي هدفن جي ڀيٽ ۾ پوئتي نظر اچن ٿا. 2015ع ۾ [[سنڌ ۾ ٻارڙن جي موت جي شرح]] 1,000 زنده ڄمڻ تي 82 هئي، جڏهن ته [[ملينيم ڊولپمينٽ گول]] (MDG) جو هدف 52 هو. ساڳئي سال، [[ماءُ جي موت جي شرح]] (Maternal Mortality Ratio) 100,000 زنده ڄمڻ تي 214 هئي، جيڪا قومي سراسري 178 کان وڌيڪ ۽ پائيدار ترقي جي هدفن (SDGs) جي مقرر ڪيل حد 70 کان ڪافي مٿي هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن جي موت جي شرح سنڌ ۾ 1,000 ڄمڻ تي 105 رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته SDG جو هدف 25 ۽ MDG جو 40 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. صحت جي سهولتن جي لحاظ کان، سنڌ ۾ في 1,000 آبادي تي ڊاڪٽرن جو انگ 0.59، نرسن ۽ دائين جو 2.8، ۽ اسپتالن جو 1.7 هو. مڪمل حفاظتي ٽيڪنڪاري (Full Immunization) جي شرح رڳو 35 سيڪڙو هئي، جڏهن ته خانداني منصوبه بندي لاءِ ضد حمل طريقن جي استعمال جي شرح 2014ع ۾ 29 سيڪڙو هئي، جيڪا MDG جي هدف 55 کان گهڻو گهٽ هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن لاءِ مليريا جي علاج ۾ ACT استعمال جي شرح 15.9 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سرڪاري صحت جو ڍانچو === سنڌ ۾ صحت جي سرڪاري نظام ۾ بنيادي، ثانوي ۽ ثالثي سطحن تي سهولتون موجود آهن. 2005–06ع کان 2015–16ع تائين صحت تي خرچ PKR 8.2 ارب مان وڌي PKR 48.4 ارب تائين پهتو، جيڪو لڳ ڀڳ 490 سيڪڙو اضافو هو. جڏهن ته 1970–71ع ۾ صحت جو ڪل بجيٽ PKR 53.425 ملين هو، جيڪو 2015–16ع ۾ وڌي PKR 66,503.90 ملين تائين پهتو<ref name=" ايڪانومي"/>. اسپتالن جي استعمال جي شرح سنڌ ۾ 22 سيڪڙو هئي، جيڪا قومي سطح تي 29 سيڪڙو سان ڀيٽ ۾ گهٽ هئي. 1970ع ۾ سنڌ ۾ رڳو 2 تدريسي اسپتالون هيون، جن ۾ 1,775 بسترا موجود هئا؛ 2015ع تائين اهي وڌي 7 ٿي ويون، جن ۾ 6,017 بسترا هئا. اهڙي طرح، اسپتالن ۽ بسترن ۾ نمايان اضافو ٿيو. ڊسپينسرين جو انگ 1970ع ۾ 44 مان وڌي 2015ع ۾ 865 ٿيو، جڏهن ته رورل هيلٿ سينٽرز 19 مان وڌي 129 ٿي ويا. ٽي بي ڪلينڪن جو انگ 9 مان وڌي 187 ٿيو. بنيادي صحت يونٽ، جيڪي 1985ع ۾ 33 هئا، 2015ع ۾ 798 تائين پهچي ويا. ماءُ ۽ ٻار جي صحت مرڪزن جو انگ 2000ع ۾ 36 هو، جيڪو 2015ع ۾ 94 ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===صحت جي انساني وسيلا=== 2011ع کان 2016ع تائين آبادي في ڊاڪٽر جو تناسب 3,017 مان وڌي 3,159 ٿيو، جڏهن ته آبادي في نرس جو تناسب 11,413 مان وڌي 12,441 ٿيو. ساڳئي عرصي دوران، آبادي في بستر جو تناسب 1,406 مان وڌي 1,455 ٿيو. سرڪاري شعبي ۾ ڊاڪٽرن جو انگ 1975ع ۾ 926 هو، جيڪو 2015ع ۾ وڌي 7,990 ٿيو. نرسن جو انگ 415 مان وڌي 1,630 ٿيو، جڏهن ته ليڊي هيلٿ وزيٽر ٽيڪنيشن 107 مان وڌي 786 ٿي ويا. صحت ٽيڪنيشنن جو انگ 1975ع ۾ 95 هو، جيڪو 2000ع تائين وڌي 1,369 ٿيو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===نجي شعبو ۽ خيراتي ادارا=== سنڌ ۾ صحت جون گهڻيون سهولتون سرڪاري شعبي ۾ آهن، جڏهن ته شهري علائقن ۾ نجي صحت جون سهولتون پڻ موجود آهن، جيڪي عام طور مهانگيون آهن. سرڪاري نظام جي ڪمزورين سبب نجي صحت جو شعبو استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان خال کي ڀرڻ لاءِ خيراتي ادارا ۽ غير سرڪاري تنظيمون، جهڙوڪ ايڌي، امان فائونڊيشن، SIUT، انڊس هيلٿ ۽ LRBT، صحت جون خدمتون فراهم ڪري رهيون آهن. بهرحال، انهن خدمتن کي ڊگهي مدي وارا ۽ پائيدار حل نه سمجهيو وڃي ٿو. صوبي ۾ نجي ميڊيڪل ڪاليجن جو انگ وڌيو آهي، پر تعليم ۽ تربيت جي معيار بابت خدشا برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. ===ڍانچي وارا مسئلا ۽ رسائي جون رڪاوٽون=== سرڪاري صحت جي سهولتن جي گهٽ استعمال جا اهم سبب صحت مرڪزن تائين رسائي، سهولتن جي کوٽ، دوائن جي اڻهوند ۽ عملي جو غير مناسب رويو آهن. سنڌ ۾ 25 سيڪڙو ماڻهن صحت مرڪزن جي دوري کي گهڻو پري هجڻ سبب استعمال کان پاسو ڪيو، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو انگ 30 سيڪڙو هو. دوائن جي کوٽ بابت شڪايتون سنڌ ۾ 12 سيڪڙو ۽ پنجاب ۾ 15 سيڪڙو رڪارڊ ڪيون ويون. بنيادي صحت مرڪزن جي گهٽ استعمال سبب ثالثي سطح جي اسپتالن تي وڌيڪ بار پوي ٿو، جنهن سان انهن جي صلاحيت متاثر ٿئي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===هيلٿ ورڪرز، عورتن جو ڪردار ۽ روڪٿام=== ليڊي هيلٿ ورڪرز پروگرام 1994ع ۾ شروع ٿيو، جنهن جو مقصد ڳوٺاڻين عورتن کي صحت، حمل، ولادت، ٻار جي سنڀال ۽ ڄمڻ جي وقفي بابت آگاهي مهيا ڪرڻ هو. 2014ع ۾ 15–49 ورهين جي عورتن مان 52.3 سيڪڙو کي گذريل ٽن مهينن دوران ليڊي هيلٿ ورڪرز جو دورو ٿيو، جڏهن ته MDG جو هدف 100 سيڪڙو هو. هن پروگرام جي ڪوريج 20 کان 43 سيڪڙو جي وچ ۾ رهي آهي. عورتن جي تعليم ۽ بااختياري کي خانداني منصوبه بندي ۽ ٻارن جي صحت سان سڌي طرح لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===بيمارين جي روڪٿام ۽ خاص علائقا=== سنڌ ۾ تپ دق (TB) جي سڃاڻپ جي شرح سراسري طور 57 سيڪڙو آهي، جيڪا قومي سراسري کان بهتر آهي. 2008–09ع کان 2011–12ع دوران هيپاٽائٽس ڪنٽرول پروگرام تحت 4.572 ملين ماڻهن کي ٽيڪا لڳايا ويا، جن مان 0.75 ملين ٻار هئا، ۽ لڳ ڀڳ 93,664 مريضن جو علاج ڪيو ويو. ان عرصي ۾ 43 خصوصي يونٽ قائم ڪيا ويا ۽ 2,800 صحت عملي کي تربيت ڏني وئي<ref name=" اڪانامي"/>. 2007ع ۾ [[پبلڪ-پرائيويٽ هيلٿ انيشيئيٽو]] (PPHI) شروع ٿيو، جيڪو 21 ضلعن ۾ 1,135 صحت مرڪزن کي منظم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ٿر ضلعو سنڌ جو سڀ کان وڌيڪ صحت جي دٻاءَ هيٺ علائقو قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي پاڻيءَ جي کوٽ، خوراڪ جي گهٽتائي، خراب صفائي، بيمارين جي آگاهي جي کوٽ ۽ غذائي قلت جا مسئلا موجود آهن. پاڻيءَ جي کوٽ کي بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سان ڊائريا، مليريا، ساھ جي بيمارين ۽ غذائي کوٽ ۾ اضافو ٿئي ٿو. غذائي بحران کان پوءِ، عالمي ادارن جهڙوڪ WHO، WFP ۽ UNICEF مداخلت ڪئي، جنهن سان DHQ مٺي ۾ غذائي بحالي مرڪز قائم ٿيو، جتي داخل ٿيل ٻارن مان اڪثريت صحتياب ٿي. بهرحال، انتهائي متاثر علائقن ۾ غذائي سپليمنٽس جي ضرورت تي زور ڏنو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ====سنڌ جي اسپتالن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ميڊيڪل يونيورسٽين جي فھرست==== ====سنڌ جي ميڊيڪل ڪاليجن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ذھني مريضن جي ادارن جي فھرست==== ===سنڌ جو صحت کاتو=== ===سنڌ جا بنيادي صحت مرڪز=== === صحت جو قانوني شعبو=== === سنڌ جو پوليو پروگرام=== ==محنت ۽ روزگار== ليبر فورس سروي 2014–15 مطابق، پاڪستان ۾ ڪُل ليبر فورس جو اندازو 57.42 ملين ماڻهن تي ٻڌل هو، جڏهن ته سنڌ ۾ ليبر فورس 13.65 ملين هئي. 1990ع کان 2014ع تائين پاڪستان ۾ [[ليبر فورس ۾ شرڪت جي شرح]] (Labour Force Participation Rate) رڳو معمولي طور وڌي 43.2 سيڪڙو مان 45.2 سيڪڙو تائين پهتي، جڏهن ته هن عرصي دوران سراسري شرح لڳ ڀڳ 45 سيڪڙو رهي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ملڪ جي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت رکندڙ آبادي جو وڏو حصو معاشي سرگرمين ۾ شامل نه رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===عورتن جي محنتي شرڪت ۽ صنفي فرق=== پاڪستان ۽ سنڌ ۾ محنتي مارڪيٽ ۾ عورتن جي شرڪت گهٽ هجڻ کي مجموعي طور گهٽ ليبر فورس شرڪت جو اهم سبب سمجهيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ شهري علائقن ۾ عورتن جي محنتي شرڪت لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ اها شرح 28.8 سيڪڙو هئي. ڳوٺاڻين عورتن جو وڏو حصو خانداني زراعت ۾ بغير اجرت ڪم ڪري ٿو، جنهن جو معاشي پيداوار ۾ حصو محدود رهي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ کي پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري صوبو هجڻ باوجود عورتن جي روزگار جي گهٽ شرح سان لاڳاپيل قرار ڏنو ويو آهي، جڏهن ته وقت سان گڏ مجموعي طور عورتن جي روزگار ۾ واڌ جو رجحان پڻ ڏٺو ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===بيروزگاري، گهٽ روزگاري ۽ نوجوان آبادي=== سنڌ ۾ گذريل لڳ ڀڳ 25 سالن دوران بيروزگاري جي شرح لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو رهي آهي. نوجوانن، خاص طور 15 کان 25 ورهين جي عمر واري گروهه ۾ بيروزگاري جي شرح سڀ کان وڌيڪ آهي، جيڪا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. هن عمر واري گروهه جو وڏو حصو يا ته خاندان تي دارومدار رکي ٿو يا جزوقتي ڪم ڪري ٿو، جيڪو سرڪاري بيروزگاري جي انگن ۾ مڪمل طور ظاهر نٿو ٿئي. [[گهٽ روزگاري]] (Underemployment) پڻ نمايان آهي، جتي 15 کان 44 ورهين جي آبادي جو وڏو حصو جزوقتي ڪم يا تازو تعليم مڪمل ڪندڙن تي مشتمل آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. شعبي وار روزگار ۽ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي گذريل ڏهن کان پندرهن سالن دوران پاڪستان ۽ سنڌ ۾ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي آئي آهي. ماهرن، مينيجرن، ٽيڪنيشنن ۽ لاڳاپيل پيشاورن جو حصو 6 سيڪڙو مان وڌي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو ٿيو آهي. سنڌ ۾ غير زرعي شعبي، خاص طور صنعتي ۽ خدمتي (Tertiary) سرگرمين ۾ روزگار نمايان طور وڌيو آهي. ان جي نتيجي ۾ زراعت ۾ روزگار جو حصو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو مان گهٽجي 40 سيڪڙو تائين اچي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===غير رسمي معيشت ۽ شعبي وار ورڇ=== پاڪستان ۾ غير رسمي شعبو ڪُل روزگار جو لڳ ڀڳ ٽي چوٿين حصو مهيا ڪري ٿو. سنڌ ۾ غير رسمي شعبي ۾ روزگار 17 سالن دوران 55.2 سيڪڙو مان وڌي 66.4 سيڪڙو تائين پهتو، جنهن سبب دستاويزي کوٽ ۽ سرڪاري آمدني ۾ نقصان جو خدشو وڌيو. 2015ع تائين سنڌ ۾ ٽئين نمبر تي وڏو روزگار مهيا ڪندڙ شعبو هول سيل ۽ پرچون واپار ۽ هوٽلن جو شعبو هو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 15.8 سيڪڙو ماڻهو ڪم ڪندا هئا. هي شرح 1990ع کان 2015ع تائين لڳ ڀڳ ساڳي رهي، جيتوڻيڪ عملي طور هن شعبي ۾ واڌ ڏٺي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===لڏپلاڻ، اجرتون ۽ پورھئي جي عدم مساوات=== سنڌ ملڪ اندر ڳوٺاڻن کان شهري علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ۾ ٻئي نمبر تي آهي، جتي 2015ع ۾ لڳ ڀڳ 32 سيڪڙو آبادي صوبي اندر لڏي آئي. اجرتن جي حوالي سان، گذريل پنجن سالن دوران مينيجرن، ٽيڪنيڪل ماهرن ۽ ڪلارڪي عملي جي اجرتن ۾ 50 سيڪڙو کان وڌيڪ واڌ ٿي، جڏهن ته وڪري، خدمتن، ماهر زراعت، ٻيلن، مشين هلائيندڙن ۽ گهٽ پڙهيل عملي جي اجرتن ۾ واڌ 30 سيڪڙو کان گهٽ رهي. حقيقي اجرتن جي واڌ کي غربت گهٽائڻ سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===جبري پورھيو ۽ قانوني صورتحال=== جبري پورهيو پاڪستان جي مختلف صوبن ۾ موجود آهي، جڏهن ته سنڌ ۾ ان جو ڪيس وڌيڪ نمايان قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي جاگيرداري نظام جو اثر ڳوٺاڻن علائقن ۾ مضبوط رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. زمين کان محروم هاري ۽ سندن خاندان، خاص طور عورتون، سماجي ۽ معاشي استحصال جو شڪار ٿين ٿيون. سنڌ اسيمبلي 2015ع ۾ بندهه محنت خلاف خاص قانون منظور ڪيو، پر ان جي عملدرآمد بابت چئلينجز برقرار آهن. تعليم، مهارتون ۽ روزگار سان لاڳاپيل رجحان نوجوان بيروزگاري گهٽائڻ لاءِ تعليمي نصاب کي روزگار ڏيندڙن جي ضرورتن سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وئي آهي، ته جيئن مارڪيٽ لاءِ قابلِ استعمال مهارتون پيدا ٿين<ref name=" ايڪانومي "/>. ان سان گڏ، عورتن جي محنتي شرڪت بابت جامع حڪمتِ عملي ۽ صنفي لحاظ کان مخصوص پروگرامنگ جي کوٽ کي نمايان ڪيو ويو آهي. سرڪاري شعبي ۾ عورتن جي ڪوٽا 5 سيڪڙو مان وڌائي 15 سيڪڙو ڪرڻ جهڙن قدمن جي امڪاني اثرن بابت به محدود شمارياتي جائزو موجود آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جون ٽريڊ يونين تنظيمون=== ===سنڌ جي ليبر قانونن جي فھرست=== ===سنڌ جون ايمپلائير تنظيمون=== === سنڌ جي سوشل سيڪيورٽي ادارن جي فھرست=== ==غربت ۽ عدم مساوات== سنڌ کي پاڪستان جي غريب ترين صوبن مان هڪ قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي لڳ ڀڳ هر ڏهن مان چار ماڻهو ملٽي ڊائيمينشنل پوورٽي انڊيڪس (MPI) تحت محروميءَ جو شڪار آهن. پاڪستان جي اٺن ملينيم ڊولپمينٽ گولز مان غربت گهٽائڻ اهو واحد هدف هو، جنهن ۾ ڪجهه حد تائين ڪاميابي حاصل ٿي، پر رفتار سست رهي. 1960ع کان 2000ع تائين شهري غربت ۾ گهٽتائي ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هئي، جڏهن ته 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تيز معاشي واڌ سبب غربت ۾ نمايان گهٽتائي رڪارڊ ڪئي وئي. غربت جي ماپ جا طريقا وقت سان گڏ تبديل ٿيا آهن، ڇو ته انساني ضرورتن جا نمونا به بدلجندا رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. عالمي بينڪ ۽ گڏيل قومن جي ترقياتي اداري (UNDP) غربت جي اهڙي لڪير متعارف ڪرائي آهي، جيڪا بنيادي خوراڪ (ڪيلوري) ۽ بنيادي سهولتن جي قيمت تي ٻڌل آهي ۽ مهانگائي کي به حساب ۾ آڻي ٿي. انهن اندازن موجب، 2013ع ۾ پاڪستان جي لڳ ڀڳ 29.5 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ هئي، جيڪا 2017–18ع ۾ گهٽجي 24.3 سيڪڙو تائين پهتي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ ۾ غربت جي سطح ۽ علائقائي تفاوت=== اندازن موجب سنڌ جي لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ رهي ٿي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ شديد غربت جي شرح گهڻي وڌيڪ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. گذريل ڏهاڪي دوران سنڌ ۾ غربت جي هيڊ ڪائونٽ ريشو لڳ ڀڳ 57 سيڪڙو مان گهٽجي 43 سيڪڙو تائين آيو آهي، پر ان جي باوجود عدم مساوات هڪ وڏو چئلينج بڻيل آهي. جني (Gini) ڪوئفشنٽ سنڌ ۾ غريب ۽ غير غريب آبادي وچ ۾ وڏي فرق جي نشاندهي ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. صوبي جي ڏاکڻين ضلعن، خاص طور ٿرپارڪر، سجاول ۽ عمرڪوٽ ۾ غربت جي شرح انتهائي بلند رهي آهي، جڏهن ته ڪراچي ۽ حيدرآباد نسبتاً بهتر صورتحال رکن ٿا. انهن علائقن ۾ تعليم ۽ صحت جهڙين بنيادي خدمتن جي گهٽ فراهمي کي انساني ترقي جي گهٽ سطح سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===انساني ترقي (HDI) ۽ صوبائي ڀيٽ=== انساني ترقياتي انڊيڪس (HDI) جي حوالي سان سنڌ جي ڪارڪردگي پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي آهي. سنڌ جو HDI لڳ ڀڳ 0.64 رڪارڊ ڪيو ويو آهي، جڏهن ته پنجاب جو HDI لڳ ڀڳ 0.73 آهي. رپورٽن موجب، 2001ع کان 2014ع تائين سنڌ ۾ HDI جي واڌ جي رفتار گهٽ رهي، جنهن جا سبب قانون ۽ امن جي صورتحال، ڪمزور حڪمراني ۽ وسيلا ورڇ جي ترجيحن سان لاڳاپيل بيان ڪيا ويا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===آمدني ۽ واپرائڻ ۾ عدم مساوات=== پاڪستان ۾ آمدني جي عدم مساوات نمايان رهي آهي. 2013ع ۾ ملڪ جي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل آمدني جو لڳ ڀڳ 40.3 سيڪڙو حاصل ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو رڳو 9.3 سيڪڙو هو. آمدني جي ورڇ وقت سان گڏ بدلجندي رهي آهي، ۽ 1969–70ع ۾ جني انڊيڪس ۽ آمدني جي فرق نسبتاً گهٽ سطح تي رهيا، جيتوڻيڪ ان دور ۾ معاشي واڌ تيز هئي. سنڌ ۾ آمدني جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ ڪجهه مختلف رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 37 سيڪڙو آبادي مٿين 20 سيڪڙو آمدني واري گروهه ۾ شامل آهي، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو حصو 50 سيڪڙو کان وڌيڪ آهي. ان جي ابتڙ، سنڌ ۾ هيٺين 20 سيڪڙو گروهه جو حصو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو آهي، جيڪو ملڪ جي ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محرومي ڏيکاري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===واپرائڻ جا نمونا ۽ شهري-ڳوٺاڻو فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ ۾ واپرائڻ جي عدم مساوات پنهنجي بلند ترين سطح تي پهتي، جتي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل واپرائڻ جو لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو خرچ ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو لڳ ڀڳ 9 سيڪڙو رهيو<ref name=" ايڪانومي "/>. هڪ اهم مشاهدو اهو به آهي ته سنڌ جي هيٺين آمدني وارن طبقن جو واپرائڻ ڪڏهن ڪڏهن سندن آمدني کان وڌيڪ رهيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي روزمره ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ قرض تي ڀاڙين ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. شهري علائقن ۾، جتي رهائش ۽ بنيادي ضرورتن جي قيمت وڌيڪ آهي، آمدني ۽ واپرائڻ وچ ۾ فرق ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في فرد آمدني ۽ علائقائي فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ جي في فرد سالياني آمدني جو اندازو لڳ ڀڳ 119,724 رپيا لڳايو ويو، جيڪو قومي سراسري ۽ پنجاب جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هو. ان جو وڏو سبب ڪراچي جي معاشي حيثيت آهي، ڇو ته اهو ملڪ جو وڏو واپاري ۽ بندرگاهي مرڪز آهي. ڪراچي جي في فرد آمدني قومي سراسري جي ڀيٽ ۾ ڪيترائي ڀيرا وڌيڪ بيان ڪئي وئي آهي. البت، مختلف سرڪاري ۽ نيم سرڪاري ذريعن ۾ في فرد آمدني جي انگن ۾ فرق پڻ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===گهريلو جوڙجڪ، پاڻي ۽ وسيلن تائين رسائي=== سنڌ ۾ سراسري طور هڪ گهر ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ماڻهو رهن ٿا، جڏهن ته آمدني حاصل ڪندڙ فردن جو تعداد عام طور ٻن جي لڳ ڀڳ آهي. وڌيڪ انحصار ڪندڙن ۽ گهٽ آمدني سبب غربت جا اشاري وڌيل رهن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ملڪ جي تازي سروي موجب پاڪستان جي رڳو چوٿين آبادي کي نلڪي جو پاڻي ميسر آهي. سنڌ جي شهري علائقن ۾ لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو آبادي کي نلڪي جو پاڻي حاصل آهي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ 63 سيڪڙو آبادي هٿ پمپن تان پاڻي حاصل ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي شعبي ۽ سماجي خرچن سان لاڳاپيل رجحان=== زرعي شعبي سان لاڳاپيل گروهن ۾ غربت جي شرح ٻين پيشاورانه گروهن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ رهي آهي، ۽ 1980ع کان 2005ع تائين هن شعبي ۾ غربت هيڊ ڪائونٽ ريشو وڌيو. پاڪستان ۽ سنڌ ۾ سماجي شعبي، جهڙوڪ تعليم، صحت ۽ پاڻي و صفائي تي سرڪاري خرچن جا انگ موجود آهن، پر انهن خرچن جي اثرن بابت مختلف تجزيا ڪيا ويا آهن. مجموعي طور، سنڌ ۾ غربت ۽ عدم مساوات جا اشاري علائقائي تفاوت، آمدني جي غيربرابري ۽ انساني ترقي جي گهٽ سطح کي ظاهر ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ==آمدورفت جا ذريعا== ===سنڌ جي قومي شاھراھن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور روڊن جي فھرست=== ===سنڌ جون ريلوي نظام=== === سنڌ جي ريلوي اسٽيشنن فھرست=== === سنڌ جي سرڪاري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جي نجي شعبي واري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جا ٽرانسپورٽ وارا سرڪاري ادارا=== ===سنڌ جون ايئرلائينز=== ===سنڌ جا آبي رستا=== ===سنڌ جي ھوائي اڏن جي فھرست ا=== === سنڌ ۾ گاڏين جي رجسٽريشن=== ===سنڌ ۾ ٻيڙين جي رجسٽريشن=== === سنڌ ۾ ھلندڙ ٽرينن جي فھرست=== === سنڌ ۾ مال جي ٽرانسپورٽ=== ==سياحت== ===سنڌ جي تاريخي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جي تفريحي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جا سامونڊي بيچ=== ===سنڌ جي تفريحي ريزارٽن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور ھوٽلن جي فھرست=== === سنڌ جي ريسٽ ھائوسن جي فھرست=== ===سنڌ جي سرڪٽ ھائوسن جي فھرست=== === سنڌ جي ثقافتي مرڪزن جي فھرست=== === سنڌ جي شڪارگاھن جي فھرست=== === سنڌ جي واٽر پارڪن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور مسجدن جي فھرست=== === سنڌ جي شاھي محلن جي فھرست=== ==رانديون== ===ڪرڪيٽ=== ===فٽ بال=== ===باڪسنگ=== ===ھاڪي=== ===ملھ=== ===والي بال=== ===سنوڪر=== ===ٻيون رانديون=== ===سنڌ جي راندين واري اسٽيڊيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا راندين جا ڪامپليڪس=== === سنڌ گيمز === === سنڌ جي راندين جون صوبائي ٽيمون === ===سنڌ جي رانديگرن جي فھرست=== ==سنڌ جا کاڌا == ===سنڌ جا روايتي کاڌا=== ===سنڌ جون مٺايون=== ===سنڌ جا مشروب=== === سنڌ ۾ پلي جا ڊش=== === سنڌ جي کاڌن جي فھرست=== ==فوجي ڇانوڻيون== === سنڌ جي فوجي ڇانوڻين جي فھرست=== #ڪراچي جي صدر ڇانوڻي #ٻولھڙي ايئر بيس ۽ ڇانوڻي #فيصل ايئر بيس ڇانوڻي #ڪورنگي واري ڇانوڻي #پنوعاقل فوجي ڇانوڻي #حيدرآباد صدر ڇانوڻي === سنڌ جون منسوخ ٿيل فوجي ڇانوڻيون=== #سکر جي صدر ڇانوڻي #شڪارپور جي صدر ڇانوڻي == نشرياتي ادارا ۽ ٽيلي ڪميونيڪيشن== ==مشھور شخصيتون== ===سياستدانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر 1 !! نالو 1 !! پارٽي 1 ! نمبر 2 !! نالو 2 !! پارٽي 2 ! نمبر 3 !! نالو 3 !! پارٽي 3 |- | 1 || [[محمد علي جناح]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 2 || [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 3 || [[بي نظير ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 4 || [[جي. ايم سيد]] ||[[جيئي سنڌ تحريڪ]] | 5 || [[رسول بخش پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] | 6 || [[حيدر بخش جتوئي]] ||[[سنڌ جاري ڪميٽي]] |- | 7 || [[پير علي محمد راشدي]] ||[[مسلم ليگ]] | 8 || [[خانبھادر الله بخش سومرو]] ||[[انڊين نيشنل ڪانگريس]] | 9 || [[محمد ايوب کھڙو]] ||[[مسلم ليگ]] |- | 10 || [[سر عبدالله هارون]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 11 || [[پير الاھي بخش]] ||[[مسلم ليگ]] | 12 || [[مير رسول بخش ٽالپر]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 13 || [[علامه شاھ احمد نوراني]] ||[[جمعيت علماء پاڪستان (نوراني گروپ)]] | 14 || [[سر غلام حسين ھدايت الله]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 15 || [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] |- | 16 || [[مولانا عبيدالله سنڌي]] ||[[جمعيت علماء ھندئ]] | 17 || [[آصف علي زرداري]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 18 || [[بلاول ڀٽو]] || [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 19 || [[مير مرتضي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي (شھيد ڀٽو)]] | 20 || [[ممتاز علي ڀٽو]] ||[[نواز ليگ]] | 21 || [[عبدالواحد آريسر]] ||[[جيئي سنڌ محاذ]] |- | 22 || [[فاضل راھو]] ||[[نيشنل عوامي پارٽي]] | 23 || [[شھيد نذير عباسي]] ||[[ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن]] | 24 || [[مولانا جان محمد عباسي]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] |- | 25 || [[مولانا جان محمد ڀٽو]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 26 || [[پروفيسر غفور احمد]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 27 || [[الطاف حسين]] ||[[متحده قومي موومينٽ]] |- | 28 || [[بشير خان قريشي]] ||[[جيئي سنڌ متحده محاذ]] | 29 || [[غلام مصطفي جتوئي]] ||[[نيشنل پيپلز پارٽي]] | 30 || [[محمد خان جوڻيجو]] ||[[ مسلم ليگ]] |- | 31 || [[پير پاڳارو]] ||[[مسلم ليگ]] | 32 || [[پير صبغت الله پاڳارو]] ||[[حر جماعت]] | 33 || [[عظيم طارق]] ||[[مھاجر قومي موومينٽ]] |- | 34 || [[قائم علي شاھ]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 35 || [[ارباب رحيم]] ||[[مسلم ليگ فنڪشنل]] | 36 || [[اياز لطيف پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] |- | 37 || || | 38 || || | 39 || || |- | 40 || || | 41 || || | 42 || || |- | 43 || || | 44 || || | 45 || || |- | 46 || || | 47 || || | 48 || || |- | 49 || || | 50 || || | 51 || || |- | 52 || || | 53 || || | 54 || || |- | 55 || || | 56 || || | 57 || || |- | 58 || || | 59 || || | 60 || || |- | 61 || || | 62 || || | 63 || || |- | 64 || || | 65 || || | 66 || || |- | 67 || || | 68 || || | 69 || || |- | 70 || || | 71 || || | 72 || || |- | 73 || || | 74 || || | 75 || || |- | 76 || || | 77 || || | 78 || || |- | 79 || || | 80 || || | 81 || || |- | 82 || || | 83 || || | 84 || || |- | 85 || || | 86 || || | 87 || || |- | 88 || || | 89 || || | 90 || || |- | 91 || || | 92 || || | 93 || || |- | 94 || || | 95 || || | 96 || || |- | 97 || || | 98 || || | 99 || || |- | 100 || || |} ===مؤرخن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر !! نالو !! سرگرميءَ جا سال !! نمايان تصنيف |- | 1 || [[جي ايم سيد]] || 1940–1990 || سنڌوءَ جي ساڃاهه (ٻه جلد) |- | 2 || [[ڀيرومل مھرچند آڏواڻي]] || 1930– || قديم سنڌ؛ سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ |- | 3 || || || |- | 4 || || || |- | 5 || || || |- | 6 || || || |- | 7 || || || |- | 8 || || || |- | 9 || || || |- | 10 || || || |- | 11 || || || |- | 12 || || || |- | 13 || || || |- | 14 || || || |- | 15 || || || |} ===سائنسدانن جي فھرست=== ===اديبن جي فھرست=== ===ڳائڻن جي فھرست=== ===اداڪارن جي فھرست=== === موسيقارن جي فھرست=== === عالمن جي فھرست=== ===رانديگرن جي فھرست=== === تعليمي ماھرن جي فھرست=== == وڌيڪ ڏسو == {{div col}} * [[سنڌ (سلجھائپ)]] * [[حڪومت سنڌ]] * [[سنڌ جا شهر]] * [[سنڌ صوبو (1936-55)]] * [[سنڌ ڊويزن]] * [[سنڌوديش]] * [[سنڌو درياھ]] * [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي]] * [[سنڌو رياست]] * [[سنڌي ماڻھن جي فهرست|سنڌي ماڻهن جي فهرست]] * [[سنڌ ۾ صوفي ازم]] * [[منصوره]] * [[موهن جو دڙو]] * [[سنڌ جي مقبرن تي چٽسالي]] * [[ديبل]] * [[سنڌ ۾ جبلن تي قديم نقش نگاري]] * [[سنڌو لکت]] * [[سنڌي ادب]] * [[سنڌباد ناکئا]] * [[مهاجر صوبو]] * [[ميرپور خاص جو برهما]] * [[سنڌي لباس]] * [[سنڌ جا ضلعا]]{{div col end}} {{portal bar|جاگرافي|ايشيا|ڏکڻ ايشيا|پاڪستان|سنڌ|ڪراچي}} == ويب لنڪون== * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ انڊيا جو امپيريل گزيٽيئر سڀئي جلد ريسرچ لاء ھتان پڙھي سگھجن ٿا == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project links|voy=Sindh}} * [https://web.archive.org/web/20121119234920/http://www.transport.gos.pk/ سنڌ ٽرانسپورٽ کاتو] * [http://www.sindh.gov.pk حڪومت سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531075317/http://www.sindh.gov.pk/ |date=2013-05-31 }} * [http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ سنڌ بابت معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405093443/http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ |date=2012-04-05 }} * [https://web.archive.org/web/20091126053250/http://www.lgdsindh.com.pk/districts1.htm سنڌ جي ضلعن جا نقشا] * {{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Sindh}} * [http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_states.html#Sind ورلڊ اسٽيٽمين – پاڪستان – صوبو : سنڌ] {{سنڌ جي تاريخ}} {{سنڌ}} {{پاڪستان جا صوبا}} {{باب السلام}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جا صوبا]] [[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]] [[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ست ھزار ق.م جون قائمون]] [[زمرو:ست ھزار ق.م جون گھڻ آباديءَ واريون جڳھون]] eoiq2k6y75dp0yj2diujo733rkzcrto 371269 371268 2026-04-13T14:21:59Z Intisar Ali 8681 /* قديم سنڌ جي مشھور شخصيتن جي فھرست */ 371269 wikitext text/x-wiki {{چونڊ مضمون}} {{Infobox settlement | name = سنڌ <br/> Sindh | type = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Jinnah Mausoleum.JPG | photo2a = FaizMahal.jpg | photo2b = Lansdowne Rohri, Sukkur.jpg | photo3a = | size = 220 | position = center}} | image_caption = کاٻي کان ساڄو: [[قائد اعظم جي مزار]]، [[فيض محل]]، [[ايوب پل]] اوسي پاسي [[لينسڊائون پل]] ۽ [[رني ڪوٽ]] | image_flag = Flag of Sindh.svg | image_seal = Coat of arms of Sindh Province.svg | nickname = مهراڻ، باب السلام | image_map = Sindh in Pakistan (claims hatched).svg | map_caption = پاڪستاني جي نقشي ۾ سنڌ ڏيکاريل | coor_pinpoint = |coordinates = {{coord|24|51|36|N|67|0|36|E|type:_province:_source:enwiki|display=inline}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type =[[دنيا جا خودمختيار ملڪ|ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | established_title = بنياد | established_date = {{plainlist| *[[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970|1 جُولاءِ 1970]]}} | seat_type = [[گادي جو هنڌ]] | seat = [[ڪراچي]] | demographics_type1 = ٻوليون | demographics1_title1 = صوبائي | demographics1_info1 = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | demographics1_title2 = سرڪاري | demographics1_info2 = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | demographics1_title3 = قومي | demographics1_info3 = [[اردو]] | blank_name_sec1 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي ۾ سيٽون]] | blank_info_sec1 = 75 | blank1_name_sec1 = قابل ذڪر راندين جون ٽيمون | blank1_info_sec1 = [[سنڌ ڪرڪيٽ ٽيم]] | blank1_name_sec1 = [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي ۾ سيٽون]] | blank1_info_sec1 = 168<ref>{{cite web|url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/party_pos/en/19|title= Provincial Assembly Seats}}</ref> | blank_name_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعا]] | blank_info_sec2 = [[سنڌ جا ضلعا، پاڪستان|29]] | blank1_name_sec2 = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقا]] | blank1_info_sec2 = 119 | blank2_name_sec2 = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلون]] | blank2_info_sec2 = 1108<ref>{{cite web|url=http://www.lgdsindh.com.pk/|title=Government of Sindh}}</ref> | government_footnotes = | government_type = خودمختيار حڪومت زرير انتظام [[وفاق]] | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[سنڌ جو گورنر|گورنر]] | leader_name = [[عمران اسماعيل]] | leader_title1 = [[سنڌ جو وڏو وزير|وڏو وزير]] | leader_name1 = [[سيد مراد علي شاهہ]] | leader_title2 = [[سنڌ جو چيف سيڪريٽري]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[قانونساز اسيمبلي]] | leader_name3 = [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]] | leader_title4 = [[پاڪستان جون هاء ڪورٽون|هاءِ ڪورٽ]] | leader_name4 = [[سنڌ هاء ڪورٽ]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes =<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Sindh }}</ref>. | area_total_km2 = 140,914 | area_rank = ٽيون | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archivedate=2017-08-29|df=}}</ref> | population_total = 47,886,051 | population_as_of = 2017 | population_rank = ٻيون | population_density_km2 = auto | population_demonym = سنڌي | population_note = | timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پي ڪي ٽي]] | utc_offset1 = +5 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = [http://www.sindh.gov.pk sindh.gov.pk] | footnotes = | iso_code = PK-SD }} '''سنڌ''' ({{lang-en|'''Sindh'''}}، [[اردو]]: {{Nastaliq|'''سندھ'''}})، [[پاڪستان جا صوبا|پاڪستان جي چئن صوبن]] مان هڪ صوبو آهي، جيڪو ملڪ جي ڏاکڻي اوڀر طرف واقع آهي. سنڌ، [[سنڌي ماڻھو|سنڌي قوم]] جو تاريخي وطن آهي، جنهن کي عام طور واديءَ مهراڻ پڻ چيو ويندو آهي. ايراضي جي لحاظ کان سنڌ ٽيون نمبر وڏو صوبو، ۽ [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] کان پوءِ آبادي جي لحاظ کان ٻيون نمبر وڏو صوبو آهي. اولهه طرف سنڌ جا حدون [[بلوچستان]]، اتر طرف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، اوڀر طرف [[هندوستان]] جي [[راجستان]] ۽ [[گجرات]] سان لڳن ٿيون. سنڌ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]] واقع آهي. سنڌ جي سر زمين گهڻو ڪري [[سنڌو درياھ]] جي وهڪري سبب آباد آهي، جڏهن ان جي ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٿر|ٿر رڻپٽ]] واقع آهي جيڪو انڊيا جي رياست گجرات ۽ [[رڻ ڪڇ]] [[ريگستان]] سان ملي وڃي ٿو. سنڌ جي اولھ ۾ [[کيرٿر|کيرٿر جبل]] واقع آهي. سنڌ جي [[آبهوا]] [[اونھارو|اونهاري]] جو سخت گرم ۽ [[سيارو|سياري]] جو سخت ٿڌي رهندي آهي. سنڌ صوبي جي [[گادي جو هنڌ]] [[ڪراچي]] [[پاڪستان]] جو سڀ کان وڏو واپاري مرڪز آهي. ڪراچي پاڪستان جو ٻيو سڀ کان وڏو صنعتي شهر آهي جيڪو صوبي جي گادي جو هنڌ پڻ آهي جتي لاتعداد ملڪي ۽ بين الاقوامي بينڪن جو سسٽم موجود آهي، پاڪستان جا ٻه اهم [[بندرگاھ]] [[پورٽ قاسم]] ۽ [[ڪراچي بندرگاھ]] پڻ سنڌ ۾ آهن. باقي سنڌ [[زراعت]] واري [[صنعت]] تي مشتمل آهي، جيڪي لاتعداد [[ميوو|ميوا]]، [[ڀاڄي|ڀاڄيون]]، ۽ [[فصل]] پيدا ڪري ٿي جيڪي سموري ملڪ استعمال ۾ ڪيا وڃن ٿا.<ref name="The Nation, 2014">{{cite news|last1=Staff reporter|title=Sindh must exploit potential for fruit production|url=http://nation.com.pk/business/09-Mar-2014/sindh-must-exploit-potential-for-fruit-production|accessdate=29 May 2015|agency=The Nation|publisher=The Nation, 2014|date=9 March 2014}}</ref><ref name="SALU Press">{{cite web|url=https://www.academia.edu/1934949/Dates_in_Sindh_Facts_and_Figures|title=Dates in Sindh|last2=Saud|first2=Adila A.|date=|website=|publisher=SALU Press|last1=Markhand, PhD|first1=Ghulam Sarwar|accessdate=29 May 2015}}</ref><ref name="Dawn News,2007">{{cite news|last1=Editorial|title=How to grow Bananas|url=http://www.dawn.com/news/264225/how-to-grow-bananas|accessdate=29 May 2015|agency=Dawn News,|publisher=Dawn News, 2007|date=3 September 2007}}</ref> سنڌ صوبو پاڪستان جي [[دوا ساز صنعت]] جو پڻ مرڪز آهي. سنڌ پنهنجي مختلف [[ثقافت]] جي ڪري مشهور آهي، جنهن تي گهڻو تڻو اثر [[تصوف|صوفي ازم]] جو آهي، ڪيتريون ئي اهم [[صوفي]] [[مزار|مزارون]] سڄي سنڌ ۾ موجود آهن جيڪي لاتعداد عقيدتمند کي پنهنجي طرف ڇڪن ٿيون. سنڌ پاڪستان جو اڪيلو صوبو آهي جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ [[هندو]] رهن ٿا<ref name="tharparkar.gos.pk">[http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88 Tharparkar District Official Website – District Profile – Demography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321200415/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=88|date=March 21, 2012}}</ref> ان کان علاوه [[ڪراچي]] به پاڪستان جو واحد شهر آهي جتي جدا جدا قومون آباد آهن جن ۾ [[مھاجر]] (جيڪي 1947ع ۾ [[انڊيا]] مان هجرت ڪري آيا هئا)<ref name=":0">{{Cite journal|last=KHALIDI|first=OMAR|date=1998-01-01|title=FROM TORRENT TO TRICKLE: INDIAN MUSLIM MIGRATION TO PAKISTAN, 1947—97|jstor=20837002|journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352}}</ref> برمي، ملباري، بنگالي، وغيره جنهن جي نتيجي ۾ ڪراچي ۾ ڪيترائي ڀيرا نسلي جهيڙا پڻ ٿيا آهن.<ref name=Minahan>{{cite book |last=Minahan |first=James |title=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World |volume=3 |year=2002 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-32111-5 |pages=1277–78}}</ref> سنڌ ۾ [[يونيسڪو]](UNESCO) طرفان ٻه مقام عالمي ورثو قرار ڏئي پنهنجي نگرانيءَ ۾ آندا ويا آهن جنهن ۾ هڪ [[مڪلي|مڪلي جون ٽڪريون]] ([[ٺٽو]]) ۽ ٻيو [[موهن جو دڙو]] ([[لاڙڪاڻو]]) شامل آهن.<ref>{{cite web|title=Properties inscribed on the World Heritage List (Pakistan)|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/pk|website=UNESCO|publisher=UNESCO|accessdate=14 July 2016}}</ref> انگريزن اگسٽ 1935 ۾ گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ پاس ڪيو. جنهن موجب برما ۽ عدن کي انڊيا مان ٽوڙي واپس پراڻي فتح ڪيل ملڪ/ڪالوني جي جدا حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته سنڌ ۽ بلوچستان کي فتح ڪيل جدا ملڪ واري حيثيت ۾ بحال نه ڪيائون. سنڌ کي انڊيا جي هڪ صوبي جي حيثيت ۾ بحال ڪيائون. جڏهن ته بلوچستان کي قلات شاهي رياست طور انڊيا ۾ شامل رکيائون. == نالي جي معني == سنڌ تي [[سنڌوندي]]ءَ تان نالو پيو آهي. [[سنسڪرت]] ۾ ”سنڌو“ معنيٰ [[سمنڊ]] يا [[درياھ|وڏو درياءُ]] آهي،{{sfn|Phiroze Vasunia|2013|p=6}} اڳي [[ڪابل ندي]]، گومتي (گومال) وغيره سنڌونديءَ جون ڀرتي ڪندڙ شاخون هونديون هيون، تنهنڪري سنڌو رواجي ندين کان تمام گهڻو وڏي هوندي هئي ۽ سمنڊ سان ڪلهو پئي هڻندي هئي. انهيءَ سبب [[آريا|آڳاٽن آرين]] اهو نالو رکيس. اڄ به سنڌونديءَ جو پيٽ [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ديري اسماعيل]] کان وٺي [[ڪالاباغ]] تائين ايڏو وڏو آهي، جو ڪا ٻيڙي وچ سير ۾ هوندي، ته نڪي اورينءَ ڀر نڪي پرينءَ ڀر کان ڏسڻ ۾ ايندي.<ref>ڪتاب: [http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page2.html قديم سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518034947/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book46/Book_page2.html |date=2018-05-18 }} از ڀيرومل مهرچند آڏواڻي؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ|سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو]]</ref> اڳي سنڌ کي [[انگريزي ٻولي|انگريزي ٻوليءَ]] ۾ '''Sind''' ڪري لکيو ويندو هو، پر 1988ع تي [[سنڌ اسيمبلي]] پاران پيش ڪيل هڪ بل ذريعي ان کي '''Sindh''' ڪوٺيو ويو. 325 قبل مسيع ۾ [[يوناني|يونانين]] جڏهن [[سڪندر اعظم]] جي اڳواڻي ۾ سنڌ فتح ڪئي، ان وقت سنڌ کي انهن '''انڊُوس''' جو نالو ڏنو، جنهن مان بعد ۾ لفظ '''انڊس''' جنم ورتو. آڳاٽي ايرانين پاران [[سنڌو درياھ|سنڌو درياهه]] جي اوڀر طرف سموري علائقي کي هند چيو ويندو هو. جڏهن 17هين صدي تي انگريز برصغير ۾ آيا ته هن سموري [[ڏکڻ ايشيا]] کي سنڌ جو نالو ڏئي ان کي [[انڊيا]] ڪوٺيو. پاڪستان جي نالي ۾ [[س]] جو لفظ پڻ سنڌ مان کنيل آهي.<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever?}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=[[S. M. Ikram]]|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref>پروفيسر منگهارام ملڪاڻي ”سنڌ“ لفظ کي صاف طور دراوڙي الاصل قرار ڏئي ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته آرين اهو لفظ دراوڙن کان اڌارو ورتو. هو لکي ٿو ته: {{quote|”بمبئي جي ڀارت وگيانيءَ (Indologist) پادري هيرس جي سَنَد موجب سندونديءَ کي اهو نالو آرين کان آڳاٽن رهاڪن دراوڙن ڏنو هو. جن جي ٻوليءَ ۾ ’سند‘ يا ’سِندو‘ لفظ جي معنيٰ هئي ندي يا درياءُ. آرين ان اکر کي ڦيرائي ”سنڌ“ يا ”سنڌو“ ڪيو، جنهن پٺيان سمورو ملڪ جنهن مان اُها ندي لنگهي ٿي، تنهن تي ’سنڌ‘ ديس جو نالو پئجي ويو......“<ref>{ملڪاڻي، منگهارام، پروفيسر، ”سنڌ، هندستان جو دروازو ۽ ان جي ادبي قدامت“ (مضمون)، ٽماهي ”مهراڻ“، جلد 11، نمبر- 3، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 1962ع، ص. 125}</ref>|}}يورپي لوڪن ”سنڌ“ لفظ جي بنياد متعلق اِها دعويٰ ڪئي ته اهو لفظ سنڪرت ٻوليءَ جو آهي، جنهن جو بنياد ”سڌ“ (sidh) ۽ ان جي معنيٰ نَهر يا نَدي آهي<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>ايڊورڊ ٿارنٽن (1844ع) ”سِنڌ“ يا ”سِنڌو“ لفظ کي سنسڪرت بنياد جو قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: "Sind or Sindh sanscrit for sea or collection of water......."<ref>{) Thornton, edward, op. cit. p. 199}</ref>مونيئروليمز ”سنڌو“ لفظ جي معنيٰ نهر،ندي ۽ سنڌ جا ماڻهو ڏنا آهن<ref>{williams, monier, sir, "a sanskrit dictionary", oxford, 1956, p. 1217.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام، سنڌ لفظ جي بنياد متعلق لکي ٿو ته: ”يونان وارن هن علائقي کي سِنڊو (Sindo) ۽ عربن سَدُو (Sadu) لکيو آهي. جيڪي هن علائقي جي سنسڪرتي نالي سِنڌو (Sindhu) ڏانهن اشارو ڪن ٿا. هن ٻوليءَ ۾ هتان جي رهاڪن کي سئنڌاوا (Saindhava) يا سئنڌو، (Saindhu) چيو ويو آهي ۽ عام مشهور اُچار به اهو آهي.“<ref>{ڪننگهام اليگزنڊر، ”سنڌ- هند جي قديم جاگرافي“، سنڌي ترجمو: عطامحمد ڀنڀرو، ڄام شورو/ حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، 2007ع، ص. 266.}</ref>اليگزينڊر ڪننگهام واري ڳالهه کي ”انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا“ جا مرتبين تسليم ڪندي نقل ڪيو آهي. ڪاڪو ڀيرومل ان انسائيڪلو پيڊيا جي حوالي سان ڪننگهام واري ڳالهه ورجائيندي لکي ٿو ته: ”سنسڪرت ۾ ان کي ”سَئندَو (Saindhava) چوندا هئا، جنهن جي معنيٰ سنڌو ڪناري تي رهندڙ لوڪ......“<ref>{آڏواڻي، مهرچند، ڀيرومل، ”قديم سنڌ“، حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ، ڇاپو ٻيو 1980ع، ص.46}</ref>”رگويد واري زماني ۾ سنڌو ماٿر جي قديم لوڪن (رهواسين) کي سَئندو (Saindhava) جي نالي سان سڏيندا هئا، جنهن جي مراد هئي- سنڌو ڪناري يا سنڌوماٿر ۾ رهندڙ لوڪ آرين، يا هنن لوڪن (سنڌو ماٿر جي اصلوڪن رهاڪن) کي انهيءَ نالي (سَئنڌو/ سئندوئي) سڏيائون. هونئن به ته سنڌي ويا ڪرڻ جي اصولن موجب ’سنڌو‘ لفظ جي صفتي صورت ’سِئنڌوئي/ سئنڌو ئي ٿيندي. اها صورت (سئنڌو ئي)، اڳتي هلي پهرين ’سنڌ ئي‘ بڻي هوندي ۽ پوءِ ’سنڌي‘ بڻجي وئي ۽ وچ واري سُر [اَو]کي [اُ] سُر ۾ تبديل ڪيو ويو......... اهڙي طرح ’سنڌ ئي‘ جا اڳتي هلي ’سِنڌي‘ بنجي وئي آهي........“<ref>{الانا، غلام علي، ڊاڪٽر، ”سنڌي ٻوليءَ جو بڻ بنياد“، ڪراچي، سنڌيڪا اڪيڊمي، نئون ڇاپو 2004ع، ص. 127.}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>”جڏهن به سنسڪرت مان نَوَن لفظن ٺاهڻ لاءِ ڪنهن ڌاتوءَ سان اڳياڙيون ۽ پڇاڙيون ڳنڍيون وينديون هيون ته ان عمل کي سڏيندا ئي هئا ”سَنڌي“، جو پوءِ ڦري ”سنڌي“ اچارجڻ لڳو ۽ اڄ خود يورپي ماهرن ان لفظ ”سَندي“ (Sandhi)کي هڪ ٽيڪنيڪل لفظ تور انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي. ان لفظ ۾ ڪافي وقت اندر ( اِ ) حرف علت جو ( اَ ) حرف علت ۾ مٽجڻ ڪا وڏي ڳالهه ڪانهي. خود اسان وٽ ان جون ڪي صورتون انهي طريقي سان بدلجي چڪيون آهن. هن لفظ جو ڌاتو آهي سُڌ> سِد (سنسڪرت- سيند) = وهڻ، ڳنڍڻ، ڳنڻ، ڌڪ هڻڻ، آباد ٿيڻ، محدود ٿيڻ وغيره. جنهن مان سنڌ، سنڌو، سِڌو، سِنڌ، حرف علتِ (اِ) سان موجود آهن. ته ٻئي پاسي سَنڌڻ، سَند، سنداڻ، سَنڌ وغيره موجود آهن.......<ref>{ميمڻ سراج، ”سنڌي ٻولي“، حيدرآباد، سنڌ لئنگويج اٿارٽي، ٻيو ڇاپو 2009ع، ص. 63، 64.}</ref> <ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>.“دين محمد ڪلهوڙو، سنڌ لفظ کي دراوڙي ٻوليءَ جو آريائي روپ قرار ڏئي ٿو. هو لکي ٿو ته: ”منهنجي اڀياس ۽ سمجهه موجب: سنڌو/سنڌ لفظ جو بنياد سنسڪرت جو لفظ ”ند“ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’طرف‘ ۽ ’س‘ ان جي اڳياڙي (Prefix) آهي. ’ند‘ جي اڳيان ’س‘ ۽ پٺيان ’و‘ اضافي صورتن ملائڻ سان لفظ ٺهيو- ’سنڌو‘ جنهن جي معنيٰ نڪري ٿي- سامهون وارو درياءُ. جڏهن قديم آريا درياء ڏيئي سنڌ ۾ گهڙيا هئا، تڏهن هنن درياءَ جي ٻنهي ڪنارن تي آباد دراوڙن لوڪن کي ’سنڌي‘ ۽ سندن ملڪ کي ’سنڌ‘ سڏيو، ڇاڪاڻ ته دراوڙن جو هي ملڪ هنن آرين کي سامهون واري طرف کان ٿي نظر آيو. اهڙي ريت هيءُ درياء منهنجي نظر ۾ قديم آرين جي آمد کان پوءِ ”سنڌو“ جي نالي سان مشهور ٿيو.“<ref>{سولنگي، محمد عرس ’اظهر‘، ”دادو ضلعو- هڪ اڀياس“ واڌارا، سڌارا، تصحيح ۽ مقدمو: دين محمد ڪلهوڙو، ڄام شورو، سنڌي ادبي بورڊ، 2013ع، ص ٽ.}</ref>ايڊون برائنٽ ۽ ايڊون فرانسيس برائنٽ ’سنڌ‘ لفظ کي جديد دراوڙي نه بلڪ قديم دراوڙي (Proto- Dravidian) زبان جو لفظ قرار ڏنو آهي.<ref>{Bryant, edwin and francis bryant, Edwin, "the quest for the origin of vedic-culture, the indo- Aryan migration debate", Newyork, Oxford university press, 2001, p. 320}</ref><ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref>هندستان جي ڪرناٽڪ رياست جي دراوڙي قبيلن جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ ۾ هڪ راڳ جو نالو ”سنڌ ڀيروي“ (Sindh Bhairavi) آهي. جيڪو اساوري ٺاٺ سُر سان تعلق رکي ٿو. دراوڙي ٻولي ”تامل“ جي ڳالهائيندڙن ۾ هڪ طبي علاج جو سائنسي طريقو ”سنڌا“ (Sidha) جي نالي سان مروج آهي، ان جا خالق قديم دراوڙ (قديم سنڌين جا ابا ڏاڏا) هئا ۽ اهو طريقو سنڌ ڌرتيءَ تي ڄميو ۽ عروج تي پهتو. آرين کان پوءِ هندستان جا دراوڙ قبيلا ڏورانهين علائقن ۾ رهڻ جي باوجود پنهنجي اصل ماتر ڀوميءَ جي سِڪَ کي ساهه ۾ هنڊائڻ لاءِ ان طريقي تي ”سنڌ“ نالو رکيائون.<ref>{نذير شاڪر بروهي جو لکيل مضمون"”سنڌ“ نالي جو بنياد (تاريخ، مذهب، لسانيات ۽ تنقيد جي تناظر ۾ تحقيقي جائزو)", مھراڻ رسالو سال 2017 ،شمارو 4، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref> == تاريخ == {{Main|سنڌ جي تاريخ}} ===قبل از تاريخي دور === (تقريباً 7000 ق.م. کان 3000 ق.م.) سنڌو ماٿر واري علائقي (Greater Indus Region) ۾ انساني آبادي جا سڀ کان پراڻا آثار تقريباً 7000 قبل مسيح جا ملن ٿا، خاص طور تي [[مھرڳڙھ]] مان. جيڪو جيڪو اڄ بلوچستان ۾ واقع آهي، قديم دور ۾ سنڌو ماٿر جي تهذيبي دائري ۾ شامل هو، ۽ سنڌ جي تهذيبي اثرن جو اولين مرڪز سمجهيو وڃي ٿو<ref>UNESCO World Heritage Centre – Mehrgarh (Tentative List)</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I, Oxford University Press</ref>. ===سنڌو تهذيب جو دور === (تقريباً 3000 ق.م. کان 1700 ق.م.) تقريباً 3000 ق.م. ۾ سنڌو تهذيب پنهنجي پختي شهري شڪل اختيار ڪئي، جنهن جا وڏا مرڪز موهن جو دڙو ۽ هڙاپا هئا<ref>Kenoyer, Jonathan Mark, Ancient Cities of the Indus Valley Civilization, Oxford, 1998</ref><ref>Britannica, entry: Indus Valley Civilization</ref>. [[فائل:IVC Map.png|thumb|150px|کاٻو|[[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو تهذيب]] جا نمايان شهر]] [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|100px|کاٻو|[[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] مان مليل ڪنگ پريسٽ جو مجسمو]] [[فائل:Mohenjodaro Sindh.jpeg|thumb|[[موهن جو دڙو|موهن دڙي]] جا آثار]] سنڌو تهذيب جي آبادي بابت جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب مجموعي آبادي 4 کان 5 لک جي وچ ۾ هئي، جيڪا ان دور لاءِ انتهائي وڏي هئي<ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, Chapter on Demography</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press, 2010</ref>. سنڌو تهذيب جا شهر: گرڊ سسٽم تحت رٿيل؛ ڍڪيل نيڪالي نظام؛ پڪين سرن جا گهر؛ ۽ عوامي غسل خانن تي مشتمل هئا<ref>Marshall, Sir John, Mohenjo-daro and the Indus Civilization, 1931</ref><ref>UNESCO – Mohenjo-daro World Heritage Site</ref>. سنڌو تهذيب پنهنجي عظمت ۾ قديم مصري ۽ ميسوپوٽيميا تهذيبن جي برابر هئي. موهن جو دڙو، هڙاپا ۽ [[ڪوٽڏجي|ڪوٽ ڏيجي]] جهڙا شهر اعليٰ شهري منصوبابندي، پڪين سرن جي عمارتن، ڍڪيل نيڪالي نظام، عوامي غسل خانن ۽ منظم رستن جي شاهدي ڏين ٿا. [[بلوچستان]] خشڪ هجڻ ڪري اتي جي رهواسين کي مشڪلاتون پيدا ٿيون، جتان ڪيترائي ماڻهو ڪوٽ ڏجي جي علائقن طرف ھجرت ڪري آيا. پنهنجي دور ۾ ڪوٽ ڏجي وارو علائقو شهري علائقن جو مثال هو<ref>Britannica, entry: Kot Diji Culture</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I (OUP)</ref><ref>Wright, Rita P., The Ancient Indus, Cambridge University Press</ref><ref>Possehl, Gregory L., The Indus Civilization, AltaMira Press</ref>. ان کان سواءِ [[موهن جو دڙو]] ۽ [[هڙاپا]] پڻ انساني زندگي لاءِ شهڪار شهر هئا. هتي ماڻهو کي [[فنون لطيفہ]] تي عبور حاصل هو، ۽ هنن پنهنجي [[سنڌو لکت| لکت]] جو نظام تيار ڪيو، جيڪو اڄ تائين مڪمل طور پڙهي نه سگهيو آهي<ref>Parpola, Asko, Deciphering the Indus Script</ref><ref>Britannica, entry: Indus Script</ref>. اتي موجود ترتيب سان جوڙهيل شهر، پڪين سرن سان عام ماڻهن جا گھر، رستا، عوامي غسل خانا، ۽ ڍڪيل نيڪالي جو نظام ان شهر جي عظمت جو داستان آهي<ref>{{cite web |url= http://whc.unesco.org/en/list/138 |title=Archaeological Ruins at Moanjodaro|author= |date= |work= The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) website |publisher= |accessdate=September 6, 2014}}</ref><ref>Suhail Zaheer Lari, ''An Illustrated History of Sindh'' (1994, Karachi) p. 16, 17</ref>. هي تهذيب تقريباً 1700 ق.م. ۾ اوچتي تباهي جو شڪار ٿي، جنهن جا امڪاني سبب قدرتي آفتون يا زلزلا سمجهيا وڃن ٿا<ref>Edwin Bryant (2001). The Quest for the Origins of Vedic Culture. pp. 159–60.</ref>. ===ابتدائي تاريخي ۽ ويدڪ دور=== (1700 ق.م. کان 600 ق.م.) قديم شهر رورڪا، جنهن کي هاڻ روهڙي يا اروڙ چيو وڃي ٿو، [[سئوويرا بادشاهت]](Sauvīra) جي گادي جو هنڌ هو. سئوويرا هڪ قدرتي-تاريخي بادشاهت هئي<ref>Derryl N. MacLean, Religion and Society in Arab Sind, p.63</ref><ref>Raychaudhuri, Political History of Ancient India</ref>. جنهن جو ذڪر شروعاتي ٻڌ ڌرم جي ادب ۾ مُک واپاري مرڪز طور ٿيل آهي<ref>Derryl N. MacLean (1989)، [https://books.google.com/books?id=xxAVAAAAIAAJ&pg=PA63 ''Religion and Society in Arab Sind''], ص.63</ref>. رگويد واري زماني ۾ سنڌ کي سپت سنڌو سڏيو ويندو هو. “سپت سنڌو” مان مراد سنڌو ۽ ان سان لاڳاپيل اهم نديون هيون. ان مان مکيه نديون شتدرو ([[ستلج]])، پرشڻي ([[راوي]])، اسڪني ([[چناب]])، وتستا ([[جهلم]])، ارجڪئا ([[بياس ندي|بياس]])، ۽ [[سنڌوندي|سنڌو ندي]] وهندڙ هيون. ھڪ لفظ سوما کي ندي سمجھي سپت سنڌو جو مطلب ست نديون سمجھيو ويو پر علمن ان کي علائقي جو نالو يا ڏند ڪٿائي ندي سمجھن ٿا. [[مھاڀارت]] ۾ سنڌ جو ذڪر [[هندوستان جا نالا|ڀارت ورشا]] جي حصي طور ملي ٿو. ===اڪئمني (فارسي) دور=== (600 ق.م. کان 400 ق.م.) سنڌ 519 ق.م. ۾ فارسي اڪئمنيڊ شهنشاهت جو باقاعده حصو بڻجي. دارا اعظم (اول) سنڌ فتح ڪري ان کي پنهنجي سلطنت جي ھندش جي نالي سان 29هين ساتراپي (ولايت) قرار ڏنو. فارسي دور ۾ سنڌ مان فوجي ڀرتيون ڪيون ويون، ۽ سنڌي سپاهي ايراني لشڪر جو حصو بڻجي يونان خلاف ٿيندڙ فارسي–يوناني جنگين ۾ شامل ٿيا<ref>Briant, Pierre, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Book III, Satrapy List</ref><ref name = " سيلاني "/>. اعظم (اول) جي فتح کان پوءِ سنڌ ۾ فارسي منتظمين، فوجي ۽ واپاري اچڻ لڳا، جنهن سبب ايراني اثر وڌي ويو. بعد وارن ايراني ۽ مقامي روايتن ۾ بهمن بن اسفنديار سان منسوب ڪجهه شهرن جو ذڪر ملي ٿو، پر جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان اسطوري آهن ۽ اڪئمنيڊ دور سان سڌي طرح ثابت ناهن<ref>Behistun Inscription</ref><ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III</ref><ref>Bosworth, The Persian Empire</ref><ref>Yarshater, Iranian National History</ref><ref>Encyclopaedia Iranica – Bahman</ref>. فردوسي جي شاهنامي جهڙين ايراني رزميه روايتن موجب، هند، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جا ڪجهه راجا ايران جي بالادستي مڃيندا ۽ خراج ادا ڪندا هئا؛ بهرحال، جديد تاريخي تحقيق موجب اهي بيان ڪنھن تاريخي دستاويز جو نه پر ادبي ۽ رزميه روايتن جو حصو آهن. ايراني اڪئمنيڊ سلطنت جي اوڀر وارن علائقن، جن ۾ سنڌ (ھندش) پڻ شامل هئي، جا نالا اسان تائين يوناني مؤرخن، خاص طور هيروڊوٽس، وسيلي پهتا آهن. انهن علائقن ۾ ساڪا، ماڪا (مڪران)، ستگيدائي، گنداروئي (گندھارا)، داديڪائي ۽ پڪٽائي جهڙا قبيلائي ۽ علائقائي نالا شامل هئا. دارا اعظم (اول) جي دور ۾ سنڌ مان پڻ سپاهي ايراني فوج ۾ ڀرتي ڪيا ويا. بعد ۾، جڏهن خشايارشا يونان خلاف مهم هلائي، تڏهن ايراني لشڪر ۾ هندستاني ۽ سنڌي سپاهي به شامل هئا؛ ڀيرومل مهرچند آڏواڻي مطابق ايرانين جنگ ۾ ھاٿين جو پڻ استعمال ڪيو<ref name="سيلاني "> [ ڪتاب: سنڌ گهمندڙ سيلاني، سنڌي ادبي بورڊ] </ref>. 400 بهرحال، جديد تاريخي ذريعن موجب انهن جنگين ۾ سنڌي هاٿين جي استعمال بابت ڪو مستند ثبوت موجود ناهي<ref>Dani, A.H., History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Cambridge History of Iran, Vol. II</ref><ref>Pierre Briant, From Cyrus to Alexander</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Achaemenid Empire”</ref><ref>Herodotus, Histories, Book III & VII</ref>. ===يوناني ۽ سلوقي دور=== (400 ق.م. کان 305 ق.م.) 327 کان 325 قبل مسيح جي وچ ۾ يوناني فاتح سڪندر اعظم سنڌو وادي ۽ ان سان لاڳاپيل علائقن ۾ داخل ٿيو<ref>Arrian, Anabasis of Alexander, Books IV–VI </ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Alexander the Great”</ref>. سڪندر جي وفات کان پوءِ سنڌ ۽ اتر اولهه هندستان ڪجهه عرصي لاءِ سلوقي سلطنت جي سياسي اثر هيٺ رهيا <ref>Cambridge History of Iran</ref> <ref>Britannica, “Seleucid Empire”</ref>. ===موريا سلطنت جو دور=== (305 ق.م. کان 185 ق.م.) 305 قبل مسيح ۾ چندر گپت موريا، سلوقس نيڪيٽر سان معاهدي کان پوءِ، سنڌ کي موريا شهنشاهت ۾ شامل ڪيو<ref>Britannica, “Chandragupta Maurya”</ref><ref>Justin, Epitome of Pompeius Trogus</ref><ref>Strabo, Geography</ref>. موريا دور، خاص طور اشوڪا جي حڪومت دوران، سنڌ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ٻڌ ڌرم کي وڏي هٿي ملي ۽ ان جي تبليغ ٿي<ref>Romila Thapar, Ashoka and the Decline of the Mauryas</ref><ref>Ashokan Rock Edicts</ref>. 185 قبل مسيح ۾ موريا حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو جڏهن ان جي آخري حڪمران برهدرتھ کي پُشيمتر سنگا هٿان قتل ڪيو ويو ۽ سنگا شهنشاهت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Sunga dynasty”</ref><ref>Romila Thapar, The Mauryas Revisited</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===هند-يوناني ۽ باختري دور=== (185 ق.م. کان 130 ق.م.) مورين جي زوال کان پوءِ اتر اولهه هندستان ۾ يوناني اثر ٻيهر وڌيو. هن دور ۾ ڊيمٽرس اول جي قيادت هيٺ يوناني–باختري حڪمرانن تقريباً 200–180 قبل مسيح جي وچ ۾ گندھارا، پنجاب ۽ ڀرپاسي وارن علائقن تي قبضو ڪيو. سنڌ بابت، خاص طور اترين حصن ۾، هند–يوناني اثر جا آثار ملن ٿا؛ بهرحال، سڄي سنڌ تي سندن سڌي ۽ مستقل حڪومت بابت جديد تحقيق ۾ اختلاف موجود آهي<ref>Dani, History of Pakistan, Vol. I</ref><ref>Bopearachchi, Monnaies Gréco-Bactriennes</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Demetrius I”</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Greek Kingdoms”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ميناندر (ميلندا) جهڙا حڪمران به هن دور ۾ ٿيا. ===سڪوتي (اندو-سٿين) دور=== (2 صدي ق.م.) ٻي صدي قبل مسيح ۾ هند–يوناني علائقن ۾ ساڪا (سڪوتي) قبيلن جي حڪمراني قائم ٿي، جنهن سان هند–يوناني اقتدار جو خاتمو ٿيو. ساڪا حڪمرانن سنڌ، پنجاب، راجستان ۽ اولهه هندستان جي وسيع علائقن تي حڪومت ڪئي، ۽ جديد تاريخنويسي ۾ هن دور کي اندس–سڪوتي (Indo-Scythian) دور سڏيو وڃي ٿو<ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Indo-Scythian”</ref><ref>A. K. Narain, The Indo-Greeks</ref>. ===ڪوشان سلطنت=== (1 صدي عيسوي کان 3 صدي عيسوي) پهرين صدي عيسوي ۾ سنڌ [[ڪوشان ايمپائر]] جي قبضي هيٺ آئي. سنڌ, گندھارا ۽ اتر هندستان تي انھن جي حڪومت قائم ٿي<ref>Encyclopaedia Britannica, “Kushan Dynasty”</ref><ref>Cambridge History of India</ref>. [[ڪنشڪ]] جي حڪمراني دوران ٻڌ ڌرم کي وڏي سرپرستي ملي ۽ ڪيترائي مذهبي مرڪز قائم ڪيا ويا. هن دور ۾ ڪجهه قبيلن، جن ۾ آهير پڻ شامل هئا<ref name="Beames1970">{{cite book|author=John Beames|title=A comparative grammar of the modern Aryan languages of India: to wit, Hindi, Panjabi, Sindhi, Gujarati, Marathi, Oriya and Bengali |url=https://books.google.com/books?id=wIddAAAAIAAJ|accessdate=22 March 2011|year=1970|publisher=Munshiram Manoharlal}}</ref>، سنڌ ۾ موجود هئا. ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي اثر هيٺ اچي وئي<ref>which began about 127 CE. "Falk 2001, pp. 121–136", Falk (2001), pp. 121–136, Falk, Harry (2004), ص. 167–176 and Hill (2009), ص. 29, 33, 368–371.</ref> ===ساساني (فارسي) دور=== (3 صدي عيسوي) ڪوشان سلطنت جي زوال کان پوءِ، ٽين صدي عيسوي جي وچ ڌاري سنڌ ساساني شهنشاهت جي سياسي بالادستي هيٺ اچي وئي. ساساني حڪمرانن سنڌ کي سڌي صوبي بدران اوڀر سرحدي علائقي طور سنڀاليو، جتي مقامي حڪمران برقرار رهيا پر فارسي اقتدار کي خراج ادا ڪندا هئا. سنڌ هن دور ۾ ايران ۽ هندستان جي وچ ۾ واپاري دروازي جي حيثيت رکي ٿي. پنجين صدي عيسوي ۾ هيفتالي حملن سبب ساساني اثر ڪمزور ٿيو، جنهن کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي گهراڻن جي حڪمراني جو آغاز ٿيو<ref>Encyclopaedia Iranica</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>. O. Skjærvø, Sasanian Coins in the Indus Region</ref><ref>Dani, History of Pakistan</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, Hephthalites</ref>. ===گپتا گھراڻي جو دؤر=== (4 صدي عيسوي کان 478ع تائين) ساساني اثر جي ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ سنڌ ڪجهه عرصي لاءِ گپتا سلطنت جي سياسي اثر هيٺ آئي. پنجين صدي عيسوي جي آخر ۾ هيفتالي (سفيد هڻ) قبيلن جي حملن سبب گپتا اقتدار اتر اولهه هندستان مان ختم ٿيڻ لڳو. ان کان پوءِ سنڌ ۾ مقامي حڪمرانن جو دور شروع ٿيو، جيڪو روايتي طور راءِ گهراڻي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. ڪجهه وقت لاءِ اتر هندستان جي حڪمران شهنشاهه هرشاوردن جو سنڌ تي سياسي اثر پڻ ذڪر هيٺ اچي ٿو، پر سڌي صوبائي حڪومت جا پڪا ثبوت موجود ناهن<ref>Romila Thapar, Early India</ref><ref>R. C. Majumdar, Ancient India</ref>. ===قديم سنڌ جي مشھور شخصيتن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ رائي گهراڻي کان اڳ سنڌ جا قديم حڪمران ! درجو ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو قسم / سڃاڻپ ! مختصر تعارف |- | مقامي حڪمران | [[ميوسيڪانس|راجا ميوسيڪانس]] (Musicanus) | مڪاني حڪمران، سنڌو ماٿري | قديم يوناني ذريعن موجب موسيڪانس سنڌو ماٿريءَ جو هڪ خودمختيار حڪمران هو، جنهن سڪندر اعظم سان مقابلو ڪيو. |- | مقامي حڪمران | [[راجا سامبس]] (Sambus) | مڪاني حڪمران، اتر سنڌ | سامبس قديم سنڌ جو هڪ مقامي سردار هو، جيڪو مقدوني لشڪر جي آمد وقت حڪمراني ڪري رهيو هو. |- | مقامي حڪمران | [[راجا آڪسيڪانس| راجا آڪسِي ڪانَس]] (Oxycanus) | مڪاني حڪمران، سنڌو درياهه جو علائقو | آڪسِي ڪينَس سنڌو درياهه جي ڪناري آباد علائقي جو حڪمران هو، جنهن جو ذڪر يوناني تاريخدانن ڪيو آهي. |- | مقامي حڪمران | [[سوفيٿس]] يا سوفيٽس | مڪاني حڪمران، قديم سنڌ | سوفيٽس کي هڪ سگهارو ۽ منظم حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جنهن وٽ منظم فوج ۽ انتظام هو. |- | غير ملڪي حڪمران | [[دارا اعظم|دارا اوّل]] | اخيميني سلطنت، ايران | دارا اوّل اخيميني شهنشاهه هو، جنهن سنڌ (هندوش) کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو. |- | غير ملڪي حڪمران | [[سڪندر اعظم|سڪندرِ اعظم]] | مقدونيائي سلطنت | سڪندر اعظم 326 ق.م ۾ سنڌ تي حملو ڪيو ۽ هتان جي مقامي حڪمرانن سان جنگيون ڪيون. |- | غير ملڪي حڪمران | [[سليوڪس اوّل نيڪيٽر]] (Seleucus I Nicator) | سليوسي سلطنت | سليوڪس اوّل سڪندر جي جانشينن مان هو، جنهن سنڌ ۽ ڀارت جي سرحدي علائقن تي دعويٰ ڪئي. |- | غير ملڪي حڪمران | [[چندرگپت موريا]] (Chandragupta Maurya) | موريا سلطنت | چندرگپت موريا سنڌ سميت اتر هندستان ۾ مضبوط مرڪزي سلطنت قائم ڪئي. |- | غير ملڪي حڪمران | [[اشوڪ اعظم]] (Ashoka the Great) | موريا سلطنت | اشوڪ اعظم بدھ مت جي تبليغ ڪئي ۽ سنڌ ۾ به اخلاقي ۽ انتظامي سڌارا آندا. |- | قبائلي / سلطنتي | [[سڪا]] / [[اسڪٿي]] (Scythians / Sakas) | وچ ايشيائي قبيلائي حڪمران | سڪا وچ ايشيا مان آيل قبيلن هئا، جن سنڌ ۽ ڀرپاسي ۾ حڪومت ڪئي. |- | قبائلي / سلطنتي | [[پارتھين]] / [[پھلاوا]] (Parthians / Pahlavas) | ايراني نسل جي سلطنت | پارتھين ايراني نسل جا حڪمران هئا، جن سنڌ تي به سياسي اثر قائم رکيو. |- | قبائلي / سلطنتي | [[ڪوشان]] (Kushans) | وچ ايشيائي سلطنت | ڪوشان سلطنت واپار، سڪن ۽ بدھ مت جي واڌ لاءِ مشهور هئي ۽ سنڌ تائين ڦهليل هئي. |- | قبائلي / سلطنتي | [[اڇا ھن]] (White Huns) | خانہ بدوش حمله آور | اڇا هن وچ ايشيائي خانہ بدوش هئا، جن سنڌ سميت ڏکڻ ايشيا تي حملا ڪيا. |} === راء گھراڻي جو دؤر=== (478ع کان 632ع تائين) پنجين صدي جي آخر (تقريباً 478ع) ڌاري راءِ گهراڻي سنڌ تي باقاعده حڪمراني قائم ڪئي، جنهن جو گاديءَ جو هنڌ اروڙ هو === راء گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ رائي گهراڻي جا حڪمران (سنڌ) ! ترتيب ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر تعارف |- | 1 | [[راء ديواجي|راءِ ڏيوَاجي]] (Rai Diwaji) | تقريباً 489ع کان اڳ | راءِ گهراڻي جو باني حڪمران هو، جنهن برهمڻ آباد کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ۽ سنڌ ۾ منظم حڪومت جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[راء سھارس پھريون|راءِ ساهيرس اوّل]] (Rai Sahiras I) | 489ع – 510ع | راءِ ڏيوَاجي جو جانشين هو، جنهن سنڌ جي سرحدن کي وڌايو ۽ انتظامي نظام کي مضبوط ڪيو. |- | 3 | [[راء سھاسي پھريون|راءِ ساهسي اوّل]] (Rai Sahasi I) | 510ع – 524ع | راءِ گهراڻي جو هڪ سگهارو حڪمران هو، جنهن امن، واپار ۽ فوجي تنظيم تي ڌيان ڏنو. |- | 4 | [[راء سھارس ٻيون|راءِ ساهيرس ٻيو]] (Rai Sahiras II) | 524ع – 600ع | راءِ گهراڻي جو سڀ کان مشهور حڪمران سمجھيو وڃي ٿو، جنهن سنڌ کي سياسي ۽ فوجي طاقت ڏني. |- | 5 | [[راء سھاسي ٻيون|راءِ ساهسي ٻيو]] (Rai Sahasi II) | 600ع – 632ع | راءِ گهراڻي جو آخري حڪمران هو، جنهن جي وفات کان پوءِ برهمڻ گهراڻي جو آغاز ٿيو. |} ===برھمڻ گھراڻي جو دؤر=== (632ع کان 712ع تائين) ===برھمڻ گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر تعارف |- | 1 | [[راجا چچ|راجا چچ برهمڻ]] (Chach of Sindh) | 632ع – 666ع | سنڌ جو پهريون برهمڻ حڪمران، جنهن راءِ گهراڻي کان پوءِ حڪومت سنڀالي ۽ سنڌ کي مضبوط انتظامي نظام ڏنو. |- | 2 | [[راجا چندر|راجا چندر برهمڻ]] (Chandar of Sindh) | 666ع – 670ع | چچ برهمڻ جو ڀاءُ، ٿوري عرصي لاءِ حڪمران رهيو ۽ حڪومت کي مستحڪم رکيو. |- | 3 | [[راجا ڏاهر|راجا ڏاهر برهمڻ]] (Raja Dahir) | 670ع – 712ع | سنڌ جو آخري هندو حڪمران، جنهن محمد بن قاسم سان جنگ ڪئي ۽ 712ع ۾ شهيد ٿيو. |} .راءِ گهراڻي جي حڪومت جو خاتمو تقريباً 632ع ۾ اروڙ جي برهمڻ چچ آندو، جنهن کان پوءِ چچ گهراڻي جو دور شروع ٿيو. هن دور ۾ سنڌ جون حدون ملتان ۽ رڻ ڪڇ تائين ڦهليل هيون ۽ اروڙ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. === عربن جو دور === سنڌ ۾ عربن جو دؤر سنڌ جي فتح بعد بنو اميه ، بنو عباس گھراڻن جي مقرر ڪيل گورنرن جي حڪومت سان گڏوگڏ ھباري خاندان جي نيم خودمختيار حڪومت تي مشتمل رھيو آھي [[فائل:ManuscriptAbbasid.jpg|thumb|کاٻو|عباسي دور ۾ لکيل هڪ دستاويز]] [[فائل:Arabsumf1.png|thumb|220px|کاٻو|عربن پاران پاڪستان ۽ هندوستان جي علائقن ۾ ڪيل حڪومت]] [[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|اموين پاران فتح ڪيل سنڌ: {{legend|#a1584e|[[محمد]] جي وقت ڪيل فتحون 622–632}} {{legend|#ef9070|[[خلافت راشده|راشديا خلافت]] دوران ڪيل فتحون ، 632–661}} {{legend|#fad07d|[[خلافت اموي]] دوران فتحون 661–750}}]] سنڌ ۾ اسلام عرب واپارين وسيلي ساحلي علائقن ۾ اڳ ئي متعارف ٿي چڪو هو<ref>Richard Eaton, The Rise of Islam and the Bengal Frontier</ref><ref>Romila Thapar, Early India</ref>. 711ع ۾ اموي خلافت جي سالار [[محمد بن قاسم]] سنڌ تي لشڪرڪشي ڪئي. 712ع ۾ [[راجا ڏاهر]] جي شڪست ڏني. 713ع تائين اروڙ، برهمڻ آباد ۽ ملتان تي ڪنٽرول حاصل ڪيو<ref>Al-Baladhuri, Futūḥ al-Buldān</ref><ref>Encyclopaedia Britannica, “Muhammad ibn Qasim”</ref><ref>Chachnama</ref>. راجا ڏاھر جي شڪست کان پوء [[ديبل]]، [[اروڙ]] ۽ [[ملتان]] سميت [[سنڌو درياھ |سنڌو ماٿري]] جا اهم علائقا اسلامي حڪمراني هيٺ اچي ويا. هن فتح سان سنڌ ۾ رياستي سطح تي اسلام جو آغاز ٿيو، جڏهن ته عرب واپارين وسيلي اسلام اڳ ئي ساحلي علائقن تائين پهتل هو. ان دور ۾ سنڌ ۽ ملتان ۾ [[ٻڌ ڌرم]] جا مضبوط مرڪز موجود هئا، جڏهن ته راجا ڏاهر کي عرب تاريخنويسيءَ ۾ منفي ۽ غير مقبول<ref name="Gier">Nicholas F. Gier, ''FROM MONGOLS TO MUGHALS: RELIGIOUS VIOLENCE IN INDIA 9TH-18TH CENTURIES'', presented at the Pacific Northwest Regional Meeting American Academy of Religion, Gonzaga University, May 2006 [http://www.class.uidaho.edu/ngier/mm.htm]. Retrieved 11 December 2006.</ref><ref name=Naik>{{cite book|last=Naik|first=C.D.|title=Buddhism and Dalits: Social Philosophy and Traditions|year=2010|publisher=Kalpaz Publications|location=Delhi|isbn=978-81-7835-792-8|page=32}}</ref> طور پيش ڪيو ويو آهي. محمد بن قاسم جي مهم ۾ [[منجنيق|منجنيقن]] جو استعمال ثابت آهي، جڏهن ته لشڪر جي انگ بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. 711 عرب نقشيدانن پاران سنڌ کي "سند" لکيو ويو، جنهن کان اڳتي واري علائقي کي "ھند" ڪوٺيو ويو. ان وقت محمد بن قاسم سنڌ جي گادي جو هنڌ [[منصوره]] کي ڪيو، ان شهر بعد ۾ [[ابو مشعر السندي]]، [[ابو عطا سنڌي|ابو عطا السندي]]،<ref>{{cite web|author=Seidensticker, Tilman |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-ata-al-sindi-COM_26286 |title=Abū ʿAṭāʾ al-Sindī – Brill Reference |publisher=Referenceworks.brillonline.com |date= |accessdate=2012-08-03}}</ref>. ان عرب دؤر ۾ ابو راجا سنڌي ۽ [[سند بن علي|سنڌ ابن علي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[ابو راجا سنڌي]] ۽ [[سند بن علي]]، ابتدائي اسلامي دور ۾ “السندي” نسبت سان سڃاتل شخصيتون آهن، جن جو تعلق سنڌ سان ڄاڻايو وڃي ٿو. [[عرب]] تذڪرن موجب اهي اسلامي علمي يا انتظامي حلقن سان وابسته رهيا، پر سندن حياتيءَ بابت تفصيلي ۽ متفقه سوانحي ڄاڻ محدود آهي. [[ديبل جي بندرگاھ]] ۾، گھڻي ڀاڱي سمورن [[باوارج|باوراجن]] پاران اسلام قبول ڪيو ويو جن ۾ جهاز راني، [[جاگرافي]] ۽ ٻولين جا ماهر شامل ھئا. جديد مؤرخن ان کي مبالغه آرائي قرار ڏنو آھي سندن خيال مطابق ڪجهه ملاحن [[اسلام]] قبول ڪيو ۽ "گهڻي ڀاڱي سمورا" واري ڳالھ ثابت ناهي<ref>Hourani, Arab Seafaring</ref>. اموي دور کان پوءِ سنڌ ۾ [[هباري خاندان]] (9هين صدي) هڪ نيم خودمختيار حڪومت قائم ڪئي، جنهن جي گادي [[منصوره]] هئي. ديبل [[عربي سمنڊ]] جو اهم بندرگاهه بڻيو، جتان سنڌي ۽ عربي ملاح [[بصره]]، [[عمان]]، [[يمن]]، اوڀر آفريقا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا تائين سفر ڪندا هئا<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.pk/books?id=BPpZJDc6LIMC&pg=PA198&dq=nizami+on+sind&hl=en&sa=X&ei=PSIoT7mtCMaBOqa47ckC&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q=nizami%20on%20sind&f=false |title=A Hundred Horizons: The Indian Ocean in the Age of Global Empire – Sugata Bose – Google Books |publisher=Books.google.com.pk |date=2004-12-26 |accessdate=2012-08-03}}</ref>. نائين صدي عيسويءَ ۾، جڏهن [[عباسي خلافت]] جي مرڪزي گرفت ڪمزور ٿيڻ لڳي ۽ صوبي سنڌ ۾ قبيلائي ۽ سياسي ڇڪتاڻ وڌي، تڏهن مقامي عرب اثر وارن سردارن مان [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] طاقت حاصل ڪئي. هن دور ۾ سنڌ (خاص طور منصوره/المنصوره جو علائقو) عملي طور مرڪز کان الڳ انداز ۾ هلڻ لڳو؛ حباري حڪمران عباسي خلافت کي رسمي طور مڃيندا رهيا، پر انتظامي ۽ فوجي اختيار گهڻو ڪري سندن هٿ ۾ رهيو. ارشد اسلام جي تحقيقي بيان موجب عمر الحباري هڪ وقت خليفي کي درخواست ڪري سنڌ جي واڳ پنهنجي هٿ ۾ ڏيڻ جو مطالبو ڪيو ۽ ان وقت جي حالتن سبب مرڪزي حڪومت هن رٿ کي قبول به ڪيو، جنهن سان سنڌ ۾ حباري حڪمراني جو بنياد پختو ٿيو. <ref>Arshad Islam، History of Sindh During Pre-Mughal Period</ref> عباسي خلافت جي سياسي ڪمزوري کان پوءِ سنڌ ۾ عملي حڪمراني مقامي سومرا حڪمرانن جي هٿ ۾ رهي. يارهين صدي ۾ [[سلطان محمود غزنوي]] منصوره ۽ [[ملتان]] تي حملا ڪيا. عباسي خلافت جي زوال (1258ع) تائين سنڌ نظرياتي طور عباسي دنيا سان لاڳاپيل رهي. هن دور ۾ مسعودي، [[ابن حوقل]]، اصطخري، طبري، [[البيروني]] [[ابن بطوطه]] جهڙن مؤرخن ۽ سياحن سنڌ بابت اهم تفصيل قلمبند ڪيا، ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[هندوڪش]] جا علائقا به وسيع معنائن ۾ “سنڌ” سڏيا ويا. هي حباري حڪمراني تقريباً ٻه صديون جاري رهي ۽ پوءِ يارهين صديءَ جي شروعات ۾ سلطان محمود غزنوي جي لشڪرن سنڌ تي چڙهائي ڪري حباري قوت کي ٽوڙي وڌو. ماخذن ۾ خاتمي جو سال مختلف ملي ٿو، پر عام طور هي واقعو 1024–1026ع لڳ ڀڳ سان نسبت ڏنو وڃي ٿو؛ وڪيپيڊيا انگريزي موجب محمود غزنوي 1026ع ۾ حباري حڪمرانن کي شڪست ڏئي منصوره کي تباهه ڪري حباري دور ختم ڪيو ===بنو اميه دؤر جي گورنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! گورنر جو نالو ! دورِ حڪومت ! مختصر تعارف |- | 1 | [[محمد بن قاسم]] (Muhammad bin Qasim) | 712ع – 715ع | بنو اُميه جو مشهور سپهه سالار، جنهن سنڌ فتح ڪئي ۽ عرب اسلامي حڪمراني جو بنياد وڌو. |- | 2 | [[يزيد بن ابي ڪبشه]] (Yazid bin Abi Kabsha) | 715ع | مختصر عرصي لاءِ سنڌ جو عرب گورنر، انتظامي استحڪام لاءِ مقرر ٿيو. |- | 3 | [[حبيب بن مھلب]] (Habib bin Muhallab) | 715ع – 717ع | اموي دور جو گورنر، فوجي ۽ مالي انتظام سنڀاليو. |- |4 | [[عمر بن مسلم باھلي]] (Umer bin Muslim Bahli) | 717ع – 724ع |سنڌ ۽ هندستان ۾ عرب فوجي واڌارن جو ذميوار گورنر. |- |5 |[[بلال بن احوز تميمي]] (Bilal bin Ahoz Tamimi) |724ع ۾ ڪجھ ڏينهن |حبيب بن مهلب جي جيل مان ڀڄي وڃڻ تي کيس عبدالملڪ بن مروان گرفتار ڪرڻ لاء سنڌ موڪليو ھو |- |6 | [[جنيد بن عبدالرحمان]] (Junayd ibn Abd al-Rahman) | 724ع – 729ع | سنڌ ۽ هندستان ۾ عرب فوجي واڌارن جو ذميوار گورنر. |- |7 | [[تميم بن زيد عتبي]] (Tamim bin Zaid Utabi) | 729ع – 730ع | سخاوت جي ڪري مشھور ٿيوئ |- |8 | [[حڪم بن عوانا ڪلبي]] (Al-Hakam bin Awana) | 730ع – 738ع | اموي خلافت جو گورنر، سياسي بيچيني جي دور ۾ مقرر ٿيو. |- |9 | [[عمرو بن محمد بن قاسم]] (Umro bin Muhammad bin Qasim) | 738ع – 743ع | باغين خلاف ڪاروائيون ڪيون |- |10 | [[يزيد بن عرار]] (Yazid ibn ʿArrār) | 743ع – 744ع | سرڪشن خلاف ڪاروائيون ڪيون |- |11 | [[منصور بن جمھور ڪلبي]](Mansoor bin Jamhur) | 744ع – 750ع | بنو اميه جي گورنر کان حڪومت کسي حاڪم ٿيو. عباسي خلافت سان ٽڪراء، ابو موسا خراساني ھٽائڻ لاء ڪاروائيون ڪرايون ۽ سندس خاتمو آندو. ھن کانپوءِ بنو عباس جي گورنرن جو آغاز ٿيو |} ===بنو عباس دؤر جي گورنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ عباسي دور جا عرب گورنر ! نمبر ! گورنر جو نالو ! دورِ حڪومت (هجري/عيسوي) ! مختصر نوٽ |- | 1 | [[موسي بن ڪعب تميمي]] | 124ھ کان 140ھ تائين(758 عيسويءَ تائين) | پھريون عباسي گورنر. هن شهر منصوره جي مرمت ڪرائي ۽ ان کي پنهنجي گادي جو هنڌ مقرر ڪيو. |- | 2 | [[عينيہ بن موسي]] | 140ھ کان | ھن تي خليفو منصور سخت ناراض ٿيو |- | 3 | [[عمر بن حفص عتڪي]] | 140ھ کان 151ھ تائين(69 ــ 768تائين | ھن جي دور ۾ شيعت سنڌي ۾ مضبوط ٿي |- | 4 | [[ھشام بن عمرو تغلبي]] | ھ کان156 تائين(768 يا 769 کان 772يا773 تائين) | شيعن ۽ کين پناھ ڏيندڙن خلاف ڪاروائي ڪئي محمد الاشتر شھيد ٿيوئ |- | 5 | [[معيد بن خليل تميمي]] | | ھن جي وقت خليفي منصور وفات ڪئي ۽ مھدي اقتدار ۾ آيو |- | 6 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 159ھ کان تائين | ھن جي وقت خلافت گجرات ڪيئن بحري حملو ڪيو |- | 7 | [[بسطام بن عمر]] |159ھ کان 161ھ تائين | کيس عباسي خليفي ھٽائي ڇڏيو |- | 8 | [[روح بن حاتم مھلبي]] | 161 ھ | ٻيهر مقرر ٿيو |- | 9 | [[نصر بن محمد اشعت]] | 161 جي | ساڳي سال خليفي مھدي کيس ھٽايو |- | 10 | [[محمد بن سليمان ھاشمي]] | 161ھ | 20 ڏينھن مس رھيو تہ وري نصر بن محمد جي مقرري ٿي. پر ان وچ ۾ خليفي مھدي زبير بن عباس کي گورنر ڪري موڪليو |- | 11 | [[زبير بن عباس]] | 161ھ کان 162ھ | ھڪ سال مس رھيو تہ کيس واپس گھرايو ويو |- | 12 | [[مصباح بن عمرو تغلبي]] | 161ھ کان 163ھ تائين | سندس دور ۾ حالات گھڻا خراب ٿي ويا |- | 13 | [[ليث ظريف]] | 164ھ کان 170ھ تائين(782 کان 787تائين | ھن جيئدورث ۾ مقامي جاٽن بغاوت ڪئي. بصري مان فوج مدد ۾ آئي. بغاوت کي ڪچليو ويو. ان دور ۾ وبا پڻ ڦھلي |- | 14 | [[سالم يونسي]] | 170ھکان 174ھ تائين(787 کان 790 يا791 تائين) | اسماعيل بن علي جو غلام ھيو. ھارون رشيد کيس گورنر مقرر ڪيو. |- | 15 | [[اسحاق بن سليمان]] | 174ھ کان 175ھ تائين | سال کن گورنر رھيو تہ وفات ڪري ويو |- | 16 | [[طيفور بن عبدالله]] | 175ھ | ھن جي دور ۾ ٻن عرب قبيلن ۾ تمام وڏو خوني قبائلي جھيڙو ٿيو جنھن ڪري کيس معزول ڪيو ويو. |- | 17 | [[جابر بن اسعث طائي]] | ٿورڙي مدت | ھي به عرب قبيلن جو جھيڙو بند ڪرائڻ ۾ ناڪام ويو |- | 18 | [[سعيد بن مسلم]] | ٿورڙي مدت | جي سنڌ ۾ آيو ئي ڪانه. پنھنجي ڀاءُ ڪثير بن مسلم کي نائب ڪري موڪليو جيڪو مؤرخن مطابق بد ڪردار ھيو |- | 19 | [[عيسي بن جعفر]] | ٿورڙي مدت | جي بہ سنڌ آيو ئي ڪانه ۽ محمد بن عدي کي نائب ڪري موڪليائين جنھن جي وقت ۾ قبائلي اختلافن کي وڌيڪ هوا ملي. ملتان ڀڄي ويو. پر ملتان وارن کيس واپس ڪري ڇڏيو |- | 20 | [[عبدالرحمان]] | ٿورڙي مدت | حالات سنڀالي نه سگھيو ۽ ھارون رشيد کي نااميد ڪيو |- | 21 | [[ايوب بن جعفر]] | ٿورڙي مدت | ناڪام ويو. حالات ٺيڪ نہ ڪري سگھيو. حجازي عربن يمني عربن کي تڙي سنڌ چئن حجازي قبيلن ۾ ورھائي ڇڏي |- | 22 | [[دائود بن يزيد]] | کان220 ھ تائين(820تائين | ھن پنھنجي ڀاء مغيرہ جي مدد سان فوج ڪشي ڪئي ۽ عرب قبيلن جي جھيڙو تي ضابطو آندو |- | 23 | [[بشر بن دائود]] | 820ع کان | ھارون کيس پيء جي وفات بعد گورنر ڪيو. مامون جي وقت ۾ کيس باغي ٿيڻ جو الزام لڳو ۽ معزول ڪيو ويون پر ھن بعد ۾ مامون رشيد وٽ پيش ٿي وفاداري ثابت ڪئي. |- | 24 | [[غسان بن عباد]] | 213ھ کان 216ھ | ھن بشر تي چڙھائي ڪري مامون رشيد وٽ پيش ڪرايو |- | 25 | [[موسي بن يحيٰ برمڪي]] | ب221ھ تائين(835تائين) |موسيٰ جي زماني ۾ سنڌ مان جيڪا رقم بغداد ويندي هئي تاريخدانن مطابق خرچ پکو ڪڍي ڪري اٽڪل ڏهه لک درهم هوندي هئي. موسيٰ جو ڳاڻيٽو سنڌ جي ڪامياب گورنرن ۾ ٿئي ٿو |- | 26 | [[عمران بن موسي برمڪي]] | 221ھ تي پيء جي وفات بعد مقرر ٿيو 226ھ تائين | جاٽن جي بغاوت ڪچلي ، ميدن سان جنگ ڪئي. حجازي ھباري عربن کيس قتل ڪيو |- | 27 | [[عنبسا بن اسحاق]] | —226ھ کان 240ھ تائين | ديبل ۾ تعميراتي ڪم ڪرايا |- | 28 | [[هارون بن ابي خالد مروزي]] | ھ کان240ھ تائين(854 يا 855) | عباسي اقتدار جو آخري نمائندو. ھن کانپوءِ ھباري عرب خاندان جي خودمختيار حڪومت جو آغاز ٿيو |} === عربن جي ھباري گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ هباري خاندان جا حڪمران (سنڌ) ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور (هجري) ! گاديءَ جو هنڌ ! حيثيت ! اهم تاريخي نوٽس |- | 1 | [[عمر بن عبدالعزيز ھباري]] (Umar ibn Abdul Aziz Habari) | 270ھ کان 303 ھ تائين | باتيا (منصوره ڀرسان) | خودمختيار حڪمران | هباري خاندان جو طاقتور حڪمران هو. وڏي حڪمت عملي سان سڄي سنڌ کي پنهنجي تابع رکيو. خليفي جي نالي جو خطبو جاري رکندو رهيو، جنهن سبب خلافت کي سندس خودمختياريءَ جو اندازو نه ٿي سگهيو. هن کان پوءِ خلافت سنڌ ڏانهن ڪو سڌو والي موڪلي نه سگهي. |- | 2 | [[عبدالله بن عمر ھباري]] جي دور جو علمي واقعو | 303ھ کان سنڌ تي 30 سال حڪومت ڪئي | — | ھباري حڪمران | هن دور ۾ هڪ هندو راجا جي درخواست تي قرآن پاڪ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو ويو، جيڪو سنڌ ۾ اسلامي ۽ مقامي ثقافتي ميل جول جو اهم مثال آهي. |- | 3 | [[عمر بن عبدالله|عمر بن عبدالله هباري]] (Umar ibn Abdullah Habari) | 1010ع تائين | | هباري حڪمران | سندس دور ۾ اسماعيلي تحريڪ سنڌ ۾ تبليغ شروع ڪئي. هن جي دور کان پوءِ هباري خاندان جي حڪومت جو خاتمو ٿيو. هباري خاندان جي خاتمي کان پوءِ سنڌ غزنوي سلطنت جي قبضي ۾ آئي، ۽ [[سرھنگ خطيبي]] کي غزنوي گورنر مقرر ڪيو ويو. |} === سومرن جو دور === {{main|سومرن جي سنڌ تي حڪومت}} حباري دور کان پوءِ اتر سنڌ تي غزنوي دور شروع ٿيو ۽ ان سياسي خلا ۾ ڏکڻ سنڌ ۾ مقامي طاقت طور سومرا اڳتي وڌيا. سومرن جي تاريخ تي مؤرخن جا حڪمرانن جي سلسلي بابت اختلافي خيال آھن سومرن جي ابتدائي دور بابت جديد تحقيق صاف چوي ٿي ته سندن اوائلي تاريخ غير واضح آهي. “حفيـف/خفيـف” نالي حڪمران جو ذڪر [[محمود غزنوي]] جي [[منصوره]] تي حملي جي حوالي سان اچي ٿو، پر اهو قطعي طور طئه ناهي ته اهو حڪمران آخري حباري هو يا پهريون/ابتدائي سومرو؛ تنهنڪري “سومرن کي سڌيءَ طرح عباسي خلافت طرفان سمارا مان مقرر ڪيل” يا “[[سومرا]] لفظ جو قطعي مطلب [[سمارا]] جو” جهڙيون دعوائون، مضبوط علمي حوالن کان سواءِ، احتياط سان بيان ڪرڻ گهرجن. جيئن تاريخي تسلسل مان معلوم ٿئي ٿو ته سنڌ تي “مرڪزي خلافتن جو رسمي اثر” اڳ ئي موجود هو، پر [[بغداد]] يا عباسي مرڪز جي ڪمزوريءَ کان پوءِ سنڌ جهڙن پري پيل علائقن ۾ مقامي حڪمران گهڻو ڪري عملي خودمختياري اختيار ڪندا رهيا؛ حباري حڪمراني ان جو چٽو مثال آهي، ۽ پوءِ غزنوي حملن کان پوءِ مقامي حڪمران گهراڻن (جهڙوڪ سومرا) کي اُڀرڻ جو موقعو مليو. تاريخي طور سومرا اهي پهريان مقامي حڪمران هئا جن سنڌ کي عرب حڪمراني (712ع–1025ع) کان آزاد ڪرايو. سلطان محمود غزنوي جي المنصوره تي حملي ۽ سنڌ تي سندس ناڪام گرفت کان پوءِ سومرن عرب حباري حڪومت (875ع–1025ع) جي جاءِ ورتي. تاريخي طريقيڪار موجب سومرن جو مطالعو انهن سڀني نسلن ۽ قبيلن سان گڏ ٿيڻ گهرجي، جيڪي يارهين صدي عيسويءَ دوران سنڌ ۾ آباد هئا ۽ جن واقعن ۾ حصو ورتو. انهن قبيلن ۾ سما، سهتا، [[ابڙا]]، [[سوڍا]]، [[چنا]]، [[پنھور]]، [[پھوڙ]]، [[گجر]]، [[ڀٽي]]، [[جاڙيجا]] (سما)، [[ٿھيم]]، [[ڳاها]]، تاؤنر، باران، [[جوڻيجا]] (سما)، راجڙ، [[راجپر]]، [[ڪاڇيلا]] ۽ ٻيا شامل هئا، جن سومرن سان گڏجي سنڌ ۾ مقامي حڪمراني قائم ڪرڻ جي تاريخي جدوجهد ۾ ساٿ ڏنو. اهي قبيله [[ميرپور ماٺيلو]] کان وٺي [[واگھا ڪوٽ]] ۽ ان کان اڳتي ڪڇ–ڀوڄ تائين پنهنجن زرعي علائقن ۾ آباد هئا. اهي اندروني طور خودمختيار هئا، پر سومرا حڪومت کي خراج ادا ڪندا ۽ فوجي مدد (levies) فراهم ڪندا هئا. سومرن جي اثر سان گڏ، [[جت]] ۽ [[ملاح]] قبيلن جا ماڻهو به ايتري طاقت رکندا هئا، جو 1027–28ع ۾ سنڌو درياهه تي غزنوي ٻيڙين کي للڪارڻ جي سگهه رکندا هئا. سومرا سنڌ ۾ پرڏيهي قبضي ۽ حڪمراني خلاف قومي مزاحمت جا اڳواڻ هئا<ref>The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule.Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uok.edu.pk/faculties/sindhi/docs/soomroEng.pdf |title=Data |website=www.uok.edu.pk |format=PDF}}</ref>1025ع ۾، سومرا ماتلي تعلقي جي ڳوٺ ٿري (موجوده ضلع بدين) ۾ گڏ ٿيا ۽ پنهنجي سردار، سومرو نالي شخص کي سنڌ (ڏکڻ) جو حڪمران مقرر ڪيو. مير معصوم پنهنجي بيان ۾ سومرا گهراڻي جي نون حڪمرانن جو ذڪر ڪري ٿو، جن مان ارمل سومرو آخري حڪمران ڄاڻايو ويو آهي. بهرحال، عام تاريخي اتفاقِ راءِ موجب [[دودو سومرو پنجون]] جي پٽ همير کي سومرا گهراڻي جو آخري حڪمران سمجهيو وڃي ٿو، جنهن جي تصديق [[عين الملڪ محرو]] (1352ع–1365ع)، اُن وقت جي ملتان جي گورنر، جي خطن مان ٿئي ٿي<ref>The Soomras of Sindh: their origin, main characteristics and rule.Dr. Habibullah Siddiqui</ref><ref>Baloch, N. A. Dr.: Soomran-jo-Daur, Op. Lit. Pp. 120, 126.</ref>. === سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست === {| class="wikitable sortable" |+ سومرا خاندان جا حڪمران (سنڌ) ! نمبر ! حڪمران جو نالو ! حڪمراني جو دور ! مختصر نوٽ |- | 1 | [[سومرو (امير)|سومرو سردار]] (Soomra Chief) | 1053 کان (445ھ کان | سومرا خاندان جو باني سمجهيو وڃي ٿو جنهن ڏکڻ سنڌ ۾ راڄ قائم ڪيو جنھن جي گادي محمد تور نالي شھر ھئي |- | 2 | [[ڀونگر سومرو|ڀونگر پٽ سومرو]] (Bhoongar bin Soomro) | 15 سالن تائين (وفات 1068عيسوي 461ھ) | سومرا اقتدار کي منظم ڪيو. |- | 3 | [[دودو سومرو|دودو اول]] (Dodo I) | 24 سال حڪومت ڪئي. 491 جي تائين | لاڙ کان وٺي نصرپور تائين حڪومت جي حدن کان وڌايو هو. چنيسر جو سندس ڀاء ھجن تڪراري آھي. طبعي موت آيس. |- |4 | [[تاراٻائي]] (Tara Bai) | 491 ھ کان | وارث سنگھار صغير ھيو جنھن ڪري ان جي ڀيڻ راڄ سنڀاليو |- | 5 | [[سنگھار سومرو]] (Sanghar) | – 1120ع لڳڀڳ | ھن کي اولاد ڪانه ھئي |- |6 | [[راڻي ھمو ٻائي]] (Queen Himo Bai) | | سنگھار جي زال ، ھن ڌرڪ جي قلعي ۾ گادي منتقل ڪئي ۽ محمد پور ڀاء جي نگراني ۾ رکيو |- | 7 | [[خفيف سومرو]] ( Khafif Soomro) | 536 جي ۾ وفات | راڻي ھمو ٻائي جو ڀاء ھيو |- |8 | [[عمر سومرو پھريون]] (Umer Soomro) | (40 سال حڪومت) | 576 جي ۾ وفات |- | 9 | [[دودو سومرو ٻيون]] (Dodo II) | 590 ھ ۾ وفات تائين | دودو سومرو پھريون جي چاچي جي اولاد مان ھو |- | 10 | [[ڀونگر سومرو ٻيون]] (Bhoongar II) | 33 سال راڄ | دودو پھريون جي اولاد مان ھو. 623ھ ۾ وفات |- | 11 |[[خيرو سومرو]] (Khairo Soomro) | 16 سال جو راڄ | |- |12 | [[محمد طور سومرو]] (Muhammad Toor Soomro) | 15 سال تائين راڄ | |- | 13 | [[خيرو بن محمد]] (Khairo son of Muhammad) | 15 سال راڄ ۾ | محمد طور جو پٽ ھيو |- | 14 | [[دودو سومرو ٽيون]] (Dodo III) | 14 سالن تائين راڄ | خيرو سومرو جو پٽ ھيوئ |- | 15 | [[طائي سومرو]] (B Tai Soomro) | 14 سال راڄ | دودو ٽيون جو پٽ ھيو. |- | 16 |[[چنيسر سومرو]] (Chanesar Soomro) | 18 سال جو راڄ | طائي جو پٽ ھيو. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو. ھن جي زال ليلان ھئي. ليلان چنيسر وارو افسانو انھن متعلق ھيو |- |17 | [[ڀونگر سومرو ٽيون ]] (Bhungar III) | 15 سال تائين راڄ | چنيسر جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 18 | [[خفيف سومرو ٻيون]] (Khafif II) | 18 سال راڄ ۾ | ڀونگر سومرو ٽيون جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 19 | [[دودو سومرو چوٿون]] (Dodo VI) | 25 سالن تائين راڄ | خفيف سومرو ٻيون جو ڀاء ۽ سندس وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو |- | 20 | [[عمر سومرو ٻيون]] (Umer Soomro II) | 35 سال راڄ ۾ | دودو سومرو چوٿون جو پٽ. پيء جي وفات بعد تخت تي ويٺو |- | 21 | [[ڀونگر سومرو چوٿون]] (Bhungar VI) | 10 سالن تائين راڄ | عمر سومرو ٻيون جو ڀٽ ۽ سندس وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو |- | 22 | [[ھمير سومرو]] (Hameer Soomro) | ک 1403 تائين(843ھ تائين | سومرا خاندان جو آخري حڪمران؛ ان کان پوءِ سمن خاندان سنڌ جو حڪمران بڻيو. |} === سمن جو دور === {{main|سمن جو راڄ}} [[فائل:View of Makli by Usman Ghani.jpg|thumb|کاٻو|[[مڪلي]] جو هڪ نظارو]] [[ڄام انڙ فيروزالدين]]، [[دهلي سلطنت]] کي للڪاريندي سما حڪومت جا بنياد وڌا ۽ پنهنجي لاءِ سنڌ جو سلطان جو لقب اختيار ڪيو. [[سما گھراڻو|سما گهراڻي]] جي حڪمراني پنهنجي عروج تي [[ڄام نظام الدين سمو|ڄام نظام الدين ]] (ڄام نندو) جي دور ۾ پهتي. سندس حڪمراني (1461ع کان 1509ع) دوران گاديءَ جو هنڌ ٺٽو ۽ مڪلي جون ٽڪريون وڏي ترقيءَ سان همڪنار ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ ٺٽو قديم بندرگاھ ديبل جو متبادل بڻجي اُڀريو. ڄام نندو جي دور ۾ [[سنڌي ادب]]، تعمير، فن ۽ ثقافت ۾ غيرمعمولي ترقي ٿي ۽ وطن سان محبت جو جذبو سماجي زندگيءَ ۾ نمايان رهيو. سمن پنهنجي دور ۾ وطني تعميرات، فنونِ لطيفه ۽ موسيقيءَ ۾ اعليٰ مثال قائم ڪيا. ان زماني جي نمايان شخصيتن ۾ [[قاضي قاضن]]، [[دريا خان]] ۽ [[مخدوم بلاول]] شامل هئا. توڙي جو ٺٽو هڪ وڏو ۽ خوشحال شهر هو، پر ان جي حفاظت لاءِ ايتري مضبوط فوج موجود نه هئي جو ارغونن ۽ ترخانن جي حملن جو مقابلو ڪري سگهي. نتيجي طور انهن حملن دوران ڪيترائي سما حڪمران قتل ٿيا، ۽ آخرڪار ڄام فيروز جي دور ۾ ٺٽو [[ارغون|ارغونن]] ۽ [[ترخان|ترخانن]] جي قبضي هيٺ اچي ويو. === سما گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== ===ارغون ۽ ترخان=== هيٺين سنڌ ۾ سمنن جي سلطنت 1519ع ۾ هڪ مغل مهم جو، شاھ بيگ ارغون، هٿان ختم ٿي وئي. ارغون گهراڻي جي حڪومت لڳ ڀڳ پنجيتاليهه (35) سال جاري رهي. [[شاھ بيگ ارغون]] 1522ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جانشين سندس پٽ شاھ حسين ٿيو. شاهه حسين هڪ ڏاهو حڪمران هو ۽ هن سنڌ ۾ امن امان قائم ڪرڻ تي خاص ڌيان ڏنو. سندس حڪومت جي دور ۾ مغل شهنشاهه همايون سنڌ ڏانهن ڀڄي آيو ۽ هتي کيس لڳاتار بدقسمتين کي منهن ڏيڻو پيو. شاھ حسين 1555ع تائين پرامن نموني حڪومت ڪندو رهيو، ۽ انهيءَ سال سندس وفات ٿي. شاھ حسين جو ڪو به وارث نه هو، ڇو ته سندس اڪيلو پٽ ننڍپڻ ۾ ئي فوت ٿي ويو هو. شاهه حسين جي ڊگهي حڪومت، جيڪا لڳ ڀڳ ٽيٽيھ (33) سال جاري رهي، دوران سنڌ ٻن ماتحت حڪومتن ۾ ورهايل هئي. مٿيون سنڌ، بکر کان سيوهڻ تائين، سلطان محمود جي انتظام هيٺ هو، جيڪو شاھ بيگ ارغون جي پسنديده [[امير فاضل ڪوڪلتاش]] جو پٽ هو. هيٺين سنڌ شاھ حسين جي قابل هٿن ۾ هئي. شاهه حسين جي وفات کان پوءِ هيٺين سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪ بااثر شخص مرزا عيسا ترخان هو، جيڪو شاهه بيگ ارغون سان گڏ سنڌ آيو هو. جيتوڻيڪ مرزا عيسى ترخان ڳجهي نموني سلطان محمود سان اهو معاهدو ڪيو هو ته شاھ حسين جي وفات کان پوءِ سنڌ ٻنهي جي وچ ۾ الڳ الڳ ورهائي سنڀالي ويندي، پر آخري [[ارغون]] حڪمران جي جانشيني حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن سڄي سنڌ جو واحد حڪمران بڻجڻ جو منصوبو ٺاهيو. شاھ حسين جي وفات کان پوءِ ملڪ جي غير مستحڪم حالتن سبب، ڪجهه مقامي سردارن سلطان محمود کان [[سيوهڻ]] جو قبضو کسيو، جنهن بعد سلطان محمود اتر طرف هليو ويو ۽ [[سيوهڻ]] کان اتر وارن علائقن تائين محدود ٿي ويو. [[مرزا عيسا خان ترخان]]، جنهن وٽ مضبوط فوج هئي، سيوهڻ ڏانهن وڌيو ۽ جلد ئي اتي موجود مقامي سردارن کي شڪست ڏني. سيوهڻ کي هيٺين سنڌ ۾ شامل ڪرڻ کان پوءِ، هن سلطان محمود جي علائقي تي حملو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ اتر طرف [[بکر]] تائين اڳتي وڌيو<ref>Two Minor Invasions Of Sindh* BY A.B. Advani, M.A.. LLB. (Read before the Sill(f Histmical Society 011 25th Septembe1; 7940.); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 71 & 72; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. جڏهن [[مرزا عيسا خان ترخان]] محسوس ڪيو ته سندس فوج هن مهم لاءِ ڪافي نه آهي، تڏهن هن [[باسين]] (Bassein) ۾ پورچوگالي گورنر ڏانهن فوجي مدد لاءِ سفير موڪليا. ان جي بدلي ۾ هن پورچوگالين کي فوجي خرچ ادا ڪرڻ ۽ کين خاص واپاري سهولتون ڏيڻ جو واعدو ڪيو. پورچوگالي حڪومت ان کي هڪ وڏي ترغيب سمجهيو ۽ پيڊرو باريٽو رولن (Pedro Barreto Rolin) جي ڪمان هيٺ 28 جهازن ۾ 700 فوجي موڪليا. انهن مان 24 جهاز سلامت ٺٽي پهتا. ان وچ ۾ مرزا عيسى ترخان سلطان محمود سان صلح ڪري ورتي، ۽ [[پيڊرو باريٽو رولن]] کي اطلاع ڏنو ويو ته هاڻي سندس خدمتن جي ضرورت ناهي رهي. پرتگالي ڪمانڊر ميرزا عيسى جي پٽ [[جان بابا]]، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو نگران هو، کان سنڌ ۾ فوجي مهم لاءِ جهاز تيار ڪرڻ جا خرچ ادا ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. هن فطري مطالبي جو جواب اطمينان بخش نه هو، جنهن سبب پورچوگالين ۾ سخت ڪاوڙ پيدا ٿي ۽ هنن ٺٽي جي شهر تي حملو ڪري ڇڏيو<ref>Two Minor Invasions Of Sindh* BY A.B. Advani, M.A.. LLB. (Read before the Sill(f Histmical Society 011 25th Septembe1; 7940.); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 72; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref> === ارغون گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === ترخان گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === مغلن جو دؤر === 1524ع ۾، توڙي جو مغل شهنشاهت جو دارومدار ارغون ۽ ترخان فوجين تي هو، تنهن باوجود سنڌ جي ڪجهه بادشاهن انهن جو استقبال ڪيو. اڳتي ايندڙ وقت ۾ سنڌي مغلن جي اثر هيٺ رهيا. === مغل حاڪم نوابن جي فھرست=== === ڪلھوڙن جو دؤر=== === ڪلھوڙا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === ٽالپر دور === {{main|ٽالپر دور}} ٽالپر [[ڪلهوڙن جي سنڌ تي حڪومت|ڪهلوڙن]] جي دعوت تي، [[ڊيرا غازي خان ضلعو|ڊيرا غازي خان]] مان حجرت ڪئي، دعوت جو مقصد [[بلوچ ماڻھو|بلوچ]] ڇڙوڇڙ قبلين کي متحد ڪرڻ هو. ٽالپرن هتي [[سنڌي ٻولي]] سکي ۽ جي سنڌ جي اتر طرف آباد ٿيا. هنن ترت بلوچ قبلين کي متحد ڪيو ۽ [[ڪلھوڙن جو دور|ڪلهوڙا حڪمرانن]] خلاف راءِ عامه جوڙي، [[هالاڻي جي جنگ]] کان پوءِ ٽالپرن ڪلهوڙن کان تخت کسي ورتي. 1783ع ۾ ڪلهوڙا سلطنت جي خاتمي کان پوءِ، ٽالپر سردار سنڌ جا حڪمران بڻيا. باهمي معاهدي تحت سنڌ کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو، جيڪي ٽن ٽالپر سرداري خاندانن جي وچ ۾ تقسيم ڪيا ويا. حيدرآباد وارو خاندان، جنهن جو سربراهه مير فتح علي خان هو، هيٺين سنڌ جو انتظام سنڀاليو ۽ حيدرآباد کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. مير سهراب خان مٿين سنڌ ڏانهن ويو ۽ خيرپور کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. مير ٺر خان اوڀر طرف هڪ ننڍي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ميرپور ان خاندان جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st ;May, 1936)SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 79; Edited by: Dr.Mubarak Ali; Gautam Publishers 27-Temple Road Upper U.B.L Building Lahore</ref>. 1808ع، 1809ع ۽ 1820ع جون انگريزي سفارتي مهمون حيدرآباد واري خاندان سان رابطي ۾ رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو خاندان سنڌ ۾ ٽالپرن جو سڀ کان اهم ۽ طاقتور خاندان سمجهيو ويندو هو. هن خاندان جي سربراهه مير فتح علي خان وڏي دانائي سان حڪومت ۾ پنهنجن ٽن ڀائرن ـ مير غلام علي خان، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان ـ کي پاڻ سان شريڪ ڪيو. اهي چارئي ڀائر پاڻ ۾ گهري محبت سبب “چار يار” يا “چار دوست” جي نالي سان مشهور ٿيا. اهڙي طرح سنڌ ۾ گڏيل حڪومت جو هڪ غيرمعمولي نظام قائم ٿيو. پر هي گڏيل حڪومت صرف نالي ماتر هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ مير فتح علي خان جي حياتيءَ دوران سڀني سرڪاري فرمانن ۽ حڪمن تي صرف سندس ئي مُهر لڳندي هئي. مير فتح علي خان جي دورِ حڪومت ۾ سنڌ سان انگريزن جي واپار کي ٻيهر هٿي ملي، جيڪو اڳ ڪلهوڙا حڪمران ميان سرفراز خان جي دور ۾ ڪمزور ٿي ويو هو ۽ پوءِ مڪمل طور ختم ٿي چڪو هو. هندستان جي گورنر جنرل لارڊ ويلزلي جي خواهش تي، بمبئي سول سروس جو آفيسر مسٽر نيٿن ڪرو 1798ع ۾ سنڌ موڪليو ويو ته جيئن سنڌ ۾ انگريزي واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون وڃن<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 79; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. مير فتح علي خان 1802ع ۾ وفات ڪري ويو. ان کان پوءِ جڏهن سندس ڀاءُ مير غلام علي خان تخت نشيني بعد جلد ئي بمبئي حڪومت ڏانهن پنهنجو نمائندو موڪليو، جنهن ۾ هن پنهنجي مرحوم ڀاءُ پاران مسٽر نيٿن ڪرو کي سنڌ مان نيڪالي ڏيڻ تي معذرت ڪئي ۽ برطانوي حڪومت سان دوستانه لاڳاپن جي بحالي جي خواهش ظاهر ڪئي، ته برطانوي حڪومت خوش دليءَ سان ان تي راضپو ظاهر ڪيو.حيدرآباد جي ميرن برطانوي حڪومت سان هي اتحاد ان اميد سان ڪيو ته ان ذريعي پنهنجي حيثيت کي ايترو مضبوط ڪري سگهن، جو هو ڪابل جي شاهه شجاع کي للڪارڻ جي سگهه حاصل ڪري وٺن، جيڪو 1803ع ۾ سنڌ لاءِ هڪ ناپسنديده مهمان بڻجي آيو هو، ۽ جنهن جي نالي ماتر بالادستي کي ٽالپر مير مڃيندا هئا. ٻئي پاسي، برطانوي حڪومت به سنڌ سان دوستانه لاڳاپن جي بحالي کي ضروري سمجهيو، ته جيئن افغانستان جي رستي فرانس ۽ ايران طرفان هندستان تي ممڪن حملي کي روڪي سگهجي<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 80; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. 1811ع ۾ مير غلام علي خان هڪ زخمي هرڻ سبب فوت ٿي ويو، جنهن پنهنجي سينگ سان مير جي پير کي لڳي زخمي ڪري ڇڏيو هو. “چار يار” مان هاڻي رڳو ٻه باقي رهيا ـ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان. مير ڪرم علي خان هڪ خوش مزاج انسان هو، جنهن جي دورِ حڪومت ۾ سياست کان وڌيڪ شاعري ۽ ادب کي مقبوليت حاصل هئي. جيتوڻيڪ کيس رئيس يا سردار چيو ويندو هو، پر ملڪ جو اصل انتظام گهڻي ڀاڱي سندس ڀاءُ مير مراد علي خان هلائيندو هو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 86; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref> 1816ع ۾ ڪڇ جي راڻي سان هڪ معاهدو مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، ڪڇ ۾ برطانوي حڪومت جي طاقت آهستي آهستي وڌڻ لڳي. سنڌ جي سرحد ڪڇ سان ملي پئي، تنهن ڪري برطانوي حڪومت 1820ع ۾ سنڌ سان به معاهدي جي تجديد کي سياسي طور مناسب سمجهيو. 1820ع ۾ نئين معاهدي جي ڳالهين لاءِ هڪ موقعو تڏهن پيدا ٿيو، جڏهن حيدرآباد جي ميرن جا سپاهي بدلي طور برطانوي فوج تي حملو ڪري ويٺا، جڏھن ته اها برطانوي فوج سنڌ جي اوڀرئين سرحد تي کوسا قبيلي جي ڦورن جي هڪ ٽولي جو پيڇو ڪندي غلطيءَ سان سنڌي سپاهين جي هڪ دستي سان ٽڪرائجي پئي هئي. هن واقعي مان فائدو وٺندي، بمبئي حڪومت ميرن کان “سنڌ جي حڪمرانن طرفان ڪيل بنا جواز دشمني وارن عملن” بابت تاوان ۽ وضاحت جو مطالبو ڪيو. انهيءَ مقصد لاءِ ڪيپٽن سڊليئر، مسٽر ڊبليو. سائمن، ڊاڪٽر هال ۽ ميجر ووڊ هائوس تي ٻڌل هڪ سفارتي مشن سنڌ موڪليو ويو، ته جيئن سنڌ جي ميرن سان نئون معاهدو طئي ڪيو وڃي. انهن چئن مهمانن جو شاندار مهمان نوازيءَ سان استقبال ڪيو ويو، ۽ 9 نومبر 1820ع تي مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان سان معاهدو ڪيو ويو<ref>The English Missions Of 1808, 1809 & 1820 To Sind BY A.B. ADVANI, M.~., L.L.B. (Read 011 31st May, 1936); SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 86 & 87; Edited by: Dr.Mubarak Ali</ref>. ٽالپرن سنڌ تي 1783ع کان 1843ع تائين حڪومت ڪئي ان کان [[ايسٽ انڊيا ڪمپني|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي لشڪرن [[چارلس نيپئر]] جي اڳواڻي ۾ ٽالپرن کي شڪست ڏئي سنڌ تي قبضو ڪري ورتو. === ٽالپر گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست=== === برٽش دور === '''پاڪستان ٺاهڻ ۾ سنڌ جو ڪردار:'''سنڌ جي مسلمان ليڊرن جي ڪوشش سان اپريل يا مئي 1938ع ۾ سنڌ جي صوبائي مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. 10، 11 ۽ 12 آڪٽوبر 1938ع تي سنڌ مسلم ليگ پاران، ڪراچيءَ ۾ مسلم ليگ جي هڪ وڏي ڪانفرنس سڏائي ويئي، جنهن جي صدارت قائداعظم مرحوم ڪئي. هن ڪانفرس جي موقعي تي گڏيل هندستان جي سمورن مسلم ليڊرن شرڪت ڪئي. ان ڪانفرنس کي پوءِ ”ڪراچي ڪانفرنس“ جي نالي سان سڏيو ويو. ڪانفرنس ۾ [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] مرحوم ٺهراءُ پيش ڪيو، جنهن ۾ واضح طور مطالبو ڪيو ويو، ته جن صوبن ۾ مسلمانن جي اڪثريت آهي، اتي مسلمانن جي حڪومت بنائي وڃي، ته جيئن ٻئي قومون جدا جدا ۽ آزاد آزاد حڪومتون قائم ڪري سگهن. ان موقعي تي قائداعظم مرحوم تقرير ڪندي چيو: ”مون کي يقين آهي، ته سنڌ جو صوبو، [[هندستان]] جي مسلمانن لاءِ هڪ نمونو ٿيندو، ڇاڪاڻ ته هتي جي مسلمانن وڏي بيداري جو ثبوت ڏنو آهي.“ ان کان پوءِ سنڌ جي مسلمانن پاڪستان جي تحريڪ ۾ وڏي جوش، جذبي ۽ ولولي سان حصو ورتو. سڄي هندستان ۾ پهريون ڀيرو [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|سنڌ جي صوبائيءَ اسيمبلي]]ءَ سن 1943ع ۾ پاڪستان جي قيام جي ٺهراءُ پاس ڪيو، جيڪو محترم. [[جي ايم سيد|جي ايم.سيد]] پيس ڪيو. ٻئي ڪنهن به صوبي جي اسيمبليءَ اهڙو ٺهراءُ نه اڳ ئي پاس ڪيو هو، ۽ نه پوءِ ئي ڪا اسيمبلي پاس ڪري سگهي.<ref>آزاديءَ جي تحريڪ ۽ سنڌي شاعري ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛آڪٽوبر نومبر، ڊسمبر 1985ع</ref> === برٽش دؤر جي گورنرن جي فھرست=== 1843ع: سنڌ برطانوي راڄ ۾ شامل ڪئي وئي. 1843ر کان 1936ع تائين سنڌ، بمبئي پريزيڊنسي جو حصو رھي. 1 اپريل 1936ع ڪيث سنڌ الڳ صوبو بڻي ۽ [[سر لينسلٽ گراهام]] سنڌ جو پهريون گورنر ٿيو ۽ [[سر هيو ڊائو]] (Sir Hugh Dow) آخري برطانوي گورنر 15 آگسٽ 1947 تائين رھيو. {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور (مدت) ! حيثيت ! سنڌ لاءِ مختصر ڪردار |- | 1 | [[چارلس نيپئر|سر چارلس نيپئر]] (Sir Charles Napier) | 1843–1847 | [[بمبئي پريزيڊنسي]] | سنڌ تي برطانوي قبضو؛ ٽالپر حڪمرانن جو خاتمو؛ نوآبادياتي انتظام جو آغاز |- | 2 | [[سر جارج آرٿر]] (Sir George Arthur) | 1847–1852 | بمبئي پريزيڊنسي | فوجي ۽ انتظامي نظام کي مضبوط ڪيو؛ زمينداري ڍانچو ترتيب ڏنو |- | 3 | [[لارڊ ايلفنسٽن]] (Lord Elphinstone) | 1853–1860 | بمبئي پريزيڊنسي | ريونيو ۽ عدالتي سڌارا؛ سنڌ کي بمبئي سان وڌيڪ ڳنڍيو |- | 4 | [[بارٽل فريئر|سر بارٽل فريئر]] (Sir Bartle Frere) | 1862–1867 | بمبئي پريزيڊنسي | ريلوي، تعليم ۽ جديد شهري نظام جي شروعات |- | 5 | [[سر سيمور فٽزجيرالڊ|سر سيمور فِٽزجيرالڊ]] (Sir Seymour Fitzgerald) | 1867–1872 | بمبئي پريزيڊنسي | مڪاني سردارن سان تعلقات؛ انتظامي واڌ |- | 6 | [[سر رچرڊ ٽيمپل]] (Sir Richard Temple) | 1877–1880 | بمبئي پريزيڊنسي | ڏڪار انتظام ۽ مالياتي سڌارا |- | 7 | [[لارڊ ري]] (Lord Reay) | 1885–1890 | بمبئي پريزيڊنسي | مڪاني ادارن ۽ تعليم جي واڌ |- | 8 | [[لارڊ ليمينگٽن]] (Lord Lamington) | 1903–1907 | بمبئي پريزيڊنسي | قانون سازي ۽ ميونسپل ادارن جو قيام |- | 9 | [[سر جارج لائيڊ]] (Sir George Lloyd) | 1910–1915 | بمبئي پريزيڊنسي | سياسي سرگرمين تي ڪنٽرول؛ جنگي دور جو انتظام |- | 10 | [[لارڊ ولنگڊن]] (Lord Willingdon) | 1913–1918 | بمبئي پريزيڊنسي | خلافت تحريڪ ۽ سياسي اٿل پٿل دوران سخت حڪمراني |- | 11 | [[سر فريڊرڪ سائيڪس]] (Sir Frederick Sykes) | 1923–1928 | بمبئي پريزيڊنسي | سنڌ جي الڳ صوبي بابت بحث ۽ سياسي تحريڪون |- | 12 | [[سر ليزلي ولسن]] (Sir Leslie Wilson) | 1928–1933 | بمبئي پريزيڊنسي | سنڌ جي صوبي جي قيام لاءِ آئيني تياريون |- | 13 | [[سر جان بيومونٽ]] (Sir John Beaumont) | 1933–1937 | بمبئي پريزيڊنسي | 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي کان جدا ڪرڻ جو عمل مڪمل |- | 14 | [[سر لينسلٽ گراهام]] (Sir Lancelot Graham) | 1936–1941 | سنڌ جو گورنر | سنڌ جو پهريون گورنر؛ صوبائي اسيمبلي ۽ وزارتن جو قيام |- | 15 | [[سر هيو ڊائو]] (Sir Hugh Dow) | 1941–1947 | سنڌ جو گورنر | آخري برطانوي گورنر؛ آزادي ۽ ورهاڱي تائين انتظام |} === برٽش دور جي ڪمشنرن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور (مدت) ! سنڌ لاءِ خدمتن بابت نوٽ |- | 1 | [[سر چارلس نيپئر]] (Sir Charles Napier) | 1843–1847 | سنڌ جو پهريون ڪمشنر؛ ٽالپر حڪمرانن کان پوءِ برطانوي انتظام جو بنياد وڌو؛ فوجي ۽ سول نظام قائم ڪيو |- | 2 | [[سر بارٽل فريئر]] (Sir Bartle Frere) | 1851–1859 | جديد سنڌ جو معمار؛ رستا، بندرگاهون، تعليمي سڌارا ۽ ميونسپل نظام متعارف ڪرايو |- | 3 | [[ايڇ. بي. اي. فريئر]] (H. B. E. Frere) | 1859–1862 | انتظامي تسلسل؛ ريونيو ۽ قانوني نظام کي مستحڪم ڪيو |- | 4 | [[ڊبليو. ايل. ميري ويڌر]] (W. L. Merewether) | 1867–1877 | سنڌ جي قبيلائي علائقن ۾ امن امان؛ فرنٽيئر پاليسي ۽ ريلوي واڌ |- | 5 | [[چارلس اومني]] (Charles Umney) | 1877–1880 | زمينداري ۽ آبپاشي نظام ۾ بهتري؛ ريونيو انتظام |- | 6 | [[جيمس گائلز]] (James Giles) | 1880–1887 | ميونسپل ادارن کي مضبوط ڪيو؛ شهري انتظام ۾ سڌارا |- | 7 | [[اي. ايڇ. وينس]] (A. H. Vance) | 1887–1891 | ريلوي ۽ واپار کي هٿي؛ بندرگاهي سرگرمين ۾ واڌ |- | 8 | [[اي. ڊبليو. هيوز]] (A. W. Hughes) | 1891–1897 | زرعي سڌارا؛ ڪئنالن ۽ آبپاشي تي ڌيان |- | 9 | [[ايڇ. ايم. جيمس]] (H. M. James) | 1897–1901 | ريونيو ريڪارڊ ۽ مردم شماري انتظام |- | 10 | [[اي. ايڇ. ايس. ڪيلي]] (A. H. S. Kelly) | 1901–1906 | تعليمي ادارن جي واڌ؛ مقامي حڪومتن سان رابطو |- | 11 | [[سي. اي. فيرگوسن]] (C. A. Ferguson) | 1906–1911 | سياسي شعور جي شروعاتي دور ۾ انتظام سنڀاليو |- | 12 | [[ايڇ. اي. ايل. هيلي]] (H. E. L. Healey) | 1911–1916 | پهرين عالمي جنگ دوران سول انتظام؛ امن امان |- | 13 | [[اي. ڊبليو. پي. ڪيري]] (A. W. P. Carey) | 1916–1921 | خلافت تحريڪ ۽ سياسي تحريڪن جي دور ۾ انتظام |- | 14 | [[ايڇ. ٽي. سورلي]] (H. T. Sorley) | 1921–1925 | سياسي اصلاحات؛ مڪاني نمائندگيءَ جي واڌ |- | 15 | [[اي. ايل. ايچ. ايٽڪن]] (A. L. H. Aitken) | 1925–1930 | سنڌ جي الڳ صوبي لاءِ آئيني بحثن ۾ ڪردار |- | 16 | [[ايڇ. ٽي. ليمبرٽ]] (H. T. Lambert) | 1930–1936 | آخري ڪمشنر؛ 1936ع ۾ سنڌ جي بمبئي کان جدائيءَ تائين انتظام |} === برٽش دور جي وزير اعليَ جي فھرست=== 1843 کان 1936 تائين سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي ان عرصي ۾ چيف منسٽر/ پريميئر جو عهدو موجود ئي نه هو بمبئي پريزيڊنسي ۾ به چيف منسٽر جو عهدو 1937ع کان اڳ موجود نه هو تنهنڪري 1937ع کان اڳ سنڌ لاءِ ڪنهن به قسم جو چيف منسٽر موجود نه رهيو. 1937ع ۾ گورنمينٽ آو انڊيا ايڪٽ ، 1937 تحت سنڌ ۾ پهريون ڀيرو چونڊيل وزارت ٺهي. {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! دور ! سياسي وابستگي ! سنڌ لاءِ خدمتون |- | 1 | [[الله بخش سومرو]] (Allah Bakhsh Soomro) | اپريل 1937 – آڪٽوبر 1938 | آزاد / سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي | سنڌ جو پهريون چونڊيل وزيراعظم؛ زميندار سڌارا، مقامي خودمختياري، هندو-مسلم هم آهنگي |- | 2 | [[غلام حسين هدايت الله]] (Ghulam Hussain Hidayatullah) | مارچ 1938 – اپريل 1940 | مسلم ليگ | انتظامي استحڪام؛ مسلم ليگ جي سياسي تنظيم مضبوط ڪئي |- | 3 | [[الله بخش سومرو]] (Allah Bakhsh Soomro) | اپريل 1940 – آڪٽوبر 1942 | آزاد | برطانوي حڪومت خلاف موقف؛ Quit India تحريڪ جي حمايت سبب برطرف ڪيو ويو |- | 4 | [[غلام حسين هدايت الله]] (Ghulam Hussain Hidayatullah) | آڪٽوبر 1942 – اپريل 1947 | مسلم ليگ | پاڪستان تحريڪ جي حمايت؛ مسلم ليگ کي اقتدار ۾ آندو |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] (Muhammad Ayub Khuhro) | اپريل 1947 – 15 آگسٽ 1947 | مسلم ليگ | پاڪستان ٺهڻ کان اڳ آخري وزيراعظم؛ نئين رياست لاءِ انتظامي منتقلي |} ===پاڪستان جي قيام بعد=== ====ان يونٽ کان اڳ جو دؤر==== ==== ون يونٽ وارو دور==== ==== ون يونٽ کان پوء وارو دور==== ====1988ع کان پوءِ جو نئون دؤر==== === سنڌ بابت محققن ۽ مورخن جي راءِ === سنڌ جي سرزمين قديم زماني کان علم، فن، حڪمت ۽ فڪري روايتن جو اهم مرڪز رهي آهي. تاريخي ذريعن موجب هتي اهڙا عالم، فقيهه ۽ مفڪر پيدا ٿيا، جن جي علمي حيثيت ۽ فڪري اثرات پري پري تائين تسليم ڪيا ويا. سنڌ جي علمي عظمت بابت ڪيترن معروف محققن ۽ مورخن پنهنجا خيال قلمبند ڪيا آهن<ref name=" گرامي"/>. [[ابن صبعيه]] (Abu Sabeeya) پنهنجي تحريرن ۾ لکي ٿو ته سنڌ وارن وٽ علم ۽ حڪمت جو وڏو ذخيرو موجود هو، ۽ اهو به بيان ڪري ٿو ته يونان ۾ موجود علم جو وڏو حصو سنڌ مان منتقل ٿيو. [[ابو معشر]] (Abu Muʿshir) سنڌ جي علمي حيثيت بابت لکي ٿو ته حڪمت، فلسفي ۽ علم سان سنڌين جي رغبت کي دنيا جي ٻين قومن به تسليم ڪيو آهي، ۽ علم جي طلب ۾ سنڌين کي نمايان مقام حاصل رهيو آهي<ref name=" گرامي"/>. تاريخي ڪتاب [[اخبار الحڪماءِ]] ۾ بيان ٿيل آهي ته دنيا جي قومن ۾ سنڌ علم ۽ حڪمت جو سرچشمو رهي آهي ۽ عدل ۽ سياست جي پهرين مرڪزن مان هڪ سمجهي ويندي هئي. ان ڪتاب موجب، جغرافيائي دوري سبب سنڌ جا ڪيترائي علمي ڪتاب ٻين علائقن تائين محدود مقدار ۾ پهتا، تنهن هوندي به جيڪي علمي آثار دستياب ٿيا، سي وڏي اهميت جا حامل هئا<ref name=" گرامي"/>. اسلامي روايتن موجب حضرت عليؓ به سنڌ جي سرزمين کي علم ۽ برڪت واري زمين قرار ڏنو آهي، جتان علم ۽ عرفان جو ظهور ٿيو. انهن بيانن مان سنڌ جي علمي ۽ فڪري حيثيت جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو<ref name=" گرامي">مولانا گرامي صاحب سه ماھي مھراڻ 2- 1975 ص نمبر 210</ref>. تاريخي حوالن موجب، پرتگالين جي سنڌ تي ڪاهه کان پوءِ مکلي ۽ ٺٽي جهڙن علمي مرڪزن ۾ موجود ڪيترائي ڪتب خانا (لائبريريون) ۽ درسگاهون (مدرسا) تباهه ڪيا ويا، جنهن سبب سنڌ جي علمي ورثي کي وڏو نقصان رسيو<ref name=" دادا">ڪتاب؛ سنڌ جي عالمن جا سونھري ڪارناما، ليکڪ؛ دادا سنڌي</ref>. تاريخي ۽ تحقيقي لکتن موجب، موجوده بلوچستان جي سرزمين قديم زماني ۾ سنڌ جي وسيع جغرافيائي ۽ تهذيبي دائري سان ڳنڍيل رهي آهي. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته بلوچستان جا ابتدائي رهاڪو سنڌي نسل سان لاڳاپيل هئا، جڏهن ته بلوچ قبيلن جي آمد بعد جي تاريخي دورن ۾ ٿي. ڊاڪٽر الهه رکيو ٻُٽ لکي ٿو ته بلوچ قبيلا بلوچستان جا اصلوڪا رهاڪو نه هئا، پر انهن جي مڪران ۽ بلوچستان ۾ آمد چوٿين صدي عيسوي کان شروع ٿي. هن جي مطابق، بلوچ قبيلن کان اڳ هن خطي ۾ دراوڙ، عرب، ايراني، بروهي، راجپوت ۽ جت وڏي انگ ۾ آباد هئا<ref> ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref>. مير رحيم داد خان مولائي شيدائي پنهنجي ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ ۾ بيان ڪري ٿو ته سنڌ ماٿري ۾ بلوچن جي موجودگي کي ٽالپر دور کان اڳ تسليم ڪرڻ تاريخي طور درست ناهي، ۽ سندس خيال موجب بلوچستان تاريخي طور سنڌ جو حصو رهيو آهي.ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579 ساڳئي محقق هڪ ٻي جڳهه تي لکي ٿو ته بلوچستان ۽ خراسان، اقليم سنڌ جا صوبا رهيا آهن<ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع </ref>. بلوچن جي نسلي ۽ جغرافيائي پس منظر بابت احمد يار بلوچ لکي ٿو ته بلوچن جي آمد بلوچستان ۾ مرحليوار ٿي ۽ انهن جي هجرت قديم مسڪن حلب ۽ شام مان تقريبن چوٿين صدي عيسوي ۾ شروع ٿي.ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38 صادق علي بلوچ مطابق، زابلستان بلوچن جو قديم وطن هو، جنهن مان پوءِ اهي مختلف علائقن ڏانهن منتقل ٿيا<ref> تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref>. موسيٰ خان جلال زئي تاريخ بلوچستان ۾ بيان ڪري ٿو ته جڏهن بلوچ قوم ڪرمان مان مڪران طرف لڏي آئي، تڏهن انهن جو سردار جلال خان هو، جيڪو هن مهاجرت جي اڳواڻي ڪري رهيو هو.تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16 يورپي محقق پيڪولين لکي ٿو ته گهڻا بلوچ پاڻ کي عرب نسل سان ڳنڍين ٿا ۽ حلب (شام) کي پنهنجو ابتدائي وطن قرار ڏين ٿا<ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري </ref>. ڪامران اعظم جنجوعه لکي ٿو ته بلوچ قوم قديم دور ۾ عربستان، دجله ۽ فرات جي وادين، حلب جي علائقن ۽ ايراني سرحدن ڀرسان آباد هئي. هن وڌيڪ بيان ڪيو آهي ته هڪ روايت موجب، جڏهن بلوچ حلب مان لڏپلاڻ ڪري ڪرمان پهتا، ته اهي 44 گروهن ۾ ورهايل هئا، جن مان اعلمش رومي وڏو سردار هو<ref> ڪتاب بگٽي قبيلا ص نمبر 48ساڳيو ڪتاب ص نمبر 55</ref>. تاريخي بيانن موجب، موجوده بلوچستان جو علائقو اڳ ڪيچ مڪران، لسٻيلا، قلات، ۽ سيوي (سبي) جهڙن نالن سان سڃاتو ويندو هو. مهر ڳڙهه جي تهذيب، جيڪا لڳ ڀڳ 9 هزار سال پراڻي آهي، پڻ هن ئي خطي سان منسوب ڪئي وڃي ٿي. ڪجهه محققن موجب، لسٻيلي جا حڪمران سما (سماٽ) هئا، جڏهن ته قلات جا حڪمران بروهي هئا، جن کي دراوڙي نسل سان وابسته ڪيو وڃي ٿو. بروهي قوم بابت اهو به لکيو ويو آهي ته انهن جو بلوچن سان نسلي ۽ لساني تعلق ناهي . پاڪستان جي قيام کان پوءِ، 1964ع ۾ مرڪزي حڪومت طرفان سنڌ جا ڪجهه علائقا—جهڙوڪ جهٽ پٽ، نصيرآباد، اوستو، جعفرآباد، جهل مگسي، ڊيرا الهيار ۽ مراد جمالي—انتظامي طور بلوچستان ۾ شامل ڪيا ويا.<ref>{{Citation |title=گريٽر بلوچستان ۽ تاريخي حقيقتون! {{!}} Affair - افيئر<!-- Bot generated title --> |url=http://affairnews.com/2015/07/%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D9%BD%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%BD-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%AA%D9%88%D9%86/ |accessdate=2019-12-17 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185800/http://affairnews.com/2015/07/%da%af%d8%b1%d9%8a%d9%bd%d8%b1-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%db%bd-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae%d9%8a-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%aa%d9%88%d9%86/ |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب سماٽ ص نمبر 31</ref> <ref>ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ صفحو نمبر 579</ref><ref>ٽماهي مهراڻ اپريل - سيپٽمبر 1961ع</ref><ref>ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ صفحو نمبر 38</ref><ref>تاريخ بلوچان هند صفحو نمبر 40</ref><ref>تاريخ بلوچستان صفحو نمبر 16</ref><ref>ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري</ref> == سنڌ جي جاگرافي == {{Main|سنڌ جي جاگرافي}} [[فائل:Sindh 2.jpg|220px|thumb|کاٻو|سنڌ]] سنڌ پاڪستان جي چئن صوبن مان رقبي جي لحاظ کان ٽيون وڏو صوبو آهي، جنهن جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 54,407.2 چورس ميل آهي. هي صوبو هيٺين سنڌو طاس (Lower Indus Basin) جو اهم حصو آهي ۽ جغرافيائي طور 23°40′ کان 28°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°40′ کان 71°05′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. سنڌ اتر کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 540 ڪلوميٽر ڊگهي ۽ اوڀر کان اولهه طرف سراسري طور تقريباً 281 ڪلوميٽر ويڪري آهي، جڏهن ته ان جي وڌ ۾ وڌ ويڪر لڳ ڀڳ 250 ڪلوميٽر آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. جغرافيائي بناوت جي لحاظ کان سنڌ جو گهڻو حصو هموار ميداني علائقو آهي. صوبي جي اولهه پاسي ڪوهستاني خطو واقع آهي، جتي ڪيرٿر جبلن جو بنجر سلسلو موجود آهي، جڏهن ته اوڀر طرف بهاولپور جي سرحدن کان وٺي رن آف ڪڇ تائين ريتيلي پٽي پکڙيل آهي. انهن ٻنهي علائقن جي وچ ۾ سنڌو ماٿري واقع آهي، جيڪا ڏکڻ اولھه طرف وڃي ڊيلٽائي علائقي ۾ ختم ٿئي ٿي. هي علائقو زرخيز اليويل مٽيءَ سبب زراعت لاءِ نهايت موزون آهي. صوبي جي وچئين حصي ۾ سکر بئراج ذريعي مستقل پاڻيءَ جي فراهمي موجود آهي، جيڪا سنڌ کي زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل معاشي سرگرمين لاءِ وڏي صلاحيت فراهم ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ جو ساحلي علائقو ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف واقع آهي، جيڪو اوڀر ۾ سر ڪريڪ (ڀارت سان سرحد) کان وٺي اولهه ۾ حب درياهه (بلوچستان سان سرحد) تائين پکڙيل آهي. هي ساحلي پٽي لڳ ڀڳ 350 ڪلوميٽر ڊگهي آهي ۽ عربي سمنڊ سان لڳل آهي. سامونڊي علائقو بنيادي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: سنڌو ڊيلٽا ۽ ڪريڪ علائقو، ۽ ڪراچي جو ساحلي حصو<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ جي زمين جو وڏو حصو ريگستاني نوعيت جو آهي. صوبي جي اوڀر سرحد تي ٿرپارڪر واقع آهي، جتي وڏا ريتيلا ٽڪرا موجود آهن. هي ريگستان راجستان ريگستان جي تسلسل طور سڃاتو وڃي ٿو ۽ ان جو ڪل رقبو لڳ ڀڳ 13,100 چورس ميل آهي. قدرتي وسيلن جي حوالي سان سنڌ معدنيات سان مالا مال صوبو آهي. هتي ڪوئلي جا وڏا ذخيرا خاص طور تي ٿرپارڪر ۽ لاکهرا علائقن ۾ موجود آهن، جن مان ٿر جو ڪوئلو بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ حڪومت طرفان ڪڍيو پيو وڃي. ان کان علاوه لوهه، چونا پٿر ۽ لوڻ جا ذخيرا پڻ ملن ٿا. جپسم وڏي مقدار ۾ ماري پور ۽ نئن گج جي ڪنارن تي، ڀاڳي ٿورو جبل ڀرسان ملي ٿي. سنڌ ۾ تيل، گئس ۽ پيٽروليم جا وسيع ذخيرا پڻ موجود آهن، جيڪي سڄي ملڪ جي توانائي ضرورتن لاءِ اهم حيثيت رکن ٿا. ٿر ريگستان ۾ نفيس واري، چائنا ڪلي ۽ گرينائيٽ پٿر پڻ ملن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. [[فائل:Sindh-Map.PNG|thumb|2م220px]] سنڌو ماٿريءَ جي اوڀر پاسي ٿر جو وسيع ريگستان واقع آهي، جيڪو هندستان جي راجپوتانا علائقي تائين پکڙيل آهي. هي ريگستان لڳ ڀڳ ٽي سؤ ميلن تائين لڳاتار وارياسي علائقو آهي، جيڪو ڏکڻ طرف ڪڇ جي رڻ تائين وڃي ٿو. ٿر ۽ سنڌو ڪچي جي وچ ۾ حدون ڪجهه علائقن ۾ واضح آهن، جڏهن ته اتر طرف وارياسي ڀٽون ڪچي جي ميداني علائقن اندر گهڻي حد تائين داخل ٿين ٿيون. موسمي تبديليون، خاص طور ڏکڻ اولهه واري چوماسي جي شدت، انهن حدن کي وقت بوقت تبديل ڪنديون رهن ٿيون. سنڌ جي اولهه پاسي ڪوهستاني علائقو واقع آهي، جيڪو [[بلوچستان]] جي ٽاڪراڻي نظام سان لاڳاپيل آهي. هي علائقو [[سليمان جبلن جون قطارون|سليمان جبل]]، [[بولان لڪ]] ۽ [[کيرٿر جبلن جون قطارون|کيرٿر]] جبلن جي سلسلن جي وچ ۾ پکڙيل آهي. سنڌو ماٿريءَ ۽ انهن جبلن جي وچ ۾ هڪ سوڙهو ميداني علائقو واقع آهي، جنهن کي مقامي طور “[[ڪاڇو]]” چيو وڃي ٿو. ڪاڇو جبلن مان وهندڙ نين ۽ نالن جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي، جنهن جي مٽي [[سنڌو درياھ]] جي لٽ کان مختلف آهي. هي علائقو قدرتي طور خشڪ، گهٽ زرخيزي وارو ۽ گهٽ آباديءَ وارو آهي، جنهن سبب اهو تاريخي طور سنڌ جي مکيه ميداني علائقن کان جدا سڃاتو ويو آهي<ref name=" autogenerated1"/>. ڪاڇي جي اولهه طرف ڪوهستاني ٽڪرن جو سلسلو [[منڇر ڍنڍ]] تائين نسبتاً مسلسل نظر اچي ٿو، جڏهن ته منڇر کان ڏکڻ طرف جبل ٽٽل صورت ۾ موجود آهن ۽ انهن جي وچ ۾ هموار ميداني علائقا ملن ٿا. ڏکڻ طرف ويندي هي علائقو آهستي آهستي ويڪر ۾ وڌي ٿو ۽ واضح اولهه سرحد ختم ٿيندي نظر اچي ٿي. هن پاسي حب نديءَ کان اڳتي لس جو ميدان واقع آهي، جيڪو عربي سمنڊ جي ڪناري کان لڳ ڀڳ ساٺ ميل اتر طرف پکڙيل آهي. لس جو ميدان پورالي ندي ۽ ٻين ننڍين نين جي آندل لٽ سان ٺهيل آهي ۽ جغرافيائي لحاظ کان ڪاڇي سان گهڻي مشابهت رکي ٿو، جيتوڻيڪ سياسي طور گهڻو ڪري سنڌ کان ڌار رهيو آهي<ref name=" autogenerated1"/>. طبعي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ جا اوڀر وارا ريگستاني علائقا [[راجپوتانا]] سان ۽ اولهه وارا جبلستاني علائقا بلوچستان سان لاڳاپيل آهن. جڏهن ته “سنڌ” جو بنيادي تصور انهيءَ زرخيز ميداني علائقي سان جڙيل آهي، جيڪو سنڌو درياهه جي وهڪري سان وجود ۾ آيو آهي. سنڌ جو موجوده جغرافيائي علائقو تقريباً 23°35′ کان 27°30′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 66°42′ کان 71°10′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي<ref name=" autogenerated1"/>. انگريزن جي شروعاتي دور ۾ سنڌ کي “ننڍو مصر” سڏيو ويو، ڇاڪاڻ ته سنڌو ۽ نيل درياهن جي هيٺانهين ماٿرين ۾ نمايان جغرافيائي مشابهت موجود آهي. ٻنهي علائقن ۾ ٽن مکيه طبعي حصن, جابلو، ڪچو ميداني علائقو ۽ ريگستان، ساڳي ترتيب سان نظر اچن ٿا. ٻنهي ماٿرين جي زرخيزي برسات بدران سالياني ٻوڏ تي دارومدار رکي ٿي، ۽ ٻنهي علائقن ۾ نباتات ۽ حيوانات ۾ به نمايان هڪجهڙائي ملي ٿي. سنڌ کي عام طور پنج مکيه طبعي ڀاڱن ۾ ورهايو وڃي ٿو: [[سرو، (سنڌ)|سرو]]، [[سنڌ جو وچولو|وچولو]]، [[لاڙ(سنڌ)|لاڙ]]، سنڌ جو ڪوھستان|ڪوهستان]] ۽ [[سنڌ جا رڻپٽ|ريگستان]]. بهرحال، تفصيلي جغرافيائي لحاظ کان سنڌ ۾ جابلو، ٽاڪراڻي، پڪي، ڪچي، ڪلراٺي، چيڪي، وارياسي ۽ بياباني زمين جا سڀئي قسم موجود آهن. اهڙيءَ ريت سنڌ جي آبهوا ٿڌي کان معتدل ۽ گرم تائين مختلف صورتن ۾ ملي ٿي، جنهن سبب هتي نباتاتي تنوع تمام گهڻو آهي ۽ دنيا جي ڪيترن علائقن جا وڻ ٻوٽا سنڌ جي مختلف حصن ۾ پوکڻ جي صلاحيت رکن ٿا<ref name="autogenerated1">منو تولارام گدواڻي--سنڌيت؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛ 1962ع</ref> ===سنڌ جي ريگستانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ريگستان جو نالو ! ايراضي ! جغرافيائي هنڌ (ضلعا / تعلقا) ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[ٿر ريگستان]] (Thar Desert) | تقريباً 200,000 چورس ڪلوميٽر (مجموعي ٿر؛ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 15٪) | [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]]، [[ عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]، [[ ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]]، [[خيرپور ضلعو|خيرپور]]، [[سکر ضلعو|سکر]]، [[گھوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] | [[ڏکڻ ايشيا]] جو وڏو ريگستان، سنڌ جي اوڀر حصي ۾ واقع آهي، زراعت، مالداري ۽ ثقافتي لحاظ کان اهم علائقو آهي۔ |- | 2 | [[نارا ريگستان]] (Nara Desert) | تقريباً 23,000 چورس ڪلوميٽر | [[خيرپور ضلعو]]، [[ساگھڙ ضلعو]] (خاص ڪري [[نارا ڪئنال]] ڀرسان علائقا) | ٿر ريگستان جو اتر-اولهه طرف وڌايل حصو، نارا ڪئنال سبب هتي انساني آبادين ۽ مالداري موجود آهي۔ |- | 3 | [[اڇڙو ٿر]] (White Desert) | ٿر ريگستان جو حصو (مخصوص ايراضي واضح ناهي) | سانگھڙ ضلعو (خاص ڪري کپرو تعلقو) | اڇي واري ۽ لوڻياٺ زمين سبب “اڇرو ٿر” سڏجي ٿو، ٿر جو منفرد قدرتي خطو آهي۔ |} ===سنڌ جا جبل=== سنڌ ۾ اهم جابلو يا پھاڙي سلسلا عام طور ٽن قسمن ۾ بيان ڪيا وڃن ٿا: (1) کيرٿر جبلن جو سلسلو، (2) ڪارونجهر (ننگرپارڪر) جون ٽڪريون/سلسلو، ۽ (3) گنجو ٽڪر (حيدرآباد) وارو پٿريلو سلسلو/ريج، جڏهن ته سنڌ ۾ ٻيا پٿريلا اُڀار (outcrops) به ملن ٿا، پر سڀني کي “مڪمل جبلن جا سلسلا” قرار ڏيڻ تي ماخذن ۾ يڪسانيت ناهي<ref name=" وڪي"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_ }}</ref><ref name=" برٽنيڪا"> {{Cite news |title= Wikipedia English|url= Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Sind }}</ref>. کيرٿر جبلن جو سلسلو (Kirthar Range) سنڌ جو سڀ کان وڏو جبلِي نظام آهي، جيڪو سنڌ–بلوچستان سرحد سان گڏ اتر کان ڏکڻ طرف پکڙيل آهي<ref name=" وڪي"/>. ڪيترا عام حوالا هن سلسلي جي ڊگھائي لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽر بيان ڪن ٿا<ref name=" وڪي"/>. هن سلسلي ۾ سنڌ اندر اهم جبلِي علائقا خاص طور دادو ۽ ڀرپاسي جي پهاڙي پٽي (Kohistan) ۾ ايندا آهن<ref name=" برٽنيڪا"/>.اهم چوٽيون ۽ اوچايون: ڪيرٿر جي بلند ترين چوٽي طور ڪيترن حوالن ۾ زرڊڪ پيڪ (Zardak Peak) لڳ ڀڳ 2,134 ميٽر ڄاڻايل آهي<ref name=" وڪي"/>. سنڌ اندر ڪيرٿر سان وابسته هڪ مشهور بلند مقام گورک هِل آهي، جنهن کي علمي مطالعي ۾ لڳ ڀڳ 5,688 فُٽ (تقريباً 1,734 ميٽر) اوچو بيان ڪيو وي<ref name=" pakbs"/>. اهم لنگهه (passes): سنڌ جي تاريخي آمدرفت ۾ لڪي پاس (Lak Pass) کي ڪيرٿر واري پهاڙي پٽي جو اهم قدرتي لنگهه سمجھيو وڃي ٿو<ref name=" وڪي"/>. ڪارونجهر ڏکڻ اوڀر سنڌ ۾ ٿرپارڪر ضلعي جي ننگرپارڪر ڀرسان واقع هڪ اهم ٽڪريلو سلسلو آهي<ref name=" وڪي"/>. هن علائقي بابت ڪيترن عوامي/دستاويزي حوالن ۾ ڊگھائي لڳ ڀڳ 19 ڪلوميٽر ۽ وڌ ۾ وڌ اوچائي لڳ ڀڳ 305 ميٽر بيان ٿيل ملي ٿي<ref name=" اٽلس">{{Cite news|title=https://ejatlas.org/conflict/karoonjhar-mountains-a-potential-granite-mine-by-al-sami-group }}</ref>. ڪارونجهر کي سنڌ جي گرينائيٽ/پٿريلي بناوٽ ۽ قدرتي منظرنامي جي ڪري به سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" اٽلس"/>. گنجو ٽڪر حيدرآباد وارو پٿريلو سلسلو/ريج گنجو ٽڪر حيدرآباد (سنڌ) جي جغرافيائي سڃاڻپ ۾ ذڪر ٿيندڙ هڪ پٿريلو ريج/ٽڪريلو علائقو آهي، جنهن کي حيدرآباد جي مقامي زميني بناوٽ سان جوڙيو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"/>. هي علائقو ڪيرٿر جهڙي ڊگهي جبلِي قطار نه، پر سنڌو درياهه جي ڀرسان پٿريلي اُڀارن جي صورت ۾ سڃاتو وڃي ٿو<ref name=" برٽنيڪا"/>. ===ميداني علائقن جي فھرست=== ===ٻيلن جي فھرست=== === ڪريڪن جي فھرست === # ڪورنگي ڪريڪ # === سامونڊي ٻيٽن جي فھرست=== === دريائي ٻيٽن جي فھرسث=== ===سمنڊ=== == زرعي معيشث== زراعت تاريخي طور پاڪستان ۽ سنڌ جي معيشت جو بنيادي شعبو رهي آهي، پر وقت سان گڏ ان جو قومي ۽ صوبائي پيداوار ۾ حصو گهٽجندو ويو آهي. 1949ع ۾ پاڪستان جي مجموعي قومي پيداوار (GDP) ۾ زراعت جو حصو لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو هو، جيڪو 2017–18ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو کان هيٺ اچي ويو. سنڌ ۾ زراعت جو حصو مجموعي صوبائي پيداوار (GPP) ۾ به گهٽجي لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو رهجي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1949–50ع ۾ زرعي شعبي جي اندر وڏن فصلن جو حصو 52 سيڪڙو، ننڍن فصلن جو 12.5 سيڪڙو، مال مويشي جو 34.4 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 1.2 سيڪڙو هو. 2015–16ع تائين هن بناوت ۾ نمايان تبديلي آئي، جتي وڏن فصلن جو حصو گهٽجي 26.2 سيڪڙو ٿيو، ننڍا فصل 11.1 سيڪڙو، جڏهن ته مال مويشي جو حصو وڌي 58.3 سيڪڙو ۽ ٻيلن ۽ ماهيگيري جو 4.4 سيڪڙو ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي پيداوار ۽ فصلن جا رجحان=== 1980–81ع کان 2010–11ع تائين زرعي پيداوار جي سراسري واڌ پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 3.6 سيڪڙو رهي، جڏهن ته سنڌ ۾ اها واڌ 4.4 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي. ان جي باوجود، سنڌ چاليهن سالن جي عرصي دوران خوراڪ جي پيداوار کي ٻيڻو ڪرڻ ۾ ئي ڪامياب ٿي، جڏهن ته قومي سطح تي خوراڪ جي پيداوار ٽن ڀيرا کان وڌيڪ وڌي. سنڌ ۾ زرعي واڌ جو وڏو حصو نقد فصلن (cash crops) جي پيداوار ۾ واڌ سان لاڳاپيل رهيو، جنهن جو انڊيڪس قومي سراسري کان وڌيڪ وڌيو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ فصلن جي بناوت ٻن مکيه موسمن تي ٻڌل آهي: خريف ۽ ربيع. خريف فصلن ۾ چانور ۽ ڪپهه شامل آهن، جڏهن ته ربيع فصلن ۾ ڪڻڪ اهم آهي. وقت سان گڏ پاڻي جي کوٽ ۽ آبهوا جي تبديلين سبب فصلن جي روايتي بناوت متاثر ٿي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في هيڪٽر پيداوار ۽ پوکيل ايراضي=== 1957–58ع کان 1995–96ع تائين في هيڪٽر پيداوار 811 ڪلوگرام مان وڌي 2,119 ڪلوگرام تائين پهتي، جيڪا لڳ ڀڳ 261 سيڪڙو واڌ ڏيکاري ٿي. 1995–96ع کان 2010–11ع تائين پيداوار ۾ واڌ جي رفتار سست رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ پوکيل ايراضي ۾ نمايان واڌ نه ٿي. پاڻي جي کوٽ، برسات جي مقدار ۽ وقت، زرعي انپُٽس جي گهٽ فراهمي ۽ قيمتن ۾ واڌ جهڙا عنصر ان رجحان سان لاڳاپيل رهيا<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي قرض ۽ سرمايو=== 2000–2001ع ۾ زرعي شعبي لاءِ مجموعي قرضن جي رقم لڳ ڀڳ 45 ارب رپيا هئي، جيڪا 2015–16ع تائين وڌي 600 ارب رپين تائين پهچي وئي. سنڌ ۾ زرعي قرضن جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي، جنهن کي انتظامي ۽ ادارتي سببن سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سبز انقلاب ۽ ان جا اثر=== 1960ع واري ڏهاڪي دوران سبز انقلاب (گرين ريووليوشن) تحت ڪڻڪ ۽ چانورن جون نيون قسمن متعارف ڪرايون ويون. ان دور ۾ پاڪستان ۾ خوراڪ جي پيداوار ۾ ٽن ڀيرا واڌ ٿي ۽ زرعي واڌ سان گڏ مجموعي معاشي واڌ به وڌي. بهرحال، ننڍن آبادگارن لاءِ ان انقلاب جا فائدا محدود رهيا<ref name=" ايڪانومي "/>. ===اهم فصل، باغ ۽ پيداوار=== سنڌ ۾ ڪپهه جي قومي پيداوار ۾ حصو 1947ع ۾ لڳ ڀڳ 33 سيڪڙو هو، جيڪو 2005–06ع تائين گهٽجي 20 سيڪڙو ٿي ويو. ڪپهه جي پوکيل ايراضي ۽ پيداوار ۾ گهٽتائي پاڻي جي کوٽ ۽ وڌيڪ منافعي وارن فصلن ڏانهن آبادگارن جي رجحان سان لاڳاپيل رهي<ref name=" ايڪانومي "/>. چانورن جي پوک، پيداوار ۽ في ايڪڙ پيداوار ۾ گذريل ڏهاڪي دوران واڌ ڏٺي وئي. سنڌ باغباني جي شعبي ۾ به اهم حيثيت رکي ٿو. پاڪستان ۾ پيدا ٿيندڙ آم جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو سنڌ مان اچي ٿو، جڏهن ته کجور جي قومي پيداوار جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو به سنڌ ۾ ٿئي ٿو. 2005–06ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 134 هزار ٽن ڪيلا ۽ 70 هزار ٽن امرود پيدا ٿيو<ref name=" ايڪانومي "/>. ڀاڄين جي پوک هيٺ ايراضي 1950ع واري ڏهاڪي کان وڌندي 2014–15ع ۾ لڳ ڀڳ 51,769 هيڪٽر تائين پهتي، جڏهن ته ڪُل پيداوار 356,879 ٽن تائين وڌي. ان جي ابتڙ، دالين (pulses) جي پوک ۽ پيداوار ۾ تازن سالن ۾ گهٽتائي آئي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ٻيلا، مال مويشي ۽ ٻين شعبا=== سنڌ ۾ ٻيلن جي ايراضي پاڻي جي گهٽ وهڪري، غيرقانوني ڪاٽ، زمينن تي قبضي ۽ ڪمزور انتظام سبب گهٽجندي وئي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. پولٽري ۽ ماهيگيري جهڙن شعبن ۾ پيداوار جي واڌ محدود رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زمين جي ملڪيت ۽ زرعي ڍانچي ۾ تبديليون=== 1959ع ۾ مٿين 8 سيڪڙو زميندارن وٽ زرعي زمين جو لڳ ڀڳ 54 سيڪڙو حصو هو، جيڪو 1972ع تائين گهٽجي 32 سيڪڙو ٿيو. ان دور ۾ وچولي درجي جي آبادگارن جي حصي ۾ واڌ آئي، جڏهن ته ننڍن آبادگارن جو حصو گهٽ ٿيو. بهرحال، زمين جي ورهاست جا انگ گهڻو ڪري خانداني ورڇ سبب اصل ڍانچي کي مڪمل طور ظاهر نٿا ڪن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جي زرعي جنسن جي فھرست=== === سنڌ جي ٻجن کي فھرست=== ===سنڌ جي ميون جي فھرست=== === سنڌ جي مصالحن جي فھرست=== ===سنڌي جي سبزين جي فھرسث=== === سنڌ جي اناج جي فھرست=== === سنڌ جي دالين جي فھرست=== === پکين جي فارمنگ=== === مڇين جي فارمنگ=== === ڊيري جي صنعت=== === مڇيگيري ۽ صنعت=== === مھاڻن جي تنظيمن جي فھرست=== ===سنڌ جي فصلن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ ۾ پوکجندڙ سڀ فصل (موسم، قسم ۽ تفصيل سان) ! نمبر ! موسم ! فصل جو قسم ! فصل ! پوک جو وقت ! ڪٽائي جو وقت ! اهم نوٽ |- | 1 | خريف | وڏو فصل | [[ڪپھ]] | اپريل–مئي | آڪٽوبر–ڊسمبر | سنڌ جو اهم صنعتي فصل؛ پاڻي ۽ موسم تي حساس |- | 2 | خريف | وڏو فصل | [[چانور]] | جون–جولاءِ | آڪٽوبر–نومبر | بالائي ۽ هيٺين سنڌ ۾ وڏي پيماني تي |- | 3 | خريف | وڏو فصل | [[ڪمند]] | فيبروري–مارچ / سيپٽمبر | نومبر–مارچ | ساليانو فصل؛ کنڊ صنعت جو بنياد |- | 4 | خريف | اناج | [[جوئر]] | جون–جولاءِ | سيپٽمبر–آڪٽوبر | اناج ۽ چارُو ٻنهي لاءِ |- | 5 | خريف | اناج | [[ٻاجھري]] | جون–جولاءِ | سيپٽمبر | خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 6 | خريف | اناج | [[مڪئي]] | جولاءِ | آڪٽوبر | خوراڪ ۽ چارُو |- | 7 | خريف | دال | [[مڱ]] | جولاءِ | سيپٽمبر | ٿوري پاڻي ۾ به پوکجي ٿي |- | 8 | خريف | دال | [[ماش]] | جولاءِ | سيپٽمبر | مٽيءَ جي زرخيزِي وڌائي ٿي |- | 9 | خريف | دال | [[مٽر]] | جون | ڊسمبر | ڏکڻ سنڌ ۾ محدود |- | 10 | خريف | تيلدار | [[تر]] | جولاءِ | سيپٽمبر | روايتي تيلدار فصل |- | 11 | خريف | تيلدار | [[سورج مُکي]] ( | فيبروري / جولاءِ | مئي / آڪٽوبر | تيل لاءِ جديد فصل |- | 12 | ربيع | وڏو فصل | [[ڪڻڪ]] | نومبر | مارچ–اپريل | سنڌ جو بنيادي خوراڪي فصل |- | 13 | ربيع | اناج | [[جَو]] | نومبر | مارچ | خشڪ علائقن لاءِ موزون |- | 14 | ربيع | دال | [[چڻا]] | آڪٽوبر | مارچ | برساتي ۽ نيم آبپاشي علائقا |- | 15 | ربيع | دال | [[مھري]] | آڪٽوبر | مارچ | محدود پيماني تي |- | 16 | ربيع | تيلدار | [[سرنھن]] | آڪٽوبر | فيبروري | روايتي تيلدار فصل |- | 17 | ربيع | تيلدار | [[ڪينولا]] | آڪٽوبر | مارچ | جديد تيلدار فصل |- | 18 | زيد / گرمي | دال | [[مڱ]] (Summer mung) | فيبروري | مئي | مختصر مدتي فصل |- | 19 | زيد / گرمي | ڀاڄيون | [[ھنداڻو]] | فيبروري | مئي–جون | تجارتي ڀاڄي فصل |- | 20 | ساليانو | ميوا | [[انب]] | باغ لڳائڻ: جولاءِ–آگسٽ | مئي–جولاءِ | سنڌ جو مشهور باغاتي فصل |- | 21 | ساليانو | ميوا | [[کجور]] | باغ لڳائڻ: آگسٽ | آگسٽ–سيپٽمبر | سنڌ پاڪستان جي اڌ کان وڌيڪ پيداوار ڏئي ٿي |- | 22 | ساليانو | ميوا | [[ڪيلو]] | سڄو سال | سڄو سال | حيدرآباد–ٽنڊو محمد خان علائقو |- | 23 | ساليانو | ڀاڄيون | [[بصر]] | آڪٽوبر | مارچ–اپريل | ملڪ گير فراهمي |- | 24 | ساليانو | ڀاڄيون | [[ٽماٽو]] | آگسٽ / جنوري | نومبر / اپريل | تازو ۽ پروسيسنگ لاءِ |- | 25 | ساليانو | چارُو | [[برسيم]] (Berseem) | آڪٽوبر | مارچ | کير واري مال لاءِ اهم |} ===سنڌ جي زرعي اوزارن جي فھرست=== === سنڌ جي زرعي منڊين جي فھرست=== ===سنڌ جي زرعي ادارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ادارو ! بنيادي مقصد ! عملي ڪردار / نوٽ |- | 1 | [[سنڌ زرعي کاتو]] (Sindh Agriculture Department) | زرعي پاليسي، فصلن جي واڌ، هارين جي مدد | سنڌ ۾ فصلن، باغباني، زرعي توسيع (Extension)، ٻج ۽ زرعي خدمتن جو مرڪزي سرڪاري ادارو |- | 2 | [[سنڌ آبپاشي کاتو]] (Sindh Irrigation Department) | زرعي پاڻي جي فراهمي | واهن، بندن، بئراجن ۽ زرعي آبپاشي نظام جي سنڀال؛ سنڌ جي زراعت جو بنياد |- | 3 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي، ٽنڊو ڄام]] (Sindh Agriculture University, Tando Jam) | زرعي تعليم ۽ تحقيق | سنڌ جو وڏو زرعي تعليمي ادارو؛ زراعت، باغباني، جانورن، فوڊ ٽيڪنالاجي ۾ ڊگريون |- | 4 | [[سنڌ زرعي تحقيقاتي ادارو]] (Sindh Agriculture Research Institute – SARI) | فصلن تي سائنسي تحقيق | نون ٻجن، پيداوار، زرعي ٽيڪنالاجي ۽ موسمي اثرن تي تحقيق |- | 5 | [[نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ آف ايگريڪلچر]] (Nuclear Institute of Agriculture – NIA) | جديد زرعي تحقيق | ايٽمي ٽيڪنالاجي ذريعي ٻج، فصلن جي بهتري ۽ پيداوار تي تحقيق |- | 6 | [[سنڌ سيڊ ڪارپوريشن]] (Sindh Seed Corporation) | تصديق ٿيل ٻج جي فراهمي | هارين کي معياري ۽ سرڪاري طور منظور ٿيل ٻج مهيا ڪرڻ |- | 7 | [[سنڌ فوڊ ڊپارٽمينٽ]] (Sindh Food Department) | خوراڪ جي تحفظ | ڪڻڪ ۽ ٻين بنيادي غذائي شين جي خريد، ذخيرو ۽ ورڇ |- | 8 | [[سنڌ لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتو]] (Sindh Livestock & Fisheries Department) | مالداري ۽ مڇي صنعت جي ترقي | جانورن، کير، گوشت ۽ مڇي مار شعبي جي بهتري |- | 9 | [[پاڪستان زرعي تحقيقاتي ڪائونسل – سنڌ]] (Pakistan Agricultural Research Council – Sindh) | وفاقي زرعي تحقيق | قومي سطح جي زرعي تحقيق؛ سنڌ ۾ تحقيقي اسٽيشنون |- | 10 | [[انٽرنيشنل رائس ريسرچ انسٽيٽيوٽ – پاڪستان]] (IRRI Pakistan) | چانور جي پيداوار ۾ بهتري | سنڌ جي چانورن وارن علائقن ۾ جديد تحقيق ۽ تربيت |- | 11 | [[سنڌ آبادگار بورڊ]] (Sindh Abadgar Board) | هارين جي نمائندگي | زرعي حقن، پاڻي جي ورڇ ۽ پاليسين تي هارين جو آواز |- | 12 | [[سنڌ رورل سپورٽ آرگنائيزيشن]] (Sindh Rural Support Organization – SRSO) | ڳوٺاڻي زرعي ترقي | ننڍن هارين، ڪميونٽي زراعت، آمدني وڌائڻ جا منصوبا |- | 13 | [[ورلڊ وائلڊ لائيف فنڊ پاڪستان]] (WWF Pakistan – Sindh Agriculture) | پائيدار زراعت | پاڻي، ماحول، ڪپهه ۽ چانورن ۾ پائيدار طريقا |- | 14 | [[فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن]] (FAO Pakistan) | خوراڪ ۽ زرعي پاليسي | گڏيل قومن جو ادارو؛ سنڌ ۾ خوراڪ، زراعت ۽ موسمي تبديلي منصوبا |} === سنڌ جي زرعي تنظيمن جي فھرست=== ==آبپاشي نظام== سنڌ جو آبپاشي نظام تاريخي طور روايتي طريقن جهڙوڪ کوهن، نهرن، تلائن، ٽيوب ويلن ۽ قدرتي نالن تي ٻڌل رهيو آهي. جديد دور ۾ بئراجن جي تعمير سان آبپاشي نظام کي نئين سر منظم ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي زرعي زمين کي پاڻي فراهم ٿيڻ لڳو. سنڌ ۾ بئراجن جي ذريعي ڪُل لڳ ڀڳ 13.5 ملين ايڪڙ زمين آبپاشي هيٺ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سکر بئراج 1932ع ۾ تعمير ٿيو، جيڪو ست نهرن وسيلي لڳ ڀڳ 7.63 ملين ايڪڙ زمين کي سيراب ڪري ٿو. انهن نهرن ۾ نارتھ ويسٽرن ڪينال، دادو ڪينال، [[خيرپور فيڊر ويسٽ]]، [[روهڙي ڪينال]]، [[خيرپور فيڊر ايسٽ]] ۽ [[نارا ڪينال]] شامل آهن. [[ڪوٽڙي بئراج]] 1955ع ۾ تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ڪلري باغار فيڊر]]، [[لوئر پنياري فيڊر]] ۽ [[ڦليلي نئين]] وسيلي لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي پاڻي فراهم ڪري ٿو. [[گڊو بئراج]] 1962ع ۾ مڪمل ٿيو، جيڪو بيگهاري [[سنڌ فيڊر]]، [[ڊيزرٽ پٽ فيڊر]]، [[گهوٽي فيڊر]] ۽ [[ريڻي ڪينال]] وسيلي پڻ لڳ ڀڳ 3.0 ملين ايڪڙ زمين کي آبپاشي فراهم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===پاڻيءَ بابت بين الصوبائي تڪرار ۽ معاهدا=== 1945ع ۾ سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ پاڻيءَ بابت هڪ معاهدو طئي ٿيو، پر اهو گورنر جنرل جي منظوري حاصل نه ڪري سگهيو. 1960ع ۾ پاڪستان ۽ ڀارت وچ ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان [[سنڌ طاس معاهدو]] (Indus Waters Treaty) طئي ٿيو، جنهن تحت ٽن اوڀر وارن دريائن (راوي، بياس ۽ ستلج) جو پاڻي ڀارت کي، ۽ ٽن اولهه وارن دريائن (سنڌو، جهلم ۽ چناب) جو پاڻي پاڪستان کي ڏنو ويو. هن معاهدي جي ڳالهين ۾ سنڌ جي سڌي نمائندگي شامل نه هئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 1991ع ۾ [[پاڻي جي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ، 1991|پاڻي ورڇ بابت نئون واٽر اڪارڊ]] طئي ٿيو، جنهن تحت پاڻيءَ جي ورڇ لاءِ هي تناسب مقرر ڪيو ويو: [[پنجاب]] 37 سيڪڙو، سنڌ 37 سيڪڙو، [[بلوچستان]] 12 سيڪڙو ۽ [[خيبر پختونخواهه]] 14 سيڪڙو. ان ئي سال [[انڊس ريور سسٽم اٿارٽي]] (IRSA) قائم ڪئي وئي، جنهن جو مقصد صوبن وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ جو انتظام سنڀالڻ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪوٽڙي کان هيٺ وهڪري جون ضرورتون=== 2005ع ۾ ڪيل ٻن مطالعي موجب، [[ڪوٽڙي بئراج]] کان هيٺ ماحولياتي توازن برقرار رکڻ لاءِ سڄي سال گهٽ ۾ گهٽ 5,000 ڪيوسڪ پاڻيءَ جي وهڪري ۽ پنجن سالن ۾ مجموعي طور 25 ملين ايڪڙ فوٽ (MAF) پاڻي جي ضرورت ڄاڻائي وئي. بهرحال، صوبن جي وچ ۾ اختلاف سبب انهن سفارشن تي عملي اڳڀرائي نه ٿي سگهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===نون ڊيمن بابت صوبائي موقف=== پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ورڇ بابت خدشن سبب سنڌ سميت ٻين صوبن نون ڊيمن جي تعمير بابت اعتراض ظاهر ڪيا آهن. 2000ع واري ڏهاڪي دوران مختلف ڪاميٽيون جوڙيون ويون، پر هن مسئلي تي مڪمل اتفاق راءِ اڃا تائين حاصل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (LBOD)=== [[ليفٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ وفاقي حڪومت ۽ سنڌ حڪومت طرفان [[عالمي بئنڪ]] جي سهڪار سان شروع ڪيو ويو. هن منصوبي جو مقصد نوابشاهه، [[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]]، [[ميرپورخاص ضلعو|ميرپورخاص]] ۽ [[بدين ضلعو|بدين]] ضلعن جي ٻن ملين هيڪٽرن کان وڌيڪ زمين مان نيڪال ٿيندڙ پاڻي کي [[عربي سمنڊ]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو. منصوبي کي مختلف فني ۽ انتظامي مسئلن کي منهن ڏيڻو پيو، جن ۾ سار سنڀال بابت ادارتي غير وضاحت، مالي کوٽ، [[سنڌ ۾ سمنڊ جي چارج|سمنڊ جي چاڙهه]]، نيڪال جو پوئتي وهڪرو، [[صنعتي نيڪال]] ۽ ساحلي مٽيءَ جي کاري ٿيڻ جا مسئلا شامل آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين (RBOD)=== [[رائيٽ بئنڪ آئوٽ فال ڊرين منصوبو]] [[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]]، [[قمبر شھدادڪوٽ ضلعو|قمبر-شهدادڪوٽ]]، دادو ضلعو|دادو]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ضلعن لاءِ تجويز ڪيو ويو، جنهن کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو. بهرحال، هي منصوبو اڃا تائين مڪمل نه ٿي سگهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ادارياتي سڌارا ۽ جديد منصوبا=== 1996ع ۾ وفاقي حڪومت هر صوبي ۾ صوبائي آبپاشي ۽ نيڪال اٿارٽيز قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 1997ع ۾ [[خودمختيار آبپاشي نظام]] متعارف ڪرايو ويو، جنهن تحت صوبائي آبپاشي کاتن کي PIDA ۾ تبديل ڪيو ويو، ايريا واٽر بورڊ (AWBs) ٺاهيا ويا ۽ آبادگارن کي فارمر آرگنائيزيشنز (FOs) ۾ منظم ڪيو ويو. [[سنڌ ايريگيشن اينڊ ڊرينيج اٿارٽي]] (SIDA) 1998ع ۾ قائم ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. 2006ع ۾ عالمي بئنڪ جي سهڪار سان سنڌ ۾ [[واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ، سنڌ|واٽر سيڪٽر امپروومينٽ پروجيڪٽ]] لاڳو ڪيو ويو، جنهن جو مقصد زرعي پيداوار وڌائڻ، آبادگارن جي آمدني ۾ اضافو آڻڻ ۽ آبپاشي نظام جي ڊگهي مدي واري پائيداري کي بهتر بڻائڻ هو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===ڪئنالن ۽ وڏنئ واھن جي فھرست=== ===ڍنڍون ۽ ڍورن جي فھرست=== ===برساتي نئين فھرست=== ===حفاظتي بندن جي فھرست=== === شاخن ۽ فيڊرن جي فھرست=== === ڪورن جو فھرست=== * ڪور ڏاتو === ڊيمن جي فھرست=== # [[حب ڊيم]] # [[چوٽياريون ڊيم]] ===ڪلهوڙا دور جو آبپاشي نظام=== ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ جي آبپاشي نظام کي منظم ۽ وسيع بنيادن تي ترقي ڏني وئي. تاريخي ماخذن موجب، سنڌ ۾ واهن جي منظم کوٽائي جو بنياد ميان نور محمد ڪلهوڙي وڌو، جنهن سنڌو نديءَ جي ساڄي ۽ کاٻي ڪنارن تي واهن جي ذريعي زراعت کي فروغ ڏنو. 1719ع کان پوءِ خاص طور تي سنڌ جي اترين علائقن ۾ نوان واهه کوٽايا ويا، جن جو مقصد زرعي زمينن کي پاڻي فراهم ڪرڻ هو. هن دور ۾ “[[گھاڙ واھ]]” جون ٽي اهم شاخون وجود ۾ آيون، جيڪي علائقي جي آبپاشي نظام جو اهم حصو بڻيون. “[[نور واھ]]” ميان نور محمد ڪلهوڙي جي نالي سان منسوب ڪيو ويو، جڏهن ته “[[شاھ جي ڪڙ]]” سندس وزير شاهه بهاري جي نگرانيءَ ۾ کوٽايو ويو. چانڊڪي پرڳڻي ۾ پڻ ڪيترائي ننڍا وڏا واهه کوٽايا ويا، جن سان مقامي آباديءَ جي زرعي ضرورتن کي پورو ڪيو ويو. ميان نور محمد جي دور ۾ “[[ڪور ڏاتو|ڏاتي جي ڪور]]” پڻ کوٽايو ويو، جيڪو پنهنجي وقت جي دولتمند شخص ڏاتي کهڙي جي ڪوششن سان وجود ۾ آيو. اتر سنڌ ۾ “[[بيگاري واھ]]” جي مکيه شاخ “[[نور واھ]]” به ڪلهوڙا دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هئي. نوشهري ڊويزن ۾ “[[نصرت واھ]]” [[ نصرت خان چانڊيو|نصرت خان چانڊئي]] جي سرپرستيءَ ۾ کوٽايو ويو. ان کان علاوه “[[مراد واھ]]”، “[[باگ واھ]]” ۽ “[[فيروز واھ]]” پڻ ڪلهوڙا دور ۾ کوٽايا ويا، جيڪي [[مراد ڪلھوڙو|مراد ڪلهوڙي]]، [[باگو سيال|باگي سيال]] ۽ [[فيروز ويراڙ]] جهڙن اهم درٻاري شخصيتن سان منسوب آهن. اهي واهه “[[نصرت واھ]]” سان ڳنڍيل هئا، جيڪو بعد ۾ هاڻوڪي [[روهڙي ڪئنال]] جي اهم شاخن مان هڪ بڻيو. ڪلهوڙا حڪمرانن واهن جي کوٽائي، مرمت ۽ صفائيءَ تي خاص ڌيان ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال موجب سنڌ جي خوشحالي ۽ سرڪاري ڍلن جي بروقت وصولي جو دارومدار مؤثر آبپاشي نظام تي هو. ان منظم انتظام سبب ڪلهوڙا دور ۾ سنڌ زرعي لحاظ کان وڌيڪ آباد ۽ سرسبز رهي، ۽ رياستي خزاني جي حالت پڻ مضبوط رهي. حيدرآباد ضلعي ۾ واقع “[[سرفراز واھ]]” به هن دور جي اهم آبپاشي منصوبن مان هڪ هو، جيڪو [[ميان سرفراز خان ڪلهوڙو|ميان سرفراز خان ڪلهوڙي]] کوٽايو هو<ref>سنڌ جا قديم سڪا سنڌ ۾ ڪلهوڙا دور جا سڪا (قسط 2) -- عبداللہ ورياهه؛ رسالو:مهراڻ؛ 1991جلد 1 ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ</ref>. ==صنعت ۽ واپار== === صنعتي ادارن جي فھرست=== ===صنعتي پيداوار=== ===اسٽيل جي صنعت=== ===ڪپڙي جي صنعت=== ===آٽو موبائيل جي صنعت=== ===سافٽويئر صنعت=== ===تعميري صنعت=== ===ڪيميائي صنعت=== ===دوائن جي صنعت=== ===سيمنٽ جي صنعت=== ===پلاسٽڪ جي صنعت=== ===سارين جا ڪارخانا=== ===ڪپھ جا ڪارخانا=== ===ڀاڻ جي صنعت=== === کنڊ جي صنعت=== ===کاڌ خوراڪ واري صنعت=== ===چمڙي جي صنعت=== ===ھنري صنعت=== ===صنعتي زون=== ===زرعي صنعت=== ===ننڊي صنعت=== ===واپار === ===واپاري ادارن جي فھرست=== ===درآمد ۽ برآمد=== ===آبي بندرگاھون=== ===خشڪي وارا بندر=== ===سرمائي جي سيڙپ=== ===بئنڪاري نظام=== ===زرعي جنسن جو واپار=== ==معدنيات ۽ قدرتي وسيلا== ===کاڻون=== ===گيس=== === سنڌ جي گيس وارن ھنڌن جي فھرست=== ===تيل=== === سنڌي جي تيل وارن ھنڌن جي فھرست=== ===گرينائيٽ=== === سنڌ ۾ معدنياتي تلاش=== ==توانائي == ====ڪراچي اليڪٽرڪ==== ====حيسڪو==== ====سيپڪو==== ====بجلي جي پيداوار==== ====قابل تجديد توانائي==== ====ايل اين جي==== ====سي اين جي==== ====پيٽرول جي ترسيل جو نظام==== === سنڌ جو ڪوئلو=== === سنڌ جي معدنيات جي فھرست=== === سنڌ جي معدنياتي ادارن جي فھرست=== # [[سنڌ ڪول اٿارٽي]] === سنڌ جي کاڻن جي فھرست=== ==خدمتن وارا شعبا== ====صحت جو پيشو==== ====قانون جو پيشوئ==== ====تدريسي پيشو==== ====انجينئرنگ ۽ فني شعبو==== ====ٽرانسپورٽ==== ===پوليس=== == سنڌ جي آبهوا == {{Main|سنڌ جي آبهوا}} سنڌ جي آبهوا بنيادي طور تي خشڪ ۽ انتهائي درجا حرارت واري آهي، جنهن ۾ گرمي ۽ ٿڌ ٻنهي جون شدت واريون حالتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. برسات غير يقيني ۽ گهٽ مقدار ۾ ٿئي ٿي، جڏهن ته گرمي جو دور گهڻو ڊگهو هوندو آهي. سامونڊي ڪناري سان لڳ علائقن ۾ آبهوا نسبتاً گهميل رهي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي علائقا عربي سمنڊ مان ايندڙ سامونڊي هيرن جي اثر هيٺ آهن. اهي هيرون عام طور سال جا لڳ ڀڳ چار مهينا لڳنديون آهن ۽ انهن جي ڪري ساحلي ۽ ويجهن اندرين علائقن ۾ ٿڌڪار ۽ نمي پيدا ٿئي ٿي. ڏکڻ اولهه وارو چوماسو جون کان سيپٽمبر تائين سنڌ مٿان گذري ٿو، پر اڪثر حالتن ۾ ان مان گھڻي برسات نٿي پوي. [[چوماسو|چوماسي]] جا ڪڪر گهڻو ڪري تپيل زمين مٿان گذرڻ دوران ٻاڦ بڻجي وڃن ٿا، جنهن سبب مينهن جي مقدار تمام محدود رهي ٿي. البت، چوماسي جي موجودگي هوا جي گرمي گهٽائي ٿي ۽ ڪجهه وقت لاءِ ٿڌاڻ پيدا ٿئي ٿي، خاص ڪري ڏکڻ سنڌ ۽ ٿر جي ڏاکڻي حصن ۾، جتي اها گرم ريگستاني هوا جي جاءِ وٺي ٿي. سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۾ [[سامونڊي هير]] جو اثر اتر طرف محدود آهي ۽ عام طور حيدرآباد کان اڳتي پڊعيدن تائين پهچي ٿو. ان کان اتر طرف، خاص طور لڪي ٽڪرين جي ڏکڻي ڇيڙي کان اڳتي، سامونڊي هير جو اثر تقريباً ختم ٿي وڃي ٿو. اهڙا علائقا مٿين سنڌ جي سخت آبهوا هيٺ اچن ٿا، جتي گرمي جو دور ست مهينا يا ان کان وڌيڪ رهي ٿو. مٿين سنڌ ۾ گرمي انتهائي شديد هوندي آهي. اپريل کان پوءِ راتيون به ٻوسٽ واريون ٿين ٿيون ۽ گرمي پد گهڻو ڪري پرهه کان اڳ به 100°F کان هيٺ نٿو لهي. مئي ۽ جون جي مهينن ۾ ڇانوَ ۾ گرمي پد 120°F کان 125°F تائين پهچي سگهي ٿو. هي علائقو انتهائي خشڪ هوندو آهي ۽ گرم، خشڪ هوائون (لُڪ) عام آهن. برسات جيڪڏهن پوي به ٿي ته اها اڪثر ٿوري وقت لاءِ ۽ تيز وسڪاري جي صورت ۾ ٿئي ٿي. آبهوا جي بنياد تي سنڌ کي مقامي طور ٽي حصا سمجهيو وڃي ٿو: سرو (مٿين سنڌ)، وچولو (وچ سنڌ)، ۽ لاڙ (هيٺين سنڌ). غير مقامي ورهاست ۾ سنڌ کي عام طور مٿين ۽ هيٺين سنڌ ۾ ورهايو ويندو آهي، ۽ سياسي ۽ انتظامي ورڇ به گهڻو ڪري انهيءَ بنياد تي رهي آهي. آبهوا جي هن تفاوت جي باوجود، سنڌ جي نباتات ۾ وڏو بنيادي فرق نظر نٿو اچي. سنڌ جي قدرتي نباتات خشڪ، گهٽ برساتي، وارياسي ۽ [[ڪلراٺي زمين]] سان هم آهنگ آهي. هتي اهڙا وڻ ۽ ٻوٽا گهڻا آهن، جن ۾ پن تمام ٿورا هوندا آهن يا بلڪل نه هوندا آهن. ڪنڊيدار وڻڪار، جهڙوڪ [[ٻٻر]]، [[ڪنڊي]] ۽ ٻير، سنڌ جي گهڻن علائقن ۾ عام آهي. ڪچي ۽ آبپاشي وارن علائقن ۾ نباتات نسبتاً گهڻي ۽ وڌيڪ ورڇيل آهي، جڏهن ته ٽاڪرو ۽ وارياسي علائقن ۾ ساڳي نباتات گهٽ مقدار ۾ ملي ٿي. ٻٻر جهڙا وڻ ٽاڪرن ۾ وڌيڪ بندرا ۽ ننڍا ٿين ٿا. وارياسي علائقن جا مخصوص بي⁠پن ٻوٽا، جهڙوڪ [[کپ]] ۽ [[ڦوڳ]]، ڪڏهن ڪڏهن زرعي ۽ آبپاشي علائقن ۾ به واريءَ جي ٽڪرن تي ملي وڃن ٿا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته نباتات جو تعلق بنيادي طور زمين جي بناوت ۽ پاڻي جي دستيابي سان آهي. ===موسمياتي کاتو=== ===سنڌ جون موسمون=== ===سنڌ جو چوماسو=== == سنڌ جي نباتات == سنڌ جنهن نباتاتي علائقي جو ڀاڱو آهي، تنهن ۾ ذري گهٽ سڄو پنجاب، الهندو راجپوتانا، ڪاٺياواڙ ۽ ڪڇ اچي وڃن ٿا، ۽ جيتوڻيڪ هندستان جي ٻين علائقن ۾ ٿيندڙ ٻوٽا هت به ٿيندا آهن، پر گهڻي نسبت اولهه وارن ملڪن، مڪران، ايراني نار جي گرم ڀاڱن، عراق ۽، جيئن اڳيئي چيو اٿئون، مصر سان اٿس، جتان جي آبهوا ساڳي آهي. ===سنڌ جي وڻن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" |+ سنڌ صوبي ۾ موجود اهم وڻن جي فهرست ! نمبر ! عام نالو ! بوٽنيڪل نالو ! مختصر تعارف / حيثيت |- | 1 | [[ڪنڊي|ڪَنڊي]] | ''Prosopis cineraria'' | ريگستاني علائقن جو اهم مقامي وڻ؛ ڇانوَ، ايندھن ۽ چارن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. |- | 2 | [[ٻٻر]] (بابُل) | ''Acacia nilotica'' | دريائي ۽ ميداني علائقن ۾ عام؛ ڪاٺ ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 3 | [[آسري]] | ''Tamarix aphylla'' | لوڻياتي ۽ خشڪ زمينن ۾ وڌندڙ؛ هوا روڪڻ لاءِ اهم. |- | 4 | [[ڪرڙ]] | ''Capparis decidua'' | ٿر ۽ خشڪ علائقن جو مقامي وڻ؛ چارن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 5 | [[خوشبودار ٻٻر]] | ''Acacia farnesiana'' | خوشبودار گلن سبب سڃاتل؛ دوائن ۽ خوشبوءَ ۾ استعمال. |- | 6 | [[ٻانھن]] | ''Populus euphratica'' | سنڌو درياهه جي ڪنارن تي وڌندڙ؛ دريائي نظام لاءِ اهم. |- | 7 | [[ديوي (وڻ)]] / (ولائتي ڪَنڊي) | ''Prosopis juliflora'' | غير ملڪي وڻ؛ تيزي سان وڌندڙ، پر ماحولياتي نقصانڪار پڻ. |- | 8 | [[سراھ|سِراهه]] | ''Albizia lebbeck'' | ڇانوَ ۽ ڪاٺ لاءِ مشهور؛ شھرن ۾ لڳايو ويندو آهي. |- | 9 | [[نم]] | ''Azadirachta indica'' | دوائن ۾ تمام اهم؛ جراثيم ڪُش خاصيتون. |- | 10 | [[ٻير]] | ''Ziziphus mauritiana'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ غذائي ۽ معاشي اهميت. |- | 11 | [[ڄمون (وڻ)|ڄمون]] | ''Syzygium cumini'' | ڦر ۽ دوائن ۾ استعمال؛ شگر لاءِ فائديمند. |- | 12 | [[گدامڙي (وڻ)|گدامڙي]] | ''Tamarindus indica'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ کاڌي ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 13 | [[سھانجڻو]] | ''Moringa oleifera'' | غذائيت سان ڀرپور؛ پن ۽ ڦريون استعمال ٿين ٿيون. |- | 14 | [[اڇو تمر]] | ''Avicennia marina'' | سنڌ جي ساحلي علائقن جو اهم وڻ؛ سامونڊي ڪٽاوَ کان بچاءُ. |- | 15 | [[بڙ]] | ''Ficus benghalensis'' | وڏو ڇانوَ ڏيندڙ وڻ؛ سماجي ۽ مذهبي اهميت. |- | 16 | [[پپل]] | ''Ficus religiosa'' | مذهبي لحاظ کان اهم؛ آڪسيجن فراهمي ۾ نمايان. |- | 17 | [[ڄار (وڻ)|ڄار]] | ''Salvadora oleoides'' | خشڪ علائقن جو وڻ؛ ايندھن ۽ دوائن ۾ استعمال. |- | 18 | [[مسواڪ]] | ''Salvadora persica'' | ڏندن جي صفائي لاءِ مشهور؛ دوائن ۾ استعمال. |- | 19 | [[ليسڙو]] (گيدوڙو) | ''Cordia myxa'' | ڦر ڏيندڙ وڻ؛ ڳوٺاڻن علائقن ۾ عام. |- | 20 | [[انب (وڻ)|انب]] | ''Mangifera indica'' | قومي ڦر؛ باغباني ۽ معيشت لاءِ اهم. |- | | | | |- | | | | |- | | | | |+ | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- |} === سنڌ جي ٻوٽن جي فھرست=== ===سنڌ جي گلن جي فھرست=== ===سنڌ جي جڙي ٻوٽين جي فھرست=== == سنڌ جي حيواني جيوت == علم حيوانات جي جن ماھرن پھريائين سنڌ جي جانورن تي تحقيق ڪئي، سي آھن برنس (Burnes) 1830ع، گرفٿ (Griffith) 18399ع، ھيوم ۽ ڊي (Hume and Day) 1872ع، بلان فورڊ (Blanford) 1971ع کان 1977ع، بٽلر (Butler) 1879ع، مري (Murray) 1884ع، اوٽس (Oates) 1889ع، ايٽڪن (Aitken) 19077ع، ٽائيسھرسٽ (Ticehurst) 1917ع کان 1920ع ۽ ايٽس (Eates) 1920 کان 1954ع، منٽن (Minton) 19622ع ۾ سنڌ ۽ لسٻيلي جي جانورن جي ڏسڻي (Key) ٺاھي. صديقي 18699ع ۾ جانورن جي لسٽ ٺاھي تيار ڪئي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> محي الدين (71-1964ع) سنڌ جي مڇين، نانگن، پکين، ڪڪڙن، ٻڪرين، ڍڳين ۽ مينھن جي پروٽوزوان (Protozoan) ۽ ھيلمينٿي (Helminthic) فاعلن تي ڪم ڪندي نيون جنسون ۽ ڪي نوان مفعول دريافت ڪيا آھن. مجيب سنڌ جي دريائي مڇين ۽ سامونڊي مڇين جي ھيلمينٿڪ فاعلن تي ڪم پئي ڪيو آھي ۽ ڪي نيون جنسون ۽ قسم دريافت ڪيا آھن. ترمذي سنڌ جي سامونڊي ڪپر واري پٽي ۾ ڪرسٽيشيا (Crustacea) تي پئي ڪم ڪيو آھي. فصلن کي نقصان پھچائيندڙ جيتن جڻين تي بھ چڱو ڪم ڪيو آھي. جيتوڻيڪ انھن ۾ اھي جيت ۽ چچڙ شامل نھ آھن، جن جو انسانن ۽ جانورن جي بيمارين سان واسطو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === ڪرنگھي وارا جانور (vertebrates) === پنڊپھڻ (Fossils): بلئنفورڊ ۽ فيڊن پھريون ڀيرو منڇر مان سنھ 76-1874ع ۾ [[پنڊپھڻ]] جمع ڪيا. ٽيھ سال پوءِ پلگرم ۽ ان سان گڏ ڪم ڪندڙن [[ڀڳو ٺوڙهو|ڀڳي ٽوڙھي]] ويجھو تمام گھڻا پنڊپھڻ لڌا. پلگرم (1934ع) ھيٺين منڇر جي ٽن ڀاڱن کي ڪامليل (ميلوٽيشن)، چنجي (ٽارٽونيشن) ۽ ڍوڪ پٺاڻ (لوئر پلايوسين) وارين منزلن جي برابر سمجھيو ۽ ساڳئي وقت مٿئين [[منڇر ڍنڍ|منڇر]] کي سوالڪ واري بولڊر ڪانگھلومريٽ منزل (مڊل پلئسٽوسين) جي برابر تسليم ڪيو. سنڌ ۾ ھڪ گوشت کائيندڙ، اٺ سونڊ وارا، ٽي کُرن وارا، يارھن ٻڌي تعداد ۾ کُرن وارا ۽ ٽي سُرڻن يا رڙھندڙ جانورن جا ’پنڊپھڻ‘ سڃاتا ويا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === جيئرا قسم (Living Forms) === کير ڌارائيندڙ ٿڻن وارا جانور. جيترو ڌيان پکين تي ڏنو ويو آھي، اوترو کير ڌارائيندڙ يعني ٿڻن وارن جانورن تي نہ ڏنو ويو آھي. ٿڻن وارن جانورن جا ڪل 73 قسم آھن، جيڪي سنڌ ۾ رھن ٿا. انھن ۾ 20 گوشت کائيندڙ، 20 چمڙا، 4 جيت کائيندڙ، 15 ڪئا ۽ نوريئڙا وغيرھ، 9 کُرن وارا، 4 ويل ۽ ڊالفن ۽ ھڪ ڇِلر شامل آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref><br> '''گوشت خور جانور''': ڏسڻ ۾ ائين ٿو اچي تھ چيتو ڪنھن وقت سنڌوءَ جي ڪڇي ۾ ۽ روھڙيءَ طرف رھندو ھو. روھڙي ۾ ھن جو زور ڏسڻ ۾ اچي ٿو. سنڌ ۾ چيتا سن 1886ع تائين ماريا ويا. ٻين گوشت کائيندڙن ۾ پلنگ (Panther) جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ڪافي تعداد ۾ پکڙيل ھو، سو ھاڻي رڳو کيرٿر جبلن ۾ محدود آھي. اھو خصوصًا ھلڪي رنگ جو آھي ۽ سندس بج ھندستاني پلنگ کان ڊگھا آھن. لڌڙو جيڪو لاڙڪاڻي ۽ ميرپور ساڪري ۾ ملندو ھو، سو گھڻي قدر گھٽجي ويو آھي. جھنگ ٻلو، سنڌ جي عام جھنگلي ٻلي، بُجُر ٻلو (Caracal Lynx) جيڪا ھاڻي ٿر ۾ اڻ لڀ ٿيندي وڃي؛ مشڪ ٻلو (Civet Cat) جيڪو ڳوٺن جي چوڌاري ملندو آھي، اھي سڀ سنڌ جي جھنگلن جا ٻلا آھن. ڳور پٽ جيڪو قبرن کوٽڻ ۽ مئل ماڻھن تي تڳڻ لاءِ مشھور آھي، سو بہ سنڌ ۾ ٿئي ٿو. چراخ ۽ لڌڙو جنھن جي پٺيان سدائين کلن جا واپاري ھوندا آھن، سي آھستي آھستي اڻلڀ ٿيندا وڃن. بگھڙ، گدڙ، لومڙ ۽ نور وغيره ٻيا گوشت کائيندڙ جانور آھن. '''چمڙا''': سنڌ ۾ چمڙن جا 13 قسم آھن، جن ۾ ھڪ ميوو کائيندڙ چمڙن جو (Fruit Bat)، ٻہ ڪُئي – پُڇ چمڙن جا، ٻہ قبائي (Tomb bat) چمڙن جا ۽ چار ڄامڙن چمڙن جا قسم شامل آھن. '''جيت کائيندڙ''': جيت کائڻ وارا جانور سنڌ ۾ تمام گھٽ آھن، جن ۾ ھڪ مسڪ شُرو (Musk Shrew) ۽ ٽن قسمن جا ڄاھا شامل آھن. '''روڊنيشا''': (Rodentia):ھن قسم ۾ ھڪ قسم جو سيھڙ، جيڪو خاص ڪري پٽاٽي جي فصل کي کائيندو آھي. نوريئڙو ۽ پنڌرھن قسم جي ڪُئن جا، جن ۾ ننڍي پُڇ وارا توڙي بجر پڇ وارا، ۽ ٿلھي منھن وارا وڏا ڪئا شامل آھن. '''سيٽيشيا''': (Cetacea):ھن ۾ سنڌو درياءَ توڙي گنگا ندي واري ٻلھڻ جا ٻئي قسم سامونڊي آھن، جيڪي سنڌوءَ جي ڊيلٽا ۾ ملندا آھن. پار پوائز (Porpoise) خاص مٺي پاڻيءَ جو جانور آھي ۽ انڌو ٿيندو آھي، ڇو جو ان جون اکيون پوري طرح تيار نہ ٿينديون آھن. ھيءُ سنڌو درياءَ ۾ ملندو آھي. ھن ٻلھڻ جو تيل مھاڻا سنڌن جي سور لاءِ ۽ مشعلن ٻارڻ جي ڪم آڻيندا آھن. ھن کي پڪڙڻ لاءِ مھاڻا خاص سيکاريل لڌڙا استعمال ڪندا آھن. بِلُويل جيڪو وڏي ۾ وڏو کير ڌارائيندڙ جانور تسليم ڪيو وڃي ٿو، سو بہ سنڌ جي سامونڊي ڪنارن کان پرتي ڏٺو ويو آھي ۽ ڀٽ ميٽ تي پڻ پڪڙيو ويو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === گاھ کائيندڙ (Herbivora) === گاھ کائيندڙ جانورن ۾ شامل آھن: ھرڻ، ڪارو ھرڻ، غزال ھرڻ وغيرھ. ڦاڙھو اڃا تائين سنڌ جي دريائي ٻيلن ۾ ڪافي عام آهي (ٽوٽل اندازًا 370 ڦاڙھا). ڪارو ھرڻ جيڪو ھن سڄي اپٻيٽ جي اصلوڪن ھرڻن جو ھڪ قسم آھي، سو تمام سھڻو ٿيندو آھي، ۽ پاڪستان ۾ ھي نسل ختم ٿيڻ تي آھي. سنڌ ۾ ھن نسل جا ھرڻ باقي ڪي ٿورا وڃي کيرٿر جبل ۾ بچيا آھن. ھرڻ، جيڪو ڪنھن وقت سنڌ ۾ ھر ھنڌ ھوندو ھو، سو بہ ھاڻي تمام گھٽ آھي ۽ ٿورڙي تعداد ۾ اڃا تائين کيرٿر ۾ آھن. چنڪارا ھرڻ ۽ ڪاري ھرڻ جي آھستي آھستي گم ٿيڻ جي ڪري بنان ڪنھن شڪ شبھي جي اھو چئي سگھجي ٿو تہ ايشيائي چيتو پڻ انھن جي ڪري ختم ٿي ويو. سنڌ گھر آھي سره جو، جيڪو اڄ ڪلھ کيرٿر جبل ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو. (سرھن جو اندازًا تعداد 1200) گڍ دادو ۾ ڪافي تعداد ۾ ملي ٿو، پر ان کي تحفظ ڏيڻ ضروري آھي. جيئن سڱن وارو ھرڻ، جيڪو سنڌ ۾ مري (Murray) سن 1884ع ۾ ڏٺو ھو، سو اڄ ڪلھ آھي ئي ڪونہ، ۽ سانڀر وانگر ختم ٿي ويو آھي. سوئر جيڪو سنڌ ۾ عام آھي، سو ڏينھون ڏينھن دريائي ٻيلن ۾ وڌندو رھي ٿو ۽ فصلن لاءِ مصيبت آھي. گورخر جيڪو ڪڇ جي رڻ ۾ تمام ٿوري تعداد ۾ وڃي بچيو آھي (اندازًا 20 يا 30) سو اڻلڀ ٿيڻ وارو آھي.<br> '''ڇلر''' (Pholidota): ڇلو مرون لاڙ ۾ ٿئي ٿو، پر آھستي آھستي گھٽبو پيو وڃي ۽ ھاڻي اڻلڀ ٿيندڙ جانورن جي فھرست ۾ شامل آھي. سنڌ ۾ مم ۽ ڀولڙي جو ڪوبہ قسم نہ ٿيندو آھي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === سنڌ جا پکي === سنڌ جي پکين ۾ مخصوص خاصيتون آھن، جيڪي جاگرافيائي بيھڪ ۽ طبعي حالتن جي ڪري ٿيون آھن. سنڌو ماٿري ھڪ ’رڻ‘ وسيلي ھندستان کان ڌار ٿيل آھي، جنھن ڪري ھندستان جا مشھور پکي ھتي ڪين ٿين. ٻئي طرف سنڌ ۽ بلوچستان، ٻين علائقن جھڙوڪ ڏکڻ يورپ، اتر اوڀر آفريڪا، عرب ۽ ايران جي پکين لاءِ کليل آھن. سنڌ جون ڍنڍون ۽ ڌٻڻون، ۽ ان طرف پکين جي لڏي اچڻ جي رستن جي موافقت ڪري سنڌ پکين لاءِ سياري جو گھر آھي. ھيوم (Hume) پنھنجي ڪتاب اسٽري فيدرس (1873ع) ۾ پکين جا 2500 قسم ڄاڻايا آھن، جن جون 25 جنسون آھن. ائٽڪن (سن 1872ع) ڪل 400 جنسون ٻڌايون ۽ ساڳئي وقت ايٽس (Eates). سورلي جي سنڌگزيٽيئر ۾ 426 جنسون ڄاڻايون، جن مان 177 مڪاني ۽ باقي لڏي ايندڙ يا سانگي پکي آھن. سنڌ جي پکين جو تفصيلي بيان ھن مقالي جي دائري کان ٻاھر آھي. مختصر طور سنڌ ۾ ٽن قسمن جا ’پيڻ‘، 2 پيٽيئر (Cormorant)، 6 ٻگھ ۽ ڪانئرا، ھڪ لاکي ڄاڃي، 11 سانھ، 26 ھنجھ ۽ بدڪون، 17 سرڻيون، عقاب ۽ ڳجھون، 6 ڪونجون، 5 تتر ۽ ڀؤنتريا، 6 ٻاٽيڀڙ، 5 باز، ٽٽيھر، پلوور (Plover)، ڦوليارو، چيھو، ڪينو، ٽرن (Tern)، بي ايٽر (Bee eater)، ڪاٺ ڪٽو، ڪنگري، سانھڙو، چنڊول، سينڊ مارٽن (Sand Martin)، وھيو، بلبل، کٽياڻي، شرائيڪ (Shrike)، ٿريش (Thrush)، سينڊ پائپر (Sand Piper) وغيره قسم طور عام ملن ٿا. ڏاڙھي واري ڳجھ کيرٿر جي مٿانھن پٽن ۾ ملي ٿي. سنڌ ۾ جيڪي 6 ٻاٽيڀڙ ملن ٿا، تن مان سواءِ ڳٽو (Largepin Tailed) ۽ امپريل (Imperial) جي سڀ مڪاني آھن. چڪور (Chukor) سنڌ جي مٿانھن پٽن جو تتر آھي. ھندستاني تلور جيڪا اڳ ٿر ۾ عام ھئي، سا ناياب آھي. ھوبارا تلور (Houbara Bustard) بہ ناياب ٿيندي وڃي. فلوريڪن (Florican) جا سن 1875ع تائين عام ھئي، سا بھ ناپيد آھي. سفيد ھنجھھ پڻ منڇر ۾ ملي ٿو. ڪومب بدڪ بہ سنڌ جي ڏکڻن اوڀر ۾ ملي ٿي. ننڍڙو ھنجھ ۽ آڙي پڻ ٿورن حصن ۾ ملن ٿا. بيڪل آڙي (Baikal of Cluckingteal) پڻ سنڌ ۾ ڪڏھن ڪڏھن اچي ٿي. گولڊن آئي (Golden Eye) ۽ چيڪلو صرف ٻن جڳھين، اوڀر ناري ۽ منڇر ۾ ملن ٿا. ڀؤنتريو ھڪ موسمي پکي آھي، جيڪو حب ندي جي آسپاس رھي ٿو. باقي عام ڀؤنتريو (Rain Quail) ڪچي جي علائقن ۾ رھي ٿو. ’مور‘ حيدرآباد ۾ ٿرپارڪر ضلعي ۾ ملي ٿو. واديءَ مھراڻ ٻگھن، سانھھ، ڪانئرن، ڪينو، پيڻ، اگريٽس (Egrets) جي جنت آھي. ھنن جي آنن لاھڻ جون جايون تباه ٿي چڪيون آھن، ۽ ان سان گڏ شڪارين جي ڪري ڪيترا پکي منتشر ٿي ويا آھن. صرف 15 قسمن مان 6 نظر اچن ٿا. اھي سڀ پکي ڌٻڻ وارن ٻوٽن ۾ ئي گذارو ڪن ٿا.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === رڙھندڙ جانور يا سرڻا === سرڻا سنڌ ۾ عام طور ملن ٿا. آبھوا جي موافق ھئڻ ڪري ڪيترا ئي قسم، خصوصًا سانڊا ملن ٿا. ڇو تھ اھي پيلياآرڪٽڪ تائين محدود آھن. واڳون جيڪي ڪنھن زماني ۾ سنڌو درياءَ ۽ ڪن پراڻن ڦاٽن ۾ ھوندا ھئا، سي بہ کلن جي واپارين ڪري ناپيد آھن. ڌٻڻ وارا واڳون (Marsh crocodile) جيڪي ڪنھن وقت ۾ سنڌو درياءَ، ڍنڍن ۽ ڦاٽن ۾ ڏٺا ويندا ھئا، سي پڻ گھڻي ڀاڱي ختم ٿي ويا آھن، سواءِ ھاليجي ڍنڍ جي.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> سنڌ جي ڍنڍن ۽ تلائن ۾ مٺي پاڻي جي ڪڇئن (Turtle) جا چار نرم کلن وارا قسم ملن ٿا. اھي ۽ ساڳئي وقت سائي رنگ جي سامونڊي ڪُمين جا قسم پڻ اقتصادي حيثيت رکن ٿا. ڇاڪاڻ تہ ولايت ۾ کاڌي طور استعمال ۾ اچن ٿا ۽ سندن کلون ڳھن ۽ ھار سينگار جي بہ ڪم اچن ٿيون. سڪي جا ٻن قسمن جا ڪڇئون ۽ مٺي پاڻيءَ جا چئن قسمن جا ڪڇئون ملن ٿا. سانڊن ۾ 11 قسم ڪرڙي (چچين) جا، ھڪيو بليفريس (Eublepharis) اٺ اگامڊس (Agamids)، ٻھ مانٽر (Monitors) يعني ڳوھون، پنج خاص قسم جا سانڊا ۽ ڏھھ اسڪنڪس (Skinks). سنڌ ۾ ڪوبھ شيميلان (Chameleon) ڪون ٿئي. ٿلھي پڇ واري ڪرڙي جو قصو دلچسپ آھي. اھا سنڌ جي خطرناڪ ”ھڻ کڻ“ آھي، جيتوڻيڪ اھا نقصانڪار ناھي. ’ڳوھن‘ جا ٽي قسم سنڌ ۾ ملن ٿا، جيڪي کلن جي واپارين جي ڪري ناياب ٿيندا وڃن. سنڌ ۾ ماڻھو انھن جي کلن مان طنبورا ۽ دھل ٺاھيندا آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز، ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> نانگن جي 43 قسمن مان 21 زھر کان خالي آھن. زھريلي قسمن ۾ چئن قسمن جا ڏند پويان وريل آھن ۽ باقي قسمن جا ڏند اڳيان وريل آھن، جن ۾ زھر ڀريل رھي ٿو. ڏند اڳيان وريل 18 قسمن مان 13 سامونڊي، 2 پِيَڻ، ھڪ واسينگ ۽ ٻھ کَپر آھن. انھيءَ سلسلي ۾ ھندستاني پيڻ جا ٿر ۾ ملي ٿي، سا قابلِ ذڪر آھي. عام چوڻي مطابق اھا پيڻ رات جو سمھڻ مھل ماڻھو جي ڇاتيءَ تي چڙھي، سندس وات ۾ زھر وجھي ھلي ويندي آھي. اھو ماڻھو گلي ۾ سخت سور جي باعث صبح کان اڳ ۾ ئي ختم ٿي ويندو آھي. پيڻ خطرناڪ بلائن مان ھڪ آھي، جا ڏنگي ٿي. جيئن تھ زھر، انسان جي تنتي سرشتي تي اثر انداز ٿئي ٿو، ۽ ماڻھو جي ساه کڻڻ واري نليءَ کي نقصان ٿو رسائي، تنھنڪري ڏنگيل ماڻھو ساه جي گھٽ سبب مري وڃي ٿو. کپر جو زھر، دل ۽ رت تي اثر انداز ٿئي ٿو ۽ رت جي بيجا زبان (جسم جي اندران ۽ ٻاھران) ٿيڻ ڪري موت واقع ٿئي ٿو.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> === مڇيون === سنڌ جو سامونڊي ڪنارو، جنھن تي مڇي مري ٿي، سو 120 ميل تائين پکڙيل آھي، جنھن ۾ ڪيتريون کاريون ۽ ڍوريون آھن. درياءَ جو ڇوڙ ڦرندو رھي ٿو. پراڻا واه جھڙوڪ پراڻي ڦليلي، گھارو ۽ بگھاڙ اڄ بھ موجود آھن. سال 1819ع واري زلزلي درياءَ جي ڇوڙ ۾ ڪافي ڦيرڦار آندي. ڊي (Day) 224 مڇين جا قسم ڄاڻايا آھن، جن مان 160 سامونڊي ۽ 64 مٺي پاڻي جون آھن. صوفي (1957ع) ڪينجھر ڍنڍ مان 33 قسمن جون مڇيون ظاھر ڪيون آھن، جن ۾ 14 قسم پسنديده غذا جي اھميت رکن ٿا. سامونڊي مڇين جي خاص قسمن ۾ ڀوريون ۽ ڪاريون پاپليٽ، سرمائي سالمان (Salmon)، سول (Sole)، سارڊين (Sardine) ۽ بمبئي ڊڪ (Bombay duck) مشھور آھن.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> پلو جيتوڻيڪ سامونڊي آھي، پر آنن لاھڻ لاءِ سنڌو درياءَ جو رخ ڪري ٿو. ھن جي سمنڊ مان لڏپلاڻ فيبروري ۽ مارچ ڌاري ٿئي ٿي. اھا مڇي ذائقيدار ٿئي ٿي، جيتوڻيڪ ان ۾ تمام گھڻا ڪنڊا ٿيندا آھن. پاڻيءَ جي قلت ۽ بئراجن جي ٺھڻ سان پلي جي افزائش تي تمام گھڻو اثر پيو آھي. ان لاءِ ڪو وقتائتو قدم کڻڻ گھرجي تھ جيئن ھن لذيذ مڇيءَ کي بچائي سگھجي. سنڌ جي 64 ڍنڍن، ڍورن ۽ تلائن ۾ ملندڙ مڇين مان ڪُرڙو، موراکي، ٿيلھي، کڳو، سينگاري، ڄرڪو ۽ گندڻ تمام شوق سان کاڌيون وڃن ٿيون. وڏيون ڍنڍون جھڙوڪ ڪينجھر، منڇر ھڏيرو ۽ ھاليجي، مڇين سان ڀرپور آھن. منڇر ڍنڍ جي گھٽجندڙ ايراضي افسوسناڪ آھي، ۽ ان لاءِ ڪو تڪڙو قدم کڻجي. ان جي سڪڻ ڪري پاڪستان ۾ پروٽين جو عظيم ذريعو ناپيد ٿي ويندو. ان سان گڏوگڏ اھي ڍنڍون، لکين لاڏائو پکين جو مندائتو گھر آھن. (Amphibia) ڏيڏرن جا ٽي قسم آھن ۽ ان کان سواٰءِ ٽوڊ (Toad) جا ٻھ قسم سنڌ ۾ ملن ٿا. جانور، انسان ذات جي وايومنڊل جو ھڪ حصو آھن ۽ انسان وانگر ارتقا جو نتيجو آھ.<ref>{ڪتاب: سنڌ صدين کان؛ از: ممتاز مھر؛1982؛ ثقافتي مرڪز،ڀٽ شاھ{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book8/Book_page2.html}}}</ref> ===سنڌ جي جانورن جي فھرست=== ===سنڌ جي جيتن جي فھرست=== === سنڌ جي پکين جي فھرست=== ===سنڌ جي دريائي مڇين جي فھرست=== === سنڌ جي سامونڊي مڇين جي فھرست=== === جانورن جا نيشنل پارڪ=== ===سنڌ جا راڻي باغ=== == آبادي ۽ مردم نگاري (ڊيموگرافي) == سنڌ جي آبادي برطانوي دور ۾ 1891ع ۾ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ 2.9 ملين هئي، جڏهن سنڌ بمبئي پريزيڊنسي جو حصو هئي<ref name="ايڪانومي">The Economy Of Modern Sindh Opportunities Lost & Lessons for Future A detailed book Review by Research & Training Wing PRODUCED BY: RESEARCH & TRAINING WING PLANNING & DEVELOPMENT DEPARTMENT GOVERNMENT OF SINDH , page 5</ref>. 1911ع ۾ سنڌ جي آبادي 3.5 ملين ۽ 1941ع ۾ 4.5 ملين تائين پهتي، جيڪا واڌ معاشي بهتري ۽ لڏپلاڻ سان لاڳاپيل هئي. 1936ع ۾ سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي کان جدا ڪري الڳ صوبو بڻايو ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. برطانوي دور جي آخر تائين سنڌ ۾ مختلف نسلي ۽ مذهبي برادريون، جهڙوڪ مسلمان، هندو، عيسائي، يهودي، پارسي ۽ بهايي، گڏجي رهنديون هيون. ورهاڱي کان اڳ سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آبادي لڳ ڀڳ 70٪ هئي، جيڪا ورهاڱي کان پوءِ اردو ڳالهائيندڙ لڳ ڀڳ 15 لک مهاجرن جي آمد سبب گهٽجي 58٪ تائين آئي<ref name=" ايڪانومي"/>. پاڪستان جي قيام کان پوءِ ملڪ ۾ ڇهه قومي مردم شماريون ٿيون آهن. 2017ع جي مردم شماري موجب پاڪستان جي ڪل آبادي 207,774,520 هئي، جنهن سان پاڪستان دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ بڻيو. 1998ع کان 2017ع تائين پاڪستان جي سالياني سراسري آبادي واڌ جي شرح 2.4٪ رهي. 2017ع ۾ سنڌ جي ڪل آبادي 47,886,051 هئي. ورهاڱي کان پوءِ سنڌ جي آبادي لڳ ڀڳ اٺ ڀيرا وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي وڌڻ جا اهم سبب بين الصوبائي لڏپلاڻ ۽ ڳوٺن مان شهرن ڏانهن منتقلي رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آبادي واڌ جي شرح 1961–1972ع دوران 4.63٪ هئي، جيڪا 1998–2017ع ۾ گهٽجي 2.4٪ ٿي وئي. سنڌ ۾ آباديءَ جي ڪثافت 1981ع ۾ 135 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر هئي، جيڪا 2017ع ۾ وڌي 339 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر ٿي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. 2017ع ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 24.9 ملين مرد ۽ 23 ملين عورتون هيون. سنڌ ۾ صنفي تناسب (Sex Ratio) 108.58 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. ڳوٺاڻن علائقن ۾: 107.8 ۽ شهري علائقن ۾: 109.31<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ 52.02٪ آبادي شهري ۽ 47.98٪ ڳوٺاڻن علائقن ۾ رهندڙ هئي، جنهن سبب سنڌ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري آبادي وارو صوبو آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع جي مردم شماري موجب: انحصاري آبادي: 38.3٪ ڪم ڪندڙ آبادي: 61.7٪ <ref name=" ايڪانومي"/>. 1998ع ۾ عورتن جي ليبر فورس ۾ شرڪت صرف 3٪ هئي، جڏهن ته مردن جي شرڪت 58.8٪ هئي<ref name=" ايڪانومي"/>. تيز شهري واڌ سبب سنڌ ۾ ثانوي ۽ نيم شهري مرڪز جهڙوڪ نوابشاهه (نوشهرو فيروز)، گهوتڪي، ميرپورخاص، عمرڪوٽ ۽ ڄامشورو ترقي ڪري رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ آباديءَ جي تيز واڌ شهريڪاري، معاشي دٻاءُ، وسيلن جي کوٽ ۽ انفراسٽرڪچر تي بار وڌايو آهي. 2017ع تائين سنڌ جي آبادي واڌ جي شرح پاڪستان جي قومي شرح سان برابر ٿي چڪي آهي. {{Main|سنڌ جي مردم نگاري}} آباديءَ جو مطالعو- مردم نگاري، (Demography )علم آبادي- آبادي اڀياس- مردم نگاري- ماڻهن جي آدمشماري جو اڀياس، جنهن ۾ هنڌ، گهاٽائي، عمر، پکيڙ، جنس، نسل، ڌنڌو ۽ ٻيا شمارياتي انگ اکر ڏنل هجن. <ref>{{Citation |title=Demography {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون<!-- Bot generated title --> |url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015021439/http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=Demography |dead-url=yes }}</ref> === سنڌ جي ذاتين ۽ قبيلن جي فھرست=== === سنڌ ۾ نسلي گروھن جي فھرست=== ==سياسي نظام== ===سنڌ جو حڪومتي ڍانچو=== === سنڌ جا گورنر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ گورنري ! تقرري جو اختيار ! اهم نوٽ / خدمتون |- | 1 | [[سر غلام حسين هدایت‌الله]] | 14 آگسٽ 1947 – 4 آڪٽوبر 1948 | گورنر جنرل پاڪستان | پاڪستان کان پوءِ سنڌ جو پهريون گورنر؛ آئين ساز اسيمبلي جو ميمبر. |- | 2 | [[شيخ دين محمد]] | 4 آڪٽوبر 1948 – 7 آڪٽوبر 1949 | گورنر جنرل پاڪستان | ابتدائي صوبائي انتظام جو تسلسل. |- | 3 | [[ميان امين‌الدين]] | 7 آڪٽوبر 1949 – 1 مئي 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | ڪراچي وفاقي گادي بڻجڻ واري دور ۾ خدمتون. |- | 4 | [[جارج باڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]] | 2 مئي 1953 – 12 آگسٽ 1953 | گورنر جنرل پاڪستان | قائم مقام گورنر. |- | 5 | [[حبيب ابراهيم رحيمٽوولا]] | 12 آگسٽ 1953 – 23 جون 1954 | گورنر جنرل پاڪستان | سفارتي ۽ انتظامي پسمنظر. |- | 6 | [[سيد محمد علي رشدي]] | 24 جون 1954 – 14 آڪٽوبر 1955 | گورنر جنرل پاڪستان | ون يونٽ کان اڳ آخري گورنر سنڌ. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور: سنڌ صوبي جو وجود ختم''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 7 | [[رخمان گل]] | 1 جولاءِ 1970 – 20 ڊسمبر 1971 | صدر پاڪستان | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون گورنر. |- | 8 | [[مير رسول بخش ٽالپر]] | 24 ڊسمبر 1971 – 20 اپريل 1972 | صدر پاڪستان | عبوري انتظامي دور. |- | 9 | [[بيگم رعنا لياقت علي خان]] | 15 فيبروري 1973 – 28 فيبروري 1976 | صدر پاڪستان | سنڌ جي پهرين عورت گورنر. |- | 10 | [[ليفتيننٽ جنرل جميل الدين حسن]] | 1 مارچ 1976 – 5 جولاءِ 1977 | صدر پاڪستان | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 24 مارچ 1985) |- | 11 | [[ليفٽيننٽ جنرل جهان داد خان]] | 7 اپريل 1984 – 4 جنوري 1987 | صدر پاڪستان | فوجي حڪمرانيءَ جو دور. |- | 12 | [[اشرف وزير تباني]] | 5 جنوري 1987 – 23 جون 1988 | صدر پاڪستان | سول انتظام ڏانهن واپسي. |- | 13 | [[جنرل رحيم الدين خان]] | 24 جون 1988 – 12 سيپٽمبر 1988 | صدر پاڪستان | مختصر عبوري دور. |- | 14 | [[جسٽس قديرالدين احمد]] | 12 سيپٽمبر 1988 – 18 اپريل 1989 | صدر پاڪستان | عبوري ۽ آئيني بندوبست. |- | 15 | [[فخرالدين جي ابراهيم]] | 19 اپريل 1989 – 6 آگسٽ 1990 | صدر پاڪستان | آئيني بحرانن ۾ اهم ڪردار. |- | 16 | [[محمود هارون]] | 6 آگسٽ 1990 – 18 جولاءِ 1993 | صدر پاڪستان | جمهوري دور ۾ گورنري. |- | 17 | [[حڪيم محمد سعيد]] | 19 جولاءِ 1993 – 23 جنوري 1994 | صدر پاڪستان | امن ۽ سماجي خدمتون. |- | 18 | [[ڪمال‌الدين اظفر]] | 22 مئي 1995 – 16 مارچ 1997 | صدر پاڪستان | سياسي هم آهنگي. |- | 19 | [[ليفٽيننٽ جنرل معين الدين حيدر]] | 17 مارچ 1997 – 17 جون 1999 | صدر پاڪستان | شهري انتظامي سڌارا. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (12 آڪٽوبر 1999 – 23 مارچ 2002) |- | 20 | [[ڊاڪٽر عشرت العباد خان]] | 27 ڊسمبر 2002 – 9 فيبروري 2015 | صدر پاڪستان | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ گورنر. |- | 21 | [[محمد زبير]] | 2 فيبروري 2017 – 3 آگسٽ 2018 | صدر پاڪستان | سول سياسي پسمنظر. |- | 22 | [[عمران اسماعيل]] | 27 آگسٽ 2018 – 17 آگسٽ 2021 | صدر پاڪستان | وفاقي–صوبائي ڇڪتاڻ جو دور. |- | 23 | [[ڪامران ٽسوري]] | 10 آڪٽوبر 2022 – موجوده | صدر پاڪستان | موجوده گورنر سنڌ. |} ===سنڌ اسيمبلي=== === سنڌ جا وزير اعليَ=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اقتدار ! سياسي وابستگي ! اهم نوٽس / خدمتون (مختصر) |- | 1 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 16 آگسٽ 1947 – 28 اپريل 1948 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | سنڌ جو پهريون وزيراعليٰ (پاڪستان کان پوءِ). |- | 2 | [[پير الاهي بخش]] | 4 مئي 1948 – 4 فيبروري 1949 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | شروعاتي صوبائي انتظام جي سرواڻي. |- | 3 | [[يوسف هارون]] | 18 فيبروري 1949 – 7 مئي 1950 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | صوبائي حڪومت جي انتظامي معاملن جي اڳواڻي. |- | 4 | [[قاضي فضل الله]] | 8 مئي 1950 – 24 مارچ 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | مختصر دور. |- | 5 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 24 مارچ 1951 – 29 ڊسمبر 1951 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٻيو دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ / سڌي انتظام''' (29 ڊسمبر 1951 – 22 مئي 1953) |- | 6 | [[پيرزادو عبدالستار]] | 22 مئي 1953 – 8 نومبر 1954 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | گورنر راڄ کان پوءِ چونڊيل حڪومت. |- | 7 | [[محمد ايوب کهڙو]] | 9 نومبر 1954 – 13 آڪٽوبر 1955 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | ٽيون دور؛ ون يونٽ کان اڳ آخري CM. |- | colspan="5" | '''ون يونٽ دور (سنڌ صوبي جو ڌار ادارتي ڍانچو ختم)''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | colspan="5" | '''مارشل لا / عبوري انتظام''' (1 جولاءِ 1970 – 1 مئي 1972) |- | 8 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 1 مئي 1972 – 20 ڊسمبر 1973 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ون يونٽ کان پوءِ صوبي جي بحالي واري دور ۾ حڪومت. |- | 9 | [[غلام مصطفى جتوئي]] | 20 ڊسمبر 1973 – 5 جولاءِ 1977 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين واري دور ۾ حڪومت. |- | colspan="5" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 6 اپريل 1985) |- | 10 | [[غوث علي شاهه]] | 6 اپريل 1985 – 6 اپريل 1988 | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1985ع کان پوءِ صوبائي حڪومت. |- | 11 | [[اختر علي غلام قاضي]] | 11 اپريل 1988 – 24 جون 1988 | آزاد / غير وابسته | مختصر چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (24 جون 1988 – 2 ڊسمبر 1988) |- | 12 | [[قائم علي شاهه]] | 2 ڊسمبر 1988 – 25 فيبروري 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 13 | [[آفتاب شعبان ميراني]] | 25 فيبروري 1990 – 6 آگسٽ 1990 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | مختصر دور. |- | 14 | [[ڄام صادق علي]] | 6 آگسٽ 1990 – 5 مارچ 1992 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | امن امان/سياسي بحران وارو دور. |- | 15 | [[مظفر حسين شاهه]] | 6 مارچ 1992 – 19 جولاءِ 1993 | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | مختصر سياسي دور. |- | 16 | [[سيد علي مدد شاهه]] | 19 جولاءِ 1993 – 21 آڪٽوبر 1993 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 17 | [[عبدالله شاهه]] | 21 آڪٽوبر 1993 – 6 نومبر 1996 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل دور. |- | 18 | [[ممتاز علي ڀٽو]] | 6 نومبر 1996 – 22 فيبروري 1997 | نگران | نگران دور. |- | 19 | [[لياقت علي جتوئي]] | 22 فيبروري 1997 – 30 آڪٽوبر 1998 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | چونڊيل دور. |- | colspan="5" | '''گورنر راڄ''' (30 آڪٽوبر 1998 – 17 جون 1999) |- | colspan="5" | '''1999–2002: وفاقي/فوجي دور (صوبائي سياسي ڍانچو معطل)''' |- | 20 | [[علي محمد مهر]] | 17 ڊسمبر 2002 – 9 جون 2004 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | 2002ع کان پوءِ حڪومت. |- | 21 | [[ارباب غلام رحيم]] | 9 جون 2004 – 19 نومبر 2007 | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | صوبائي حڪومت. |- | 22 | [[عبدالقادر هاليپوٽو]] | 19 نومبر 2007 – 6 اپريل 2008 | نگران | نگران دور. |- | 23 | [[قائم علي شاهه]] | 6 اپريل 2008 – 21 مارچ 2013 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | چونڊيل حڪومت. |- | 24 | [[زاهد قربان علوي]] | 21 مارچ 2013 – 30 مئي 2013 | نگران | نگران دور. |- | 25 | [[قائم علي شاهه]] | 30 مئي 2013 – 29 جولاءِ 2016 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور. |- | 26 | [[مراد علي شاهه]] | 29 جولاءِ 2016 – 28 مئي 2018 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پهريون دور. |- | 27 | [[فضل الرحمان]] | 2 جون 2018 – 18 آگسٽ 2018 | نگران | نگران دور. |- | 28 | [[مراد علي شاهه]] | 18 آگسٽ 2018 – 14 آگسٽ 2023 | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٻيون دور. |- | 29 | [[مقبول باقر]] | 14 آگسٽ 2023 – 27 فيبروري 2024 | نگران | نگران وزيراعليٰ. |- | 30 | [[مراد علي شاهه]] | 27 فيبروري 2024 – موجوده | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | ٽيون دور (هاڻوڪو). |} === سنڌ اسيمبلي جا اسپيڪر=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! نالو ! مدتِ اسپيڪرشپ ! نوٽ / اهم وضاحت |- | 1 | [[سيد ميران محمد شاهه]] | 26 فيبروري 1938 – 3 مئي 1948 | سنڌ اسيمبلي جو پهريون اسپيڪر؛ آزاديءَ کان پوءِ به عهدو سنڀاليو. |- | 2 | [[آغا بدرالدين خان دراني]] | 8 مارچ 1949 – 29 ڊسمبر 1951 | آزاديءَ بعد شروعاتي پارلياماني دور جو اسپيڪر. |- | 3 | [[مير غلام علي ٽالپر]] | 14 سيپٽمبر 1953 – 21 مارچ 1955 | ون يونٽ کان اڳ وارو دور. |- | 4 | [[پير قربان علي شاهه]] | 26 مارچ 1955 – 14 آڪٽوبر 1955 | ون يونٽ لاڳو ٿيڻ کان اڳ آخري اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''ون يونٽ دور – سنڌ اسيمبلي معطل''' (14 آڪٽوبر 1955 – 1 جولاءِ 1970) |- | 5 | [[غلام رسول خان کيهر]] | 2 مئي 1972 – 3 مارچ 1977 | ون يونٽ ٽٽڻ کان پوءِ پهريون چونڊيل اسپيڪر. |- | 6 | [[آغا صدرالدين خان دراني]] | 13 مارچ 1977 – 4 جولاءِ 1977 | مختصر سياسي دور. |- | colspan="4" | '''مارشل لا''' (5 جولاءِ 1977 – 1985) |- | 7 | [[عبدالله حسين هارون]] | 6 اپريل 1985 – 13 مارچ 1986 | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ اسپيڪر. |- | 8 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 6 اپريل 1986 – 1 ڊسمبر 1988 | اسيمبلي جي ٻيهر بحاليءَ وارو دور. |- | 9 | [[سيد عبدالله شاهه]] | 1 ڊسمبر 1988 – 5 نومبر 1990 | جمهوري دور جو اسپيڪر. |- | 10 | [[عبدالرزاق خان]] | 5 نومبر 1990 – 19 آڪٽوبر 1993 | سياسي عدم استحڪام جو دور. |- | 11 | [[غلام بخت خان مهر]] | 19 آڪٽوبر 1993 – 22 فيبروري 1997 | چونڊيل اسيمبلي جو اسپيڪر. |- | 12 | [[نواب مرزا (وڪيل)]] | 22 فيبروري 1997 – 26 آڪٽوبر 1998 | نواز شريف دور ۾ اسپيڪر. |- | colspan="4" | '''گورنر راڄ / اسيمبلي معطل''' (1998 – 2002) |- | 13 | [[سيد مظفر حسين شاه]] | 14 ڊسمبر 2002 – جنوري 2008 | ٻيهر اسپيڪرشپ؛ ڊگهو پارلياماني دور. |- | 14 | [[نثار احمد کهڙو]] | 18 فيبروري 2008 – 30 مئي 2013 | جمهوري تسلسل ۽ آئيني دور. |- | 15 | [[آغا سراج خان دراني]] | 30 مئي 2013 – 25 فيبروري 2024 | سنڌ جو سڀ کان ڊگهو عرصو رهندڙ اسپيڪر. |- | 16 | [[سيد اويس قادر شاهه]] | 25 فيبروري 2024 – موجوده | موجوده اسپيڪر سنڌ صوبائي اسيمبلي. |} === سنڌ حڪومت جي کاتن جي فھرست=== === سنڌ حڪومت جي اختيارين جي فھرست=== === سنڌ ھاء ڪورث=== === وڪيلن جي ادارن ۽ تنظيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا چيف جسٽس=== ===مڪاني حڪومت=== === ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن=== === سنڌ جي ميونسيپل ڪارپوريشنن جي فھرست=== === سنڌ جي ترقياتي اٿارٽين جي فھرست=== === سنڌ جي سياسي تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ ۾ غير سرڪاري تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ جي سماجي ڀلائيءَ وارين تنظيمن جي فھرست=== === سنڌ جج عام عدالتن جي فھرست=== === سنڌ جي خاص عدالتن جي فھرست=== === سنڌ جي ٽربيونلن جي فھرست=== == انتظامي ورھاست== ===سنڌ جون ڊويزنون=== === سنڌ جا ضلعا === {{Main|سنڌ جا ضلعا}} {| class="wikitable" |- style="background:#98fb98;" ! نقشو ! ترتيب ! ضعا ! صدر مقام ! ايراضي&nbsp;(ڪلوميٽر) ! آبادي&nbsp;<br>(2017) ! گھاٽائي&nbsp;<br>(ماڻهو/ڪلوميٽر) |- |rowspan=30|[[فائل:Sindh Districts.svg|400x550px]] |1 |[[بدين ضلعو|بدين]] |[[بدين]] |align="right"|6,470 |align="right"|1,804,516 |align="right"|279 |- |2 |[[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] |[[مٺي]] |align="right"|19,808 |align="right"|1,649,661 |align="right"|83 |- |3 |[[ٽنڊو الهيار ضلعو|ٽنڊو الهيار]] |[[ٽنڊوالھيار]] |align="right"|1,573 |align="right"|836,887 |align="right"|532 |- |4 |[[ٽنڊو محمد خان ضلعو|ٽنڊو محمد خان]] |[[ٽنڊو محمد خان]] |align="right"|1,814 |align="right"|677,228 |align="right"|373 |- |5 |[[ٺٽو ضلعو|ٺٽو]] |[[ٺٽو]] |align="right"|7,705 |align="right"|979,817 |align="right"|127 |- |6 |[[جيڪب آباد ضلعو|جيڪب آباد]] |[[جيڪب آباد]] |align="right"|2,771 |align="right"|1,006,297 |align="right"|363 |- |7 |[[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] |[[ڪوٽڙي]] |align="right"|11,250 |align="right"|993,142 |align="right"|88 |- |8 |[[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدر آباد]] |[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] |align="right"|1,022 |align="right"|2,201,079 |align="right"|2,155 |- |9 |[[خيرپور ضلعو|خيرپور]] |[[خيرپور، پاڪستان|خيرپور]] |align="right"|15,925 |align="right"|2,405,523 |align="right"|151 |- |10 |[[دادو ضلعو|دادو]] |[[دادو، پاڪستان|دادو]] |align="right"|8,034 |align="right"|1,550,266 |align="right"|193 |- |11 |[[سانگھڙ ضلعو|سانگھڙ]] |[[سانگھڙ]] |align="right"|10,259 |align="right"|2,057,057 |align="right"|200 |- |12 |[[سجاول ضلعو|سجاول]] |[[سجاول]] |align="right"|8,699 |align="right"|781,967 |align="right"|90 |- |13 |[[سکر ضلعو|سکر]] |[[سکر]] |align="right"|5,216 |align="right"|1,487,903 |align="right"|285 |- |14 |[[شڪارپور ضلعو|شڪارپور]] |[[شڪارپور، پاڪستان|شڪارپور]] |align="right"|2,577 |align="right"|1,231,481 |align="right"|478 |- |15 |[[شهيد بينظيرآباد]] |[[نوابشاهه]] |align="right"|4,618 |align="right"|1,612,847 |align="right"|349 |- |16 |[[عمرڪوٽ ضلعو|عمر ڪوٽ]] |[[عمرڪوٽ]] |align="right"|5,503 |align="right"|1,073,146 |align="right"|195 |- |17 |[[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ]] |[[قمبر]] |align="right"|5,599 |align="right"|1,341,042 |align="right"|240 |- |18 |[[ڪراچي اوڀر ضلعو|ڪراچي اوڀر]] |[[ڪراچي]] |align="right"|165 |align="right"|2,909,921 |align="right"|17,625 |- |19 |[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڪراچي ڏکڻ]] |[[ڪراچي]] |align="right"|85 |align="right"|1,791,751 |align="right"|21,079 |- |20 |[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|ڪراچي مرڪزي]] |[[ڪراچي]] |align="right"|62 |align="right"|2,972,639 |align="right"|48,336 |- |21 |[[ڪراچي اولهه ضلعو|ڪراچي اولهه]] |[[ڪراچي]] |align="right"|630 |align="right"|3,914,757 |align="right"|6,212 |- |22 |[[ڪشمور ضلعو|ڪشمور]] |[[ڪنڌڪوٽ]] |align="right"|2,551 |align="right"|1,089,169 |align="right"|427 |- |23 |[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] |[[ڪورنگي]] |align="right"|95 |align="right"|2,457,019 |align="right"|25,918 |- |24 |[[ڪياماڙي ضلعو|ڪياماڙي]] |[[ڪياماڙي ]] |align="right" | |align="right"| |align="right"| |- |25 |[[گهوٽڪي ضلعو|گھوٽڪي]] |[[ميرپور ماٿيلو]] |align="right"|6,506 |align="right"|1,647,239 |align="right"|253 |- |26 |[[لاڙڪاڻو ضلعو|لاڙڪاڻو]] |[[لاڙڪاڻو]] |align="right"|1,906 |align="right"|1,524,391 |align="right"|800 |- |27 |[[مٽياري ضلعو|مٽياري]] |[[مٽياري]] |align="right"|1,459 |align="right"|769,349 |align="right"|527 |- |28 |[[ملير ضلعو|ملير]] |[[ملير]] |align="right"|2,635 |align="right"|2,008,901 |align="right"|762 |- |29 |[[ميرپور خاص ضلعو|ميرپور خاص]] |[[ميرپور خاص]] |align="right"|3,319 |align="right"|1,505,876 |align="right"|454 |- |30 |[[نوشهرو فيروز ضلعو|نوشهرو فيروز]] |[[نوشهرو فيروز]] |align="right"|2,027 |align="right"|1,612,373 |align="right"|369 |} ===سنڌ جا تعلقا ۽ ذيلي ورھاستون === ===سنڌ جون يونين ڪائونسلون ۽ يونين ڪميٽيون=== ===سنڌ جون روينيو سرڪلون === ===سنڌ جا روينيو تپا=== ===سنڌ جون روينيو ديھون=== ===قومي اسيمبلي جا تڪ=== ===صوبائي اسيمبلي جا تڪ=== === سنڌ جا وڏا شھر=== {{Main|سنڌ جا شهر}} {| class="wikitable" style="width: 70%; font-size: 85%; border: #999 solid 1px; text-align: lcenter; margin-bottom: 0; margin: 1em auto 1em auto" |- ! colspan="5" style="text-align:center; background:YellowGreen;"| '''مُک شهرن جي فهرست''' |- ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| درجو ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| شهر ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| ضعا ! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| آبادي ! rowspan=11 width:150| <br/>[[فائل:Mohenjodaro - view of the stupa mound.JPG|border|90px]]<br/>[[موهن جو دڙو]]<br/> |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 1 ||align=right | '''[[ڪراچي]]''' ||align=right | [[ڪراچي اوڀر ضلعو|اوڀر ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي اولهه ضلعو|اولهه ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي ڏکڻ ضلعو|ڏکڻ ڪراچي]]<br/>[[ڪراچي مرڪزي ضلعو|مرڪزي ڪراچيl]]<br/>[[ملير ضلعو|ملير]]<br/>[[ڪورنگي ضلعو|ڪورنگي]] || 14,910,352 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 2 ||align=right | '''[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]''' ||align=right | [[حيدرآباد ضلعو، پاڪستان|حيدرآباد]] || 1,732,693 |- | style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 3 ||align=right | '''[[سکر]]''' ||align=right | [[سکر ضلعو|سکر]] || 1,400,000 |- |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''ذريعو: [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|پاڪستاني آدمشاري، 2017ع]]<ref name=census>{{cite web |url=http://www.pbscensus.gov.pk |title=Pakistan Bureau of Statistics - 6th Population and Housing Census |website=www.pbscensus.gov.pk}}</ref>''' |- | colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''هن ۾ ضلعن جي صرف شهري آبادي ڏيکاريل آهي.''' |} == ثقافت ۽ تھذيب سڃاڻپ == ===سنڌيت=== سنڌيت هڪ وسيع، گهڻ-تہذيبي ۽ جذب ڪندڙ سماجي-ثقافتي تصور آهي، جنهن صديون گذرڻ سان مختلف تهذيبن ۽ سڀيتائن جا اثر پنهنجي اندر جذب ڪيا آهن. سنڌ جي سرزمين تي ايراني، يوناني، سٿين، هڻ، شاڪ، عربي ۽ ترڪي اثر موجود رهيا آهن، جڏهن ته ويجهي تاريخ ۾ آيل اسلام پڻ مقامي تهذيبي عنصرن سان ملي سنڌي تهذيب جو حصو بڻجي ويو. نتيجي طور سنڌ ۾ هڪ اهڙو سماجي ۽ فڪري ڍانچو تشڪيل ٿيو، جيڪو پنهنجي نوعيت ۾ ٻين علائقن کان الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. سنڌ ۾ اسلام جو اظهار خاص طور [[تصوف]] جي صورت ۾ ٿيو، جيڪو مقامي فڪري روايتن، خاص طور [[ويدانت]]، سان فڪري ۽ روحاني لاڳاپو رکي ٿو. ان سنگم سبب سنڌي سماج ۾ مذهبي رواداري، عدم تشدد ۽ گڏيل عقيدت جا رويا مضبوط رهيا آهن. انهيءَ پس منظر ۾ سنڌي اسلام کي صوفين ۽ سنتن سان ڳنڍيل، انسان دوست ۽ سماجي هم آهنگيءَ جو مظہر سمجهيو وڃي ٿو. سنڌي روايت ۾ ڪيترائي اهڙا مثال ملن ٿا، جتي هڪ ئي روحاني شخصيت کي مختلف مذهبي سڃاڻپن سان ياد ڪيو ويو آهي. مثال طور، هندو برادري [[اڏيرو لعل]] کي مڃي ٿي، جڏهن ته مسلمان ساڳئي شخصيت کي شيخ طاهر جي نالي سان سڃاڻن ٿا. اهڙيءَ ريت هندو روايت ۾ لالو جئسراج ۽ مسلمان روايت ۾ [[منگهوپير]] ساڳئي روحاني مرڪز سان لاڳاپيل سمجهيا وڃن ٿا، جنهن جي زيارت اڄ به جاري آهي. ڪجهه روايتن موجب، منگهوپير، لال شهباز قلندر ۽ ملتان جي غوث بهاءُالحق والدين جلال سرخ پاڻ ۾ روحاني ساٿي هئا، ۽ انهن سان لاڳاپيل “چوياري” جي روايت سيوهڻ سان وابسته سمجهي وڃي ٿي. جيتوڻيڪ اهڙيون روايتون تاريخي تنقيد جي دائري ۾ اچن ٿيون، پر اهي سنڌي سماج ۾ هندو ۽ مسلمان روحاني روايتن جي گڏيل قبوليت کي ظاهر ڪن ٿيون. انهيءَ تسلسل ۾، راجا ڀرتري ۽ لال شهباز قلندر جهڙيون شخصيتون مختلف مذهبي برادرين ۾ احترام سان ياد ڪيون وڃن ٿيون. اهڙيءَ ريت ستين جو آستان (روهڙي) پڻ سنڌي سماج ۾ مذهبي فرق کان مٿانهون ٿي گڏيل عقيدت جو مرڪز رهيو آهي. اهي سڀ عنصر سنڌي تهذيب کي هڪ منفرد رنگ ۽ سڃاڻپ ڏين ٿا. اگرچه صوفي روايتن جو جنم ٻين علائقن ۾ به ٿيو، پر سنڌ جي سماجي ۽ فڪري ماحول انهن روايتن کي خاص قوت ۽ قبوليت بخشي. نتيجي طور، صوفيانه سوچ سنڌ ۾ پختگي اختيار ڪئي. ساڳئي وقت، ٻڌ ڌرم ۽ جين ڌرم پڻ سنڌ ۾ داخل ٿيا، پر مقامي تهذيبي ڍانچي ۾ مڪمل طور پنهنجو الڳ وجود قائم نه ڪري سگهيا ۽ وقت سان گڏ سنڌيت جي وسيع دائري ۾ ضم ٿي ويا. ڀڳتي ڪال دوران به سک پنٿ سنڌ ۾ پنهنجو الڳ “اڪالي روپ” قائم نه ڪري سگهيو، جيڪو سنڌي تهذيب جي جذب ڪندڙ صلاحيت کي ظاهر ڪري ٿو<ref name="autogenerated1"/>. ===لباس=== ===ڪلاسيڪل موسيقي=== ===لوڪ ورثا=== ==قديم آثار== سنڌ تاريخي لحاظ کان ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين تهذيبن جو مرڪز رهي آهي. هتي موجود آثارِ قديمه انساني آبادڪاريءَ جي شروعاتي دور، سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب، بدھ ۽ هندو دور، عرب-اسلامي حڪمراني، ۽ وچئين دور جي سياسي ۽ مذهبي ارتقا کي واضح ڪن ٿا. موهن جو دڙو جهڙا عالمي اهميت وارا شهر، بانڀور ۽ منصوره جهڙا ابتدائي اسلامي مرڪز، برهمڻ آباد جهڙا قديم هندو-بدھ شهر، مڪلي جهڙو عظيم قبرستان، ۽ ٿرپارڪر جا جين مندر سنڌ جي گهڻ تهذيبي تاريخ جا زنده شاهد آهن. ===سنڌ ۾ واقع قديم آثارن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! ماڳ جو نالو ! هنڌ / علائقو / ضلعو ! تعارفي نوٽ |- | 1 | [[موهن جو دڙو]] | [[ڏوڪري]] ڀرسان، [[سنڌو درياهه]] جو ساڄو ڪنارو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]] جو عالمي شهرت يافته شهر (2600–1900 ق.م)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 2 | [[ڀنڀور]] | ڀنڀور، [[گهارو]] [[کاري]]ءَ ڀرسان، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه؛ [[محمد بن قاسم]] جي دور سان منسوب ابتدائي اسلامي شهر. |- | 3 | [[برهمڻ آباد]] | برهمڻ آباد–[[منصوره، سنڌ|منصوره]] علائقو، مرڪزي سنڌ (سانگهڙ/نوابشاهه پٽي) | قديم هندو-ٻڌ شهري مرڪز؛ پوءِ عرب دور ۾ منصوره جي قيام سان لاڳاپيل. |- | 4 | [[منصوره]] | برهمڻ آباد ڀرسان، [[سانگھڙ ضلعو]] مرڪزي سنڌ | سنڌ جي پهرين اسلامي گادي؛ عرب دور جو اهم شهر. |- | 5 | [[چانھون جو دڙو]] | [[نوابشاھ]] ڀرسان، [[شھيد بينظير آباد ضلعو]] | سنڌو تهذيب جو اهم صنعتي ۽ دستڪاري مرڪز. |- | 6 | [[آمري]] | [[منڇر ڍنڍ]] ڀرسان، [[مانجهند]]، [[ڄامشورو ضلعو]] | سنڌو تهذيب کان اڳ واري (ھڙاپا جي شروعاتي) ثقافت جو ماڳ. |- | 7 | [[ڪوٽ ڏيجي]] | ڪوٽ ڏيجي، 25 ڪلوميٽر [[خيرپور]] کان، [[خيرپور ضلعو]] | قبل از سنڌو تهذيب قلعو ۽ دڙو؛ شهري ارتقا جا شروعاتي ثبوت. |- | 8 | [[لکڻ جو دڙو]] | [[روهڙي]]–[[سکر]] ڀرسان، [[سکر ضلعو]] | وڏو قديم دڙوئ؛ سنڌو تهذيب سان لاڳاپيل. |- | 9 | [[جھڪر جو دڙو]] | [[موهن جو دڙو]] علائقو، [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | جهڪر ثقافت؛ سنڌو تهذيب کان پوءِ جو دور. |- | 10 | [[ڪاهو جو دڙو]] | [[ٺٽو]]/[[بدين]] علائقو، ڏکڻ سنڌ | ٻڌ دور جو دڙو؛ [[اسٽوپا]] ۽ مذهبي ڍانچا. |- | 11 | [[مڪلي قبرستان]] | [[مڪلي]] ٽڪري، [[ٺٽو]] شهر ڀرسان، [[ ٺٽو ضلعو]] | دنيا جو وڏو اسلامي قبرستان (14هين–18هين صدي)، [[يونيسڪو عالمي ورثو]]. |- | 12 | [[چوڪنڊي قبرستان]] | ڪراچي کان اوڀر، قومي شاهراهه ڀرسان، [[ملير ضلعو]] | پٿر تي نقاشي ٿيل اسلامي دور جا مقبرا. |- | 13 | [[ڀوڏيسر جا مندر]] | ڀوڏيسر، [[ننگرپارڪر]] ڀرسان، [[ ٿرپارڪر ضلعو]] | [[جين مت|جين]] دور جا مندر؛ ماربل جي نفيس تعمير. |- | 14 | [[نگرپارڪر جا جين مندر]] | [[ڪارونجھر جبل|ڪارونجهر]] جبلن جو علائقو، [[ٿرپارڪر ضلعو]] | 14هين–15هين صدي جا جين مذهبي ماڳ. |- | 15 | [[سرج جي ٽڪري]] | [[روهڙي]] ٽڪريون، [[سکر ضلعو]] | قديم رهائشي ۽ مذهبي ماڳن جو مجموعو. |- | 16 | [[پير شاھ جڙيو]] | [[ڪيٽي بندر]] ڀرسان، [[سنڌو ڊيلٽا]]، [[ٺٽو ضلعو]] | قديم بندرگاهه ۽ واپاري مرڪز سان لاڳاپيل ماڳ. |} ==ٻوليون== ===سنڌي ٻولي=== سنڌي ٻولي ڏکڻ ايشيا جي قديم ترين، زندهه ۽ مسلسل ارتقا ڪندڙ ٻولين مان هڪ آهي. هي ٻولي بنيادي طور تي سنڌ جي تاريخي خطي سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته سنڌي ڳالهائيندڙ برادريون [[هندستان]]، وچ اوڀر، يورپ ۽ اتر آمريڪا تائين پکڙيل آهن. لسانياتي لحاظ کان سنڌي ٻولي هند-آريائي ٻولين جي اتر-اولهه شاخ سان تعلق رکي ٿي ۽ ان جو رشتو سڌو سنئون پراڪرتي ۽ اپڀرنس مرحلن سان جڙيل آهي. سنڌي ٻولي جي ارتقا جو سلسلو قديم [[انڊو يورپي ٻوليون|هند-يورپي لساني خاندان]] تائين پهچي ٿو. آثار قديمه، لساني شواهد ۽ تاريخي متن اهو ظاهر ڪن ٿا ته سنڌي ٻوليءَ جا ابتدائي روپ ويدڪ ۽ بعد ۾ پراڪرتي ٻولين سان رابطي ۾ رهيا. عرب دور (اٺين صدي عيسوي) ۾ سنڌي ٻولي اسلامي دنيا سان رابطو قائم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ عربي ۽ فارسي لفظن جو وڏو ذخيرو سنڌي ۾ شامل ٿيو. هي رابطو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف لغوي طور مالا مال بڻايو، پر فڪري، فقهي ۽ ادبي ميدانن ۾ به وسعت عطا ڪئي. سنڌي ٻولي جي هڪ نمايان خصوصيت ان جو گهڻ رخي رسم الخط آهي. موجوده دور ۾ پاڪستان ۾ سنڌي ٻولي بنيادي طور عربي-فارسي بنياد واري سنڌي رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪو اضافي نقطن ۽ اکرن سان مقامي آوازيات کي مڪمل نموني ظاهر ڪري ٿو. جڏهن ته هندستان ۾ سنڌي ٻولي ديوناگري ۽ ڪڏهن ڪڏهن خدابادي رسم الخط ۾ به لکي وڃي ٿي. هي گهڻ رسم الخط هجڻ سنڌي ٻوليءَ کي لسانياتي مطالعي جي لحاظ کان خاص اهميت عطا ڪري ٿو. سنڌي ٻولي [[آوازيات]] جي حوالي سان ڏکڻ ايشيا جي سڀ کان امير ٻولين مان هڪ آهي. سنڌي ۾ ٻهراڙي ۽ شهري لهجن سميت ڪيترائي صوتي فرق موجود آهن، جن ۾ امپلاسيو (implosive) آواز خاص طور تي نمايان آهن، جيڪي گهڻين هند-آريائي ٻولين ۾ ناياب آهن. صرفيات جي لحاظ کان سنڌي ٻولي اسم، فعل، صفت ۽ ضمير جي پيچيده پر منظم نظام تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ جنس، عدد ۽ حالت جا واضح اصول ملن ٿا. سنڌي ٻولي جو نحوي ڍانچو بنيادي طور فاعل–مفعول–فعل (SOV) ترتيب تي ٻڌل آهي، جيڪو ان کي ٻين هند-آريائي ٻولين جهڙوڪ [[اردو]] ۽ [[هندي]] سان ويجهو رکي ٿو. بهرحال، سنڌي ٻوليءَ ۾ جملن جي لچڪدار جوڙجڪ ۽ معاون فعلن جو وسيع استعمال ان کي اظهار جي لحاظ کان گهڻو وسيع بڻائي ٿو. سنڌي ٻولي جو لغوي ذخيرو مختلف تہذيبن جي گڏيل ورثي جو نتيجو آهي. ان ۾ سنسڪرتي، پراڪرتي، عربي، فارسي، ترڪي ۽ جديد دور ۾ انگريزي اثرات نمايان نظر اچن ٿا. هي گڏيل لغوي ورثو سنڌي ٻوليءَ کي نه صرف مقامي پر بين الاقوامي فڪري وهڪرن سان به ڳنڍي ٿو. سنڌي ٻوليءَ جي ادبي تاريخ انتهائي قديم ۽ وسيع آهي. صوفي شاعري، لوڪ ادب، داستانوي روايتون ۽ جديد نثر سنڌي ادب جا اهم ستون آهن. خاص طور تي صوفي شاعرن سنڌي ٻوليءَ کي فڪري اوچائي عطا ڪئي ۽ ان کي روحانيت، انسان دوستي ۽ سماجي انصاف جو ذريعو بڻايو. جديد دور ۾ ناول، افسانو، تنقيد ۽ صحافت سنڌي ادب کي نون رخن ڏانهن وڌايو آهي. اڄ سنڌي ٻولي [[سنڌ]] جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ تعليمي، عدالتي ۽ انتظامي نظام ۾ استعمال ٿئي ٿي. جديد دور ۾ ڊجيٽل ميڊيا، يونيڪوڊ معيار ۽ آن لائين مواد جي واڌ ويجهه سنڌي ٻوليءَ کي عالمي سطح تي وڌيڪ رسائي ڏني آهي. ٻوليءَ جي معياري بڻائڻ، اصطلاحي ترقي ۽ تعليمي پاليسين ۾ انضمام لاءِ مختلف علمي ۽ سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. سنڌي ٻولي صرف رابطي جو ذريعو نه پر هڪ تاريخي شعور، فڪري ورثي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جو مظبوط مظھر آهي. ان جي لسانياتي بناوت، ادبي روايت ۽ تاريخي تسلسل سنڌي ٻوليءَ کي ڏکڻ ايشيا جي اهم ترين ٻولين مان هڪ بڻائين ٿا، جيڪا ماضي، حال ۽ مستقبل کي هڪ ئي وهڪري ۾ جوڙي ٿي. ===اردو ٻولي=== ===بلوچي ٻولي=== ===سرائيڪي ٻولي=== ===سنڌ ۾ ڳالھايون ويندڙ ٻيون ٻوليون=== ===سنڌي ٻولي اٿارٽي=== سنڌي ٻولي اٿارٽي هڪ خودمختيار ادارو آهي، جيڪو سنڌ حڪومت جي ثقافت ۽ سياحت کاتي جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ ڪم ڪري رهيو آهي. اٿارٽيءَ جو هڪ بورڊ آف گورنرس آهي، جيڪو اٿارٽيءَ جي ڪم ڪار جي نگراني ڪرڻ سان گڏ، اٿارٽيءَ جي مقصدن لاءِ پاليسيون جوڙيندو رهندو آهي. هن اداري جو پهريون بورڊ آف گورنرس، سنڌ جي نامياري عالم ۽اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سربراهيءَ ۾ جوڙيو ويو هو. اٿارٽيءَ جي قيام واري وقت کان وٺي، مختلف عالم اديب هن اداري جا چيئرمئن مقرر ڪيا ويا، جن وقت بوقت پنهنجي علمي ۽ ادبي قابليت ۽ استعداد سان سنڌي ٻوليءَ جي ترقي ۽ ترويج لاءِ ڪم ڪيو<ref>[https://web.archive.org/web/20250101000000/http://sl.sindhila.org/ سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو — Web Archive]. سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو (Sindhi Language Authority) سرڪاري ويب سائيٽ. رسائي تاريخ: 7 جنوري 2026.</ref> ===موئن جو دڙو=== ===ڀنڀور=== ===ڪوٽ ڏيجي وارا آثار=== ===ڪاڻو جو دڙو=== ===ننگر پارڪر وارو جين مندر=== ===رني ڪوٽ=== ===برھمڻ آباد جا آثار=== ===بکر ۽ اروڙ وارا قلعا=== ===حيدرآباد وارا قلعا=== ===عمرڪوٽ وارو قلعو=== ===عجائب گھر=== ==مذھب== ===سنڌ ۾ عيسائيت=== اهو چوڻ غلط آهي ته عيسائيت پهريون ڀيرو سنڌ ۾ انگريزن متعارف ڪرائي. حقيقت ۾ عيسائيت سنڌ ۾ ان کان گهڻو اڳ پهتي هئي، جڏهن اها اڃا برطانيا تائين به نه پهتي هئي. اسان جي موجوده عيسوي دور جي پهرين صديءَ ۾، حضرت عيسيٰؑ جي اصحابين مان هڪ، سينٽ ٿامس، هندستان آيو ۽ ٽيڪسيلا (راولپنڊي جي ويجهو) جي بادشاهه گونڊوفرس کي عيسائيت قبول ڪرائي، جيڪو ان وقت سنڌو ماٿريءَ جو حڪمران هو. اهڙي طرح، سنڌ وٽ هڪ عيسائي بادشاهه موجود هو، ان کان گهڻو اڳ، جڏهن برطانيا وٽ اهڙو ڪو بادشاهه نه هو. ان کان پوءِ، جڏهن عراق، ايران ۽ ٻين پاڙيسري ملڪن ۾ وڌيڪ کان وڌيڪ ماڻهن عيسائيت اختيار ڪئي، ته اهي واپاري رستن ذريعي سنڌو ماٿريءَ ڏانهن سفر ڪرڻ لڳا، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ ۾ عيسائين جي هڪ برادري وجود ۾ آئي. ان بابت ڪي اشارا ۽ ثبوت موجود آهن، پر پوءِ ايندڙ حملي آورن انهن ڪتبن ۽ يادگارن کي تباهه ڪري ڇڏيو، جيڪي عيسائيت جي هن ابتدائي دور بابت وڌيڪ ڄاڻ فراهم ڪري سگهيا پئي<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. بعد ۾ عيسائي ٻيهر سنڌ ڏانهن موٽي آيا. هي عمل ڪڏهن ٿيو، ان بابت پڪ سان ڪجهه چئي نٿو سگهجي. ايترو ضرور معلوم آهي ته عيسائين لاءِ مذهبي عبادتون ڪرائڻ خاطر وقت بوقت ڪنهن پادريءَ جو سنڌ اچڻ ضروري هوندو هو. اهو سلسلو گهٽ ۾ گهٽ انگريزن جي آمد کان ڪجهه سال اڳ تائين جاري رهيو. اهڙيءَ طرح اسان پڙهون ٿا ته گهٽ ۾ گهٽ 1810ع تائين آگسٽيني آرڊر سان تعلق رکندڙ هڪ ڪئٿولڪ پادري هن مقصد لاءِ ڪراچي ايندو رهيو. ان کان پوءِ 1840ع ۾ حيدرآباد ۾ هڪ پادري مقرر ڪيو ويو، ۽ ان وقت کان وٺي سنڌ ۾ عيسائين جي مستقل موجودگي رهي آهي، جن جون پنهنجون گرجا گهر ۽ باقاعده مذهبي عبادتون ٿينديون رهيون آهن. انهن عيسائين سنڌ جي ترقيءَ ۾ خاص طور تعليم جي ميدان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جيڪو هنن تقريباً هڪ صدي اڳ شروع ڪيو<ref>Did the British Introduce · Christianity into Sind By Rev. Achilles Meersman, O.F.M.; SINDH OBSERVER Selection from the Jouunal of Sindh Historical Society; page 99 & 100; Edited by: Dr.Mubarak Ali; </ref>. === اسلام جو ڦهلاء === محمد بن قاسم جي سنڌ فتح ڪرڻ کان بعد هتي اسلام جي پرچار شروع ٿي وئي. [[اسلامي حڪومت]] ۾ سنڌ واسين سان سهڻو ورتاء ڪيو ويو.. هندن کي پنهنجي مذهب مطابق هلڻ جي مڪمل آزادي هئي. ساڻن هر قسم جون رعايتون ڏنيون ويون. جنهن ڪري ماڻهو مسلمانن کان متاثر ٿيندي [[اسلام]] قبول ڪرڻ لڳا. حضرت [[عمر بن عبدالعزيز]] پنهنجي عهد [[خلافت]] ۾ هندو سردارن ڏانهن اسلام جي دعوت موڪلي، جنهن تي ڪيترائي هندو راجا مسلمان ٿيا. انهن ۾ [[راجا ڏاهر]] جو پٽ [[راجا جيسيه]] به شامل هو.<ref>جنت السنڌ </ref> ==تعليم== سنڌ ۾ تعليم جو نظام مختلف وهڪرن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ سرڪاري، نجي، ديني، فني، غير رسمي ۽ اعليٰ تعليم شامل آهي. سنڌ پاڪستان جو پهريون صوبو هو جنهن 18هين آئيني ترميم کان پوءِ سنڌ فري اينڊ ڪمپلسري ايجوڪيشن ايڪٽ 2013 نافذ ڪيو، جنهن تحت بنيادي تعليم کي قانوني حق تسليم ڪيو ويو. تعليم بابت قومي ۽ صوبائي سطح تي تاريخي طور تي پاليسيون ۽ منصوبا جوڙيا ويا آهن، پر ان جي باوجود تعليم جي ميدان ۾ وڏا چئلينج برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. سن 2015 تائين سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 12.7 ملين ٻار اسڪول وڃڻ جي عمر ۾ هئا، جن مان 6.6 ملين (53٪) ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. سرڪاري تعليم بابت ڄاڻ ۽ تجزيو گهڻو ڪري حڪومت جي شايع ڪيل انگن اکرن تي ٻڌل آهي، جيڪي صوبي ۾ تعليم جي موجوده صورتحال کي واضح ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. سنڌ ۾ سرڪاري تعليم جي ڍانچي ۾ سڀ کان وڏو حصو پرائمري تعليم جو آهي. صوبي ۾ ڪُل 45,447 اسڪول آهن، جن مان لڳ ڀڳ 90٪ پرائمري سطح جا آهن. پرائمري تعليم ۾ داخلا سڀ کان وڌيڪ آهي، ۽ 2015–16 ۾ ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 77٪ هو، جڏهن ته 23٪ ٻار اسڪول کان ٻاهر هئا. 1970–71 کان 2015–16 تائين پرائمري ادارن جو تعداد 310٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 192٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ڪُل پرائمري داخلا جو لڳ ڀڳ 22٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. پرائمري کان پوءِ وچولي (مڊل) تعليم ۾ داخلا نمايان گهٽجي وڃي ٿي. 2015–16 ۾ وچولي سطح جو ايڊجسٽڊ نيٽ انرولمينٽ ريٽ 49٪ هو. صوبي ۾ لڳ ڀڳ 41,131 پرائمري اسڪولن جي مقابلي ۾ صرف 2,329 وچولي اسڪول موجود آهن، جنهن سبب پرائمري کان پوءِ شاگردن جي منتقلي ۾ وڏي رڪاوٽ سامهون اچي ٿي. 1970–71 کان 2015–16 تائين وچولي تعليم ۾ ادارن جو تعداد 327٪ ۽ داخلا 1686٪ وڌي، جڏهن ته سنڌ ملڪ جي وچولي تعليم ۾ داخلا جو 15٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ثانوي تعليم (ميٽرڪ) ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 205٪ وڌيو، جڏهن ته داخلا ۾ 66٪ واڌ ٿي. سنڌ ملڪ جي ثانوي تعليم جي داخلا جو 17٪ حصو رکي ٿي. ڪاليجن جي سطح تي ادارن ۾ 109٪ ۽ داخلا ۾ 509٪ واڌ ٿي، جڏهن ته اعليٰ ثانوي تعليم ۾ سنڌ جو قومي حصو 27٪ آهي. يونيورسٽي تعليم ۾ نمايان واڌ ڏسڻ ۾ آئي آهي. 1970–71 کان 2015–16 تائين سنڌ ۾ يونيورسٽين جو تعداد 2 کان وڌي 17 ٿيو، جيڪا 750٪ واڌ آهي، جڏهن ته داخلا ۾ 4247٪ اضافو ٿيو. اعليٰ تعليم ۾ داخلا خاص طور سن 2000 کان پوءِ تيزيءَ سان وڌي آهي<ref name=" ايڪانومي"/>. سرڪاري اسڪولن ۾ سکيا جي معيار بابت انگ اکر ٻڌائن ٿا ته سنڌ ۾ 9,499 هڪ ڪمري وارا اسڪول ۽ 18,293 هڪ استاد وارا اسڪول موجود آهن، جتي هڪ استاد کي ڪيترن درجن يا جماعتن کي پڙهائڻو پوي ٿو. بنيادي سهولتن جي کوٽ پڻ نمايان آهي: لڳ ڀڳ 50٪ اسڪولن ۾ پيئڻ جو پاڻي ناهي، 46٪ ۾ ٽوائلٽ، 41٪ ۾ بائونڊري وال، ۽ 63٪ ۾ بجلي موجود ناهي<ref name=" ايڪانومي"/>. شاگرد-استاد تناسب ۾ به علائقائي فرق موجود آهي. ڳوٺاڻن علائقن ۾ اهو تناسب 1:30 آهي، جڏهن ته شهري علائقن ۾ 1:20 آهي. ڪجهھ ضلعن جهڙوڪ گھوٽڪي ۾ اهو تناسب 1:37 تائين پهچي ٿو. نجي تعليم ۾ تيزي سان واڌ ٿي آهي. ملڪ جي ڪُل داخلا جو لڳ ڀڳ 40٪ نجي اسڪولن ۾ آهي، يعني هر ٽن مان هڪ ٻار نجي اسڪول ۾ پڙهي ٿو. نجي اسڪولن ۾ داخلا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن کان وڌيڪ آهي، ۽ گهٽ آمدني وارا گهراڻا به نجي اسڪولن کي ترجيح ڏين ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. غير رسمي بنيادي تعليم ۽ بالغ خواندگي لاءِ ڊائريڪٽوريٽ آف لٽريسي اينڊ نان فارمل ايجوڪيشن سن 2002 ۾ قائم ڪئي وئي، پر هن شعبي لاءِ مڪمل پاليسي ۽ نئون نصاب موجود ناهي. فني ۽ ووڪيشنل تعليم ۾ ادارن جو تعداد 1970–71 کان 2015–16 تائين 1446٪ ۽ داخلا 1484٪ وڌي. سنڌ ملڪ جي فني ۽ ووڪيشنل ادارن جو 16٪ ۽ داخلا جو 25٪ حصو رکي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ديني مدرسن جو وڏو حصو رياستي ضابطن کان ٻاهر آهي. ڪيترائي والدين پنهنجن ٻارن کي مدرسن ۾ موڪلين ٿا، جتي تعليم، رهائش ۽ خوراڪ مفت مهيا ڪئي وڃي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. تعليمي پاليسين جي حوالي سان، پاڪستان ۾ 1947 کان وٺي ڪيترائي قومي تعليمي منصوبا ۽ پاليسيون جوڙيون ويون آهن، جن ۾ يونيورسل پرائمري ايجوڪيشن جا هدف بار بار مقرر ۽ تبديل ڪيا ويا. بهرحال، پاليسي عملدرآمد هميشه هڪ وڏو چئلينج رهيو آهي. تعليمي بجيٽ ۾ لڳ ڀڳ 88٪ خرچ بار بار ٿيندڙ (ريڪرنٽ) خرچن تي آهي، جڏهن ته ترقياتي خرچن لاءِ محدود وسيلا بچن ٿا<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سنڌ جون سرڪاري (گورنمينٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[اَروڙ يونيورسٽي آف آرٽ، آرڪيٽيڪچر، ڊيزائن اينڊ هيريٽيج]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | آرٽ / آرڪيٽيڪچر / هيريٽيج |- | 2 | [[بيگم نصرت ڀٽو وومين يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | عام (عورتن لاءِ) |- | 3 | [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] | [[سکر ضلعو]] | [[سکر]] | سرڪاري | بزنس / آءِ ٽي |- | 4 | [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي حيدرآباد]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | سرڪاري | عام |- | 5 | [[سنڌ زرعي يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[ٽنڊو ڄام]] | سرڪاري | زراعت ۽ لاڳاپيل سائنسز |- | 6 | [[يونيورسٽي آف سنڌ]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | عام |- | 7 | [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 8 | [[لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 9 | [[شهيد الله بخش سومرو يونيورسٽي آف آرٽس، ڊيزائن اينڊ هيريٽيجز]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | سرڪاري | آرٽ / ڊيزائن |- | 10 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي اينڊ اسڪِل ڊولپمينٽ]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / مهارتن جي تربيت |- | 11 | [[گمبٽ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[گمبٽ]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 12 | [[شاهه عبداللطيف يونيورسٽي]] | [[خيرپور ضلعو]] | [[خيرپور]] | سرڪاري | عام |- | 13 | [[قائدِ عوام يونيورسٽي آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 14 | [[پيپلز يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز فار وومين]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | طبي (عورتن لاءِ) |- | 15 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي شهيد بينظير آباد]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[نوابشاهه]] | سرڪاري | عام |- | 16 | [[شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي آف ويٽرنري اينڊ اينيمل سائنسز]] | [[شهيد بينظير آباد ضلعو]] | [[سڪرنڊ]] | سرڪاري | ويٽرنري / اينيمل سائنسز |- | 17 | [[شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[لاڙڪاڻو ضلعو]] | [[لاڙڪاڻو]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 18 | [[شيخ اياز يونيورسٽي]] | [[شڪارپور ضلعو]] | [[شڪارپور]] | سرڪاري | عام |- | 19 | [[يونيورسٽي آف صوفيزم اينڊ ماڊرن سائنسز]] | [[مٽياري ضلعو]] | [[ڀِٽ شاهه]] | سرڪاري | عام / صوفي اڀياس |- | 20 | [[بينظير ڀٽو شهيد يونيورسٽي لياڙي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 21 | [[دائود يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | انجنيئرنگ / ٽيڪنالاجي |- | 22 | [[ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[صدر]] | سرڪاري | طب ۽ صحت سائنسز |- | 23 | [[فيڊرل اردو يونيورسٽي آف آرٽس، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري (وفاقي) | عام |- | 24 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس ايڊمنسٽريشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | بزنس / پبلڪ پاليسي |- | 25 | [[جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | طبي سائنسز |- | 26 | [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[گلشن ٽائون]] | سرڪاري | انجنيئرنگ |- | 27 | [[سنڌ مدرسۃ الاسلام يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |- | 28 | [[يونيورسٽي آف ڪراچي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | سرڪاري | عام |} === سنڌ جون خانگي يونيورسٽيون === ===سنڌ جون خانگي (پرائيويٽ) يونيورسٽيون=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر ! يونيورسٽي ! ضلعو / ڪراچي جو ضلعو ! شهر / ٽائون ! حيثيت ! نوعيت / شعبو |- | 1 | [[يونيورسٽي آف ماڊرن سائنسز]] | [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] | [[ٽنڊو محمد خان]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 2 | [[ابنِ سينا يونيورسٽي]] | [[ميرپورخاص ضلعو]] | [[ميرپورخاص]] | خانگي | عام / صحت |- | 3 | [[يونيورسٽي آف آرٽ اينڊ ڪلچر، ڄامشورو]] | [[ڄامشورو ضلعو]] | [[ڄامشورو]] | خانگي | آرٽ / ميڊيا |- | 4 | [[اسرا يونيورسٽي]] | [[حيدرآباد ضلعو]] | [[حيدرآباد]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 5 | [[آغا خان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | طب ۽ صحت سائنسز |- | 6 | [[ال غزالي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 7 | [[ال ڪوثر يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / اسلامي اڀياس |- | 8 | [[باقائي ميڊيڪل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طبي سائنسز |- | 9 | [[ڪاميڪس انسٽيٽيوٽ آف بزنس اينڊ اي مرجنگ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 10 | [[دادابهاءِ انسٽيٽيوٽ آف هائير ايڊيوڪيشن]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 11 | [[ڊي ايڇ اي صفا يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 12 | [[ايمان انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 13 | [[گرين وِچ يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 14 | [[حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | لبرل آرٽس / انجنيئرنگ |- | 15 | [[همدرد يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت سائنسز |- | 16 | [[هينڊس انسٽيٽيوٽ آف ڊيولپمينٽ اسٽڊيز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | ترقيات / پبلڪ هيلٿ |- | 17 | [[اِلما يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / ميڊيا / آءِ ٽي |- | 18 | [[انڊس يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 19 | [[انڊس ويلِي اسڪول آف آرٽ اينڊ آرڪيٽيڪچر]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪلفٽن]] | خانگي | آرٽ / آرڪيٽيڪچر |- | 20 | [[انسٽيٽيوٽ آف بزنس مينيجمينٽ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ سائنسز |- | 21 | [[اقراء يونيورسٽي]] | [[ڪراچي ڏکڻ ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 22 | [[جناح يونيورسٽي فار وومين]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام (عورتن لاءِ) |- | 23 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف اڪنامڪس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي ڪورنگي ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 24 | [[ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي |- | 25 | [[ڪراچي اسڪول فار بزنس اينڊ ليڊرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (غيرنفعي) | بزنس / ليڊرشپ |- | 26 | [[ڪي اي ايس بي انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | بزنس / آءِ ٽي |- | 27 | [[ملير يونيورسٽي آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | سائنس / ٽيڪنالاجي |- | 28 | [[ميٽروپوليٽن يونيورسٽي ڪراچي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 29 | [[ملينيم انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي اينڊ انٽرپرينيوئرشپ]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪنالاجي / بزنس |- | 30 | [[محمد علي جناح يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي / بزنس |- | 31 | [[نذير حسين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 32 | [[نيوپورٽس انسٽيٽيوٽ آف ڪميونيڪيشنز اينڊ اڪنامڪس]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ميڊيا / بزنس |- | 33 | [[سيفي برهاني يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي (ڪميونٽي) | عام |- | 34 | [[سليم حبيب يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ڪمپيوٽنگ / انجنيئرنگ |- | 35 | [[شهيد بينظير ڀٽو سٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام |- | 36 | [[شهيد بينظير ڀٽو ديوان يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | عام / صحت |- | 37 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / بزنس |- | 38 | [[شهيد ذوالفقار علي ڀٽو يونيورسٽي آف لا]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | قانون |- | 39 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | مينيجمينٽ / آءِ ٽي |- | 40 | [[سنڌ انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ايلائيڊ هيلٿ |- | 41 | [[سر سيد يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]] | [[ڪراچي اوڀر ضلعو]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ |- | 42 | [[سهيل يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | صحت سائنسز |- | 43 | [[ٽيڪسٽائل انسٽيٽيوٽ آف پاڪستان]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | ٽيڪسٽائل انجنيئرنگ |- | 44 | [[يو آءِ ٽي يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | انجنيئرنگ / آءِ ٽي |- | 45 | [[ضياءُالدين يونيورسٽي]] | [[ڪراچي شهر]] | [[ڪراچي]] | خانگي | طب ۽ صحت سائنسز |} === اسڪول جا ڄار=== ===تحقيقي ادارا=== ===سنڌي ادبي بورڊ=== ===سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ=== === سنڌ جا فني ادارا=== ===سنڌ جا زرعي تحقيقاتي ادارا=== ===سنڌ جا تعليمي بورڊ=== ==صحت== سنڌ ۾ صحت سان لاڳاپيل اهم اشاريَ عالمي ۽ قومي هدفن جي ڀيٽ ۾ پوئتي نظر اچن ٿا. 2015ع ۾ [[سنڌ ۾ ٻارڙن جي موت جي شرح]] 1,000 زنده ڄمڻ تي 82 هئي، جڏهن ته [[ملينيم ڊولپمينٽ گول]] (MDG) جو هدف 52 هو. ساڳئي سال، [[ماءُ جي موت جي شرح]] (Maternal Mortality Ratio) 100,000 زنده ڄمڻ تي 214 هئي، جيڪا قومي سراسري 178 کان وڌيڪ ۽ پائيدار ترقي جي هدفن (SDGs) جي مقرر ڪيل حد 70 کان ڪافي مٿي هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن جي موت جي شرح سنڌ ۾ 1,000 ڄمڻ تي 105 رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته SDG جو هدف 25 ۽ MDG جو 40 هو<ref name=" ايڪانومي"/>. صحت جي سهولتن جي لحاظ کان، سنڌ ۾ في 1,000 آبادي تي ڊاڪٽرن جو انگ 0.59، نرسن ۽ دائين جو 2.8، ۽ اسپتالن جو 1.7 هو. مڪمل حفاظتي ٽيڪنڪاري (Full Immunization) جي شرح رڳو 35 سيڪڙو هئي، جڏهن ته خانداني منصوبه بندي لاءِ ضد حمل طريقن جي استعمال جي شرح 2014ع ۾ 29 سيڪڙو هئي، جيڪا MDG جي هدف 55 کان گهڻو گهٽ هئي. پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن لاءِ مليريا جي علاج ۾ ACT استعمال جي شرح 15.9 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===سرڪاري صحت جو ڍانچو === سنڌ ۾ صحت جي سرڪاري نظام ۾ بنيادي، ثانوي ۽ ثالثي سطحن تي سهولتون موجود آهن. 2005–06ع کان 2015–16ع تائين صحت تي خرچ PKR 8.2 ارب مان وڌي PKR 48.4 ارب تائين پهتو، جيڪو لڳ ڀڳ 490 سيڪڙو اضافو هو. جڏهن ته 1970–71ع ۾ صحت جو ڪل بجيٽ PKR 53.425 ملين هو، جيڪو 2015–16ع ۾ وڌي PKR 66,503.90 ملين تائين پهتو<ref name=" ايڪانومي"/>. اسپتالن جي استعمال جي شرح سنڌ ۾ 22 سيڪڙو هئي، جيڪا قومي سطح تي 29 سيڪڙو سان ڀيٽ ۾ گهٽ هئي. 1970ع ۾ سنڌ ۾ رڳو 2 تدريسي اسپتالون هيون، جن ۾ 1,775 بسترا موجود هئا؛ 2015ع تائين اهي وڌي 7 ٿي ويون، جن ۾ 6,017 بسترا هئا. اهڙي طرح، اسپتالن ۽ بسترن ۾ نمايان اضافو ٿيو. ڊسپينسرين جو انگ 1970ع ۾ 44 مان وڌي 2015ع ۾ 865 ٿيو، جڏهن ته رورل هيلٿ سينٽرز 19 مان وڌي 129 ٿي ويا. ٽي بي ڪلينڪن جو انگ 9 مان وڌي 187 ٿيو. بنيادي صحت يونٽ، جيڪي 1985ع ۾ 33 هئا، 2015ع ۾ 798 تائين پهچي ويا. ماءُ ۽ ٻار جي صحت مرڪزن جو انگ 2000ع ۾ 36 هو، جيڪو 2015ع ۾ 94 ٿي ويو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===صحت جي انساني وسيلا=== 2011ع کان 2016ع تائين آبادي في ڊاڪٽر جو تناسب 3,017 مان وڌي 3,159 ٿيو، جڏهن ته آبادي في نرس جو تناسب 11,413 مان وڌي 12,441 ٿيو. ساڳئي عرصي دوران، آبادي في بستر جو تناسب 1,406 مان وڌي 1,455 ٿيو. سرڪاري شعبي ۾ ڊاڪٽرن جو انگ 1975ع ۾ 926 هو، جيڪو 2015ع ۾ وڌي 7,990 ٿيو. نرسن جو انگ 415 مان وڌي 1,630 ٿيو، جڏهن ته ليڊي هيلٿ وزيٽر ٽيڪنيشن 107 مان وڌي 786 ٿي ويا. صحت ٽيڪنيشنن جو انگ 1975ع ۾ 95 هو، جيڪو 2000ع تائين وڌي 1,369 ٿيو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===نجي شعبو ۽ خيراتي ادارا=== سنڌ ۾ صحت جون گهڻيون سهولتون سرڪاري شعبي ۾ آهن، جڏهن ته شهري علائقن ۾ نجي صحت جون سهولتون پڻ موجود آهن، جيڪي عام طور مهانگيون آهن. سرڪاري نظام جي ڪمزورين سبب نجي صحت جو شعبو استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان خال کي ڀرڻ لاءِ خيراتي ادارا ۽ غير سرڪاري تنظيمون، جهڙوڪ ايڌي، امان فائونڊيشن، SIUT، انڊس هيلٿ ۽ LRBT، صحت جون خدمتون فراهم ڪري رهيون آهن. بهرحال، انهن خدمتن کي ڊگهي مدي وارا ۽ پائيدار حل نه سمجهيو وڃي ٿو. صوبي ۾ نجي ميڊيڪل ڪاليجن جو انگ وڌيو آهي، پر تعليم ۽ تربيت جي معيار بابت خدشا برقرار آهن<ref name=" ايڪانومي"/>. ===ڍانچي وارا مسئلا ۽ رسائي جون رڪاوٽون=== سرڪاري صحت جي سهولتن جي گهٽ استعمال جا اهم سبب صحت مرڪزن تائين رسائي، سهولتن جي کوٽ، دوائن جي اڻهوند ۽ عملي جو غير مناسب رويو آهن. سنڌ ۾ 25 سيڪڙو ماڻهن صحت مرڪزن جي دوري کي گهڻو پري هجڻ سبب استعمال کان پاسو ڪيو، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو انگ 30 سيڪڙو هو. دوائن جي کوٽ بابت شڪايتون سنڌ ۾ 12 سيڪڙو ۽ پنجاب ۾ 15 سيڪڙو رڪارڊ ڪيون ويون. بنيادي صحت مرڪزن جي گهٽ استعمال سبب ثالثي سطح جي اسپتالن تي وڌيڪ بار پوي ٿو، جنهن سان انهن جي صلاحيت متاثر ٿئي ٿي<ref name=" ايڪانومي"/>. ===هيلٿ ورڪرز، عورتن جو ڪردار ۽ روڪٿام=== ليڊي هيلٿ ورڪرز پروگرام 1994ع ۾ شروع ٿيو، جنهن جو مقصد ڳوٺاڻين عورتن کي صحت، حمل، ولادت، ٻار جي سنڀال ۽ ڄمڻ جي وقفي بابت آگاهي مهيا ڪرڻ هو. 2014ع ۾ 15–49 ورهين جي عورتن مان 52.3 سيڪڙو کي گذريل ٽن مهينن دوران ليڊي هيلٿ ورڪرز جو دورو ٿيو، جڏهن ته MDG جو هدف 100 سيڪڙو هو. هن پروگرام جي ڪوريج 20 کان 43 سيڪڙو جي وچ ۾ رهي آهي. عورتن جي تعليم ۽ بااختياري کي خانداني منصوبه بندي ۽ ٻارن جي صحت سان سڌي طرح لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ===بيمارين جي روڪٿام ۽ خاص علائقا=== سنڌ ۾ تپ دق (TB) جي سڃاڻپ جي شرح سراسري طور 57 سيڪڙو آهي، جيڪا قومي سراسري کان بهتر آهي. 2008–09ع کان 2011–12ع دوران هيپاٽائٽس ڪنٽرول پروگرام تحت 4.572 ملين ماڻهن کي ٽيڪا لڳايا ويا، جن مان 0.75 ملين ٻار هئا، ۽ لڳ ڀڳ 93,664 مريضن جو علاج ڪيو ويو. ان عرصي ۾ 43 خصوصي يونٽ قائم ڪيا ويا ۽ 2,800 صحت عملي کي تربيت ڏني وئي<ref name=" اڪانامي"/>. 2007ع ۾ [[پبلڪ-پرائيويٽ هيلٿ انيشيئيٽو]] (PPHI) شروع ٿيو، جيڪو 21 ضلعن ۾ 1,135 صحت مرڪزن کي منظم ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ٿر ضلعو سنڌ جو سڀ کان وڌيڪ صحت جي دٻاءَ هيٺ علائقو قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي پاڻيءَ جي کوٽ، خوراڪ جي گهٽتائي، خراب صفائي، بيمارين جي آگاهي جي کوٽ ۽ غذائي قلت جا مسئلا موجود آهن. پاڻيءَ جي کوٽ کي بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سان ڊائريا، مليريا، ساھ جي بيمارين ۽ غذائي کوٽ ۾ اضافو ٿئي ٿو. غذائي بحران کان پوءِ، عالمي ادارن جهڙوڪ WHO، WFP ۽ UNICEF مداخلت ڪئي، جنهن سان DHQ مٺي ۾ غذائي بحالي مرڪز قائم ٿيو، جتي داخل ٿيل ٻارن مان اڪثريت صحتياب ٿي. بهرحال، انتهائي متاثر علائقن ۾ غذائي سپليمنٽس جي ضرورت تي زور ڏنو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي"/>. ====سنڌ جي اسپتالن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ميڊيڪل يونيورسٽين جي فھرست==== ====سنڌ جي ميڊيڪل ڪاليجن جي فھرست==== ==== سنڌ جي ذھني مريضن جي ادارن جي فھرست==== ===سنڌ جو صحت کاتو=== ===سنڌ جا بنيادي صحت مرڪز=== === صحت جو قانوني شعبو=== === سنڌ جو پوليو پروگرام=== ==محنت ۽ روزگار== ليبر فورس سروي 2014–15 مطابق، پاڪستان ۾ ڪُل ليبر فورس جو اندازو 57.42 ملين ماڻهن تي ٻڌل هو، جڏهن ته سنڌ ۾ ليبر فورس 13.65 ملين هئي. 1990ع کان 2014ع تائين پاڪستان ۾ [[ليبر فورس ۾ شرڪت جي شرح]] (Labour Force Participation Rate) رڳو معمولي طور وڌي 43.2 سيڪڙو مان 45.2 سيڪڙو تائين پهتي، جڏهن ته هن عرصي دوران سراسري شرح لڳ ڀڳ 45 سيڪڙو رهي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ملڪ جي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت رکندڙ آبادي جو وڏو حصو معاشي سرگرمين ۾ شامل نه رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===عورتن جي محنتي شرڪت ۽ صنفي فرق=== پاڪستان ۽ سنڌ ۾ محنتي مارڪيٽ ۾ عورتن جي شرڪت گهٽ هجڻ کي مجموعي طور گهٽ ليبر فورس شرڪت جو اهم سبب سمجهيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ شهري علائقن ۾ عورتن جي محنتي شرڪت لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ اها شرح 28.8 سيڪڙو هئي. ڳوٺاڻين عورتن جو وڏو حصو خانداني زراعت ۾ بغير اجرت ڪم ڪري ٿو، جنهن جو معاشي پيداوار ۾ حصو محدود رهي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ کي پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ شهري صوبو هجڻ باوجود عورتن جي روزگار جي گهٽ شرح سان لاڳاپيل قرار ڏنو ويو آهي، جڏهن ته وقت سان گڏ مجموعي طور عورتن جي روزگار ۾ واڌ جو رجحان پڻ ڏٺو ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===بيروزگاري، گهٽ روزگاري ۽ نوجوان آبادي=== سنڌ ۾ گذريل لڳ ڀڳ 25 سالن دوران بيروزگاري جي شرح لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو رهي آهي. نوجوانن، خاص طور 15 کان 25 ورهين جي عمر واري گروهه ۾ بيروزگاري جي شرح سڀ کان وڌيڪ آهي، جيڪا شهري علائقن ۾ ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. هن عمر واري گروهه جو وڏو حصو يا ته خاندان تي دارومدار رکي ٿو يا جزوقتي ڪم ڪري ٿو، جيڪو سرڪاري بيروزگاري جي انگن ۾ مڪمل طور ظاهر نٿو ٿئي. [[گهٽ روزگاري]] (Underemployment) پڻ نمايان آهي، جتي 15 کان 44 ورهين جي آبادي جو وڏو حصو جزوقتي ڪم يا تازو تعليم مڪمل ڪندڙن تي مشتمل آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. شعبي وار روزگار ۽ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي گذريل ڏهن کان پندرهن سالن دوران پاڪستان ۽ سنڌ ۾ پيشورانه ڍانچي ۾ تبديلي آئي آهي. ماهرن، مينيجرن، ٽيڪنيشنن ۽ لاڳاپيل پيشاورن جو حصو 6 سيڪڙو مان وڌي لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو ٿيو آهي. سنڌ ۾ غير زرعي شعبي، خاص طور صنعتي ۽ خدمتي (Tertiary) سرگرمين ۾ روزگار نمايان طور وڌيو آهي. ان جي نتيجي ۾ زراعت ۾ روزگار جو حصو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو مان گهٽجي 40 سيڪڙو تائين اچي ويو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===غير رسمي معيشت ۽ شعبي وار ورڇ=== پاڪستان ۾ غير رسمي شعبو ڪُل روزگار جو لڳ ڀڳ ٽي چوٿين حصو مهيا ڪري ٿو. سنڌ ۾ غير رسمي شعبي ۾ روزگار 17 سالن دوران 55.2 سيڪڙو مان وڌي 66.4 سيڪڙو تائين پهتو، جنهن سبب دستاويزي کوٽ ۽ سرڪاري آمدني ۾ نقصان جو خدشو وڌيو. 2015ع تائين سنڌ ۾ ٽئين نمبر تي وڏو روزگار مهيا ڪندڙ شعبو هول سيل ۽ پرچون واپار ۽ هوٽلن جو شعبو هو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 15.8 سيڪڙو ماڻهو ڪم ڪندا هئا. هي شرح 1990ع کان 2015ع تائين لڳ ڀڳ ساڳي رهي، جيتوڻيڪ عملي طور هن شعبي ۾ واڌ ڏٺي وئي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===لڏپلاڻ، اجرتون ۽ پورھئي جي عدم مساوات=== سنڌ ملڪ اندر ڳوٺاڻن کان شهري علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ۾ ٻئي نمبر تي آهي، جتي 2015ع ۾ لڳ ڀڳ 32 سيڪڙو آبادي صوبي اندر لڏي آئي. اجرتن جي حوالي سان، گذريل پنجن سالن دوران مينيجرن، ٽيڪنيڪل ماهرن ۽ ڪلارڪي عملي جي اجرتن ۾ 50 سيڪڙو کان وڌيڪ واڌ ٿي، جڏهن ته وڪري، خدمتن، ماهر زراعت، ٻيلن، مشين هلائيندڙن ۽ گهٽ پڙهيل عملي جي اجرتن ۾ واڌ 30 سيڪڙو کان گهٽ رهي. حقيقي اجرتن جي واڌ کي غربت گهٽائڻ سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===جبري پورھيو ۽ قانوني صورتحال=== جبري پورهيو پاڪستان جي مختلف صوبن ۾ موجود آهي، جڏهن ته سنڌ ۾ ان جو ڪيس وڌيڪ نمايان قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي جاگيرداري نظام جو اثر ڳوٺاڻن علائقن ۾ مضبوط رهيو آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. زمين کان محروم هاري ۽ سندن خاندان، خاص طور عورتون، سماجي ۽ معاشي استحصال جو شڪار ٿين ٿيون. سنڌ اسيمبلي 2015ع ۾ بندهه محنت خلاف خاص قانون منظور ڪيو، پر ان جي عملدرآمد بابت چئلينجز برقرار آهن. تعليم، مهارتون ۽ روزگار سان لاڳاپيل رجحان نوجوان بيروزگاري گهٽائڻ لاءِ تعليمي نصاب کي روزگار ڏيندڙن جي ضرورتن سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وئي آهي، ته جيئن مارڪيٽ لاءِ قابلِ استعمال مهارتون پيدا ٿين<ref name=" ايڪانومي "/>. ان سان گڏ، عورتن جي محنتي شرڪت بابت جامع حڪمتِ عملي ۽ صنفي لحاظ کان مخصوص پروگرامنگ جي کوٽ کي نمايان ڪيو ويو آهي. سرڪاري شعبي ۾ عورتن جي ڪوٽا 5 سيڪڙو مان وڌائي 15 سيڪڙو ڪرڻ جهڙن قدمن جي امڪاني اثرن بابت به محدود شمارياتي جائزو موجود آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ جون ٽريڊ يونين تنظيمون=== ===سنڌ جي ليبر قانونن جي فھرست=== ===سنڌ جون ايمپلائير تنظيمون=== === سنڌ جي سوشل سيڪيورٽي ادارن جي فھرست=== ==غربت ۽ عدم مساوات== سنڌ کي پاڪستان جي غريب ترين صوبن مان هڪ قرار ڏنو وڃي ٿو، جتي لڳ ڀڳ هر ڏهن مان چار ماڻهو ملٽي ڊائيمينشنل پوورٽي انڊيڪس (MPI) تحت محروميءَ جو شڪار آهن. پاڪستان جي اٺن ملينيم ڊولپمينٽ گولز مان غربت گهٽائڻ اهو واحد هدف هو، جنهن ۾ ڪجهه حد تائين ڪاميابي حاصل ٿي، پر رفتار سست رهي. 1960ع کان 2000ع تائين شهري غربت ۾ گهٽتائي ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هئي، جڏهن ته 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تيز معاشي واڌ سبب غربت ۾ نمايان گهٽتائي رڪارڊ ڪئي وئي. غربت جي ماپ جا طريقا وقت سان گڏ تبديل ٿيا آهن، ڇو ته انساني ضرورتن جا نمونا به بدلجندا رهيا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. عالمي بينڪ ۽ گڏيل قومن جي ترقياتي اداري (UNDP) غربت جي اهڙي لڪير متعارف ڪرائي آهي، جيڪا بنيادي خوراڪ (ڪيلوري) ۽ بنيادي سهولتن جي قيمت تي ٻڌل آهي ۽ مهانگائي کي به حساب ۾ آڻي ٿي. انهن اندازن موجب، 2013ع ۾ پاڪستان جي لڳ ڀڳ 29.5 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ هئي، جيڪا 2017–18ع ۾ گهٽجي 24.3 سيڪڙو تائين پهتي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===سنڌ ۾ غربت جي سطح ۽ علائقائي تفاوت=== اندازن موجب سنڌ جي لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو آبادي غربت جي لڪير کان هيٺ رهي ٿي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ شديد غربت جي شرح گهڻي وڌيڪ آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. گذريل ڏهاڪي دوران سنڌ ۾ غربت جي هيڊ ڪائونٽ ريشو لڳ ڀڳ 57 سيڪڙو مان گهٽجي 43 سيڪڙو تائين آيو آهي، پر ان جي باوجود عدم مساوات هڪ وڏو چئلينج بڻيل آهي. جني (Gini) ڪوئفشنٽ سنڌ ۾ غريب ۽ غير غريب آبادي وچ ۾ وڏي فرق جي نشاندهي ڪري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. صوبي جي ڏاکڻين ضلعن، خاص طور ٿرپارڪر، سجاول ۽ عمرڪوٽ ۾ غربت جي شرح انتهائي بلند رهي آهي، جڏهن ته ڪراچي ۽ حيدرآباد نسبتاً بهتر صورتحال رکن ٿا. انهن علائقن ۾ تعليم ۽ صحت جهڙين بنيادي خدمتن جي گهٽ فراهمي کي انساني ترقي جي گهٽ سطح سان ڳنڍيو وڃي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===انساني ترقي (HDI) ۽ صوبائي ڀيٽ=== انساني ترقياتي انڊيڪس (HDI) جي حوالي سان سنڌ جي ڪارڪردگي پنجاب جي ڀيٽ ۾ گهٽ رهي آهي. سنڌ جو HDI لڳ ڀڳ 0.64 رڪارڊ ڪيو ويو آهي، جڏهن ته پنجاب جو HDI لڳ ڀڳ 0.73 آهي. رپورٽن موجب، 2001ع کان 2014ع تائين سنڌ ۾ HDI جي واڌ جي رفتار گهٽ رهي، جنهن جا سبب قانون ۽ امن جي صورتحال، ڪمزور حڪمراني ۽ وسيلا ورڇ جي ترجيحن سان لاڳاپيل بيان ڪيا ويا آهن<ref name=" ايڪانومي "/>. ===آمدني ۽ واپرائڻ ۾ عدم مساوات=== پاڪستان ۾ آمدني جي عدم مساوات نمايان رهي آهي. 2013ع ۾ ملڪ جي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل آمدني جو لڳ ڀڳ 40.3 سيڪڙو حاصل ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو رڳو 9.3 سيڪڙو هو. آمدني جي ورڇ وقت سان گڏ بدلجندي رهي آهي، ۽ 1969–70ع ۾ جني انڊيڪس ۽ آمدني جي فرق نسبتاً گهٽ سطح تي رهيا، جيتوڻيڪ ان دور ۾ معاشي واڌ تيز هئي. سنڌ ۾ آمدني جي ورڇ پنجاب جي ڀيٽ ۾ ڪجهه مختلف رهي آهي<ref name=" ايڪانومي "/>. سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 37 سيڪڙو آبادي مٿين 20 سيڪڙو آمدني واري گروهه ۾ شامل آهي، جڏهن ته پنجاب ۾ اهو حصو 50 سيڪڙو کان وڌيڪ آهي. ان جي ابتڙ، سنڌ ۾ هيٺين 20 سيڪڙو گروهه جو حصو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو آهي، جيڪو ملڪ جي ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محرومي ڏيکاري ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===واپرائڻ جا نمونا ۽ شهري-ڳوٺاڻو فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ ۾ واپرائڻ جي عدم مساوات پنهنجي بلند ترين سطح تي پهتي، جتي مٿين 20 سيڪڙو آبادي ڪُل واپرائڻ جو لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو خرچ ڪيو، جڏهن ته هيٺين 20 سيڪڙو آبادي جو حصو لڳ ڀڳ 9 سيڪڙو رهيو<ref name=" ايڪانومي "/>. هڪ اهم مشاهدو اهو به آهي ته سنڌ جي هيٺين آمدني وارن طبقن جو واپرائڻ ڪڏهن ڪڏهن سندن آمدني کان وڌيڪ رهيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي روزمره ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ قرض تي ڀاڙين ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. شهري علائقن ۾، جتي رهائش ۽ بنيادي ضرورتن جي قيمت وڌيڪ آهي، آمدني ۽ واپرائڻ وچ ۾ فرق ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===في فرد آمدني ۽ علائقائي فرق=== 2011–12ع ۾ سنڌ جي في فرد سالياني آمدني جو اندازو لڳ ڀڳ 119,724 رپيا لڳايو ويو، جيڪو قومي سراسري ۽ پنجاب جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هو. ان جو وڏو سبب ڪراچي جي معاشي حيثيت آهي، ڇو ته اهو ملڪ جو وڏو واپاري ۽ بندرگاهي مرڪز آهي. ڪراچي جي في فرد آمدني قومي سراسري جي ڀيٽ ۾ ڪيترائي ڀيرا وڌيڪ بيان ڪئي وئي آهي. البت، مختلف سرڪاري ۽ نيم سرڪاري ذريعن ۾ في فرد آمدني جي انگن ۾ فرق پڻ ڏسڻ ۾ اچي ٿو<ref name=" ايڪانومي "/>. ===گهريلو جوڙجڪ، پاڻي ۽ وسيلن تائين رسائي=== سنڌ ۾ سراسري طور هڪ گهر ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ماڻهو رهن ٿا، جڏهن ته آمدني حاصل ڪندڙ فردن جو تعداد عام طور ٻن جي لڳ ڀڳ آهي. وڌيڪ انحصار ڪندڙن ۽ گهٽ آمدني سبب غربت جا اشاري وڌيل رهن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ملڪ جي تازي سروي موجب پاڪستان جي رڳو چوٿين آبادي کي نلڪي جو پاڻي ميسر آهي. سنڌ جي شهري علائقن ۾ لڳ ڀڳ 69 سيڪڙو آبادي کي نلڪي جو پاڻي حاصل آهي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ 63 سيڪڙو آبادي هٿ پمپن تان پاڻي حاصل ڪري ٿي<ref name=" ايڪانومي "/>. ===زرعي شعبي ۽ سماجي خرچن سان لاڳاپيل رجحان=== زرعي شعبي سان لاڳاپيل گروهن ۾ غربت جي شرح ٻين پيشاورانه گروهن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ رهي آهي، ۽ 1980ع کان 2005ع تائين هن شعبي ۾ غربت هيڊ ڪائونٽ ريشو وڌيو. پاڪستان ۽ سنڌ ۾ سماجي شعبي، جهڙوڪ تعليم، صحت ۽ پاڻي و صفائي تي سرڪاري خرچن جا انگ موجود آهن، پر انهن خرچن جي اثرن بابت مختلف تجزيا ڪيا ويا آهن. مجموعي طور، سنڌ ۾ غربت ۽ عدم مساوات جا اشاري علائقائي تفاوت، آمدني جي غيربرابري ۽ انساني ترقي جي گهٽ سطح کي ظاهر ڪن ٿا<ref name=" ايڪانومي "/>. ==آمدورفت جا ذريعا== ===سنڌ جي قومي شاھراھن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور روڊن جي فھرست=== ===سنڌ جون ريلوي نظام=== === سنڌ جي ريلوي اسٽيشنن فھرست=== === سنڌ جي سرڪاري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جي نجي شعبي واري روڊ ٽرانسپورٽ جي فھرست=== === سنڌ جا ٽرانسپورٽ وارا سرڪاري ادارا=== ===سنڌ جون ايئرلائينز=== ===سنڌ جا آبي رستا=== ===سنڌ جي ھوائي اڏن جي فھرست ا=== === سنڌ ۾ گاڏين جي رجسٽريشن=== ===سنڌ ۾ ٻيڙين جي رجسٽريشن=== === سنڌ ۾ ھلندڙ ٽرينن جي فھرست=== === سنڌ ۾ مال جي ٽرانسپورٽ=== ==سياحت== ===سنڌ جي تاريخي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جي تفريحي ماڳن جي فھرست=== ===سنڌ جا سامونڊي بيچ=== ===سنڌ جي تفريحي ريزارٽن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور ھوٽلن جي فھرست=== === سنڌ جي ريسٽ ھائوسن جي فھرست=== ===سنڌ جي سرڪٽ ھائوسن جي فھرست=== === سنڌ جي ثقافتي مرڪزن جي فھرست=== === سنڌ جي شڪارگاھن جي فھرست=== === سنڌ جي واٽر پارڪن جي فھرست=== === سنڌ جي مشھور مسجدن جي فھرست=== === سنڌ جي شاھي محلن جي فھرست=== ==رانديون== ===ڪرڪيٽ=== ===فٽ بال=== ===باڪسنگ=== ===ھاڪي=== ===ملھ=== ===والي بال=== ===سنوڪر=== ===ٻيون رانديون=== ===سنڌ جي راندين واري اسٽيڊيمن جي فھرست=== ===سنڌ جا راندين جا ڪامپليڪس=== === سنڌ گيمز === === سنڌ جي راندين جون صوبائي ٽيمون === ===سنڌ جي رانديگرن جي فھرست=== ==سنڌ جا کاڌا == ===سنڌ جا روايتي کاڌا=== ===سنڌ جون مٺايون=== ===سنڌ جا مشروب=== === سنڌ ۾ پلي جا ڊش=== === سنڌ جي کاڌن جي فھرست=== ==فوجي ڇانوڻيون== === سنڌ جي فوجي ڇانوڻين جي فھرست=== #ڪراچي جي صدر ڇانوڻي #ٻولھڙي ايئر بيس ۽ ڇانوڻي #فيصل ايئر بيس ڇانوڻي #ڪورنگي واري ڇانوڻي #پنوعاقل فوجي ڇانوڻي #حيدرآباد صدر ڇانوڻي === سنڌ جون منسوخ ٿيل فوجي ڇانوڻيون=== #سکر جي صدر ڇانوڻي #شڪارپور جي صدر ڇانوڻي == نشرياتي ادارا ۽ ٽيلي ڪميونيڪيشن== ==مشھور شخصيتون== ===سياستدانن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر 1 !! نالو 1 !! پارٽي 1 ! نمبر 2 !! نالو 2 !! پارٽي 2 ! نمبر 3 !! نالو 3 !! پارٽي 3 |- | 1 || [[محمد علي جناح]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 2 || [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 3 || [[بي نظير ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 4 || [[جي. ايم سيد]] ||[[جيئي سنڌ تحريڪ]] | 5 || [[رسول بخش پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] | 6 || [[حيدر بخش جتوئي]] ||[[سنڌ جاري ڪميٽي]] |- | 7 || [[پير علي محمد راشدي]] ||[[مسلم ليگ]] | 8 || [[خانبھادر الله بخش سومرو]] ||[[انڊين نيشنل ڪانگريس]] | 9 || [[محمد ايوب کھڙو]] ||[[مسلم ليگ]] |- | 10 || [[سر عبدالله هارون]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 11 || [[پير الاھي بخش]] ||[[مسلم ليگ]] | 12 || [[مير رسول بخش ٽالپر]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 13 || [[علامه شاھ احمد نوراني]] ||[[جمعيت علماء پاڪستان (نوراني گروپ)]] | 14 || [[سر غلام حسين ھدايت الله]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] | 15 || [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]] ||[[آل انڊيا مسلم ليگ]] |- | 16 || [[مولانا عبيدالله سنڌي]] ||[[جمعيت علماء ھندئ]] | 17 || [[آصف علي زرداري]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 18 || [[بلاول ڀٽو]] || [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | 19 || [[مير مرتضي ڀٽو]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي (شھيد ڀٽو)]] | 20 || [[ممتاز علي ڀٽو]] ||[[نواز ليگ]] | 21 || [[عبدالواحد آريسر]] ||[[جيئي سنڌ محاذ]] |- | 22 || [[فاضل راھو]] ||[[نيشنل عوامي پارٽي]] | 23 || [[شھيد نذير عباسي]] ||[[ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن]] | 24 || [[مولانا جان محمد عباسي]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] |- | 25 || [[مولانا جان محمد ڀٽو]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 26 || [[پروفيسر غفور احمد]] ||[[جماعت اسلامي پاڪستان]] | 27 || [[الطاف حسين]] ||[[متحده قومي موومينٽ]] |- | 28 || [[بشير خان قريشي]] ||[[جيئي سنڌ متحده محاذ]] | 29 || [[غلام مصطفي جتوئي]] ||[[نيشنل پيپلز پارٽي]] | 30 || [[محمد خان جوڻيجو]] ||[[ مسلم ليگ]] |- | 31 || [[پير پاڳارو]] ||[[مسلم ليگ]] | 32 || [[پير صبغت الله پاڳارو]] ||[[حر جماعت]] | 33 || [[عظيم طارق]] ||[[مھاجر قومي موومينٽ]] |- | 34 || [[قائم علي شاھ]] ||[[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 35 || [[ارباب رحيم]] ||[[مسلم ليگ فنڪشنل]] | 36 || [[اياز لطيف پليجو]] ||[[سنڌ عوامي تحريڪ]] |- | 37 || || | 38 || || | 39 || || |- | 40 || || | 41 || || | 42 || || |- | 43 || || | 44 || || | 45 || || |- | 46 || || | 47 || || | 48 || || |- | 49 || || | 50 || || | 51 || || |- | 52 || || | 53 || || | 54 || || |- | 55 || || | 56 || || | 57 || || |- | 58 || || | 59 || || | 60 || || |- | 61 || || | 62 || || | 63 || || |- | 64 || || | 65 || || | 66 || || |- | 67 || || | 68 || || | 69 || || |- | 70 || || | 71 || || | 72 || || |- | 73 || || | 74 || || | 75 || || |- | 76 || || | 77 || || | 78 || || |- | 79 || || | 80 || || | 81 || || |- | 82 || || | 83 || || | 84 || || |- | 85 || || | 86 || || | 87 || || |- | 88 || || | 89 || || | 90 || || |- | 91 || || | 92 || || | 93 || || |- | 94 || || | 95 || || | 96 || || |- | 97 || || | 98 || || | 99 || || |- | 100 || || |} ===مؤرخن جي فھرست=== {| class="wikitable sortable" ! نمبر !! نالو !! سرگرميءَ جا سال !! نمايان تصنيف |- | 1 || [[جي ايم سيد]] || 1940–1990 || سنڌوءَ جي ساڃاهه (ٻه جلد) |- | 2 || [[ڀيرومل مھرچند آڏواڻي]] || 1930– || قديم سنڌ؛ سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ |- | 3 || || || |- | 4 || || || |- | 5 || || || |- | 6 || || || |- | 7 || || || |- | 8 || || || |- | 9 || || || |- | 10 || || || |- | 11 || || || |- | 12 || || || |- | 13 || || || |- | 14 || || || |- | 15 || || || |} ===سائنسدانن جي فھرست=== ===اديبن جي فھرست=== ===ڳائڻن جي فھرست=== ===اداڪارن جي فھرست=== === موسيقارن جي فھرست=== === عالمن جي فھرست=== ===رانديگرن جي فھرست=== === تعليمي ماھرن جي فھرست=== == وڌيڪ ڏسو == {{div col}} * [[سنڌ (سلجھائپ)]] * [[حڪومت سنڌ]] * [[سنڌ جا شهر]] * [[سنڌ صوبو (1936-55)]] * [[سنڌ ڊويزن]] * [[سنڌوديش]] * [[سنڌو درياھ]] * [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي]] * [[سنڌو رياست]] * [[سنڌي ماڻھن جي فهرست|سنڌي ماڻهن جي فهرست]] * [[سنڌ ۾ صوفي ازم]] * [[منصوره]] * [[موهن جو دڙو]] * [[سنڌ جي مقبرن تي چٽسالي]] * [[ديبل]] * [[سنڌ ۾ جبلن تي قديم نقش نگاري]] * [[سنڌو لکت]] * [[سنڌي ادب]] * [[سنڌباد ناکئا]] * [[مهاجر صوبو]] * [[ميرپور خاص جو برهما]] * [[سنڌي لباس]] * [[سنڌ جا ضلعا]]{{div col end}} {{portal bar|جاگرافي|ايشيا|ڏکڻ ايشيا|پاڪستان|سنڌ|ڪراچي}} == ويب لنڪون== * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ انڊيا جو امپيريل گزيٽيئر سڀئي جلد ريسرچ لاء ھتان پڙھي سگھجن ٿا == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project links|voy=Sindh}} * [https://web.archive.org/web/20121119234920/http://www.transport.gos.pk/ سنڌ ٽرانسپورٽ کاتو] * [http://www.sindh.gov.pk حڪومت سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531075317/http://www.sindh.gov.pk/ |date=2013-05-31 }} * [http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ سنڌ بابت معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405093443/http://dmoz.pk/Provinces/Sindh/ |date=2012-04-05 }} * [https://web.archive.org/web/20091126053250/http://www.lgdsindh.com.pk/districts1.htm سنڌ جي ضلعن جا نقشا] * {{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Sindh}} * [http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_states.html#Sind ورلڊ اسٽيٽمين – پاڪستان – صوبو : سنڌ] {{سنڌ جي تاريخ}} {{سنڌ}} {{پاڪستان جا صوبا}} {{باب السلام}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جا صوبا]] [[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]] [[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ست ھزار ق.م جون قائمون]] [[زمرو:ست ھزار ق.م جون گھڻ آباديءَ واريون جڳھون]] 2g531kaqfzck0woqxvubjc0cl4855lk 0 2790 371404 280179 2026-04-13T23:14:59Z Memon2025 21315 /* پڻ ڏسو */ 371404 wikitext text/x-wiki {{باري ۾|ڪمپني|ڳولا انجڻ|گوگل ڳولا|صفحو}} {{فرق|گوگُل}} {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} {{Use American English|date=April 2015}} {{Use mdy dates|date=December 2015}} {{Infobox company | name = Google Inc. | logo = Google 2015 logo.svg | logo_caption = | slogan = | image = Googleplex-Patio-Aug-2014.JPG | image_caption = The [[گوگلپليڪس|Googleplex گوگل پليڪس]],گوگل جو اصل ۽ وڏو ڪارپوريٽ ڪيمپس | type = [[ماتحت|ماتحت Subsidiary]] | parent = Independent (1998–2015)<br/>[[الفابيٽ انڪ.]] (2015–present) | industry = {{plainlist| * [[انٽرنيٽ]] * [[سافٽويئر|ڪمپيوٽر سافٽويئر]] * [[ٽيليڪميونيڪيشنس ايڪيوپمينٽ]] }} | foundation = {{start date and age|1998|09|4}}<!-- Do not change this to September 27: every year they celebrate at a different date, but the company was founded on September 4. Also, do not add that it is x years old as Google is, obviously, not a human and therefore the age is not very relevant. --><br/>[[منلو پارڪ، ڪيليفورنيا]]<ref>{{cite web|title=Company|url=http://www.google.com/intl/en/about/company/|publisher=Google|accessdate=January 16, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last=Claburn|first=Thomas|title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!?|url=http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678|publisher=InformationWeek|accessdate=August 31, 2011}}</ref> | key_people = [[سندر پچايي|سُندر پِچَائيي Sundar Pichai]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|سي اي او CEO]]) | founders = {{plainlist| * [[ليري پيج]] * [[سرگري برن|سرگري برن Sergey Brin]] }} | location_city = [[گوگلپليڪس|Googleplex گوگل پليڪس]], [[مائونٽين ويو، ڪيليفورنيا|مائونٽين ويو]], [[ڪيليفورنيا]] | location_country = U.S.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/about/jobs/locations/ |title=Locations - Google Jobs |publisher=Google.com |accessdate=September 27, 2013}}</ref> | coordinates = {{coord|37.422|-122.084058|display=inline,title}} | area_served = Worldwide | products = [[List of Google products]] | revenue = {{nowrap|{{increase}} [[US$]]66.001&nbsp;billion (2014)<ref name='xbrlus_3'>{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1288776/000128877614000020/0001288776-14-000020-index.htm |title=Google Inc. 2013 Annual Report Form (10-K) |publisher=United States Securities and Exchange Commission |format=XBRL |date=February 12, 2014}}</ref>}} | operating_income = {{nowrap|{{increase}} US$16.496&nbsp;billion (2014)<ref name='xbrlus_3'/>}} | net_income = {{nowrap|{{increase}} US$14.444&nbsp;billion (2014)<ref name='xbrlus_3'/>}} | assets = {{nowrap|{{increase}} US$131.133&nbsp;billion (2014)<ref name='xbrlus_3'/>}} | equity = {{nowrap|{{increase}} US$104.5&nbsp;billion (2014)<ref name='xbrlus_3'/>}} | num_employees = 59,976 (Q3 2015)<ref name= 10K>{{cite web|url=http://investor.google.com/earnings/2015/Q3_google_earnings.html |title=Google Inc. Announces Third Quarter and Fiscal Year 2015 Results| publisher = Google}}</ref> | subsid = [[List of mergers and acquisitions by Google|List of subsidiaries]] | homepage = {{URL|https://www.google.com}} | footnotes =<ref>{{cite web|url=http://investor.google.com/proxy.html|title=Google Inc. Annual Reports |date=July 28, 2014|publisher=Google Inc.|accessdate=August 29, 2014}}</ref> }} [[فائل:Google 2015 logo.svg|thumb]] '''گوگل''' ({{lang-en|Google}}) هڪ سرچ رٿا طور جنوري 1996ع ۾ ليري پيج (Lerry page) ۽ سرجي برن (Sergey Brin) شروع ڪيو هو، جيڪي [[اسٽينفورڊ يونيورسٽي ڪيليفورنيا]] ۾ پي ايڇ ڊي جا [[شاگرد]] هئا. گوگل شروع ڪرڻ جو مقصد اهو هو ته ڪا اهڙي [[ڳولا انجڻ|ڳولا انجڻ (Search Engine)]] ٺاهجي، جيڪا ان دور جي ڳولا انجڻ جي مقابلي ۾ وڌيڪ نتيجا گهٽ وقت ۾ ڏيکاري. گوگل جو شروعاتي نالو ”Back Rub“ هو. ان کان پوءِ 14 سيپٽمبر 1997ع ۾ گوگل ڪام جو domain رجسٽر ٿي ويو ۽ 7 سيپٽمبر 1998ع ۾ Google Inc نالي ڪوٺي کولي وئي. گوگل ڳولا جي دنيا کان سواءِ ٻيون به ڪافي شيون متعارف ڪرايون آهن، جن ذريعي اڄ دنيا ۾ ڪا به شَيِ ناممڪن ناهي رهي. اچو ته توهان سان انهن شين جو تعارف ڪرايون.<ref>{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X}}</ref><ref>{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a }}</ref> === لوڪل گوگل === گوگل پاڻ کي مختلف ٻولين ۾ متعارف ڪرائڻ کان پوءِ هاڻي پنهنجي لوڪل سروس شروع ڪري رهي آهي، جيڪا في الحال Beta آهي ۽ صرف يونائيٽيڊ اسٽيٽ وارا ڪم آڻي سگهن ٿا. گوگل موبائل: گوگل جي هن سهوليت ذريعي اوهان پنهنجي [[سمارٽ فون|موبائيل]] متعلق هر ڄاڻ حاصل ڪري سگهو ٿا. ان جي ايڊريس آهي: http://mobile.google.com. === گوگل پرنٽ === گوگل جي هيءَ سروس دنيا جي ڪتابن، اخبارن ۽ رسالن بابت ڄاڻ مهيا ڪري ٿي. [http://print.Google.com گوگل پرنٽ] === گوگل ڪٿڻي === گوگل جي هن سهوليت سان توهان به حساب جو نتيجو طريقي سان گڏ حاصل ڪري سگهو ٿا. مثال، گوگل سرچ باڪس ۾ لکو (3-5 ). === گوگل وصف === گوگل جي هن سهوليت ذريعي اوهان ڪنهن به لفظ جي معنيٰ يا تشريح معلوم ڪري سگهو ٿا. گوگ سرچ باڪس ۾ لکو: Define.personal computer. === موويز === [http://movies.google.com گُوگل موويز] تي توهان موويز يعني فلمون ۽ انهن تي تبصرا پڻ ڏسي سگهو ٿا. === فون بوڪ === [http://phonebook.google.com گوگل فون بوڪ]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} جي مدد سان توهان آمريڪا جي آفيسن يا گهرن جا نمبر ڳولي سگهو ٿا. === گوگل موسم === گوگل ذريعي اوهان ڪنهن به شهر جي موسم بابت ڄاڻ حاصل ڪري سگهو ٿا. مثال weather:Hyderabad Pakistan جنهن جي مدد سان اوهان [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] [[پاڪستان]] جي موسم جو حال معلوم ڪري سگهو ٿا. === گوگل سفر === ڪنهن به هوائي اڏي جي موسم يا جهازن جي دير سوير جي باري ۾ ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ گوگل سرچ باڪس ۾ لکو، هوائي اڏي جو 3 عددي ڪوڊ ۽ لفظ ايئر پورٽ. مثال: airport code. گوگل يونيورسٽي: گوگل يونيورسٽيءَ جي مدد سان توهان ڪنهن به اسڪول، ڪاليج يا يونيورسٽي وغيره جي ويب سائيٽ تي وڃي سگهو ٿا ۽ ان بابت ڄاڻ حاصل ڪري سگهو ٿا .www.google.com/options/universities.html . گوگل ڊائريڪٽري: گوگل ڊائريڪٽريءَ ۾ توهان کي گوگل جي هر هڪ فيچر جي ڄاڻ ملندي. گوگل نقشا: هن سهوليت وسيلي توهان ڪنهن به علائقي جون سيٽلائيٽ تصويرون ڏسي سگهو ٿا. === جي ميل === {{تفصيلي مضمون|جي ميل}} گوگل [http://www.mail.google.com gmail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151203172029/http://mail.google.com/ |date=December 3, 2015 }} نالي ڊومين تي برق ٽپال جي سهوليت پڻ ڏي ٿو، جيڪا توهان کي 2 گيگا ٻاٽڻ Giga Bytes اسٽوريج مهيا ڪري ٿي. === گوگل ويڊيو === * [http://www.google-ping.com/ '''Google Ping Service'''] [http://video.google.com گوگل ويڊيو] جي مدد سان توهان ڪا به فلم يا ڪو به ڊرامو يا گانو ڳولي سگهو ٿا. <br/> مٿين کان علاوه گوگل جون ڪيتريون ٻيون به سهوليتون به آهن ۽ انهن ۾ ڏينهون ڏينهن واڌارو اچي رهيو آهي. ==پڻ ڏسو== * [[گوگل ترجمو]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:گوگل|گوگل]] [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 5hwhqe1evly5g2yjinh0r7f3twc75sl 14 3547 371468 298870 2026-04-14T10:53:56Z Memon2025 21315 371468 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:اطلاقي سائنس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] jt42nj1l8lxyf8vr63b5rh0935e9y5o 371469 371468 2026-04-14T10:55:24Z Memon2025 21315 371469 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اطلاقي سائنس]] [[زمرو:انجنيئرڱ جون ذيلي شاخون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] cdlkpzqu7n9jx5vq0gxy2m1pg5wfz3t 0 10842 371403 340124 2026-04-13T23:12:13Z Memon2025 21315 371403 wikitext text/x-wiki [[File:Gmail_Icon.png | thumb | 220x124px | right | alt= جي ميل جو آئڪن | جي ميل جو آئڪن]]'''جي ميل''' [[گوگل]] جي طرفان فراهم ڪئي ويندڙ مفت اي ميل سروس آهي۔ محفوظ ویب میل کان علاوہ [[پوپ (پروٽوڪول)|پوپ3]] ا۽ [[انٽرنيٽ ميسيج ایڪسس پروٽوڪول|IMAP4]] جي ذریعي بہ استعمال ڪندڙ جي ميل تائين رسائي حاصل ڪري سگهن ٿا۔ جي ميل جي شروعات پهرين اپریل 2004ء تي ان وقت ٿي جڏهن دعوت نامن تائين محدود ان جي[[#بيٽا|بيٽا ورزن جو اجراء]] ڪيو ويو. 7 فيبروری 2007ء تي ان جي بيٽا ورزن کي ئي عوام لاء ميسر ڪيو ويو.7 جولاء 2009 تي، ٻين [[گوگل ايپس]] سان گڏ هي سروس بہ بيٽا ڪيفيت کان اپگريڊ ٿي وئي۔ ابتدا ۾ هر استعمال ڪندڙ کي 1 گيگابائيٽ جڳهہ ڏني وئي ، جيڪا جي ميل جي ٻين حریفن، جيئن [[هاٽ ميل]] وغیرہ جی 2 کان 4 [[ميگابائيٽ]] جڳهہ کان ڪافي گهڻي هئي۔ انکانپوء بہ، جي ميل جي طرفان ان ۾ وقتاً فوقتاً اضافو ٿيندو رهيو آهي۔ هر جي ميل پیغام، بشمول انجا فائيل، 25 ايم بي تي مشتمل ٿي سگهي ٿو۔ جي ميل تلاش جي سهولت تي مشتمل انٽرفیس ۽ انٽرنيٽ فورمز جهڙو مڪالماتي منظر (conversation view) ڏيندو آهي۔ جون 2012ء جي انگن اکرن موجب دنیا ڀر ۾ 425 ملين فعال استعمال ڪندڙن سان گڏ جي ميل سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيڻ واري ويب اي ميل سروس آهي۔ مئي 2014 ۾ جي ميل کي [[گوگل پلي اسٽور]] تان [[اینڊروئڊ]] آلان تي هڪ بلين دفعا انسٽال ٿيڻ واري پهرين ايپ جو اعزاز حاصل ٿيو. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:گوگل]] [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] gio717ixb6ipmjokjk12m1fanvybgpu 10 15753 371430 54750 2026-04-14T06:25:03Z Intisar Ali 8681 371430 wikitext text/x-wiki <div class="NavFrame collapsed" style="border-style: none; padding: 0px;"><div class="NavHead" style="background: transparent; text-align: {{{headalign|left}}}; padding: 0px;">'''{{{1|<noinclude>Header</noinclude>}}}'''</div><div class="NavContent" style="text-align: {{{textalign|left}}}; padding: 0px;">{{{2|<noinclude>Content</noinclude>}}}</div></div><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> [[زمرو:Collapse templates]] kbirf8jep1j1h6bi0gn3v7m1dmbdsik 14 15864 371446 323432 2026-04-14T10:28:41Z Memon2025 21315 371446 wikitext text/x-wiki {{منتقلي ذيلي زمرا}} {{Commons category|category:Internet}} {{Portal|انٽرنيٽ}} {{Cat main|انٽرنيٽ}} '''انٽرنيٽ''' (Internet) عوامي طور تي دستياب ڪمپيوٽر نيٽ ورڪن جو عالمي نظام آهي جيڪو انٽرنيٽ پروٽوڪول (IP) تي پيڪٽ سوئچنگ ذريعي ڊيٽا منتقل ڪري ٿو. اهو هزارين ٻين، ننڍن ڪاروبار، تعليمي، ۽ سرڪاري نيٽ ورڪن مان ٺهيل آهي. اصطلاح انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائڊ ويب (w.w.w) هر روز ڳالھه ٻول ۾ بغير ڪنهن فرق جي استعمال ڪيا ويندا آهن. بهرحال، انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائڊ ويب هڪ ئي نه آهن. انٽرنيٽ هڪ عالمي ڊيٽا مواصلاتي نظام آهي. اهو هڪ هارڊويئر ۽ سافٽ ويئر انفراسٽرڪچر آهي جيڪو ڪمپيوٽرن جي وچ ۾ رابطو فراهم ڪري ٿو. بس، ”انٽرنيٽ نيٽ ورڪن جو هڪ نيٽ ورڪ آهي“، جتي ٻه يا ٻه کان وڌيڪ ڪمپيوٽر وائرڊ يا وائرليس نيٽ ورڪ ذريعي، ڊيٽا جهڙوڪ ميل، وڊيو، گانا وغيره، موڪلڻ ۽ وصول ڪرڻ جڙيل هوندا آهن ان جي بر عڪس ويب، انٽرنيٽ ذريعي ڳنڍيل هڪٻئي سان ڳنڍيل دستاويزن ۽ ٻين وسيلن جو مجموعو آهي، جيڪو هائپر لنڪس ۽ URLs سان ڳنڍيل آهي. انٽرنيٽ استعمال ڪندي ٻيون خدمتون، اليڪٽرانڪ ميل، فائل ٽرانسفر پروٽوڪول، ٽيل نيٽ، آن لائن چيٽ، وائيس اوور انٽرنيٽ پروٽوڪول، انسٽنٽ ميسيجنگ، فيڪس ۽ يوزنيٽ به حاصل ڪئي سگهون ٿا. <!-- this same text is in [[:category:World Wide Web]] --> [[زمرو:ڄاڻ]] [[زمرو:اطلاع]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:اصل مقالو جماعت بندي]] [[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن]] [[زمرو:ثقافتي عالمگيريت]] [[زمرو:عوامي خدمتون]] [[زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي]] 240ayl5ka9h85u5vx6rbwwnlswpqudl 371447 371446 2026-04-14T10:32:10Z Memon2025 21315 371447 wikitext text/x-wiki {{منتقلي ذيلي زمرا}} {{Commons category|category:Internet}} {{Portal|انٽرنيٽ}} {{Cat main|انٽرنيٽ}} '''انٽرنيٽ''' (Internet) عوامي طور تي دستياب ڪمپيوٽر نيٽ ورڪن جو عالمي نظام آهي جيڪو انٽرنيٽ پروٽوڪول (IP) تي پيڪٽ سوئچنگ ذريعي ڊيٽا منتقل ڪري ٿو. اهو هزارين ٻين، ننڍن ڪاروبار، تعليمي، ۽ سرڪاري نيٽ ورڪن مان ٺهيل آهي. اصطلاح انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائڊ ويب (w.w.w) هر روز ڳالھه ٻول ۾ بغير ڪنهن فرق جي استعمال ڪيا ويندا آهن. بهرحال، انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائڊ ويب هڪ ئي نه آهن. انٽرنيٽ هڪ عالمي ڊيٽا مواصلاتي نظام آهي. اهو هڪ هارڊويئر ۽ سافٽ ويئر انفراسٽرڪچر آهي جيڪو ڪمپيوٽرن جي وچ ۾ رابطو فراهم ڪري ٿو. بس، ”انٽرنيٽ نيٽ ورڪن جو هڪ نيٽ ورڪ آهي“، جتي ٻه يا ٻه کان وڌيڪ ڪمپيوٽر وائرڊ يا وائرليس نيٽ ورڪ ذريعي، ڊيٽا جهڙوڪ ميل، وڊيو، گانا وغيره، موڪلڻ ۽ وصول ڪرڻ جڙيل هوندا آهن ان جي بر عڪس ويب، انٽرنيٽ ذريعي ڳنڍيل هڪٻئي سان ڳنڍيل دستاويزن ۽ ٻين وسيلن جو مجموعو آهي، جيڪو هائپر لنڪس ۽ URLs سان ڳنڍيل آهي. انٽرنيٽ استعمال ڪندي ٻيون خدمتون، اليڪٽرانڪ ميل، فائل ٽرانسفر پروٽوڪول، ٽيل نيٽ، آن لائن چيٽ، وائيس اوور انٽرنيٽ پروٽوڪول، انسٽنٽ ميسيجنگ، فيڪس ۽ يوزنيٽ به حاصل ڪئي سگهون ٿا. <!-- this same text is in [[:category:World Wide Web]] --> [[زمرو:ڄاڻ]] [[زمرو:اطلاع]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:سائبر اسپيس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:اصل مقالو جماعت بندي]] [[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن]] [[زمرو:ثقافتي عالمگيريت]] [[زمرو:عوامي خدمتون]] [[زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:وائڊ ايريا نيٽ ورڪ]] lrtq022i14annuewjiy6lvzp1i49gyc 371448 371447 2026-04-14T10:33:19Z Memon2025 21315 371448 wikitext text/x-wiki {{منتقلي ذيلي زمرا}} {{Commons category|category:Internet}} {{Portal|انٽرنيٽ}} {{Cat main|انٽرنيٽ}} '''انٽرنيٽ''' (Internet) عوامي طور تي دستياب ڪمپيوٽر نيٽ ورڪن جو عالمي نظام آهي جيڪو انٽرنيٽ پروٽوڪول (IP) تي پيڪٽ سوئچنگ ذريعي ڊيٽا منتقل ڪري ٿو. اهو هزارين ٻين، ننڍن ڪاروبار، تعليمي، ۽ سرڪاري نيٽ ورڪن مان ٺهيل آهي. اصطلاح انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائڊ ويب (w.w.w) هر روز ڳالھه ٻول ۾ بغير ڪنهن فرق جي استعمال ڪيا ويندا آهن. بهرحال، انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائڊ ويب هڪ ئي نه آهن. انٽرنيٽ هڪ عالمي ڊيٽا مواصلاتي نظام آهي. اهو هڪ هارڊويئر ۽ سافٽ ويئر انفراسٽرڪچر آهي جيڪو ڪمپيوٽرن جي وچ ۾ رابطو فراهم ڪري ٿو. بس، ”انٽرنيٽ نيٽ ورڪن جو هڪ نيٽ ورڪ آهي“، جتي ٻه يا ٻه کان وڌيڪ ڪمپيوٽر وائرڊ يا وائرليس نيٽ ورڪ ذريعي، ڊيٽا جهڙوڪ ميل، وڊيو، گانا وغيره، موڪلڻ ۽ وصول ڪرڻ جڙيل هوندا آهن ان جي بر عڪس ويب، انٽرنيٽ ذريعي ڳنڍيل هڪٻئي سان ڳنڍيل دستاويزن ۽ ٻين وسيلن جو مجموعو آهي، جيڪو هائپر لنڪس ۽ URLs سان ڳنڍيل آهي. انٽرنيٽ استعمال ڪندي ٻيون خدمتون، اليڪٽرانڪ ميل، فائل ٽرانسفر پروٽوڪول، ٽيل نيٽ، آن لائن چيٽ، وائيس اوور انٽرنيٽ پروٽوڪول، انسٽنٽ ميسيجنگ، فيڪس ۽ يوزنيٽ به حاصل ڪئي سگهون ٿا. <!-- this same text is in [[:category:World Wide Web]] --> [[زمرو:ڄاڻ]] [[زمرو:اطلاع]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:سائبر اسپيس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:معلومات جو دور]] [[زمرو:اصل مقالو جماعت بندي]] [[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن]] [[زمرو:ثقافتي عالمگيريت]] [[زمرو:عوامي خدمتون]] [[زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:وائڊ ايريا نيٽ ورڪ]] 5nbf4vsar4jicuiro4xetx188x040p9 0 17045 371239 371237 2026-04-13T12:55:00Z Ibne maryam 17680 371239 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشيانيا''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Oceania}} دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي اوڀر واري اڌ گولي ۽ اولھ واري اڌ گولي تي مشتمل آهي. اوشيانيا جي پکيڙ 85,25,989 چورس ڪلوميٽر (32,91,903 اسڪوائر ميل) آهي ۽ 2022 ۾ 44.4 ملين کان وڌيڪ آبادي آهي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي ماڻيل ملڪ، عالمي مقابلي واريون [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ [[نيو ڪيليڊونيا]] جي مارڪيٽن واريون معيشتون جيڪي اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشيانيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ [[بونن آئلينڊز]] سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع [[ڪلپرٽن آئلينڊ]] تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. [[جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ]] [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع [[مڪوري آئلينڊ]] آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشيانيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ ايسٽر آئلينڊ سميت اوشيانيا جي حدن کان ٻاھر آھن<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref>. حياتياتي جاگرافي مطابق اوشيانيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: [[آسٽريليائي ماحولياتي خطو]]، [[اوشيانيائي ماحولياتي خطو]] (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا )<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref>. ان کان سواءِ فجي پڻ اوشيانيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وينوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref>. برازيل ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشيانيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي. انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته [[آسٽريليائي زميني پليٽ]] ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref>. ھن کنڊ کي عربي، فارسي ۽ اردو ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق اوشيانيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[مالينيشيا]]، [[مائيڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو. اوشيانيا (Oceania ):پئسفڪ ۽ -ان- سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، نيوزيلينڊ، فجي، -ٽوگو-، پانيوگني، ناؤرو (Nauru) ۽ سموئا وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشيانيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشيانيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان [[ڪانريڊ مالٽي برون]] ڏنو ھيو<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref>. == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي [[سائوٿ آئلينڊ]] ۾ واقع [[اوراڪي]] يا [[مائونٽ ڪڪ]]]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي [[پنچڪ جايا]] (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪاس جي ڪناري تي واقع آهي]] اوشيانيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾ شامل ھئا: [[پولينيشا]]، [[مائڪرونيشيا]]، [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا ۽ [[ميلينيشيا]]<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ [[زيلينڊيا]] سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، [[وليسيا]] ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشيانيا اولھ ۾ [[نيو گني]]، اتراولھ ۾ [[بونن آئلينڊز]]، اتراوڀر ۾ [[ھوائيئن آئلينڊز]]، اوڀر ۾ [[ايسٽر آئلينڊ]] ۽ [[آئيلا سلاس ئي گوميز]] ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو آئلينڊز]] جپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ [[ملوڪو آئيلنڊز]] شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[الوشن آئلينڊز]] پڻ شامل ناھن جيڪي اتر آمريڪا کنڊ جي حدن ۾ واقع آھن. اوشيانيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي اترين اڌ گولي ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ ڏاکڻي اڌ گولي ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> . [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشنيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ [[خاص اقتصادي علائقا]]]] == خطو == اوشيانيا جي خِطي مائڪرونيشيا جي اتراولھ پاسي [[ماريانا آئلينڊز]]، وچ تي [[ڪيرولين آئلينڊز]]، اولھ پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> ميلينيشيا خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو گرين لينڊ بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو ٻيٽ آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا [[بسمارڪ ٻيٽن جي جھرمٽ]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[سانتا ڪروز آئلينڊز]]،[[وينوآتو]] ، [[فجي]] ۽ [[نيو ڪيليڊونيا]] شامل آهن<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> . پولينيشيا واري خِطي جي اتر ۾ [[ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، [[ٽوڪيلائو]]، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ [[ڪرمڊيڪ آئلينڊز]] واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ [[ڪڪ آئلينڊز]] ، [[سوسائٽي آئلينڊز]] ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ [[مارڪيسس آئلينڊز]], [[ٽئاموٽس]]، [[منگريوا آئلينڊز]] ۽ [[ايسٽر آئلينڊ]] واقع آھن<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> . آسٽرليشيا واري خِطي ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، نيوگني ۽ انھن جي ويجھو واقع پئسفڪ سمنڊ جا ٻيٽ شامل آهن. انڊيا کان آسٽريليا تائين وارا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھ ۾ ھندي سمنڊ کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[ھوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] lusd66j0hru348utuqihe0x05xm0ppi 371240 371239 2026-04-13T12:58:17Z Ibne maryam 17680 371240 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشيانيا''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Oceania}} دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي اوڀر واري اڌ گولي ۽ اولھ واري اڌ گولي تي مشتمل آهي. اوشيانيا جي پکيڙ 85,25,989 چورس ڪلوميٽر (32,91,903 اسڪوائر ميل) آهي ۽ 2022 ۾ 44.4 ملين کان وڌيڪ آبادي آهي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي ماڻيل ملڪ، عالمي مقابلي واريون [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ [[نيو ڪيليڊونيا]] جي مارڪيٽن واريون معيشتون جيڪي اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشيانيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ [[بونن آئلينڊز]] سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع [[ڪلپرٽن آئلينڊ]] تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. [[جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ]] [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع [[مڪوري آئلينڊ]] آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشيانيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ ايسٽر آئلينڊ سميت اوشيانيا جي حدن کان ٻاھر آھن<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref>. حياتياتي جاگرافي مطابق اوشيانيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: [[آسٽريليائي ماحولياتي خطو]]، [[اوشيانيائي ماحولياتي خطو]] (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا )<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref>. ان کان سواءِ فجي پڻ اوشيانيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وينوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref>. برازيل ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشيانيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي. انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته [[آسٽريليائي زميني پليٽ]] ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref>. ھن کنڊ کي عربي، فارسي ۽ اردو ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق اوشيانيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[مالينيشيا]]، [[مائيڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو. اوشيانيا (Oceania ):پئسفڪ ۽ -ان- سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، نيوزيلينڊ، فجي، -ٽوگو-، پانيوگني، ناؤرو (Nauru) ۽ سموئا وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشيانيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشيانيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان [[ڪانريڊ مالٽي برون]] ڏنو ھيو<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref>. == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي [[سائوٿ آئلينڊ]] ۾ واقع [[اوراڪي]] يا [[مائونٽ ڪڪ]]]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي [[پنچڪ جايا]] (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪاس جي ڪناري تي واقع آهي]] اوشيانيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾ شامل ھئا: [[پولينيشا]]، [[مائڪرونيشيا]]، [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا ۽ [[ميلينيشيا]]<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ [[زيلينڊيا]] سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، [[وليسيا]] ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشيانيا اولھ ۾ [[نيو گني]]، اتراولھ ۾ [[بونن آئلينڊز]]، اتراوڀر ۾ [[ھوائيئن آئلينڊز]]، اوڀر ۾ [[ايسٽر آئلينڊ]] ۽ [[آئيلا سلاس ئي گوميز]] ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو آئلينڊز]] جپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ [[ملوڪو آئيلنڊز]] شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[الوشن آئلينڊز]] پڻ شامل ناھن جيڪي اتر آمريڪا کنڊ جي حدن ۾ واقع آھن. اوشيانيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي اترين اڌ گولي ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ ڏاکڻي اڌ گولي ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> . [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشنيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ [[خاص اقتصادي علائقا]]]] == خطو == اوشيانيا جي خِطي مائڪرونيشيا جي اتراولھ پاسي [[ماريانا آئلينڊز]]، وچ تي [[ڪيرولين آئلينڊز]]، اولھ پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> ميلينيشيا خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو گرين لينڊ بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو ٻيٽ آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا [[بسمارڪ ٻيٽن جي جھرمٽ]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[سانتا ڪروز آئلينڊز]]،[[وينوآتو]] ، [[فجي]] ۽ [[نيو ڪيليڊونيا]] شامل آهن<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> . پولينيشيا واري خِطي جي اتر ۾ [[ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، [[ٽوڪيلائو]]، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ [[ڪرمڊيڪ آئلينڊز]] واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ [[ڪڪ آئلينڊز]] ، [[سوسائٽي آئلينڊز]] ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ [[مارڪيسس آئلينڊز]], [[ٽئاموٽس]]، [[منگريوا آئلينڊز]] ۽ [[ايسٽر آئلينڊ]] واقع آھن<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> . آسٽرليشيا واري خِطي ۾ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، نيوگني ۽ انھن جي ويجھو واقع پئسفڪ سمنڊ جا ٻيٽ شامل آهن. انڊيا کان آسٽريليا تائين وارا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھ ۾ ھندي سمنڊ کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] nl21eumtcqk7ndzda7frwd8robgj7fb 371243 371240 2026-04-13T13:08:18Z Ibne maryam 17680 371243 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشيانيا''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Oceania}} دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي اوڀر واري اڌ گولي ۽ اولھ واري اڌ گولي تي مشتمل آهي. اوشيانيا جي پکيڙ 85,25,989 چورس ڪلوميٽر (32,91,903 اسڪوائر ميل) آهي ۽ 2022 ۾ 44.4 ملين کان وڌيڪ آبادي آهي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي ماڻيل ملڪ، عالمي مقابلي واريون [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ [[نيو ڪيليڊونيا]] جي مارڪيٽن واريون معيشتون جيڪي اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشيانيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ [[بونن آئلينڊز]] سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع [[ڪلپرٽن آئلينڊ]] تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. [[جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ]] [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع [[مڪوري آئلينڊ]] آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشيانيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ ايسٽر آئلينڊ سميت اوشيانيا جي حدن کان ٻاھر آھن<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref>. حياتياتي جاگرافي مطابق اوشيانيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: [[آسٽريليائي ماحولياتي خطو]]، [[اوشيانيائي ماحولياتي خطو]] (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا )<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref>. ان کان سواءِ فجي پڻ اوشيانيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وينوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref>. برازيل ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشيانيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي. انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته [[آسٽريليائي زميني پليٽ]] ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref>. ھن کنڊ کي عربي، فارسي ۽ اردو ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق اوشيانيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[مالينيشيا]]، [[مائيڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو. اوشيانيا (Oceania ):پئسفڪ ۽ -ان- سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، نيوزيلينڊ، فجي، -ٽوگو-، پانيوگني، ناؤرو (Nauru) ۽ سموئا وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشيانيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشيانيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان [[ڪانريڊ مالٽي برون]] ڏنو ھيو<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref>. == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي [[سائوٿ آئلينڊ]] ۾ واقع [[اوراڪي]] يا [[مائونٽ ڪڪ]]]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي [[پنچڪ جايا]] (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪاس جي ڪناري تي واقع آهي]] اوشيانيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾ شامل ھئا: [[پولينيشا]]، [[مائڪرونيشيا]]، [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا ۽ [[ميلينيشيا]]<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ [[زيلينڊيا]] سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، [[وليسيا]] ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشيانيا اولھ ۾ [[نيو گني]]، اتراولھ ۾ [[بونن آئلينڊز]]، اتراوڀر ۾ [[ھوائيئن آئلينڊز]]، اوڀر ۾ [[ايسٽر آئلينڊ]] ۽ [[آئيلا سلاس ئي گوميز]] ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو آئلينڊز]] جپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ [[ملوڪو آئيلنڊز]] شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[الوشن آئلينڊز]] پڻ شامل ناھن جيڪي اتر آمريڪا کنڊ جي حدن ۾ واقع آھن. اوشيانيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي اترين اڌ گولي ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ ڏاکڻي اڌ گولي ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> . [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشنيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ [[خاص اقتصادي علائقا]]]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] e4vpmowwlph4hfnrjyuy4jocjwbugre 371244 371243 2026-04-13T13:15:22Z Ibne maryam 17680 371244 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشيانيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ [[بونن آئلينڊز]] سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع [[ڪلپرٽن آئلينڊ]] تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. [[جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ]] [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع [[مڪوري آئلينڊ]] آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشيانيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ ايسٽر آئلينڊ سميت اوشيانيا جي حدن کان ٻاھر آھن<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref>. حياتياتي جاگرافي مطابق اوشيانيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: [[آسٽريليائي ماحولياتي خطو]]، [[اوشيانيائي ماحولياتي خطو]] (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا )<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref>. ان کان سواءِ فجي پڻ اوشيانيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وينوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref>. برازيل ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشيانيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي. انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته [[آسٽريليائي زميني پليٽ]] ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref>. ھن کنڊ کي عربي، فارسي ۽ اردو ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق اوشيانيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[مالينيشيا]]، [[مائيڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو. اوشيانيا (Oceania ):پئسفڪ ۽ -ان- سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، نيوزيلينڊ، فجي، -ٽوگو-، پانيوگني، ناؤرو (Nauru) ۽ سموئا وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشيانيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشيانيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان [[ڪانريڊ مالٽي برون]] ڏنو ھيو<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref>. == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي [[سائوٿ آئلينڊ]] ۾ واقع [[اوراڪي]] يا [[مائونٽ ڪڪ]]]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي [[پنچڪ جايا]] (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪاس جي ڪناري تي واقع آهي]] اوشيانيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾ شامل ھئا: [[پولينيشا]]، [[مائڪرونيشيا]]، [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا ۽ [[ميلينيشيا]]<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ [[زيلينڊيا]] سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، [[وليسيا]] ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشيانيا اولھ ۾ [[نيو گني]]، اتراولھ ۾ [[بونن آئلينڊز]]، اتراوڀر ۾ [[ھوائيئن آئلينڊز]]، اوڀر ۾ [[ايسٽر آئلينڊ]] ۽ [[آئيلا سلاس ئي گوميز]] ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو آئلينڊز]] جپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ [[ملوڪو آئيلنڊز]] شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[الوشن آئلينڊز]] پڻ شامل ناھن جيڪي اتر آمريڪا کنڊ جي حدن ۾ واقع آھن. اوشيانيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي اترين اڌ گولي ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ ڏاکڻي اڌ گولي ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> . [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشنيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ [[خاص اقتصادي علائقا]]]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] eouffa5urqqahtvh8py3eafcc8opp75 371273 371244 2026-04-13T14:48:09Z Ibne maryam 17680 371273 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشيانيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشيانيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان [[ڪانريڊ مالٽي برون]] ڏنو ھيو<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref>. == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي [[سائوٿ آئلينڊ]] ۾ واقع [[اوراڪي]] يا [[مائونٽ ڪڪ]]]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي [[پنچڪ جايا]] (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪاس جي ڪناري تي واقع آهي]] اوشيانيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾ شامل ھئا: [[پولينيشا]]، [[مائڪرونيشيا]]، [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا ۽ [[ميلينيشيا]]<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ [[زيلينڊيا]] سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، [[وليسيا]] ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشيانيا اولھ ۾ [[نيو گني]]، اتراولھ ۾ [[بونن آئلينڊز]]، اتراوڀر ۾ [[ھوائيئن آئلينڊز]]، اوڀر ۾ [[ايسٽر آئلينڊ]] ۽ [[آئيلا سلاس ئي گوميز]] ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو آئلينڊز]] جپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ [[ملوڪو آئيلنڊز]] شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[الوشن آئلينڊز]] پڻ شامل ناھن جيڪي اتر آمريڪا کنڊ جي حدن ۾ واقع آھن. اوشيانيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي اترين اڌ گولي ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ ڏاکڻي اڌ گولي ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> . [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشنيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ [[خاص اقتصادي علائقا]]]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] mi33gu72pb0tyhb44ilgqvy8lvdezpu 371277 371273 2026-04-13T14:54:17Z Ibne maryam 17680 371277 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي [[سائوٿ آئلينڊ]] ۾ واقع [[اوراڪي]] يا [[مائونٽ ڪڪ]]]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي [[پنچڪ جايا]] (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪاس جي ڪناري تي واقع آهي]] اوشيانيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾ شامل ھئا: [[پولينيشا]]، [[مائڪرونيشيا]]، [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا ۽ [[ميلينيشيا]]<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ [[زيلينڊيا]] سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، [[وليسيا]] ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشيانيا اولھ ۾ [[نيو گني]]، اتراولھ ۾ [[بونن آئلينڊز]]، اتراوڀر ۾ [[ھوائيئن آئلينڊز]]، اوڀر ۾ [[ايسٽر آئلينڊ]] ۽ [[آئيلا سلاس ئي گوميز]] ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو آئلينڊز]] جپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ [[ملوڪو آئيلنڊز]] شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[الوشن آئلينڊز]] پڻ شامل ناھن جيڪي اتر آمريڪا کنڊ جي حدن ۾ واقع آھن. اوشيانيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي اترين اڌ گولي ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ ڏاکڻي اڌ گولي ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> . [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشنيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ [[خاص اقتصادي علائقا]]]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] h5pcx21jgosgeqphqqwelikecxa07ty 371282 371277 2026-04-13T15:02:59Z Ibne maryam 17680 371282 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشيانيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي آئلينڊز]]، اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]],[[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊز شامل ناھن جيڪي ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] 1910npd2z9jgc4rteshu3i953b60me8 371284 371282 2026-04-13T15:04:45Z Ibne maryam 17680 371284 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] 1wb894q4ko5vgd46swaqoddhkfe7nyr 371288 371284 2026-04-13T15:13:58Z Ibne maryam 17680 371288 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٽ]]، آسٽريليا * [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ * [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[ھونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[سووا|سُووَا]]، فجي}} ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] 45uucj01j7tu2nvb1kdhcmlhlw0dqv0 371289 371288 2026-04-13T15:17:03Z Ibne maryam 17680 371289 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] arqcbbj3cwehktgxq4lf8vg1y7wjcj7 371290 371289 2026-04-13T15:20:08Z Ibne maryam 17680 371290 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} == وڌيڪ ڏسو == * [[باب:بحرستان]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] qgvuh1bzob4r2jb1noki9eeeuzcejc6 371291 371290 2026-04-13T15:21:34Z Ibne maryam 17680 /* وڌيڪ ڏسو */ 371291 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * {{ڪومنز زمرو|Oceania}} == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] mmu6rk3618g6ac15yz3axktvgcfl35a 371292 371291 2026-04-13T15:22:53Z Ibne maryam 17680 /* وڌيڪ ڏسو */ 371292 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * {{ڪومنز زمرو|Oceania}} اوشينيا" زمري جا صفحا سمورن 17 مان، هيٺيون(يان) 17 صفحا هن زمري ۾ آھي(آھن). آ آسٽريليا (کنڊ) آمريڪي ساموا ا اوشينيا باب:اوشينيا اوشينيا جي تاريخ اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا اوشينيا جي ملڪن جي بلند ترين هنڌن جي فهرست اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست اوشينيا ۾ مسجدن جي فهرست ت تسمان سمنڊ س سولومن آئلينڊز م مائڪرونيزيا ميلئنيزيا و وانوآتو پ پالائو پولينيزيا ڪ ڪڪ آئيلينڊز == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوقيانوسيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻو سمنڊ]] [[زمرو:سانتيڪو سمنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] 3nsym4x6789zc81g9tigut0xbvxb9zt 371293 371292 2026-04-13T15:24:44Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 371293 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * {{ڪومنز زمرو|Oceania}} اوشينيا" زمري جا صفحا سمورن 17 مان، هيٺيون(يان) 17 صفحا هن زمري ۾ آھي(آھن). آ آسٽريليا (کنڊ) آمريڪي ساموا ا اوشينيا باب:اوشينيا اوشينيا جي تاريخ اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا اوشينيا جي ملڪن جي بلند ترين هنڌن جي فهرست اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست اوشينيا ۾ مسجدن جي فهرست ت تسمان سمنڊ س سولومن آئلينڊز م مائڪرونيزيا ميلئنيزيا و وانوآتو پ پالائو پولينيزيا ڪ ڪڪ آئيلينڊز ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] idq2hikap5etsaz9babzlpns62hj47w 371294 371293 2026-04-13T15:28:45Z Ibne maryam 17680 /* وڌيڪ ڏسو */ 371294 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] e60do5pwklzi0oegcf3cffibm7dqen4 371307 371294 2026-04-13T16:37:03Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 371307 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] ttm9ni92i4m8k52rahuafbzhrga9j0l 371308 371307 2026-04-13T16:37:54Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:هندي سمنڊ]]; added [[Category:هندي وڏو سمنڊ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371308 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] m7lyhd6ybxh9543vslxgakua0q9ulro 371309 371308 2026-04-13T16:46:31Z Ibne maryam 17680 371309 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==سياست== ==معيشت== ==آباديات== ==ثقافت== ==پڻ ڏسو== * آسٽريليشیا - اوشينيا جو ذيلي علائقو. * پيسفڪ آرٽس جو فيسٽيول - اوشينيا جو ثقافتي ڪلچرل * اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا * دنيا جو عالمي ڏکڻ اوڀر - ڏکڻ اوڀر علائقو * اوشينيا جا مقامي ماڻهو * اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست * اوشينيا جا کاڌا - ڏکڻ پئسفڪ جا کاڌا * پئسفڪ ڪميونٽي - بين الاقوامي ترقياتي تنظيم * پئسفڪ ٻيٽ وارا - پئسفڪ ٻيٽن جا ماڻهو * پئسفڪ يونين - بين الاقوامي سرڪاري منصوبو * اوشيانا لاءِ گڏيل قومن جي جيو اسڪيم. ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] ni5qxk38udit9otsbw8keiop6oi5d20 371310 371309 2026-04-13T16:47:13Z Ibne maryam 17680 371310 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==سياست== ==معيشت== ==آباديات== ==ثقافت== ==پڻ ڏسو== * آسٽريليشیا - اوشينيا جو ذيلي علائقو. * پيسفڪ آرٽس جو فيسٽيول - اوشينيا جو ثقافتي ڪلچرل * اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا * دنيا جو عالمي ڏکڻ اوڀر - ڏکڻ اوڀر علائقو * اوشينيا جا مقامي ماڻهو * اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست * اوشينيا جا کاڌا - ڏکڻ پئسفڪ جا کاڌا * پئسفڪ ڪميونٽي - بين الاقوامي ترقياتي تنظيم * پئسفڪ ٻيٽ وارا - پئسفڪ ٻيٽن جا ماڻهو * پئسفڪ يونين - بين الاقوامي سرڪاري منصوبو * اوشيانا لاءِ گڏيل قومن جي جيو اسڪيم. ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينيزيا|پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] ke5vepel5gg3k18q43segas4728824a 371311 371310 2026-04-13T16:48:16Z Ibne maryam 17680 371311 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==سياست== ==معيشت== ==آباديات== ==ثقافت== ==پڻ ڏسو== * [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽريليشیا]] - اوشينيا جو ذيلي علائقو. * پيسفڪ آرٽس جو فيسٽيول - اوشينيا جو ثقافتي ڪلچرل * [[اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا]] * دنيا جو عالمي ڏکڻ اوڀر - ڏکڻ اوڀر علائقو * اوشينيا جا مقامي ماڻهو * اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست * اوشينيا جا کاڌا - ڏکڻ پئسفڪ جا کاڌا * پئسفڪ ڪميونٽي - بين الاقوامي ترقياتي تنظيم * پئسفڪ ٻيٽ وارا - پئسفڪ ٻيٽن جا ماڻهو * پئسفڪ يونين - بين الاقوامي سرڪاري منصوبو * اوشيانا لاءِ گڏيل قومن جي جيو اسڪيم. ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينيزيا|پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] 0af5esdbc4ibv1mvostndwvd711q6vs 371328 371311 2026-04-13T17:25:32Z Ibne maryam 17680 371328 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==سياست== ==معيشت== ==آباديات== ==ثقافت== ==پڻ ڏسو== * [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽريليشیا]] - اوشينيا جو ذيلي علائقو. * پيسفڪ آرٽس جو فيسٽيول - اوشينيا جو ثقافتي ڪلچرل * [[اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا]] * دنيا جو عالمي ڏکڻ اوڀر - ڏکڻ اوڀر علائقو * اوشينيا جا مقامي ماڻهو * [[اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست]] * اوشينيا جا کاڌا - ڏکڻ پئسفڪ جا کاڌا * پئسفڪ ڪميونٽي - بين الاقوامي ترقياتي تنظيم * پئسفڪ ٻيٽ وارا - پئسفڪ ٻيٽن جا ماڻهو * پئسفڪ يونين - بين الاقوامي سرڪاري منصوبو * اوشيانا لاءِ گڏيل قومن جي جيو اسڪيم. ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينيزيا|پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] 8gp9hqi38y2f04uj4vffrujimo2ovc2 371330 371328 2026-04-13T17:31:59Z Ibne maryam 17680 371330 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = اوشيانيا |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = اوشيانيا جي نقشي جو ڏيک |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[list of continents by population|6th]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $1.630 ٽرلين ڊالر (2018, [[کنڊن جي جي ڊي پي (ناليوار)|6th]]) |GDP_per_capita = $41,037 (2017, [[کنڊن جي في ڪس جي ڊي پي (ناليوار)|2nd]])<ref name="unstats">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/resQuery.asp |title=United Nations Statistics Division – National Accounts |website=unstats.un.org}}</ref> |demonym = [[اوشيانيئن]] يا اوشيانيائي |[[ملڪ]] = {{Collapsible list |title = 14 ([[گڏيل قومن جا رڪن ملڪ|فهرست]])| {{flag|Australia}}|{{flag|Fiji}}| {{flag|Kiribati}}|{{flag|Marshall Islands}}|{{flag|Micronesia}} | {{flag|Nauru}}|{{flag|New Zealand}} |{{flag|Palau}}|{{flag|Papua New Guinea}}|{{flag|Samoa}}| {{flag|Solomon Islands}}| {{flag|Tonga}}|{{flag|Tuvalu}}| {{flag|Vanuatu}}}} {{Collapsible list | title = [[قبضي ھيٺ پر گڏيل قومن جا رڪن|اضافي فهرست]] |{{flag|Cook Islands}}|{{flag|Niue}}}} |list_countries = |[[انحصاري علائقا]] = {{Collapsible list | title = (18) ٻاھريان (غير خود مختيار)|[[آمريڪي ساموآ]]| [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]]|[[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]]|[[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]]|[[فرينچ پولينيشيا]] |[[گئام|گُئَام]]| [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]]|[[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]]|[[جانسٽن اٽول]]|[[ڪنگمين ريف]]|[[مڊوي اٽول]]|[[نيو ڪيليڊونيا]]| [[نارفوڪ آئلينڊ]]|[[نادرن ماريانا آئلينڊز]]| [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]]|[[ٽوڪيلائو]] |[[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]]|[[والس ۽ فوٽونا]]}}{{Collapsible list | title = (8) اندريان ([[قبضي ھيٺ آيل|فهرست]])| [[ايسٽر آئلينڊ]]|[[گيلاپاگوس آئلينڊز]]|[[جوئان فرنانڊز آئلينڊز]] | [[اوگيسوارا|بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز]]|[[ھوائي]]|[[پلمائرا اٽول]]|[[پاپوا (صوبو|پاپوا)]]|[[اولھ پاپوا (صوبو)|اولھ پاپوا]] |[[نارٿ ملوڪو]]| [[ملوڪو (صوبو )|ملوڪو]] |[[ايسٽ نوسا ٽينگارا]]}} |languages = {{Collapsible list | title = 30 سرڪاري | [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] |[[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]]|[[چمورو ٻولي|چمورو]]|[[چيني ٻولي|چيني]]|[[ڪم آئلينڊ واري مائوري ٻولي|مائوري]]|[[انگريزي]]|[[فجيئن ٻولي|فجيئن]] |[[فجي واري ھندي]]|[[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] |[[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]]|[[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]]|[[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]]| [[انڊونيشيائي ٻولي|انڊونيشيائي]]|[[جاپاني ٻولي|جاپاني]]|[[ملائي ٻولي|ملائي]]|[[مائوري ٻولي|مائوري]]|[[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]]|[[نائورن ٻولي|نائورن]]|[[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]]| [[نيوئيئن ٻولي| نيوئيئن]]|[[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]]|[[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]]|[[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]]|[[راپا نوئي ٻولي|راپا نوئي]]| [[روتومن ٻولي|روتومن]]|[[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]]|[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]|[[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]]|[[ٽونگن ٻولي |ٽونگن]]| [[ٽوڪ پسن]]|[[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]]}} |unrecognized = |time = [[UTC+09]] ([[اولھ نيو گني|پاپوا]] کان [[پالائو]]) [[UTC-6]] ([[ايسٽر آئلينڊ]]) (اولھ کان اوڀر) |cities = {{collapsible list| title = [[اوشيانا جي شھرن جي فھرست|اوشيانا جا مشهور شھر]] | [[سڊني]]، آسٽريليا | [[ميلبورن]]، آسٽريليا| [[برسبئن]]، آسٽریلیا | [[پرٽ]]، آسٽريليا | [[آڪلينڊ]]، نيوزيلينڊ | [[ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا | [[ويلنگٽن]]، نيوزيلينڊ | [[ھنولولو|ھَنَولُولَو]]، [[ھوائي]]، يونائيٽيڊ اسٽيٽس | [[گولڊ ڪوسٽ، ڪئينس لينڊ|گولڊ ڪوسٽ]]، آسٽريليا | [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا | [[ڪرائيسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ | [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، پاپوا نيو گني| [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، انڊونيشيا | [[امبون، ملوڪو|اَمبون]] (مَلُوڪُو)، انڊونيشيا | [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا | [[جئيپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا | [[نوميئا|نُومِيئَا]]، نيو ڪيليڊونيا | [[سووا|سُووَا]]، فجي}} |m49 = <code>009</code> – Oceania<br/><code>001</code> – [[World]] }} '''اوشينيا''' (Oceania) دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا [[کنڊ]] جو نالو آهي جنھن ۾ [[آسٽريليا]]، [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[پولينيشيا]] شامل آهن.<ref name="forei">For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> جيڪو ڌرتي جي ڏاکڻي ۽ اوڀرين اڌ گول تي مشتمل آهي. ان جي پکيڙ <small>85,25,989</small> چورس ڪلوميٽر <small>(32,91,903 چورس ميل</small>) آهي ۽ <small>2022</small>ع ۾ <small>44.4</small> ملين کان وڌيڪ آبادي هئي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان [[انٽارڪٽيڪا]] کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي وارا ملڪ، عالمي مقابلي واري [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ نيو ڪيليڊونيا جون معيشتون، جيڪيون اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو [[انساني ترقي جو اشاريو]] اوچو آهي. == اوشينيا جون حدون == [[فائل:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|thumb|upright=1.35|اوشيانا جون ريجن]] اوشيانيا جون حدون حتمي نہ آھن ڇوتہ ان بابت مختلف راء آھي. ان جي جاگرافيائي آخري حدن ۾ واقع ٻيٽن جي ھڪ جھرمٽ بونن آئلينڊز سياسي طور [[جاپان]] جو اڻٽٽ حصو آھن، ھڪ ٻي ٻيٽن واري جھرمٽ [[هوائي|ھوائي]] آھي جيڪا [[آمريڪا|يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا]] جو رياست آھي. آخري حدن ۾ واقع ڪلپرٽن آئلينڊ تي [[فرانس]] جو قبضو آھي. جوئان فرڊيننڊز آئلينڊ [[چلي]] جو حصو آهي جڏھن تہ ان جي آخري حدن ۾ واقع مڪوري آئلينڊ آسٽريليا جو حصو آهي. انھن سڀني قابض ملڪن مطابق اوشيانيا جون آخري حدون پنھنجي پنھنجي قبضن جي بنياد تي مختلف آھن. [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي اداري]] مطابق اوشينيا جون حدون اڃان مختلف آھن جنھن مطابق بونن آئلينڊز، ھوائي، ڪلپرٽن آئلينڊ ۽ جوآن فرڊيننڊيز آئلينڊ ۽ ايسٽر آئلينڊ اوشينيا جي حدن کان ٻاھر آھن.<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |title=Countries or areas / geographical regions |publisher=United Nations |access-date=25 April 2019}}</ref> حياتياتي جاگرافي مطابق اوشينيا لفظ ٻن ماحولياتي خطن جي نالي طور استعمال ٿيندو آهي: آسٽريليائي ماحولياتي خطو، اوشيانيائي ماحولياتي خطو (ميلنيشيا، پولينيشيا ۽ مائڪرونيشيا ).<ref name="Udvardy 1975">Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''</ref> ان کان سواءِ فجي پڻ اوشينيائي ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي. آسٽريليائي ماحولياتي خطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[انڊونيشيا|اوڀر انڊونيشيا]]، [[سولومن آئلينڊز]]، [[وانوآتو]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] ۽ انھن جي ڀر وارا ٻيٽ شامل آهن.<ref name="Lewis 1997 32">{{Cite book |title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography |url=https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi |url-access=limited |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Kären E. Wigen |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-520-20742-4 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/mythcontinentscr00lewi/page/n24 32] |quote=Interestingly enough, the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America, South America, Europe, Asia, Oceania (Australia plus New Zealand), Africa, and Antarctica.}}</ref> [[برازيل]] ۽ ڪجهه ملڪن مطابق اوشينيا دنيا جو ھڪ کنڊ آھي، انھن ملڪن ۾ آسٽريليا جي کنڊ ھجڻ جو تصور ڪانہ آھي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |accessdate=2020-10-02 |archive-date=2021-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813231055/https://atlasescolar.ibge.gov.br/images/atlas/mapas_mundo/mundo_034_divisao_continentes.pdf |dead-url=yes }}</ref> جاگرافيدانن جي ھڪ گروہ جو خيال آهي ته آسٽريليائي زميني پليٽ ۽ [[پئسفڪ سمنڊ]] جي ٻيٽن کي گڏي اوشيانيا چئبو آهي.<ref>{{harvp|Lewis & Wigen, The Myth of Continents|1997 |page=40 |ps=: "The joining of Australia with various Pacific islands to form the quasi continent of Oceania ... "}}</ref> ھن کنڊ کي [[عربي ٻولي|عربي]]، [[فارسي ٻولي|فارسي]] ۽ [[اردو]] ٻولين ۾ '''اوقيانوسيه''' سڏيو ويندو آهي جنھن جي معنيَ بحرستان آھي. [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] مطابق اوشينيا يا بحرستان جون سرحدون مختلف انداز ۾ ڏيکاريون وڃن ٿيون. گهڻو ڪري [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ|نيو زيلينڊ]]، [[نيو گني]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] جي سامونڊي علاقن کي بحرستان (Oceania) جو حصو قرار ڏنو وڃي ٿو. بحرستان جي جزيرن کي هيٺين ٽن علائقن [[ميلئنيزيا|مالينيشيا]]، [[مائڪرونيزيا]] ۽ [[پولينيزيا]] ۾ ورهايو وڃي ٿو.اوشينيا (<small>Oceania</small>) [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ننڍن سمنڊن ۽ ٻيٽن جي مجموعي جو نالو، موجوده وقت ۾ هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ ڪافي وسعت آندي وئي آهي. بهرحال، ملڪن جي هن مجموعي ۾ [[آسٽريليا]] کان سواءِ، [[نيوزيلينڊ]]، [[فجي]]، [[ٽونگا]]، [[پاپوا نيو گني]]، [[نائورو|ناؤرو]] (Nauru) ۽ [[ساموا|ساموآ]] وغيره شامل آهن.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوشيانيا</ref> == نالو == لفظ اوشينيا '''اوشين''' (Ocean) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي '''بحر''' يا وڏو سمنڊ. ان کنڊ کي اوشينيا نالو 1812ع ۾ فرانس جي جاگرافيدان ڪانريڊ مالٽي برون ڏنو ھيو.<ref name="OED">{{OED|Oceania}}</ref><ref name="pacifi30">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2V_AgAAQBAJ |title=American Pacificism: Oceania in the U.S. Imagination |last=Lyons |first=Paul |date=2006 |isbn=9781134264155 |page=30}}</ref> == جاگرافي == [[فائل:Aoraki Mount Cook.JPG|thumb|upright| [[نيوزيلينڊ]] جي سائوٿ آئلينڊ ۾ واقع اوراڪي يا مائونٽ ڪڪ]] [[فائل:Puncakjaya.jpg|thumb| اوشينيا جي سڀ کان وڏي چوٽي پنچڪ جايا (Puncak Jaya) ملاڪا جي سمنڊ آمريڪس جي ڪناري تي واقع آهي.]] اوشينيا چئن خطن تي مشتمل ھيو جن ۾: [[پولينيزيا|پولينيشا]]، [[ميلئنيزيا]]، [[مائڪرونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جنھن کي ھاڻي ملائي [[ٻيٽن جو ميڙ|ٻيٽن جا ميڙ]] چون ٿا<ref name="onisl163">{{Cite journal |last=Dumont D'Urville |first=Jules-Sébastien-César |author-link=Jules-Sébastien-César Dumont D'Urville |year=2003 |title=On the Islands of the Great Ocean |journal=Journal of Pacific History |volume=38 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/0022334032000120512 |jstor=25169637 |s2cid=162374626 |translator-last1=Ollivier |translator-first1=Isabel |translator-last2=Biran |translator-first2=Antoine de |translator-last3=Clark |translator-first3=Geoffrey}}</ref> ۾ ھاڻي ان ۾ ٽن زمين کنڊن جي حصن يوريشيا، آسٽريليا ۽ زيلينڊيا سميت زميني کنڊن کان الڳ ٻرندڙ جبلن وارن [[فلپائينز]]، وليسيا ۽ پئسفڪ ٻيٽن وارا علائقا شامل آهن. اوشينيا اولهه ۾ [[نيو گني]]، اتراولهه ۾ بونن آئلينڊز، اتراوڀر ۾ [[هوائي|ھوائي ٻيٽ]] اوڀر ۾ ايسٽر آئلينڊ ۽ آئيلا سلاس ئي گوميز ۽ ڏکڻ ۾ ميڪوري آئلينڊ تائين ڦھليل آھي پر ان ۾ [[تائيوان]]، [[ريوڪيو ٻيٽ|ريوڪيو آئلينڊز]] جاپاني [[ٻيٽن جو ميڙ]] ۽ ملوڪو آئيلنڊ شامل ناھن جيڪا ايشيا جي ٻاھرين حدن اندر آھن. ان کان علاوه [[اليوشيئن ٻيٽ]] پڻ شامل ناھن جيڪي [[اتر آمريڪا|اتر آمريڪا کنڊ]] جي حدن ۾ واقع آھن. اوشينيا جي آخري ڇيڙا ڌرتي جي [[اتريون اڌ گول|اترين اڌ گول]] ۾ بونن آئلينڊز لڳ اتر ۾ 28 ڊگري تي ۽ [[ڏاکڻيون اڌ گول|ڏاکڻي اڌ گول]] ۾ ميڪوري آئلينڊ لڳ ڏکڻ طرف 55 ڊگري تائين واقع آھن.<ref name="race1750">Douglas & Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''</ref> [[فائل:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ تان اوشينيا جو نقشو]] [[فائل:Oceania Political Map (EEZ based).png|thumb|upright=1.5|پئسفڪ رياستن ۽ علائقن لاءِ خاص اقتصادي علائقا]] == خطو == اوشينيا جي خِطي [[مائڪرونيزيا|مائڪرونيشيا]] جي اتراولھه پاسي اتر ماريانا آئلينڊز، وچ تي ڪيرولين آئلينڊز، اولھه پاسي [[مارشل آئلينڊز]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڪريبتي]] آئلينڊز واقع آھن.<ref name="AAE">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cF8NAQAAMAAJ |title=Academic American encyclopedia |date=1997 |publisher=Grolier Incorporated |isbn=978-0-7172-2068-7 |page=8}}</ref><ref name="LalFortune2000p63">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&pg=PA63 |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |last1=Lal |first1=Brij Vilash |last2=Fortune |first2=Kate |date=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1 |page=63}}</ref> [[ميلئنيزيا|ميلينيشيا]] خِطي ۾ ڏکڻ اولهه واري پاسي [[نيو گني]] واقع آهي جيڪو [[گرين لينڊ]] بعد دنيا جو ٻيون نمبر وڏو [[ٻيٽ]] آهي. ھن ريجن جا ٻيا علائقا بسمارڪ ٻيٽن جي ميڙ، [[سولومن آئلينڊز]]، سانتا ڪروز آئلينڊز،[[وانوآتو]] ، [[فجي]] ۽ نيو ڪيليڊونيا شامل آهن.<ref name="West2009">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA521 |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West |first=Barbara A. |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1913-7 |page=521}}</ref> [[پولينيزيا|پولينيشيا]] واري خِطي جي اتر ۾ [[هوائي|ھوائي]] کان ڏکڻ ۾ [[نيوزيلينڊ]] تائين ڦھليل آھي جنھن جي اولھندي پاسي ۾ [[ٽوالو]]، ٽوڪيلائو، [[ساموآ]]، [[ٽونگا]] ۽ ڪرمڊيڪ آئلينڊز واقع آھن. ان جي وچ واري حصي ۾ ڪڪ آئلينڊز ، سوسائٽي آئلينڊز ۽ آسٽرل آئلينڊز واقع آھن. پولينيشيا جي اوڀر واري پاسي ۾ مارڪيسس آئلينڊز, ٽئاموٽس، منگريوا آئلينڊز ۽ ايسٽر آئلينڊ واقع آھن.<ref name="DunfordRidgell1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=3n2z7E1zH3MC |title=Pacific Neighbors: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia |last1=Dunford |first1=Betty |last2=Ridgell |first2=Reilly |date=1996 |publisher=Bess Press |isbn=978-1-57306-022-6 |page=125}}</ref> [[آسٽريليا (کنڊ)|آسٽرليشيا]] واري خِطي ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]]، [[پاپوا نيو گني|پاپوا نيوگني]] ۽ انھن جي ويجھو واقع [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] جا ٻيٽ شامل آهن. [[ڀارت|انڊيا]] کان [[آسٽريليا]] تائين جا علائقا ۽ ان جي ڏکڻ وارو پاسو [[ڏاکڻي سمنڊ]] تائين <small>'''انڊو آسٽريلين پليٽ'''</small> ۾ شامل آهن. آسٽرليشيا اولھه ۾ [[هندي سمنڊ|ھندي سمنڊ]] کان ڏکڻ ۾ ڏکڻ وڏي سمنڊ تائين پکڙيل آهي<ref name="voyage6">{{Cite book |title=Science, Voyages, and Encounters in Oceania, 1511–1850 |last=Douglas |first=Bronwen |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |page=6}}</ref><ref name="auxter">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o3x_MaYZVJQC |title=Histoire des navigations aux terres Australes. Contenant ce que l'on sçait des moeurs & des productions des contrées découvertes jusqu'à ce jour; & où il est traité de l'utilité d'y faire de plus amples découvertes, & des moyens d'y former un établissement |last=de Brosses |first=Charles |publisher=Durand |year=1756 |location=Paris |publication-date=1756 |language=French |trans-title=History of voyages to the Southern Lands. Containing what is known concerning the customes and products of the countries so far discovered; and treating of the usefulness of making broader discoveries there, and of the means of setting up an establishment there |author-link=Charles de Brosses}}</ref> ==ملڪ، انحصاري ۽ ذيلي علائقا== 14 خودمختيار [[ملڪ]]: # {{flag|Australia}} # {{flag|Fiji}} # {{flag|Kiribati}} # {{flag|Marshall Islands}} # {{flag|Micronesia}} # {{flag|Nauru}} # {{flag|New Zealand}} # {{flag|Palau}} # {{flag|Papua New Guinea}} # {{flag|Samoa}} # {{flag|Solomon Islands}} # {{flag|Tonga}} # {{flag|Tuvalu}} # {{flag|Vanuatu}} ===قبضي ھيٺ ملڪ=== 2 قبضي ملڪ: # {{flag|Cook Islands}} # {{flag|Niue}} ===انحصاري علائقا=== 18 [[منحصر علائقو|انحصاري علائقا]]: # [[آمريڪي ساموا|آمريڪي ساموآ]] # [[بيڪر آئلينڊ|بَيڪَر آئلينڊ]] # [[ڪلپرٽن آئلينڊ|ڪِلپَرٽَن آئلينڊ]] # [[ڪورل سي آئلينڊز|ڪَورَل سِي آئلينڊز]] # [[فرينچ پولينيشيا]] # [[گئام|گُئَام]] # [[ھائولنڊ آئلينڊ|ھائُولَنڊ آئلينڊ]] # [[جاروس آئلينڊ|جَاروِس آئلينڊ]] # [[جانسٽن اٽول]] # [[ڪنگمين ريف]] # [[مڊوي اٽول]] # [[نيو ڪيليڊونيا]] # [[نارفوڪ آئلينڊ]] # [[اتر ماريانا آئلينڊز]] # [[پٽڪئرن آئلينڊز|پِٽڪَئرن آئلينڊز]] # [[ٽوڪيلائو]] # [[ويڪ آئلينڊ|وَيڪ آئلينڊ]] # [[والس ۽ فاتونا]] ===اندريان علائقا=== 11 ذيلي ورھاستون: # [[ايسٽر آئلينڊ]] # [[گيلاپاگوس آئلينڊز]] # [[جوآن فرنانڊيز آئلينڊز]] # بونن ۽ وولڪينو آئلينڊز # [[هوائي|هوائي رياست]] # [[پلمائرا اٽول]] # [[پاپوا صوبو]] پاپوا نيو گني # [[اولھه پاپوا صوبو]] # [[اتر ملوڪو صوبو]] انڊونيشيا # [[ملوڪو صوبو]] # [[اوڀر نوسا ٽينگارا]] ==شهر== اوشينيا جي مشهور شھرن جا نالا: * [[سڊني]]، [[آسٽريليا]] * [[ميلبورن]]، آسٽريليا * [[برسبين|برسبئن]]، آسٽریلیا * [[پرٿ]]، آسٽريليا * [[ايڊيليڊ|ايڊيلئڊ]]، آسٽريليا * [[ويلنگٽن]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[هونولولو|ھَنَولُولَو]]، [[هوائي|ھوائي]]، [[آمريڪا]] * [[ڪئنبرا]]، آسٽريليا * [[ڪرائسٽ چرچ]]، نيوزيلينڊ * [[پورٽ مورسبي|پورٽ مَورسبي]]، [[پاپوا نيو گني]] * [[سووا|سُووَا]]، [[فجي]] * [[نوميا|نُومِيئَا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] * [[آڪلينڊ]]، [[نيوزيلينڊ]] * [[گولڊ ڪوسٽ]]، [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنز لينڊ]]، آسٽريليا * [[ڪوپانگ|ڪُوپَاگ]]، [[انڊونيشيا]] * [[امبون|اَمبون]] [[ملوڪو|مَلُوڪُو]]، انڊونيشيا * [[ٽرنيٽ|ٽَرنَيٽ]]، انڊونيشيا * [[جاياپوريا|جاياپُورا]]، انڊونيشيا ==ٻوليون== 30 [[سرڪاري ٻوليون]]: # [[چيني ٻولي|چيني]] # [[انگريزي]] # [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] # [[بهاسا انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] # [[جاپاني ٻولي|جاپاني]] # [[ملائي ٻولي|ملائي]] # [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[فجيئن ٻولي|فجيئن]] # [[فجي واري ھندي]] # [[گلبرٽيزي ٻولي|گلبرٽيزي]] # [[بسلاما ٻولي|بسلاما]] # [[ڪيرولينيائي ٻولي|ڪيرولينيائي]] # [[چمورو ٻولي|چمورو]] # [[ھوائيئن ٻولي|ھوائيئن]] # [[ھري موتو ٻولي|ھِرِي موتُو]] # [[مائوري ٻولي|مائوري]] # [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] # [[نائورن ٻولي|نائورن]] # [[نيوزيلينڊ اشارن واري ٻولي]] # [[نيوئيئن ٻولي|نيوئيئن]] # [[نورفڪ ٻولي|نورفڪ]] # [[پالائوئن ٻولي|پالائوئن]] # [[پٽڪئرن ٻولي|پٽڪئرن]] #[[راپانوئي ٻولي|راپانوئي]] # [[روتومن ٻولي|روتومن]] # [[ساموآئي ٻولي|ساموآئي]] # [[ٽوڪيلائوئن ٻولي|ٽوڪيلائوئن]] # [[ٽونگن ٻولي|ٽونگن]] # [[ٽوڪ پسين]] # [[ٽوالوئن ٻولي|ٽوالوئن]] . . == ڀوُن وديا (جيالاجي) == [[فائل:Plaque Pacifique.JPG|thumb|پيسفڪ واري زميني پليٽ لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان مان آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي.]] پئسفڪ سمنڊ واري زميني پليٽ [[ٽيڪٽونڪ پليٽ]] آھي جيڪا لڳ ڀڳ سموري اوشيانيا کنڊ تي مشتمل آهي رڳو ان ۾ آسٽرليشيا ۽ ميلينيشيا جو اولھندو حصو شامل نہ آھي جيڪو [[انڊو آسٽريلين پليٽ]] ۾ واقع آهي جيڪو ڌرتي جي سڀ کان ھيٺاھون ، ھموار ۽ سڀ کان قديم زميني ٽڪرو آھي. ٽيڪٽونڪ پليٽ جي پکيڙ 10,30,00,000 چورس ڪلوميٽر آھي. ان جو ٻرندڙ جبلن وارو اندروني مرڪز ھوائي ٻيٽن واري ھنڌ آھي<ref name="tecto">{{Cite web |url=http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |title=SFT and the Earth's Tectonic Plates |publisher=Los Alamos National Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217002443/http://www.ees1.lanl.gov/Wohletz/SFT-Tectonics.htm |archive-date=17 February 2013 |access-date=27 February 2013}}</ref>. ٽيڪٽونڪ پليٽ جو ٻاھريون تھ لڳ ڀڳ سمورو پئسفڪ سمنڊ ھيٺ آھي<ref name="platetec2010">{{Citation |last1=Frisch |first1=Wolfgang |title=Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building |url=https://books.google.com/books?id=vx1oiTMOTRcC&pg=PA11 |pages=11–12 |year=2010 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-76504-2 |last2=Meschede |first2=Martin |last3=Blakey |first3=Ronald C.}}.</ref><ref name="distinct227">Pain, C.F., Villans, B.J., Roach, I.C., Worrall, L. & Wilford, J.R. (2012): Old, flat and red – Australia's distinctive landscape. In: ''Shaping a Nation: A Geology of Australia''. Blewitt, R.S. (Ed.) Geoscience Australia and ANU E Press, Canberra. pp. 227–275 {{ISBN|978-1-922103-43-7}}</ref> ييسفڪ سمنڊ جا اڪثر ٻيٽ اوچا ۽ ٻرندڙ جبلن وارا آھن. [[ايسٽر آئلينڊ]]، [[آمريڪي ساموآ]] ۽ [[فجي]] ان جو مثال آھن جن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1300 ميٽرن جي بلندي تائين آھي<ref name="Factbook-Fiji">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |title=Fiji |website=CIA World Factbook |access-date=December 28, 2014}}</ref>. اتر اولھ ھوائي ٻيٽ 3 ڪروڙ سالن کان 70 لک سال اڳ جي دوران ٺھي<ref name="geochr">Clague, D.A. and Dalrymple, G.B. (1989) ''Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain'' in Winterer, E.L. et al. (editors) (1989) ''The Eastern Pacific Ocean and Hawaii'', Boulder, Geological Society of America.</ref>ا. ھوائي جو سڀ کان اوچو جبل [[مائونٽ ڪيئا]] آھي جنھن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان 4.205 ميٽر آھي<ref name="usgsgov">{{Cite web |url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/maunakea/ |title=Mauna Kea Volcano, Hawaii |publisher=Hvo.wr.usgs.gov |access-date=November 5, 2011}}</ref> . == گڏيل ٻوٽا (ونسپتي، فلورا) == {{Main|آسٽريليا جو جاگرافي|نيوزي لينڊ جو وايومنڊل|فلورا آف آسٽريليا|نيوزي لينڊ جو فلورا|هوائي ٻيٽن ۾ انڊيمزم}} [[فائل:Countryside Kaikoura, New Zealand.JPG|thumb|نيوزيلينڊ جي ٻھراڙي]] [[فائل:Uluṟu (Ayers Rock), Sunset.jpg|thumb| [[سينٽرل آسٽريليا]] ۾ [[الورو|اُلُورَو]] (ايئرس جبل)]] اوشيانيا جو سڀ کان وڌيڪ انواع وارو ملڪ آسٽريليا آھي جنھن جي اتر-اوڀر، ۾ ٽراپيڪل برساتي ٻيلا, ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ-اولھ ۽ اوڀر ۾ جبلن جون قطارون ۽ وچولي حصي ۾ رڻپٽ آهن<ref name="envigov2012">{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves – Australia's National Landscapes |date=23 November 2011 |publisher=Environment.gov.au |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archive-date=4 January 2012 |access-date=4 January 2012}}</ref> . اھو رڻپٽ وارو يا ريگستاني. ۽ غيرآباد علائقو ھن سرزمين جو سڀ کان وڏو حصو آهي. آسٽريليائي نباتات جون نمايان خاصيتون سوڪھڙي ۽ باھ سان مطابقت پذير آھن جن ۾ [[اسڪليروفل|اسڪليرمارفي]](پنن جي سختي ۽ وٿي) ۽ [[سيروٽني]] (باھ جي ذريعي ٻجن جو ڦٽي پوڻ) واريون خاصيتون شامل آهن. اھا موافقت نباتات جي وڏن ۽ معروف خاندانن ۾ موجود آهي جن جا نالا: [[پروٽياسي]]، [[بنڪسيه]]، [[مرٽاشيئي]]، [[بيد مشڪ]] کئنور واري ٻوٽن ۾ عام آھن، [[فباسيئي]] ۽ [[ٻٻر]] وغيره. فجي، سولومن آئلينڊز، وينوآتو ۽ نيو ڪيليڊونيا جي نباتات ٽراپيڪل خشڪ ٻيلن تي مشتمل آهي جنھن ۾ ناريل جا وڻ، [[پريمنا پروٽروسا]]،[[سائڊريڪس اوڊورٽا]]، [[گائروڪارپس امريڪنس]] ۽ [[ڊيرس ٽرائفوليئاٽا]] شامل آهن. نيوزيلينڊ ۾ نباتات جا انيڪ قسم آھن جيڪي اتان جي سمورين مختصر موسمن سان موافقت رکندڙ آھي<ref name="vascplant">NZPCN (2006). ''New Zealand indigenous vascular plant checklist''. {{ISBN|0-473-11306-6}}. Written by Peter de Lange, John W.D. Sawyer and J.R. Rolfe.</ref> . ھوائي ۾ نباتات جو ھڪ قسم برگميا آھي جنھن جا ٻہ نسل ۽ 120 جنسون آهن<ref name="portrait">{{Cite book |title=Australia: Portrait of a continent |last1=Loffler |first1=Ernst |last2=Anneliese Loffler |last3=A.J. Rose |last4=Denis Warner |publisher=Hutchinson Group (Australia) |year=1983 |isbn=978-0-09-130460-7 |location=Richmond, Victoria |pages=37–39}}</ref> {{کنڊ}} {{دنيا جا خطا}} ==سياست== ==معيشت== ==آباديات== ==ثقافت== ==پڻ ڏسو== * [[آسٽريليشيا]] - اوشينيا جو ذيلي علائقو * [[اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست]] * [[اوشينيا جي ملڪن جا جهنڊا]] * [[پئسفڪ ڪميونٽي]] - بين الاقوامي ترقياتي تنظيم * [[پئسفڪ يونين]] - بين الاقوامي سرڪاري منصوبو * [[اوشينيا لاءِ گڏيل قومن جي جيو اسڪيم]] * [[اوشينيا جا کاڌا]] - ڏکڻ پئسفڪ جا کاڌا * [[پئسفڪ ٻيٽ وارا]] - پئسفڪ ٻيٽن جا ماڻهو * [[پيسفڪ آرٽس فيسٽيول]] - اوشينيا جو ثقافتي ڪلچرل * [[دنيا جو عالمي ڏکڻ اوڀر]] - ڏکڻ اوڀر علائقو * [[اوشينيا جا مقامي ماڻهو]] ==وڌيڪ ڏسو== * [[:باب:اوشينيا]] * [[مائڪرونيزيا]] * [[ميلئنيزيا]] * [[پولينيزيا|پولينئزيا]] * [[ڪڪ آئيلينڊز]] * [[اوشينيا جي تاريخ]] * [[اوشينيا ۾ خودمختيار رياستن ۽ تابع علائقن جي فهرست]] {{ڪومنز زمرو|Oceania}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|voy=Oceania|d=y}} * [https://www.nationalgeographic.com/travel/destination/oceania "Australia and Oceania"] from [https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ National Geographic] * [https://library.ucsd.edu/dc/collection/bb1025280p Oceania] photographs, recordings, and digital objects drawn primarily from the Tuzin Archive for Melanesian Anthropology at the UC San Diego Library. {{Navboxes |title = Articles related to Oceania |list = {{Countries and territories of Oceania}} {{Regions of Oceania}} {{List of Oceanian capitals by region}} {{Culture of Oceania}} {{Regions of the world}} }} {{Indigenous peoples by continent}} {{Continent topic|prefix=Politics of|title=[[Politics]] pages by [[continent]]|state=expanded}} {{Continents}} {{Authority control}} {{Coord|13|21|0|S|176|8|22|W|dim:30000000_region:XP|display=title}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:کنڊ]] [[زمرو:عظيم کنڊ]] [[زمرو:هندي وڏو سمنڊ]] [[زمرو:ڏاکڻي سمنڊ]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] 9h2pw4qk0z96qt3lndwsu3b3tmbqkh9 0 31039 371405 323426 2026-04-13T23:16:23Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371405 wikitext text/x-wiki [[فائل:Web browser usage share, May 2017.svg|thumb|2017ع ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ويب برائوزر]] '''ویب برائوزر''' (Web Browser) يا "انٽرنيٽ برائوزر" يا صرف "برائوزر"، هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي مدد سان [[عالمگير ويب]] مان ڄاڻ يا گھربل مواد کي حاصل ڪيو ويندو آهي. هر [[ويب صفحا|ويب صفحو]]، تصويرون ۽ وڊيو، مخلتف لوڪيٽر (URL) جي مدد سان ڳنڍيل آهن، جڏهن برائوزر ۾ گھربل عالمي ريسورس لوڪيٽر (URL) لڳائبو ته اها مطلوبه ڄاڻ واپرائيندڙ جي [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائيل]] تي ڏيکاريندو آهي. ياد رکو ته ويب برائوزر [[ڳولا انجڻ]] ناهن ۽ ان کان مختلف آهن.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=o4MwTvtyrUQ |title=What is a Browser? |date=2009-04-30 |publisher=Google (on YouTube) |quote=Less than 8% of people who were interviewed on this day knew what a browser was.}}</ref> هڪ واپرائيندڙ لاءِ ڳولا انجڻ صرف هڪ ويب سائيٽ ئي هوندي آهي، جيئن [[گوگل ڳولا]] انجڻ، جيڪا ٻين ويب سائيٽن جي متعلق ڄاڻ گڏ ڪندي آهي. گوگل ڳولا انجڻ يا ڪنهن ٻي ويب سائيٽ واري ڄاڻ ڏسڻ لاءِ جنهن اوزار جو استعمال ٿيندو آهي، ان کي برائوزر چيو ويندو آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.differencebetween.net/technology/internet/difference-between-search-engine-and-browser/ |title=Difference Between Search Engine and Browser}}</ref> مشهور ويب برائوزر ۾ [[گوگل ڪروم]] (Google Chrome) [[فائرفاڪس]] (Firefox)، [[سفاري (ويب برائوزر)|سفاري]] (Safari)، [[انٽرنيٽ ايڪسپلورر]] (Internet Explorer) ۽ [[مائڪروسافٽ ايج]] (Microsoft Edge) شامل آهن. ==مارڪيٽ ۾ حصو== <center> {{bar box |title=برائوزر جي استعمال جا انگ اکر |titlebar=#DDD |width=430px |barwidth=250px |bars= {{bar percent|[[گوگل ڪيروم]]|#A3D3FF|63.98|63.98%}} {{bar percent|[[فائرفاڪس|موزيلا فائرفاڪس]]|#A3D3FF|13.6|13.6%}} {{bar percent|[[انٽرنيٽ ايڪسپلورر ]]|#A3D3FF|8.21|8.21%}} {{bar percent|[[سفاري (ویب برائوزر)|سفاري]]|#A3D3FF|5.46|5.46%}} {{bar percent|[[مائڪروسافٽ ايج]]|#A3FFA3|4.3|4.3%}} {{bar percent|ٻيا|#A3A3A3|4.46|4.46%}} {{bar gap|height=11}} |caption=اسٽاٽڪائونٽر مطابق ڊيسڪٽاپ ۾ ويب برائوزر جي استعمال جا انگ اکر (سيپٽمبر 2017).<ref>{{cite web|url=http://gs.statcounter.com/browser-market-share/desktop/worldwide/#monthly-201709-201709-bar|title=Desktop Browser Market Share Worldwide|website=StatCounter|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170712165421/http://gs.statcounter.com/browser-market-share/desktop/worldwide#monthly-201709-201709-bar|archivedate=July 12, 2017|df=mdy-all}}</ref>}} </center> ==پڻ ڏسو== * {{Portal-inline|مائڪروسافٽ}} * {{Portal-inline|انٽرنيٽ}} * {{Portal-inline|سافٽ ويئر}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڄاڻ]] [[زمرو:اطلاع]] [[زمرو:ڳولا انجڻ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:انسان - ڪمپيوٽر باهمي عمل]] f5ykhc8ojj0npcq67cpnf4a893lsgie 10 36573 371478 91702 2026-04-14T11:40:47Z Intisar Ali 8681 371478 wikitext text/x-wiki {{ombox |style=border:#38C400 1px solid; |image=[[File:Edit-copy purple-wikit.svg|48px|alt=|link=]] |text={{{text|هي منصوبو يا سانچو وٽ هڪ [[Help:Transwiki guide|ٽرانس وڪي گائيڊ]] موجود آهي جيڪو ايڊيٽرن کي مدد ڪري ٿو ته ان کي ڪنهن ٻي وڪي تي ترتيب ڏين، جڏهن اهو صرف هڪ ئي سانچي جو ڪوڊ ڪاپي ڪرڻ سان ممڪن نه هجي.<br/>هدايتن لاءِ ڏسو {{#if:{{{1|}}}|[[{{{1}}}]]|[[{{FULLPAGENAME}}/Transwiki guide]]}}.}}} |small={{{small|}}} }}<includeonly>[[زمرو:Transwiki guide|{{{2|{{PAGENAME}}}}}]]</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- زمرا /doc ذيلي صفحي تي رکيا وڃن، ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> </noinclude> pen3286dfq4vb1m9h8a61v61oiy81jh 371479 371478 2026-04-14T11:42:25Z Intisar Ali 8681 371479 wikitext text/x-wiki {{ombox |style=border:#38C400 1px solid; |image=[[File:Edit-copy purple-wikit.svg|48px|alt=|link=]] |text={{{text|هي منصوبو يا سانچو وٽ هڪ [[مدد:Transwiki guide|ٽرانس وڪي گائيڊ]] موجود آهي جيڪو ايڊيٽرن کي مدد ڪري ٿو ته ان کي ڪنهن ٻي وڪي تي ترتيب ڏين، جڏهن اهو صرف هڪ ئي سانچي جو ڪوڊ ڪاپي ڪرڻ سان ممڪن نه هجي.<br/>هدايتن لاءِ ڏسو {{#if:{{{1|}}}|[[{{{1}}}]]|[[{{FULLPAGENAME}}/Transwiki guide]]}}.}}} |small={{{small|}}} }}<includeonly>[[زمرو:Transwiki guide|{{{2|{{PAGENAME}}}}}]]</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- زمرا /doc ذيلي صفحي تي رکيا وڃن، ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> </noinclude> b4szsl8plg03nirjymo3x89nciyn7jg 371480 371479 2026-04-14T11:49:20Z Intisar Ali 8681 371480 wikitext text/x-wiki {{ombox |style=border:#38C400 1px solid; |image=[[File:Edit-copy purple-wikit.svg|48px|alt=|link=]] |text={{{text|هي منصوبو يا سانچو وٽ هڪ [[مدد:Transwiki guide|ٽرانس وڪي گائيڊ]] موجود آهي جيڪو ايڊيٽرن کي مدد ڪري ٿو ته ان کي ڪنهن ٻي وڪي تي ترتيب ڏين، جڏهن اهو صرف هڪ ئي سانچي جو ڪوڊ ڪاپي ڪرڻ سان ممڪن نه هجي.<br/>هدايتن لاءِ ڏسو {{#if:{{{1|}}}|[[{{{1}}}]]|[[مدد:Transwiki guide]]}}.}}} |small={{{small|}}} }}<includeonly>[[زمرو:Transwiki guide|{{{2|{{PAGENAME}}}}}]]</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- زمرا /doc ذيلي صفحي تي رکيا وڃن، ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> </noinclude> f9sn5s9c2liy2203kftyh9ekcnq31qx 14 37020 371439 307329 2026-04-14T09:54:26Z Memon2025 21315 371439 wikitext text/x-wiki {{Category diffuse}} {{Infobox library classification |DDC= |LCC= |UDC=0 004}} {{stack|{{Commons category|Computer science}}}} {{stack|}} {{cat main|ڪمپيوٽر سائنس}} [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] ملڪ جي حساب سان ڪمپيوٽر سائنس. بال. حجاز. ظفر. ڪمپيوٽر سائنس جا ذيلي شعبا. ڪمپيوٽر سائنسدان. ڪمپيوٽر سائنس جي تاريخ. ڪمپيوٽر سائنس ايوارڊ. ڪمپيوٽر الجبرا. ڪمپيوٽر هارڊويئر. ڪمپيوٽر ٻوليون. ڪمپيوٽر نيٽ ورڪنگ. ڪمپيوٽر سسٽم. ڪمپيوٽر سائنس ڪانفرنسون. ڪمپيوٽر سائنس جي تعليم. ايمبيڊڊ سسٽم. انفارميشن ٿيوري انٽرنيٽ. ڪمپيوٽر سائنس ادب. نيٽ ورڪ سائنس. ڪمپيوٽر سائنس تنظيمون. ڪمپيوٽر سائنس جو فلسفو. ڪمپيوٽر سائنس ۾ مسئلا. سافٽ ويئر. اسٽرنگ (ڪمپيوٽر سائنس). ڪمپيوٽر سائنس لاحقا. ڪمپيوٽر سائنس سان لاڳاپيل ماڻهو. ڪمپيوٽر سائنس سان لاڳاپيل فهرستون. ڪمپيوٽر سائنس اسٽب. # ڪمپيوٽر سائنس جي تاريخ. * ڪمپيوٽر سائنس جو خاڪو. لاجڪ گيٽس. الگورٿم. بولين الجبرا. روبوٽڪس. ڪيٽيليٽڪ ڪمپيوٽنگ. ڪمپيوٽر پروگرامنگ. سافٽ ويئر ڊيزائننگ. نيٽ ورڪنگ. [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:اطلاقي سائنس]] eml0ys9rfdxmsxl9bfpuuvqs60qvnla 371440 371439 2026-04-14T09:57:49Z Memon2025 21315 371440 wikitext text/x-wiki {{Category diffuse}} {{Infobox library classification |DDC= |LCC= |UDC=0 004}} {{stack|{{Commons category|Computer science}}}} {{stack|}} {{cat main|ڪمپيوٽر سائنس}} [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] ملڪ جي حساب سان ڪمپيوٽر سائنس. بال. حجاز. ظفر. ڪمپيوٽر سائنس جا ذيلي شعبا. ڪمپيوٽر سائنسدان. ڪمپيوٽر سائنس جي تاريخ. ڪمپيوٽر سائنس ايوارڊ. ڪمپيوٽر الجبرا. ڪمپيوٽر هارڊويئر. ڪمپيوٽر ٻوليون. ڪمپيوٽر نيٽ ورڪنگ. ڪمپيوٽر سسٽم. ڪمپيوٽر سائنس ڪانفرنسون. ڪمپيوٽر سائنس جي تعليم. ايمبيڊڊ سسٽم. انفارميشن ٿيوري انٽرنيٽ. ڪمپيوٽر سائنس ادب. نيٽ ورڪ سائنس. ڪمپيوٽر سائنس تنظيمون. ڪمپيوٽر سائنس جو فلسفو. ڪمپيوٽر سائنس ۾ مسئلا. سافٽ ويئر. اسٽرنگ (ڪمپيوٽر سائنس). ڪمپيوٽر سائنس لاحقا. ڪمپيوٽر سائنس سان لاڳاپيل ماڻهو. ڪمپيوٽر سائنس سان لاڳاپيل فهرستون. ڪمپيوٽر سائنس [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس اسٽب]] # * [[ڪمپيوٽر سائنس جي تاريخ]] * [[ڪمپيوٽر سائنس جو خاڪو]] * [[لاجڪ گيٽس]] * [[الگورٿم]] * [[بولين الجبرا]] * [[روبوٽڪس]] * [[ڪمپيوٽر پروگرامنگ]] * [[سافٽ ويئر ڊيزائننگ]] * [[نيٽ ورڪنگ]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:اطلاقي سائنس]] nqhoa52pyeonc5okw4jvc4zxjevsbdz 371444 371440 2026-04-14T10:26:41Z Memon2025 21315 371444 wikitext text/x-wiki {{Category diffuse}} {{Infobox library classification |DDC= |LCC= |UDC=0 004}} {{stack|{{Commons category|Computer science}}}} {{stack|}} {{cat main|ڪمپيوٽر سائنس}} [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس تنظيمون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جو فلسفو]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس ۾ مسئلا]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس سان لاڳاپيل ماڻهو]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جي تاريخ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس ايوارڊ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جي ڪانفرنسون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جي تعليم]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سافٽ ويئر]] [[زمرو:اسٽرنگ (ڪمپيوٽر سائنس)]] [[زمرو:لاجڪ گيٽس]] [[زمرو:الگورٿم]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس لاحقا]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنسدان]] [[زمرو:بولين الجبرا]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر]] [[زمرو:ڪمپيوٽر ٻوليون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر نيٽ ورڪنگ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سسٽم]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:ايمبيڊڊ سسٽم]] [[زمرو:انفارميشن ٿيوري]] [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس ادب]] [[زمرو:نيٽ ورڪ سائنس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس اسٽب]] # * [[ڪمپيوٽر سائنس جي تاريخ]] * [[ڪمپيوٽر سائنس جو خاڪو]] * [[لاجڪ گيٽس]] * [[الگورٿم]] * [[بولين الجبرا]] * [[روبوٽڪس]] * [[ڪمپيوٽر پروگرامنگ]] * [[سافٽ ويئر ڊيزائننگ]] * [[نيٽ ورڪنگ]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:اطلاقي سائنس]] hdev8vz1nxomyysfbk40vixcs04wh4r 0 40138 371270 350318 2026-04-13T14:34:10Z Intisar Ali 8681 371270 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص}} '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 8wxbvo1ppgkgid5bbsztmgv3qhyzbs9 371271 371270 2026-04-13T14:42:54Z Intisar Ali 8681 371271 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 3i46qa75i9qzjdukuhw79l927zoa51l 371274 371271 2026-04-13T14:50:49Z Intisar Ali 8681 /* فلپ ٻئي جو وارث */ 371274 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔{{harvnb|McCarty|2004|p=27}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] rrdz20ywqiziu3ujne9cqvh3jvanbth 371275 371274 2026-04-13T14:51:35Z Intisar Ali 8681 /* جلاوطني ۽ واپسي */ 371275 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 96psjug6o5eucxzyv0k3e1eg7gh9r9d 371276 371275 2026-04-13T14:53:55Z Intisar Ali 8681 371276 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 8l42vzgup62dp8t7ecm1ax9rmfyhlbr 371278 371276 2026-04-13T14:54:34Z Intisar Ali 8681 371278 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 2r91g9htt8nqtjq11db83bb2xaqe0im 371279 371278 2026-04-13T15:01:11Z Intisar Ali 8681 371279 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == فارس جي سلطنت جي فتح == {{Main|سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب}} === حڪمت عملي === {{Main|سڪندر اعظم جون فوجي حڪمت عمليون#اعليٰ حڪمت عملي}} فارس تي سڪندر جي حملي کي مجموعي طور جنگ هلائڻ جي "حڪمت عملي واري لڪير" جو هڪ اعليٰ مثال قرار ڏنو ويو آهي، يعني اهڙي لڪير جيڪا ڪارروائين کي هڪ منطقي زنجير ذريعي هڪ مڪمل مجموعي ۾ ڳنڍي ٿي۔ پنهنجي ڪتاب ''Strategy'' ۾ سوويت فوجي آفيسر ۽ نظريه دان [[اليگزينڊر سويچن]]، سڪندر جي حڪمت عمليءَ وارن مرحلن کي بيان ڪيو آهي۔ يوناني بنياد ۽ بالڪان کي پنهنجن سياسي مخالفن کي زير ڪرڻ کان پوءِ محفوظ ڪرڻ ۽ فارسي ٻيڙيءَ جي اڏن ۽ رسد وارن سڀني آفرو-ايشيائي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪري پنهنجي فوج جي پٺڀرائي کي محفوظ بڻائڻ کان پوءِ، سڪندر سڌو سنئون فارسين سان مهاڏو اٽڪايو۔ سويچن لکي ٿو ته اهڙي طرح هن دشمن جي علائقي جي گهراين ۾ ڪارروائي ڪندڙ فوج لاءِ دائمي مسئلو هڪ "مثالي نموني" سان حل ڪيو۔<ref name=svechin>{{cite book |last= Svechin|first=Alexander |author-link=Alexander Svechin|date=1991|orig-date=1927|editor-last=Lee|editor-first=Kent D.|title=Strategy|publisher=East View Information Services|page=263 |chapter=Combining Operations for Achieving the ultimate Goal of the War|isbn=1-879944-33-2}}</ref> === ايشيا صغير === {{Further|گرينيڪس جي جنگ|هاليڪارناسس جو گهيرو|ميليتس جو گهيرو}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.4|سڪندر جي سلطنت ۽ سندس رستي جو نقشو]] {{Campaigns of Alexander the Great}} {{OSM Location map | coord = {{coord|35|48}} | zoom = 3 | float = right | nolabels = 1 | width = 352 | height = 160 | title = | shapeD = n-circle | shape-colorD = navy | shape-outlineD = white | label-colorD = navy | label-sizeD = 12 | label-posD = left | label-offset-xD = 0 | label-offset-yD = 0 | label1 = پيلا | mark-coord1 = {{coord|40.75|22.52}} | mark-title1 = جنم، جولاءِ 356 ق.م. | mark-description1 = [[پيلا]] ۾ [[مقدونيا (قديم بادشاهت)]] | label-pos1 = top | label-offset-x1 = 10 | label2 = گرينيڪس | mark-coord2 = {{coord|40.32|27.28}} | mark-title2 = [[گرينيڪس جي جنگ]]، مئي 334 ق.م. | mark-description2 = [[گرينيڪس درياهه]] | label-pos2 = right | label-offset-y2 = -10 | label3 = ميليتس | mark-coord3 = {{coord|37.53|27.28}} | mark-title3 = [[ميليتس جو گهيرو]] 334 ق.م.<br>[[هاليڪارناسس جو گهيرو]] 334 ق.م. | mark-description3 = [[ميليتس]] | label-pos3 = right | label-offset-y3 = -10 | label4 = ايسس | mark-coord4 = {{coord|36.75|36.19}} | mark-title4 = [[ايسس جي جنگ]] 334 ق.م. | mark-description4 = [[ايسس (سليسيا)]] | label5 = صور | mark-coord5 = {{coord|33.27|35.2}} | mark-title5 = [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)]] جنوري–جولاءِ 332 ق.م. | mark-description5 = [[صور، لبنان]] | label-offset-x5 = 2 | label-offset-y5 = -2 | label6 = غزا | mark-coord6 = {{coord|31.52|34.45}} | mark-title6 = [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)]] آڪٽوبر 332 ق.م. | mark-description6 = [[غزا شهر]] | label-pos6 = right | label7 = اسڪنڊريا | mark-coord7 = {{coord|31.2|29.92}} | mark-title7 = [[اسڪنڊريا|اسڪنڊريا جو بنياد]] 331 ق.م. | mark-description7 = [[اسڪنڊريا]] | label-pos7 = bottom | label-offset-y7 = -5 | label8 = گاگاميلا | mark-coord8 = {{coord|36.56|43.44}} | mark-title8 = [[گاگاميلا جي جنگ]] 1 آڪٽوبر 331 ق.م. | mark-description8 = [[اربيل]] | label-pos8 = right | label-offset-y8 = -5 | label9 = اوڪسيان | mark-coord9 = {{coord|32.19|48.25}} | mark-title9 = [[اوڪسيان درّي جي جنگ]] ڊسمبر 331 ق.م. | mark-description9 = [[سوسا]] | label-pos9 = right | label-offset-y9 = -10 | label10 = فارسي در | mark-coord10 = {{coord|30.71|51.6}} | mark-title10 = [[فارسي در جي جنگ]] 20 جنوري 330 ق.م. | mark-description10 = [[فارسي در]] | label-pos10 = bottom | label-offset-y10 = -5 | label11 = سائروپولس | mark-coord11 = {{coord|40.28|69.63}} | mark-title11 = [[سائروپولس جو گهيرو]] 329 ق.م.<br>[[جڪسارٽس جي جنگ]] آڪٽوبر 329 ق.م.<br>[[سوغدياني پهاڙي قلعي جو گهيرو]] 327 ق.م. | mark-description11 = [[سائروپولس]] | label-offset-x11 = 2 | label-offset-y11 = -2 | label12 = ڪوفين | mark-coord12 = {{coord|35.2|72.48}} | mark-title12 = [[ڪوفين مهم]] مئي 327 ق.م. – مارچ 326 ق.م. | mark-description12 = [[ڪابل درياهه]] | label-offset-x12 = 2 | label-offset-y12 = -2 | label13 = هائيڊاسپس | mark-coord13 = {{coord|32.83|73.64}} | mark-title13 = [[هائيڊاسپس جي جنگ]] مئي 326 ق.م. | mark-description13 = [[جهلم درياهه]] | label-offset-x13 = 2 | label-offset-y13 = -2 | label14 = ملاوا | mark-coord14 = {{coord|30.7|72.3}} | mark-title14 = [[ماليائي مهم]] نومبر 326 – فيبروري 325 ق.م. | mark-description14 = [[پنجاب]] | label-offset-x14 = 2 | label-offset-y14 = -2 | label15 = بابل | mark-coord15 = {{coord|32.54|44.42}} | mark-title15 = [[سڪندر اعظم جي وفات]] 10 يا 11 جون 323 ق.م. | mark-description15 = [[بابل]] | label-offset-x15 = 20 | label-offset-y15 = -10 }} [[File:Alexander cuts the Gordian Knot.jpg|thumb|upright=1|''سڪندر [[گورڊيائي ڳنڍ]] ڪٽي رهيو آهي''، [[جان-سائمن برٿيليمي]] (1767)]] [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ پنهنجي فتح کان پوءِ، [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] پاڻ کي هڪ اتحاد جو ''هيجمون'' بڻائڻ جو ڪم شروع ڪيو، جنهن بابت [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] موجب ارادو اهو هو ته 480 ق.م. ۾ [[يونان تي ٻي فارسي ڪاهه]] سبب يونانين کي پهتل تڪليفن جو بدلو ورتو وڃي ۽ اولهه ڪناري ۽ ٻيٽن جي يوناني شهرن کي اخميني حڪومت کان آزاد ڪرايو وڃي۔ 336 ق.م. ۾ هن [[پارمينيون]]، [[اميٽاس (اينڊرومينس جو پٽ)|اميٽاس]]، اينڊرومينس، اٽالس ۽ 10,000 سپاهين تي ٻڌل هڪ فوج [[اناطوليا]] ڏانهن موڪلي ته جيئن حملي جي تياري ڪئي وڃي۔<ref name="PB">{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |date=2002 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-120-7 |page=817 |url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA817|access-date=21 February 2019}}</ref><ref name="WH">{{cite book |last1=Heckel |first1=Waldemar |title=Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire |date=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5469-7 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT205|access-date=21 February 2019}}</ref> اناتوليا جي اولهه ڪناري جا يوناني شهر بغاوت ڪري بيٺا، پر پوءِ فلپ جي قتل ۽ سندس نوجوان پٽ سڪندر جي تخت نشيني جي خبر اچي ويئي۔ فلپ جي موت سبب مقدوني فوج جو حوصلو هيٺ ٿي ويو ۽ پوءِ [[ميئنڊر تي ميگنيشيا]] ڀرسان اخميني فوجن هٿان، جيڪي [[ميمنون آف روڊس]] جي اڳواڻي ۾ هيون، شڪست کاڌائون۔<ref name="PB" /><ref name="WH" /> فلپ ٻئي جي حملي واري منصوبي کي سنڀاليندي، سڪندر جي فوج 334 ق.م. ۾ [[هيلسپونٽ]] پار ڪيو۔ هن وٽ لڳ ڀڳ 48,100 پيادا، 6,100 گهوڙيسوار ۽ 120 جهازن جو ٻيڙو هو، جنهن جي عملن جو انگ 38,000 هو، ۽ اهي مقدونيا، مختلف يوناني شهري رياستن، ڀاڙيتن، ۽ [[ٿريس]]، [[پايونيا]] ۽ [[ايليريا]] مان گڏ ڪيل جاگيرداري سپاهين تي مشتمل هئا۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11}}</ref>{{Cref2|i}} هن ايشيا جي مٽيءَ ۾ ڀالو اڇلائي اهو ظاهر ڪيو ته هو سڄي فارسي سلطنت فتح ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ۽ چيو ته هو ايشيا کي ديوتائن جي ڏنل تحفي طور قبول ڪري ٿو۔ اهو پڻ سندس جنگي جوش جو اظهار هو، جيڪو سندس پيءُ جي سفارتڪاريءَ واري پسند کان مختلف هو۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=192}} [[گرينيڪس جي جنگ]] ۾ ابتدائي فتح کان پوءِ، سڪندر فارسي صوبائي راڄڌاني ۽ خزاني [[سارڊس]] جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کي قبول ڪيو؛ پوءِ هو [[آيونيا]] جي ڪناري سان اڳتي وڌيو ۽ شهرن کي خودمختياري ۽ جمهوريت ڏني۔ [[ميليتس]]، جيڪو اخميني فوجن جي قبضي ۾ هو، هڪ نازڪ گهيري واري ڪارروائي گهريو، ڇو ته ويجهي ۾ فارسي بحري فوج موجود هئي۔ ان کان وڌيڪ ڏکڻ ۾، [[ڪاريا]] جي [[هاليڪارناسس]] ۾، سڪندر پنهنجو پهريون وڏي پيماني وارو گهيرو ڪاميابيءَ سان ڪيو ۽ آخرڪار پنهنجن مخالفن، يعني ڀاڙيتي فوج جي اڳواڻ [[ميمنون آف روڊس]] ۽ ڪاريا جي فارسي [[ستراپ]] [[اورونٽوباٽس]] کي سمنڊ وسيلي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref> سڪندر ڪاريا جي حڪومت هيڪاٽومنيڊ گهراڻي جي هڪ فرد [[ايڊا آف ڪاريا|ايڊا]] حوالي ڪئي، جنهن سڪندر کي پنهنجو ورتل پٽ بڻايو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> هاليڪارناسس مان نڪري سڪندر جبلائي [[ليڪيا]] ۽ [[پمفليا]] جي ميدان ۾ ويو ۽ سڀني سامونڊي شهرن تي قبضو ڪري فارسين کي بحري اڏن کان محروم ڪيو۔ پمفليا کان پوءِ ڪناري تي ڪي وڏا بندر نه هئا، تنهنڪري سڪندر اندروني علائقن ڏانهن مڙيو۔ [[ٽرميسوس]] وٽ سڪندر [[پسيديه]] جي شهر کي جهڪايو، پر ان تي سڌو حملو نه ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> قديم فرگيه جي راڄڌاني [[گورڊيئم]] ۾ سڪندر هن وقت تائين نه کُلندڙ [[گورڊيائي ڳنڍ]] کي "کولي" ڇڏيو، اهو ڪارنامو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته اهو مستقبل جي [[ايشيا صغير|ايشيا]] جي بادشاهه جي انتظار ۾ آهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref> روايت موجب سڪندر چيو ته ڳنڍ ڪيئن کلي ٿي، اهو اهم نه آهي، ۽ پنهنجي تلوار سان ان کي ڪپي ڇڏيو۔<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref> === شام ۽ ليوانت === {{Further|ايسس جي جنگ|صور جو گهيرو (332 ق.م.)}} 333 ق.م. جي بهار ۾ سڪندر [[طورس جبلن]] کي پار ڪري [[سليسيا]] ۾ داخل ٿيو۔ هڪ بيماري سبب ڊگهي وقفي کان پوءِ هو شام ڏانهن وڌيو۔ جيتوڻيڪ دارا جي تمام وڏي فوج هن کي حڪمت عمليءَ سان پوئتي ڇڏيو، پر هو واپس سليسيا ڏانهن موٽيو، جتي هن [[ايسس (سليسيا)|ايسس]] وٽ دارا کي شڪست ڏني۔ دارا جنگ جي ميدان مان ڀڄي ويو، جنهن سان سندس فوج ٽٽي پئي، ۽ هو پنهنجي زال، ٻن ڌيئرن، پنهنجي ماءُ [[سيسيگامبس]] ۽ هڪ وڏو خزانو ڇڏي ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref> هن هڪ [[امن جو معاهدو]] پيش ڪيو جنهن ۾ اڳ ئي وڃايل زمينون ۽ پنهنجي خاندان جي آزاديءَ لاءِ 10,000 [[اٽڪي ٽيلنٽ|ٽيلنٽ]] بطور ڏنڊ شامل هئا۔ سڪندر جواب ڏنو ته هاڻي جڏهن هو ايشيا جو بادشاهه آهي، ته حد بنديون صرف هو پاڻ طئي ڪندو۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of Anabasis of Alexander, by Arrian.|via=Project Gutenberg|access-date=11 January 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326221313/http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|url-status=live}}</ref> ان کان پوءِ سڪندر [[قديم شام]] ۽ [[ليوانت]] جي گهڻي سامونڊي پٽي تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23" /> ايندڙ سال، يعني 332 ق.م. ۾، کيس [[صور، لبنان|صور]] تي حملو ڪرڻو پيو، جنهن کي هن هڪ ڊگهي ۽ ڏکي [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|گهيري]] کان پوءِ فتح ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻائي وڪرو ڪيو ويو۔<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> === مصر === {{Further|غزا جو گهيرو (332 ق.م.)}} [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|thumb|سڪندر جو نالو [[مصري هيروگليف لکت]] ۾ (ساڄي کان کاٻي طرف لکيل)، لڳ ڀڳ 332 ق.م.، مصر۔ [[لوور عجائب گهر]]]] جڏهن سڪندر صور کي تباهه ڪيو ته [[مصر]] ڏانهن ويندڙ رستي جا گهڻا شهر جلدي سندس آڏو جهڪي پيا۔ البت [[غزا شهر|غزا]] ۾ کيس مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو۔ اهو قلعو تمام مضبوط هو ۽ هڪ ٽڪريءَ تي ٺهيل هو، تنهنڪري گهيرو ضروري ٿيو۔ جڏهن "سندس انجنيئرن کيس ٻڌايو ته دڙي جي اوچائيءَ سبب اهو ناممڪن هوندو... ته ان ڳالهه سڪندر کي وڌيڪ همٿايو ته ڪوشش ڪري"۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> ٽن ناڪام حملن کان پوءِ قلعو ڪري پيو، پر ان کان اڳ سڪندر جي ڪلهي ۾ سخت زخم لڳو۔ صور وانگر هتي به فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻايو ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> 332 ق.م. جي آخري حصي ۾ سڪندر مصر ۾ داخل ٿيو جتي کيس هڪ نجات ڏيندڙ طور ڏٺو ويو۔<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> اقتدار کي جائز بڻائڻ ۽ فرعونن جي ڊگهي قطار جو وارث تسليم ٿيڻ لاءِ، سڪندر [[ميمفس]] ۾ ديوتائن لاءِ قربانيون ڏنيون ۽ [[قديم ليبيا|ليبيا]] جي ريگستان ۾ [[سيوه نخلستان]] تي واقع [[آمون-را]] جي مشهور غيبي مرڪز تي ويو،<ref name=":0">{{Cite book|last=Strudwick|first=Helen|title=The Encyclopedia of Ancient Egypt|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|year=2006|isbn=978-1-4351-4654-9|location=New York|pages=96–97}}</ref> جتي کيس ديوتا [[آمون]] جو پٽ قرار ڏنو ويو۔{{sfn|Bosworth|1988|pp=71–74}} ان کان پوءِ سڪندر اڪثر [[زيوس-آمون]] کي پنهنجو اصل پيءُ سڏڻ لڳو، ۽ سندس وفات کان پوءِ سڪن تي کيس سڱن سان ڏيکاريو ويو، جتي [[آمون جا سڱ]] سندس الوهيت جي علامت بڻيا۔<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> يونانين هن پيغام کي، جيڪو سڀني فرعونن لاءِ هو، هڪ پيشنگوئي طور سمجهيو۔<ref name=":0" /> مصر انهن ڪيترن ئي علائقن مان فقط هڪ هو، جيڪي سڪندر فارسين کان کسي ورتا۔ سيوه جي سفر کان پوءِ سڪندر کي ميمفس ۾ پتاح جي مندر ۾ تاج پارايو ويو۔ ڏسڻ ۾ ائين اچي ٿو ته مصري ماڻهن کي ان ڳالهه ۾ ڪا پريشاني نه هئي ته هو هڪ غيرملڪي هو—۽ نه ئي ان ڳالهه ۾ ته هو تقريباً سڄي حڪومت دوران ملڪ کان ٻاهر رهيو۔<ref name=":0" /> سڪندر فارسين طرفان نظرانداز ڪيل مندرن جي مرمت ڪرائي ۽ مصري ديوتائن لاءِ نوان يادگار وقف ڪيا۔ ڪرنڪ ڀرسان [[لڪسر]] جي مندر ۾ هن مقدس ٻيڙيءَ لاءِ هڪ مزار تعمير ڪرائي۔ مصر ۾ پنهنجي مختصر رهائش دوران هن يوناني نموني تي مالياتي نظام ۾ سڌارا آندا ۽ ملڪ جي فوجي قبضي کي منظم ڪيو، پر 331 ق.م. جي شروعات ۾ هو فارسين جي پويان ايشيا ڏانهن روانو ٿي ويو۔<ref name=":0" /> مصر ۾ رهائش دوران هن [[اسڪنڊريا]] جو بنياد رکيو، جيڪو سندس وفات کان پوءِ [[بطليموسي بادشاهت]] جي خوشحال راڄڌاني بڻيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref> سڪندر جي مرڻ کان پوءِ مصر جو ڪنٽرول [[پٽولمي پهريون]] (لاگوس جو پٽ)، بطليموسي گهراڻي جي باني (305–30 ق.م.) کي مليو۔{{sfn|Chisholm|1911|p=616}} === اسيريا ۽ بابل === {{Further|گاگاميلا جي جنگ}} [[File:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|thumb|''سڪندر جو بابل ۾ داخلا''، [[شارل لو برون]] (1665)|upright=1]] 331 ق.م. ۾ مصر ڇڏڻ کان پوءِ سڪندر اوڀر طرف [[اپر ميسوپوٽيميا]] ۾ [[اخميني اسيريا]] ڏانهن وڌيو (هاڻوڪو اتر [[عراق]]) ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] ۾ دارا کي ٻيهر شڪست ڏني۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a [https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ The archaeology of Alexander the Great: 3. Babylonian Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915093455/https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ |date=15 September 2025 }}</ref> دارا هڪ ڀيرو ٻيهر ميدان مان ڀڄي ويو ۽ سڪندر هن جو تعاقب [[اربل|اربيلا]] تائين ڪيو۔ گاگاميلا ٻنهي جي وچ ۾ آخري ۽ فيصلاڪن مقابلو ثابت ٿيو۔<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C |title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power |year= 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42518-8|access-date=5 September 2020}}</ref> دارا جبلن ڏانهن ڀڄي [[ايڪباتانا]] (اڄ جو [[همدان]]) هليو ويو، جڏهن ته سڪندر [[بابل]] تي قبضو ڪري ورتو۔<ref name="AIII16" /> [[بابلي فلڪياتي ڊائريون]] ٻڌائن ٿيون ته "دنيا جي بادشاهه، سڪندر" شهر ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ بابل جي ماڻهن ڏانهن پنهنجا نمائندا هن پيغام سان موڪليا: "مان اوهان جي گهرن ۾ داخل نه ٿيندس"۔<ref>{{Cite web |title=A contemporary account of the battle of Gaugamela |url=https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155458/https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=16 July 2021 |website=Livius.org}}</ref> === فارس === {{Further|فارسي در جي جنگ}} [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|هاڻوڪي [[ايران]] ۾ [[فارسي در]] جو هنڌ؛ هيءَ رستو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو۔]] بابل مان سڪندر [[سوسا]] ويو، جيڪا [[اخميني]] راڄڌانين مان هڪ هئي، ۽ اتان جو خزانو پنهنجي قبضي ۾ ورتو۔<ref name="AIII16" /> هن پنهنجي فوج جو وڏو حصو فارسي [[شاهي شاهراهه]] وسيلي فارس جي رسمي راڄڌاني [[پرسپولس]] ڏانهن موڪليو۔ سڪندر پاڻ چونڊيل فوج سان شهر ڏانهن سڌي رستي تي ويو۔ پوءِ هن [[فارسي در]] جي لنگهه تي حملو ڪيو (هاڻوڪن [[زاگروس جبلن]] ۾)، جنهن کي [[آريوبارزانيس (پرسس جو ستراپ)|آريوبارزانيس]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ فارسي فوج بند ڪري ويٺي هئي، ۽ پوءِ پرسپولس ڏانهن جلدي وڌيو ته جيئن اتان جو لشڪر خزانو لٽي نه سگهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> پرسپولس ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڪندر پنهنجن سپاهين کي ڪيترن ڏينهن تائين شهر لٽڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> سڪندر پنج مهينا پرسپولس ۾ رهيو۔{{sfn|Morkot|1996|p=121}} سندس قيام دوران [[زيرڪسيس پهريون]] جي اوڀرئين محل ۾ باهه لڳي ۽ پوءِ اها سڄي شهر ۾ پکڙجي ويئي۔ ممڪن سببن ۾ نشي جي حالت ۾ پيش آيل حادثو يا [[يوناني-فارسي جنگيون|ٻي فارسي جنگ]] دوران زيرڪسيس طرفان [[اٿينس جو اڪروپولس]] ساڙڻ جو سوچي سمجهي ورتل بدلو شامل آهن؛{{sfn|Hammond|1983|pp=72–73}} [[پلوتارخ]] ۽ [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] دعويٰ ڪن ٿا ته سڪندر جي ساٿي، [[هتيئرا]] [[ٿائيس]]، باهه کي هوا ڏني ۽ ان کي شروع ڪرايو۔ شهر کي سڙندي ڏسندي ئي سڪندر پنهنجي فيصلي تي پڇتائڻ لڳو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}}<ref>{{cite book |last1=Freeman |first1=Philip |title=Alexander the Great |date=2011 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=978-1-4391-9328-0 |page=213 |url=https://books.google.com/books?id=v550aeZcGowC&pg=PA213 |access-date=21 November 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction |date=2010 |orig-year=1974 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-15445-9 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=6wl0xMQCW40C&pg=PA109 |access-date=21 November 2017}}</ref> [[پلوتارخ]] لکي ٿو ته هن پنهنجن ماڻهن کي باهيون وسائڻ جو حڪم ڏنو،{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پر اُن وقت تائين شعلن شهر جي گهڻي حصي ۾ پکڙجي چڪا هئا۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] جو چوڻ آهي ته سڪندر ايندڙ صبح کان اڳ پنهنجي فيصلي تي پڇتايو ئي نه هو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پلوتارخ هڪ روايت بيان ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر ڪجهه دير لاءِ بيهي زيرڪسيس جي ڪريل مجسمي سان اهڙي طرح ڳالهائي ٿو ڄڻ اهو زندهه ماڻهو هجي: {{blockquote|ڇا مان توکي اتي پيل ڇڏي اڳتي نڪري وڃان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون يونان خلاف مهمون کڻي آيو هئين، يا مان توکي ٻيهر بيهارڻ جو حڪم ڏيان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون ٻين پاسن کان وڏي همت ۽ سٺن وصفن وارو هئين؟<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy: A Biography |first=John Maxwell |last=O'Brien |publisher=Psychology Press |date=1994 |page=[https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104 104] |isbn=978-0-415-10617-7 |url=https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104}}</ref>}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] hy2y2lwc1olf9i16dqzk5txu9l9yt1h 371280 371279 2026-04-13T15:01:35Z Intisar Ali 8681 371280 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == فارس جي سلطنت جي فتح == {{Main|سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب}} === حڪمت عملي === {{Main|سڪندر اعظم جون فوجي حڪمت عمليون#اعليٰ حڪمت عملي}} فارس تي سڪندر جي حملي کي مجموعي طور جنگ هلائڻ جي "حڪمت عملي واري لڪير" جو هڪ اعليٰ مثال قرار ڏنو ويو آهي، يعني اهڙي لڪير جيڪا ڪارروائين کي هڪ منطقي زنجير ذريعي هڪ مڪمل مجموعي ۾ ڳنڍي ٿي۔ پنهنجي ڪتاب ''Strategy'' ۾ سوويت فوجي آفيسر ۽ نظريه دان [[اليگزينڊر سويچن]]، سڪندر جي حڪمت عمليءَ وارن مرحلن کي بيان ڪيو آهي۔ يوناني بنياد ۽ بالڪان کي پنهنجن سياسي مخالفن کي زير ڪرڻ کان پوءِ محفوظ ڪرڻ ۽ فارسي ٻيڙيءَ جي اڏن ۽ رسد وارن سڀني آفرو-ايشيائي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪري پنهنجي فوج جي پٺڀرائي کي محفوظ بڻائڻ کان پوءِ، سڪندر سڌو سنئون فارسين سان مهاڏو اٽڪايو۔ سويچن لکي ٿو ته اهڙي طرح هن دشمن جي علائقي جي گهراين ۾ ڪارروائي ڪندڙ فوج لاءِ دائمي مسئلو هڪ "مثالي نموني" سان حل ڪيو۔<ref name=svechin>{{cite book |last= Svechin|first=Alexander |author-link=Alexander Svechin|date=1991|orig-date=1927|editor-last=Lee|editor-first=Kent D.|title=Strategy|publisher=East View Information Services|page=263 |chapter=Combining Operations for Achieving the ultimate Goal of the War|isbn=1-879944-33-2}}</ref> === ايشيا صغير === {{Further|گرينيڪس جي جنگ|هاليڪارناسس جو گهيرو|ميليتس جو گهيرو}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.4|سڪندر جي سلطنت ۽ سندس رستي جو نقشو]] {{Campaigns of Alexander the Great}} {{OSM Location map | coord = {{coord|35|48}} | zoom = 3 | float = right | nolabels = 1 | width = 352 | height = 160 | title = | shapeD = n-circle | shape-colorD = navy | shape-outlineD = white | label-colorD = navy | label-sizeD = 12 | label-posD = left | label-offset-xD = 0 | label-offset-yD = 0 | label1 = پيلا | mark-coord1 = {{coord|40.75|22.52}} | mark-title1 = جنم، جولاءِ 356 ق.م. | mark-description1 = [[پيلا]] ۾ [[مقدونيا (قديم بادشاهت)]] | label-pos1 = top | label-offset-x1 = 10 | label2 = گرينيڪس | mark-coord2 = {{coord|40.32|27.28}} | mark-title2 = [[گرينيڪس جي جنگ]]، مئي 334 ق.م. | mark-description2 = [[گرينيڪس درياهه]] | label-pos2 = right | label-offset-y2 = -10 | label3 = ميليتس | mark-coord3 = {{coord|37.53|27.28}} | mark-title3 = [[ميليتس جو گهيرو]] 334 ق.م.<br>[[هاليڪارناسس جو گهيرو]] 334 ق.م. | mark-description3 = [[ميليتس]] | label-pos3 = right | label-offset-y3 = -10 | label4 = ايسس | mark-coord4 = {{coord|36.75|36.19}} | mark-title4 = [[ايسس جي جنگ]] 334 ق.م. | mark-description4 = [[ايسس (سليسيا)]] | label5 = صور | mark-coord5 = {{coord|33.27|35.2}} | mark-title5 = [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)]] جنوري–جولاءِ 332 ق.م. | mark-description5 = [[صور، لبنان]] | label-offset-x5 = 2 | label-offset-y5 = -2 | label6 = غزا | mark-coord6 = {{coord|31.52|34.45}} | mark-title6 = [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)]] آڪٽوبر 332 ق.م. | mark-description6 = [[غزا شهر]] | label-pos6 = right | label7 = اسڪنڊريا | mark-coord7 = {{coord|31.2|29.92}} | mark-title7 = [[اسڪنڊريا|اسڪنڊريا جو بنياد]] 331 ق.م. | mark-description7 = [[اسڪنڊريا]] | label-pos7 = bottom | label-offset-y7 = -5 | label8 = گاگاميلا | mark-coord8 = {{coord|36.56|43.44}} | mark-title8 = [[گاگاميلا جي جنگ]] 1 آڪٽوبر 331 ق.م. | mark-description8 = [[اربيل]] | label-pos8 = right | label-offset-y8 = -5 | label9 = اوڪسيان | mark-coord9 = {{coord|32.19|48.25}} | mark-title9 = [[اوڪسيان درّي جي جنگ]] ڊسمبر 331 ق.م. | mark-description9 = [[سوسا]] | label-pos9 = right | label-offset-y9 = -10 | label10 = فارسي در | mark-coord10 = {{coord|30.71|51.6}} | mark-title10 = [[فارسي در جي جنگ]] 20 جنوري 330 ق.م. | mark-description10 = [[فارسي در]] | label-pos10 = bottom | label-offset-y10 = -5 | label11 = سائروپولس | mark-coord11 = {{coord|40.28|69.63}} | mark-title11 = [[سائروپولس جو گهيرو]] 329 ق.م.<br>[[جڪسارٽس جي جنگ]] آڪٽوبر 329 ق.م.<br>[[سوغدياني پهاڙي قلعي جو گهيرو]] 327 ق.م. | mark-description11 = [[سائروپولس]] | label-offset-x11 = 2 | label-offset-y11 = -2 | label12 = ڪوفين | mark-coord12 = {{coord|35.2|72.48}} | mark-title12 = [[ڪوفين مهم]] مئي 327 ق.م. – مارچ 326 ق.م. | mark-description12 = [[ڪابل درياهه]] | label-offset-x12 = 2 | label-offset-y12 = -2 | label13 = هائيڊاسپس | mark-coord13 = {{coord|32.83|73.64}} | mark-title13 = [[هائيڊاسپس جي جنگ]] مئي 326 ق.م. | mark-description13 = [[جهلم درياهه]] | label-offset-x13 = 2 | label-offset-y13 = -2 | label14 = ملاوا | mark-coord14 = {{coord|30.7|72.3}} | mark-title14 = [[ماليائي مهم]] نومبر 326 – فيبروري 325 ق.م. | mark-description14 = [[پنجاب]] | label-offset-x14 = 2 | label-offset-y14 = -2 | label15 = بابل | mark-coord15 = {{coord|32.54|44.42}} | mark-title15 = [[سڪندر اعظم جي وفات]] 10 يا 11 جون 323 ق.م. | mark-description15 = [[بابل]] | label-offset-x15 = 20 | label-offset-y15 = -10 }} [[File:Alexander cuts the Gordian Knot.jpg|thumb|upright=1|''سڪندر [[گورڊيائي ڳنڍ]] ڪٽي رهيو آهي''، [[جان-سائمن برٿيليمي]] (1767)]] [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ پنهنجي فتح کان پوءِ، [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] پاڻ کي هڪ اتحاد جو ''هيجمون'' بڻائڻ جو ڪم شروع ڪيو، جنهن بابت [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] موجب ارادو اهو هو ته 480 ق.م. ۾ [[يونان تي ٻي فارسي ڪاهه]] سبب يونانين کي پهتل تڪليفن جو بدلو ورتو وڃي ۽ اولهه ڪناري ۽ ٻيٽن جي يوناني شهرن کي اخميني حڪومت کان آزاد ڪرايو وڃي۔ 336 ق.م. ۾ هن [[پارمينيون]]، [[اميٽاس (اينڊرومينس جو پٽ)|اميٽاس]]، اينڊرومينس، اٽالس ۽ 10,000 سپاهين تي ٻڌل هڪ فوج [[اناطوليا]] ڏانهن موڪلي ته جيئن حملي جي تياري ڪئي وڃي۔<ref name="PB">{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |date=2002 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-120-7 |page=817 |url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA817|access-date=21 February 2019}}</ref><ref name="WH">{{cite book |last1=Heckel |first1=Waldemar |title=Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire |date=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5469-7 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT205|access-date=21 February 2019}}</ref> اناتوليا جي اولهه ڪناري جا يوناني شهر بغاوت ڪري بيٺا، پر پوءِ فلپ جي قتل ۽ سندس نوجوان پٽ سڪندر جي تخت نشيني جي خبر اچي ويئي۔ فلپ جي موت سبب مقدوني فوج جو حوصلو هيٺ ٿي ويو ۽ پوءِ [[ميئنڊر تي ميگنيشيا]] ڀرسان اخميني فوجن هٿان، جيڪي [[ميمنون آف روڊس]] جي اڳواڻي ۾ هيون، شڪست کاڌائون۔<ref name="PB" /><ref name="WH" /> فلپ ٻئي جي حملي واري منصوبي کي سنڀاليندي، سڪندر جي فوج 334 ق.م. ۾ [[هيلسپونٽ]] پار ڪيو۔ هن وٽ لڳ ڀڳ 48,100 پيادا، 6,100 گهوڙيسوار ۽ 120 جهازن جو ٻيڙو هو، جنهن جي عملن جو انگ 38,000 هو، ۽ اهي مقدونيا، مختلف يوناني شهري رياستن، ڀاڙيتن، ۽ [[ٿريس]]، [[پايونيا]] ۽ [[ايليريا]] مان گڏ ڪيل جاگيرداري سپاهين تي مشتمل هئا۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11}}</ref>{{Cref2|i}} هن ايشيا جي مٽيءَ ۾ ڀالو اڇلائي اهو ظاهر ڪيو ته هو سڄي فارسي سلطنت فتح ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ۽ چيو ته هو ايشيا کي ديوتائن جي ڏنل تحفي طور قبول ڪري ٿو۔ اهو پڻ سندس جنگي جوش جو اظهار هو، جيڪو سندس پيءُ جي سفارتڪاريءَ واري پسند کان مختلف هو۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=192}} [[گرينيڪس جي جنگ]] ۾ ابتدائي فتح کان پوءِ، سڪندر فارسي صوبائي راڄڌاني ۽ خزاني [[سارڊس]] جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کي قبول ڪيو؛ پوءِ هو [[آيونيا]] جي ڪناري سان اڳتي وڌيو ۽ شهرن کي خودمختياري ۽ جمهوريت ڏني۔ [[ميليتس]]، جيڪو اخميني فوجن جي قبضي ۾ هو، هڪ نازڪ گهيري واري ڪارروائي گهريو، ڇو ته ويجهي ۾ فارسي بحري فوج موجود هئي۔ ان کان وڌيڪ ڏکڻ ۾، [[ڪاريا]] جي [[هاليڪارناسس]] ۾، سڪندر پنهنجو پهريون وڏي پيماني وارو گهيرو ڪاميابيءَ سان ڪيو ۽ آخرڪار پنهنجن مخالفن، يعني ڀاڙيتي فوج جي اڳواڻ [[ميمنون آف روڊس]] ۽ ڪاريا جي فارسي [[ستراپ]] [[اورونٽوباٽس]] کي سمنڊ وسيلي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref> سڪندر ڪاريا جي حڪومت هيڪاٽومنيڊ گهراڻي جي هڪ فرد [[ايڊا آف ڪاريا|ايڊا]] حوالي ڪئي، جنهن سڪندر کي پنهنجو ورتل پٽ بڻايو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> هاليڪارناسس مان نڪري سڪندر جبلائي [[ليڪيا]] ۽ [[پمفليا]] جي ميدان ۾ ويو ۽ سڀني سامونڊي شهرن تي قبضو ڪري فارسين کي بحري اڏن کان محروم ڪيو۔ پمفليا کان پوءِ ڪناري تي ڪي وڏا بندر نه هئا، تنهنڪري سڪندر اندروني علائقن ڏانهن مڙيو۔ [[ٽرميسوس]] وٽ سڪندر [[پسيديه]] جي شهر کي جهڪايو، پر ان تي سڌو حملو نه ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> قديم فرگيه جي راڄڌاني [[گورڊيئم]] ۾ سڪندر هن وقت تائين نه کُلندڙ [[گورڊيائي ڳنڍ]] کي "کولي" ڇڏيو، اهو ڪارنامو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته اهو مستقبل جي [[ايشيا صغير|ايشيا]] جي بادشاهه جي انتظار ۾ آهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref> روايت موجب سڪندر چيو ته ڳنڍ ڪيئن کلي ٿي، اهو اهم نه آهي، ۽ پنهنجي تلوار سان ان کي ڪپي ڇڏيو۔<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref> === شام ۽ ليوانت === {{Further|ايسس جي جنگ|صور جو گهيرو (332 ق.م.)}} 333 ق.م. جي بهار ۾ سڪندر [[طورس جبلن]] کي پار ڪري [[سليسيا]] ۾ داخل ٿيو۔ هڪ بيماري سبب ڊگهي وقفي کان پوءِ هو شام ڏانهن وڌيو۔ جيتوڻيڪ دارا جي تمام وڏي فوج هن کي حڪمت عمليءَ سان پوئتي ڇڏيو، پر هو واپس سليسيا ڏانهن موٽيو، جتي هن [[ايسس (سليسيا)|ايسس]] وٽ دارا کي شڪست ڏني۔ دارا جنگ جي ميدان مان ڀڄي ويو، جنهن سان سندس فوج ٽٽي پئي، ۽ هو پنهنجي زال، ٻن ڌيئرن، پنهنجي ماءُ [[سيسيگامبس]] ۽ هڪ وڏو خزانو ڇڏي ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref> هن هڪ [[امن جو معاهدو]] پيش ڪيو جنهن ۾ اڳ ئي وڃايل زمينون ۽ پنهنجي خاندان جي آزاديءَ لاءِ 10,000 [[اٽڪي ٽيلنٽ|ٽيلنٽ]] بطور ڏنڊ شامل هئا۔ سڪندر جواب ڏنو ته هاڻي جڏهن هو ايشيا جو بادشاهه آهي، ته حد بنديون صرف هو پاڻ طئي ڪندو۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of Anabasis of Alexander, by Arrian.|via=Project Gutenberg|access-date=11 January 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326221313/http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|url-status=live}}</ref> ان کان پوءِ سڪندر [[قديم شام]] ۽ [[ليوانت]] جي گهڻي سامونڊي پٽي تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23" /> ايندڙ سال، يعني 332 ق.م. ۾، کيس [[صور، لبنان|صور]] تي حملو ڪرڻو پيو، جنهن کي هن هڪ ڊگهي ۽ ڏکي [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|گهيري]] کان پوءِ فتح ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻائي وڪرو ڪيو ويو۔<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> === مصر === {{Further|غزا جو گهيرو (332 ق.م.)}} [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|thumb|سڪندر جو نالو [[مصري هيروگليف لکت]] ۾ (ساڄي کان کاٻي طرف لکيل)، لڳ ڀڳ 332 ق.م.، مصر۔ [[لوور عجائب گهر]]]] جڏهن سڪندر صور کي تباهه ڪيو ته [[مصر]] ڏانهن ويندڙ رستي جا گهڻا شهر جلدي سندس آڏو جهڪي پيا۔ البت [[غزا شهر|غزا]] ۾ کيس مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو۔ اهو قلعو تمام مضبوط هو ۽ هڪ ٽڪريءَ تي ٺهيل هو، تنهنڪري گهيرو ضروري ٿيو۔ جڏهن "سندس انجنيئرن کيس ٻڌايو ته دڙي جي اوچائيءَ سبب اهو ناممڪن هوندو... ته ان ڳالهه سڪندر کي وڌيڪ همٿايو ته ڪوشش ڪري"۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> ٽن ناڪام حملن کان پوءِ قلعو ڪري پيو، پر ان کان اڳ سڪندر جي ڪلهي ۾ سخت زخم لڳو۔ صور وانگر هتي به فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻايو ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> 332 ق.م. جي آخري حصي ۾ سڪندر مصر ۾ داخل ٿيو جتي کيس هڪ نجات ڏيندڙ طور ڏٺو ويو۔<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> اقتدار کي جائز بڻائڻ ۽ فرعونن جي ڊگهي قطار جو وارث تسليم ٿيڻ لاءِ، سڪندر [[ميمفس]] ۾ ديوتائن لاءِ قربانيون ڏنيون ۽ [[قديم ليبيا|ليبيا]] جي ريگستان ۾ [[سيوه نخلستان]] تي واقع [[آمون-را]] جي مشهور غيبي مرڪز تي ويو،<ref name=":0">{{Cite book|last=Strudwick|first=Helen|title=The Encyclopedia of Ancient Egypt|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|year=2006|isbn=978-1-4351-4654-9|location=New York|pages=96–97}}</ref> جتي کيس ديوتا [[آمون]] جو پٽ قرار ڏنو ويو۔{{sfn|Bosworth|1988|pp=71–74}} ان کان پوءِ سڪندر اڪثر [[زيوس-آمون]] کي پنهنجو اصل پيءُ سڏڻ لڳو، ۽ سندس وفات کان پوءِ سڪن تي کيس سڱن سان ڏيکاريو ويو، جتي [[آمون جا سڱ]] سندس الوهيت جي علامت بڻيا۔<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> يونانين هن پيغام کي، جيڪو سڀني فرعونن لاءِ هو، هڪ پيشنگوئي طور سمجهيو۔<ref name=":0" /> مصر انهن ڪيترن ئي علائقن مان فقط هڪ هو، جيڪي سڪندر فارسين کان کسي ورتا۔ سيوه جي سفر کان پوءِ سڪندر کي ميمفس ۾ پتاح جي مندر ۾ تاج پارايو ويو۔ ڏسڻ ۾ ائين اچي ٿو ته مصري ماڻهن کي ان ڳالهه ۾ ڪا پريشاني نه هئي ته هو هڪ غيرملڪي هو—۽ نه ئي ان ڳالهه ۾ ته هو تقريباً سڄي حڪومت دوران ملڪ کان ٻاهر رهيو۔<ref name=":0" /> سڪندر فارسين طرفان نظرانداز ڪيل مندرن جي مرمت ڪرائي ۽ مصري ديوتائن لاءِ نوان يادگار وقف ڪيا۔ ڪرنڪ ڀرسان [[لڪسر]] جي مندر ۾ هن مقدس ٻيڙيءَ لاءِ هڪ مزار تعمير ڪرائي۔ مصر ۾ پنهنجي مختصر رهائش دوران هن يوناني نموني تي مالياتي نظام ۾ سڌارا آندا ۽ ملڪ جي فوجي قبضي کي منظم ڪيو، پر 331 ق.م. جي شروعات ۾ هو فارسين جي پويان ايشيا ڏانهن روانو ٿي ويو۔<ref name=":0" /> مصر ۾ رهائش دوران هن [[اسڪنڊريا]] جو بنياد رکيو، جيڪو سندس وفات کان پوءِ [[بطليموسي بادشاهت]] جي خوشحال راڄڌاني بڻيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref> سڪندر جي مرڻ کان پوءِ مصر جو ڪنٽرول [[پٽولمي پهريون]] (لاگوس جو پٽ)، بطليموسي گهراڻي جي باني (305–30 ق.م.) کي مليو۔{{sfn|Chisholm|1911|p=616}} === اسيريا ۽ بابل === {{Further|گاگاميلا جي جنگ}} [[File:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|thumb|''سڪندر جو بابل ۾ داخلا''، [[شارل لو برون]] (1665)|upright=1]] 331 ق.م. ۾ مصر ڇڏڻ کان پوءِ سڪندر اوڀر طرف [[اپر ميسوپوٽيميا]] ۾ [[اخميني اسيريا]] ڏانهن وڌيو (هاڻوڪو اتر [[عراق]]) ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] ۾ دارا کي ٻيهر شڪست ڏني۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a [https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ The archaeology of Alexander the Great: 3. Babylonian Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915093455/https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ |date=15 September 2025 }}</ref> دارا هڪ ڀيرو ٻيهر ميدان مان ڀڄي ويو ۽ سڪندر هن جو تعاقب [[اربل|اربيلا]] تائين ڪيو۔ گاگاميلا ٻنهي جي وچ ۾ آخري ۽ فيصلاڪن مقابلو ثابت ٿيو۔<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C |title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power |year= 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42518-8|access-date=5 September 2020}}</ref> دارا جبلن ڏانهن ڀڄي [[ايڪباتانا]] (اڄ جو [[همدان]]) هليو ويو، جڏهن ته سڪندر [[بابل]] تي قبضو ڪري ورتو۔<ref name="AIII16" /> [[بابلي فلڪياتي ڊائريون]] ٻڌائن ٿيون ته "دنيا جي بادشاهه، سڪندر" شهر ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ بابل جي ماڻهن ڏانهن پنهنجا نمائندا هن پيغام سان موڪليا: "مان اوهان جي گهرن ۾ داخل نه ٿيندس"۔<ref>{{Cite web |title=A contemporary account of the battle of Gaugamela |url=https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155458/https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=16 July 2021 |website=Livius.org}}</ref> === فارس === {{Further|فارسي در جي جنگ}} [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|هاڻوڪي [[ايران]] ۾ [[فارسي در]] جو هنڌ؛ هيءَ رستو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو۔]] بابل مان سڪندر [[سوسا]] ويو، جيڪا [[اخميني]] راڄڌانين مان هڪ هئي، ۽ اتان جو خزانو پنهنجي قبضي ۾ ورتو۔<ref name="AIII16" /> هن پنهنجي فوج جو وڏو حصو فارسي [[شاهي شاهراهه]] وسيلي فارس جي رسمي راڄڌاني [[پرسپولس]] ڏانهن موڪليو۔ سڪندر پاڻ چونڊيل فوج سان شهر ڏانهن سڌي رستي تي ويو۔ پوءِ هن [[فارسي در]] جي لنگهه تي حملو ڪيو (هاڻوڪن [[زاگروس جبلن]] ۾)، جنهن کي [[آريوبارزانيس (پرسس جو ستراپ)|آريوبارزانيس]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ فارسي فوج بند ڪري ويٺي هئي، ۽ پوءِ پرسپولس ڏانهن جلدي وڌيو ته جيئن اتان جو لشڪر خزانو لٽي نه سگهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> پرسپولس ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڪندر پنهنجن سپاهين کي ڪيترن ڏينهن تائين شهر لٽڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> سڪندر پنج مهينا پرسپولس ۾ رهيو۔{{sfn|Morkot|1996|p=121}} سندس قيام دوران [[زيرڪسيس پهريون]] جي اوڀرئين محل ۾ باهه لڳي ۽ پوءِ اها سڄي شهر ۾ پکڙجي ويئي۔ ممڪن سببن ۾ نشي جي حالت ۾ پيش آيل حادثو يا [[يوناني-فارسي جنگيون|ٻي فارسي جنگ]] دوران زيرڪسيس طرفان [[اٿينس جو اڪروپولس]] ساڙڻ جو سوچي سمجهي ورتل بدلو شامل آهن؛{{sfn|Hammond|1983|pp=72–73}} [[پلوتارخ]] ۽ [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] دعويٰ ڪن ٿا ته سڪندر جي ساٿي، [[هتيئرا]] [[ٿائيس]]، باهه کي هوا ڏني ۽ ان کي شروع ڪرايو۔ شهر کي سڙندي ڏسندي ئي سڪندر پنهنجي فيصلي تي پڇتائڻ لڳو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}}<ref>{{cite book |last1=Freeman |first1=Philip |title=Alexander the Great |date=2011 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=978-1-4391-9328-0 |page=213 |url=https://books.google.com/books?id=v550aeZcGowC&pg=PA213 |access-date=21 November 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction |date=2010 |orig-year=1974 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-15445-9 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=6wl0xMQCW40C&pg=PA109 |access-date=21 November 2017}}</ref> [[پلوتارخ]] لکي ٿو ته هن پنهنجن ماڻهن کي باهيون وسائڻ جو حڪم ڏنو،{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پر اُن وقت تائين شعلن شهر جي گهڻي حصي ۾ پکڙجي چڪا هئا۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] جو چوڻ آهي ته سڪندر ايندڙ صبح کان اڳ پنهنجي فيصلي تي پڇتايو ئي نه هو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پلوتارخ هڪ روايت بيان ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر ڪجهه دير لاءِ بيهي زيرڪسيس جي ڪريل مجسمي سان اهڙي طرح ڳالهائي ٿو ڄڻ اهو زندهه ماڻهو هجي: {{blockquote|ڇا مان توکي اتي پيل ڇڏي اڳتي نڪري وڃان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون يونان خلاف مهمون کڻي آيو هئين، يا مان توکي ٻيهر بيهارڻ جو حڪم ڏيان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون ٻين پاسن کان وڏي همت ۽ سٺن وصفن وارو هئين؟<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy: A Biography |first=John Maxwell |last=O'Brien |publisher=Psychology Press |date=1994 |page=[https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104 104] |isbn=978-0-415-10617-7 |url=https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104}}</ref>}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] sfw351mus7fyuazg218rvo8nmyaa6i2 371281 371280 2026-04-13T15:02:01Z Intisar Ali 8681 371281 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == فارس جي سلطنت جي فتح == {{Main|سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب}} === حڪمت عملي === {{Main|سڪندر اعظم جون فوجي حڪمت عمليون#اعليٰ حڪمت عملي}} فارس تي سڪندر جي حملي کي مجموعي طور جنگ هلائڻ جي "حڪمت عملي واري لڪير" جو هڪ اعليٰ مثال قرار ڏنو ويو آهي، يعني اهڙي لڪير جيڪا ڪارروائين کي هڪ منطقي زنجير ذريعي هڪ مڪمل مجموعي ۾ ڳنڍي ٿي۔ پنهنجي ڪتاب ''Strategy'' ۾ سوويت فوجي آفيسر ۽ نظريه دان [[اليگزينڊر سويچن]]، سڪندر جي حڪمت عمليءَ وارن مرحلن کي بيان ڪيو آهي۔ يوناني بنياد ۽ بالڪان کي پنهنجن سياسي مخالفن کي زير ڪرڻ کان پوءِ محفوظ ڪرڻ ۽ فارسي ٻيڙيءَ جي اڏن ۽ رسد وارن سڀني آفرو-ايشيائي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪري پنهنجي فوج جي پٺڀرائي کي محفوظ بڻائڻ کان پوءِ، سڪندر سڌو سنئون فارسين سان مهاڏو اٽڪايو۔ سويچن لکي ٿو ته اهڙي طرح هن دشمن جي علائقي جي گهراين ۾ ڪارروائي ڪندڙ فوج لاءِ دائمي مسئلو هڪ "مثالي نموني" سان حل ڪيو۔<ref name=svechin>{{cite book |last= Svechin|first=Alexander |author-link=Alexander Svechin|date=1991|orig-date=1927|editor-last=Lee|editor-first=Kent D.|title=Strategy|publisher=East View Information Services|page=263 |chapter=Combining Operations for Achieving the ultimate Goal of the War|isbn=1-879944-33-2}}</ref> === ايشيا صغير === {{Further|گرينيڪس جي جنگ|هاليڪارناسس جو گهيرو|ميليتس جو گهيرو}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.4|سڪندر جي سلطنت ۽ سندس رستي جو نقشو]] {{Campaigns of Alexander the Great}} {{OSM Location map | coord = {{coord|35|48}} | zoom = 3 | float = right | nolabels = 1 | width = 352 | height = 160 | title = | shapeD = n-circle | shape-colorD = navy | shape-outlineD = white | label-colorD = navy | label-sizeD = 12 | label-posD = left | label-offset-xD = 0 | label-offset-yD = 0 | label1 = پيلا | mark-coord1 = {{coord|40.75|22.52}} | mark-title1 = جنم، جولاءِ 356 ق.م. | mark-description1 = [[پيلا]] ۾ [[مقدونيا (قديم بادشاهت)]] | label-pos1 = top | label-offset-x1 = 10 | label2 = گرينيڪس | mark-coord2 = {{coord|40.32|27.28}} | mark-title2 = [[گرينيڪس جي جنگ]]، مئي 334 ق.م. | mark-description2 = [[گرينيڪس درياهه]] | label-pos2 = right | label-offset-y2 = -10 | label3 = ميليتس | mark-coord3 = {{coord|37.53|27.28}} | mark-title3 = [[ميليتس جو گهيرو]] 334 ق.م.<br>[[هاليڪارناسس جو گهيرو]] 334 ق.م. | mark-description3 = [[ميليتس]] | label-pos3 = right | label-offset-y3 = -10 | label4 = ايسس | mark-coord4 = {{coord|36.75|36.19}} | mark-title4 = [[ايسس جي جنگ]] 334 ق.م. | mark-description4 = [[ايسس (سليسيا)]] | label5 = صور | mark-coord5 = {{coord|33.27|35.2}} | mark-title5 = [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)]] جنوري–جولاءِ 332 ق.م. | mark-description5 = [[صور، لبنان]] | label-offset-x5 = 2 | label-offset-y5 = -2 | label6 = غزا | mark-coord6 = {{coord|31.52|34.45}} | mark-title6 = [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)]] آڪٽوبر 332 ق.م. | mark-description6 = [[غزا شهر]] | label-pos6 = right | label7 = اسڪنڊريا | mark-coord7 = {{coord|31.2|29.92}} | mark-title7 = [[اسڪنڊريا|اسڪنڊريا جو بنياد]] 331 ق.م. | mark-description7 = [[اسڪنڊريا]] | label-pos7 = bottom | label-offset-y7 = -5 | label8 = گاگاميلا | mark-coord8 = {{coord|36.56|43.44}} | mark-title8 = [[گاگاميلا جي جنگ]] 1 آڪٽوبر 331 ق.م. | mark-description8 = [[اربيل]] | label-pos8 = right | label-offset-y8 = -5 | label9 = اوڪسيان | mark-coord9 = {{coord|32.19|48.25}} | mark-title9 = [[اوڪسيان درّي جي جنگ]] ڊسمبر 331 ق.م. | mark-description9 = [[سوسا]] | label-pos9 = right | label-offset-y9 = -10 | label10 = فارسي در | mark-coord10 = {{coord|30.71|51.6}} | mark-title10 = [[فارسي در جي جنگ]] 20 جنوري 330 ق.م. | mark-description10 = [[فارسي در]] | label-pos10 = bottom | label-offset-y10 = -5 | label11 = سائروپولس | mark-coord11 = {{coord|40.28|69.63}} | mark-title11 = [[سائروپولس جو گهيرو]] 329 ق.م.<br>[[جڪسارٽس جي جنگ]] آڪٽوبر 329 ق.م.<br>[[سوغدياني پهاڙي قلعي جو گهيرو]] 327 ق.م. | mark-description11 = [[سائروپولس]] | label-offset-x11 = 2 | label-offset-y11 = -2 | label12 = ڪوفين | mark-coord12 = {{coord|35.2|72.48}} | mark-title12 = [[ڪوفين مهم]] مئي 327 ق.م. – مارچ 326 ق.م. | mark-description12 = [[ڪابل درياهه]] | label-offset-x12 = 2 | label-offset-y12 = -2 | label13 = هائيڊاسپس | mark-coord13 = {{coord|32.83|73.64}} | mark-title13 = [[هائيڊاسپس جي جنگ]] مئي 326 ق.م. | mark-description13 = [[جهلم درياهه]] | label-offset-x13 = 2 | label-offset-y13 = -2 | label14 = ملاوا | mark-coord14 = {{coord|30.7|72.3}} | mark-title14 = [[ماليائي مهم]] نومبر 326 – فيبروري 325 ق.م. | mark-description14 = [[پنجاب]] | label-offset-x14 = 2 | label-offset-y14 = -2 | label15 = بابل | mark-coord15 = {{coord|32.54|44.42}} | mark-title15 = [[سڪندر اعظم جي وفات]] 10 يا 11 جون 323 ق.م. | mark-description15 = [[بابل]] | label-offset-x15 = 20 | label-offset-y15 = -10 }} [[File:Alexander cuts the Gordian Knot.jpg|thumb|upright=1|''سڪندر [[گورڊيائي ڳنڍ]] ڪٽي رهيو آهي''، [[جان-سائمن برٿيليمي]] (1767)]] [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ پنهنجي فتح کان پوءِ، [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] پاڻ کي هڪ اتحاد جو ''هيجمون'' بڻائڻ جو ڪم شروع ڪيو، جنهن بابت [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] موجب ارادو اهو هو ته 480 ق.م. ۾ [[يونان تي ٻي فارسي ڪاهه]] سبب يونانين کي پهتل تڪليفن جو بدلو ورتو وڃي ۽ اولهه ڪناري ۽ ٻيٽن جي يوناني شهرن کي اخميني حڪومت کان آزاد ڪرايو وڃي۔ 336 ق.م. ۾ هن [[پارمينيون]]، [[اميٽاس (اينڊرومينس جو پٽ)|اميٽاس]]، اينڊرومينس، اٽالس ۽ 10,000 سپاهين تي ٻڌل هڪ فوج [[اناطوليا]] ڏانهن موڪلي ته جيئن حملي جي تياري ڪئي وڃي۔<ref name="PB">{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |date=2002 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-120-7 |page=817 |url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA817|access-date=21 February 2019}}</ref><ref name="WH">{{cite book |last1=Heckel |first1=Waldemar |title=Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire |date=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5469-7 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT205|access-date=21 February 2019}}</ref> اناتوليا جي اولهه ڪناري جا يوناني شهر بغاوت ڪري بيٺا، پر پوءِ فلپ جي قتل ۽ سندس نوجوان پٽ سڪندر جي تخت نشيني جي خبر اچي ويئي۔ فلپ جي موت سبب مقدوني فوج جو حوصلو هيٺ ٿي ويو ۽ پوءِ [[ميئنڊر تي ميگنيشيا]] ڀرسان اخميني فوجن هٿان، جيڪي [[ميمنون آف روڊس]] جي اڳواڻي ۾ هيون، شڪست کاڌائون۔<ref name="PB" /><ref name="WH" /> فلپ ٻئي جي حملي واري منصوبي کي سنڀاليندي، سڪندر جي فوج 334 ق.م. ۾ [[هيلسپونٽ]] پار ڪيو۔ هن وٽ لڳ ڀڳ 48,100 پيادا، 6,100 گهوڙيسوار ۽ 120 جهازن جو ٻيڙو هو، جنهن جي عملن جو انگ 38,000 هو، ۽ اهي مقدونيا، مختلف يوناني شهري رياستن، ڀاڙيتن، ۽ [[ٿريس]]، [[پايونيا]] ۽ [[ايليريا]] مان گڏ ڪيل جاگيرداري سپاهين تي مشتمل هئا۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11}}</ref>{{Cref2|i}} هن ايشيا جي مٽيءَ ۾ ڀالو اڇلائي اهو ظاهر ڪيو ته هو سڄي فارسي سلطنت فتح ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ۽ چيو ته هو ايشيا کي ديوتائن جي ڏنل تحفي طور قبول ڪري ٿو۔ اهو پڻ سندس جنگي جوش جو اظهار هو، جيڪو سندس پيءُ جي سفارتڪاريءَ واري پسند کان مختلف هو۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=192}} [[گرينيڪس جي جنگ]] ۾ ابتدائي فتح کان پوءِ، سڪندر فارسي صوبائي راڄڌاني ۽ خزاني [[سارڊس]] جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کي قبول ڪيو؛ پوءِ هو [[آيونيا]] جي ڪناري سان اڳتي وڌيو ۽ شهرن کي خودمختياري ۽ جمهوريت ڏني۔ [[ميليتس]]، جيڪو اخميني فوجن جي قبضي ۾ هو، هڪ نازڪ گهيري واري ڪارروائي گهريو، ڇو ته ويجهي ۾ فارسي بحري فوج موجود هئي۔ ان کان وڌيڪ ڏکڻ ۾، [[ڪاريا]] جي [[هاليڪارناسس]] ۾، سڪندر پنهنجو پهريون وڏي پيماني وارو گهيرو ڪاميابيءَ سان ڪيو ۽ آخرڪار پنهنجن مخالفن، يعني ڀاڙيتي فوج جي اڳواڻ [[ميمنون آف روڊس]] ۽ ڪاريا جي فارسي [[ستراپ]] [[اورونٽوباٽس]] کي سمنڊ وسيلي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref> سڪندر ڪاريا جي حڪومت هيڪاٽومنيڊ گهراڻي جي هڪ فرد [[ايڊا آف ڪاريا|ايڊا]] حوالي ڪئي، جنهن سڪندر کي پنهنجو ورتل پٽ بڻايو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> هاليڪارناسس مان نڪري سڪندر جبلائي [[ليڪيا]] ۽ [[پمفليا]] جي ميدان ۾ ويو ۽ سڀني سامونڊي شهرن تي قبضو ڪري فارسين کي بحري اڏن کان محروم ڪيو۔ پمفليا کان پوءِ ڪناري تي ڪي وڏا بندر نه هئا، تنهنڪري سڪندر اندروني علائقن ڏانهن مڙيو۔ [[ٽرميسوس]] وٽ سڪندر [[پسيديه]] جي شهر کي جهڪايو، پر ان تي سڌو حملو نه ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> قديم فرگيه جي راڄڌاني [[گورڊيئم]] ۾ سڪندر هن وقت تائين نه کُلندڙ [[گورڊيائي ڳنڍ]] کي "کولي" ڇڏيو، اهو ڪارنامو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته اهو مستقبل جي [[ايشيا صغير|ايشيا]] جي بادشاهه جي انتظار ۾ آهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref> روايت موجب سڪندر چيو ته ڳنڍ ڪيئن کلي ٿي، اهو اهم نه آهي، ۽ پنهنجي تلوار سان ان کي ڪپي ڇڏيو۔<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref> === شام ۽ ليوانت === {{Further|ايسس جي جنگ|صور جو گهيرو (332 ق.م.)}} 333 ق.م. جي بهار ۾ سڪندر [[طورس جبلن]] کي پار ڪري [[سليسيا]] ۾ داخل ٿيو۔ هڪ بيماري سبب ڊگهي وقفي کان پوءِ هو شام ڏانهن وڌيو۔ جيتوڻيڪ دارا جي تمام وڏي فوج هن کي حڪمت عمليءَ سان پوئتي ڇڏيو، پر هو واپس سليسيا ڏانهن موٽيو، جتي هن [[ايسس (سليسيا)|ايسس]] وٽ دارا کي شڪست ڏني۔ دارا جنگ جي ميدان مان ڀڄي ويو، جنهن سان سندس فوج ٽٽي پئي، ۽ هو پنهنجي زال، ٻن ڌيئرن، پنهنجي ماءُ [[سيسيگامبس]] ۽ هڪ وڏو خزانو ڇڏي ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref> هن هڪ [[امن جو معاهدو]] پيش ڪيو جنهن ۾ اڳ ئي وڃايل زمينون ۽ پنهنجي خاندان جي آزاديءَ لاءِ 10,000 [[اٽڪي ٽيلنٽ|ٽيلنٽ]] بطور ڏنڊ شامل هئا۔ سڪندر جواب ڏنو ته هاڻي جڏهن هو ايشيا جو بادشاهه آهي، ته حد بنديون صرف هو پاڻ طئي ڪندو۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of Anabasis of Alexander, by Arrian.|via=Project Gutenberg|access-date=11 January 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326221313/http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|url-status=live}}</ref> ان کان پوءِ سڪندر [[قديم شام]] ۽ [[ليوانت]] جي گهڻي سامونڊي پٽي تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23" /> ايندڙ سال، يعني 332 ق.م. ۾، کيس [[صور، لبنان|صور]] تي حملو ڪرڻو پيو، جنهن کي هن هڪ ڊگهي ۽ ڏکي [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|گهيري]] کان پوءِ فتح ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻائي وڪرو ڪيو ويو۔<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> === مصر === {{Further|غزا جو گهيرو (332 ق.م.)}} [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|thumb|سڪندر جو نالو [[مصري هيروگليف لکت]] ۾ (ساڄي کان کاٻي طرف لکيل)، لڳ ڀڳ 332 ق.م.، مصر۔ [[لوور عجائب گهر]]]] جڏهن سڪندر صور کي تباهه ڪيو ته [[مصر]] ڏانهن ويندڙ رستي جا گهڻا شهر جلدي سندس آڏو جهڪي پيا۔ البت [[غزا شهر|غزا]] ۾ کيس مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو۔ اهو قلعو تمام مضبوط هو ۽ هڪ ٽڪريءَ تي ٺهيل هو، تنهنڪري گهيرو ضروري ٿيو۔ جڏهن "سندس انجنيئرن کيس ٻڌايو ته دڙي جي اوچائيءَ سبب اهو ناممڪن هوندو... ته ان ڳالهه سڪندر کي وڌيڪ همٿايو ته ڪوشش ڪري"۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> ٽن ناڪام حملن کان پوءِ قلعو ڪري پيو، پر ان کان اڳ سڪندر جي ڪلهي ۾ سخت زخم لڳو۔ صور وانگر هتي به فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻايو ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> 332 ق.م. جي آخري حصي ۾ سڪندر مصر ۾ داخل ٿيو جتي کيس هڪ نجات ڏيندڙ طور ڏٺو ويو۔<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> اقتدار کي جائز بڻائڻ ۽ فرعونن جي ڊگهي قطار جو وارث تسليم ٿيڻ لاءِ، سڪندر [[ميمفس]] ۾ ديوتائن لاءِ قربانيون ڏنيون ۽ [[قديم ليبيا|ليبيا]] جي ريگستان ۾ [[سيوه نخلستان]] تي واقع [[آمون-را]] جي مشهور غيبي مرڪز تي ويو،<ref name=":0">{{Cite book|last=Strudwick|first=Helen|title=The Encyclopedia of Ancient Egypt|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|year=2006|isbn=978-1-4351-4654-9|location=New York|pages=96–97}}</ref> جتي کيس ديوتا [[آمون]] جو پٽ قرار ڏنو ويو۔{{sfn|Bosworth|1988|pp=71–74}} ان کان پوءِ سڪندر اڪثر [[زيوس-آمون]] کي پنهنجو اصل پيءُ سڏڻ لڳو، ۽ سندس وفات کان پوءِ سڪن تي کيس سڱن سان ڏيکاريو ويو، جتي [[آمون جا سڱ]] سندس الوهيت جي علامت بڻيا۔<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> يونانين هن پيغام کي، جيڪو سڀني فرعونن لاءِ هو، هڪ پيشنگوئي طور سمجهيو۔<ref name=":0" /> مصر انهن ڪيترن ئي علائقن مان فقط هڪ هو، جيڪي سڪندر فارسين کان کسي ورتا۔ سيوه جي سفر کان پوءِ سڪندر کي ميمفس ۾ پتاح جي مندر ۾ تاج پارايو ويو۔ ڏسڻ ۾ ائين اچي ٿو ته مصري ماڻهن کي ان ڳالهه ۾ ڪا پريشاني نه هئي ته هو هڪ غيرملڪي هو—۽ نه ئي ان ڳالهه ۾ ته هو تقريباً سڄي حڪومت دوران ملڪ کان ٻاهر رهيو۔<ref name=":0" /> سڪندر فارسين طرفان نظرانداز ڪيل مندرن جي مرمت ڪرائي ۽ مصري ديوتائن لاءِ نوان يادگار وقف ڪيا۔ ڪرنڪ ڀرسان [[لڪسر]] جي مندر ۾ هن مقدس ٻيڙيءَ لاءِ هڪ مزار تعمير ڪرائي۔ مصر ۾ پنهنجي مختصر رهائش دوران هن يوناني نموني تي مالياتي نظام ۾ سڌارا آندا ۽ ملڪ جي فوجي قبضي کي منظم ڪيو، پر 331 ق.م. جي شروعات ۾ هو فارسين جي پويان ايشيا ڏانهن روانو ٿي ويو۔<ref name=":0" /> مصر ۾ رهائش دوران هن [[اسڪنڊريا]] جو بنياد رکيو، جيڪو سندس وفات کان پوءِ [[بطليموسي بادشاهت]] جي خوشحال راڄڌاني بڻيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref> سڪندر جي مرڻ کان پوءِ مصر جو ڪنٽرول [[پٽولمي پهريون]] (لاگوس جو پٽ)، بطليموسي گهراڻي جي باني (305–30 ق.م.) کي مليو۔{{sfn|Chisholm|1911|p=616}} === اسيريا ۽ بابل === {{Further|گاگاميلا جي جنگ}} [[File:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|thumb|''سڪندر جو بابل ۾ داخلا''، [[شارل لو برون]] (1665)|upright=1]] 331 ق.م. ۾ مصر ڇڏڻ کان پوءِ سڪندر اوڀر طرف [[اپر ميسوپوٽيميا]] ۾ [[اخميني اسيريا]] ڏانهن وڌيو (هاڻوڪو اتر [[عراق]]) ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] ۾ دارا کي ٻيهر شڪست ڏني۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a [https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ The archaeology of Alexander the Great: 3. Babylonian Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915093455/https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ |date=15 September 2025 }}</ref> دارا هڪ ڀيرو ٻيهر ميدان مان ڀڄي ويو ۽ سڪندر هن جو تعاقب [[اربل|اربيلا]] تائين ڪيو۔ گاگاميلا ٻنهي جي وچ ۾ آخري ۽ فيصلاڪن مقابلو ثابت ٿيو۔<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C |title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power |year= 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42518-8|access-date=5 September 2020}}</ref> دارا جبلن ڏانهن ڀڄي [[ايڪباتانا]] (اڄ جو [[همدان]]) هليو ويو، جڏهن ته سڪندر [[بابل]] تي قبضو ڪري ورتو۔<ref name="AIII16" /> [[بابلي فلڪياتي ڊائريون]] ٻڌائن ٿيون ته "دنيا جي بادشاهه، سڪندر" شهر ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ بابل جي ماڻهن ڏانهن پنهنجا نمائندا هن پيغام سان موڪليا: "مان اوهان جي گهرن ۾ داخل نه ٿيندس"۔<ref>{{Cite web |title=A contemporary account of the battle of Gaugamela |url=https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155458/https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=16 July 2021 |website=Livius.org}}</ref> === فارس === {{Further|فارسي در جي جنگ}} [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|هاڻوڪي [[ايران]] ۾ [[فارسي در]] جو هنڌ؛ هيءَ رستو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو۔]] بابل مان سڪندر [[سوسا]] ويو، جيڪا [[اخميني]] راڄڌانين مان هڪ هئي، ۽ اتان جو خزانو پنهنجي قبضي ۾ ورتو۔<ref name="AIII16" /> هن پنهنجي فوج جو وڏو حصو فارسي [[شاهي شاهراهه]] وسيلي فارس جي رسمي راڄڌاني [[پرسپولس]] ڏانهن موڪليو۔ سڪندر پاڻ چونڊيل فوج سان شهر ڏانهن سڌي رستي تي ويو۔ پوءِ هن [[فارسي در]] جي لنگهه تي حملو ڪيو (هاڻوڪن [[زاگروس جبلن]] ۾)، جنهن کي [[آريوبارزانيس (پرسس جو ستراپ)|آريوبارزانيس]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ فارسي فوج بند ڪري ويٺي هئي، ۽ پوءِ پرسپولس ڏانهن جلدي وڌيو ته جيئن اتان جو لشڪر خزانو لٽي نه سگهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> پرسپولس ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڪندر پنهنجن سپاهين کي ڪيترن ڏينهن تائين شهر لٽڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> سڪندر پنج مهينا پرسپولس ۾ رهيو۔{{sfn|Morkot|1996|p=121}} سندس قيام دوران [[زيرڪسيس پهريون]] جي اوڀرئين محل ۾ باهه لڳي ۽ پوءِ اها سڄي شهر ۾ پکڙجي ويئي۔ ممڪن سببن ۾ نشي جي حالت ۾ پيش آيل حادثو يا [[يوناني-فارسي جنگيون|ٻي فارسي جنگ]] دوران زيرڪسيس طرفان [[اٿينس جو اڪروپولس]] ساڙڻ جو سوچي سمجهي ورتل بدلو شامل آهن؛{{sfn|Hammond|1983|pp=72–73}} [[پلوتارخ]] ۽ [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] دعويٰ ڪن ٿا ته سڪندر جي ساٿي، [[هتيئرا]] [[ٿائيس]]، باهه کي هوا ڏني ۽ ان کي شروع ڪرايو۔ شهر کي سڙندي ڏسندي ئي سڪندر پنهنجي فيصلي تي پڇتائڻ لڳو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}}<ref>{{cite book |last1=Freeman |first1=Philip |title=Alexander the Great |date=2011 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=978-1-4391-9328-0 |page=213 |url=https://books.google.com/books?id=v550aeZcGowC&pg=PA213 |access-date=21 November 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction |date=2010 |orig-year=1974 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-15445-9 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=6wl0xMQCW40C&pg=PA109 |access-date=21 November 2017}}</ref> [[پلوتارخ]] لکي ٿو ته هن پنهنجن ماڻهن کي باهيون وسائڻ جو حڪم ڏنو،{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پر اُن وقت تائين شعلن شهر جي گهڻي حصي ۾ پکڙجي چڪا هئا۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] جو چوڻ آهي ته سڪندر ايندڙ صبح کان اڳ پنهنجي فيصلي تي پڇتايو ئي نه هو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پلوتارخ هڪ روايت بيان ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر ڪجهه دير لاءِ بيهي زيرڪسيس جي ڪريل مجسمي سان اهڙي طرح ڳالهائي ٿو ڄڻ اهو زندهه ماڻهو هجي: {{blockquote|ڇا مان توکي اتي پيل ڇڏي اڳتي نڪري وڃان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون يونان خلاف مهمون کڻي آيو هئين، يا مان توکي ٻيهر بيهارڻ جو حڪم ڏيان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون ٻين پاسن کان وڏي همت ۽ سٺن وصفن وارو هئين؟<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy: A Biography |first=John Maxwell |last=O'Brien |publisher=Psychology Press |date=1994 |page=[https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104 104] |isbn=978-0-415-10617-7 |url=https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104}}</ref>}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 806puxxev3g8o36a7k9wxc3do9tm3yk 371283 371281 2026-04-13T15:03:13Z Intisar Ali 8681 371283 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == فارس جي سلطنت جي فتح == {{Main|سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب}} === حڪمت عملي === {{Main|سڪندر اعظم جون فوجي حڪمت عمليون#اعليٰ حڪمت عملي}} فارس تي سڪندر جي حملي کي مجموعي طور جنگ هلائڻ جي "حڪمت عملي واري لڪير" جو هڪ اعليٰ مثال قرار ڏنو ويو آهي، يعني اهڙي لڪير جيڪا ڪارروائين کي هڪ منطقي زنجير ذريعي هڪ مڪمل مجموعي ۾ ڳنڍي ٿي۔ پنهنجي ڪتاب: اسٽريٽجي (حڪمت عملي) ''Strategy'' ۾ سوويت فوجي آفيسر ۽ نظريه دان [[اليگزينڊر سويچن]]، سڪندر جي حڪمت عمليءَ وارن مرحلن کي بيان ڪيو آهي۔ يوناني بنياد ۽ بالڪان کي پنهنجن سياسي مخالفن کي زير ڪرڻ کان پوءِ محفوظ ڪرڻ ۽ فارسي ٻيڙيءَ جي اڏن ۽ رسد وارن سڀني آفرو-ايشيائي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪري پنهنجي فوج جي پٺڀرائي کي محفوظ بڻائڻ کان پوءِ، سڪندر سڌو سنئون فارسين سان مهاڏو اٽڪايو۔ سويچن لکي ٿو ته اهڙي طرح هن دشمن جي علائقي جي گهراين ۾ ڪارروائي ڪندڙ فوج لاءِ دائمي مسئلو هڪ "مثالي نموني" سان حل ڪيو۔<ref name=svechin>{{cite book |last= Svechin|first=Alexander |author-link=Alexander Svechin|date=1991|orig-date=1927|editor-last=Lee|editor-first=Kent D.|title=Strategy|publisher=East View Information Services|page=263 |chapter=Combining Operations for Achieving the ultimate Goal of the War|isbn=1-879944-33-2}}</ref> === ايشيا صغير === {{Further|گرينيڪس جي جنگ|هاليڪارناسس جو گهيرو|ميليتس جو گهيرو}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.4|سڪندر جي سلطنت ۽ سندس رستي جو نقشو]] {{Campaigns of Alexander the Great}} {{OSM Location map | coord = {{coord|35|48}} | zoom = 3 | float = right | nolabels = 1 | width = 352 | height = 160 | title = | shapeD = n-circle | shape-colorD = navy | shape-outlineD = white | label-colorD = navy | label-sizeD = 12 | label-posD = left | label-offset-xD = 0 | label-offset-yD = 0 | label1 = پيلا | mark-coord1 = {{coord|40.75|22.52}} | mark-title1 = جنم، جولاءِ 356 ق.م. | mark-description1 = [[پيلا]] ۾ [[مقدونيا (قديم بادشاهت)]] | label-pos1 = top | label-offset-x1 = 10 | label2 = گرينيڪس | mark-coord2 = {{coord|40.32|27.28}} | mark-title2 = [[گرينيڪس جي جنگ]]، مئي 334 ق.م. | mark-description2 = [[گرينيڪس درياهه]] | label-pos2 = right | label-offset-y2 = -10 | label3 = ميليتس | mark-coord3 = {{coord|37.53|27.28}} | mark-title3 = [[ميليتس جو گهيرو]] 334 ق.م.<br>[[هاليڪارناسس جو گهيرو]] 334 ق.م. | mark-description3 = [[ميليتس]] | label-pos3 = right | label-offset-y3 = -10 | label4 = ايسس | mark-coord4 = {{coord|36.75|36.19}} | mark-title4 = [[ايسس جي جنگ]] 334 ق.م. | mark-description4 = [[ايسس (سليسيا)]] | label5 = صور | mark-coord5 = {{coord|33.27|35.2}} | mark-title5 = [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)]] جنوري–جولاءِ 332 ق.م. | mark-description5 = [[صور، لبنان]] | label-offset-x5 = 2 | label-offset-y5 = -2 | label6 = غزا | mark-coord6 = {{coord|31.52|34.45}} | mark-title6 = [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)]] آڪٽوبر 332 ق.م. | mark-description6 = [[غزا شهر]] | label-pos6 = right | label7 = اسڪنڊريا | mark-coord7 = {{coord|31.2|29.92}} | mark-title7 = [[اسڪنڊريا|اسڪنڊريا جو بنياد]] 331 ق.م. | mark-description7 = [[اسڪنڊريا]] | label-pos7 = bottom | label-offset-y7 = -5 | label8 = گاگاميلا | mark-coord8 = {{coord|36.56|43.44}} | mark-title8 = [[گاگاميلا جي جنگ]] 1 آڪٽوبر 331 ق.م. | mark-description8 = [[اربيل]] | label-pos8 = right | label-offset-y8 = -5 | label9 = اوڪسيان | mark-coord9 = {{coord|32.19|48.25}} | mark-title9 = [[اوڪسيان درّي جي جنگ]] ڊسمبر 331 ق.م. | mark-description9 = [[سوسا]] | label-pos9 = right | label-offset-y9 = -10 | label10 = فارسي در | mark-coord10 = {{coord|30.71|51.6}} | mark-title10 = [[فارسي در جي جنگ]] 20 جنوري 330 ق.م. | mark-description10 = [[فارسي در]] | label-pos10 = bottom | label-offset-y10 = -5 | label11 = سائروپولس | mark-coord11 = {{coord|40.28|69.63}} | mark-title11 = [[سائروپولس جو گهيرو]] 329 ق.م.<br>[[جڪسارٽس جي جنگ]] آڪٽوبر 329 ق.م.<br>[[سوغدياني پهاڙي قلعي جو گهيرو]] 327 ق.م. | mark-description11 = [[سائروپولس]] | label-offset-x11 = 2 | label-offset-y11 = -2 | label12 = ڪوفين | mark-coord12 = {{coord|35.2|72.48}} | mark-title12 = [[ڪوفين مهم]] مئي 327 ق.م. – مارچ 326 ق.م. | mark-description12 = [[ڪابل درياهه]] | label-offset-x12 = 2 | label-offset-y12 = -2 | label13 = هائيڊاسپس | mark-coord13 = {{coord|32.83|73.64}} | mark-title13 = [[هائيڊاسپس جي جنگ]] مئي 326 ق.م. | mark-description13 = [[جهلم درياهه]] | label-offset-x13 = 2 | label-offset-y13 = -2 | label14 = ملاوا | mark-coord14 = {{coord|30.7|72.3}} | mark-title14 = [[ماليائي مهم]] نومبر 326 – فيبروري 325 ق.م. | mark-description14 = [[پنجاب]] | label-offset-x14 = 2 | label-offset-y14 = -2 | label15 = بابل | mark-coord15 = {{coord|32.54|44.42}} | mark-title15 = [[سڪندر اعظم جي وفات]] 10 يا 11 جون 323 ق.م. | mark-description15 = [[بابل]] | label-offset-x15 = 20 | label-offset-y15 = -10 }} [[File:Alexander cuts the Gordian Knot.jpg|thumb|upright=1|''سڪندر [[گورڊيائي ڳنڍ]] ڪٽي رهيو آهي''، [[جان-سائمن برٿيليمي]] (1767)]] [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ پنهنجي فتح کان پوءِ، [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] پاڻ کي هڪ اتحاد جو ''هيجمون'' بڻائڻ جو ڪم شروع ڪيو، جنهن بابت [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] موجب ارادو اهو هو ته 480 ق.م. ۾ [[يونان تي ٻي فارسي ڪاهه]] سبب يونانين کي پهتل تڪليفن جو بدلو ورتو وڃي ۽ اولهه ڪناري ۽ ٻيٽن جي يوناني شهرن کي اخميني حڪومت کان آزاد ڪرايو وڃي۔ 336 ق.م. ۾ هن [[پارمينيون]]، [[اميٽاس (اينڊرومينس جو پٽ)|اميٽاس]]، اينڊرومينس، اٽالس ۽ 10,000 سپاهين تي ٻڌل هڪ فوج [[اناطوليا]] ڏانهن موڪلي ته جيئن حملي جي تياري ڪئي وڃي۔<ref name="PB">{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |date=2002 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-120-7 |page=817 |url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA817|access-date=21 February 2019}}</ref><ref name="WH">{{cite book |last1=Heckel |first1=Waldemar |title=Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire |date=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5469-7 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT205|access-date=21 February 2019}}</ref> اناتوليا جي اولهه ڪناري جا يوناني شهر بغاوت ڪري بيٺا، پر پوءِ فلپ جي قتل ۽ سندس نوجوان پٽ سڪندر جي تخت نشيني جي خبر اچي ويئي۔ فلپ جي موت سبب مقدوني فوج جو حوصلو هيٺ ٿي ويو ۽ پوءِ [[ميئنڊر تي ميگنيشيا]] ڀرسان اخميني فوجن هٿان، جيڪي [[ميمنون آف روڊس]] جي اڳواڻي ۾ هيون، شڪست کاڌائون۔<ref name="PB" /><ref name="WH" /> فلپ ٻئي جي حملي واري منصوبي کي سنڀاليندي، سڪندر جي فوج 334 ق.م. ۾ [[هيلسپونٽ]] پار ڪيو۔ هن وٽ لڳ ڀڳ 48,100 پيادا، 6,100 گهوڙيسوار ۽ 120 جهازن جو ٻيڙو هو، جنهن جي عملن جو انگ 38,000 هو، ۽ اهي مقدونيا، مختلف يوناني شهري رياستن، ڀاڙيتن، ۽ [[ٿريس]]، [[پايونيا]] ۽ [[ايليريا]] مان گڏ ڪيل جاگيرداري سپاهين تي مشتمل هئا۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11}}</ref>{{Cref2|i}} هن ايشيا جي مٽيءَ ۾ ڀالو اڇلائي اهو ظاهر ڪيو ته هو سڄي فارسي سلطنت فتح ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ۽ چيو ته هو ايشيا کي ديوتائن جي ڏنل تحفي طور قبول ڪري ٿو۔ اهو پڻ سندس جنگي جوش جو اظهار هو، جيڪو سندس پيءُ جي سفارتڪاريءَ واري پسند کان مختلف هو۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=192}} [[گرينيڪس جي جنگ]] ۾ ابتدائي فتح کان پوءِ، سڪندر فارسي صوبائي راڄڌاني ۽ خزاني [[سارڊس]] جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کي قبول ڪيو؛ پوءِ هو [[آيونيا]] جي ڪناري سان اڳتي وڌيو ۽ شهرن کي خودمختياري ۽ جمهوريت ڏني۔ [[ميليتس]]، جيڪو اخميني فوجن جي قبضي ۾ هو، هڪ نازڪ گهيري واري ڪارروائي گهريو، ڇو ته ويجهي ۾ فارسي بحري فوج موجود هئي۔ ان کان وڌيڪ ڏکڻ ۾، [[ڪاريا]] جي [[هاليڪارناسس]] ۾، سڪندر پنهنجو پهريون وڏي پيماني وارو گهيرو ڪاميابيءَ سان ڪيو ۽ آخرڪار پنهنجن مخالفن، يعني ڀاڙيتي فوج جي اڳواڻ [[ميمنون آف روڊس]] ۽ ڪاريا جي فارسي [[ستراپ]] [[اورونٽوباٽس]] کي سمنڊ وسيلي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref> سڪندر ڪاريا جي حڪومت هيڪاٽومنيڊ گهراڻي جي هڪ فرد [[ايڊا آف ڪاريا|ايڊا]] حوالي ڪئي، جنهن سڪندر کي پنهنجو ورتل پٽ بڻايو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> هاليڪارناسس مان نڪري سڪندر جبلائي [[ليڪيا]] ۽ [[پمفليا]] جي ميدان ۾ ويو ۽ سڀني سامونڊي شهرن تي قبضو ڪري فارسين کي بحري اڏن کان محروم ڪيو۔ پمفليا کان پوءِ ڪناري تي ڪي وڏا بندر نه هئا، تنهنڪري سڪندر اندروني علائقن ڏانهن مڙيو۔ [[ٽرميسوس]] وٽ سڪندر [[پسيديه]] جي شهر کي جهڪايو، پر ان تي سڌو حملو نه ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> قديم فرگيه جي راڄڌاني [[گورڊيئم]] ۾ سڪندر هن وقت تائين نه کُلندڙ [[گورڊيائي ڳنڍ]] کي "کولي" ڇڏيو، اهو ڪارنامو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته اهو مستقبل جي [[ايشيا صغير|ايشيا]] جي بادشاهه جي انتظار ۾ آهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref> روايت موجب سڪندر چيو ته ڳنڍ ڪيئن کلي ٿي، اهو اهم نه آهي، ۽ پنهنجي تلوار سان ان کي ڪپي ڇڏيو۔<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref> === شام ۽ ليوانت === {{Further|ايسس جي جنگ|صور جو گهيرو (332 ق.م.)}} 333 ق.م. جي بهار ۾ سڪندر [[طورس جبلن]] کي پار ڪري [[سليسيا]] ۾ داخل ٿيو۔ هڪ بيماري سبب ڊگهي وقفي کان پوءِ هو شام ڏانهن وڌيو۔ جيتوڻيڪ دارا جي تمام وڏي فوج هن کي حڪمت عمليءَ سان پوئتي ڇڏيو، پر هو واپس سليسيا ڏانهن موٽيو، جتي هن [[ايسس (سليسيا)|ايسس]] وٽ دارا کي شڪست ڏني۔ دارا جنگ جي ميدان مان ڀڄي ويو، جنهن سان سندس فوج ٽٽي پئي، ۽ هو پنهنجي زال، ٻن ڌيئرن، پنهنجي ماءُ [[سيسيگامبس]] ۽ هڪ وڏو خزانو ڇڏي ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref> هن هڪ [[امن جو معاهدو]] پيش ڪيو جنهن ۾ اڳ ئي وڃايل زمينون ۽ پنهنجي خاندان جي آزاديءَ لاءِ 10,000 [[اٽڪي ٽيلنٽ|ٽيلنٽ]] بطور ڏنڊ شامل هئا۔ سڪندر جواب ڏنو ته هاڻي جڏهن هو ايشيا جو بادشاهه آهي، ته حد بنديون صرف هو پاڻ طئي ڪندو۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of Anabasis of Alexander, by Arrian.|via=Project Gutenberg|access-date=11 January 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326221313/http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|url-status=live}}</ref> ان کان پوءِ سڪندر [[قديم شام]] ۽ [[ليوانت]] جي گهڻي سامونڊي پٽي تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23" /> ايندڙ سال، يعني 332 ق.م. ۾، کيس [[صور، لبنان|صور]] تي حملو ڪرڻو پيو، جنهن کي هن هڪ ڊگهي ۽ ڏکي [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|گهيري]] کان پوءِ فتح ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻائي وڪرو ڪيو ويو۔<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> === مصر === {{Further|غزا جو گهيرو (332 ق.م.)}} [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|thumb|سڪندر جو نالو [[مصري هيروگليف لکت]] ۾ (ساڄي کان کاٻي طرف لکيل)، لڳ ڀڳ 332 ق.م.، مصر۔ [[لوور عجائب گهر]]]] جڏهن سڪندر صور کي تباهه ڪيو ته [[مصر]] ڏانهن ويندڙ رستي جا گهڻا شهر جلدي سندس آڏو جهڪي پيا۔ البت [[غزا شهر|غزا]] ۾ کيس مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو۔ اهو قلعو تمام مضبوط هو ۽ هڪ ٽڪريءَ تي ٺهيل هو، تنهنڪري گهيرو ضروري ٿيو۔ جڏهن "سندس انجنيئرن کيس ٻڌايو ته دڙي جي اوچائيءَ سبب اهو ناممڪن هوندو... ته ان ڳالهه سڪندر کي وڌيڪ همٿايو ته ڪوشش ڪري"۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> ٽن ناڪام حملن کان پوءِ قلعو ڪري پيو، پر ان کان اڳ سڪندر جي ڪلهي ۾ سخت زخم لڳو۔ صور وانگر هتي به فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻايو ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> 332 ق.م. جي آخري حصي ۾ سڪندر مصر ۾ داخل ٿيو جتي کيس هڪ نجات ڏيندڙ طور ڏٺو ويو۔<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> اقتدار کي جائز بڻائڻ ۽ فرعونن جي ڊگهي قطار جو وارث تسليم ٿيڻ لاءِ، سڪندر [[ميمفس]] ۾ ديوتائن لاءِ قربانيون ڏنيون ۽ [[قديم ليبيا|ليبيا]] جي ريگستان ۾ [[سيوه نخلستان]] تي واقع [[آمون-را]] جي مشهور غيبي مرڪز تي ويو،<ref name=":0">{{Cite book|last=Strudwick|first=Helen|title=The Encyclopedia of Ancient Egypt|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|year=2006|isbn=978-1-4351-4654-9|location=New York|pages=96–97}}</ref> جتي کيس ديوتا [[آمون]] جو پٽ قرار ڏنو ويو۔{{sfn|Bosworth|1988|pp=71–74}} ان کان پوءِ سڪندر اڪثر [[زيوس-آمون]] کي پنهنجو اصل پيءُ سڏڻ لڳو، ۽ سندس وفات کان پوءِ سڪن تي کيس سڱن سان ڏيکاريو ويو، جتي [[آمون جا سڱ]] سندس الوهيت جي علامت بڻيا۔<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> يونانين هن پيغام کي، جيڪو سڀني فرعونن لاءِ هو، هڪ پيشنگوئي طور سمجهيو۔<ref name=":0" /> مصر انهن ڪيترن ئي علائقن مان فقط هڪ هو، جيڪي سڪندر فارسين کان کسي ورتا۔ سيوه جي سفر کان پوءِ سڪندر کي ميمفس ۾ پتاح جي مندر ۾ تاج پارايو ويو۔ ڏسڻ ۾ ائين اچي ٿو ته مصري ماڻهن کي ان ڳالهه ۾ ڪا پريشاني نه هئي ته هو هڪ غيرملڪي هو—۽ نه ئي ان ڳالهه ۾ ته هو تقريباً سڄي حڪومت دوران ملڪ کان ٻاهر رهيو۔<ref name=":0" /> سڪندر فارسين طرفان نظرانداز ڪيل مندرن جي مرمت ڪرائي ۽ مصري ديوتائن لاءِ نوان يادگار وقف ڪيا۔ ڪرنڪ ڀرسان [[لڪسر]] جي مندر ۾ هن مقدس ٻيڙيءَ لاءِ هڪ مزار تعمير ڪرائي۔ مصر ۾ پنهنجي مختصر رهائش دوران هن يوناني نموني تي مالياتي نظام ۾ سڌارا آندا ۽ ملڪ جي فوجي قبضي کي منظم ڪيو، پر 331 ق.م. جي شروعات ۾ هو فارسين جي پويان ايشيا ڏانهن روانو ٿي ويو۔<ref name=":0" /> مصر ۾ رهائش دوران هن [[اسڪنڊريا]] جو بنياد رکيو، جيڪو سندس وفات کان پوءِ [[بطليموسي بادشاهت]] جي خوشحال راڄڌاني بڻيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref> سڪندر جي مرڻ کان پوءِ مصر جو ڪنٽرول [[پٽولمي پهريون]] (لاگوس جو پٽ)، بطليموسي گهراڻي جي باني (305–30 ق.م.) کي مليو۔{{sfn|Chisholm|1911|p=616}} === اسيريا ۽ بابل === {{Further|گاگاميلا جي جنگ}} [[File:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|thumb|''سڪندر جو بابل ۾ داخلا''، [[شارل لو برون]] (1665)|upright=1]] 331 ق.م. ۾ مصر ڇڏڻ کان پوءِ سڪندر اوڀر طرف [[اپر ميسوپوٽيميا]] ۾ [[اخميني اسيريا]] ڏانهن وڌيو (هاڻوڪو اتر [[عراق]]) ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] ۾ دارا کي ٻيهر شڪست ڏني۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a [https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ The archaeology of Alexander the Great: 3. Babylonian Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915093455/https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ |date=15 September 2025 }}</ref> دارا هڪ ڀيرو ٻيهر ميدان مان ڀڄي ويو ۽ سڪندر هن جو تعاقب [[اربل|اربيلا]] تائين ڪيو۔ گاگاميلا ٻنهي جي وچ ۾ آخري ۽ فيصلاڪن مقابلو ثابت ٿيو۔<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C |title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power |year= 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42518-8|access-date=5 September 2020}}</ref> دارا جبلن ڏانهن ڀڄي [[ايڪباتانا]] (اڄ جو [[همدان]]) هليو ويو، جڏهن ته سڪندر [[بابل]] تي قبضو ڪري ورتو۔<ref name="AIII16" /> [[بابلي فلڪياتي ڊائريون]] ٻڌائن ٿيون ته "دنيا جي بادشاهه، سڪندر" شهر ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ بابل جي ماڻهن ڏانهن پنهنجا نمائندا هن پيغام سان موڪليا: "مان اوهان جي گهرن ۾ داخل نه ٿيندس"۔<ref>{{Cite web |title=A contemporary account of the battle of Gaugamela |url=https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155458/https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=16 July 2021 |website=Livius.org}}</ref> === فارس === {{Further|فارسي در جي جنگ}} [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|هاڻوڪي [[ايران]] ۾ [[فارسي در]] جو هنڌ؛ هيءَ رستو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو۔]] بابل مان سڪندر [[سوسا]] ويو، جيڪا [[اخميني]] راڄڌانين مان هڪ هئي، ۽ اتان جو خزانو پنهنجي قبضي ۾ ورتو۔<ref name="AIII16" /> هن پنهنجي فوج جو وڏو حصو فارسي [[شاهي شاهراهه]] وسيلي فارس جي رسمي راڄڌاني [[پرسپولس]] ڏانهن موڪليو۔ سڪندر پاڻ چونڊيل فوج سان شهر ڏانهن سڌي رستي تي ويو۔ پوءِ هن [[فارسي در]] جي لنگهه تي حملو ڪيو (هاڻوڪن [[زاگروس جبلن]] ۾)، جنهن کي [[آريوبارزانيس (پرسس جو ستراپ)|آريوبارزانيس]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ فارسي فوج بند ڪري ويٺي هئي، ۽ پوءِ پرسپولس ڏانهن جلدي وڌيو ته جيئن اتان جو لشڪر خزانو لٽي نه سگهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> پرسپولس ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڪندر پنهنجن سپاهين کي ڪيترن ڏينهن تائين شهر لٽڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> سڪندر پنج مهينا پرسپولس ۾ رهيو۔{{sfn|Morkot|1996|p=121}} سندس قيام دوران [[زيرڪسيس پهريون]] جي اوڀرئين محل ۾ باهه لڳي ۽ پوءِ اها سڄي شهر ۾ پکڙجي ويئي۔ ممڪن سببن ۾ نشي جي حالت ۾ پيش آيل حادثو يا [[يوناني-فارسي جنگيون|ٻي فارسي جنگ]] دوران زيرڪسيس طرفان [[اٿينس جو اڪروپولس]] ساڙڻ جو سوچي سمجهي ورتل بدلو شامل آهن؛{{sfn|Hammond|1983|pp=72–73}} [[پلوتارخ]] ۽ [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] دعويٰ ڪن ٿا ته سڪندر جي ساٿي، [[هتيئرا]] [[ٿائيس]]، باهه کي هوا ڏني ۽ ان کي شروع ڪرايو۔ شهر کي سڙندي ڏسندي ئي سڪندر پنهنجي فيصلي تي پڇتائڻ لڳو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}}<ref>{{cite book |last1=Freeman |first1=Philip |title=Alexander the Great |date=2011 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=978-1-4391-9328-0 |page=213 |url=https://books.google.com/books?id=v550aeZcGowC&pg=PA213 |access-date=21 November 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction |date=2010 |orig-year=1974 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-15445-9 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=6wl0xMQCW40C&pg=PA109 |access-date=21 November 2017}}</ref> [[پلوتارخ]] لکي ٿو ته هن پنهنجن ماڻهن کي باهيون وسائڻ جو حڪم ڏنو،{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پر اُن وقت تائين شعلن شهر جي گهڻي حصي ۾ پکڙجي چڪا هئا۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] جو چوڻ آهي ته سڪندر ايندڙ صبح کان اڳ پنهنجي فيصلي تي پڇتايو ئي نه هو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پلوتارخ هڪ روايت بيان ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر ڪجهه دير لاءِ بيهي زيرڪسيس جي ڪريل مجسمي سان اهڙي طرح ڳالهائي ٿو ڄڻ اهو زندهه ماڻهو هجي: {{blockquote|ڇا مان توکي اتي پيل ڇڏي اڳتي نڪري وڃان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون يونان خلاف مهمون کڻي آيو هئين، يا مان توکي ٻيهر بيهارڻ جو حڪم ڏيان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون ٻين پاسن کان وڏي همت ۽ سٺن وصفن وارو هئين؟<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy: A Biography |first=John Maxwell |last=O'Brien |publisher=Psychology Press |date=1994 |page=[https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104 104] |isbn=978-0-415-10617-7 |url=https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104}}</ref>}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] bafghtvrbyxxdo8vs7c8mh1osik1q8y 371286 371283 2026-04-13T15:07:03Z Intisar Ali 8681 371286 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == فارس جي سلطنت جي فتح == {{Main|سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب}} === حڪمت عملي === {{Main|سڪندر اعظم جون فوجي حڪمت عمليون#اعليٰ حڪمت عملي}} فارس تي سڪندر جي حملي کي مجموعي طور جنگ هلائڻ جي "حڪمت عملي واري لڪير" جو هڪ اعليٰ مثال قرار ڏنو ويو آهي، يعني اهڙي لڪير جيڪا ڪارروائين کي هڪ منطقي زنجير ذريعي هڪ مڪمل مجموعي ۾ ڳنڍي ٿي۔ پنهنجي ڪتاب: اسٽريٽجي (حڪمت عملي) ''Strategy'' ۾ سوويت فوجي آفيسر ۽ نظريه دان [[اليگزينڊر سويچن]]، سڪندر جي حڪمت عمليءَ وارن مرحلن کي بيان ڪيو آهي۔ يوناني بنياد ۽ بالڪان کي پنهنجن سياسي مخالفن کي زير ڪرڻ کان پوءِ محفوظ ڪرڻ ۽ فارسي ٻيڙيءَ جي اڏن ۽ رسد وارن سڀني آفرو-ايشيائي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪري پنهنجي فوج جي پٺڀرائي کي محفوظ بڻائڻ کان پوءِ، سڪندر سڌو سنئون فارسين سان مهاڏو اٽڪايو۔ سويچن لکي ٿو ته اهڙي طرح هن دشمن جي علائقي جي گهراين ۾ ڪارروائي ڪندڙ فوج لاءِ دائمي مسئلو هڪ "مثالي نموني" سان حل ڪيو۔<ref name=svechin>{{cite book |last= Svechin|first=Alexander |author-link=Alexander Svechin|date=1991|orig-date=1927|editor-last=Lee|editor-first=Kent D.|title=Strategy|publisher=East View Information Services|page=263 |chapter=Combining Operations for Achieving the ultimate Goal of the War|isbn=1-879944-33-2}}</ref> === ايشيا صغير === {{Further|گرينيڪس جي جنگ|هاليڪارناسس جو گهيرو|ميليتس جو گهيرو}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.4|سڪندر جي سلطنت ۽ سندس رستي جو نقشو]] {{Campaigns of Alexander the Great}} {{OSM Location map | coord = {{coord|35|48}} | zoom = 3 | float = right | nolabels = 1 | width = 352 | height = 160 | title = | shapeD = n-circle | shape-colorD = navy | shape-outlineD = white | label-colorD = navy | label-sizeD = 12 | label-posD = left | label-offset-xD = 0 | label-offset-yD = 0 | label1 = پيلا | mark-coord1 = {{coord|40.75|22.52}} | mark-title1 = جنم، جولاءِ 356 ق.م. | mark-description1 = [[پيلا]] ۾ [[مقدونيا (قديم بادشاهت)]] | label-pos1 = top | label-offset-x1 = 10 | label2 = گرينيڪس | mark-coord2 = {{coord|40.32|27.28}} | mark-title2 = [[گرينيڪس جي جنگ]]، مئي 334 ق.م. | mark-description2 = [[گرينيڪس درياهه]] | label-pos2 = right | label-offset-y2 = -10 | label3 = ميليتس | mark-coord3 = {{coord|37.53|27.28}} | mark-title3 = [[ميليتس جو گهيرو]] 334 ق.م.<br>[[هاليڪارناسس جو گهيرو]] 334 ق.م. | mark-description3 = [[ميليتس]] | label-pos3 = right | label-offset-y3 = -10 | label4 = ايسس | mark-coord4 = {{coord|36.75|36.19}} | mark-title4 = [[ايسس جي جنگ]] 334 ق.م. | mark-description4 = [[ايسس (سليسيا)]] | label5 = صور | mark-coord5 = {{coord|33.27|35.2}} | mark-title5 = [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)]] جنوري–جولاءِ 332 ق.م. | mark-description5 = [[صور، لبنان]] | label-offset-x5 = 2 | label-offset-y5 = -2 | label6 = غزا | mark-coord6 = {{coord|31.52|34.45}} | mark-title6 = [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)]] آڪٽوبر 332 ق.م. | mark-description6 = [[غزا شهر]] | label-pos6 = right | label7 = اسڪنڊريا | mark-coord7 = {{coord|31.2|29.92}} | mark-title7 = [[اسڪنڊريا|اسڪنڊريا جو بنياد]] 331 ق.م. | mark-description7 = [[اسڪنڊريا]] | label-pos7 = bottom | label-offset-y7 = -5 | label8 = گاگاميلا | mark-coord8 = {{coord|36.56|43.44}} | mark-title8 = [[گاگاميلا جي جنگ]] 1 آڪٽوبر 331 ق.م. | mark-description8 = [[اربيل]] | label-pos8 = right | label-offset-y8 = -5 | label9 = اوڪسيان | mark-coord9 = {{coord|32.19|48.25}} | mark-title9 = [[اوڪسيان درّي جي جنگ]] ڊسمبر 331 ق.م. | mark-description9 = [[سوسا]] | label-pos9 = right | label-offset-y9 = -10 | label10 = فارسي در | mark-coord10 = {{coord|30.71|51.6}} | mark-title10 = [[فارسي در جي جنگ]] 20 جنوري 330 ق.م. | mark-description10 = [[فارسي در]] | label-pos10 = bottom | label-offset-y10 = -5 | label11 = سائروپولس | mark-coord11 = {{coord|40.28|69.63}} | mark-title11 = [[سائروپولس جو گهيرو]] 329 ق.م.<br>[[جڪسارٽس جي جنگ]] آڪٽوبر 329 ق.م.<br>[[سوغدياني پهاڙي قلعي جو گهيرو]] 327 ق.م. | mark-description11 = [[سائروپولس]] | label-offset-x11 = 2 | label-offset-y11 = -2 | label12 = ڪوفين | mark-coord12 = {{coord|35.2|72.48}} | mark-title12 = [[ڪوفين مهم]] مئي 327 ق.م. – مارچ 326 ق.م. | mark-description12 = [[ڪابل درياهه]] | label-offset-x12 = 2 | label-offset-y12 = -2 | label13 = هائيڊاسپس | mark-coord13 = {{coord|32.83|73.64}} | mark-title13 = [[هائيڊاسپس جي جنگ]] مئي 326 ق.م. | mark-description13 = [[جهلم درياهه]] | label-offset-x13 = 2 | label-offset-y13 = -2 | label14 = ملاوا | mark-coord14 = {{coord|30.7|72.3}} | mark-title14 = [[ماليائي مهم]] نومبر 326 – فيبروري 325 ق.م. | mark-description14 = [[پنجاب]] | label-offset-x14 = 2 | label-offset-y14 = -2 | label15 = بابل | mark-coord15 = {{coord|32.54|44.42}} | mark-title15 = [[سڪندر اعظم جي وفات]] 10 يا 11 جون 323 ق.م. | mark-description15 = [[بابل]] | label-offset-x15 = 20 | label-offset-y15 = -10 }} [[File:Alexander cuts the Gordian Knot.jpg|thumb|upright=1|''سڪندر [[گورڊيائي ڳنڍ]] ڪٽي رهيو آهي''، [[جان-سائمن برٿيليمي]] (1767)]] [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ پنهنجي فتح کان پوءِ، [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] پاڻ کي هڪ اتحاد جو ''هيجمون'' بڻائڻ جو ڪم شروع ڪيو، جنهن بابت [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] موجب ارادو اهو هو ته 480 ق.م. ۾ [[يونان تي ٻي فارسي ڪاهه]] سبب يونانين کي پهتل تڪليفن جو بدلو ورتو وڃي ۽ اولهه ڪناري ۽ ٻيٽن جي يوناني شهرن کي اخميني حڪومت کان آزاد ڪرايو وڃي۔ 336 ق.م. ۾ هن [[پارمينيون]]، [[اميٽاس (اينڊرومينس جو پٽ)|اميٽاس]]، اينڊرومينس، اٽالس ۽ 10,000 سپاهين تي ٻڌل هڪ فوج [[اناطوليا]] ڏانهن موڪلي ته جيئن حملي جي تياري ڪئي وڃي۔<ref name="PB">{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |date=2002 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-120-7 |page=817 |url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA817|access-date=21 February 2019}}</ref><ref name="WH">{{cite book |last1=Heckel |first1=Waldemar |title=Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire |date=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5469-7 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT205|access-date=21 February 2019}}</ref> اناتوليا جي اولهه ڪناري جا يوناني شهر بغاوت ڪري بيٺا، پر پوءِ فلپ جي قتل ۽ سندس نوجوان پٽ سڪندر جي تخت نشيني جي خبر اچي ويئي۔ فلپ جي موت سبب مقدوني فوج جو حوصلو هيٺ ٿي ويو ۽ پوءِ [[ميئنڊر تي ميگنيشيا]] ڀرسان اخميني فوجن هٿان، جيڪي [[ميمنون آف روڊس]] جي اڳواڻي ۾ هيون، شڪست کاڌائون۔<ref name="PB" /><ref name="WH" /> فلپ ٻئي جي حملي واري منصوبي کي سنڀاليندي، سڪندر جي فوج 334 ق.م. ۾ [[هيلسپونٽ]] پار ڪيو۔ هن وٽ لڳ ڀڳ 48,100 پيادا، 6,100 گهوڙيسوار ۽ 120 جهازن جو ٻيڙو هو، جنهن جي عملن جو انگ 38,000 هو، ۽ اهي مقدونيا، مختلف يوناني شهري رياستن، ڀاڙيتن، ۽ [[ٿريس]]، [[پايونيا]] ۽ [[ايليريا]] مان گڏ ڪيل جاگيرداري سپاهين تي مشتمل هئا۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11}}</ref>{{Cref2|i}} هن ايشيا جي مٽيءَ ۾ ڀالو اڇلائي اهو ظاهر ڪيو ته هو سڄي فارسي سلطنت فتح ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ۽ چيو ته هو ايشيا کي ديوتائن جي ڏنل تحفي طور قبول ڪري ٿو۔ اهو پڻ سندس جنگي جوش جو اظهار هو، جيڪو سندس پيءُ جي سفارتڪاريءَ واري پسند کان مختلف هو۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=192}} [[گرينيڪس جي جنگ]] ۾ ابتدائي فتح کان پوءِ، سڪندر فارسي صوبائي راڄڌاني ۽ خزاني [[سارڊس]] جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کي قبول ڪيو؛ پوءِ هو [[آيونيا]] جي ڪناري سان اڳتي وڌيو ۽ شهرن کي خودمختياري ۽ جمهوريت ڏني۔ [[ميليتس]]، جيڪو اخميني فوجن جي قبضي ۾ هو، هڪ نازڪ گهيري واري ڪارروائي گهريو، ڇو ته ويجهي ۾ فارسي بحري فوج موجود هئي۔ ان کان وڌيڪ ڏکڻ ۾، [[ڪاريا]] جي [[هاليڪارناسس]] ۾، سڪندر پنهنجو پهريون وڏي پيماني وارو گهيرو ڪاميابيءَ سان ڪيو ۽ آخرڪار پنهنجن مخالفن، يعني ڀاڙيتي فوج جي اڳواڻ [[ميمنون آف روڊس]] ۽ ڪاريا جي فارسي [[ستراپ]] [[اورونٽوباٽس]] کي سمنڊ وسيلي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref> سڪندر ڪاريا جي حڪومت هيڪاٽومنيڊ گهراڻي جي هڪ فرد [[ايڊا آف ڪاريا|ايڊا]] حوالي ڪئي، جنهن سڪندر کي پنهنجو ورتل پٽ بڻايو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> هاليڪارناسس مان نڪري سڪندر جبلائي [[ليڪيا]] ۽ [[پمفليا]] جي ميدان ۾ ويو ۽ سڀني سامونڊي شهرن تي قبضو ڪري فارسين کي بحري اڏن کان محروم ڪيو۔ پمفليا کان پوءِ ڪناري تي ڪي وڏا بندر نه هئا، تنهنڪري سڪندر اندروني علائقن ڏانهن مڙيو۔ [[ٽرميسوس]] وٽ سڪندر [[پسيديه]] جي شهر کي جهڪايو، پر ان تي سڌو حملو نه ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> قديم فرگيه جي راڄڌاني [[گورڊيئم]] ۾ سڪندر هن وقت تائين نه کُلندڙ [[گورڊيائي ڳنڍ]] کي "کولي" ڇڏيو، اهو ڪارنامو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته اهو مستقبل جي [[ايشيا صغير|ايشيا]] جي بادشاهه جي انتظار ۾ آهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref> روايت موجب سڪندر چيو ته ڳنڍ ڪيئن کلي ٿي، اهو اهم نه آهي، ۽ پنهنجي تلوار سان ان کي ڪپي ڇڏيو۔<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref> === شام ۽ ليوانت === {{Further|ايسس جي جنگ|صور جو گهيرو (332 ق.م.)}} 333 ق.م. جي بهار ۾ سڪندر [[طورس جبلن]] کي پار ڪري [[سليسيا]] ۾ داخل ٿيو۔ هڪ بيماري سبب ڊگهي وقفي کان پوءِ هو شام ڏانهن وڌيو۔ جيتوڻيڪ دارا جي تمام وڏي فوج هن کي حڪمت عمليءَ سان پوئتي ڇڏيو، پر هو واپس سليسيا ڏانهن موٽيو، جتي هن [[ايسس (سليسيا)|ايسس]] وٽ دارا کي شڪست ڏني۔ دارا جنگ جي ميدان مان ڀڄي ويو، جنهن سان سندس فوج ٽٽي پئي، ۽ هو پنهنجي زال، ٻن ڌيئرن، پنهنجي ماءُ [[سيسيگامبس]] ۽ هڪ وڏو خزانو ڇڏي ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref> هن هڪ [[امن جو معاهدو]] پيش ڪيو جنهن ۾ اڳ ئي وڃايل زمينون ۽ پنهنجي خاندان جي آزاديءَ لاءِ 10,000 [[اٽڪي ٽيلنٽ|ٽيلنٽ]] بطور ڏنڊ شامل هئا۔ سڪندر جواب ڏنو ته هاڻي جڏهن هو ايشيا جو بادشاهه آهي، ته حد بنديون صرف هو پاڻ طئي ڪندو۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of Anabasis of Alexander, by Arrian.|via=Project Gutenberg|access-date=11 January 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326221313/http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|url-status=live}}</ref> ان کان پوءِ سڪندر [[قديم شام]] ۽ [[ليوانت]] جي گهڻي سامونڊي پٽي تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23" /> ايندڙ سال، يعني 332 ق.م. ۾، کيس [[صور، لبنان|صور]] تي حملو ڪرڻو پيو، جنهن کي هن هڪ ڊگهي ۽ ڏکي [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|گهيري]] کان پوءِ فتح ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻائي وڪرو ڪيو ويو۔<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> === مصر === {{Further|غزا جو گهيرو (332 ق.م.)}} [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|thumb|سڪندر جو نالو [[مصري هيروگليف لکت]] ۾ (ساڄي کان کاٻي طرف لکيل)، لڳ ڀڳ 332 ق.م.، مصر۔ [[لوور عجائب گهر]]]] جڏهن سڪندر صور کي تباهه ڪيو ته [[مصر]] ڏانهن ويندڙ رستي جا گهڻا شهر جلدي سندس آڏو جهڪي پيا۔ البت [[غزا شهر|غزا]] ۾ کيس مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو۔ اهو قلعو تمام مضبوط هو ۽ هڪ ٽڪريءَ تي ٺهيل هو، تنهنڪري گهيرو ضروري ٿيو۔ جڏهن "سندس انجنيئرن کيس ٻڌايو ته دڙي جي اوچائيءَ سبب اهو ناممڪن هوندو... ته ان ڳالهه سڪندر کي وڌيڪ همٿايو ته ڪوشش ڪري"۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> ٽن ناڪام حملن کان پوءِ قلعو ڪري پيو، پر ان کان اڳ سڪندر جي ڪلهي ۾ سخت زخم لڳو۔ صور وانگر هتي به فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻايو ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> 332 ق.م. جي آخري حصي ۾ سڪندر مصر ۾ داخل ٿيو جتي کيس هڪ نجات ڏيندڙ طور ڏٺو ويو۔<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> اقتدار کي جائز بڻائڻ ۽ فرعونن جي ڊگهي قطار جو وارث تسليم ٿيڻ لاءِ، سڪندر [[ميمفس]] ۾ ديوتائن لاءِ قربانيون ڏنيون ۽ [[قديم ليبيا|ليبيا]] جي ريگستان ۾ [[سيوه نخلستان]] تي واقع [[آمون-را]] جي مشهور غيبي مرڪز تي ويو،<ref name=":0">{{Cite book|last=Strudwick|first=Helen|title=The Encyclopedia of Ancient Egypt|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|year=2006|isbn=978-1-4351-4654-9|location=New York|pages=96–97}}</ref> جتي کيس ديوتا [[آمون]] جو پٽ قرار ڏنو ويو۔{{sfn|Bosworth|1988|pp=71–74}} ان کان پوءِ سڪندر اڪثر [[زيوس-آمون]] کي پنهنجو اصل پيءُ سڏڻ لڳو، ۽ سندس وفات کان پوءِ سڪن تي کيس سڱن سان ڏيکاريو ويو، جتي [[آمون جا سڱ]] سندس الوهيت جي علامت بڻيا۔<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> يونانين هن پيغام کي، جيڪو سڀني فرعونن لاءِ هو، هڪ پيشنگوئي طور سمجهيو۔<ref name=":0" /> مصر انهن ڪيترن ئي علائقن مان فقط هڪ هو، جيڪي سڪندر فارسين کان کسي ورتا۔ سيوه جي سفر کان پوءِ سڪندر کي ميمفس ۾ پتاح جي مندر ۾ تاج پارايو ويو۔ ڏسڻ ۾ ائين اچي ٿو ته مصري ماڻهن کي ان ڳالهه ۾ ڪا پريشاني نه هئي ته هو هڪ غيرملڪي هو—۽ نه ئي ان ڳالهه ۾ ته هو تقريباً سڄي حڪومت دوران ملڪ کان ٻاهر رهيو۔<ref name=":0" /> سڪندر فارسين طرفان نظرانداز ڪيل مندرن جي مرمت ڪرائي ۽ مصري ديوتائن لاءِ نوان يادگار وقف ڪيا۔ ڪرنڪ ڀرسان [[لڪسر]] جي مندر ۾ هن مقدس ٻيڙيءَ لاءِ هڪ مزار تعمير ڪرائي۔ مصر ۾ پنهنجي مختصر رهائش دوران هن يوناني نموني تي مالياتي نظام ۾ سڌارا آندا ۽ ملڪ جي فوجي قبضي کي منظم ڪيو، پر 331 ق.م. جي شروعات ۾ هو فارسين جي پويان ايشيا ڏانهن روانو ٿي ويو۔<ref name=":0" /> مصر ۾ رهائش دوران هن [[اسڪنڊريا]] جو بنياد رکيو، جيڪو سندس وفات کان پوءِ [[بطليموسي بادشاهت]] جي خوشحال راڄڌاني بڻيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref> سڪندر جي مرڻ کان پوءِ مصر جو ڪنٽرول [[پٽولمي پهريون]] (لاگوس جو پٽ)، بطليموسي گهراڻي جي باني (305–30 ق.م.) کي مليو۔{{sfn|Chisholm|1911|p=616}} === اسيريا ۽ بابل === {{Further|گاگاميلا جي جنگ}} [[File:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|thumb|''سڪندر جو بابل ۾ داخلا''، [[شارل لو برون]] (1665)|upright=1]] 331 ق.م. ۾ مصر ڇڏڻ کان پوءِ سڪندر اوڀر طرف [[اپر ميسوپوٽيميا]] ۾ [[اخميني اسيريا]] ڏانهن وڌيو (هاڻوڪو اتر [[عراق]]) ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] ۾ دارا کي ٻيهر شڪست ڏني۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a [https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ The archaeology of Alexander the Great: 3. Babylonian Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915093455/https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ |date=15 September 2025 }}</ref> دارا هڪ ڀيرو ٻيهر ميدان مان ڀڄي ويو ۽ سڪندر هن جو تعاقب [[اربل|اربيلا]] تائين ڪيو۔ گاگاميلا ٻنهي جي وچ ۾ آخري ۽ فيصلاڪن مقابلو ثابت ٿيو۔<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C |title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power |year= 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42518-8|access-date=5 September 2020}}</ref> دارا جبلن ڏانهن ڀڄي [[ايڪباتانا]] (اڄ جو [[همدان]]) هليو ويو، جڏهن ته سڪندر [[بابل]] تي قبضو ڪري ورتو۔<ref name="AIII16" /> [[بابلي فلڪياتي ڊائريون]] ٻڌائن ٿيون ته "دنيا جي بادشاهه، سڪندر" شهر ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ بابل جي ماڻهن ڏانهن پنهنجا نمائندا هن پيغام سان موڪليا: "مان اوهان جي گهرن ۾ داخل نه ٿيندس"۔<ref>{{Cite web |title=A contemporary account of the battle of Gaugamela |url=https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155458/https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=16 July 2021 |website=Livius.org}}</ref> === فارس === {{Further|فارسي در جي جنگ}} [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|هاڻوڪي [[ايران]] ۾ [[فارسي در]] جو هنڌ؛ هيءَ رستو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو۔]] بابل مان سڪندر [[سوسا]] ويو، جيڪا [[اخميني]] راڄڌانين مان هڪ هئي، ۽ اتان جو خزانو پنهنجي قبضي ۾ ورتو۔<ref name="AIII16" /> هن پنهنجي فوج جو وڏو حصو فارسي [[شاهي شاهراهه]] وسيلي فارس جي رسمي راڄڌاني [[پرسپولس]] ڏانهن موڪليو۔ سڪندر پاڻ چونڊيل فوج سان شهر ڏانهن سڌي رستي تي ويو۔ پوءِ هن [[فارسي در]] جي لنگهه تي حملو ڪيو (هاڻوڪن [[زاگروس جبلن]] ۾)، جنهن کي [[آريوبارزانيس (پرسس جو ستراپ)|آريوبارزانيس]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ فارسي فوج بند ڪري ويٺي هئي، ۽ پوءِ پرسپولس ڏانهن جلدي وڌيو ته جيئن اتان جو لشڪر خزانو لٽي نه سگهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> پرسپولس ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڪندر پنهنجن سپاهين کي ڪيترن ڏينهن تائين شهر لٽڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> سڪندر پنج مهينا پرسپولس ۾ رهيو۔{{sfn|Morkot|1996|p=121}} سندس قيام دوران [[زيرڪسيس پهريون]] جي اوڀرئين محل ۾ باهه لڳي ۽ پوءِ اها سڄي شهر ۾ پکڙجي ويئي۔ ممڪن سببن ۾ نشي جي حالت ۾ پيش آيل حادثو يا [[يوناني-فارسي جنگيون|ٻي فارسي جنگ]] دوران زيرڪسيس طرفان [[اٿينس جو اڪروپولس]] ساڙڻ جو سوچي سمجهي ورتل بدلو شامل آهن؛{{sfn|Hammond|1983|pp=72–73}} [[پلوتارخ]] ۽ [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] دعويٰ ڪن ٿا ته سڪندر جي ساٿي، [[هتيئرا]] [[ٿائيس]]، باهه کي هوا ڏني ۽ ان کي شروع ڪرايو۔ شهر کي سڙندي ڏسندي ئي سڪندر پنهنجي فيصلي تي پڇتائڻ لڳو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}}<ref>{{cite book |last1=Freeman |first1=Philip |title=Alexander the Great |date=2011 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=978-1-4391-9328-0 |page=213 |url=https://books.google.com/books?id=v550aeZcGowC&pg=PA213 |access-date=21 November 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction |date=2010 |orig-year=1974 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-15445-9 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=6wl0xMQCW40C&pg=PA109 |access-date=21 November 2017}}</ref> [[پلوتارخ]] لکي ٿو ته هن پنهنجن ماڻهن کي باهيون وسائڻ جو حڪم ڏنو،{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پر اُن وقت تائين شعلن شهر جي گهڻي حصي ۾ پکڙجي چڪا هئا۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] جو چوڻ آهي ته سڪندر ايندڙ صبح کان اڳ پنهنجي فيصلي تي پڇتايو ئي نه هو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پلوتارخ هڪ روايت بيان ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر ڪجهه دير لاءِ بيهي زيرڪسيس جي ڪريل مجسمي سان اهڙي طرح ڳالهائي ٿو ڄڻ اهو زندهه ماڻهو هجي: {{blockquote|ڇا مان توکي اتي پيل ڇڏي اڳتي نڪري وڃان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون يونان خلاف مهمون کڻي آيو هئين، يا مان توکي ٻيهر بيهارڻ جو حڪم ڏيان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون ٻين پاسن کان وڏي همت ۽ سٺن وصفن وارو هئين؟<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy: A Biography |first=John Maxwell |last=O'Brien |publisher=Psychology Press |date=1994 |page=[https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104 104] |isbn=978-0-415-10617-7 |url=https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104}}</ref>}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] r3xku2pdey1r486rmzsh810rcyd83jq 371287 371286 2026-04-13T15:08:19Z Intisar Ali 8681 371287 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سڪندر اعظم | title = [[باسيليئس]] | image = Alexander Mosaic detail of Alexander the Great (3x4 cropped).jpg | caption = ''[[سڪندر موزائيڪ]]'' مان تفصيل (تقريباً 120–100 قبل مسيح) | succession = [[مقدونيا جو بادشاهه]] | reign = آڪٽوبر 336 – جون 323 قبل مسيح | predecessor = [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] | successor = [[فلپ ٽيون مقدوني|فلپ ٽيون]] | succession2 = [[هيجمون]]، [[ڪورنتھين اتحاد]] جو اڳواڻ، [[اسٽريٽيگوس]] [[آٽوڪريٽر]] [[قديم يونان|يونان]] جو | reign2 = 336–323 قبل مسيح | predecessor2 = فلپ ٻيون | successor2 = [[ڊيميٽريئس پهريون مقدوني|ڊيميٽريئس پهريون]] | succession3 = [[مصر جا فرعون|مصر جو فرعون]] | reign3 = 332–323 قبل مسيح | predecessor3 = [[دارا ٽيون]] | successor3 = فلپ ٽيون | succession4 = [[فارس جو بادشاهه]] | reign4 = 330–323 قبل مسيح | predecessor4 = دارا ٽيون | successor4 = فلپ ٽيون | full name = | spouse = {{hlist|[[روڪسانا]]|[[اسٽيٽائرا]]|[[پارسٽيس ٻيون]]}} | issue = 3، جن ۾ * [[سڪندر چوٿون مقدوني|سڪندر چوٿون]] * [[هيراڪليس مقدوني|هيراڪليس]] | native_lang1 = [[قديم يوناني]] | native_lang1_name1 = {{lang|grc|Ἀλέξανδρος}} | house = [[ارگيڊ]] | house-type = خاندان | father = [[فلپ ٻيون مقدوني]] | mother = [[اولمپياس|اولمپياس ايپيرس]] | birth_date = 20 يا 21 جولاءِ 356 قبل مسيح | birth_place = [[پيلا]]، [[مقدونيا]] | death_date = 10 يا 11 جون 323 قبل مسيح (عمر 32 سال) | death_place = [[بابل]]، [[مقدوني سلطنت]] | religion = [[قديم يوناني مذهب]] }}{{Alexander the Great series}} '''سڪندر ٽيون مقدوني''' ({{lang|grc|Ἀλέξανδρος|اليگزانڊروس}}؛ 20/21 جولاءِ 356 قبل مسيح – 10/11 جون 323 قبل مسيح)، جنهن کي عام طور '''سڪندر اعظم''' چيو ويندو آهي، [[قديم يونان]] جي بادشاهت [[مقدونيا]] جو بادشاهه هو۔ هن 336 قبل مسيح ۾ پنهنجي پيءُ [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] کان 20 ورهين جي عمر ۾ تخت سنڀاليو ۽ پنهنجي راڄ جو گهڻو حصو فوجي مهمن ۾ گذاريو، جيڪي [[ايشيا]] ۽ [[قديم مصر]] تائين پکڙيل هيون۔ 30 ورهين جي عمر تائين هن تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ قائم ڪئي، جيڪا [[يونان]] کان وٺي اتر-اولھ [[هندستان]] تائين پکڙيل هئي۔ هو جنگ ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي ۽ کيس تاريخ جي سڀ کان عظيم فوجي اڳواڻن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ سڪندر جو جنم [[پيلا]] ۾ ٿيو، جتي هن کي فلسفي [[ارسطو]] 16 ورهين جي عمر تائين تعليم ڏني۔ 335 قبل مسيح ۾، تخت سنڀالڻ کان ٿوري ئي وقت پوءِ، هن [[بالڪان مهم]] شروع ڪئي ۽ [[ٿريس]] ۽ [[ايليريا]] تي ڪنٽرول بحال ڪيو، پوءِ [[ٿيبيس]] شهر تي حملو ڪيو، جيڪو بعد ۾ تباهه ڪيو ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر [[ڪورنتھين اتحاد]] جي اڳواڻي سنڀالي۔ سڀني يونانين جي اڳواڻي حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن 334 قبل مسيح ۾ [[فارس جي اخميني سلطنت]] تي حملو ڪيو ۽ ڏهه ورهين تائين مهمون جاري رکيون۔ [[ايشيا صغير]] تي قبضي ۽ اهم جنگين، جهڙوڪ [[ايسس جي جنگ]] ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] کان پوءِ، اخميني سلطنت جي طاقت ٽٽي وئي۔ هن [[دارا ٽيون]] کي شڪست ڏئي سڄي فارس تي قبضو ڪيو۔ فارس جي زوال کان پوءِ، [[مقدوني سلطنت]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] کان وٺي [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙجي وئي۔ سڪندر دنيا جي آخري حدن تائين پهچڻ چاهيو ۽ 326 قبل مسيح ۾ هندستان تي حملو ڪيو، جتي هن [[پورس]] کي [[هائيڊاسپس جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني۔ پر فوجي بغاوت سبب کيس [[بياس درياهه]] وٽ واپس موٽڻو پيو۔ هو 323 قبل مسيح ۾ [[بابل]] ۾ وفات ڪري ويو، جتي هو پنهنجي سلطنت جي راڄڌاني ٺاهڻ جو ارادو رکندو هو۔ سندس وفات کان پوءِ [[ڊيادوخي جون جنگيون]] شروع ٿيون، جنهن سان مقدوني سلطنت ٽٽي وئي۔ سڪندر جي وفات کي [[هلينستي دور]] جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو۔ سندس فتحن ذريعي ثقافتي ميل جول پيدا ٿيو، جنهن مان [[يوناني-بدھ مت]] ۽ [[هلينستي يهوديت]] جهڙا رجحان پيدا ٿيا۔ سڪندر ويهن کان وڌيڪ شهر قائم ڪيا، جن مان سڀ کان مشهور [[اليگزينڊريا]] (مصر ۾) آهي۔ سندس اثر سبب يوناني ثقافت پوري دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ هلينستي تهذيب هڪ وڏي طاقت بڻجي وئي، جيڪا [[هندستاني برصغير]] تائين اثرانداز ٿي۔ بعد ۾ هي اثر [[رومي سلطنت]] ذريعي جديد [[مغربي ثقافت]] تائين پهتو۔ [[يوناني ٻولي]] ان دور ۾ هڪ عام رابطي جي ٻولي بڻجي وئي ۽ [[بازنطيني سلطنت]] تائين غالب رهي۔ سڪندر هڪ افسانوي هيرو بڻجي ويو، جيڪو [[اڪيليس]] وانگر يوناني ۽ ٻين ثقافتن جي روايتن ۾ اهم حيثيت رکي ٿو۔ سندس فوجي حڪمت عمليون اڄ به دنيا جي فوجي ادارن ۾ پڙهايون وڃن ٿيون۔ سندس ڪارنامن تي ٻڌل قصا ٽين صدي ۾ ''[[سڪندر رومانس]]'' جي صورت ۾ گڏ ڪيا ويا، جيڪي دنيا جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيا ۽ انتهائي مقبول ٿيا۔ '''سڪندر اعظم''' يونان جو عظيم ۽ نوجوان بادشاهه، دنيا جي گهڻي ڀاڱي تي فتح حاصل ڪندڙ جنهنکي اسين سڪندر اعظم جي نالي سان سڃاڻيندا آهيون، اڄ کان لڳ ڀڳ اڍائي هزار سال اڳ جي هن اڳواڻ کي ڪي تاريخدان عظيم ۽ انصاف پسند حڪمران چوندا آهن تي ڪي وري کيس دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڌاڙيل به چوندا آهن. سندس لشڪر جنهن پاسي به منهن ڪندو هو ته کين فتح نصيب ٿيندي هئي، پر جڏهن [[هماليا]] جي ٽڪر تان [[سنڌو درياھ]] جو ڪپر وٺي هيٺ لٿو ته سندس مقابلو ٿيو هند سنڌ جي [[پورس|راجا پورس]] سان، جنهن ۾ کيس تمام گهڻو نقصان ٿيو، سندس ڪيترائي ساٿي جنرل مري ويا ۽ هو پاڻ به زخمي ٿيو، جنهن کانپوءِ سندس لشڪر فيصلو ڪيو ته هاڻ کين واپس گهرن ڏانهن ورڻ گهرجي.<ref>{{حوالو ويب|url=http://sindhsalamat.com/threads/12008|title=سڪندر اعظم|date=11-04-2011|accessdate=15-04-2018|website=سنڌسلامت|publisher=|last=|first=}}</ref> == شروعاتي زندگي == === نسل ۽ ٻالڪپڻ === [[File:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|[[پيلا]]، [[يونان]] جو آثار قديمه وارو هنڌ، جتي سڪندر پيدا ٿيو]] '''سڪندر ٽيون مقدوني''' جو جنم [[پيلا]]، جيڪو [[مقدونيا جي بادشاهت]] جي راڄڌاني هو،<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |url=https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559 |page=xxxiii |year=1970 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07165-0}}</ref> قديم يوناني مهيني [[هيڪاٽومبائيون]] جي ڇهين ڏينهن ٿيو، جيڪو تقريباً 20 جولاءِ 356 قبل مسيح سان مطابقت رکي ٿو (جيتوڻيڪ صحيح تاريخ غير يقيني آهي)۔<ref>Plutarch, ''Life of Alexander'' 3.5</ref> هو [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو پٽ هو، جيڪو [[ارگيڊ]] گهراڻي مان هو، ۽ سندس چوٿين زال [[اولمپياس]] (جيڪا [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[نيئوپٽوليمس پهريون]] جي ڌيءُ هئي)۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=10}}</ref> فلپ جي ڪيترين زالن مان اولمپياس ڪجهه عرصي لاءِ سڀ کان اهم زال هئي، خاص طور ان ڪري جو هن سڪندر کي جنم ڏنو۔ سڪندر جي جنم ۽ ٻالڪپڻ بابت ڪيترائي افسانا پڻ موجود آهن۔ قديم يوناني سوانح نگار [[پلوٽارخ]] مطابق، سندس ماءُ اولمپياس خواب ڏٺو ته سندس رحم تي بجلي ڪري پئي، جنهن مان باهه پکڙجي وئي۔ ڪجهه بيانن مطابق فلپ پڻ خواب ۾ ڏٺو ته هن پنهنجي زال جي رحم کي هڪ شينهن جي نشان سان مهر ڪيو۔ انهن خوابن جي مختلف تشريحون ڪيون ويون، جن مان ڪي ٻڌائن ٿيون ته سڪندر کي خدائي نسبت ڏني وئي هئي۔ سڪندر جي ڄمڻ واري ڏينهن، فلپ [[پوٽيديا]] شهر تي گهيرو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو، ۽ ساڳئي وقت کيس خبر ملي ته سندس جنرل [[پارمينيون]] دشمن فوجن کي شڪست ڏني ۽ سندس گهوڙا [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] ۾ ڪامياب ٿيا۔ اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته ان ڏينهن [[ايفيسس]] ۾ [[آرٽيمس جو مندر]]، جيڪو دنيا جي ست عجوبن مان هڪ هو، ساڙي ويو، جنهن بابت چيو ويو ته ديوي آرٽيمس سڪندر جي جنم ۾ مصروف هئي۔ ننڍپڻ ۾ سڪندر جي پرورش هڪ دايي [[لانيڪي]] ڪئي، جيڪا سندس مستقبل جي جنرل [[ڪليٽس ڪارو]] جي ڀيڻ هئي۔ بعد ۾ هن کي سندس مائٽ [[ليونيداس ايپيرس]] ۽ [[ليسيميڪس اڪارنانيا]] تعليم ڏني۔ هن مقدوني اميرن جي طريقي مطابق تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ پڙهڻ، موسيقي، گھوڙي سواري، جنگي هنر ۽ شڪار شامل هئا۔ جڏهن سڪندر ڏهن ورهين جو هو، ته [[ٿيسالي]] مان هڪ واپاري فلپ وٽ هڪ گهوڙو آندو، جيڪو ڪنهن کان به سنڀاليو نه پئي ويو۔ سڪندر اهو محسوس ڪيو ته گهوڙو پنهنجي پاڇي کان ڊڄي ٿو، ۽ هن ان کي قابو ڪيو۔ فلپ پنهنجي پٽ جي بهادري تي خوش ٿي چيو: "پٽ، تنهنجي لاءِ مقدونيا ننڍي آهي، توکي وڏي بادشاهت گهرجي۔" سڪندر ان گهوڙي جو نالو [[بوسيفالس]] رکيو، جنهن بعد ۾ هن سان گڏ هندستان تائين سفر ڪيو۔ === تعليم === جڏهن سڪندر 13 ورهين جو ٿيو، ته فلپ هن لاءِ استاد ڳولڻ شروع ڪيو ۽ آخرڪار فلسفي [[ارسطو]] کي چونڊيو۔ هن لاءِ [[ميزا]] ۾ هڪ تعليمي مرڪز قائم ڪيو ويو۔ ارسطو کيس طب، فلسفو، اخلاق، مذهب، منطق ۽ فنون سيکاريا۔ سڪندر کي خاص طور [[هومر]] جي ڪتاب ''[[ايلياد]]'' سان گهڻو شوق ٿيو، جنهن جي هڪ نقل هو پنهنجي مهمن ۾ ساڻ کڻندو هو۔ هو [[يوريپيڊس]] جا اشعار به ياد کان ٻڌائي سگهندو هو۔ سندس ساٿي شاگردن ۾ [[پٽولمي پهريون سوتر]]، [[هيفيسٽين]] ۽ [[ڪاسنڊر]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس ويجها ساٿي ۽ جنرل بڻيا۔ انهن کي گڏجي "ساٿي" چيو ويندو هو۔ سڪندر پنهنجي نوجواني ۾ فارسي جلاوطن ماڻهن سان به مليو، جن ۾ [[ارٽابازوس ٻيون]]، سندس ڌيءُ [[بارسين]]، ۽ [[امميناپيس]] شامل هئا، جيڪي بعد ۾ سندس انتظاميه جو حصو بڻيا۔ انهن لاڳاپن سبب مقدوني درٻار کي فارسي معاملن بابت گهڻي ڄاڻ ملي۔ [[سوڊا]] مطابق [[انڪسيمينس لامپساڪس]] پڻ سڪندر جو استاد هو ۽ هن سندس مهمن ۾ به ساڻس گڏ رهيو۔ == فلپ ٻئي جو وارث == === مقدونيا ۾ نائبي حڪومت ۽ عروج === {{Main|فلپ ٻيون مقدوني|مقدونيا جو عروج}} {{further|مقدونيا جي تاريخ (قديم بادشاهت)}} [[File:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[فلپ ٻيون مقدوني]]، سڪندر جو پيءُ]] 16 ورهين جي عمر ۾ سڪندر جي تعليم [[ارسطو]] وٽ مڪمل ٿي۔ ان دوران [[فلپ ٻيون مقدوني]] اتر ۾ [[ٿريس]] جي خلاف جنگ ۾ مصروف هو، جنهن سبب سڪندر کي [[نائب حڪمران]] ۽ وارث طور حڪومت سنڀالڻي پئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=188}} فلپ جي غيرحاضري ۾ [[ميدي]] قبيلي بغاوت ڪئي، جنهن کي سڪندر جلد ئي شڪست ڏئي علائقي مان ڪڍي ڇڏيو۔ ان علائقي ۾ هڪ نئون شهر قائم ڪيو ويو، جنهن جو نالو [[اليگزينڊروپولس ميڊيڪا]] رکيو ويو۔ فلپ جي واپسي کان پوءِ، سڪندر کي هڪ ننڍڙي فوج سان ڏکڻ [[ٿريس]] ۾ بغاوتون ختم ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو۔ [[پيرنٿس]] شهر خلاف مهم دوران، سڪندر مبينا طور پنهنجي پيءُ جي جان بچائي۔ ان دوران [[امفيسا]] شهر [[اپولو]] جي مقدس زمين تي قبضي ڪرڻ لڳو، جنهن فلپ کي يوناني معاملن ۾ مداخلت جو موقعو ڏنو۔ جڏهن فلپ ٿريس ۾ مصروف هو، سڪندر کي ڏکڻ يونان لاءِ فوج گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو۔ ٻين يوناني رياستن جي مداخلت کان بچڻ لاءِ، سڪندر ظاهر ڪيو ته هو [[ايليريا]] تي حملو ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو آهي۔ انهيءَ افراتفري ۾ [[ايليريائي]]ن مقدونيا تي حملو ڪيو، پر سڪندر کين شڪست ڏئي موٽائي ڇڏيو۔{{sfn|Renault|2001|pp=47–49}} 338 قبل مسيح ۾ فلپ ۽ سندس فوج سڪندر سان گڏجي ڏکڻ طرف وڌيا ۽ [[ٿرموپائلي]] تي قبضو ڪيو۔ پوءِ هو [[اليٽيا]] تائين پهتا، جيڪا [[اٿينس]] ۽ [[ٿيبيس]] کان ٿوري مفاصلي تي هئي۔ [[ڊيموسٿينيس]] جي اڳواڻي ۾ اٿينين ٿيبيس سان اتحاد ڪيو۔ فلپ ۽ اٿينس ٻنهي ٿيبيس کي پنهنجي طرف آڻڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اٿينس ڪامياب ٿيو۔{{harvnb|Renault|2001|pp=50–51}} فلپ پوءِ [[امفيسا]] تي حملو ڪيو ۽ شهر کي شڪست ڏئي پنهنجي قبضي ۾ آندو، پوءِ هن آخري ڀيرو اٿينس ۽ ٿيبيس کي صلح جي آڇ ڪئي، جيڪا ٻنهي رد ڪئي۔{{harvnb|Renault|2001|p=51}} [[File:Battle of Chaeronea, 338 BC.png|thumb|[[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] جو نقشو]] جڏهن فلپ ڏکڻ طرف وڌيو، ته سندس مخالفن کيس [[چيرونيا]] وٽ روڪيو۔ [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ فلپ ساڄي پاسو سنڀاليو ۽ سڪندر کاٻي پاسو۔ ٻنهي ڌرين وچ ۾ سخت جنگ ٿي۔ فلپ حڪمت عملي سان پوئتي هٽڻ جو حڪم ڏنو، جنهن سبب اٿينين فوج سندن پويان وڌي آئي ۽ سندن قطار ٽٽي وئي۔ سڪندر پهريون هو جنهن ٿيبيس جي قطار ٽوڙي، جنهن کان پوءِ فلپ جي فوج حملو ڪيو ۽ دشمن کي مڪمل طور شڪست ڏني۔ هن فتح کان پوءِ فلپ ۽ سڪندر بغير مزاحمت [[پيلوپونيز]] تائين وڌيا ۽ [[اسپارٽا]] کي ڪمزور ڪري ڇڏيو۔ پوءِ [[قديم ڪورنتھ]] ۾ فلپ هڪ "هلينستي اتحاد" قائم ڪيو، جنهن ۾ گهڻا يوناني شهر شامل هئا (سواءِ اسپارٽا جي)۔ فلپ کي هن اتحاد جو اڳواڻ ([[هيجمون]]) مقرر ڪيو ويو ۽ هن [[فارس جي سلطنت]] تي حملو ڪرڻ جو اعلان ڪيو۔{{sfn|Renault|2001|p=54}} === جلاوطني ۽ واپسي === 338 قبل مسيح ۾ فلپ [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] سان شادي ڪئي، جيڪا سندس جنرل [[اٽالس]] جي ڀاڻيجي هئي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=179}} هن شادي سبب سڪندر جي وارثي حيثيت خطري ۾ پئجي وئي، ڇو⁠تہ ڪليوپيٽرا جو ڪو پٽ مڪمل مقدوني وارث ٿي سگهي ٿو۔ شادي جي دعوت دوران، نشي ۾ ڌت اٽالس دعا ڪئي ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي، جنهن تي سڪندر سخت ناراض ٿيو۔ {{Blockquote| "فلپ جي شادي ۾، جڏهن اٽالس نشي ۾ هو، هن مقدونين کي چيو ته هو ديوتائن کان دعا ڪن ته هن شادي مان هڪ جائز وارث پيدا ٿئي۔ سڪندر ڪاوڙ ۾ اچي پيالو هن ڏانهن اڇلايو ۽ چيو: 'ڇا مان ناجائز آهيان؟' فلپ تلوار کڻي سڪندر تي حملو ڪرڻ چاهيو، پر هو پاڻ ڪري پيو۔ سڪندر طنزيه چيو: 'هي اهو ماڻهو آهي جيڪو يورپ کان ايشيا تائين وڃڻ ٿو چاهي، پر هڪ ڪرسي کان ٻي ڪرسي تائين به نٿو وڃي سگهي'۔" }} 337 قبل مسيح ۾، سڪندر پنهنجي ماءُ سان گڏ مقدونيا ڇڏي ويو ۽ کيس [[ايپيرس]] جي بادشاهه [[سڪندر پهريون ايپيرس]] وٽ ڇڏيو، پوءِ پاڻ [[ايليريا]] هليو ويو، جتي هن هڪ ايليريائي بادشاهه وٽ پناهه ورتي۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=180}} ڇهه مهينا پوءِ، [[ڊيمارٽس]] جي ڪوششن سان پيءُ ۽ پٽ ۾ صلح ٿي ۽ سڪندر واپس مقدونيا آيو۔ اڳئين سال، [[ڪاريا]] جي [[ستراپ]] [[پڪسودارس]] پنهنجي ڌيءُ جي شادي سڪندر جي ويڳي ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] سان ڪرڻ چاهي۔ سڪندر جي ماءُ ۽ دوستن کي شڪ ٿيو ته فلپ کيس وارث بڻائڻ چاهي ٿو، جنهن تي سڪندر پاڻ شادي جي پيشڪش ڪئي۔ فلپ ان ڳالهه تي ناراض ٿيو ۽ سڪندر کي ڇنڊو ڏنو۔ هن سڪندر جي ڪجهه دوستن، جهڙوڪ [[هارپالس]]، [[نئارڪس]]، [[پٽولمي]] ۽ [[ايريجيوس]] کي جلاوطن ڪيو ۽ پيغام رساں کي گرفتار ڪرايو۔<ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=27}}</ref> == مقدونيا جو بادشاهه == === تخت نشيني === {{Further|مقدونيا جي حڪومت (قديم بادشاهت)}} [[File:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|upright=1|پوسانياس طرفان [[فلپ ٻيون مقدوني]] جو قتل]] قديم مقدوني مهيني [[ديوس]] جي 24هين ڏينهن (جيڪو غالباً 25 آڪٽوبر 336 قبل مسيح سان لاڳاپيل آهي)،<ref>{{Cite journal |last=Hammond |first=N. G. L. |date=1992 |title=The Regnal Years of Philip and Alexander |journal=Greek, Roman, and Byzantine Studies |volume=33 |pages=355–373}}</ref> جڏهن [[ايگائي]] (اڄ جي [[ويرگينا]]) ۾ پنهنجي ڌيءَ [[ڪليوپيٽرا مقدوني]] جي شادي [[سڪندر پهريون ايپيرس]] سان ٿي رهي هئي، تڏهن فلپ کي سندس محافظن جي ڪپتان [[پوسانياس اوريستس]] قتل ڪري ڇڏيو۔ چيو وڃي ٿو ته پوسانياس فلپ جو محبوب پڻ هو۔ پوسانياس ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر پير ڦسلڻ سبب مارجي ويو، ۽ سڪندر جي ساٿين [[پرديڪاس]] ۽ [[ليونناٽس]] پڻ هن جي پويان هئا۔ سڪندر کي 20 ورهين جي عمر ۾ فوراً اميرن ۽ فوج طرفان بادشاهه قرار ڏنو ويو۔ === اقتدار جي مضبوطي === سڪندر پنهنجي حڪومت جي شروعات ۾ تخت لاءِ امڪاني حريفن کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو۔ هن پنهنجي سؤٽ [[اميٽاس چوٿون]] کي قتل ڪرايو۔ هن [[لينڪيسٽس]] علائقي جا ٻه شهزاده به قتل ڪرايا، جڏهن ته ٽئين [[سڪندر لينڪيسٽس]] کي بچايو۔ سندس ماءُ [[اولمپياس]]، [[ڪليوپيٽرا يوريڊائيس]] ۽ سندس ڌيءَ کي جيئرو ساڙي ڇڏيو، جنهن تي سڪندر ناراض ٿيو۔ سڪندر [[اٽالس]] کي به قتل ڪرائڻ جو حڪم ڏنو، جيڪو ايشيا صغير ۾ فوج جو اڳواڻ هو ۽ ڪليوپيٽرا جو چاچو پڻ هو۔ اٽالس [[ڊيموسٿينيس]] سان رابطو ڪري رهيو هو، جنهن ڪري سڪندر کيس خطرو سمجهيو۔ سڪندر پنهنجي اڌ ڀاءُ [[فلپ ارهاڊائيوس]] کي زنده ڇڏيو، جيڪو ذهني طور ڪمزور هو، شايد زهر ڏيڻ سبب۔{{sfn|McCarty|2004|pp=30–31}} فلپ جي موت جي خبر تي ڪيترين رياستن بغاوت ڪئي، جن ۾ [[ٿيبيس]]، [[اٿينس]]، [[ٿيسالي]] ۽ اتر جا ٿريسي قبائل شامل هئا۔ سڪندر فوراً ڪارروائي ڪئي ۽ 3000 گھوڙيسوارن سان ڏکڻ طرف وڌيو۔ [[ٿيسالي]] ۾ هن دشمن فوج کي [[اولمپس جبل]] ۽ [[اوسا جبل]] جي وچ ۾ روڪيو، پوءِ جبل پار ڪري دشمن کي پٺتي کان گهيرو ڪيو، جنهن سبب ٿيسالي وارن هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ سندس فوج ۾ شامل ٿي ويا۔ سڪندر پوءِ [[ٿرموپائلي]] پهتو، جتي کيس [[امفڪٽيونيڪ اتحاد]] جو اڳواڻ تسليم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[ڪورنتھ]] ويو۔ اٿينس صلح گهري ۽ سڪندر بغاوت ڪندڙن کي معاف ڪيو۔ اتي سندس ملاقات فلسفي [[ڊيوجينيس ڪينڪ]] سان ٿي، جنهن سڪندر کي چيو ته "ٿورو پري ٿيو، تون سج کي روڪي رهيو آهين"، جنهن تي سڪندر چيو: "جيڪڏهن مان سڪندر نه هجان ها، ته مان ڊيوجينيس ٿيڻ چاهيان ها۔" ڪورنتھ ۾ سڪندر کي ''هيجمون'' جو لقب ڏنو ويو ۽ فارس خلاف جنگ جي اڳواڻي سونپي وئي۔ ان دوران هن کي ٿريسي بغاوت جي خبر پڻ ملي۔ === بالڪان مهم === {{Main|سڪندر اعظم جي بالڪان مهم}} [[File:The Macedonian phalanx counter-attacks during the battle of the carts.jpg|thumb|مقدوني فالنڪس جي ٿريسين خلاف جنگ]] 335 قبل مسيح ۾، ايشيا وڃڻ کان اڳ، سڪندر پنهنجي اترين سرحدن کي محفوظ ڪرڻ چاهيو۔ هن [[امفيپولس]] کان شروع ڪري اوڀر طرف وڌيو ۽ [[هيمس جبل]] وٽ ٿريسي فوج کي شڪست ڏني۔ پوءِ هن [[ٽريبالي]] قبيلي کي [[ليگينس درياهه]] وٽ شڪست ڏني۔ سڪندر پوءِ [[ڊينوب درياهه]] تائين پهتو ۽ [[گيتائي]] قبيلي تي رات جو حملو ڪري کين شڪست ڏني۔ ان کان پوءِ هن [[ايليريا]] ۾ بغاوت ڪندڙ اڳواڻن [[ڪليٽس]] ۽ [[گلاوڪيس]] کي به شڪست ڏئي ڀڄڻ تي مجبور ڪيو، ۽ اهڙي طرح پنهنجي سرحدن کي محفوظ ڪيو۔ === ٿيبيس جي تباهي === جڏهن سڪندر اتر ۾ مصروف هو، [[ٿيبيس]] ۽ [[اٿينس]] ٻيهر بغاوت ڪئي۔ سڪندر فوراً ڏکڻ طرف موٽيو۔ ٻين شهرن جي برعڪس، ٿيبيس مزاحمت ڪئي، پر سڪندر [[ٿيبيس جي جنگ]] ۾ شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان جي زمين ٻين بوئٽين شهرن ۾ ورهائي ڇڏي۔ ٿيبيس جي تباهي کان پوءِ اٿينس خوفزده ٿي ويو ۽ سڄو يونان عارضي طور پرامن ٿي ويو۔ ان کان پوءِ سڪندر ايشيا جي مهم لاءِ روانو ٿيو ۽ [[انٽيپيٽر]] کي نائب حڪمران مقرر ڪيو۔ == فارس جي سلطنت جي فتح == {{Main|سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب}} === حڪمت عملي === {{Main|سڪندر اعظم جون فوجي حڪمت عمليون#اعليٰ حڪمت عملي}} فارس تي سڪندر جي حملي کي مجموعي طور جنگ هلائڻ جي "حڪمت عملي واري لڪير" جو هڪ اعليٰ مثال قرار ڏنو ويو آهي، يعني اهڙي لڪير جيڪا ڪارروائين کي هڪ منطقي زنجير ذريعي هڪ مڪمل مجموعي ۾ ڳنڍي ٿي۔ پنهنجي ڪتاب: اسٽريٽجي (حڪمت عملي) ''Strategy'' ۾ سوويت فوجي آفيسر ۽ نظريه دان [[اليگزينڊر سويچن]]، سڪندر جي حڪمت عمليءَ وارن مرحلن کي بيان ڪيو آهي۔ يوناني بنياد ۽ بالڪان کي پنهنجن سياسي مخالفن کي زير ڪرڻ کان پوءِ محفوظ ڪرڻ ۽ فارسي ٻيڙيءَ جي اڏن ۽ رسد وارن سڀني آفرو-ايشيائي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪري پنهنجي فوج جي پٺڀرائي کي محفوظ بڻائڻ کان پوءِ، سڪندر سڌو سنئون فارسين سان مهاڏو اٽڪايو۔ سويچن لکي ٿو ته اهڙي طرح هن دشمن جي علائقي جي گهراين ۾ ڪارروائي ڪندڙ فوج لاءِ دائمي مسئلو هڪ "مثالي نموني" سان حل ڪيو۔<ref name=svechin>{{cite book |last= Svechin|first=Alexander |author-link=Alexander Svechin|date=1991|orig-date=1927|editor-last=Lee|editor-first=Kent D.|title=Strategy|publisher=East View Information Services|page=263 |chapter=Combining Operations for Achieving the ultimate Goal of the War|isbn=1-879944-33-2}}</ref> === ايشيا صغير === {{Further|گرينيڪس جي جنگ|هاليڪارناسس جو گهيرو|ميليتس جو گهيرو}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.4|سڪندر جي سلطنت ۽ سندس رستي جو نقشو]] {{Campaigns of Alexander the Great}} {{OSM Location map | coord = {{coord|35|48}} | zoom = 3 | float = right | nolabels = 1 | width = 352 | height = 160 | title = | shapeD = n-circle | shape-colorD = navy | shape-outlineD = white | label-colorD = navy | label-sizeD = 12 | label-posD = left | label-offset-xD = 0 | label-offset-yD = 0 | label1 = پيلا | mark-coord1 = {{coord|40.75|22.52}} | mark-title1 = جنم، جولاءِ 356 ق.م. | mark-description1 = [[پيلا]] ۾ [[مقدونيا (قديم بادشاهت)]] | label-pos1 = top | label-offset-x1 = 10 | label2 = گرينيڪس | mark-coord2 = {{coord|40.32|27.28}} | mark-title2 = [[گرينيڪس جي جنگ]]، مئي 334 ق.م. | mark-description2 = [[گرينيڪس درياهه]] | label-pos2 = right | label-offset-y2 = -10 | label3 = ميليتس | mark-coord3 = {{coord|37.53|27.28}} | mark-title3 = [[ميليتس جو گهيرو]] 334 ق.م.<br>[[هاليڪارناسس جو گهيرو]] 334 ق.م. | mark-description3 = [[ميليتس]] | label-pos3 = right | label-offset-y3 = -10 | label4 = ايسس | mark-coord4 = {{coord|36.75|36.19}} | mark-title4 = [[ايسس جي جنگ]] 334 ق.م. | mark-description4 = [[ايسس (سليسيا)]] | label5 = صور | mark-coord5 = {{coord|33.27|35.2}} | mark-title5 = [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)]] جنوري–جولاءِ 332 ق.م. | mark-description5 = [[صور، لبنان]] | label-offset-x5 = 2 | label-offset-y5 = -2 | label6 = غزا | mark-coord6 = {{coord|31.52|34.45}} | mark-title6 = [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)]] آڪٽوبر 332 ق.م. | mark-description6 = [[غزا شهر]] | label-pos6 = right | label7 = اسڪنڊريا | mark-coord7 = {{coord|31.2|29.92}} | mark-title7 = [[اسڪنڊريا|اسڪنڊريا جو بنياد]] 331 ق.م. | mark-description7 = [[اسڪنڊريا]] | label-pos7 = bottom | label-offset-y7 = -5 | label8 = گاگاميلا | mark-coord8 = {{coord|36.56|43.44}} | mark-title8 = [[گاگاميلا جي جنگ]] 1 آڪٽوبر 331 ق.م. | mark-description8 = [[اربيل]] | label-pos8 = right | label-offset-y8 = -5 | label9 = اوڪسيان | mark-coord9 = {{coord|32.19|48.25}} | mark-title9 = [[اوڪسيان درّي جي جنگ]] ڊسمبر 331 ق.م. | mark-description9 = [[سوسا]] | label-pos9 = right | label-offset-y9 = -10 | label10 = فارسي در | mark-coord10 = {{coord|30.71|51.6}} | mark-title10 = [[فارسي در جي جنگ]] 20 جنوري 330 ق.م. | mark-description10 = [[فارسي در]] | label-pos10 = bottom | label-offset-y10 = -5 | label11 = سائروپولس | mark-coord11 = {{coord|40.28|69.63}} | mark-title11 = [[سائروپولس جو گهيرو]] 329 ق.م.<br>[[جڪسارٽس جي جنگ]] آڪٽوبر 329 ق.م.<br>[[سوغدياني پهاڙي قلعي جو گهيرو]] 327 ق.م. | mark-description11 = [[سائروپولس]] | label-offset-x11 = 2 | label-offset-y11 = -2 | label12 = ڪوفين | mark-coord12 = {{coord|35.2|72.48}} | mark-title12 = [[ڪوفين مهم]] مئي 327 ق.م. – مارچ 326 ق.م. | mark-description12 = [[ڪابل درياهه]] | label-offset-x12 = 2 | label-offset-y12 = -2 | label13 = هائيڊاسپس | mark-coord13 = {{coord|32.83|73.64}} | mark-title13 = [[هائيڊاسپس جي جنگ]] مئي 326 ق.م. | mark-description13 = [[جهلم درياهه]] | label-offset-x13 = 2 | label-offset-y13 = -2 | label14 = ملاوا | mark-coord14 = {{coord|30.7|72.3}} | mark-title14 = [[ماليائي مهم]] نومبر 326 – فيبروري 325 ق.م. | mark-description14 = [[پنجاب]] | label-offset-x14 = 2 | label-offset-y14 = -2 | label15 = بابل | mark-coord15 = {{coord|32.54|44.42}} | mark-title15 = [[سڪندر اعظم جي وفات]] 10 يا 11 جون 323 ق.م. | mark-description15 = [[بابل]] | label-offset-x15 = 20 | label-offset-y15 = -10 }} [[File:Alexander cuts the Gordian Knot.jpg|thumb|upright=1|''سڪندر [[گورڊيائي ڳنڍ]] ڪٽي رهيو آهي''، [[جان-سائمن برٿيليمي]] (1767)]] [[چيرونيا جي جنگ (338 ق.م.)]] ۾ پنهنجي فتح کان پوءِ، [[فلپ ٻيون مقدوني|فلپ ٻيون]] پاڻ کي هڪ اتحاد جو ''هيجمون'' بڻائڻ جو ڪم شروع ڪيو، جنهن بابت [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] موجب ارادو اهو هو ته 480 ق.م. ۾ [[يونان تي ٻي فارسي ڪاهه]] سبب يونانين کي پهتل تڪليفن جو بدلو ورتو وڃي ۽ اولهه ڪناري ۽ ٻيٽن جي يوناني شهرن کي اخميني حڪومت کان آزاد ڪرايو وڃي۔ 336 ق.م. ۾ هن [[پارمينيون]]، [[اميٽاس (اينڊرومينس جو پٽ)|اميٽاس]]، اينڊرومينس، اٽالس ۽ 10,000 سپاهين تي ٻڌل هڪ فوج [[اناطوليا]] ڏانهن موڪلي ته جيئن حملي جي تياري ڪئي وڃي۔<ref name="PB">{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |date=2002 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-120-7 |page=817 |url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA817|access-date=21 February 2019}}</ref><ref name="WH">{{cite book |last1=Heckel |first1=Waldemar |title=Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire |date=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5469-7 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT205|access-date=21 February 2019}}</ref> اناتوليا جي اولهه ڪناري جا يوناني شهر بغاوت ڪري بيٺا، پر پوءِ فلپ جي قتل ۽ سندس نوجوان پٽ سڪندر جي تخت نشيني جي خبر اچي ويئي۔ فلپ جي موت سبب مقدوني فوج جو حوصلو هيٺ ٿي ويو ۽ پوءِ [[ميئنڊر تي ميگنيشيا]] ڀرسان اخميني فوجن هٿان، جيڪي [[ميمنون آف روڊس]] جي اڳواڻي ۾ هيون، شڪست کاڌائون۔<ref name="PB" /><ref name="WH" /> فلپ ٻئي جي حملي واري منصوبي کي سنڀاليندي، سڪندر جي فوج 334 ق.م. ۾ [[هيلسپونٽ]] پار ڪيو۔ هن وٽ لڳ ڀڳ 48,100 پيادا، 6,100 گهوڙيسوار ۽ 120 جهازن جو ٻيڙو هو، جنهن جي عملن جو انگ 38,000 هو، ۽ اهي مقدونيا، مختلف يوناني شهري رياستن، ڀاڙيتن، ۽ [[ٿريس]]، [[پايونيا]] ۽ [[ايليريا]] مان گڏ ڪيل جاگيرداري سپاهين تي مشتمل هئا۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11}}</ref>{{Cref2|i}} هن ايشيا جي مٽيءَ ۾ ڀالو اڇلائي اهو ظاهر ڪيو ته هو سڄي فارسي سلطنت فتح ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو، ۽ چيو ته هو ايشيا کي ديوتائن جي ڏنل تحفي طور قبول ڪري ٿو۔ اهو پڻ سندس جنگي جوش جو اظهار هو، جيڪو سندس پيءُ جي سفارتڪاريءَ واري پسند کان مختلف هو۔{{sfn|Roisman|Worthington|2010|p=192}} [[گرينيڪس جي جنگ]] ۾ ابتدائي فتح کان پوءِ، سڪندر فارسي صوبائي راڄڌاني ۽ خزاني [[سارڊس]] جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کي قبول ڪيو؛ پوءِ هو [[آيونيا]] جي ڪناري سان اڳتي وڌيو ۽ شهرن کي خودمختياري ۽ جمهوريت ڏني۔ [[ميليتس]]، جيڪو اخميني فوجن جي قبضي ۾ هو، هڪ نازڪ گهيري واري ڪارروائي گهريو، ڇو ته ويجهي ۾ فارسي بحري فوج موجود هئي۔ ان کان وڌيڪ ڏکڻ ۾، [[ڪاريا]] جي [[هاليڪارناسس]] ۾، سڪندر پنهنجو پهريون وڏي پيماني وارو گهيرو ڪاميابيءَ سان ڪيو ۽ آخرڪار پنهنجن مخالفن، يعني ڀاڙيتي فوج جي اڳواڻ [[ميمنون آف روڊس]] ۽ ڪاريا جي فارسي [[ستراپ]] [[اورونٽوباٽس]] کي سمنڊ وسيلي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref> سڪندر ڪاريا جي حڪومت هيڪاٽومنيڊ گهراڻي جي هڪ فرد [[ايڊا آف ڪاريا|ايڊا]] حوالي ڪئي، جنهن سڪندر کي پنهنجو ورتل پٽ بڻايو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> هاليڪارناسس مان نڪري سڪندر جبلائي [[ليڪيا]] ۽ [[پمفليا]] جي ميدان ۾ ويو ۽ سڀني سامونڊي شهرن تي قبضو ڪري فارسين کي بحري اڏن کان محروم ڪيو۔ پمفليا کان پوءِ ڪناري تي ڪي وڏا بندر نه هئا، تنهنڪري سڪندر اندروني علائقن ڏانهن مڙيو۔ [[ٽرميسوس]] وٽ سڪندر [[پسيديه]] جي شهر کي جهڪايو، پر ان تي سڌو حملو نه ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> قديم فرگيه جي راڄڌاني [[گورڊيئم]] ۾ سڪندر هن وقت تائين نه کُلندڙ [[گورڊيائي ڳنڍ]] کي "کولي" ڇڏيو، اهو ڪارنامو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته اهو مستقبل جي [[ايشيا صغير|ايشيا]] جي بادشاهه جي انتظار ۾ آهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref> روايت موجب سڪندر چيو ته ڳنڍ ڪيئن کلي ٿي، اهو اهم نه آهي، ۽ پنهنجي تلوار سان ان کي ڪپي ڇڏيو۔<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref> === شام ۽ ليوانت === {{Further|ايسس جي جنگ|صور جو گهيرو (332 ق.م.)}} 333 ق.م. جي بهار ۾ سڪندر [[طورس جبلن]] کي پار ڪري [[سليسيا]] ۾ داخل ٿيو۔ هڪ بيماري سبب ڊگهي وقفي کان پوءِ هو شام ڏانهن وڌيو۔ جيتوڻيڪ دارا جي تمام وڏي فوج هن کي حڪمت عمليءَ سان پوئتي ڇڏيو، پر هو واپس سليسيا ڏانهن موٽيو، جتي هن [[ايسس (سليسيا)|ايسس]] وٽ دارا کي شڪست ڏني۔ دارا جنگ جي ميدان مان ڀڄي ويو، جنهن سان سندس فوج ٽٽي پئي، ۽ هو پنهنجي زال، ٻن ڌيئرن، پنهنجي ماءُ [[سيسيگامبس]] ۽ هڪ وڏو خزانو ڇڏي ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref> هن هڪ [[امن جو معاهدو]] پيش ڪيو جنهن ۾ اڳ ئي وڃايل زمينون ۽ پنهنجي خاندان جي آزاديءَ لاءِ 10,000 [[اٽڪي ٽيلنٽ|ٽيلنٽ]] بطور ڏنڊ شامل هئا۔ سڪندر جواب ڏنو ته هاڻي جڏهن هو ايشيا جو بادشاهه آهي، ته حد بنديون صرف هو پاڻ طئي ڪندو۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of Anabasis of Alexander, by Arrian.|via=Project Gutenberg|access-date=11 January 2018|archive-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326221313/http://www.gutenberg.org/files/46976/46976-h/46976-h.htm|url-status=live}}</ref> ان کان پوءِ سڪندر [[قديم شام]] ۽ [[ليوانت]] جي گهڻي سامونڊي پٽي تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيو۔<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23" /> ايندڙ سال، يعني 332 ق.م. ۾، کيس [[صور، لبنان|صور]] تي حملو ڪرڻو پيو، جنهن کي هن هڪ ڊگهي ۽ ڏکي [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|گهيري]] کان پوءِ فتح ڪيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻائي وڪرو ڪيو ويو۔<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> === مصر === {{Further|غزا جو گهيرو (332 ق.م.)}} [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|thumb|سڪندر جو نالو [[مصري هيروگليف لکت]] ۾ (ساڄي کان کاٻي طرف لکيل)، لڳ ڀڳ 332 ق.م.، مصر۔ [[لوور عجائب گهر]]]] جڏهن سڪندر صور کي تباهه ڪيو ته [[مصر]] ڏانهن ويندڙ رستي جا گهڻا شهر جلدي سندس آڏو جهڪي پيا۔ البت [[غزا شهر|غزا]] ۾ کيس مزاحمت کي منهن ڏيڻو پيو۔ اهو قلعو تمام مضبوط هو ۽ هڪ ٽڪريءَ تي ٺهيل هو، تنهنڪري گهيرو ضروري ٿيو۔ جڏهن "سندس انجنيئرن کيس ٻڌايو ته دڙي جي اوچائيءَ سبب اهو ناممڪن هوندو... ته ان ڳالهه سڪندر کي وڌيڪ همٿايو ته ڪوشش ڪري"۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> ٽن ناڪام حملن کان پوءِ قلعو ڪري پيو، پر ان کان اڳ سڪندر جي ڪلهي ۾ سخت زخم لڳو۔ صور وانگر هتي به فوجي عمر وارن مردن کي قتل ڪيو ويو ۽ عورتن ۽ ٻارن کي غلام بڻايو ويو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> 332 ق.م. جي آخري حصي ۾ سڪندر مصر ۾ داخل ٿيو جتي کيس هڪ نجات ڏيندڙ طور ڏٺو ويو۔<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> اقتدار کي جائز بڻائڻ ۽ فرعونن جي ڊگهي قطار جو وارث تسليم ٿيڻ لاءِ، سڪندر [[ميمفس]] ۾ ديوتائن لاءِ قربانيون ڏنيون ۽ [[قديم ليبيا|ليبيا]] جي ريگستان ۾ [[سيوه نخلستان]] تي واقع [[آمون-را]] جي مشهور غيبي مرڪز تي ويو،<ref name=":0">{{Cite book|last=Strudwick|first=Helen|title=The Encyclopedia of Ancient Egypt|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|year=2006|isbn=978-1-4351-4654-9|location=New York|pages=96–97}}</ref> جتي کيس ديوتا [[آمون]] جو پٽ قرار ڏنو ويو۔{{sfn|Bosworth|1988|pp=71–74}} ان کان پوءِ سڪندر اڪثر [[زيوس-آمون]] کي پنهنجو اصل پيءُ سڏڻ لڳو، ۽ سندس وفات کان پوءِ سڪن تي کيس سڱن سان ڏيکاريو ويو، جتي [[آمون جا سڱ]] سندس الوهيت جي علامت بڻيا۔<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> يونانين هن پيغام کي، جيڪو سڀني فرعونن لاءِ هو، هڪ پيشنگوئي طور سمجهيو۔<ref name=":0" /> مصر انهن ڪيترن ئي علائقن مان فقط هڪ هو، جيڪي سڪندر فارسين کان کسي ورتا۔ سيوه جي سفر کان پوءِ سڪندر کي ميمفس ۾ پتاح جي مندر ۾ تاج پارايو ويو۔ ڏسڻ ۾ ائين اچي ٿو ته مصري ماڻهن کي ان ڳالهه ۾ ڪا پريشاني نه هئي ته هو هڪ غيرملڪي هو—۽ نه ئي ان ڳالهه ۾ ته هو تقريباً سڄي حڪومت دوران ملڪ کان ٻاهر رهيو۔<ref name=":0" /> سڪندر فارسين طرفان نظرانداز ڪيل مندرن جي مرمت ڪرائي ۽ مصري ديوتائن لاءِ نوان يادگار وقف ڪيا۔ ڪرنڪ ڀرسان [[لڪسر]] جي مندر ۾ هن مقدس ٻيڙيءَ لاءِ هڪ مزار تعمير ڪرائي۔ مصر ۾ پنهنجي مختصر رهائش دوران هن يوناني نموني تي مالياتي نظام ۾ سڌارا آندا ۽ ملڪ جي فوجي قبضي کي منظم ڪيو، پر 331 ق.م. جي شروعات ۾ هو فارسين جي پويان ايشيا ڏانهن روانو ٿي ويو۔<ref name=":0" /> مصر ۾ رهائش دوران هن [[اسڪنڊريا]] جو بنياد رکيو، جيڪو سندس وفات کان پوءِ [[بطليموسي بادشاهت]] جي خوشحال راڄڌاني بڻيو۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref> سڪندر جي مرڻ کان پوءِ مصر جو ڪنٽرول [[پٽولمي پهريون]] (لاگوس جو پٽ)، بطليموسي گهراڻي جي باني (305–30 ق.م.) کي مليو۔{{sfn|Chisholm|1911|p=616}} === اسيريا ۽ بابل === {{Further|گاگاميلا جي جنگ}} [[File:Charles Le Brun - Entry of Alexander into Babylon.JPG|thumb|''سڪندر جو بابل ۾ داخلا''، [[شارل لو برون]] (1665)|upright=1]] 331 ق.م. ۾ مصر ڇڏڻ کان پوءِ سڪندر اوڀر طرف [[اپر ميسوپوٽيميا]] ۾ [[اخميني اسيريا]] ڏانهن وڌيو (هاڻوڪو اتر [[عراق]]) ۽ [[گاگاميلا جي جنگ]] ۾ دارا کي ٻيهر شڪست ڏني۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a [https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ The archaeology of Alexander the Great: 3. Babylonian Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915093455/https://cojs.org/clay_tablet-_331_bce/ |date=15 September 2025 }}</ref> دارا هڪ ڀيرو ٻيهر ميدان مان ڀڄي ويو ۽ سڪندر هن جو تعاقب [[اربل|اربيلا]] تائين ڪيو۔ گاگاميلا ٻنهي جي وچ ۾ آخري ۽ فيصلاڪن مقابلو ثابت ٿيو۔<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C |title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power |year= 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42518-8|access-date=5 September 2020}}</ref> دارا جبلن ڏانهن ڀڄي [[ايڪباتانا]] (اڄ جو [[همدان]]) هليو ويو، جڏهن ته سڪندر [[بابل]] تي قبضو ڪري ورتو۔<ref name="AIII16" /> [[بابلي فلڪياتي ڊائريون]] ٻڌائن ٿيون ته "دنيا جي بادشاهه، سڪندر" شهر ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ بابل جي ماڻهن ڏانهن پنهنجا نمائندا هن پيغام سان موڪليا: "مان اوهان جي گهرن ۾ داخل نه ٿيندس"۔<ref>{{Cite web |title=A contemporary account of the battle of Gaugamela |url=https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155458/https://www.livius.org/sources/content/oriental-varia/a-contemporary-account-of-the-battle-of-gaugamela/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=16 July 2021 |website=Livius.org}}</ref> === فارس === {{Further|فارسي در جي جنگ}} [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|هاڻوڪي [[ايران]] ۾ [[فارسي در]] جو هنڌ؛ هيءَ رستو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو۔]] بابل مان سڪندر [[سوسا]] ويو، جيڪا [[اخميني]] راڄڌانين مان هڪ هئي، ۽ اتان جو خزانو پنهنجي قبضي ۾ ورتو۔<ref name="AIII16" /> هن پنهنجي فوج جو وڏو حصو فارسي [[شاهي شاهراهه]] وسيلي فارس جي رسمي راڄڌاني [[پرسپولس]] ڏانهن موڪليو۔ سڪندر پاڻ چونڊيل فوج سان شهر ڏانهن سڌي رستي تي ويو۔ پوءِ هن [[فارسي در]] جي لنگهه تي حملو ڪيو (هاڻوڪن [[زاگروس جبلن]] ۾)، جنهن کي [[آريوبارزانيس (پرسس جو ستراپ)|آريوبارزانيس]] جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ فارسي فوج بند ڪري ويٺي هئي، ۽ پوءِ پرسپولس ڏانهن جلدي وڌيو ته جيئن اتان جو لشڪر خزانو لٽي نه سگهي۔<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> پرسپولس ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سڪندر پنهنجن سپاهين کي ڪيترن ڏينهن تائين شهر لٽڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> سڪندر پنج مهينا پرسپولس ۾ رهيو۔{{sfn|Morkot|1996|p=121}} سندس قيام دوران [[زيرڪسيس پهريون]] جي اوڀرئين محل ۾ باهه لڳي ۽ پوءِ اها سڄي شهر ۾ پکڙجي ويئي۔ ممڪن سببن ۾ نشي جي حالت ۾ پيش آيل حادثو يا [[يوناني-فارسي جنگيون|ٻي فارسي جنگ]] دوران زيرڪسيس طرفان [[اٿينس جو اڪروپولس]] ساڙڻ جو سوچي سمجهي ورتل بدلو شامل آهن؛{{sfn|Hammond|1983|pp=72–73}} [[پلوتارخ]] ۽ [[ڊيوڊورس سڪولس|ڊيوڊورس]] دعويٰ ڪن ٿا ته سڪندر جي ساٿي، [[هتيئرا]] [[ٿائيس]]، باهه کي هوا ڏني ۽ ان کي شروع ڪرايو۔ شهر کي سڙندي ڏسندي ئي سڪندر پنهنجي فيصلي تي پڇتائڻ لڳو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}}<ref>{{cite book |last1=Freeman |first1=Philip |title=Alexander the Great |date=2011 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |location=New York |isbn=978-1-4391-9328-0 |page=213 |url=https://books.google.com/books?id=v550aeZcGowC&pg=PA213 |access-date=21 November 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Briant |first1=Pierre |title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction |date=2010 |orig-year=1974 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-15445-9 |page=109 |url=https://books.google.com/books?id=6wl0xMQCW40C&pg=PA109 |access-date=21 November 2017}}</ref> [[پلوٽارخ]] لکي ٿو ته هن پنهنجن ماڻهن کي باهيون وسائڻ جو حڪم ڏنو،{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پر اُن وقت تائين شعلن شهر جي گهڻي حصي ۾ پکڙجي چڪا هئا۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] جو چوڻ آهي ته سڪندر ايندڙ صبح کان اڳ پنهنجي فيصلي تي پڇتايو ئي نه هو۔{{Sfn |Yenne|2010 | page = [https://books.google.com/books?id=kngnd0GlUc4C&pg=PA99 99]}} پلوتارخ هڪ روايت بيان ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر ڪجهه دير لاءِ بيهي زيرڪسيس جي ڪريل مجسمي سان اهڙي طرح ڳالهائي ٿو ڄڻ اهو زندهه ماڻهو هجي: {{blockquote|ڇا مان توکي اتي پيل ڇڏي اڳتي نڪري وڃان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون يونان خلاف مهمون کڻي آيو هئين، يا مان توکي ٻيهر بيهارڻ جو حڪم ڏيان، ڇاڪاڻ⁠تہ تون ٻين پاسن کان وڏي همت ۽ سٺن وصفن وارو هئين؟<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy: A Biography |first=John Maxwell |last=O'Brien |publisher=Psychology Press |date=1994 |page=[https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104 104] |isbn=978-0-415-10617-7 |url=https://archive.org/details/alexandergreatin00obri_0/page/104}}</ref>}} == پڻ ڏسو == * [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سڪندر اعظم]] [[زمرو:بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يونان جي تاريخ]] [[زمرو:قديم يونان جا بادشاهه]] [[زمرو:قديم يونان جون شخصيتون]] [[زمرو:چوٿين صدي ق م جون شخصيتون]] 9h39hni0ip68w45o6kd7zeabjyj2428 14 41487 371410 112763 2026-04-13T23:23:31Z Memon2025 21315 371410 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] rmyllj0gz8raszv9igj4e502b98zdc9 10 42276 371426 116490 2026-04-14T06:12:40Z Intisar Ali 8681 371426 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{1|}}}|{{PAGENAME:{{{1|}}}}}|{{PAGENAME}}}}<includeonly>[[Category:اهي صفحا جيڪي جادوئي لفظ جي بدران سانچو استعمال ڪن ٿا|PN00{{PAGENAME}}]]</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> et35ml2rltb19sqw31fqlefmtacyczb 0 42627 371406 366243 2026-04-13T23:17:42Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371406 wikitext text/x-wiki [[فائل:سنڌي وڪيپيڊيا اسڪرين شاٽ.png|thumb|کاٻو|سنڌي وڪيپيڊيا جي ويب صفحي جو ڏيک]] '''ويب صفحو''' يا '''ويب پيج''' ({{lang-en|Web Page}})، [[عالمگير ويب]] ۽ [[ویب برائوزر]] لاءِ موزن برقي ڪاغذ آهي. [[ویب برائوزر]]، [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائل]] ۾ اهي ويب صفحا ڏيکاريندا آهن. ويب صفحي جي معني آهي، جيڪو نظر ايندڙ هجي، پر ان کي عام طور [[ڪمپيوٽر فائيل|ڪمپيوٽر جي هڪ فائيل]] طور ورتو ويندو آهي، جيڪو [[هائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج|هائپرٽيڪسٽ]] يا ٻي ڪنهن [[مارڪ اپ ٻولي]] ۾ لکيل هجي. عام ويب صفحن ۾ [[هائپرلنڪ]] ذريعي، هڪ ٻي سان فائيل ڳنڍيل هجن ٿا. ڪنهن به نيٽورڪ ۾، [[ویب برائوزر]] [[هائپرٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول]] ({{lang-en|Hypertext Transfer Protocol}}، [[مخفف]]: HTTP يا [[ايڇ ٽي ٽي پي]])، ذريعي ڏوراهين [[ويب سرور]] مان ويب صفحا ڳولي ڏيکاريندو آهي. [[File:Dead Zone Campaign (2658313491).png|thumb|[[ناسا]] جي [[گهر وارو صفحو]] (home page) جو 2008 وارو ڏيک]] هڪ '''ويب پيج''' (web page)، يا '''ويب صفحو'''، [[ورلڊ وائيڊ ويب]] جو هڪ دستاويز هوندو آهي جيڪو [[ويب برائوزر]] ۾ کوليو ويندو آهي.<ref name=":0">{{cite web |title=Web page – definition of web page by The Free Dictionary |url=https://www.thefreedictionary.com/web+page |access-date=23 April 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423170632/https://www.thefreedictionary.com/web+page |url-status=live }}</ref> هڪ [[ويب سائيٽ]] عام طور ڪيترن ئي ويب صفحن تي مشتمل هوندي آهي جيڪي هڪ گڏيل [[ڊومين نالو]] هيٺ [[هائپر لنڪ]] ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيل هوندا آهن. تنهن ڪري "ويب پيج" جو اصطلاح ڪتاب جي صفحن جي مثال (metaphor) وانگر استعمال ٿيندو آهي. == نيويگيشن == {{main|ويب نيويگيشن}} [[File:Platypus article on Vector 2022.png|thumb|[[وڪيپيڊيا]] ويب سائيٽ تي هر مضمون هڪ الڳ ويب پيج هوندو آهي. [[يو آر ايل]] برائوزر جي [[ايڊريس بار]] ۾ مٿي نظر ايندي آهي.]] هر ويب پيج هڪ الڳ [[يو آر ايل|يونيفارم ريسورس لوڪيٽر]] (URL) سان سڃاتو ويندو آهي. جڏهن صارف پنهنجي [[ويب برائوزر]] ۾ يو آر ايل لکي ٿو، ته برائوزر [[ويب سرور]] مان گهربل مواد حاصل ڪري ٿو ۽ پوءِ [[برائوزر انجڻ]] ان کي صارف جي اسڪرين تي بصري ۽ انٽرايڪٽو صورت ۾ ڏيکاري ٿو.<ref>{{cite web|url=http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|title=Behind the scenes of modern web browsers|publisher=Tali Garsiel|access-date=2018-04-21|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418175529/http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|url-status=live}}</ref> جيڪڏهن صارف ڪنهن [[هائپر لنڪ]] تي [[ڪلڪ]] ڪري يا [[ٽچ اسڪرين]] تي ٽچ ڪري، ته برائوزر ساڳيو عمل ٻيهر ڪري نئون URL لوڊ ڪندو آهي، جيڪو موجوده ويب سائيٽ جو حصو به ٿي سگهي ٿو يا ڪنهن ٻي ويب سائيٽ جو. برائوزر ۾ ڪجهه خاصيتون هونديون آهن جهڙوڪ [[ايڊريس بار]]، جيڪي ڏيکارين ٿيون ته ڪهڙو صفحو کوليل آهي. ==برائوزر== {{main|ویب برائوزر}} [[ویب برائوزر]] يا صرف برائوزر، هڪ [[اپليڪيشن سافٽويئر|سافٽويئر]] آهي، جنهن جي مدد سان [[عالمگير ويب]] مان ڄاڻ يا گھربل مواد کي حاصل ڪيو ويندو آهي. هر [[ويب صفحا|ويب صفحو]]، تصويرون، وڊيو مخلتف [[يونيفارم ريسورس لوڪيٽرس]] جي مدد سان ڳنڍيل آهن، جڏهن برائوزر ۾ گھربل [[يو. آر. ايل.]] لڳائبو ته اها مطلوبه ڄاڻ واپرائيندڙ جي [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائيل]] تي ڏيکاريندو آهي. == عنصر == ويب پيج هڪ [[جڙيل دستاويز]] هوندو آهي. ان جو بنيادي عنصر هڪ [[ٽيڪسٽ فائيل]] هوندو آهي جيڪو [[ايڇ ٽي ايم ايل |ھائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج]] (HTML) ۾ لکيل هوندو آهي. اهو صفحي جي مواد کي بيان ڪري ٿو،<ref name="elems">{{Cite book|last=Flanagan|first=David|title=JavaScript: the definitive guide|date=18 April 2011|publisher=O'Reilly|isbn=978-1-4493-9385-4|location=Beijing; Farnham|page=1|language=English|oclc=686709345|quote=JavaScript is part of the triad of technologies that all Web developers must learn: HTML to specify the content of web pages, CSS to specify the presentation of web pages, and JavaScript to specify the behavior of web pages.}}</ref> جنهن ۾ [[تصوير]]ون ۽ [[وڊيو]] پڻ شامل هونديون آهن. [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون| سي ايس ايس ]] (CSS) صفحي جي ظھور کي ترتيب ڏينديون آهن.<ref name="elems"/> CSS جا ضابطا الڳ فائلن ۾ به ٿي سگهن ٿا يا HTML فائل اندر شامل ٿي سگهن ٿا. ويب صفحن جي وڏي اڪثريت<ref>{{cite web |title=Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites |url=https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript |access-date=2024-02-27 |website=W3Techs}}</ref> ۾ [[جاوا اسڪرپٽ]] پروگرام شامل هوندا آهن، جيڪي مختلف قسم جا انٽرايڪٽو ڪم ممڪن بڻائيندا آهن.<ref name="elems"/> نئين [[WebAssembly]] ٻولي پڻ اضافي طور استعمال ٿي سگهي ٿي.<ref>{{cite web |title=The State of WebAssembly 2023 |url=https://blog.scottlogic.com/2023/10/18/the-state-of-webassembly-2023.html |publisher=Scott Logic |date=18 October 2023 |access-date=18 April 2024}}</ref> سڀ کان وڌيڪ پيچيده ويب صفحن کي [[ويب ايپليڪيشن]] چيو ويندو آهي، جيڪي انهن عنصرن کي پيچيده طريقي سان گڏ ڪن ٿا. == ڊيپلائومينٽ == [[سرور-سائيڊ]] ويب سائيٽ ڊيپلائومينٽ جي لحاظ کان ويب صفحن جا ٻه قسم هوندا آهن: [[جامد ويب صفحو |جامد]] (static) ۽ [[متحرڪ ويب صفحو |متحرڪ]] (dynamic). جامد صفحا ويب سرور جي [[فائل سسٽم ]] مان بغير تبديلي حاصل ڪيا ويندا آهن،<ref>{{cite web|url=https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|title=The Difference Between Dynamic & Static Web Pages|last=Melendez|first=Steven|date=2018-08-10|website=Chron|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320233700/https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|archive-date=2019-03-20|access-date=2019-03-20}}</ref> جڏهن ته متحرڪ صفحا سرور طرفان فوري طور تي تيار ڪيا ويندا آهن، عام طور تي [[ڊيٽابيس]] مان ڊيٽا پڙهي [[وويب ٽيمپليٽ سسٽم ]] ۾ ڀري، پوءِ صارف جي برائوزر ڏانهن موڪليا ويندا آهن.<ref>{{cite web|url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|title=Definition of: dynamic Web page|website=[[PC Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117040526/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|archive-date=2017-01-17|access-date=2019-03-20}}</ref> متحرڪ صفحي جو هڪ مثال [[سرچ انجڻ جي نتيجي وارو صفحو]] آهي. == سيڪيورٽي == [[ايڇ ٽي ٽي پي| ھائپر ٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول]] (HTTP) اهو طريقو آهي جنهن سان [[ويب برائوزر]] ويب سائيٽ مان ويب پيج جو مواد حاصل ڪري ٿو. [[ايڇ ٽي ٽي پي]] جون ٻه اختياري سيڪيورٽي خاصيتون آهن: [[ايڇ ٽي ٽي پي ايس|انڪرپٽيڊ موڊ]] (HTTPS) جيڪو ٽئين ڌر طرفان [[مين-ان-دي-مڊل اٽيڪ||جاسوسي]] جو خطرو گهٽائي ٿو،<ref>{{cite web |title=Why use HTTPS? |url=https://www.cloudflare.com/learning/ssl/why-use-https/ |publisher=[[Cloudflare]] |access-date=22 October 2025}}</ref> جڏهن ته [[مواد جي سيڪيورٽي پاليسي]] [[ڪراس سائيٽ اسڪرپٽنگ]] حملن کان بچاءُ فراهم ڪري ٿي.<ref>{{cite web |date=2025-06-30 |title=Content Security Policy (CSP) - HTTP |url=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTTP/Headers/Content-Security-Policy |access-date=2025-10-09 |website=MDN Web Docs}}</ref> اهي ٻئي خاصيتون جديد ويب برائوزرن ۾ موجود آهن ۽ ڪيترائي ويب سائيٽون انهن کي استعمال ڪن ٿيون. == پڻ ڏسو == * [[ھڪ صفحي ايپليڪيشن]] * [[پروگريسو ويب ايپليڪيشن]] * [[ويب جا حصا]] == حوالا == {{reflist}} {{Web interfaces}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Web Page}} [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڳولا انجڻ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] dsw8aq5gv11d73eul8bci1xy0nzc2nt 371407 371406 2026-04-13T23:20:08Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371407 wikitext text/x-wiki [[فائل:سنڌي وڪيپيڊيا اسڪرين شاٽ.png|thumb|کاٻو|سنڌي وڪيپيڊيا جي ويب صفحي جو ڏيک]] '''ويب صفحو''' يا '''ويب پيج''' ({{lang-en|Web Page}})، [[عالمگير ويب]] ۽ [[ویب برائوزر]] لاءِ موزن برقي ڪاغذ آهي. [[ویب برائوزر]]، [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائل]] ۾ اهي ويب صفحا ڏيکاريندا آهن. ويب صفحي جي معني آهي، جيڪو نظر ايندڙ هجي، پر ان کي عام طور [[ڪمپيوٽر فائيل|ڪمپيوٽر جي هڪ فائيل]] طور ورتو ويندو آهي، جيڪو [[هائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج|هائپرٽيڪسٽ]] يا ٻي ڪنهن [[مارڪ اپ ٻولي]] ۾ لکيل هجي. عام ويب صفحن ۾ [[هائپرلنڪ]] ذريعي، هڪ ٻي سان فائيل ڳنڍيل هجن ٿا. ڪنهن به نيٽورڪ ۾، [[ویب برائوزر]] [[هائپرٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول]] ({{lang-en|Hypertext Transfer Protocol}}، [[مخفف]]: HTTP يا [[ايڇ ٽي ٽي پي]])، ذريعي ڏوراهين [[ويب سرور]] مان ويب صفحا ڳولي ڏيکاريندو آهي. [[File:Dead Zone Campaign (2658313491).png|thumb|[[ناسا]] جي [[گهر وارو صفحو]] (home page) جو 2008 وارو ڏيک]] هڪ '''ويب پيج''' (web page)، يا '''ويب صفحو'''، [[ورلڊ وائيڊ ويب]] جو هڪ دستاويز هوندو آهي جيڪو [[ويب برائوزر]] ۾ کوليو ويندو آهي.<ref name=":0">{{cite web |title=Web page – definition of web page by The Free Dictionary |url=https://www.thefreedictionary.com/web+page |access-date=23 April 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423170632/https://www.thefreedictionary.com/web+page |url-status=live }}</ref> هڪ [[ويب سائيٽ]] عام طور ڪيترن ئي ويب صفحن تي مشتمل هوندي آهي جيڪي هڪ گڏيل [[ڊومين نالو]] هيٺ [[هائپر لنڪ]] ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيل هوندا آهن. تنهن ڪري "ويب پيج" جو اصطلاح ڪتاب جي صفحن جي مثال (metaphor) وانگر استعمال ٿيندو آهي. == نيويگيشن == {{main|ويب نيويگيشن}} [[File:Platypus article on Vector 2022.png|thumb|[[وڪيپيڊيا]] ويب سائيٽ تي هر مضمون هڪ الڳ ويب پيج هوندو آهي. [[يو آر ايل]] برائوزر جي [[ايڊريس بار]] ۾ مٿي نظر ايندي آهي.]] هر ويب پيج هڪ الڳ [[يو آر ايل|يونيفارم ريسورس لوڪيٽر]] (URL) سان سڃاتو ويندو آهي. جڏهن صارف پنهنجي [[ويب برائوزر]] ۾ يو آر ايل لکي ٿو، ته برائوزر [[ويب سرور]] مان گهربل مواد حاصل ڪري ٿو ۽ پوءِ [[برائوزر انجڻ]] ان کي صارف جي اسڪرين تي بصري ۽ انٽرايڪٽو صورت ۾ ڏيکاري ٿو.<ref>{{cite web|url=http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|title=Behind the scenes of modern web browsers|publisher=Tali Garsiel|access-date=2018-04-21|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418175529/http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|url-status=live}}</ref> جيڪڏهن صارف ڪنهن [[هائپر لنڪ]] تي [[ڪلڪ]] ڪري يا [[ٽچ اسڪرين]] تي ٽچ ڪري، ته برائوزر ساڳيو عمل ٻيهر ڪري نئون URL لوڊ ڪندو آهي، جيڪو موجوده ويب سائيٽ جو حصو به ٿي سگهي ٿو يا ڪنهن ٻي ويب سائيٽ جو. برائوزر ۾ ڪجهه خاصيتون هونديون آهن جهڙوڪ [[ايڊريس بار]]، جيڪي ڏيکارين ٿيون ته ڪهڙو صفحو کوليل آهي. ==برائوزر== {{main|ویب برائوزر}} [[ویب برائوزر]] يا صرف برائوزر، هڪ [[اپليڪيشن سافٽويئر|سافٽويئر]] آهي، جنهن جي مدد سان [[عالمگير ويب]] مان ڄاڻ يا گھربل مواد کي حاصل ڪيو ويندو آهي. هر [[ويب صفحا|ويب صفحو]]، تصويرون، وڊيو مخلتف [[يونيفارم ريسورس لوڪيٽرس]] جي مدد سان ڳنڍيل آهن، جڏهن برائوزر ۾ گھربل [[يو. آر. ايل.]] لڳائبو ته اها مطلوبه ڄاڻ واپرائيندڙ جي [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائيل]] تي ڏيکاريندو آهي. == عنصر == ويب پيج هڪ [[جڙيل دستاويز]] هوندو آهي. ان جو بنيادي عنصر هڪ [[ٽيڪسٽ فائيل]] هوندو آهي جيڪو [[ايڇ ٽي ايم ايل |ھائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج]] (HTML) ۾ لکيل هوندو آهي. اهو صفحي جي مواد کي بيان ڪري ٿو،<ref name="elems">{{Cite book|last=Flanagan|first=David|title=JavaScript: the definitive guide|date=18 April 2011|publisher=O'Reilly|isbn=978-1-4493-9385-4|location=Beijing; Farnham|page=1|language=English|oclc=686709345|quote=JavaScript is part of the triad of technologies that all Web developers must learn: HTML to specify the content of web pages, CSS to specify the presentation of web pages, and JavaScript to specify the behavior of web pages.}}</ref> جنهن ۾ [[تصوير]]ون ۽ [[وڊيو]] پڻ شامل هونديون آهن. [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون| سي ايس ايس ]] (CSS) صفحي جي ظھور کي ترتيب ڏينديون آهن.<ref name="elems"/> CSS جا ضابطا الڳ فائلن ۾ به ٿي سگهن ٿا يا HTML فائل اندر شامل ٿي سگهن ٿا. ويب صفحن جي وڏي اڪثريت<ref>{{cite web |title=Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites |url=https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript |access-date=2024-02-27 |website=W3Techs}}</ref> ۾ [[جاوا اسڪرپٽ]] پروگرام شامل هوندا آهن، جيڪي مختلف قسم جا انٽرايڪٽو ڪم ممڪن بڻائيندا آهن.<ref name="elems"/> نئين [[WebAssembly]] ٻولي پڻ اضافي طور استعمال ٿي سگهي ٿي.<ref>{{cite web |title=The State of WebAssembly 2023 |url=https://blog.scottlogic.com/2023/10/18/the-state-of-webassembly-2023.html |publisher=Scott Logic |date=18 October 2023 |access-date=18 April 2024}}</ref> سڀ کان وڌيڪ پيچيده ويب صفحن کي [[ويب ايپليڪيشن]] چيو ويندو آهي، جيڪي انهن عنصرن کي پيچيده طريقي سان گڏ ڪن ٿا. == ڊيپلائومينٽ == [[سرور-سائيڊ]] ويب سائيٽ ڊيپلائومينٽ جي لحاظ کان ويب صفحن جا ٻه قسم هوندا آهن: [[جامد ويب صفحو |جامد]] (static) ۽ [[متحرڪ ويب صفحو |متحرڪ]] (dynamic). جامد صفحا ويب سرور جي [[فائل سسٽم ]] مان بغير تبديلي حاصل ڪيا ويندا آهن،<ref>{{cite web|url=https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|title=The Difference Between Dynamic & Static Web Pages|last=Melendez|first=Steven|date=2018-08-10|website=Chron|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320233700/https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|archive-date=2019-03-20|access-date=2019-03-20}}</ref> جڏهن ته متحرڪ صفحا سرور طرفان فوري طور تي تيار ڪيا ويندا آهن، عام طور تي [[ڊيٽابيس]] مان ڊيٽا پڙهي [[وويب ٽيمپليٽ سسٽم ]] ۾ ڀري، پوءِ صارف جي برائوزر ڏانهن موڪليا ويندا آهن.<ref>{{cite web|url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|title=Definition of: dynamic Web page|website=[[PC Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117040526/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|archive-date=2017-01-17|access-date=2019-03-20}}</ref> متحرڪ صفحي جو هڪ مثال [[سرچ انجڻ جي نتيجي وارو صفحو]] آهي. == سيڪيورٽي == [[ايڇ ٽي ٽي پي| ھائپر ٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول]] (HTTP) اهو طريقو آهي جنهن سان [[ويب برائوزر]] ويب سائيٽ مان ويب پيج جو مواد حاصل ڪري ٿو. [[ايڇ ٽي ٽي پي]] جون ٻه اختياري سيڪيورٽي خاصيتون آهن: [[ايڇ ٽي ٽي پي ايس|انڪرپٽيڊ موڊ]] (HTTPS) جيڪو ٽئين ڌر طرفان [[مين-ان-دي-مڊل اٽيڪ||جاسوسي]] جو خطرو گهٽائي ٿو،<ref>{{cite web |title=Why use HTTPS? |url=https://www.cloudflare.com/learning/ssl/why-use-https/ |publisher=[[Cloudflare]] |access-date=22 October 2025}}</ref> جڏهن ته [[مواد جي سيڪيورٽي پاليسي]] [[ڪراس سائيٽ اسڪرپٽنگ]] حملن کان بچاءُ فراهم ڪري ٿي.<ref>{{cite web |date=2025-06-30 |title=Content Security Policy (CSP) - HTTP |url=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTTP/Headers/Content-Security-Policy |access-date=2025-10-09 |website=MDN Web Docs}}</ref> اهي ٻئي خاصيتون جديد ويب برائوزرن ۾ موجود آهن ۽ ڪيترائي ويب سائيٽون انهن کي استعمال ڪن ٿيون. == پڻ ڏسو == * [[ھڪ صفحي ايپليڪيشن]] * [[پروگريسو ويب ايپليڪيشن]] * [[ويب جا حصا]] == حوالا == {{reflist}} {{Web interfaces}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Web Page}} [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڳولا انجڻ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ويب ڊيزائن]] [[زمرو:ويب سائيٽ]] [[زمرو:ويب سائيٽ جو انتظام]] e2tob8m5kn0re24lbcdrn6hfzti5ygr 371408 371407 2026-04-13T23:21:27Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371408 wikitext text/x-wiki [[فائل:سنڌي وڪيپيڊيا اسڪرين شاٽ.png|thumb|کاٻو|سنڌي وڪيپيڊيا جي ويب صفحي جو ڏيک]] '''ويب صفحو''' يا '''ويب پيج''' ({{lang-en|Web Page}})، [[عالمگير ويب]] ۽ [[ویب برائوزر]] لاءِ موزن برقي ڪاغذ آهي. [[ویب برائوزر]]، [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائل]] ۾ اهي ويب صفحا ڏيکاريندا آهن. ويب صفحي جي معني آهي، جيڪو نظر ايندڙ هجي، پر ان کي عام طور [[ڪمپيوٽر فائيل|ڪمپيوٽر جي هڪ فائيل]] طور ورتو ويندو آهي، جيڪو [[هائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج|هائپرٽيڪسٽ]] يا ٻي ڪنهن [[مارڪ اپ ٻولي]] ۾ لکيل هجي. عام ويب صفحن ۾ [[هائپرلنڪ]] ذريعي، هڪ ٻي سان فائيل ڳنڍيل هجن ٿا. ڪنهن به نيٽورڪ ۾، [[ویب برائوزر]] [[هائپرٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول]] ({{lang-en|Hypertext Transfer Protocol}}، [[مخفف]]: HTTP يا [[ايڇ ٽي ٽي پي]])، ذريعي ڏوراهين [[ويب سرور]] مان ويب صفحا ڳولي ڏيکاريندو آهي. [[File:Dead Zone Campaign (2658313491).png|thumb|[[ناسا]] جي [[گهر وارو صفحو]] (home page) جو 2008 وارو ڏيک]] هڪ '''ويب پيج''' (web page)، يا '''ويب صفحو'''، [[ورلڊ وائيڊ ويب]] جو هڪ دستاويز هوندو آهي جيڪو [[ويب برائوزر]] ۾ کوليو ويندو آهي.<ref name=":0">{{cite web |title=Web page – definition of web page by The Free Dictionary |url=https://www.thefreedictionary.com/web+page |access-date=23 April 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423170632/https://www.thefreedictionary.com/web+page |url-status=live }}</ref> هڪ [[ويب سائيٽ]] عام طور ڪيترن ئي ويب صفحن تي مشتمل هوندي آهي جيڪي هڪ گڏيل [[ڊومين نالو]] هيٺ [[هائپر لنڪ]] ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيل هوندا آهن. تنهن ڪري "ويب پيج" جو اصطلاح ڪتاب جي صفحن جي مثال (metaphor) وانگر استعمال ٿيندو آهي. == نيويگيشن == {{main|ويب نيويگيشن}} [[File:Platypus article on Vector 2022.png|thumb|[[وڪيپيڊيا]] ويب سائيٽ تي هر مضمون هڪ الڳ ويب پيج هوندو آهي. [[يو آر ايل]] برائوزر جي [[ايڊريس بار]] ۾ مٿي نظر ايندي آهي.]] هر ويب پيج هڪ الڳ [[يو آر ايل|يونيفارم ريسورس لوڪيٽر]] (URL) سان سڃاتو ويندو آهي. جڏهن صارف پنهنجي [[ويب برائوزر]] ۾ يو آر ايل لکي ٿو، ته برائوزر [[ويب سرور]] مان گهربل مواد حاصل ڪري ٿو ۽ پوءِ [[برائوزر انجڻ]] ان کي صارف جي اسڪرين تي بصري ۽ انٽرايڪٽو صورت ۾ ڏيکاري ٿو.<ref>{{cite web|url=http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|title=Behind the scenes of modern web browsers|publisher=Tali Garsiel|access-date=2018-04-21|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418175529/http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|url-status=live}}</ref> جيڪڏهن صارف ڪنهن [[هائپر لنڪ]] تي [[ڪلڪ]] ڪري يا [[ٽچ اسڪرين]] تي ٽچ ڪري، ته برائوزر ساڳيو عمل ٻيهر ڪري نئون URL لوڊ ڪندو آهي، جيڪو موجوده ويب سائيٽ جو حصو به ٿي سگهي ٿو يا ڪنهن ٻي ويب سائيٽ جو. برائوزر ۾ ڪجهه خاصيتون هونديون آهن جهڙوڪ [[ايڊريس بار]]، جيڪي ڏيکارين ٿيون ته ڪهڙو صفحو کوليل آهي. ==برائوزر== {{main|ویب برائوزر}} [[ویب برائوزر]] يا صرف برائوزر، هڪ [[اپليڪيشن سافٽويئر|سافٽويئر]] آهي، جنهن جي مدد سان [[عالمگير ويب]] مان ڄاڻ يا گھربل مواد کي حاصل ڪيو ويندو آهي. هر [[ويب صفحا|ويب صفحو]]، تصويرون، وڊيو مخلتف [[يونيفارم ريسورس لوڪيٽرس]] جي مدد سان ڳنڍيل آهن، جڏهن برائوزر ۾ گھربل [[يو. آر. ايل.]] لڳائبو ته اها مطلوبه ڄاڻ واپرائيندڙ جي [[ڪمپيوٽر]] يا [[سمارٽ فون|موبائيل]] تي ڏيکاريندو آهي. == عنصر == ويب پيج هڪ [[جڙيل دستاويز]] هوندو آهي. ان جو بنيادي عنصر هڪ [[ٽيڪسٽ فائيل]] هوندو آهي جيڪو [[ايڇ ٽي ايم ايل |ھائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج]] (HTML) ۾ لکيل هوندو آهي. اهو صفحي جي مواد کي بيان ڪري ٿو،<ref name="elems">{{Cite book|last=Flanagan|first=David|title=JavaScript: the definitive guide|date=18 April 2011|publisher=O'Reilly|isbn=978-1-4493-9385-4|location=Beijing; Farnham|page=1|language=English|oclc=686709345|quote=JavaScript is part of the triad of technologies that all Web developers must learn: HTML to specify the content of web pages, CSS to specify the presentation of web pages, and JavaScript to specify the behavior of web pages.}}</ref> جنهن ۾ [[تصوير]]ون ۽ [[وڊيو]] پڻ شامل هونديون آهن. [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون| سي ايس ايس ]] (CSS) صفحي جي ظھور کي ترتيب ڏينديون آهن.<ref name="elems"/> CSS جا ضابطا الڳ فائلن ۾ به ٿي سگهن ٿا يا HTML فائل اندر شامل ٿي سگهن ٿا. ويب صفحن جي وڏي اڪثريت<ref>{{cite web |title=Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites |url=https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript |access-date=2024-02-27 |website=W3Techs}}</ref> ۾ [[جاوا اسڪرپٽ]] پروگرام شامل هوندا آهن، جيڪي مختلف قسم جا انٽرايڪٽو ڪم ممڪن بڻائيندا آهن.<ref name="elems"/> نئين [[WebAssembly]] ٻولي پڻ اضافي طور استعمال ٿي سگهي ٿي.<ref>{{cite web |title=The State of WebAssembly 2023 |url=https://blog.scottlogic.com/2023/10/18/the-state-of-webassembly-2023.html |publisher=Scott Logic |date=18 October 2023 |access-date=18 April 2024}}</ref> سڀ کان وڌيڪ پيچيده ويب صفحن کي [[ويب ايپليڪيشن]] چيو ويندو آهي، جيڪي انهن عنصرن کي پيچيده طريقي سان گڏ ڪن ٿا. == ڊيپلائومينٽ == [[سرور-سائيڊ]] ويب سائيٽ ڊيپلائومينٽ جي لحاظ کان ويب صفحن جا ٻه قسم هوندا آهن: [[جامد ويب صفحو |جامد]] (static) ۽ [[متحرڪ ويب صفحو |متحرڪ]] (dynamic). جامد صفحا ويب سرور جي [[فائل سسٽم ]] مان بغير تبديلي حاصل ڪيا ويندا آهن،<ref>{{cite web|url=https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|title=The Difference Between Dynamic & Static Web Pages|last=Melendez|first=Steven|date=2018-08-10|website=Chron|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320233700/https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|archive-date=2019-03-20|access-date=2019-03-20}}</ref> جڏهن ته متحرڪ صفحا سرور طرفان فوري طور تي تيار ڪيا ويندا آهن، عام طور تي [[ڊيٽابيس]] مان ڊيٽا پڙهي [[وويب ٽيمپليٽ سسٽم ]] ۾ ڀري، پوءِ صارف جي برائوزر ڏانهن موڪليا ويندا آهن.<ref>{{cite web|url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|title=Definition of: dynamic Web page|website=[[PC Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117040526/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|archive-date=2017-01-17|access-date=2019-03-20}}</ref> متحرڪ صفحي جو هڪ مثال [[سرچ انجڻ جي نتيجي وارو صفحو]] آهي. == سيڪيورٽي == [[ايڇ ٽي ٽي پي| ھائپر ٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول]] (HTTP) اهو طريقو آهي جنهن سان [[ويب برائوزر]] ويب سائيٽ مان ويب پيج جو مواد حاصل ڪري ٿو. [[ايڇ ٽي ٽي پي]] جون ٻه اختياري سيڪيورٽي خاصيتون آهن: [[ايڇ ٽي ٽي پي ايس|انڪرپٽيڊ موڊ]] (HTTPS) جيڪو ٽئين ڌر طرفان [[مين-ان-دي-مڊل اٽيڪ||جاسوسي]] جو خطرو گهٽائي ٿو،<ref>{{cite web |title=Why use HTTPS? |url=https://www.cloudflare.com/learning/ssl/why-use-https/ |publisher=[[Cloudflare]] |access-date=22 October 2025}}</ref> جڏهن ته [[مواد جي سيڪيورٽي پاليسي]] [[ڪراس سائيٽ اسڪرپٽنگ]] حملن کان بچاءُ فراهم ڪري ٿي.<ref>{{cite web |date=2025-06-30 |title=Content Security Policy (CSP) - HTTP |url=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTTP/Headers/Content-Security-Policy |access-date=2025-10-09 |website=MDN Web Docs}}</ref> اهي ٻئي خاصيتون جديد ويب برائوزرن ۾ موجود آهن ۽ ڪيترائي ويب سائيٽون انهن کي استعمال ڪن ٿيون. == پڻ ڏسو == * [[ھڪ صفحي ايپليڪيشن]] * [[پروگريسو ويب ايپليڪيشن]] * [[ويب جا حصا]] == حوالا == {{reflist}} {{Web interfaces}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Web Page}} [[زمرو:ويب پيج]] [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ويب ڊيزائن]] [[زمرو:ويب سائيٽ]] [[زمرو:ويب سائيٽ جو انتظام]] 7am36qbmwis4rnzf5c5h0054mqszg6m 0 46086 371434 343195 2026-04-14T07:59:34Z سائين بخش 21992 لاڳاپو جوڙيو ويو 371434 wikitext text/x-wiki {{Infobox MP | name = اسد قيصر |image=[[فائل:Asad Qaiser.jpg|220px]] |office = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا اسپيڪر|اسپيڪر]] |deputy= [[قاسم ثوري]] |term_start = 15 آگسٽ 2018 |term_end = |predecessor = [[سردار اياز صادق]] | office1 =قومي اسيمبلي جو رڪن |term_start1 = 13 آگسٽ 2018 |term_end1 = |constituency1 = [[اين اي-18(صوابي I)]] | office2 = [[خيبرپختونخواھ اسيمبلي]] جو چوڏھون اسپيڪر | deputy2=[[امتياز شاھد]] | term_start2 = 30 مئي 2013 | term_end2 = 13 آگسٽ 2018 | predecessor2 = ڪرامت الله خان | successor2 = [[مشتاق احمد غني]] | office3 = خيبرپختونخواھ جي صوبائي اسيمبلي جو رڪن | term_start3 =29 مئي 2013 | term_end3 = 28 مئي 2018 | constituency3 = [[پي ڪي 35(صوابي V)]] | birth_date = {{جنم ڏينهن ۽ عمر |1969|11|15}} | birth_place = [[صوابي ضلعو]] ، [[پاڪستان]] | party = [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | nationality = پاڪستاني }} '''اسد قیصر'''{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Asad Qaiser'''}} ({{lang-ur|{{nq|اسد قیصر}}}}15 نومبر 1969 ۾ ڄائو. پاڪستاني سياستدان جيڪو قومي اسيمبلي جو ميمبر ٿي آگسٽ 2018 ۾ ساڳي ايوان جو اسپيڪر ٿيو. ان کان اڳ خيبرپختونخواھ صوبائي اسيمبلي جو ميمبر 2013 ۾ ميمبر ٿيو ۽ ساڳي سال ان اسيمبلي جو اسپيڪر ٿيو ۽ 2018 تائين بطور اسپيڪر ڪم ڪيائين == ذاتي زندگي == 15 نومبر 1968 ۾ مرغوز يونين ڪاؤنسل ، [[صوابي ضلعو| ضلعي صوابي]] ۾ پيدا ٿيو.<ref name="dunyanews/10aug2018">{{cite news |title=Asad Qaiser named NA Speaker, Ch Sarwar nominated as Punjab Governor |url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/452016-PTI-nominate-NA-Speaker-Asad-Qaiser-Chaudhry-Sarwar-Punjab-Governor |accessdate=10 August 2018 |work=Dunya News |date=10 August 2018}}</ref> .<ref name="tribune/15aug2018">{{cite news |title=Asad Qaiser – political journey of 20th NA speaker {{!}} The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/1779983/1-asad-qaiser-political-journey-20th-na-speaker/ |accessdate=15 August 2018 |work=The Express Tribune |date=15 August 2018}}</ref>ھن ابتدائي تعليم [[مرغوز]] جي سيڪنڊري اسڪول مان حاصل ڪيائين . گريجوئيشن گورنمينٽ پوسٽ گريجوئيٽ ڪاليج صوابي مان ڪيائين جيڪا پشاور يونيورسٽي سان منسلڪ آهي<ref name="dunyanews/10aug2018"/><ref>{{cite news |title=PTI nominates Asad Qaiser as NA speaker, Ch Sarwar as Punjab governor |url=https://www.geo.tv/latest/206922-pti-nominates-asad-qaiser-as-na-speaker-ch-sarwar-as-punjab-governor |accessdate=10 August 2018 |work=Geo News |date=10 August 2018}}</ref> <ref name="dawn/15aug2018">{{cite news |last1=Khan |first1=Muqaddam |title=Friends in Swabi back Asad Qaiser for speaker’s job |url=https://www.dawn.com/news/1426257/friends-in-swabi-back-asad-qaiser-for-speakers-job |accessdate=15 August 2018 |work=DAWN.COM |date=11 August 2018}}</ref> ۽ بيچلر آف آرثس جي ڊگري حاصل ڪئي .<ref name="tribune/15aug2018"/> == سياسي ڪيريئر == ھن سياسي ڪيريئر جو آغاز جماعت اسلامي کان ڪيو. 1984 م ڪھوٽا ڪاليج صوابي ۾ جماعت اسلامي جي شاگرد ونگ ، [[اسلامي جميعت طلبا]] جو ناظم مقرر ٿيو 1995 ۾ [[جماعت اسلامي پاڪستان|جماعت اسلامي، پاڪستان]] جي نوجوانن جي ونگ ، [[پاسبان]] جو ڊويزنل صدر ٿيو..<ref name="dawn/10aug2018"/><ref name="tribune/15aug2018"/>1996 ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف ۾ شامل ٿيو.<ref name="dawn/10aug2018">{{cite news |title=PTI nominates Asad Qaiser for NA speaker, Chaudhry Sarwar for Punjab governor |url=https://www.dawn.com/news/1426175/pti-nominates-asad-qaiser-for-na-speaker-chaudhry-sarwar-for-punjab-governor |accessdate=10 August 2018 |work=DAWN.COM |date=10 August 2018}}</ref>۽ ساڳي سال تحريڪ انصاف ضلعي صوابي جو صدر ٿيو. 2008 کان 2013 تائين تحريڪ انصاف خيبرپختونخواھ جو صوبي جو صدر رھيو . 2013 ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جي ٽڪيٽ تي صوابي ضلعي ۾ قومي ۽ صوبائي اسيمبلي جي سيٽن تي ساڳي وقت اليڪشن کٽي آيو جن مان صوبائي اسيمبلي جي سيٽ تي ميمبرشپ جاري رکي قومي اسيمبلي جي سيٽ خالي ڪيائين ، ۽ صوبائي اسيمبلي جو اسپيڪر منتخب ٿيو.2018 پي ڪي 44 صوابي II مان چونڊجي آيو.<ref>{{cite news |title=PTI’s Asad Qaiser wins PK-44 election |url=https://www.app.com.pk/ptis-asad-qaiser-wins-pk-44-election/ |accessdate=10 August 2018 |work=Associated Press Of Pakistan |date=26 July 2018}}</ref>ھن 31658 ووٽ کڻي عوامي نيشنل پارٽي جي ضامن شاھ کي شڪست ڏني.<ref>{{cite web |title=PK-44 Result - Election Results 2018 - Swbai 2 - PK-44 Candidates - PK-44 Constituency Details - thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/election/constituency/PK-44 |website=www.thenews.com.pk |accessdate=10 August 2018 |language=en}}</ref>ساڳي اليڪشن ۾ ايم سي 218 صوابي I تان بہ چونڊجي آيو.<ref>{{cite news |title=Asad Qaiser Khan of PTI wins NA-18 election |url=https://www.app.com.pk/asad-qaiser-khan-of-pti-wins-na-18-election/ |accessdate=10 August 2018 |work=Associated Press Of Pakistan |date=27 July 2018}}</ref> جتان ھن 78970 ووٽ کڻي مولانا فضل علي حقاني کي شڪست ڏني.<ref>{{cite web |title=NA-18 Result - Election Results 2018 - Swabi 1 - NA-18 Candidates - NA-18 Constituency Details - thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/election/constituency/NA-18 |website=www.thenews.com.pk |accessdate=10 August 2018 |language=en}}</ref>ھن صوبائي اسيمبلي واري سيٽ خالي ڪئي ۽ بطور ميمبر قومي اسيمبلي قسم کنيائين <ref>{{cite news |title=19 NA, 3 PA seats vacated by winners |url=https://nation.com.pk/14-Aug-2018/19-na-3-pa-seats-vacated-by-winners |accessdate=15 August 2018 |work=The Nation |date=14 August 2018}}</ref>10 آگسٽ 2018 تي پاڪستان تحريڪ انصاف کيس اسپيڪرشپ لاء نامزد ڪيو <ref>{{cite news |title=Asad Qaiser NA Speaker, Ch Sarwar nominated as Governor Punjab |url=https://www.thenews.com.pk/latest/353355-pti-nomnates-asad-qaiser-for-national-assembly-speaker |accessdate=10 August 2018 |work=The News |date=10 August 2018 |language=en}}</ref>15آگسٽ تي اسپيڪر قومي اسيمبلي چونڊجي ويو ھن 176 ووٽ کنيا ۽ سندس مخالف اميدوار سيد خورشيد احمد شاھ 146 ووٽ کنيا <ref>{{cite news |title=PTI's Asad Qaiser elected NA speaker: unofficial results |url=https://www.dawn.com/news/1427135/ptis-asad-qaiser-elected-na-speaker-unofficial-results |accessdate=15 August 2018 |work=DAWN.COM |date=15 August 2018}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:خيبر پختونخوا]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:خيبر پختونخوا جا سياستدان]] [[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياست]] [[زمرو:خيبر پختونخوا جون شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان تحريڪ انصاف جا سياستدان]] [[زمرو:1969ع جون پيدائشون]] [[زمرو:جيئرا ماڻهو]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] mhybcyrfukb4g4b11afxk47qw1ff638 10 48199 371417 145483 2026-04-14T05:50:39Z Intisar Ali 8681 371417 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | {{high-use|all-pages=yes}} }} {{Transwiki guide}} {{lua|Module:Coordinates}} {{#switch: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | Template:Coord/doc = {{Uses Wikidata|P625}} {{Tracks Wikidata|P625|cat=Coordinates Wikidata tracking categories}} }} '''{{tlf|Coord}}''' جغرافيائي جڳهن کي [[latitude]] (عرض بلد) ۽ [[longitude]] (طول بلد) جي ذريعي معياري نموني ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو بنيادي طور تي [[Earth]] (ڌرتي) لاءِ [[World Geodetic System|WGS84]] نظام تحت جغرافيائي همراهن کي بيان ڪري ٿو، ۽ ساڳئي وقت هڪ مشين پڙهڻ لائق [[Geo (microformat)|Geo microformat]] پڻ پيدا ڪري ٿو. تنهن هوندي به، اهو ٻين اجرامن جهڙوڪ چنڊن، ننڍن سيارن ۽ ٻين سيارن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. * آسماني همراهن لاءِ {{tl|Sky}} استعمال ڪريو. * اهي مضمون جن ۾ همراها نه آهن (پر هجڻ گهرجن) انهن کي {{tl|Coord missing}} سان ٽيگ ڪريو. * جيڪڏهن جڳهه واقعي نامعلوم يا تڪراري هجي، ته {{tl|Coord unknown}} استعمال ڪريو. * جيڪڏهن همراها [[meta:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|Wikidata]] مان آيا هجن، ته {{tl|WikidataCoord}} استعمال ڪريو. پڻ ڏسو: [[Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates]]. == تڪڙو رهنمائي == {{Coord how-to}} == خاصيتون == عرض بلد ۽ طول بلد کي decimal (اعشاري) صورت ۾ يا درجا/منٽ/سيڪنڊن (DMS) ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. ڊفالٽ طور، همراها ساڳي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن جنهن ۾ داخل ڪيا ويا هجن، پر <code>format=</code> استعمال ڪري خاص صورت مجبور ڪري سگهجي ٿي. هي سانچو همراهن کي [[hyperlink]] سان گڏ [[mw:GeoHack|GeoHack]] ڏانهن ڏيکاري ٿو، جتي مختلف نقشا ۽ ٻيون معلومات ملي ٿي. زميني جڳهن لاءِ، لنڪ جي کاٻي پاسي هڪ نيرو گلوب ([[Image:Erioll_world.svg|18px]]) ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن تي ڪلڪ ڪرڻ سان [[:meta:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] کلي ٿو (JavaScript گهربل). ڊفالٽ طور، همراها متن جي اندر ڏيکاريا وڃن ٿا، پر <code>display=</code> سان انهن کي صفحي جي مٿان عنوان ڀرسان به ڏيکاري سگهجي ٿو. هي سانچو ٽن صورتن ۾ همراها پيدا ڪري ٿو: * درجا/منٽ/سيڪنڊ (DMS) * اعشاري درجا (Decimal degrees) * مشين پڙهڻ لائق Geo microformat === اضافي خاصيتون === * لاگ ان ٿيل يوزر پنهنجي برائوزر ۾ همراهن جي ڏيک کي ترتيب ڏئي سگهن ٿا. * بغير پيرا ميٽرن جي، Wikidata مان همراها حاصل ڪري سگهجن ٿا. * {{tl|Coord}} مان رياضيائي اظهار لاءِ ڊيٽا ڪڍي سگهجي ٿي. * صفحي جا سڀ همراها [[mw:API:Geosearch|geosearch API]] ۾ رجسٽر ٿين ٿا. == خبردار ڳالهيون == هن سانچي ۾ تبديلي بغير اڳواٽ بحث جي نه ڪئي وڃي، ڇو ته ٻاهرين اوزار ان جي فارميٽ تي دارومدار رکن ٿا. === حدون === گهڻن همراهن وارن صفحن ۾ سائيز حد (PEIS) وڌي سگهي ٿي، اهڙي صورت ۾ {{ml|Coordinates|coord}} استعمال ڪيو وڃي. === موبائل ڏيک === هي سانچو موبائل تي ظاهر نه ٿيندو جيڪڏهن صرف <code>display=title</code> هجي. == استعمال == '''&#123;{coord|عرض بلد|طول بلد|پيرا ميٽر|سانچي جا پيرا ميٽر}&#125;''' == پيرا ميٽر == ٻه قسم جا پيرا ميٽر آهن: * '''Coordinate parameters''' (مثلاً dim:, region:, type:) * '''Template parameters''' (مثلاً display=, format=, name=, notes=) === display === * inline → متن اندر * title → عنوان ڀرسان * inline,title → ٻنهي هنڌن تي === format === * dec → اعشاري * dms → درجا/منٽ/سيڪنڊ === name === نقشن ۾ نالو ڏيکارڻ لاءِ === notes === اضافي متن يا فوٽ نوٽ == مثال == {{for|همراهن جي درستگي لاءِ رهنمائي|WP:OPCOORD}} {| class="wikitable" | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43.651234|-79.383333}}</syntaxhighlight> | {{coord|43.651234|-79.383333}} | ٽورانٽو – مڪمل اعشاري صورت |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|N|79|23|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|N|79|23|W}} | درجا ۽ منٽ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|13|N|79|23|02|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|4|N|79|23|0|W}} | درجا، منٽ، سيڪنڊ |} === حوالا === {{reflist}} == Coordinate parameters == پهريون پيرا ميٽر کان پوءِ اضافي پيرا ميٽر underscore سان ڌار ڪيا وڃن ٿا. === dim === <code>dim:</code> ڏيک واري دائري جو قطر ڏيکاري ٿو. === region === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/region:}} === globe === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/globe:}} == يوزر طرفان ترتيب == {{UF-coord-classes}} == غلط استعمال == غلطيون ڳاڙهي متن ۾ ڏيکاربيون ۽ صفحي کي لڪيل زمري ۾ شامل ڪنديون: [[:Category:Pages with malformed coordinate tags]] == اندروني ڪم == هي سانچو مڪمل طور [[Wikipedia:Lua|Lua]] ماڊيول <code>[[:Module:Coordinates]]</code> تي ٻڌل آهي. === ڪلاس نالا === '''geo''', '''latitude''', '''longitude''' تبديل نه ڪيا وڃن. === تاريخ === هي سانچو اڳ ۾ ڪيترن ذيلي سانچن تي ٻڌل هو، پر هاڻي مڪمل طور {{tlf|Coord}} استعمال ڪري ٿو. 5kde29h9718pgfxxzkp8evfa18ux4ku 371418 371417 2026-04-14T05:51:43Z Intisar Ali 8681 371418 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | {{high-use|all-pages=yes}} }} {{Transwiki guide}} {{lua|Module:Coordinates}} {{#switch: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | Template:Coord/doc = {{Uses Wikidata|P625}} {{Tracks Wikidata|P625|cat=Coordinates Wikidata tracking categories}} }} '''{{tlf|Coord}}''' جغرافيائي جڳهن کي [[latitude]] (عرض بلد) ۽ [[longitude]] (طول بلد) جي ذريعي معياري نموني ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو بنيادي طور تي [[Earth]] (ڌرتي) لاءِ [[World Geodetic System|WGS84]] نظام تحت جغرافيائي همراهن کي بيان ڪري ٿو، ۽ ساڳئي وقت هڪ مشين پڙهڻ لائق [[Geo (microformat)|Geo microformat]] پڻ پيدا ڪري ٿو. تنهن هوندي به، اهو ٻين اجرامن جهڙوڪ چنڊن، ننڍن سيارن ۽ ٻين سيارن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. * آسماني همراهن لاءِ {{tl|Sky}} استعمال ڪريو. * اهي مضمون جن ۾ همراها نه آهن (پر هجڻ گهرجن) انهن کي {{tl|Coord missing}} سان ٽيگ ڪريو. * جيڪڏهن جڳهه واقعي نامعلوم يا تڪراري هجي، ته {{tl|Coord unknown}} استعمال ڪريو. * جيڪڏهن همراها [[meta:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|Wikidata]] مان آيا هجن، ته {{tl|WikidataCoord}} استعمال ڪريو. پڻ ڏسو: [[Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates]]. == تڪڙو رهنمائي == {{Coord how-to}} == خاصيتون == عرض بلد ۽ طول بلد کي decimal (اعشاري) صورت ۾ يا درجا/منٽ/سيڪنڊن (DMS) ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. ڊفالٽ طور، همراها ساڳي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن جنهن ۾ داخل ڪيا ويا هجن، پر <code>format=</code> استعمال ڪري خاص صورت مجبور ڪري سگهجي ٿي. هي سانچو همراهن کي [[hyperlink]] سان گڏ [[mw:GeoHack|GeoHack]] ڏانهن ڏيکاري ٿو، جتي مختلف نقشا ۽ ٻيون معلومات ملي ٿي. زميني جڳهن لاءِ، لنڪ جي کاٻي پاسي هڪ نيرو گلوب ([[Image:Erioll_world.svg|18px]]) ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن تي ڪلڪ ڪرڻ سان [[:meta:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] کلي ٿو (JavaScript گهربل). ڊفالٽ طور، همراها متن جي اندر ڏيکاريا وڃن ٿا، پر <code>display=</code> سان انهن کي صفحي جي مٿان عنوان ڀرسان به ڏيکاري سگهجي ٿو. هي سانچو ٽن صورتن ۾ همراها پيدا ڪري ٿو: * درجا/منٽ/سيڪنڊ (DMS) * اعشاري درجا (Decimal degrees) * مشين پڙهڻ لائق Geo microformat === اضافي خاصيتون === * لاگ ان ٿيل يوزر پنهنجي برائوزر ۾ همراهن جي ڏيک کي ترتيب ڏئي سگهن ٿا. * بغير پيرا ميٽرن جي، Wikidata مان همراها حاصل ڪري سگهجن ٿا. * {{tl|Coord}} مان رياضيائي اظهار لاءِ ڊيٽا ڪڍي سگهجي ٿي. * صفحي جا سڀ همراها [[mw:API:Geosearch|geosearch API]] ۾ رجسٽر ٿين ٿا. == خبردار ڳالهيون == هن سانچي ۾ تبديلي بغير اڳواٽ بحث جي نه ڪئي وڃي، ڇو ته ٻاهرين اوزار ان جي فارميٽ تي دارومدار رکن ٿا. === حدون === گهڻن همراهن وارن صفحن ۾ سائيز حد (PEIS) وڌي سگهي ٿي، اهڙي صورت ۾ {{ml|Coordinates|coord}} استعمال ڪيو وڃي. === موبائل ڏيک === هي سانچو موبائل تي ظاهر نه ٿيندو جيڪڏهن صرف <code>display=title</code> هجي. == استعمال == '''&#123;{coord|عرض بلد|طول بلد|پيرا ميٽر|سانچي جا پيرا ميٽر}&#125;''' == پيرا ميٽر == ٻه قسم جا پيرا ميٽر آهن: * '''Coordinate parameters''' (مثلاً dim:, region:, type:) * '''Template parameters''' (مثلاً display=, format=, name=, notes=) === display === * inline → متن اندر * title → عنوان ڀرسان * inline,title → ٻنهي هنڌن تي === format === * dec → اعشاري * dms → درجا/منٽ/سيڪنڊ === name === نقشن ۾ نالو ڏيکارڻ لاءِ === notes === اضافي متن يا فوٽ نوٽ == مثال == {{for|همراهن جي درستگي لاءِ رهنمائي|WP:OPCOORD}} {| class="wikitable" | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43.651234|-79.383333}}</syntaxhighlight> | {{coord|43.651234|-79.383333}} | ٽورانٽو – مڪمل اعشاري صورت |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|N|79|23|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|N|79|23|W}} | درجا ۽ منٽ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|13|N|79|23|02|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|4|N|79|23|0|W}} | درجا، منٽ، سيڪنڊ |} === حوالا === {{reflist}} == Coordinate parameters == پهريون پيرا ميٽر کان پوءِ اضافي پيرا ميٽر underscore سان ڌار ڪيا وڃن ٿا. === dim === <code>dim:</code> ڏيک واري دائري جو قطر ڏيکاري ٿو. === region === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/region:}} === globe === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/globe:}} == يوزر طرفان ترتيب == {{UF-coord-classes}} == غلط استعمال == غلطيون ڳاڙهي متن ۾ ڏيکاربيون ۽ صفحي کي لڪيل زمري ۾ شامل ڪنديون: [[:Category:Pages with malformed coordinate tags]] == اندروني ڪم == هي سانچو مڪمل طور [[Wikipedia:Lua|Lua]] ماڊيول <code>[[:Module:Coordinates]]</code> تي ٻڌل آهي. === ڪلاس نالا === '''geo''', '''latitude''', '''longitude''' تبديل نه ڪيا وڃن. === تاريخ === هي سانچو اڳ ۾ ڪيترن ذيلي سانچن تي ٻڌل هو، پر هاڻي مڪمل طور {{tlf|Coord}} استعمال ڪري ٿو. ===Template Data=== هي سانچو [[Function overloading|اوورلوڊنگ]] استعمال ڪري ٿو، جيڪا [[Wikipedia:TemplateData|VisualEditor/TemplateData]] سان سٺي نموني ڪم نٿي ڪري. هن سانچي ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ بصري سنواريندڙ بدران "Edit source" استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "هي سانچو ڪنهن جڳهه جي عرض بلد ۽ طول بلد وارن همراهن کي انڪوڊ ڪري ٿو ۽ ان جڳهه جي نقشي ڏانهن لنڪ مهيا ڪري ٿو. هي سانچو Visual Editor سان سٺي نموني ڪم نٿو ڪري. هن سانچي کي استعمال ڪرڻ لاءِ اوهان کي هيٺين نمونن مان ڪنهن هڪ مطابق positional parameter استعمال ڪرڻا پوندا: {{coord | D | M | S | NS | D | M | S | EW | geo | opts}}, {{coord | D | M | NS | D | M | EW | geo | opts}}, {{coord | D| NS | D| EW | geo | opts}} {{coord | sD | sD | geo | opts}} جتي D درجا آهن، M منٽ آهن، S سيڪنڊ آهن، sD دستخطي اعشاري درجا آهن، NS مان مراد N يا S آهي، EW مان مراد E يا W آهي، opts نالي وارا پيرا ميٽر آهن، ۽ geo اهي همراهن جا پيرا ميٽر آهن جيڪي مکيه دستاويزي صفحي تي بيان ڪيل آهن.", "params": { "1": { "label": "1", "description": "يا ته عرض بلد جا درجا يا دستخطي اعشاري درجا وارا عرض بلد", "type": "number", "required": false, "suggested": true }, "2": { "label": "2", "description": "يا ته: عرض بلد جا منٽ، دستخطي اعشاري درجا وارو طول بلد، يا 'N' يا 'S'.", "type": "string", "required": false, "suggested": true }, "3": { "label": "3", "description": "يا ته: عرض بلد جا سيڪنڊ، طول بلد جا درجا، 'N' يا 'S'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، 'N'، 'S'، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، طول بلد جا منٽ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6", "description": "يا ته: طول بلد جا منٽ، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7", "description": "يا ته طول بلد جا سيڪنڊ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8", "description": "'E' يا 'W'.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9", "description": "GeoHack پيرا ميٽر. مثال: dim:30_region:US-WI_type:event", "type": "string", "required": false }, "qid": { "label": "Wikidata شيءِ", "description": "هن سانچي جي پيرا ميٽرن بدران WikiData جي ڪنهن داخلا مان همراها حاصل ڪريو", "type": "line", "required": false, "example": "Q513" }, "display": { "label": "Display", "description": "اهو ڪٿي ڏيکاريو وڃي. هيٺين مان ڪو هڪ ٿي سگهي ٿو: 'inline' مضمون جي متن ۾، 'title' مضمون جي مٿي، يا 'inline,title' ٻنهي هنڌن تي", "type": "line", "default": "inline", "suggested": true, "required": false, "suggestedvalues": [ "inline", "title", "inline,title" ] }, "name": { "label": "Name", "description": "نقشن تي رکڻ لاءِ هڪ ليبل (ڊفالٽ PAGENAME آهي)", "type": "string", "required": false }, "notes": { "label": "Notes", "description": "اهو متن جيڪو همراهن کان فوري پوءِ ڏيکاريو وڃي", "type": "string", "required": false }, "format": { "label": "Format", "description": "همراها ڪيئن ڏيکاريا وڃن، يا ته 'dec' يا 'dms'", "type": "line", "required": false, "suggestedvalues": [ "dec", "dms" ] }, "nosave": { "label": "Geosearch", "description": "جيڪڏهن اوهان چاهيو ٿا ته هي همراها geosearch API ۾ رجسٽر نه ٿين، ته ان کي 'true' تي سيٽ ڪريو.", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> <!-- "1": { "label": "Latitude degrees", "description": "عرض بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ ڏکڻ لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Latitude minutes", "description": "عرض بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "3": { "label": "Latitude seconds", "description": "عرض بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "4": { "label": "Latitude direction", "description": "عرض بلد جي رخ وارو حصو: N يا S. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "Longitude degrees", "description": "طول بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ اولهه لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Longitude minutes", "description": "طول بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "7": { "label": "Longitude seconds", "description": "طول بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "8": { "label": "Longitude direction", "description": "طول بلد جي رخ وارو حصو: E يا W. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "Coordinate parameters", "description": "اختياري پيرا ميٽر جيڪي underscore '_' سان الڳ ڪيا وڃن، جهڙوڪ dim:N (ڏسڻ واري قطر ميٽرن ۾)، region:R (ISO 3166-1 alpha-2 يا ISO 3166-2 ڪوڊ)، type:T (مثلاً landmark يا city (30,000)). مثال طور 'dim:30_region:US-WI_type:event'", "type": "string", "required": false }, --> == پڻ ڏسو == * [[Special:PrefixIndex/Template:GeoTemplate]]، انهن geohack صفحي سانچن لاءِ جيڪي ڌرتي ۽ ٻين اجرامن تي استعمال ٿين ٿا <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا؛ انٽر وڪيز Wikidata تي --> [[Category:Coordinates conversion templates]] [[Category:Coordinates templates]] [[Category:TemplateData documentation with overload problems]] [[Category:Templates generating Geo]] [[Category:Title templates]] }}</includeonly> rnklrihq18c58mrtidt0ilcjguy14et 371419 371418 2026-04-14T05:55:56Z Intisar Ali 8681 371419 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | {{high-use|all-pages=yes}} }} {{Transwiki guide}} {{lua|ماڊيول:Coordinates}} {{#switch: {{FULLPAGENAME}} | سانچو:Coord | Template:Coord/doc = {{Uses Wikidata|P625}} {{Tracks Wikidata|P625|cat=Coordinates Wikidata tracking categories}} }} '''{{tlf|Coord}}''' جغرافيائي جڳهن کي [[ليٽيٽيوڊ]] (عرض بلد) ۽ [[لانگيٽيوڊ]] (طول بلد) جي ذريعي معياري نموني ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو بنيادي طور تي [[ڌرتي]] لاءِ [[عالمي جيوڊيٽائي نظام |WGS84]] نظام تحت جغرافيائي همراهن کي بيان ڪري ٿو، ۽ ساڳئي وقت هڪ مشين پڙهڻ لائق [[جيو (مائڪروسوفٽ)]] پڻ پيدا ڪري ٿو. تنهن هوندي به، اهو ٻين اجرامن جهڙوڪ چنڊن، ننڍن سيارن ۽ ٻين سيارن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. * آسماني همراهن لاءِ {{tl|Sky}} استعمال ڪريو. * اهي مضمون جن ۾ همراها نه آهن (پر هجڻ گهرجن) انهن کي {{tl|Coord missing}} سان ٽيگ ڪريو. * جيڪڏهن جڳهه واقعي نامعلوم يا تڪراري هجي، ته {{tl|Coord unknown}} استعمال ڪريو. * جيڪڏهن همراها [[ميٽا:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|Wikidata]] مان آيا هجن، ته {{tl|WikidataCoord}} استعمال ڪريو. پڻ ڏسو: [[وڪي ڊيٽا:WikiProject Geographical coordinates]]. == تڪڙو رهنمائي == {{Coord how-to}} == خاصيتون == عرض بلد ۽ طول بلد کي decimal (اعشاري) صورت ۾ يا درجا/منٽ/سيڪنڊن (DMS) ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. ڊفالٽ طور، همراها ساڳي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن جنهن ۾ داخل ڪيا ويا هجن، پر <code>format=</code> استعمال ڪري خاص صورت مجبور ڪري سگهجي ٿي. هي سانچو همراهن کي [[hyperlink]] سان گڏ [[mw:GeoHack|GeoHack]] ڏانهن ڏيکاري ٿو، جتي مختلف نقشا ۽ ٻيون معلومات ملي ٿي. زميني جڳهن لاءِ، لنڪ جي کاٻي پاسي هڪ نيرو گلوب ([[Image:Erioll_world.svg|18px]]) ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن تي ڪلڪ ڪرڻ سان [[:meta:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] کلي ٿو (JavaScript گهربل). ڊفالٽ طور، همراها متن جي اندر ڏيکاريا وڃن ٿا، پر <code>display=</code> سان انهن کي صفحي جي مٿان عنوان ڀرسان به ڏيکاري سگهجي ٿو. هي سانچو ٽن صورتن ۾ همراها پيدا ڪري ٿو: * درجا/منٽ/سيڪنڊ (DMS) * اعشاري درجا (Decimal degrees) * مشين پڙهڻ لائق Geo microformat === اضافي خاصيتون === * لاگ ان ٿيل يوزر پنهنجي برائوزر ۾ همراهن جي ڏيک کي ترتيب ڏئي سگهن ٿا. * بغير پيرا ميٽرن جي، Wikidata مان همراها حاصل ڪري سگهجن ٿا. * {{tl|Coord}} مان رياضيائي اظهار لاءِ ڊيٽا ڪڍي سگهجي ٿي. * صفحي جا سڀ همراها [[mw:API:Geosearch|geosearch API]] ۾ رجسٽر ٿين ٿا. == خبردار ڳالهيون == هن سانچي ۾ تبديلي بغير اڳواٽ بحث جي نه ڪئي وڃي، ڇو ته ٻاهرين اوزار ان جي فارميٽ تي دارومدار رکن ٿا. === حدون === گهڻن همراهن وارن صفحن ۾ سائيز حد (PEIS) وڌي سگهي ٿي، اهڙي صورت ۾ {{ml|Coordinates|coord}} استعمال ڪيو وڃي. === موبائل ڏيک === هي سانچو موبائل تي ظاهر نه ٿيندو جيڪڏهن صرف <code>display=title</code> هجي. == استعمال == '''&#123;{coord|عرض بلد|طول بلد|پيرا ميٽر|سانچي جا پيرا ميٽر}&#125;''' == پيرا ميٽر == ٻه قسم جا پيرا ميٽر آهن: * '''Coordinate parameters''' (مثلاً dim:, region:, type:) * '''Template parameters''' (مثلاً display=, format=, name=, notes=) === display === * inline → متن اندر * title → عنوان ڀرسان * inline,title → ٻنهي هنڌن تي === format === * dec → اعشاري * dms → درجا/منٽ/سيڪنڊ === name === نقشن ۾ نالو ڏيکارڻ لاءِ === notes === اضافي متن يا فوٽ نوٽ == مثال == {{for|همراهن جي درستگي لاءِ رهنمائي|WP:OPCOORD}} {| class="wikitable" | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43.651234|-79.383333}}</syntaxhighlight> | {{coord|43.651234|-79.383333}} | ٽورانٽو – مڪمل اعشاري صورت |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|N|79|23|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|N|79|23|W}} | درجا ۽ منٽ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|13|N|79|23|02|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|4|N|79|23|0|W}} | درجا، منٽ، سيڪنڊ |} === حوالا === {{reflist}} == Coordinate parameters == پهريون پيرا ميٽر کان پوءِ اضافي پيرا ميٽر underscore سان ڌار ڪيا وڃن ٿا. === dim === <code>dim:</code> ڏيک واري دائري جو قطر ڏيکاري ٿو. === region === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/region:}} === globe === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/globe:}} == يوزر طرفان ترتيب == {{UF-coord-classes}} == غلط استعمال == غلطيون ڳاڙهي متن ۾ ڏيکاربيون ۽ صفحي کي لڪيل زمري ۾ شامل ڪنديون: [[:Category:Pages with malformed coordinate tags]] == اندروني ڪم == هي سانچو مڪمل طور [[Wikipedia:Lua|Lua]] ماڊيول <code>[[:Module:Coordinates]]</code> تي ٻڌل آهي. === ڪلاس نالا === '''geo''', '''latitude''', '''longitude''' تبديل نه ڪيا وڃن. === تاريخ === هي سانچو اڳ ۾ ڪيترن ذيلي سانچن تي ٻڌل هو، پر هاڻي مڪمل طور {{tlf|Coord}} استعمال ڪري ٿو. ===Template Data=== هي سانچو [[Function overloading|اوورلوڊنگ]] استعمال ڪري ٿو، جيڪا [[Wikipedia:TemplateData|VisualEditor/TemplateData]] سان سٺي نموني ڪم نٿي ڪري. هن سانچي ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ بصري سنواريندڙ بدران "Edit source" استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "هي سانچو ڪنهن جڳهه جي عرض بلد ۽ طول بلد وارن همراهن کي انڪوڊ ڪري ٿو ۽ ان جڳهه جي نقشي ڏانهن لنڪ مهيا ڪري ٿو. هي سانچو Visual Editor سان سٺي نموني ڪم نٿو ڪري. هن سانچي کي استعمال ڪرڻ لاءِ اوهان کي هيٺين نمونن مان ڪنهن هڪ مطابق positional parameter استعمال ڪرڻا پوندا: {{coord | D | M | S | NS | D | M | S | EW | geo | opts}}, {{coord | D | M | NS | D | M | EW | geo | opts}}, {{coord | D| NS | D| EW | geo | opts}} {{coord | sD | sD | geo | opts}} جتي D درجا آهن، M منٽ آهن، S سيڪنڊ آهن، sD دستخطي اعشاري درجا آهن، NS مان مراد N يا S آهي، EW مان مراد E يا W آهي، opts نالي وارا پيرا ميٽر آهن، ۽ geo اهي همراهن جا پيرا ميٽر آهن جيڪي مکيه دستاويزي صفحي تي بيان ڪيل آهن.", "params": { "1": { "label": "1", "description": "يا ته عرض بلد جا درجا يا دستخطي اعشاري درجا وارا عرض بلد", "type": "number", "required": false, "suggested": true }, "2": { "label": "2", "description": "يا ته: عرض بلد جا منٽ، دستخطي اعشاري درجا وارو طول بلد، يا 'N' يا 'S'.", "type": "string", "required": false, "suggested": true }, "3": { "label": "3", "description": "يا ته: عرض بلد جا سيڪنڊ، طول بلد جا درجا، 'N' يا 'S'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، 'N'، 'S'، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، طول بلد جا منٽ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6", "description": "يا ته: طول بلد جا منٽ، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7", "description": "يا ته طول بلد جا سيڪنڊ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8", "description": "'E' يا 'W'.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9", "description": "GeoHack پيرا ميٽر. مثال: dim:30_region:US-WI_type:event", "type": "string", "required": false }, "qid": { "label": "Wikidata شيءِ", "description": "هن سانچي جي پيرا ميٽرن بدران WikiData جي ڪنهن داخلا مان همراها حاصل ڪريو", "type": "line", "required": false, "example": "Q513" }, "display": { "label": "Display", "description": "اهو ڪٿي ڏيکاريو وڃي. هيٺين مان ڪو هڪ ٿي سگهي ٿو: 'inline' مضمون جي متن ۾، 'title' مضمون جي مٿي، يا 'inline,title' ٻنهي هنڌن تي", "type": "line", "default": "inline", "suggested": true, "required": false, "suggestedvalues": [ "inline", "title", "inline,title" ] }, "name": { "label": "Name", "description": "نقشن تي رکڻ لاءِ هڪ ليبل (ڊفالٽ PAGENAME آهي)", "type": "string", "required": false }, "notes": { "label": "Notes", "description": "اهو متن جيڪو همراهن کان فوري پوءِ ڏيکاريو وڃي", "type": "string", "required": false }, "format": { "label": "Format", "description": "همراها ڪيئن ڏيکاريا وڃن، يا ته 'dec' يا 'dms'", "type": "line", "required": false, "suggestedvalues": [ "dec", "dms" ] }, "nosave": { "label": "Geosearch", "description": "جيڪڏهن اوهان چاهيو ٿا ته هي همراها geosearch API ۾ رجسٽر نه ٿين، ته ان کي 'true' تي سيٽ ڪريو.", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> <!-- "1": { "label": "Latitude degrees", "description": "عرض بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ ڏکڻ لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Latitude minutes", "description": "عرض بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "3": { "label": "Latitude seconds", "description": "عرض بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "4": { "label": "Latitude direction", "description": "عرض بلد جي رخ وارو حصو: N يا S. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "Longitude degrees", "description": "طول بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ اولهه لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Longitude minutes", "description": "طول بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "7": { "label": "Longitude seconds", "description": "طول بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "8": { "label": "Longitude direction", "description": "طول بلد جي رخ وارو حصو: E يا W. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "Coordinate parameters", "description": "اختياري پيرا ميٽر جيڪي underscore '_' سان الڳ ڪيا وڃن، جهڙوڪ dim:N (ڏسڻ واري قطر ميٽرن ۾)، region:R (ISO 3166-1 alpha-2 يا ISO 3166-2 ڪوڊ)، type:T (مثلاً landmark يا city (30,000)). مثال طور 'dim:30_region:US-WI_type:event'", "type": "string", "required": false }, --> == پڻ ڏسو == * [[Special:PrefixIndex/Template:GeoTemplate]]، انهن geohack صفحي سانچن لاءِ جيڪي ڌرتي ۽ ٻين اجرامن تي استعمال ٿين ٿا <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا؛ انٽر وڪيز Wikidata تي --> [[Category:Coordinates conversion templates]] [[Category:Coordinates templates]] [[Category:TemplateData documentation with overload problems]] [[Category:Templates generating Geo]] [[Category:Title templates]] }}</includeonly> hvaca0d2z7k3hftahpo29k38ukyi1a7 371421 371419 2026-04-14T06:00:48Z Intisar Ali 8681 371421 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | {{high-use|all-pages=yes}} }} {{Transwiki guide}} {{lua|ماڊيول:Coordinates}} {{#switch: {{FULLPAGENAME}} | سانچو:Coord | Template:Coord/doc = {{Uses Wikidata|P625}} {{Tracks Wikidata|P625|cat=Coordinates Wikidata tracking categories}} }} '''{{tlf|Coord}}''' جغرافيائي جڳهن کي [[ليٽيٽيوڊ]] (عرض بلد) ۽ [[لانگيٽيوڊ]] (طول بلد) جي ذريعي معياري نموني ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو بنيادي طور تي [[ڌرتي]] لاءِ [[عالمي جيوڊيٽائي نظام |WGS84]] نظام تحت جغرافيائي همراهن کي بيان ڪري ٿو، ۽ ساڳئي وقت هڪ مشين پڙهڻ لائق [[جيو (مائڪروسوفٽ)]] پڻ پيدا ڪري ٿو. تنهن هوندي به، اهو ٻين اجرامن جهڙوڪ چنڊن، ننڍن سيارن ۽ ٻين سيارن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. * آسماني همراهن لاءِ {{tl|Sky}} استعمال ڪريو. * اهي مضمون جن ۾ همراها نه آهن (پر هجڻ گهرجن) انهن کي {{tl|Coord missing}} سان ٽيگ ڪريو. * جيڪڏهن جڳهه واقعي نامعلوم يا تڪراري هجي، ته {{tl|Coord unknown}} استعمال ڪريو. * جيڪڏهن همراها [[ميٽا:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|Wikidata]] مان آيا هجن، ته {{tl|WikidataCoord}} استعمال ڪريو. پڻ ڏسو: [[وڪي ڊيٽا:WikiProject Geographical coordinates]]. == تڪڙي رهنمائي == {{Coord how-to}} == خاصيتون == عرض بلد ۽ طول بلد کي decimal (اعشاري) صورت ۾ يا درجا/منٽ/سيڪنڊن (DMS) ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. ڊفالٽ طور، همراها ساڳي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن جنهن ۾ داخل ڪيا ويا هجن، پر <code>format=</code> استعمال ڪري خاص صورت مجبور ڪري سگهجي ٿي. هي سانچو همراهن کي [[hyperlink]] سان گڏ [[mw:GeoHack|GeoHack]] ڏانهن ڏيکاري ٿو، جتي مختلف نقشا ۽ ٻيون معلومات ملي ٿي. زميني جڳهن لاءِ، لنڪ جي کاٻي پاسي هڪ نيرو گلوب ([[Image:Erioll_world.svg|18px]]) ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن تي ڪلڪ ڪرڻ سان [[:meta:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] کلي ٿو (JavaScript گهربل). ڊفالٽ طور، همراها متن جي اندر ڏيکاريا وڃن ٿا، پر <code>display=</code> سان انهن کي صفحي جي مٿان عنوان ڀرسان به ڏيکاري سگهجي ٿو. هي سانچو ٽن صورتن ۾ همراها پيدا ڪري ٿو: * درجا/منٽ/سيڪنڊ (DMS) * اعشاري درجا (Decimal degrees) * مشين پڙهڻ لائق Geo microformat === اضافي خاصيتون === * لاگ ان ٿيل يوزر پنهنجي برائوزر ۾ همراهن جي ڏيک کي ترتيب ڏئي سگهن ٿا. * بغير پيرا ميٽرن جي، Wikidata مان همراها حاصل ڪري سگهجن ٿا. * {{tl|Coord}} مان رياضيائي اظهار لاءِ ڊيٽا ڪڍي سگهجي ٿي. * صفحي جا سڀ همراها [[mw:API:Geosearch|geosearch API]] ۾ رجسٽر ٿين ٿا. == خبردار ڳالهيون == هن سانچي ۾ تبديلي بغير اڳواٽ بحث جي نه ڪئي وڃي، ڇو ته ٻاهرين اوزار ان جي فارميٽ تي دارومدار رکن ٿا. === حدون === گهڻن همراهن وارن صفحن ۾ سائيز حد (PEIS) وڌي سگهي ٿي، اهڙي صورت ۾ {{ml|Coordinates|coord}} استعمال ڪيو وڃي. === موبائل ڏيک === هي سانچو موبائل تي ظاهر نه ٿيندو جيڪڏهن صرف <code>display=title</code> هجي. == استعمال == '''&#123;{coord|عرض بلد|طول بلد|پيرا ميٽر|سانچي جا پيرا ميٽر}&#125;''' == پيرا ميٽر == ٻه قسم جا پيرا ميٽر آهن: * '''Coordinate parameters''' (مثلاً dim:, region:, type:) * '''Template parameters''' (مثلاً display=, format=, name=, notes=) === display === * inline → متن اندر * title → عنوان ڀرسان * inline,title → ٻنهي هنڌن تي === format === * dec → اعشاري * dms → درجا/منٽ/سيڪنڊ === name === نقشن ۾ نالو ڏيکارڻ لاءِ === notes === اضافي متن يا فوٽ نوٽ == مثال == {{for|همراهن جي درستگي لاءِ رهنمائي|WP:OPCOORD}} {| class="wikitable" | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43.651234|-79.383333}}</syntaxhighlight> | {{coord|43.651234|-79.383333}} | ٽورانٽو – مڪمل اعشاري صورت |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|N|79|23|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|N|79|23|W}} | درجا ۽ منٽ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|13|N|79|23|02|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|4|N|79|23|0|W}} | درجا، منٽ، سيڪنڊ |} === حوالا === {{reflist}} == Coordinate parameters == پهريون پيرا ميٽر کان پوءِ اضافي پيرا ميٽر underscore سان ڌار ڪيا وڃن ٿا. === dim === <code>dim:</code> ڏيک واري دائري جو قطر ڏيکاري ٿو. === region === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/region:}} === globe === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/globe:}} == يوزر طرفان ترتيب == {{UF-coord-classes}} == غلط استعمال == غلطيون ڳاڙهي متن ۾ ڏيکاربيون ۽ صفحي کي لڪيل زمري ۾ شامل ڪنديون: [[:Category:Pages with malformed coordinate tags]] == اندروني ڪم == هي سانچو مڪمل طور [[Wikipedia:Lua|Lua]] ماڊيول <code>[[:Module:Coordinates]]</code> تي ٻڌل آهي. === ڪلاس نالا === '''geo''', '''latitude''', '''longitude''' تبديل نه ڪيا وڃن. === تاريخ === هي سانچو اڳ ۾ ڪيترن ذيلي سانچن تي ٻڌل هو، پر هاڻي مڪمل طور {{tlf|Coord}} استعمال ڪري ٿو. ===Template Data=== هي سانچو [[Function overloading|اوورلوڊنگ]] استعمال ڪري ٿو، جيڪا [[Wikipedia:TemplateData|VisualEditor/TemplateData]] سان سٺي نموني ڪم نٿي ڪري. هن سانچي ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ بصري سنواريندڙ بدران "Edit source" استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "هي سانچو ڪنهن جڳهه جي عرض بلد ۽ طول بلد وارن همراهن کي انڪوڊ ڪري ٿو ۽ ان جڳهه جي نقشي ڏانهن لنڪ مهيا ڪري ٿو. هي سانچو Visual Editor سان سٺي نموني ڪم نٿو ڪري. هن سانچي کي استعمال ڪرڻ لاءِ اوهان کي هيٺين نمونن مان ڪنهن هڪ مطابق positional parameter استعمال ڪرڻا پوندا: {{coord | D | M | S | NS | D | M | S | EW | geo | opts}}, {{coord | D | M | NS | D | M | EW | geo | opts}}, {{coord | D| NS | D| EW | geo | opts}} {{coord | sD | sD | geo | opts}} جتي D درجا آهن، M منٽ آهن، S سيڪنڊ آهن، sD دستخطي اعشاري درجا آهن، NS مان مراد N يا S آهي، EW مان مراد E يا W آهي، opts نالي وارا پيرا ميٽر آهن، ۽ geo اهي همراهن جا پيرا ميٽر آهن جيڪي مکيه دستاويزي صفحي تي بيان ڪيل آهن.", "params": { "1": { "label": "1", "description": "يا ته عرض بلد جا درجا يا دستخطي اعشاري درجا وارا عرض بلد", "type": "number", "required": false, "suggested": true }, "2": { "label": "2", "description": "يا ته: عرض بلد جا منٽ، دستخطي اعشاري درجا وارو طول بلد، يا 'N' يا 'S'.", "type": "string", "required": false, "suggested": true }, "3": { "label": "3", "description": "يا ته: عرض بلد جا سيڪنڊ، طول بلد جا درجا، 'N' يا 'S'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، 'N'، 'S'، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، طول بلد جا منٽ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6", "description": "يا ته: طول بلد جا منٽ، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7", "description": "يا ته طول بلد جا سيڪنڊ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8", "description": "'E' يا 'W'.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9", "description": "GeoHack پيرا ميٽر. مثال: dim:30_region:US-WI_type:event", "type": "string", "required": false }, "qid": { "label": "Wikidata شيءِ", "description": "هن سانچي جي پيرا ميٽرن بدران WikiData جي ڪنهن داخلا مان همراها حاصل ڪريو", "type": "line", "required": false, "example": "Q513" }, "display": { "label": "Display", "description": "اهو ڪٿي ڏيکاريو وڃي. هيٺين مان ڪو هڪ ٿي سگهي ٿو: 'inline' مضمون جي متن ۾، 'title' مضمون جي مٿي، يا 'inline,title' ٻنهي هنڌن تي", "type": "line", "default": "inline", "suggested": true, "required": false, "suggestedvalues": [ "inline", "title", "inline,title" ] }, "name": { "label": "Name", "description": "نقشن تي رکڻ لاءِ هڪ ليبل (ڊفالٽ PAGENAME آهي)", "type": "string", "required": false }, "notes": { "label": "Notes", "description": "اهو متن جيڪو همراهن کان فوري پوءِ ڏيکاريو وڃي", "type": "string", "required": false }, "format": { "label": "Format", "description": "همراها ڪيئن ڏيکاريا وڃن، يا ته 'dec' يا 'dms'", "type": "line", "required": false, "suggestedvalues": [ "dec", "dms" ] }, "nosave": { "label": "Geosearch", "description": "جيڪڏهن اوهان چاهيو ٿا ته هي همراها geosearch API ۾ رجسٽر نه ٿين، ته ان کي 'true' تي سيٽ ڪريو.", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> <!-- "1": { "label": "Latitude degrees", "description": "عرض بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ ڏکڻ لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Latitude minutes", "description": "عرض بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "3": { "label": "Latitude seconds", "description": "عرض بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "4": { "label": "Latitude direction", "description": "عرض بلد جي رخ وارو حصو: N يا S. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "Longitude degrees", "description": "طول بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ اولهه لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Longitude minutes", "description": "طول بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "7": { "label": "Longitude seconds", "description": "طول بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "8": { "label": "Longitude direction", "description": "طول بلد جي رخ وارو حصو: E يا W. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "Coordinate parameters", "description": "اختياري پيرا ميٽر جيڪي underscore '_' سان الڳ ڪيا وڃن، جهڙوڪ dim:N (ڏسڻ واري قطر ميٽرن ۾)، region:R (ISO 3166-1 alpha-2 يا ISO 3166-2 ڪوڊ)، type:T (مثلاً landmark يا city (30,000)). مثال طور 'dim:30_region:US-WI_type:event'", "type": "string", "required": false }, --> == پڻ ڏسو == * [[Special:PrefixIndex/Template:GeoTemplate]]، انهن geohack صفحي سانچن لاءِ جيڪي ڌرتي ۽ ٻين اجرامن تي استعمال ٿين ٿا <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا؛ انٽر وڪيز Wikidata تي --> [[Category:Coordinates conversion templates]] [[Category:Coordinates templates]] [[Category:TemplateData documentation with overload problems]] [[Category:Templates generating Geo]] [[Category:Title templates]] }}</includeonly> 4kfium2hfh84l95dskocqu94ealnrg2 371422 371421 2026-04-14T06:01:33Z Intisar Ali 8681 371422 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | {{high-use|all-pages=yes}} }} {{Transwiki guide}} {{lua|ماڊيول:Coordinates}} {{#switch: {{FULLPAGENAME}} | سانچو:Coord | Template:Coord/doc = {{Uses Wikidata|P625}} {{Tracks Wikidata|P625|cat=Coordinates Wikidata tracking categories}} }} '''{{tlf|Coord}}''' جغرافيائي جڳهن کي [[ليٽيٽيوڊ]] (عرض بلد) ۽ [[لانگيٽيوڊ]] (طول بلد) جي ذريعي معياري نموني ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو بنيادي طور تي [[ڌرتي]] لاءِ [[عالمي جيوڊيٽائي نظام |WGS84]] نظام تحت جغرافيائي همراهن کي بيان ڪري ٿو، ۽ ساڳئي وقت هڪ مشين پڙهڻ لائق [[جيو (مائڪروسوفٽ)]] پڻ پيدا ڪري ٿو. تنهن هوندي به، اهو ٻين اجرامن جهڙوڪ چنڊن، ننڍن سيارن ۽ ٻين سيارن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. * آسماني همراهن لاءِ {{tl|Sky}} استعمال ڪريو. * اهي مضمون جن ۾ همراها نه آهن (پر هجڻ گهرجن) انهن کي {{tl|Coord missing}} سان ٽيگ ڪريو. * جيڪڏهن جڳهه واقعي نامعلوم يا تڪراري هجي، ته {{tl|Coord unknown}} استعمال ڪريو. * جيڪڏهن همراها [[ميٽا:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|Wikidata]] مان آيا هجن، ته {{tl|WikidataCoord}} استعمال ڪريو. پڻ ڏسو: [[وڪي ڊيٽا:WikiProject Geographical coordinates]]. == تڪڙي رهنمائي == {{Coord how-to}} == خاصيتون == عرض بلد ۽ طول بلد کي decimal (اعشاري) صورت ۾ يا درجا/منٽ/سيڪنڊن (DMS) ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. ڊفالٽ طور، همراها ساڳي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن جنهن ۾ داخل ڪيا ويا هجن، پر <code>format=</code> استعمال ڪري خاص صورت مجبور ڪري سگهجي ٿي. هي سانچو همراهن کي [[hyperlink]] سان گڏ [[mw:GeoHack|GeoHack]] ڏانهن ڏيکاري ٿو، جتي مختلف نقشا ۽ ٻيون معلومات ملي ٿي. زميني جڳهن لاءِ، لنڪ جي کاٻي پاسي هڪ نيرو گلوب ([[Image:Erioll_world.svg|18px]]) ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن تي ڪلڪ ڪرڻ سان [[:meta:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] کلي ٿو (JavaScript گهربل). ڊفالٽ طور، همراها متن جي اندر ڏيکاريا وڃن ٿا، پر <code>display=</code> سان انهن کي صفحي جي مٿان عنوان ڀرسان به ڏيکاري سگهجي ٿو. هي سانچو ٽن صورتن ۾ همراها پيدا ڪري ٿو: * درجا/منٽ/سيڪنڊ (DMS) * اعشاري درجا (Decimal degrees) * مشين پڙهڻ لائق Geo microformat === اضافي خاصيتون === * لاگ ان ٿيل يوزر پنهنجي برائوزر ۾ همراهن جي ڏيک کي ترتيب ڏئي سگهن ٿا. * بغير پيرا ميٽرن جي، Wikidata مان همراها حاصل ڪري سگهجن ٿا. * {{tl|Coord}} مان رياضيائي اظهار لاءِ ڊيٽا ڪڍي سگهجي ٿي. * صفحي جا سڀ همراها [[mw:API:Geosearch|geosearch API]] ۾ رجسٽر ٿين ٿا. == خبردار ڳالهيون == هن سانچي ۾ تبديلي بغير اڳواٽ بحث جي نه ڪئي وڃي، ڇو ته ٻاهرين اوزار ان جي فارميٽ تي دارومدار رکن ٿا. === حدون === گهڻن همراهن وارن صفحن ۾ سائيز حد (PEIS) وڌي سگهي ٿي، اهڙي صورت ۾ {{ml|Coordinates|coord}} استعمال ڪيو وڃي. === موبائل ڏيک === هي سانچو موبائل تي ظاهر نه ٿيندو جيڪڏهن صرف <code>display=title</code> هجي. == استعمال == '''&#123;{coord|عرض بلد|طول بلد|پيرا ميٽر|سانچي جا پيرا ميٽر}&#125;''' == پيرا ميٽر == ٻه قسم جا پيرا ميٽر آهن: * '''Coordinate parameters''' (مثلاً dim:, region:, type:) * '''Template parameters''' (مثلاً display=, format=, name=, notes=) === display === * inline → متن اندر * title → عنوان ڀرسان * inline,title → ٻنهي هنڌن تي === format === * dec → اعشاري * dms → درجا/منٽ/سيڪنڊ === name === نقشن ۾ نالو ڏيکارڻ لاءِ === notes === اضافي متن يا فوٽ نوٽ == مثال == {{for|همراهن جي درستگي لاءِ رهنمائي|WP:OPCOORD}} {| class="wikitable" | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43.651234|-79.383333}}</syntaxhighlight> | {{coord|43.651234|-79.383333}} | ٽورانٽو – مڪمل اعشاري صورت |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|N|79|23|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|N|79|23|W}} | درجا ۽ منٽ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|13|N|79|23|02|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|4|N|79|23|0|W}} | درجا، منٽ، سيڪنڊ |} === حوالا === {{reflist}} == ڪو آرڊينيٽ پيراميٽر== پهريون پيرا ميٽر کان پوءِ اضافي پيرا ميٽر underscore سان ڌار ڪيا وڃن ٿا. === dim === <code>dim:</code> ڏيک واري دائري جو قطر ڏيکاري ٿو. === region === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/region:}} === globe === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/globe:}} == يوزر طرفان ترتيب == {{UF-coord-classes}} == غلط استعمال == غلطيون ڳاڙهي متن ۾ ڏيکاربيون ۽ صفحي کي لڪيل زمري ۾ شامل ڪنديون: [[:Category:Pages with malformed coordinate tags]] == اندروني ڪم == هي سانچو مڪمل طور [[Wikipedia:Lua|Lua]] ماڊيول <code>[[:Module:Coordinates]]</code> تي ٻڌل آهي. === ڪلاس نالا === '''geo''', '''latitude''', '''longitude''' تبديل نه ڪيا وڃن. === تاريخ === هي سانچو اڳ ۾ ڪيترن ذيلي سانچن تي ٻڌل هو، پر هاڻي مڪمل طور {{tlf|Coord}} استعمال ڪري ٿو. ===Template Data=== هي سانچو [[Function overloading|اوورلوڊنگ]] استعمال ڪري ٿو، جيڪا [[Wikipedia:TemplateData|VisualEditor/TemplateData]] سان سٺي نموني ڪم نٿي ڪري. هن سانچي ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ بصري سنواريندڙ بدران "Edit source" استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "هي سانچو ڪنهن جڳهه جي عرض بلد ۽ طول بلد وارن همراهن کي انڪوڊ ڪري ٿو ۽ ان جڳهه جي نقشي ڏانهن لنڪ مهيا ڪري ٿو. هي سانچو Visual Editor سان سٺي نموني ڪم نٿو ڪري. هن سانچي کي استعمال ڪرڻ لاءِ اوهان کي هيٺين نمونن مان ڪنهن هڪ مطابق positional parameter استعمال ڪرڻا پوندا: {{coord | D | M | S | NS | D | M | S | EW | geo | opts}}, {{coord | D | M | NS | D | M | EW | geo | opts}}, {{coord | D| NS | D| EW | geo | opts}} {{coord | sD | sD | geo | opts}} جتي D درجا آهن، M منٽ آهن، S سيڪنڊ آهن، sD دستخطي اعشاري درجا آهن، NS مان مراد N يا S آهي، EW مان مراد E يا W آهي، opts نالي وارا پيرا ميٽر آهن، ۽ geo اهي همراهن جا پيرا ميٽر آهن جيڪي مکيه دستاويزي صفحي تي بيان ڪيل آهن.", "params": { "1": { "label": "1", "description": "يا ته عرض بلد جا درجا يا دستخطي اعشاري درجا وارا عرض بلد", "type": "number", "required": false, "suggested": true }, "2": { "label": "2", "description": "يا ته: عرض بلد جا منٽ، دستخطي اعشاري درجا وارو طول بلد، يا 'N' يا 'S'.", "type": "string", "required": false, "suggested": true }, "3": { "label": "3", "description": "يا ته: عرض بلد جا سيڪنڊ، طول بلد جا درجا، 'N' يا 'S'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، 'N'، 'S'، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، طول بلد جا منٽ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6", "description": "يا ته: طول بلد جا منٽ، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7", "description": "يا ته طول بلد جا سيڪنڊ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8", "description": "'E' يا 'W'.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9", "description": "GeoHack پيرا ميٽر. مثال: dim:30_region:US-WI_type:event", "type": "string", "required": false }, "qid": { "label": "Wikidata شيءِ", "description": "هن سانچي جي پيرا ميٽرن بدران WikiData جي ڪنهن داخلا مان همراها حاصل ڪريو", "type": "line", "required": false, "example": "Q513" }, "display": { "label": "Display", "description": "اهو ڪٿي ڏيکاريو وڃي. هيٺين مان ڪو هڪ ٿي سگهي ٿو: 'inline' مضمون جي متن ۾، 'title' مضمون جي مٿي، يا 'inline,title' ٻنهي هنڌن تي", "type": "line", "default": "inline", "suggested": true, "required": false, "suggestedvalues": [ "inline", "title", "inline,title" ] }, "name": { "label": "Name", "description": "نقشن تي رکڻ لاءِ هڪ ليبل (ڊفالٽ PAGENAME آهي)", "type": "string", "required": false }, "notes": { "label": "Notes", "description": "اهو متن جيڪو همراهن کان فوري پوءِ ڏيکاريو وڃي", "type": "string", "required": false }, "format": { "label": "Format", "description": "همراها ڪيئن ڏيکاريا وڃن، يا ته 'dec' يا 'dms'", "type": "line", "required": false, "suggestedvalues": [ "dec", "dms" ] }, "nosave": { "label": "Geosearch", "description": "جيڪڏهن اوهان چاهيو ٿا ته هي همراها geosearch API ۾ رجسٽر نه ٿين، ته ان کي 'true' تي سيٽ ڪريو.", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> <!-- "1": { "label": "Latitude degrees", "description": "عرض بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ ڏکڻ لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Latitude minutes", "description": "عرض بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "3": { "label": "Latitude seconds", "description": "عرض بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "4": { "label": "Latitude direction", "description": "عرض بلد جي رخ وارو حصو: N يا S. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "Longitude degrees", "description": "طول بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ اولهه لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Longitude minutes", "description": "طول بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "7": { "label": "Longitude seconds", "description": "طول بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "8": { "label": "Longitude direction", "description": "طول بلد جي رخ وارو حصو: E يا W. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "Coordinate parameters", "description": "اختياري پيرا ميٽر جيڪي underscore '_' سان الڳ ڪيا وڃن، جهڙوڪ dim:N (ڏسڻ واري قطر ميٽرن ۾)، region:R (ISO 3166-1 alpha-2 يا ISO 3166-2 ڪوڊ)، type:T (مثلاً landmark يا city (30,000)). مثال طور 'dim:30_region:US-WI_type:event'", "type": "string", "required": false }, --> == پڻ ڏسو == * [[Special:PrefixIndex/Template:GeoTemplate]]، انهن geohack صفحي سانچن لاءِ جيڪي ڌرتي ۽ ٻين اجرامن تي استعمال ٿين ٿا <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا؛ انٽر وڪيز Wikidata تي --> [[Category:Coordinates conversion templates]] [[Category:Coordinates templates]] [[Category:TemplateData documentation with overload problems]] [[Category:Templates generating Geo]] [[Category:Title templates]] }}</includeonly> k1tvulrihafjx53jbimlu7yplajszvk 371424 371422 2026-04-14T06:05:57Z Intisar Ali 8681 371424 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Template:Coord | {{high-use|all-pages=yes}} }} {{Transwiki guide}} {{lua|ماڊيول:Coordinates}} {{#switch: {{FULLPAGENAME}} | سانچو:Coord | Template:Coord/doc = {{Uses Wikidata|P625}} {{Tracks Wikidata|P625|cat=Coordinates Wikidata tracking categories}} }} '''{{tlf|Coord}}''' جغرافيائي جڳهن کي [[ليٽيٽيوڊ]] (عرض بلد) ۽ [[لانگيٽيوڊ]] (طول بلد) جي ذريعي معياري نموني ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو بنيادي طور تي [[ڌرتي]] لاءِ [[عالمي جيوڊيٽائي نظام |WGS84]] نظام تحت جغرافيائي همراهن کي بيان ڪري ٿو، ۽ ساڳئي وقت هڪ مشين پڙهڻ لائق [[جيو (مائڪروسوفٽ)]] پڻ پيدا ڪري ٿو. تنهن هوندي به، اهو ٻين اجرامن جهڙوڪ چنڊن، ننڍن سيارن ۽ ٻين سيارن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. * آسماني همراهن لاءِ {{tl|Sky}} استعمال ڪريو. * اهي مضمون جن ۾ همراها نه آهن (پر هجڻ گهرجن) انهن کي {{tl|Coord missing}} سان ٽيگ ڪريو. * جيڪڏهن جڳهه واقعي نامعلوم يا تڪراري هجي، ته {{tl|Coord unknown}} استعمال ڪريو. * جيڪڏهن همراها [[ميٽا:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|Wikidata]] مان آيا هجن، ته {{tl|WikidataCoord}} استعمال ڪريو. پڻ ڏسو: [[وڪي ڊيٽا:WikiProject Geographical coordinates]]. == تڪڙي رهنمائي == {{Coord how-to}} == خاصيتون == عرض بلد ۽ طول بلد کي decimal (اعشاري) صورت ۾ يا درجا/منٽ/سيڪنڊن (DMS) ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. ڊفالٽ طور، همراها ساڳي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن جنهن ۾ داخل ڪيا ويا هجن، پر <code>format=</code> استعمال ڪري خاص صورت مجبور ڪري سگهجي ٿي. هي سانچو همراهن کي [[hyperlink]] سان گڏ [[mw:GeoHack|GeoHack]] ڏانهن ڏيکاري ٿو، جتي مختلف نقشا ۽ ٻيون معلومات ملي ٿي. زميني جڳهن لاءِ، لنڪ جي کاٻي پاسي هڪ نيرو گلوب ([[Image:Erioll_world.svg|18px]]) ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن تي ڪلڪ ڪرڻ سان [[:meta:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] کلي ٿو (JavaScript گهربل). ڊفالٽ طور، همراها متن جي اندر ڏيکاريا وڃن ٿا، پر <code>display=</code> سان انهن کي صفحي جي مٿان عنوان ڀرسان به ڏيکاري سگهجي ٿو. هي سانچو ٽن صورتن ۾ همراها پيدا ڪري ٿو: * درجا/منٽ/سيڪنڊ (DMS) * اعشاري درجا (Decimal degrees) * مشين پڙهڻ لائق Geo microformat === اضافي خاصيتون === * لاگ ان ٿيل يوزر پنهنجي برائوزر ۾ همراهن جي ڏيک کي ترتيب ڏئي سگهن ٿا. * بغير پيرا ميٽرن جي، Wikidata مان همراها حاصل ڪري سگهجن ٿا. * {{tl|Coord}} مان رياضيائي اظهار لاءِ ڊيٽا ڪڍي سگهجي ٿي. * صفحي جا سڀ همراها [[mw:API:Geosearch|geosearch API]] ۾ رجسٽر ٿين ٿا. == خبردار ڳالهيون == هن سانچي ۾ تبديلي بغير اڳواٽ بحث جي نه ڪئي وڃي، ڇو ته ٻاهرين اوزار ان جي فارميٽ تي دارومدار رکن ٿا. === حدون === گهڻن همراهن وارن صفحن ۾ سائيز حد (PEIS) وڌي سگهي ٿي، اهڙي صورت ۾ {{ml|Coordinates|coord}} استعمال ڪيو وڃي. === موبائل ڏيک === هي سانچو موبائل تي ظاهر نه ٿيندو جيڪڏهن صرف <code>display=title</code> هجي. == استعمال == '''&#123;{coord|عرض بلد|طول بلد|پيرا ميٽر|سانچي جا پيرا ميٽر}&#125;''' == پيرا ميٽر == ٻه قسم جا پيرا ميٽر آهن: * '''Coordinate parameters''' (مثلاً dim:, region:, type:) * '''Template parameters''' (مثلاً display=, format=, name=, notes=) === display === * inline → متن اندر * title → عنوان ڀرسان * inline,title → ٻنهي هنڌن تي === format === * dec → اعشاري * dms → درجا/منٽ/سيڪنڊ === name === نقشن ۾ نالو ڏيکارڻ لاءِ === notes === اضافي متن يا فوٽ نوٽ == مثال == {{for|همراهن جي درستگي لاءِ رهنمائي|WP:OPCOORD}} {| class="wikitable" | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43.651234|-79.383333}}</syntaxhighlight> | {{coord|43.651234|-79.383333}} | ٽورانٽو – مڪمل اعشاري صورت |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|N|79|23|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|N|79|23|W}} | درجا ۽ منٽ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{coord|43|29|13|N|79|23|02|W}}</syntaxhighlight> | {{coord|43|29|4|N|79|23|0|W}} | درجا، منٽ، سيڪنڊ |} === حوالا === {{reflist}} == ڪو آرڊينيٽ پيراميٽر== پهريون پيرا ميٽر کان پوءِ اضافي پيرا ميٽر underscore سان ڌار ڪيا وڃن ٿا. === dim === <code>dim:</code> ڏيک واري دائري جو قطر ڏيکاري ٿو. === region === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/region:}} === globe === {{Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates/globe:}} == يوزر طرفان ترتيب == {{UF-coord-classes}} == غلط استعمال == غلطيون ڳاڙهي متن ۾ ڏيکاربيون ۽ صفحي کي لڪيل زمري ۾ شامل ڪنديون: [[: زمرو:Pages with malformed coordinate tags]] == اندروني ڪم == هي سانچو مڪمل طور [[Wikipedia:Lua|Lua]] ماڊيول <code>[[:Module:Coordinates]]</code> تي ٻڌل آهي. === ڪلاس نالا === '''geo''', '''latitude''', '''longitude''' تبديل نه ڪيا وڃن. === تاريخ === هي سانچو اڳ ۾ ڪيترن ذيلي سانچن تي ٻڌل هو، پر هاڻي مڪمل طور {{tlf|Coord}} استعمال ڪري ٿو. ===Template Data=== هي سانچو [[Function overloading|اوورلوڊنگ]] استعمال ڪري ٿو، جيڪا [[Wikipedia:TemplateData|VisualEditor/TemplateData]] سان سٺي نموني ڪم نٿي ڪري. هن سانچي ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ بصري سنواريندڙ بدران "Edit source" استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. {{TemplateData header}} <templatedata>{ "description": "هي سانچو ڪنهن جڳهه جي عرض بلد ۽ طول بلد وارن همراهن کي انڪوڊ ڪري ٿو ۽ ان جڳهه جي نقشي ڏانهن لنڪ مهيا ڪري ٿو. هي سانچو Visual Editor سان سٺي نموني ڪم نٿو ڪري. هن سانچي کي استعمال ڪرڻ لاءِ اوهان کي هيٺين نمونن مان ڪنهن هڪ مطابق positional parameter استعمال ڪرڻا پوندا: {{coord | D | M | S | NS | D | M | S | EW | geo | opts}}, {{coord | D | M | NS | D | M | EW | geo | opts}}, {{coord | D| NS | D| EW | geo | opts}} {{coord | sD | sD | geo | opts}} جتي D درجا آهن، M منٽ آهن، S سيڪنڊ آهن، sD دستخطي اعشاري درجا آهن، NS مان مراد N يا S آهي، EW مان مراد E يا W آهي، opts نالي وارا پيرا ميٽر آهن، ۽ geo اهي همراهن جا پيرا ميٽر آهن جيڪي مکيه دستاويزي صفحي تي بيان ڪيل آهن.", "params": { "1": { "label": "1", "description": "يا ته عرض بلد جا درجا يا دستخطي اعشاري درجا وارا عرض بلد", "type": "number", "required": false, "suggested": true }, "2": { "label": "2", "description": "يا ته: عرض بلد جا منٽ، دستخطي اعشاري درجا وارو طول بلد، يا 'N' يا 'S'.", "type": "string", "required": false, "suggested": true }, "3": { "label": "3", "description": "يا ته: عرض بلد جا سيڪنڊ، طول بلد جا درجا، 'N' يا 'S'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، 'N'، 'S'، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5", "description": "يا ته: طول بلد جا درجا، طول بلد جا منٽ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6", "description": "يا ته: طول بلد جا منٽ، 'E' يا 'W'، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7", "description": "يا ته طول بلد جا سيڪنڊ، يا GeoHack پيرا ميٽر", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8", "description": "'E' يا 'W'.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9", "description": "GeoHack پيرا ميٽر. مثال: dim:30_region:US-WI_type:event", "type": "string", "required": false }, "qid": { "label": "Wikidata شيءِ", "description": "هن سانچي جي پيرا ميٽرن بدران WikiData جي ڪنهن داخلا مان همراها حاصل ڪريو", "type": "line", "required": false, "example": "Q513" }, "display": { "label": "Display", "description": "اهو ڪٿي ڏيکاريو وڃي. هيٺين مان ڪو هڪ ٿي سگهي ٿو: 'inline' مضمون جي متن ۾، 'title' مضمون جي مٿي، يا 'inline,title' ٻنهي هنڌن تي", "type": "line", "default": "inline", "suggested": true, "required": false, "suggestedvalues": [ "inline", "title", "inline,title" ] }, "name": { "label": "Name", "description": "نقشن تي رکڻ لاءِ هڪ ليبل (ڊفالٽ PAGENAME آهي)", "type": "string", "required": false }, "notes": { "label": "Notes", "description": "اهو متن جيڪو همراهن کان فوري پوءِ ڏيکاريو وڃي", "type": "string", "required": false }, "format": { "label": "Format", "description": "همراها ڪيئن ڏيکاريا وڃن، يا ته 'dec' يا 'dms'", "type": "line", "required": false, "suggestedvalues": [ "dec", "dms" ] }, "nosave": { "label": "Geosearch", "description": "جيڪڏهن اوهان چاهيو ٿا ته هي همراها geosearch API ۾ رجسٽر نه ٿين، ته ان کي 'true' تي سيٽ ڪريو.", "type": "string", "required": false } } }</templatedata> <!-- "1": { "label": "Latitude degrees", "description": "عرض بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ ڏکڻ لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Latitude minutes", "description": "عرض بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "3": { "label": "Latitude seconds", "description": "عرض بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو، 1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "4": { "label": "Latitude direction", "description": "عرض بلد جي رخ وارو حصو: N يا S. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "Longitude degrees", "description": "طول بلد جي درجن وارو حصو. اهو يا ته مڪمل عدد ٿي سگهي ٿو، جنهن صورت ۾ پوءِ ايندڙ پيرا ميٽرن ۾ منٽ ۽ سيڪنڊ پڻ ڏئي سگهجن ٿا، يا اعشاري صورت ۾، جهڙوڪ اولهه لاءِ منفي -79.38.", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Longitude minutes", "description": "طول بلد جي منٽن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1' لڳ ڀڳ 1.5 ڪلوميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "7": { "label": "Longitude seconds", "description": "طول بلد جي سيڪنڊن وارو حصو. ضرورت کان وڌيڪ درستگي نه رکو—1\" لڳ ڀڳ 30 ميٽر جي برابر آهي. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "number", "required": false }, "8": { "label": "Longitude direction", "description": "طول بلد جي رخ وارو حصو: E يا W. جيڪڏهن اعشاري درجا ڏنا ويا هجن ته استعمال نه ٿيندو.", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "Coordinate parameters", "description": "اختياري پيرا ميٽر جيڪي underscore '_' سان الڳ ڪيا وڃن، جهڙوڪ dim:N (ڏسڻ واري قطر ميٽرن ۾)، region:R (ISO 3166-1 alpha-2 يا ISO 3166-2 ڪوڊ)، type:T (مثلاً landmark يا city (30,000)). مثال طور 'dim:30_region:US-WI_type:event'", "type": "string", "required": false }, --> == پڻ ڏسو == * [[Special:PrefixIndex/Template:GeoTemplate]]، انهن geohack صفحي سانچن لاءِ جيڪي ڌرتي ۽ ٻين اجرامن تي استعمال ٿين ٿا <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا؛ انٽر وڪيز Wikidata تي --> [[Category:Coordinates conversion templates]] [[Category:Coordinates templates]] [[Category:TemplateData documentation with overload problems]] [[Category:Templates generating Geo]] [[Category:Title templates]] }}</includeonly> pmcbkynv1w13kcxzn9saokmxvdyxw6q 10 48524 371295 146497 2026-04-13T15:31:37Z Intisar Ali 8681 371295 wikitext text/x-wiki {{OSM Location map/core | float = {{{float|}}} | title = {{{title|}}} | width = {{if empty|{{{width|400}}}|400}} | height = {{if empty|{{{height|300}}}|300}} | lat = {{#if:{{{coord|}}}{{{coordinates|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coord|}}}{{{coordinates|}}}|lat}}|{{{lat|1}}}}} | lon = {{#if:{{{coord|}}}{{{coordinates|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coord|}}}{{{coordinates|}}}|long}}|{{{lon|1}}}}} | zoom = {{if empty|{{{zoom|1}}}|11}} | compass-rose = {{{compass-rose|off}}} | nolabels = {{{nolabels|0}}} | minitop = {{#switch:{{{minimap|0}}} |file left| file bottom left = {{#if:{{{height|}}}|{{#expr:({{{height|250}}}/2)+2-({{{mini-height|60}}}/2)}}|{{#expr:150-({{{mini-height|60}}}/2)}} }} |file| file right| file bottom right = {{#if:{{{height|}}}|{{#expr:({{{height|300}}}/2)+2-({{{mini-height|10}}}/2)-15}}|{{#expr:150-({{{mini-height|60}}}/2)-15}} }} |file top left| file top right| file top = {{#if:{{{height|}}}|{{#expr:0-({{{height|300}}}/2)+({{{mini-height|10}}}/2)}}|{{#expr:-150+({{{mini-height|60}}}/2)}} }} |0}} | minimap = {{#switch:{{{minimap|0}}}|yes|on|true|1=1 |file| file right| file bottom right| file top right = {{#if:{{{width|}}}|{{#expr:({{{width|400}}}/2)-1-({{{mini-width|10}}}/2)}}|{{#expr:200-({{{mini-width|10}}}/2)}} }} |file left| file bottom left| file top left| file top = {{#if:{{{width|}}}|{{#expr:0-({{{width|400}}}/2)-1+({{{mini-width|10}}}/2)}}|{{#expr:-200+({{{mini-width|10}}}/2)}} }} |0}} | mini-width = {{{mini-width|10}}} | mini-height = {{{mini-height|10}}} | mini-file = {{{mini-file|}}} | minimap-boxwidth = {{#if:{{{minimap-boxwidth|}}}| {{#if:{{{minipog-gx|}}} |{{#expr:{{{minimap-boxwidth|0}}}*{{{mini-width|10}}}/100}} | {{{minimap-boxwidth|0}}} }}| 0}} | minipog-x = {{#if:{{{minipog-gx|}}}|{{#expr:{{{minipog-gx|1}}}*{{{mini-width|10}}}/100}}| {{{minipog-x|}}} }} | minipog-y = {{#if:{{{minipog-gy|}}}|{{#expr:{{{minipog-gy|1}}}*{{{mini-height|10}}}/100}}| {{{minipog-y|}}} }} | scalemark = {{#if:{{{scalemark|}}}|{{{scalemark|1}}}|{{#switch:{{{minimap|}}}| file|file right| file bottom right = {{{mini-width|10}}}| 1}} }} | arc-latA={{#if:{{{arc-coordA|}}}{{{arc-coordinatesA|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{arc-coordA|}}}{{{arc-coordinatesA|}}}|lat}}|{{{arc-latA|0}}}}} | arc-lonA={{#if:{{{arc-coordA|}}}{{{arc-coordinatesA|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{arc-coordA|}}}{{{arc-coordinatesA|}}}|long}}|{{{arc-lonA|0}}}}} | arc-textA= {{{arc-textA|}}} | arc-angleA={{if empty|{{{arc-angleA|-15}}}|-15}} | arc-gapA={{if empty|{{{arc-gapA|0.5}}}|0.5}} | arc-radiusA={{if empty|{{#expr:{{{arc-radiusA|1}}}*0.75}}|0.5}} | arc-text-sizeA = {{if empty|{{{arc-text-sizeA|{{{label-sizeD|12}}} }}}|12}} | arc-text-colorA= #{{OSM Location map/color|{{{arc-text-colorA|{{{label-colorD|}}} }}} }} | ellipse-factorA={{if empty|{{{ellipse-factorA|1}}}|1}} | arc-latB={{#if:{{{arc-coordB|}}}{{{arc-coordinatesB|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{arc-coordB|}}}{{{arc-coordinatesB|}}}|lat}}|{{{arc-latB|0}}}}} | arc-lonB={{#if:{{{arc-coordB|}}}{{{arc-coordinatesB|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{arc-coordB|}}}{{{arc-coordinatesB|}}}|long}}|{{{arc-lonB|0}}}}} | arc-textB= {{{arc-textB|}}} | arc-angleB={{if empty|{{{arc-angleB|-15}}}|-15}} | arc-gapB={{if empty|{{{arc-gapB|0.5}}}|0.5}} | arc-radiusB={{if empty|{{#expr:{{{arc-radiusB|1}}}*0.75}}|0.5}} | arc-text-sizeB = {{if empty|{{{arc-text-sizeB|{{{label-sizeD|12}}} }}}|12}} | arc-text-colorB= #{{OSM Location map/color|{{{arc-text-colorB|{{{label-colorD|}}} }}} }} | ellipse-factorB={{if empty|{{{ellipse-factorB|1}}}|1}} | arc-latC={{#if:{{{arc-coordC|}}}{{{arc-coordinatesC|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{arc-coordC|}}}{{{arc-coordinatesC|}}}|lat}}|{{{arc-latC|0}}}}} | arc-lonC={{#if:{{{arc-coordC|}}}{{{arc-coordinatesC|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{arc-coordC|}}}{{{arc-coordinatesC|}}}|long}}|{{{arc-lonC|0}}}}} | arc-textC= {{{arc-textC|}}} | arc-angleC={{if empty|{{{arc-angleC|-15}}}|-15}} | arc-gapC={{if empty|{{{arc-gapC|0.5}}}|0.5}} | arc-radiusC={{if empty|{{#expr:{{{arc-radiusC|1}}}*0.75}}|0.5}} | arc-text-sizeC = {{if empty|{{{arc-text-sizeC|{{{label-sizeD|12}}} }}}|12}} | arc-text-colorC= #{{OSM Location map/color|{{{arc-text-colorC|{{{label-colorD|}}} }}} }} | ellipse-factorC={{if empty|{{{ellipse-factorC|1}}}|1}} | mark-lat = {{#if:{{{mark-coord|}}}{{{mark-coordinates|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord|}}}{{{mark-coordinates|}}}|lat}}|{{#if:{{{mark-coord1|}}}{{{mark-coordinates1|}}}|{{{mark-lat|.3}}}|{{{mark-lat|0.3}}}}}}} | mark-lon = {{#if:{{{mark-coord|}}}{{{mark-coordinates|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord|}}}{{{mark-coordinates|}}}|long}}|{{#if:{{{mark-coord1|}}}{{{mark-coordinates1|}}}|{{{mark-lon|.3}}}|{{{mark-lon|0.3}}}}}}} | shape = {{{shape|{{{shapeD|image}}} }}} | shape-color = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color|{{{shape-colorD|hard red}}} }}} |opacity={{{shape-opacity|{{{shape-opacityD|}}} }}} }} | shape-outline = {{if empty|{{{shape-outline|{{{shape-outlineD|hard grey,0}}} }}}|hard grey,0}} | shape-angle = {{if empty|{{{shape-angle|}}}|{{{shape-angleD|}}}|0}} | mark = {{if empty|{{{mark|}}}|{{{markD|}}}|Red pog.svg}} | mark-size = {{if empty|{{{mark-size|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|14}} | mark-dim = {{{mark-dim|{{{mark-dimD|}}} }}} <!--leave undefined so can be set by mark-size--> | label = {{{label|}}}<noinclude>Annotated maps of anywhere in the world</noinclude> | labela = {{{labela|}}} | labelb = {{{labelb|}}} | label-angle = {{if empty|{{{label-angle|{{{label-angleD|0}}} }}}|0}} | label-size = {{if empty|{{{label-size|{{{label-sizeD|12}}} }}}|12}} | label-color = #{{OSM Location map/color|{{{label-color|{{{label-colorD|}}} }}} }} | label-pos = {{if empty|{{{label-pos|}}}|{{{label-posD|}}}|<includeonly>right</includeonly><noinclude>top</noinclude>}} | ldx = {{if empty|{{{label-offset-x|}}}|{{{ldx|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|0}} | ldy = {{if empty|{{{label-offset-y|}}}|{{{ldy|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|0}} | numbered = {{if empty|{{{numbered|}}}|0}} | text-value = {{{text-value|0}}} | mark-lat1 = {{#if:{{{mark-coord1|}}}{{{mark-coordinates1|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord1|}}}{{{mark-coordinates1|}}}|lat}}|{{#if:{{{mark-coord|}}}{{{mark-coordinates|}}}|{{{mark-lat1|}}}|{{{mark-lat1|0.1}}}}}| }} | mark-lon1 = {{#if:{{{mark-coord1|}}}{{{mark-coordinates1|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord1|}}}{{{mark-coordinates1|}}}|long}}|{{#if:{{{mark-coord|}}}{{{mark-coordinates|}}}|{{{mark-lon1|}}}|{{{mark-lon1|0.1}}}}}| }} | shape1 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape1|{{{shapeD|}}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape1|}}}|{{{shapeD|}}}|image}} | shape-color1 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color1|{{{shape-colorD|hard red}}} }}} |opacity={{{shape-opacity1|{{{shape-opacityD|}}} }}} }} | shape-outline1 = {{if empty|{{{shape-outline1|{{{shape-outlineD|hard grey,0}}} }}}|hard grey,0}} | shape-angle1 = {{if empty|{{{shape-angle1|}}}|{{{shape-angleD|}}}|0}} | mark1 = {{if empty|{{{mark1|}}}|{{{markD|}}}|Red pog.svg}} | mark-size1 = {{if empty|{{{mark-size1|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|14}} | mark-dim1 = {{{mark-dim1|{{{mark-dimD|}}} }}} | label1 = {{{label1|}}} | labela1 = {{{labela1|}}} | labelb1 = {{{labelb1|}}} | label-angle1 = {{if empty|{{{label-angle1|}}}|{{{label-angleD|}}}|0}} | label-size1 = {{if empty|{{{label-size1|}}}|{{{label-sizeD|}}}|12}} | label-color1 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color1|{{{label-colorD|}}} }}} }} | label-pos1 = {{if empty|{{{label-pos1|}}}|{{{label-posD|}}}|right}} | ldx1 = {{if empty|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|0}} | ldy1 = {{if empty|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|0}} | numbered1 = {{if empty|{{{numbered1|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape1|{{{shapeD|}}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=1| l|L=A| 0}} |0}} <!-- either use a given mark-number, or allocate number or letter, or set to zero --> | shape2 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape2|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape2|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat2 = {{#if:{{{mark-coord2|}}}{{{mark-coordinates2|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord2|}}}{{{mark-coordinates2|}}}|lat}}|{{{mark-lat2|}}}}} | mark-lon2 = {{#if:{{{mark-coord2|}}}{{{mark-coordinates2|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord2|}}}{{{mark-coordinates2|}}}|long}}|{{{mark-lon2|}}}}} | shape-color2 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color2|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity2|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline2 = {{{shape-outline2|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle2 = {{if empty|{{{shape-angle2|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark2 = {{if empty|{{{mark2|}}}|{{{markD|}}}|{{{mark1|}}}|Red pog.svg}} | mark-size2 = {{if empty|{{{mark-size2|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim2 = {{{mark-dim2|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label2 = {{{label2|}}} | labela2 = {{{labela2|}}} | labelb2 = {{{labelb2|}}} | label-angle2 = {{if empty|{{{label-angle2|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size2 = {{if empty|{{{label-size2|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color2 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color2|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos2 = {{if empty|{{{label-pos2|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx2 = {{if empty|{{{label-offset-x2|}}}|{{{ldx2|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy2 = {{if empty|{{{label-offset-y2|}}}|{{{ldy2|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered2 = {{if empty|{{{numbered2|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape2|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=2| l|L=B| 0}} |0}} | shape3 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape3|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape3|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat3 = {{#if:{{{mark-coord3|}}}{{{mark-coordinates3|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord3|}}}{{{mark-coordinates3|}}}|lat}}|{{{mark-lat3|}}}}} | mark-lon3 = {{#if:{{{mark-coord3|}}}{{{mark-coordinates3|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord3|}}}{{{mark-coordinates3|}}}|long}}|{{{mark-lon3|}}}}} | shape-color3 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color3|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity3|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline3 = {{{shape-outline3|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle3 = {{if empty|{{{shape-angle3|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark3 = {{if empty|{{{mark3|}}}|{{{markD|}}}|{{{mark1|}}}|Red pog.svg}} | mark-size3 = {{if empty|{{{mark-size3|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim3 = {{{mark-dim3|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label3 = {{{label3|}}} | labela3 = {{{labela3|}}} | labelb3 = {{{labelb3|}}} |label-angle3 = {{if empty|{{{label-angle3|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size3 = {{if empty|{{{label-size3|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color3 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color3|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos3 = {{if empty|{{{label-pos3|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx3 = {{if empty|{{{label-offset-x3|}}}|{{{ldx3|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy3 = {{if empty|{{{label-offset-y3|}}}|{{{ldy3|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered3 = {{if empty|{{{numbered3|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape3|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=3| l|L=C| 0}} |0}} | shape4 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape4|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape4|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat4 = {{#if:{{{mark-coord4|}}}{{{mark-coordinates4|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord4|}}}{{{mark-coordinates4|}}}|lat}}|{{{mark-lat4|}}}}} | mark-lon4 = {{#if:{{{mark-coord4|}}}{{{mark-coordinates4|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord4|}}}{{{mark-coordinates4|}}}|long}}|{{{mark-lon4|}}}}} | shape-color4 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color4|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity4|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline4 = {{{shape-outline4|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle4 = {{if empty|{{{shape-angle4|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark4 = {{{mark4|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size4 = {{if empty|{{{mark-size4|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim4 = {{{mark-dim4|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label4 = {{{label4|}}} | labela4 = {{{labela4|}}} | labelb4 = {{{labelb4|}}} |label-angle4 = {{if empty|{{{label-angle4|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size4 = {{if empty|{{{label-size4|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color4 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color4|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos4 = {{if empty|{{{label-pos4|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx4 = {{if empty|{{{label-offset-x4|}}}|{{{ldx4|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy4 = {{if empty|{{{label-offset-y4|}}}|{{{ldy4|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered4 = {{if empty|{{{numbered4|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape4|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=4| l|L=D| 0}} |0}} | shape5 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape5|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape5|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat5 = {{#if:{{{mark-coord5|}}}{{{mark-coordinates5|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord5|}}}{{{mark-coordinates5|}}}|lat}}|{{{mark-lat5|}}}}} | mark-lon5 = {{#if:{{{mark-coord5|}}}{{{mark-coordinates5|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord5|}}}{{{mark-coordinates5|}}}|long}}|{{{mark-lon5|}}}}} | shape-color5 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color5|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity5|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline5 = {{{shape-outline5|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle5 = {{if empty|{{{shape-angle5|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark5 = {{{mark5|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size5 = {{if empty|{{{mark-size5|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim5 = {{{mark-dim5|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label5 = {{{label5|}}} | labela5 = {{{labela5|}}} | labelb5 = {{{labelb5|}}} |label-angle5 = {{if empty|{{{label-angle5|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size5 = {{if empty|{{{label-size5|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color5 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color5|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos5 = {{if empty|{{{label-pos5|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx5 = {{if empty|{{{label-offset-x5|}}}|{{{ldx5|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy5 = {{if empty|{{{label-offset-y5|}}}|{{{ldy5|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered5 = {{if empty|{{{numbered5|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape5|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=5| l|L=E| 0}} |0}} | shape6 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape6|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape6|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat6 = {{#if:{{{mark-coord6|}}}{{{mark-coordinates6|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord6|}}}{{{mark-coordinates6|}}}|lat}}|{{{mark-lat6|}}}}} | mark-lon6 = {{#if:{{{mark-coord6|}}}{{{mark-coordinates6|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord6|}}}{{{mark-coordinates6|}}}|long}}|{{{mark-lon6|}}}}} | shape-color6 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color6|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity6|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline6 = {{{shape-outline6|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle6 = {{if empty|{{{shape-angle6|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark6 = {{{mark6|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size6 = {{if empty|{{{mark-size6|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim6 = {{{mark-dim6|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label6 = {{{label6|}}} | labela6 = {{{labela6|}}} | labelb6 = {{{labelb6|}}} |label-angle6 = {{if empty|{{{label-angle6|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size6 = {{if empty|{{{label-size6|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color6 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color6|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos6 = {{if empty|{{{label-pos6|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx6 = {{if empty|{{{label-offset-x6|}}}|{{{ldx6|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy6 = {{if empty|{{{label-offset-y6|}}}|{{{ldy6|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered6 = {{if empty|{{{numbered6|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape6|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=6| l|L=F| 0}} |0}} | shape7 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape7|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape7|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat7 = {{#if:{{{mark-coord7|}}}{{{mark-coordinates7|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord7|}}}{{{mark-coordinates7|}}}|lat}}|{{{mark-lat7|}}}}} | mark-lon7 = {{#if:{{{mark-coord7|}}}{{{mark-coordinates7|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord7|}}}{{{mark-coordinates7|}}}|long}}|{{{mark-lon7|}}}}} | shape-color7 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color7|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity7|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline7 = {{{shape-outline7|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle7 = {{if empty|{{{shape-angle7|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark7 = {{{mark7|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size7 = {{if empty|{{{mark-size7|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim7 = {{{mark-dim7|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label7 = {{{label7|}}} | labela7 = {{{labela7|}}} | labelb7 = {{{labelb7|}}} |label-angle7 = {{if empty|{{{label-angle7|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size7 = {{if empty|{{{label-size7|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color7 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color7|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos7 = {{if empty|{{{label-pos7|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx7 = {{if empty|{{{label-offset-x7|}}}|{{{ldx7|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy7 = {{if empty|{{{label-offset-y7|}}}|{{{ldy7|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered7 = {{if empty|{{{numbered7|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape7|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=7| l|L=G| 0}} |0}} | shape8 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape8|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape8|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat8 = {{#if:{{{mark-coord8|}}}{{{mark-coordinates8|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord8|}}}{{{mark-coordinates8|}}}|lat}}|{{{mark-lat8|}}}}} | mark-lon8 = {{#if:{{{mark-coord8|}}}{{{mark-coordinates8|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord8|}}}{{{mark-coordinates8|}}}|long}}|{{{mark-lon8|}}}}} | shape-color8 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color8|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity8|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline8 = {{{shape-outline8|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle8 = {{if empty|{{{shape-angle8|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark8 = {{{mark8|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size8 = {{if empty|{{{mark-size8|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim8 = {{{mark-dim8|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label8 = {{{label8|}}} | labela8 = {{{labela8|}}} | labelb8 = {{{labelb8|}}} |label-angle8 = {{if empty|{{{label-angle8|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size8 = {{if empty|{{{label-size8|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color8 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color8|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos8 = {{if empty|{{{label-pos8|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx8 = {{if empty|{{{label-offset-x8|}}}|{{{ldx8|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy8 = {{if empty|{{{label-offset-y8|}}}|{{{ldy8|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered8 = {{if empty|{{{numbered8|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape8|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=8| l|L=H| 0}} |0}} | shape9 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape9|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape9|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat9 = {{#if:{{{mark-coord9|}}}{{{mark-coordinates9|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord9|}}}{{{mark-coordinates9|}}}|lat}}|{{{mark-lat9|}}}}} | mark-lon9 = {{#if:{{{mark-coord9|}}}{{{mark-coordinates9|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord9|}}}{{{mark-coordinates9|}}}|long}}|{{{mark-lon9|}}}}} | shape-color9 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color9|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity9|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline9 = {{{shape-outline9|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle9 = {{if empty|{{{shape-angle9|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark9 = {{{mark9|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size9 = {{if empty|{{{mark-size9|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim9 = {{{mark-dim9|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label9 = {{{label9|}}} | labela9 = {{{labela9|}}} | labelb9 = {{{labelb9|}}} |label-angle9 = {{if empty|{{{label-angle9|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size9 = {{if empty|{{{label-size9|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color9 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color9|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos9 = {{if empty|{{{label-pos9|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx9 = {{if empty|{{{label-offset-x9|}}}|{{{ldx9|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy9 = {{if empty|{{{label-offset-y9|}}}|{{{ldy9|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered9 = {{if empty|{{{numbered9|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape9|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=9| l|L=I| 0}} |0}} | shape10 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape10|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape10|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat10 = {{#if:{{{mark-coord10|}}}{{{mark-coordinates10|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord10|}}}{{{mark-coordinates10|}}}|lat}}|{{{mark-lat10|}}}}} | mark-lon10 = {{#if:{{{mark-coord10|}}}{{{mark-coordinates10|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord10|}}}{{{mark-coordinates10|}}}|long}}|{{{mark-lon10|}}}}} | shape-color10 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color10|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity10|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline10 ={{{shape-outline10|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle10 = {{if empty|{{{shape-angle10|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark10 = {{{mark10|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size10 = {{if empty|{{{mark-size10|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim10 = {{{mark-dim10|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label10 = {{{label10|}}} | labela10 = {{{labela10|}}} | labelb10 = {{{labelb10|}}} |label-angle10 = {{if empty|{{{label-angle10|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size10 = {{if empty|{{{label-size10|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color10 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color10|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos10 = {{if empty|{{{label-pos10|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx10 = {{if empty|{{{label-offset-x10|}}}|{{{ldx10|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy10 = {{if empty|{{{label-offset-y10|}}}|{{{ldy10|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered10 = {{if empty|{{{numbered10|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape10|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=10| l|L=J| 0}} |0}} | shape11 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape11|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape11|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat11 = {{#if:{{{mark-coord11|}}}{{{mark-coordinates11|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord11|}}}{{{mark-coordinates11|}}}|lat}}|{{{mark-lat11|}}}}} | mark-lon11 = {{#if:{{{mark-coord11|}}}{{{mark-coordinates11|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord11|}}}{{{mark-coordinates11|}}}|long}}|{{{mark-lon11|}}}}} | shape-color11 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color11|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity11|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline11 ={{{shape-outline11|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle11 = {{if empty|{{{shape-angle11|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark11 = {{{mark11|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size11 = {{if empty|{{{mark-size11|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim11 = {{{mark-dim11|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label11 = {{{label11|}}} | labela11 = {{{labela11|}}} | labelb11 = {{{labelb11|}}} |label-angle11 = {{if empty|{{{label-angle11|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size11 = {{if empty|{{{label-size11|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color11 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color11|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos11 = {{if empty|{{{label-pos11|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx11 = {{if empty|{{{label-offset-x11|}}}|{{{ldx11|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy11 = {{if empty|{{{label-offset-y11|}}}|{{{ldy11|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered11 = {{if empty|{{{numbered11|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape11|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=11| l|L=K| 0}} |0}} | shape12 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape12|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape12|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat12 = {{#if:{{{mark-coord12|}}}{{{mark-coordinates12|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord12|}}}{{{mark-coordinates12|}}}|lat}}|{{{mark-lat12|}}}}} | mark-lon12 = {{#if:{{{mark-coord12|}}}{{{mark-coordinates12|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord12|}}}{{{mark-coordinates12|}}}|long}}|{{{mark-lon12|}}}}} | shape-color12 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color12|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity12|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline12 ={{{shape-outline12|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} |shape-angle12 = {{if empty|{{{shape-angle12|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark12 = {{{mark12|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size12 = {{if empty|{{{mark-size12|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim12 = {{{mark-dim12|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label12 = {{{label12|}}} | labela12 = {{{labela12|}}} | labelb12 = {{{labelb12|}}} |label-angle12 = {{if empty|{{{label-angle12|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size12 = {{if empty|{{{label-size12|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color12 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color12|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos12 = {{if empty|{{{label-pos12|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx12 = {{if empty|{{{label-offset-x12|}}}|{{{ldx12|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy12 = {{if empty|{{{label-offset-y12|}}}|{{{ldy12|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered12 = {{if empty|{{{numbered12|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape12|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=12| l|L=L| 0}} |0}} | shape13 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape13|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape13|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat13 = {{#if:{{{mark-coord13|}}}{{{mark-coordinates13|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord13|}}}{{{mark-coordinates13|}}}|lat}}|{{{mark-lat13|}}}}} | mark-lon13 = {{#if:{{{mark-coord13|}}}{{{mark-coordinates13|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord13|}}}{{{mark-coordinates13|}}}|long}}|{{{mark-lon13|}}}}} | shape-color13 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color13|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity13|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline13 ={{{shape-outline13|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle13 = {{if empty|{{{shape-angle13|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark13 = {{{mark13|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size13 = {{if empty|{{{mark-size13|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim13 = {{{mark-dim13|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label13 = {{{label13|}}} | labela13 = {{{labela13|}}} | labelb13 = {{{labelb13|}}} |label-angle13 = {{if empty|{{{label-angle13|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size13 = {{if empty|{{{label-size13|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} |label-color13 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color13|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos13 = {{if empty|{{{label-pos13|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} | ldx13 = {{if empty|{{{label-offset-x13|}}}|{{{ldx13|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} | ldy13 = {{if empty|{{{label-offset-y13|}}}|{{{ldy13|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered13 = {{if empty|{{{numbered13|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape13|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=13| l|L=M| 0}} |0}} | shape14 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape14|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape14|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat14 = {{#if:{{{mark-coord14|}}}{{{mark-coordinates14|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord14|}}}{{{mark-coordinates14|}}}|lat}}|{{{mark-lat14|}}}}} | mark-lon14 = {{#if:{{{mark-coord14|}}}{{{mark-coordinates14|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord14|}}}{{{mark-coordinates14|}}}|long}}|{{{mark-lon14|}}}}} | shape-color14 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color14|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity14|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline14 ={{{shape-outline14|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle14 = {{if empty|{{{shape-angle14|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark14 = {{{mark14|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size14 = {{if empty|{{{mark-size14|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim14 = {{{mark-dim14|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label14 = {{{label14|}}} | labela14 = {{{labela14|}}} | labelb14 = {{{labelb14|}}} | label-angle14 = {{if empty|{{{label-angle14|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size14 = {{if empty|{{{label-size14|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color14 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color14|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos14 = {{if empty|{{{label-pos14|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx14 = {{if empty|{{{label-offset-x14|}}}|{{{ldx14|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy14 = {{if empty|{{{label-offset-y14|}}}|{{{ldy14|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered14 = {{if empty|{{{numbered14|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape14|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=14| l|L=N| 0}} |0}} | shape15 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape15|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape15|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat15 = {{#if:{{{mark-coord15|}}}{{{mark-coordinates15|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord15|}}}{{{mark-coordinates15|}}}|lat}}|{{{mark-lat15|}}}}} | mark-lon15 = {{#if:{{{mark-coord15|}}}{{{mark-coordinates15|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord15|}}}{{{mark-coordinates15|}}}|long}}|{{{mark-lon15|}}}}} | shape-color15 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color15|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity15|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline15 ={{{shape-outline15|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle15 = {{if empty|{{{shape-angle15|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark15 = {{{mark15|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size15 = {{if empty|{{{mark-size15|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim15 = {{{mark-dim15|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label15 = {{{label15|}}} | labela15 = {{{labela15|}}} | labelb15 = {{{labelb15|}}} | label-angle15 = {{if empty|{{{label-angle15|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size15 = {{if empty|{{{label-size15|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color15 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color15|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos15 = {{if empty|{{{label-pos15|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx15 = {{if empty|{{{label-offset-x15|}}}|{{{ldx15|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy15 = {{if empty|{{{label-offset-y15|}}}|{{{ldy15|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered15 = {{if empty|{{{numbered15|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape15|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=15| l|L=O| 0}} |0}} | shape16 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape16|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape16|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat16 = {{#if:{{{mark-coord16|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord16|}}}|lat}}|{{{mark-lat16|}}}}} | mark-lon16 = {{#if:{{{mark-coord16|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord16|}}}|long}}|{{{mark-lon16|}}}}} | shape-color16 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color16|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity16|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline16 ={{{shape-outline16|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle16 = {{if empty|{{{shape-angle16|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark16 = {{{mark16|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size16 = {{if empty|{{{mark-size16|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim16 = {{{mark-dim16|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label16 = {{{label16|}}} | labela16 = {{{labela16|}}} | labelb16 = {{{labelb16|}}} | label-angle16 = {{if empty|{{{label-angle16|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size16 = {{if empty|{{{label-size16|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color16 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color16|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos16 = {{if empty|{{{label-pos16|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx16 = {{if empty|{{{label-offset-x16|}}}|{{{ldx16|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy16 = {{if empty|{{{label-offset-y16|}}}|{{{ldy16|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered16 = {{if empty|{{{numbered16|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape16|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=16| l|L=P| 0}} |0}} | shape17 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape17|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape17|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat17 = {{#if:{{{mark-coord17|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord17|}}}|lat}}|{{{mark-lat17|}}}}} | mark-lon17 = {{#if:{{{mark-coord17|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord17|}}}|long}}|{{{mark-lon17|}}}}} | shape-color17 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color17|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity17|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline17 ={{{shape-outline17|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle17 = {{if empty|{{{shape-angle17|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark17 = {{{mark17|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size17 = {{if empty|{{{mark-size17|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim17 = {{{mark-dim17|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label17 = {{{label17|}}} | labela17 = {{{labela17|}}} | labelb17 = {{{labelb17|}}} | label-angle17 = {{if empty|{{{label-angle17|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size17 = {{if empty|{{{label-size17|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color17 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color17|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos17 = {{if empty|{{{label-pos17|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx17 = {{if empty|{{{label-offset-x17|}}}|{{{ldx17|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy17 = {{if empty|{{{label-offset-y17|}}}|{{{ldy17|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered17 = {{if empty|{{{numbered17|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape17|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=17| l|L=Q| 0}} |0}} | shape18 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape18|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape18|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat18 = {{#if:{{{mark-coord18|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord18|}}}|lat}}|{{{mark-lat18|}}}}} | mark-lon18 = {{#if:{{{mark-coord18|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord18|}}}|long}}|{{{mark-lon18|}}}}} | shape-color18 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color18|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity18|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline18 ={{{shape-outline18|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle18 = {{if empty|{{{shape-angle18|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark18 = {{{mark18|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size18 = {{if empty|{{{mark-size18|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim18 = {{{mark-dim18|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label18 = {{{label18|}}} | labela18 = {{{labela18|}}} | labelb18 = {{{labelb18|}}} | label-angle18 = {{if empty|{{{label-angle18|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size18 = {{if empty|{{{label-size18|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color18 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color18|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos18 = {{if empty|{{{label-pos18|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx18 = {{if empty|{{{label-offset-x18|}}}|{{{ldx18|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy18 = {{if empty|{{{label-offset-y18|}}}|{{{ldy18|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered18 = {{if empty|{{{numbered18|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape18|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=18| l|L=R| 0}} |0}} | shape19 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape19|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape19|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat19 = {{#if:{{{mark-coord19|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord19|}}}|lat}}|{{{mark-lat19|}}}}} | mark-lon19 = {{#if:{{{mark-coord19|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord19|}}}|long}}|{{{mark-lon19|}}}}} | shape-color19 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color19|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity19|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline19 ={{{shape-outline19|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle19 = {{if empty|{{{shape-angle19|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark19 = {{{mark19|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size19 = {{if empty|{{{mark-size19|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim19 = {{{mark-dim19|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label19 = {{{label19|}}} | labela19 = {{{labela19|}}} | labelb19 = {{{labelb19|}}} | label-angle19 = {{if empty|{{{label-angle19|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size19 = {{if empty|{{{label-size19|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color19 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color19|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos19 = {{if empty|{{{label-pos19|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx19 = {{if empty|{{{label-offset-x19|}}}|{{{ldx19|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy19 = {{if empty|{{{label-offset-y19|}}}|{{{ldy19|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered19 = {{if empty|{{{numbered19|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape19|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=19| l|L=S| 0}} |0}} | shape20 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape20|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape20|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat20 = {{#if:{{{mark-coord20|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord20|}}}|lat}}|{{{mark-lat20|}}}}} | mark-lon20 = {{#if:{{{mark-coord20|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord20|}}}|long}}|{{{mark-lon20|}}}}} | shape-color20 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color20|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity20|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline20 = {{{shape-outline20|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle20 = {{if empty|{{{shape-angle20|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark20 = {{{mark20|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size20 = {{if empty|{{{mark-size20|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim20 = {{{mark-dim20|{{{mark-dimD|{{{mark-dim1|}}} }}} }}} | label20 = {{{label20|}}} | labela20 = {{{labela20|}}} | labelb20 = {{{labelb20|}}} | label-angle20 = {{if empty|{{{label-angle20|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size20 = {{if empty|{{{label-size20|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color20 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color20|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos20 = {{if empty|{{{label-pos20|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx20 = {{if empty|{{{label-offset-x20|}}}|{{{ldx20|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy20 = {{if empty|{{{label-offset-y20|}}}|{{{ldy20|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered20 = {{if empty|{{{numbered20|}}}| {{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape20|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=20| l|L=T| 0}} |0}} | shape21 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape21|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape21|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat21 = {{#if:{{{mark-coord21|}}}{{{mark-coordinates21|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord21|}}}{{{mark-coordinates21|}}}|lat}}|{{{mark-lat21|}}}}} | mark-lon21 = {{#if:{{{mark-coord21|}}}{{{mark-coordinates21|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord21|}}}{{{mark-coordinates21|}}}|long}}|{{{mark-lon21|}}}}} | shape-color21 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color21|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity21|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline21 = {{{shape-outline21|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle21 = {{if empty|{{{shape-angle21|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark21 = {{{mark21|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size21 = {{if empty|{{{mark-size21|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim21 = {{if empty|{{{mark-dim21|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label21 = {{{label21|}}} | labela21 = {{{labela21|}}} | labelb21 = {{{labelb21|}}} | label-angle21 = {{if empty|{{{label-angle21|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size21 = {{if empty|{{{label-size21|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color21 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color21|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos21 = {{if empty|{{{label-pos21|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx21 = {{if empty|{{{label-offset-x21|}}}|{{{ldx21|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy21 = {{if empty|{{{label-offset-y21|}}}|{{{ldy21|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered21 = {{if empty|{{{numbered21|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape21|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=21| l|L=U| 0}} |0}} | shape22 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape22|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape22|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat22 = {{#if:{{{mark-coord22|}}}{{{mark-coordinates22|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord22|}}}{{{mark-coordinates22|}}}|lat}}|{{{mark-lat22|}}}}} | mark-lon22 = {{#if:{{{mark-coord22|}}}{{{mark-coordinates22|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord22|}}}{{{mark-coordinates22|}}}|long}}|{{{mark-lon22|}}}}} | shape-color22 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color22|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity22|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline22 = {{{shape-outline22|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle22 = {{if empty|{{{shape-angle22|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark22 = {{{mark22|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size22 = {{if empty|{{{mark-size22|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim22 = {{if empty|{{{mark-dim22|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label22 = {{{label22|}}} | labela22 = {{{labela22|}}} | labelb22 = {{{labelb22|}}} | label-angle22 = {{if empty|{{{label-angle22|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size22 = {{if empty|{{{label-size22|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color22 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color22|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos22 = {{if empty|{{{label-pos22|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx22 = {{if empty|{{{label-offset-x22|}}}|{{{ldx22|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy22 = {{if empty|{{{label-offset-y22|}}}|{{{ldy22|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered22 = {{if empty|{{{numbered22|}}}{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape22|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=22| l|L=V| 0}} |0}} | shape23 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape23|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape23|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat23 = {{#if:{{{mark-coord23|}}}{{{mark-coordinates23|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord23|}}}{{{mark-coordinates23|}}}|lat}}|{{{mark-lat23|}}}}} | mark-lon23 = {{#if:{{{mark-coord23|}}}{{{mark-coordinates23|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord23|}}}{{{mark-coordinates23|}}}|long}}|{{{mark-lon23|}}}}} | shape-color23 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color23|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity23|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline23 = {{{shape-outline23|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle23 = {{if empty|{{{shape-angle23|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark23 = {{{mark23|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size23 = {{if empty|{{{mark-size23|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim23 = {{if empty|{{{mark-dim23|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label23 = {{{label23|}}} | labela23 = {{{labela23|}}} | labelb23 = {{{labelb23|}}} | label-angle23 = {{if empty|{{{label-angle23|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size23 = {{if empty|{{{label-size23|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color23 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color23|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos23 = {{if empty|{{{label-pos23|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx23 = {{if empty|{{{label-offset-x23|}}}|{{{ldx23|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy23 = {{if empty|{{{label-offset-y23|}}}|{{{ldy23|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered23 = {{if empty|{{{numbered23|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape23|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=23| l|L=W| 0}} |0}} | shape24 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape24|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape24|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat24 = {{#if:{{{mark-coord24|}}}{{{mark-coordinates24|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord24|}}}{{{mark-coordinates24|}}}|lat}}|{{{mark-lat24|}}}}} | mark-lon24 = {{#if:{{{mark-coord24|}}}{{{mark-coordinates24|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord24|}}}{{{mark-coordinates24|}}}|long}}|{{{mark-lon24|}}}}} | shape-color24 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color24|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity24|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline24 = {{{shape-outline24|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle24 = {{if empty|{{{shape-angle24|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark24 = {{{mark24|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size24 = {{if empty|{{{mark-size24|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim24 = {{if empty|{{{mark-dim24|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label24 = {{{label24|}}} | labela24 = {{{labela24|}}} | labelb24 = {{{labelb24|}}} | label-angle24 = {{if empty|{{{label-angle24|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size24= {{if empty|{{{label-size24|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color24 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color24|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos24 = {{if empty|{{{label-pos24|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx24 = {{if empty|{{{label-offset-x24|}}}|{{{ldx24|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy24 = {{if empty|{{{label-offset-y24|}}}|{{{ldy24|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered24 = {{if empty|{{{numbered24|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape24|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=24| l|L=X| 0}} |0}} | shape25 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape25|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape25|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat25 = {{#if:{{{mark-coord25|}}}{{{mark-coordinates25|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord25|}}}{{{mark-coordinates25|}}}|lat}}|{{{mark-lat25|}}}}} | mark-lon25 = {{#if:{{{mark-coord25|}}}{{{mark-coordinates25|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord25|}}}{{{mark-coordinates25|}}}|long}}|{{{mark-lon25|}}}}} | shape-color25 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color25|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity25|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline25 = {{{shape-outline25|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle25 = {{if empty|{{{shape-angle25|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark25 = {{{mark25|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size25 = {{if empty|{{{mark-size25|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim25 = {{if empty|{{{mark-dim25|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label25 = {{{label25|}}} | labela25 = {{{labela25|}}} | labelb25 = {{{labelb25|}}} | label-angle25 = {{if empty|{{{label-angle25|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size25= {{if empty|{{{label-size25|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color25 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color25|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos25 = {{if empty|{{{label-pos25|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx25 = {{if empty|{{{label-offset-x25|}}}|{{{ldx25|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy25 = {{if empty|{{{label-offset-y25|}}}|{{{ldy25|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered25 = {{if empty|{{{numbered25|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape25|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=25| l|L=Y| 0}} |0}} | shape26 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape26|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape26|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat26 = {{#if:{{{mark-coord26|}}}{{{mark-coordinates26|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord26|}}}{{{mark-coordinates26|}}}|lat}}|{{{mark-lat26|}}}}} | mark-lon26 = {{#if:{{{mark-coord26|}}}{{{mark-coordinates26|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord26|}}}{{{mark-coordinates26|}}}|long}}|{{{mark-lon26|}}}}} | shape-color26 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color26|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity26|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline26 = {{{shape-outline26|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle26 = {{if empty|{{{shape-angle26|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark26 = {{{mark26|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size26 = {{if empty|{{{mark-size26|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim26 = {{if empty|{{{mark-dim26|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label26 = {{{label26|}}} | labela26 = {{{labela26|}}} | labelb26 = {{{labelb26|}}} | label-angle26 = {{if empty|{{{label-angle26|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size26= {{if empty|{{{label-size26|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color26 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color26|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos26 = {{if empty|{{{label-pos26|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx26 = {{if empty|{{{label-offset-x26|}}}|{{{ldx26|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy26 = {{if empty|{{{label-offset-y26|}}}|{{{ldy26|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered26 = {{if empty|{{{numbered26|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape26|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=26| l|L=Z| 0}} |0}} | shape27 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape27|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape27|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat27 = {{#if:{{{mark-coord27|}}}{{{mark-coordinates27|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord27|}}}{{{mark-coordinates27|}}}|lat}}|{{{mark-lat27|}}}}} | mark-lon27 = {{#if:{{{mark-coord27|}}}{{{mark-coordinates27|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord27|}}}{{{mark-coordinates27|}}}|long}}|{{{mark-lon27|}}}}} | shape-color27 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color27|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity27|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline27 = {{{shape-outline27|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle27 = {{if empty|{{{shape-angle27|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark27 = {{{mark27|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size27 = {{if empty|{{{mark-size27|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim27 = {{if empty|{{{mark-dim27|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label27 = {{{label27|}}} | labela27 = {{{labela27|}}} | labelb27 = {{{labelb27|}}} | label-angle27 = {{if empty|{{{label-angle27|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size27= {{if empty|{{{label-size27|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color27 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color27|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos27 = {{if empty|{{{label-pos27|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx27 = {{if empty|{{{label-offset-x27|}}}|{{{ldx27|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy27 = {{if empty|{{{label-offset-y27|}}}|{{{ldy27|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered27 = {{if empty|{{{numbered27|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape27|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=27| l|L=AA| 0}} |0}} | shape28 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape28|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape28|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat28 = {{#if:{{{mark-coord28|}}}{{{mark-coordinates28|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord28|}}}{{{mark-coordinates28|}}}|lat}}|{{{mark-lat28|}}}}} | mark-lon28 = {{#if:{{{mark-coord28|}}}{{{mark-coordinates28|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord28|}}}{{{mark-coordinates28|}}}|long}}|{{{mark-lon28|}}}}} | shape-color28 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color28|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity28|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline28 = {{{shape-outline28|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle28 = {{if empty|{{{shape-angle28|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark28 = {{{mark28|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size28 = {{if empty|{{{mark-size28|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim28 = {{if empty|{{{mark-dim28|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label28 = {{{label28|}}} | labela28 = {{{labela28|}}} | labelb28 = {{{labelb28|}}} | label-angle28 = {{if empty|{{{label-angle28|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size28= {{if empty|{{{label-size28|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color28 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color28|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos28 = {{if empty|{{{label-pos28|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx28 = {{if empty|{{{label-offset-x28|}}}|{{{ldx28|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy28 = {{if empty|{{{label-offset-y28|}}}|{{{ldy28|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered28 = {{if empty|{{{numbered28|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape28|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=28| l|L=AB| 0}} |0}} | shape29 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape29|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape29|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat29 = {{#if:{{{mark-coord29|}}}{{{mark-coordinates29|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord29|}}}{{{mark-coordinates29|}}}|lat}}|{{{mark-lat29|}}}}} | mark-lon29 = {{#if:{{{mark-coord29|}}}{{{mark-coordinates29|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord29|}}}{{{mark-coordinates29|}}}|long}}|{{{mark-lon29|}}}}} | shape-color29 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color29|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity29|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline29 = {{{shape-outline29|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle29 = {{if empty|{{{shape-angle29|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark29 = {{{mark29|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size29 = {{if empty|{{{mark-size29|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim29 = {{if empty|{{{mark-dim29|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label29 = {{{label29|}}} | labela29 = {{{labela29|}}} | labelb29 = {{{labelb29|}}} | label-angle29 = {{if empty|{{{label-angle29|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size29= {{if empty|{{{label-size29|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color29 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color29|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos29 = {{if empty|{{{label-pos29|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx29 = {{if empty|{{{label-offset-x29|}}}|{{{ldx29|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy29 = {{if empty|{{{label-offset-y29|}}}|{{{ldy29|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered29 = {{if empty|{{{numbered29|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape29|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=29| l|L=AC| 0}} |0}} | shape30 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape30|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape30|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat30 = {{#if:{{{mark-coord30|}}}{{{mark-coordinates30|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord30|}}}{{{mark-coordinates30|}}}|lat}}|{{{mark-lat30|}}}}} | mark-lon30 = {{#if:{{{mark-coord30|}}}{{{mark-coordinates30|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord30|}}}{{{mark-coordinates30|}}}|long}}|{{{mark-lon30|}}}}} | shape-color30 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color30|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity30|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline30 = {{{shape-outline30|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle30 = {{if empty|{{{shape-angle30|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark30 = {{{mark30|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size30 = {{if empty|{{{mark-size30|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim30 = {{if empty|{{{mark-dim30|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label30 = {{{label30|}}} | labela30 = {{{labela30|}}} | labelb30 = {{{labelb30|}}} | label-angle30 = {{if empty|{{{label-angle30|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size30= {{if empty|{{{label-size30|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color30 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color30|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos30 = {{if empty|{{{label-pos30|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx30 = {{if empty|{{{label-offset-x30|}}}|{{{ldx30|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy30 = {{if empty|{{{label-offset-y30|}}}|{{{ldy30|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered30 = {{if empty|{{{numbered30|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape30|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=30| l|L=AD| 0}} |0}} | shape31 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape31|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape31|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat31 = {{#if:{{{mark-coord31|}}}{{{mark-coordinates31|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord31|}}}{{{mark-coordinates31|}}}|lat}}|{{{mark-lat31|}}}}} | mark-lon31 = {{#if:{{{mark-coord31|}}}{{{mark-coordinates31|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord31|}}}{{{mark-coordinates31|}}}|long}}|{{{mark-lon31|}}}}} | shape-color31 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color31|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity31|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline31 = {{{shape-outline31|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle31 = {{if empty|{{{shape-angle31|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark31 = {{{mark31|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size31 = {{if empty|{{{mark-size31|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim31 = {{if empty|{{{mark-dim31|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label31 = {{{label31|}}} | labela31 = {{{labela31|}}} | labelb31 = {{{labelb31|}}} | label-angle31 = {{if empty|{{{label-angle31|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size31= {{if empty|{{{label-size31|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color31 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color31|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos31 = {{if empty|{{{label-pos31|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx31 = {{if empty|{{{label-offset-x31|}}}|{{{ldx31|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy31 = {{if empty|{{{label-offset-y31|}}}|{{{ldy31|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered31 = {{if empty|{{{numbered31|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape31|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=31| l|L=AE| 0}} |0}} | shape32 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape32|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape32|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat32 = {{#if:{{{mark-coord32|}}}{{{mark-coordinates32|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord32|}}}{{{mark-coordinates32|}}}|lat}}|{{{mark-lat32|}}}}} | mark-lon32 = {{#if:{{{mark-coord32|}}}{{{mark-coordinates32|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord32|}}}{{{mark-coordinates32|}}}|long}}|{{{mark-lon32|}}}}} | shape-color32 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color32|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity32|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline32 = {{{shape-outline32|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle32 = {{if empty|{{{shape-angle32|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark32 = {{{mark32|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size32 = {{if empty|{{{mark-size32|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim32 = {{if empty|{{{mark-dim32|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label32 = {{{label32|}}} | labela32 = {{{labela32|}}} | labelb32 = {{{labelb32|}}} | label-angle32 = {{if empty|{{{label-angle32|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size32= {{if empty|{{{label-size32|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color32 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color32|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos32 = {{if empty|{{{label-pos32|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx32 = {{if empty|{{{label-offset-x32|}}}|{{{ldx32|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy32 = {{if empty|{{{label-offset-y32|}}}|{{{ldy32|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered32 = {{if empty|{{{numbered32|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape32|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=32| l|L=AF| 0}} |0}} | shape33 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape33|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape33|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat33 = {{#if:{{{mark-coord33|}}}{{{mark-coordinates33|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord33|}}}{{{mark-coordinates33|}}}|lat}}|{{{mark-lat33|}}}}} | mark-lon33 = {{#if:{{{mark-coord33|}}}{{{mark-coordinates33|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord33|}}}{{{mark-coordinates33|}}}|long}}|{{{mark-lon33|}}}}} | shape-color33 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color33|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity33|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline33 = {{{shape-outline33|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle33 = {{if empty|{{{shape-angle33|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark33 = {{{mark33|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size33 = {{if empty|{{{mark-size33|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim33 = {{if empty|{{{mark-dim33|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label33 = {{{label33|}}} | labela33 = {{{labela33|}}} | labelb33 = {{{labelb33|}}} | label-angle33 = {{if empty|{{{label-angle33|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size33= {{if empty|{{{label-size33|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color33 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color33|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos33 = {{if empty|{{{label-pos33|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx33 = {{if empty|{{{label-offset-x33|}}}|{{{ldx33|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy33 = {{if empty|{{{label-offset-y33|}}}|{{{ldy33|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered33 = {{if empty|{{{numbered33|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape33|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=33| l|L=AG| 0}} |0}} | shape34 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape34|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape34|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat34 = {{#if:{{{mark-coord34|}}}{{{mark-coordinates34|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord34|}}}{{{mark-coordinates34|}}}|lat}}|{{{mark-lat34|}}}}} | mark-lon34 = {{#if:{{{mark-coord34|}}}{{{mark-coordinates34|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord34|}}}{{{mark-coordinates34|}}}|long}}|{{{mark-lon34|}}}}} | shape-color34 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color34|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity34|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline34 = {{{shape-outline34|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle34 = {{if empty|{{{shape-angle34|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark34 = {{{mark34|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size34 = {{if empty|{{{mark-size34|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim34 = {{if empty|{{{mark-dim34|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label34 = {{{label34|}}} | labela34 = {{{labela34|}}} | labelb34 = {{{labelb34|}}} | label-angle34 = {{if empty|{{{label-angle34|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size34= {{if empty|{{{label-size34|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color34 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color34|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos34 = {{if empty|{{{label-pos34|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx34 = {{if empty|{{{label-offset-x34|}}}|{{{ldx34|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy34 = {{if empty|{{{label-offset-y34|}}}|{{{ldy34|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered34 = {{if empty|{{{numbered34|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape34|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=34| l|L=AH| 0}} |0}} | shape35 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape35|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape35|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat35 = {{#if:{{{mark-coord35|}}}{{{mark-coordinates35|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord35|}}}{{{mark-coordinates35|}}}|lat}}|{{{mark-lat35|}}}}} | mark-lon35 = {{#if:{{{mark-coord35|}}}{{{mark-coordinates35|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord35|}}}{{{mark-coordinates35|}}}|long}}|{{{mark-lon35|}}}}} | shape-color35 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color35|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity35|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline35 = {{{shape-outline35|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle35 = {{if empty|{{{shape-angle35|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark35 = {{{mark35|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size35 = {{if empty|{{{mark-size35|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim35 = {{if empty|{{{mark-dim35|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label35 = {{{label35|}}} | labela35 = {{{labela35|}}} | labelb35 = {{{labelb35|}}} | label-angle35 = {{if empty|{{{label-angle35|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size35= {{if empty|{{{label-size35|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color35 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color35|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos35 = {{if empty|{{{label-pos35|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx35 = {{if empty|{{{label-offset-x35|}}}|{{{ldx35|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy35 = {{if empty|{{{label-offset-y35|}}}|{{{ldy35|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered35 = {{if empty|{{{numbered35|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape35|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=35| l|L=AI| 0}} |0}} | shape36 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape36|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape36|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat36 = {{#if:{{{mark-coord36|}}}{{{mark-coordinates36|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord36|}}}{{{mark-coordinates36|}}}|lat}}|{{{mark-lat36|}}}}} | mark-lon36 = {{#if:{{{mark-coord36|}}}{{{mark-coordinates36|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord36|}}}{{{mark-coordinates36|}}}|long}}|{{{mark-lon36|}}}}} | shape-color36 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color36|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity36|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline36 = {{{shape-outline36|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle36 = {{if empty|{{{shape-angle36|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark36 = {{{mark36|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size36 = {{if empty|{{{mark-size36|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim36 = {{if empty|{{{mark-dim36|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label36 = {{{label36|}}} | labela36 = {{{labela36|}}} | labelb36 = {{{labelb36|}}} | label-angle36 = {{if empty|{{{label-angle36|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size36= {{if empty|{{{label-size36|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color36 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color36|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos36 = {{if empty|{{{label-pos36|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx36 = {{if empty|{{{label-offset-x36|}}}|{{{ldx36|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy36 = {{if empty|{{{label-offset-y36|}}}|{{{ldy36|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered36 = {{if empty|{{{numbered36|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape36|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=36| l|L=AJ| 0}} |0}} | shape37 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape37|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape37|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat37 = {{#if:{{{mark-coord37|}}}{{{mark-coordinates37|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord37|}}}{{{mark-coordinates37|}}}|lat}}|{{{mark-lat37|}}}}} | mark-lon37 = {{#if:{{{mark-coord37|}}}{{{mark-coordinates37|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord37|}}}{{{mark-coordinates37|}}}|long}}|{{{mark-lon37|}}}}} | shape-color37 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color37|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity37|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline37 = {{{shape-outline37|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle37 = {{if empty|{{{shape-angle37|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark37 = {{{mark37|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size37 = {{if empty|{{{mark-size37|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim37 = {{if empty|{{{mark-dim37|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label37 = {{{label37|}}} | labela37 = {{{labela37|}}} | labelb37 = {{{labelb37|}}} | label-angle37 = {{if empty|{{{label-angle37|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size37= {{if empty|{{{label-size37|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color37 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color37|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos37 = {{if empty|{{{label-pos37|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx37 = {{if empty|{{{label-offset-x37|}}}|{{{ldx37|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy37 = {{if empty|{{{label-offset-y37|}}}|{{{ldy37|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered37 = {{if empty|{{{numbered37|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape37|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=37| l|L=AK| 0}} |0}} | shape38 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape38|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape38|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat38 = {{#if:{{{mark-coord38|}}}{{{mark-coordinates38|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord38|}}}{{{mark-coordinates38|}}}|lat}}|{{{mark-lat38|}}}}} | mark-lon38 = {{#if:{{{mark-coord38|}}}{{{mark-coordinates38|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord38|}}}{{{mark-coordinates38|}}}|long}}|{{{mark-lon38|}}}}} | shape-color38 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color38|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity38|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline38 = {{{shape-outline38|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle38 = {{if empty|{{{shape-angle38|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark38 = {{{mark38|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size38 = {{if empty|{{{mark-size38|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim38 = {{if empty|{{{mark-dim38|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label38 = {{{label38|}}} | labela38 = {{{labela38|}}} | labelb38 = {{{labelb38|}}} | label-angle38 = {{if empty|{{{label-angle38|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size38= {{if empty|{{{label-size38|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color38 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color38|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos38 = {{if empty|{{{label-pos38|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx38 = {{if empty|{{{label-offset-x38|}}}|{{{ldx38|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy38 = {{if empty|{{{label-offset-y38|}}}|{{{ldy38|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered38 = {{if empty|{{{numbered38|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape38|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=38| l|L=AL| 0}} |0}} | shape39 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape39|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape39|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat39 = {{#if:{{{mark-coord39|}}}{{{mark-coordinates39|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord39|}}}{{{mark-coordinates39|}}}|lat}}|{{{mark-lat39|}}}}} | mark-lon39 = {{#if:{{{mark-coord39|}}}{{{mark-coordinates39|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord39|}}}{{{mark-coordinates39|}}}|long}}|{{{mark-lon39|}}}}} | shape-color39 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color39|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity39|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline39 = {{{shape-outline39|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle39 = {{if empty|{{{shape-angle39|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark39 = {{{mark39|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size39 = {{if empty|{{{mark-size39|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim39 = {{if empty|{{{mark-dim39|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label39 = {{{label39|}}} | labela39 = {{{labela39|}}} | labelb39 = {{{labelb39|}}} | label-angle39 = {{if empty|{{{label-angle39|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size39= {{if empty|{{{label-size39|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color39 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color39|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos39 = {{if empty|{{{label-pos39|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx39 = {{if empty|{{{label-offset-x39|}}}|{{{ldx39|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy39 = {{if empty|{{{label-offset-y39|}}}|{{{ldy39|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered39 = {{if empty|{{{numbered39|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape39|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=39| l|L=AM| 0}} |0}} | shape40 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape40|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape40|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat40 = {{#if:{{{mark-coord40|}}}{{{mark-coordinates40|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord40|}}}{{{mark-coordinates40|}}}|lat}}|{{{mark-lat40|}}}}} | mark-lon40 = {{#if:{{{mark-coord40|}}}{{{mark-coordinates40|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord40|}}}{{{mark-coordinates40|}}}|long}}|{{{mark-lon40|}}}}} | shape-color40 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color40|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity40|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline40 = {{{shape-outline40|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle40 = {{if empty|{{{shape-angle40|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark40 = {{{mark40|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size40 = {{if empty|{{{mark-size40|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim40 = {{if empty|{{{mark-dim40|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label40 = {{{label40|}}} | labela40 = {{{labela40|}}} | labelb40 = {{{labelb40|}}} | label-angle40 = {{if empty|{{{label-angle40|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size40= {{if empty|{{{label-size40|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color40 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color40|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos40 = {{if empty|{{{label-pos40|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx40 = {{if empty|{{{label-offset-x40|}}}|{{{ldx40|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy40 = {{if empty|{{{label-offset-y40|}}}|{{{ldy40|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered40 = {{if empty|{{{numbered40|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape40|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n|N=40| l|L=AN| 0}} |0}} | shape41 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape41|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape41|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat41 = {{#if:{{{mark-coord41|}}}{{{mark-coordinates41|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord41|}}}{{{mark-coordinates41|}}}|lat}}|{{{mark-lat41|}}}}} | mark-lon41 = {{#if:{{{mark-coord41|}}}{{{mark-coordinates41|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord41|}}}{{{mark-coordinates41|}}}|long}}|{{{mark-lon41|}}}}} | shape-color41 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color41|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity41|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline41 = {{{shape-outline41|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle41 = {{if empty|{{{shape-angle41|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark41 = {{{mark41|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size41 = {{if empty|{{{mark-size41|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim41 = {{if empty|{{{mark-dim41|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label41 = {{{label41|}}} | labela41 = {{{labela41|}}} | labelb41 = {{{labelb41|}}} | label-angle41 = {{if empty|{{{label-angle41|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size41= {{if empty|{{{label-size41|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color41 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color41|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos41 = {{if empty|{{{label-pos41|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx41 = {{if empty|{{{label-offset-x41|}}}|{{{ldx41|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy41 = {{if empty|{{{label-offset-y41|}}}|{{{ldy41|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered41 = {{if empty|{{{numbered41|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape41|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 41| l| L = AO| 0}} |0}} | shape42 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape42|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape42|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat42 = {{#if:{{{mark-coord42|}}}{{{mark-coordinates42|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord42|}}}{{{mark-coordinates42|}}}|lat}}|{{{mark-lat42|}}}}} | mark-lon42 = {{#if:{{{mark-coord42|}}}{{{mark-coordinates42|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord42|}}}{{{mark-coordinates42|}}}|long}}|{{{mark-lon42|}}}}} | shape-color42 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color42|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity42|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline42 = {{{shape-outline42|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle42 = {{if empty|{{{shape-angle42|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark42 = {{{mark42|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size42 = {{if empty|{{{mark-size42|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim42 = {{if empty|{{{mark-dim42|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label42 = {{{label42|}}} | labela42 = {{{labela42|}}} | labelb42 = {{{labelb42|}}} | label-angle42 = {{if empty|{{{label-angle42|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size42= {{if empty|{{{label-size42|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color42 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color42|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos42 = {{if empty|{{{label-pos42|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx42 = {{if empty|{{{label-offset-x42|}}}|{{{ldx42|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy42 = {{if empty|{{{label-offset-y42|}}}|{{{ldy42|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered42 = {{if empty|{{{numbered42|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape42|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 42| l| L = AP| 0}} |0}} | shape43 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape43|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape43|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat43 = {{#if:{{{mark-coord43|}}}{{{mark-coordinates43|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord43|}}}{{{mark-coordinates43|}}}|lat}}|{{{mark-lat43|}}}}} | mark-lon43 = {{#if:{{{mark-coord43|}}}{{{mark-coordinates43|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord43|}}}{{{mark-coordinates43|}}}|long}}|{{{mark-lon43|}}}}} | shape-color43 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color43|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity43|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline43 = {{{shape-outline43|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle43 = {{if empty|{{{shape-angle43|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark43 = {{{mark43|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size43 = {{if empty|{{{mark-size43|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim43 = {{if empty|{{{mark-dim43|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label43 = {{{label43|}}} | labela43 = {{{labela43|}}} | labelb43 = {{{labelb43|}}} | label-angle43 = {{if empty|{{{label-angle43|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size43= {{if empty|{{{label-size43|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color43 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color43|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos43 = {{if empty|{{{label-pos43|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx43 = {{if empty|{{{label-offset-x43|}}}|{{{ldx43|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy43 = {{if empty|{{{label-offset-y43|}}}|{{{ldy43|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered43 = {{if empty|{{{numbered43|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape43|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 43| l| L = AQ| 0}} |0}} | shape44 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape44|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape44|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat44 = {{#if:{{{mark-coord44|}}}{{{mark-coordinates44|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord44|}}}{{{mark-coordinates44|}}}|lat}}|{{{mark-lat44|}}}}} | mark-lon44 = {{#if:{{{mark-coord44|}}}{{{mark-coordinates44|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord44|}}}{{{mark-coordinates44|}}}|long}}|{{{mark-lon44|}}}}} | shape-color44 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color44|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity44|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline44 = {{{shape-outline44|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle44 = {{if empty|{{{shape-angle44|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark44 = {{{mark44|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size44 = {{if empty|{{{mark-size44|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim44 = {{if empty|{{{mark-dim44|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label44 = {{{label44|}}} | labela44 = {{{labela44|}}} | labelb44 = {{{labelb44|}}} | label-angle44 = {{if empty|{{{label-angle44|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size44= {{if empty|{{{label-size44|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color44 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color44|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos44 = {{if empty|{{{label-pos44|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx44 = {{if empty|{{{label-offset-x44|}}}|{{{ldx44|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy44 = {{if empty|{{{label-offset-y44|}}}|{{{ldy44|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered44 = {{if empty|{{{numbered44|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape44|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 44| l| L = AR| 0}} |0}} | shape45 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape45|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape45|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat45 = {{#if:{{{mark-coord45|}}}{{{mark-coordinates45|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord45|}}}{{{mark-coordinates45|}}}|lat}}|{{{mark-lat45|}}}}} | mark-lon45 = {{#if:{{{mark-coord45|}}}{{{mark-coordinates45|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord45|}}}{{{mark-coordinates45|}}}|long}}|{{{mark-lon45|}}}}} | shape-color45 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color45|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity45|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline45 = {{{shape-outline45|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle45 = {{if empty|{{{shape-angle45|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark45 = {{{mark45|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size45 = {{if empty|{{{mark-size45|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim45 = {{if empty|{{{mark-dim45|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label45 = {{{label45|}}} | labela45 = {{{labela45|}}} | labelb45 = {{{labelb45|}}} | label-angle45 = {{if empty|{{{label-angle45|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size45= {{if empty|{{{label-size45|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color45 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color45|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos45 = {{if empty|{{{label-pos45|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx45 = {{if empty|{{{label-offset-x45|}}}|{{{ldx45|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy45 = {{if empty|{{{label-offset-y45|}}}|{{{ldy45|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered45 = {{if empty|{{{numbered45|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape45|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 45| l| L = AS| 0}} |0}} | shape46 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape46|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape46|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat46 = {{#if:{{{mark-coord46|}}}{{{mark-coordinates46|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord46|}}}{{{mark-coordinates46|}}}|lat}}|{{{mark-lat46|}}}}} | mark-lon46 = {{#if:{{{mark-coord46|}}}{{{mark-coordinates46|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord46|}}}{{{mark-coordinates46|}}}|long}}|{{{mark-lon46|}}}}} | shape-color46 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color46|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity46|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline46 = {{{shape-outline46|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle46 = {{if empty|{{{shape-angle46|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark46 = {{{mark46|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size46 = {{if empty|{{{mark-size46|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim46 = {{if empty|{{{mark-dim46|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label46 = {{{label46|}}} | labela46 = {{{labela46|}}} | labelb46 = {{{labelb46|}}} | label-angle46 = {{if empty|{{{label-angle46|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size46= {{if empty|{{{label-size46|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color46 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color46|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos46 = {{if empty|{{{label-pos46|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx46 = {{if empty|{{{label-offset-x46|}}}|{{{ldx41|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy46 = {{if empty|{{{label-offset-y46|}}}|{{{ldy41|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered46 = {{if empty|{{{numbered46|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape46|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 46| l| L = AT| 0}} |0}} | shape47 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape47|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape47|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat47 = {{#if:{{{mark-coord47|}}}{{{mark-coordinates47|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord47|}}}{{{mark-coordinates47|}}}|lat}}|{{{mark-lat47|}}}}} | mark-lon47 = {{#if:{{{mark-coord47|}}}{{{mark-coordinates47|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord47|}}}{{{mark-coordinates47|}}}|long}}|{{{mark-lon47|}}}}} | shape-color47 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color47|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity47|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline47 = {{{shape-outline47|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle47 = {{if empty|{{{shape-angle47|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark47 = {{{mark47|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size47 = {{if empty|{{{mark-size47|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim47 = {{if empty|{{{mark-dim47|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label47 = {{{label47|}}} | labela47 = {{{labela47|}}} | labelb47 = {{{labelb47|}}} | label-angle47 = {{if empty|{{{label-angle47|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size47= {{if empty|{{{label-size47|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color47 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color47|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos47 = {{if empty|{{{label-pos47|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx47 = {{if empty|{{{label-offset-x47|}}}|{{{ldx47|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy47 = {{if empty|{{{label-offset-y47|}}}|{{{ldy47|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered47 = {{if empty|{{{numbered47|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape47|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 47| l| L = AU| 0}} |0}} | shape48 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape48|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape48|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat48 = {{#if:{{{mark-coord48|}}}{{{mark-coordinates48|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord48|}}}{{{mark-coordinates48|}}}|lat}}|{{{mark-lat48|}}}}} | mark-lon48 = {{#if:{{{mark-coord48|}}}{{{mark-coordinates48|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord48|}}}{{{mark-coordinates48|}}}|long}}|{{{mark-lon48|}}}}} | shape-color48 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color48|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity48|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline48 = {{{shape-outline48|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle48 = {{if empty|{{{shape-angle48|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark48 = {{{mark48|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size48 = {{if empty|{{{mark-size48|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim48 = {{if empty|{{{mark-dim48|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label48 = {{{label48|}}} | labela48 = {{{labela48|}}} | labelb48 = {{{labelb48|}}} | label-angle48 = {{if empty|{{{label-angle48|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size48= {{if empty|{{{label-size48|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color48 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color48|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos48 = {{if empty|{{{label-pos48|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx48 = {{if empty|{{{label-offset-x48|}}}|{{{ldx48|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy48 = {{if empty|{{{label-offset-y48|}}}|{{{ldy48|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered48 = {{if empty|{{{numbered48|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape48|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 48| l| L = AV| 0}} |0}} | shape49 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape49|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape49|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat49 = {{#if:{{{mark-coord49|}}}{{{mark-coordinates49|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord49|}}}{{{mark-coordinates49|}}}|lat}}|{{{mark-lat49|}}}}} | mark-lon49 = {{#if:{{{mark-coord49|}}}{{{mark-coordinates49|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord49|}}}{{{mark-coordinates49|}}}|long}}|{{{mark-lon49|}}}}} | shape-color49 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color49|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity49|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline49 = {{{shape-outline49|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle49 = {{if empty|{{{shape-angle49|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark49 = {{{mark49|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size49 = {{if empty|{{{mark-size49|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim49 = {{if empty|{{{mark-dim49|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label49 = {{{label49|}}} | labela49 = {{{labela49|}}} | labelb49 = {{{labelb49|}}} | label-angle49 = {{if empty|{{{label-angle49|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size49= {{if empty|{{{label-size49|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color49 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color49|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos49 = {{if empty|{{{label-pos49|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx49 = {{if empty|{{{label-offset-x49|}}}|{{{ldx49|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy49 = {{if empty|{{{label-offset-y49|}}}|{{{ldy49|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered49 = {{if empty|{{{numbered49|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape49|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 49| l| L = AW| 0}} |0}} | shape50 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape50|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape50|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat50 = {{#if:{{{mark-coord50|}}}{{{mark-coordinates50|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord50|}}}{{{mark-coordinates50|}}}|lat}}|{{{mark-lat50|}}}}} | mark-lon50 = {{#if:{{{mark-coord50|}}}{{{mark-coordinates50|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord50|}}}{{{mark-coordinates50|}}}|long}}|{{{mark-lon50|}}}}} | shape-color50 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color50|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity50|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline50 = {{{shape-outline50|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle50 = {{if empty|{{{shape-angle50|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark50 = {{{mark50|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size50 = {{if empty|{{{mark-size50|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim50 = {{if empty|{{{mark-dim50|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label50 = {{{label50|}}} | labela50 = {{{labela50|}}} | labelb50 = {{{labelb50|}}} | label-angle50 = {{if empty|{{{label-angle50|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size50= {{if empty|{{{label-size50|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color50 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color50|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos50 = {{if empty|{{{label-pos50|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx50 = {{if empty|{{{label-offset-x50|}}}|{{{ldx50|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy50 = {{if empty|{{{label-offset-y50|}}}|{{{ldy50|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered50 = {{if empty|{{{numbered50|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape50|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 50| l| L = AX| 0}} |0}} | shape51 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape51|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape51|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat51 = {{#if:{{{mark-coord51|}}}{{{mark-coordinates51|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord51|}}}{{{mark-coordinates51|}}}|lat}}|{{{mark-lat51|}}}}} | mark-lon51 = {{#if:{{{mark-coord51|}}}{{{mark-coordinates51|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord51|}}}{{{mark-coordinates51|}}}|long}}|{{{mark-lon51|}}}}} | shape-color51 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color51|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity51|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline51 = {{{shape-outline51|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle51 = {{if empty|{{{shape-angle51|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark51 = {{{mark51|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size51 = {{if empty|{{{mark-size51|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim51 = {{if empty|{{{mark-dim51|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label51 = {{{label51|}}} | labela51 = {{{labela51|}}} | labelb51 = {{{labelb51|}}} | label-angle51 = {{if empty|{{{label-angle51|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size51 = {{if empty|{{{label-size51|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color51 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color51|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos51 = {{if empty|{{{label-pos51|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx51 = {{if empty|{{{label-offset-x51|}}}|{{{ldx51|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy51 = {{if empty|{{{label-offset-y51|}}}|{{{ldy51|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered51 = {{if empty|{{{numbered51|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape51|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 51| l| L = AY| 0}} |0}} | shape52 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape52|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape52|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat52 = {{#if:{{{mark-coord52|}}}{{{mark-coordinates52|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord52|}}}{{{mark-coordinates52|}}}|lat}}|{{{mark-lat52|}}}}} | mark-lon52 = {{#if:{{{mark-coord52|}}}{{{mark-coordinates52|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord52|}}}{{{mark-coordinates52|}}}|long}}|{{{mark-lon52|}}}}} | shape-color52 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color52|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity52|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline52 = {{{shape-outline52|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle52 = {{if empty|{{{shape-angle52|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark52 = {{{mark52|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size52 = {{if empty|{{{mark-size52|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim52 = {{if empty|{{{mark-dim52|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label52 = {{{label52|}}} | labela52 = {{{labela52|}}} | labelb52 = {{{labelb52|}}} | label-angle52 = {{if empty|{{{label-angle52|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size52 = {{if empty|{{{label-size52|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color52 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color52|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos52 = {{if empty|{{{label-pos52|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx52 = {{if empty|{{{label-offset-x52|}}}|{{{ldx52|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy52 = {{if empty|{{{label-offset-y52|}}}|{{{ldy52|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered52 = {{if empty|{{{numbered52|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape52|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 52| l| L = AZ| 0}} |0}} | shape53 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape53|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape53|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat53 = {{#if:{{{mark-coord53|}}}{{{mark-coordinates53|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord53|}}}{{{mark-coordinates53|}}}|lat}}|{{{mark-lat53|}}}}} | mark-lon53 = {{#if:{{{mark-coord53|}}}{{{mark-coordinates53|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord53|}}}{{{mark-coordinates53|}}}|long}}|{{{mark-lon53|}}}}} | shape-color53 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color53|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity53|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline53 = {{{shape-outline53|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle53 = {{if empty|{{{shape-angle53|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark53 = {{{mark53|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size53 = {{if empty|{{{mark-size53|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim53 = {{if empty|{{{mark-dim53|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label53 = {{{label53|}}} | labela53 = {{{labela53|}}} | labelb53 = {{{labelb53|}}} | label-angle53 = {{if empty|{{{label-angle53|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size53 = {{if empty|{{{label-size53|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color53 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color53|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos53 = {{if empty|{{{label-pos53|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx53 = {{if empty|{{{label-offset-x53|}}}|{{{ldx53|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy53 = {{if empty|{{{label-offset-y53|}}}|{{{ldy53|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered53 = {{if empty|{{{numbered53|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape53|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 53| l| L = BA| 0}} |0}} | shape54 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape54|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape54|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat54 = {{#if:{{{mark-coord54|}}}{{{mark-coordinates54|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord54|}}}{{{mark-coordinates54|}}}|lat}}|{{{mark-lat54|}}}}} | mark-lon54 = {{#if:{{{mark-coord54|}}}{{{mark-coordinates54|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord54|}}}{{{mark-coordinates54|}}}|long}}|{{{mark-lon54|}}}}} | shape-color54 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color54|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity54|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline54 = {{{shape-outline54|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle54 = {{if empty|{{{shape-angle54|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark54 = {{{mark54|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size54 = {{if empty|{{{mark-size54|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim54 = {{if empty|{{{mark-dim54|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label54 = {{{label54|}}} | labela54 = {{{labela54|}}} | labelb54 = {{{labelb54|}}} | label-angle54 = {{if empty|{{{label-angle54|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size54 = {{if empty|{{{label-size54|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color54 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color54|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos54 = {{if empty|{{{label-pos54|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx54 = {{if empty|{{{label-offset-x54|}}}|{{{ldx54|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy54 = {{if empty|{{{label-offset-y54|}}}|{{{ldy54|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered54 = {{if empty|{{{numbered54|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape54|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 54| l| L = BB| 0}} |0}} | shape55 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape55|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape55|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat55 = {{#if:{{{mark-coord55|}}}{{{mark-coordinates55|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord55|}}}{{{mark-coordinates55|}}}|lat}}|{{{mark-lat55|}}}}} | mark-lon55 = {{#if:{{{mark-coord55|}}}{{{mark-coordinates55|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord55|}}}{{{mark-coordinates55|}}}|long}}|{{{mark-lon55|}}}}} | shape-color55 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color55|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity55|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline55 = {{{shape-outline55|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle55 = {{if empty|{{{shape-angle55|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark55 = {{{mark55|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size55 = {{if empty|{{{mark-size55|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim55 = {{if empty|{{{mark-dim55|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label55 = {{{label55|}}} | labela55 = {{{labela55|}}} | labelb55 = {{{labelb55|}}} | label-angle55 = {{if empty|{{{label-angle55|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size55 = {{if empty|{{{label-size55|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color55 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color55|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos55 = {{if empty|{{{label-pos55|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx55 = {{if empty|{{{label-offset-x55|}}}|{{{ldx55|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy55 = {{if empty|{{{label-offset-y55|}}}|{{{ldy55|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered55 = {{if empty|{{{numbered55|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape55|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 55| l| L = BC| 0}} |0}} | shape56 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape56|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape56|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat56 = {{#if:{{{mark-coord56|}}}{{{mark-coordinates56|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord56|}}}{{{mark-coordinates56|}}}|lat}}|{{{mark-lat56|}}}}} | mark-lon56 = {{#if:{{{mark-coord56|}}}{{{mark-coordinates56|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord56|}}}{{{mark-coordinates56|}}}|long}}|{{{mark-lon56|}}}}} | shape-color56 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color56|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity56|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline56 = {{{shape-outline56|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle56 = {{if empty|{{{shape-angle56|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark56 = {{{mark56|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size56 = {{if empty|{{{mark-size56|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim56 = {{if empty|{{{mark-dim56|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label56 = {{{label56|}}} | labela56 = {{{labela56|}}} | labelb56 = {{{labelb56|}}} | label-angle56 = {{if empty|{{{label-angle56|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size56 = {{if empty|{{{label-size56|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color56 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color56|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos56 = {{if empty|{{{label-pos56|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx56 = {{if empty|{{{label-offset-x56|}}}|{{{ldx56|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy56 = {{if empty|{{{label-offset-y56|}}}|{{{ldy56|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered56 = {{if empty|{{{numbered56|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape56|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 56| l| L = BD| 0}} |0}} | shape57 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape57|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape57|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat57 = {{#if:{{{mark-coord57|}}}{{{mark-coordinates57|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord57|}}}{{{mark-coordinates57|}}}|lat}}|{{{mark-lat57|}}}}} | mark-lon57 = {{#if:{{{mark-coord57|}}}{{{mark-coordinates57|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord57|}}}{{{mark-coordinates57|}}}|long}}|{{{mark-lon57|}}}}} | shape-color57 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color57|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity57|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline57 = {{{shape-outline57|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle57 = {{if empty|{{{shape-angle57|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark57 = {{{mark57|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size57 = {{if empty|{{{mark-size57|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim57 = {{if empty|{{{mark-dim57|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label57 = {{{label57|}}} | labela57 = {{{labela57|}}} | labelb57 = {{{labelb57|}}} | label-angle57 = {{if empty|{{{label-angle57|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size57 = {{if empty|{{{label-size57|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color57 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color57|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos57 = {{if empty|{{{label-pos57|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx57 = {{if empty|{{{label-offset-x57|}}}|{{{ldx57|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy57 = {{if empty|{{{label-offset-y57|}}}|{{{ldy57|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered57 = {{if empty|{{{numbered57|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape57|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 57| l| L = BE| 0}} |0}} | shape58 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape58|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape58|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat58 = {{#if:{{{mark-coord58|}}}{{{mark-coordinates58|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord58|}}}{{{mark-coordinates58|}}}|lat}}|{{{mark-lat58|}}}}} | mark-lon58 = {{#if:{{{mark-coord58|}}}{{{mark-coordinates58|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord58|}}}{{{mark-coordinates58|}}}|long}}|{{{mark-lon58|}}}}} | shape-color58 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color58|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity58|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline58 = {{{shape-outline58|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle58 = {{if empty|{{{shape-angle58|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark58 = {{{mark58|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size58 = {{if empty|{{{mark-size58|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim58 = {{if empty|{{{mark-dim58|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label58 = {{{label58|}}} | labela58 = {{{labela58|}}} | labelb58 = {{{labelb58|}}} | label-angle58 = {{if empty|{{{label-angle58|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size58 = {{if empty|{{{label-size58|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color58 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color58|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos58 = {{if empty|{{{label-pos58|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx58 = {{if empty|{{{label-offset-x58|}}}|{{{ldx58|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy58 = {{if empty|{{{label-offset-y58|}}}|{{{ldy58|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered58 = {{if empty|{{{numbered58|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape58|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 58| l| L = BG| 0}} |0}} | shape59 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape59|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape59|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat59 = {{#if:{{{mark-coord59|}}}{{{mark-coordinates59|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord59|}}}{{{mark-coordinates59|}}}|lat}}|{{{mark-lat59|}}}}} | mark-lon59 = {{#if:{{{mark-coord59|}}}{{{mark-coordinates59|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord59|}}}{{{mark-coordinates59|}}}|long}}|{{{mark-lon59|}}}}} | shape-color59 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color59|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity59|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline59 = {{{shape-outline59|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle59 = {{if empty|{{{shape-angle59|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark59 = {{{mark59|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size59 = {{if empty|{{{mark-size59|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim59 = {{if empty|{{{mark-dim59|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label59 = {{{label59|}}} | labela59 = {{{labela59|}}} | labelb59 = {{{labelb59|}}} | label-angle59 = {{if empty|{{{label-angle59|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size59 = {{if empty|{{{label-size59|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color59 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color59|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos59 = {{if empty|{{{label-pos59|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx59 = {{if empty|{{{label-offset-x59|}}}|{{{ldx59|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy59 = {{if empty|{{{label-offset-y59|}}}|{{{ldy59|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered59 = {{if empty|{{{numbered59|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape59|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 59| l| L = BH| 0}} |0}} | shape60 = {{if empty|{{#invoke:String2 |split |txt={{{shape60|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=2 }}|{{{shape60|}}}|{{{shapeD|}}}|{{{shape1|}}}|image}} | mark-lat60 = {{#if:{{{mark-coord60|}}}{{{mark-coordinates60|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord60|}}}{{{mark-coordinates60|}}}|lat}}|{{{mark-lat60|}}}}} | mark-lon60 = {{#if:{{{mark-coord60|}}}{{{mark-coordinates60|}}}|{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{mark-coord60|}}}{{{mark-coordinates60|}}}|long}}|{{{mark-lon60|}}}}} | shape-color60 = #{{OSM Location map/color|{{{shape-color60|{{{shape-colorD|{{{shape-color1|hard red}}} }}} }}} |opacity={{{shape-opacity60|{{{shape-opacityD|{{{shape-opacity1|0}}} }}} }}} }} | shape-outline60 = {{{shape-outline60|{{{shape-outlineD|{{{shape-outline1|hard grey,0}}} }}} }}} | shape-angle60 = {{if empty|{{{shape-angle60|}}}|{{{shape-angleD|}}}|{{{shape-angle1|}}}|0}} | mark60 = {{{mark60|{{{markD|{{{mark1|Red pog.svg}}} }}} }}} | mark-size60 = {{if empty|{{{mark-size60|}}}|{{{mark-sizeD|}}}|{{{mark-size1|}}}|14}} | mark-dim60 = {{if empty|{{{mark-dim60|}}}|{{{mark-dimD|}}}|{{{mark-dim1|}}}|1}} | label60 = {{{label60|}}} | labela60 = {{{labela60|}}} | labelb60 = {{{labelb60|}}} | label-angle60 = {{if empty|{{{label-angle60|}}}|{{{label-angleD|}}}|{{{label-angle1|}}}|0}} | label-size60 = {{if empty|{{{label-size60|}}}|{{{label-sizeD|}}}|{{{label-size1|}}}|12}} | label-color60 = #{{OSM Location map/color|{{{label-color60|{{{label-colorD|{{{label-color1|}}} }}} }}} }} | label-pos60 = {{if empty|{{{label-pos60|}}}|{{{label-posD|}}}|{{{label-pos1|}}}|right}} |ldx60 = {{if empty|{{{label-offset-x60|}}}|{{{ldx60|}}}|{{{label-offset-xD|}}}|{{{ldxD|}}}|{{{label-offset-x1|}}}|{{{ldx1|}}}|0}} |ldy60 = {{if empty|{{{label-offset-y60|}}}|{{{ldy60|}}}|{{{label-offset-yD|}}}|{{{ldyD|}}}|{{{label-offset-y1|}}}|{{{ldy1|}}}|0}} | numbered60 = {{if empty|{{{numbered60|}}}|{{#switch: {{#invoke:String2 |split |txt={{{shape60|{{{shapeD|{{{shape1|}}} }}} }}}| sep="-"|idx=1 }} | n| N = 60| l| L = BI| 0}} |0}} | fullscreen-option = {{if empty|{{{fullscreen-option|}}}|1}} | map-data = {{{map-data|}}} | map-data-text = {{if empty|{{{map-data-text|}}}|wikidata: {{{map-data|}}}|object}} | map-data-color = {{if empty|{{{map-data-color|}}}|#EE8811}} | map-data-width = {{if empty|{{{map-data-width|}}}|6}} | map-data-heavy = {{{map-data-heavy|}}} | map-data-light = {{{map-data-light|}}} | mark-title = {{#if:{{{mark-coord|}}}|{{{mark-title|}}}|none}} | mark-description = {{{mark-description|}}} | mark-image = {{{mark-image|}}} | mark-title1 = <includeonly>{{{mark-title1|.}}}</includeonly><noinclude>[[Special:Random]]</noinclude> | mark-image1 = {{{mark-image1|}}} | mark-description1 = {{{mark-description1|}}} | mark-title2 = {{{mark-title2|}}} | mark-image2 = {{{mark-image2|}}} | mark-description2 = {{{mark-description2|}}} | mark-title3 = {{{mark-title3|}}} | mark-image3 = {{{mark-image3|}}} | mark-description3 = {{{mark-description3|}}} | mark-title4 = {{{mark-title4|}}} | mark-image4 = {{{mark-image4|}}} | mark-description4 = {{{mark-description4|}}} | mark-title5 = {{{mark-title5|}}} | mark-image5 = {{{mark-image5|}}} | mark-description5 = {{{mark-description5|}}} | mark-title6 = {{{mark-title6|}}} | mark-image6 = {{{mark-image6|}}} | mark-description6 = {{{mark-description6|}}} | mark-title7 = {{{mark-title7|}}} | mark-image7 = {{{mark-image7|}}} | mark-description7 = {{{mark-description7|}}} | mark-title8 = {{{mark-title8|}}} | mark-image8 = {{{mark-image8|}}} | mark-description8 = {{{mark-description8|}}} | mark-title9 = {{{mark-title9|}}} | mark-image9 = {{{mark-image9|}}} | mark-description9 = {{{mark-description9|}}} | mark-title10 = {{{mark-title10|}}} | mark-image10 = {{{mark-image10|}}} | mark-description10 = {{{mark-description10|}}} | mark-title11 = {{{mark-title11|}}} | mark-image11 = {{{mark-image11|}}} | mark-description11 = {{{mark-description11|}}} | mark-title12 = {{{mark-title12|}}} | mark-image12 = {{{mark-image12|}}} | mark-description12 = {{{mark-description12|}}} | mark-title13 = {{{mark-title13|}}} | mark-image13 = {{{mark-image13|}}} | mark-description13 = {{{mark-description13|}}} | mark-title14 = {{{mark-title14|}}} | mark-image14 = {{{mark-image14|}}} | mark-description14 = {{{mark-description14|}}} | mark-title15 = {{{mark-title15|}}} | mark-image15 = {{{mark-image15|}}} | mark-description15 = {{{mark-description15|}}} | mark-title16 = {{{mark-title16|}}} | mark-image16 = {{{mark-image16|}}} | mark-description16 = {{{mark-description16|}}} | mark-title17 = {{{mark-title17|}}} | mark-image17 = {{{mark-image17|}}} | mark-description17 = {{{mark-description17|}}} | mark-title18 = {{{mark-title18|}}} | mark-image18 = {{{mark-image18|}}} | mark-description18 = {{{mark-description18|}}} | mark-title19 = {{{mark-title19|}}} | mark-image19 = {{{mark-image19|}}} | mark-description19 = {{{mark-description19|}}} | mark-title20 = {{{mark-title20|}}} | mark-image20 = {{{mark-image20|}}} | mark-description20 = {{{mark-description20|}}} | mark-title21 = {{{mark-title21|}}} | mark-image21 = {{{mark-image21|}}} | mark-description21 = {{{mark-description21|}}} | mark-title22 = {{{mark-title22|}}} | mark-image22 = {{{mark-image22|}}} | mark-description22 = {{{mark-description22|}}} | mark-title23 = {{{mark-title23|}}} | mark-image23 = {{{mark-image23|}}} | mark-description23 = {{{mark-description23|}}} | mark-title24 = {{{mark-title24|}}} | mark-image24 = {{{mark-image24|}}} | mark-description24 = {{{mark-description24|}}} | mark-title25 = {{{mark-title25|}}} | mark-image25 = {{{mark-image25|}}} | mark-description25 = {{{mark-description25|}}} | mark-title26 = {{{mark-title26|}}} | mark-image26 = {{{mark-image26|}}} | mark-description26 = {{{mark-description26|}}} | mark-title27 = {{{mark-title27|}}} | mark-image27 = {{{mark-image27|}}} | mark-description27 = {{{mark-description27|}}} | mark-title28 = {{{mark-title28|}}} | mark-image28 = {{{mark-image28|}}} | mark-description28 = {{{mark-description28|}}} | mark-title29 = {{{mark-title29|}}} | mark-image29 = {{{mark-image29|}}} | mark-description29 = {{{mark-description29|}}} | mark-title30 = {{{mark-title30|}}} | mark-image30 = {{{mark-image30|}}} | mark-description30 = {{{mark-description30|}}} | mark-title31 = {{{mark-title31|}}} | mark-image31 = {{{mark-image31|}}} | mark-description31 = {{{mark-description31|}}} | mark-title32 = {{{mark-title32|}}} | mark-image32 = {{{mark-image32|}}} | mark-description32 = {{{mark-description32|}}} | mark-title33 = {{{mark-title33|}}} | mark-image33 = {{{mark-image33|}}} | mark-description33 = {{{mark-description33|}}} | mark-title34 = {{{mark-title34|}}} | mark-image34 = {{{mark-image34|}}} | mark-description34 = {{{mark-description34|}}} | mark-title35 = {{{mark-title35|}}} | mark-image35 = {{{mark-image35|}}} | mark-description35 = {{{mark-description35|}}} | mark-title36 = {{{mark-title36|}}} | mark-image36 = {{{mark-image36|}}} | mark-description36 = {{{mark-description36|}}} | mark-title37 = {{{mark-title37|}}} | mark-image37 = {{{mark-image37|}}} | mark-description37 = {{{mark-description37|}}} | mark-title38 = {{{mark-title38|}}} | mark-image38 = {{{mark-image38|}}} | mark-description38 = {{{mark-description38|}}} | mark-title39 = {{{mark-title39|}}} | mark-image39 = {{{mark-image39|}}} | mark-description39 = {{{mark-description39|}}} | mark-title40 = {{{mark-title40|}}} | mark-image40 = {{{mark-image40|}}} | mark-description40 = {{{mark-description40|}}} | mark-title41 = {{{mark-title41|}}} | mark-image41 = {{{mark-image41|}}} | mark-description41 = {{{mark-description41|}}} | mark-title42 = {{{mark-title42|}}} | mark-image42 = {{{mark-image42|}}} | mark-description42 = {{{mark-description42|}}} | mark-title43 = {{{mark-title43|}}} | mark-image43 = {{{mark-image43|}}} | mark-description43 = {{{mark-description43|}}} | mark-title44 = {{{mark-title44|}}} | mark-image44 = {{{mark-image44|}}} | mark-description44 = {{{mark-description44|}}} | mark-title45 = {{{mark-title45|}}} | mark-image45 = {{{mark-image45|}}} | mark-description45 = {{{mark-description45|}}} | mark-title46 = {{{mark-title46|}}} | mark-image46 = {{{mark-image46|}}} | mark-description46 = {{{mark-description46|}}} | mark-title47 = {{{mark-title47|}}} | mark-image47 = {{{mark-image47|}}} | mark-description47 = {{{mark-description47|}}} | mark-title48 = {{{mark-title48|}}} | mark-image48 = {{{mark-image48|}}} | mark-description48 = {{{mark-description48|}}} | mark-title49 = {{{mark-title49|}}} | mark-image49 = {{{mark-image49|}}} | mark-description49 = {{{mark-description49|}}} | mark-title50 = {{{mark-title50|}}} | mark-image50 = {{{mark-image50|}}} | mark-description50 = {{{mark-description50|}}} | mark-title51 = {{{mark-title51|}}} | mark-image51 = {{{mark-image51|}}} | mark-description51 = {{{mark-description51|}}} | mark-title52 = {{{mark-title52|}}} | mark-image52 = {{{mark-image52|}}} | mark-description52 = {{{mark-description52|}}} | mark-title53 = {{{mark-title53|}}} | mark-image53 = {{{mark-image53|}}} | mark-description53 = {{{mark-description53|}}} | mark-title54 = {{{mark-title54|}}} | mark-image54 = {{{mark-image54|}}} | mark-description54 = {{{mark-description54|}}} | mark-title55 = {{{mark-title55|}}} | mark-image55 = {{{mark-image55|}}} | mark-description55 = {{{mark-description55|}}} | mark-title56 = {{{mark-title56|}}} | mark-image56 = {{{mark-image56|}}} | mark-description56 = {{{mark-description56|}}} | mark-title57 = {{{mark-title57|}}} | mark-image57 = {{{mark-image57|}}} | mark-description57 = {{{mark-description57|}}} | mark-title58 = {{{mark-title58|}}} | mark-image58 = {{{mark-image58|}}} | mark-description58 = {{{mark-description58|}}} | mark-title59 = {{{mark-title59|}}} | mark-image59 = {{{mark-image59|}}} | mark-description59 = {{{mark-description59|}}} | mark-title60 = {{{mark-title60|}}} | mark-image60 = {{{mark-image60|}}} | mark-description60 = {{{mark-description60|}}} | caption = {{{caption|}}} | auto-caption= {{#ifeq:{{{auto-caption|}}}|yes|1| {{{auto-caption|}}} }} }}{{Main other|[[Category:Articles containing OSM location maps]]}}<noinclude> {{documentation}} [[Category:OSM Location map templates]] [[Category:Pages with disabled graphs]] </noinclude> hmdb4rrs1xbu360jdvajxt1tvibr1uv 10 48526 371315 146513 2026-04-13T16:51:59Z Intisar Ali 8681 صفحو خالي ڪري ڇڏيو 371315 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 371319 371315 2026-04-13T16:53:12Z Intisar Ali 8681 371319 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#tag:templatestyles||src="Graph:Street map with marks/styles.css"}}{{#tag:{{#if:{{{debug|}}}|syntaxhighlight|graph}}|</includeonly><noinclude>{{documentation}}<syntaxhighlight lang=html><graph></syntaxhighlight>{{#tag:syntaxhighlight|</noinclude> { // // ATTENTION: This code is maintained at https://www.mediawiki.org/wiki/Template:Graph:Street_map_with_marks // Please do not modify it anywhere else, as it may get copied and override your changes. // Suggestions can be made at https://www.mediawiki.org/wiki/Template_talk:Graph:Street_map_with_marks // // Template translation is in https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Original/Template:Graphs.tab // "version": 2, "width":{{{width|400}}}, "height": {{{height|{{{width|300}}}}}}, "padding": {{{padding|0}}}, "signals":[ // These signals allow us to quickly move the map within the image, e.g. to leave space for the legend {{#if:{{{showLegend|}}}| {"name":"legendWidth", "init": {"expr": "{{{legendWidth|100}}}"} }, | {"name":"legendWidth", "init": {"expr": "0"} }, }} {"name":"legendHeight", "init": {"expr": "height"} }, {"name":"imgWidth", "init": {"expr": "width-legendWidth"} }, {"name":"imgHeight", "init": {"expr": "height"} }, {"name":"imgXC", "init": {"expr": "imgWidth/2"} }, {"name":"imgYC", "init": {"expr": "imgHeight/2"} }, {"name":"imgTileSize", "init": {"expr": "256"} }, {"name":"imgLat", "init": {"expr": "{{{lat|40.347}}}"} }, {"name":"imgLon", "init": {"expr": "{{{lon|47.260}}}"} }, {"name":"imgZoom", "init": {"expr": "{{{zoom|6}}}"} }, {"name":"picWidth", "init": {"expr": "180"} }, {"name":"picHeight", "init": {"expr": "picWidth/2"} }, {"name":"picXC", "init": {"expr": "imgWidth-(picWidth/2)"} }, {"name":"picYC", "init": {"expr": "imgHeight-(picHeight/2)"} }, {"name":"showMiniMap", "init": {"expr": "{{{minimap|imgZoom>4 && imgWidth>200 && imgHeight>110}}}"} } ], "data": [ { "name": "data", {{#if:{{{wdqs|}}}| // If query parameter is given, use it to get data from Wikidata Query service // Assume that it contains "coord" field with the geo coordinates "url": "wikidatasparql:///?query={{urlencode:{{{wdqs|}}}|PATH}}", "format": {"type": "json"}, |{{#if:{{{table|}}}| // Use tabular data source "url": "tabular:///{{urlencode:{{{table}}}|PATH}}", "format": {"type": "json", "property": "data"}, | // Otherwise use the first unnamed argument for source values "values": [ {{{1| {"lat":65.6, "lon":-168.1, "color":"#f00", "size": 10}, {"lat":90, "lon":-180, "shape":"cross", "color":"#f00", "size": 500}, {"lat":-90, "lon":180, "shape":"cross", "color":"#f00", "size": 500}, {"lat":0, "lon":-180, "shape":"cross", "color":"#f00", "size": 500}, {"lat":0, "lon":180, "shape":"cross", "color":"#f00", "size": 500}, {"lat":20, "lon":-120, "color":"#0f0"}, {"lat":40, "lon":-120, "shape":"diamond", "color":"#0f0", "size": 80, "text": "Some cool text", "textColor": "#0ff", "textFontSize": 20, "textBaseline": "middle"}, {"lat":-10, "lon":20, "img":"Volcano red 32x32.svg", "offsetY":-10}, {"lat":0, "lon":0, "img":"Volcano red 32x32.svg", "width":25, "height": 25, "offsetY":-10, "text": "Big volcano", "textFontWeight": "bold", "textFontSize": 20, "textColor": "#fff"}, {"lat":37.774755, "lon":-122.454688, "color":"#f00", "size": 10}, }}} ], }}}} "transform": [ {{#if:{{{wdqs|}}} | // If query is given, translate geo coordinate [longitude, latitude] array into two values { "type": "formula", "field":"lon", "expr": "datum.coord[0]" }, { "type": "formula", "field":"lat", "expr": "datum.coord[1]" }, }} { "type": "geo", "projection": "mercator", "scale": {"expr": "imgTileSize/PI/2*pow(2,imgZoom)"}, "translate": [{"expr": "imgXC"}, {"expr": "imgYC"}], "center": [{"expr": "imgLon"}, {"expr": "imgLat"}], "lon": "lon", "lat": "lat" }, { "type": "formula", "field":"layout_x", "expr": "datum.layout_x + (datum.offsetX {{!}}{{!}} 0)" }, { "type": "formula", "field":"layout_y", "expr": "datum.layout_y + (datum.offsetY {{!}}{{!}} 0)" }, { "type": "formula", "field":"color", "expr": "datum.color {{!}}{{!}} '#c33'" }, { "type": "formula", "field":"textColor", "expr": "datum.textColor {{!}}{{!}} datum.color" }, { "type": "formula", "field":"strokeColor", "expr": "datum.strokeColor {{!}}{{!}} '#ffe7e6'" } ] }, { // Hack: single value data source for drawing/hiding images and other non-series elements "name": "dummyData", "values": [{}] } ], {{#if:{{{colorScaleField|}}}| "scales": [ { "name": "sColor", "type": "ordinal", "range": "category10", "domain": {"data": "data", "field": "{{{colorScaleField|}}}"} }, ], }} // Legend only works if showLegend and colorScaleField are set {{#if:{{{showLegend|}}}| "legends": [ { "title": "Legend", "fill": "sColor", "properties": { "legend": { "x": {"value": {{#expr: {{{width|400}}} - {{{legendWidth|100}}} }} }, "width": {"value": {{{legendWidth|100}}} }, "stroke": {"value": "#ddd"}, "fill": {"value": "#fff"}, "strokeWidth": {"value": 2} } } } ], }} "marks": [ { "type": "image", "from": { "data": "dummyData", "transform": [ { "type": "formula", "field":"url", "expr": "'mapsnapshot:///?width='+imgWidth+'&height='+imgHeight+'&zoom='+imgZoom+'&lat='+imgLat+'&lon='+imgLon{{#if:{{{style|}}}|+'&style={{{style}}}'}}" } ] }, "properties": { "enter": { "url": {"field": "url"}, "xc": {"signal": "imgXC"}, "yc": {"signal": "imgYC"}, "width": {"signal": "imgWidth"}, "height": {"signal": "imgHeight"} } } }, { // Places an image of a given name and size at the [lan,lon] location "type": "image", "from": { "data": "data", "transform": [ { "type": "filter", "test": "datum.img" }, { "type": "formula", "field":"iconWidth", "expr": "datum.width {{!}}{{!}} 0" }, { "type": "formula", "field":"iconHeight", "expr": "datum.height {{!}}{{!}} 0" }, { "type": "formula", "field":"img", "expr": "if(!test(/^[a-z]+:\/\//, datum.img), 'wikifile:///'+datum.img, datum.img)" }, // Ensure that either width or height parameter is passed to wikifile:// request { "type": "formula", "field":"img", "expr": "if((datum.iconWidth {{!}}{{!}} datum.iconHeight) && !test(/?&=\d/, datum.img),if(datum.iconWidth,datum.img+'?width='+datum.iconWidth,datum.img+'?height='+datum.iconHeight), datum.img)" } ]}, "properties": { "enter": { "url": {"field": "img"}, "xc": {"field": "layout_x"}, "yc": {"field": "layout_y"}, "width": {"field": "iconWidth"}, "height": {"field": "iconHeight"} } } }, { // Draw marks of a given color, shape, and size at the [lan,lon] location "type": "symbol", "from": { "data": "data", "transform": [{ "type": "filter", "test": "!datum.img" }] }, "properties": { "enter": { "x": {"field": "layout_x"}, "y": {"field": "layout_y"}, // If colorScaleField is set, use color scaling, otherwise use the preset color value "fill": { {{#if:{{{colorScaleField|}}}| "field": "type", "scale": "sColor" | "field": "color" }} }, "size": {"field": "size"}, "shape": {"field": "shape"}, "stroke": {"field": "strokeColor"} } } }, { // Draw text with the given color and size at the [lan,lon] location // See https://github.com/vega/vega/wiki/Marks#text for all parameter description (prepend "text" and capitalize them) "type": "text", "from": { "data": "data", "transform": [ { "type": "filter", "test": "datum.text" }, // Figure out if this is an LTR or RTL page. For LTR, show label to the right of the icon, left-aligned. For RTL, reverse. { "type": "formula", "field":"isLTR", "expr": "'{{DIRECTIONMARK}}' == '\u200E'" }, // If these values are not defined ("undefined" is not allowed, so test for truthiness and not 0) { "type": "formula", "field":"textDx", "expr": "if(!datum.textDx && datum.textDx != 0, if(datum.isLTR,8,-8), datum.textDx)" }, { "type": "formula", "field":"textAlign", "expr": "if(!datum.textAlign, if(datum.isLTR,'left','right'), datum.textAlign)" }, { "type": "formula", "field":"textBaseline", "expr": "datum.textBaseline {{!}}{{!}} 'middle'" } ]}, "properties": { "enter": { "text": {"field": "text"}, "x": {"field": "layout_x" }, "y": {"field": "layout_y"}, "dx": {"field": "textDx" }, "dy": {"field": "textDy"}, "fill": {"field": "textColor"}, "align": {"field": "textAlign"}, "baseline": {"field": "textBaseline"}, "radius": {"field": "textRadius"}, "theta": {"field": "textTheta"}, "angle": {"field": "textAngle"}, "font": {"field": "textFont"}, "fontSize": {"field": "textFontSize"}, "fontWeight": {"field": "textFontWeight"}, "fontStyle": {"field": "textFontStyle"} } } }, { // Draw a low-zoom locator map frame "type": "rect", "from": { "data": "dummyData", "transform": [ { "type": "filter", "test": "showMiniMap" } ] }, "properties": { "enter": { "xc": {"signal": "picXC"}, "yc": {"signal": "picYC"}, "width": {"signal": "picWidth", "offset":2}, "height": {"signal": "picHeight"}, "stroke": {"value":"#fff"},"strokeWidth": {"value":6} } } }, { // Draw a low-zoom locator map by using a premade world map image "type": "image", "from": { "data": "dummyData", "transform": [ { "type": "filter", "test": "showMiniMap" }, { "type": "formula", "field":"url", "expr": "1" } ] }, "properties": { "enter": { "url": {"value": "wikirawupload:{{filepath:Earthmap1000x500compac.jpg|180}}"}, "xc": {"signal": "picXC"}, "yc": {"signal": "picYC"}, "width": {"signal": "picWidth"}, "height": {"signal": "picHeight"} } } }, { // Draw a zoom-out mark at the [lan,lon] location "type": "symbol", "from": { "data": "dummyData", "transform": [ { "type": "filter", "test": "showMiniMap" }, { "type": "formula", "field":"lat", "expr": "imgLat" }, { "type": "formula", "field":"lon", "expr": "imgLon" }, { "type": "geo", "projection": "equirectangular", "scale": {"expr": "180/2/PI"}, "translate": [{"expr": "picXC"}, {"expr": "picYC"}], "center": [{"expr": "0"}, {"expr": "0"}], "lon": "lon", "lat": "lat" } ] }, "properties": { "enter": { "x": {"field": "layout_x"}, "y": {"field": "layout_y"}, "fill": {"value": "#c33"}, "stroke": {"value": "#ffe7e6"}, "size": {"value": 40} } } } ] } }} {{#if:{{{wdqs|}}}| <small>{{#invoke:TNT|msg|Original/Template:Graphs.tab|source-wdqs|https://query.wikidata.org/#{{urlencode:{{{table}}}|PATH}}}}.</small> |{{#if:{{{table|}}}| <small>{{#invoke:TNT|msg|Original/Template:Graphs.tab|source-table|{{#in {{#invoke:TNT|link|{{{table}}}}}}}.</small> }}}}</includeonly><noinclude> </noinclude> 54uesmhfx1v2mkub8enr7lva67d6tvg 10 58390 371476 193029 2026-04-14T11:34:46Z Intisar Ali 8681 371476 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{transclusionless}}</noinclude><includeonly>{{FULLPAGENAME:{{{1}}}}}[[زمرو:صفحا جيڪي ميجڪ ورڊ جي بدران سانچو استعمال ڪن ٿا|D{{PAGENAME}}]]</includeonly> <noinclude>{{Documentation}}</noinclude> oc1dcdnoeuwe7xa490izyfbdekzrkj0 10 58392 371477 193032 2026-04-14T11:36:10Z Intisar Ali 8681 371477 wikitext text/x-wiki {{mbox|text=هن سانچي جا شايد ڪوبه ٽرانسڪلوژن نه هجن، ڇاڪاڻ⁠تہ {{{reason|اهو ڪنهن گهٽ استعمال ٿيندڙ وڪيپيڊيا عمل جو حصو آهي، يا ڪنهن ٻئي سبب جي ڪري}}}.}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5ogtovkoxbxt22wh34lpqz9ngpptcb5 0 59788 371326 344485 2026-04-13T17:21:22Z Ibne maryam 17680 371326 wikitext text/x-wiki '''سڊني''' {{ٻيا نالا|انگريزي='''Sydney'''}}({{IPAc-en|ˈ|s|ɪ|d|n|i|audio=En-au-Sydney.ogg}}<ref>{{cite book|title=Macquarie ABC Dictionary|publisher=The Macquarie Library Pty Ltd|year=2003|isbn=1-876429-37-2|page=1,000}}</ref> ) آسٽريليا جي رياست [[نيو سائوٿ ويلز]] جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اھو [[آسٽريليا]] ۽ [[اوشيانيا]] جو آبادي ۾ سڀ کان وڏو شھر آھي.<ref name="The most populous cities in Oceania2">{{cite web|url=http://www.blatantworld.com/feature/oceania/most_populous_cities.html|title=The most populous cities in Oceania|date=2010|publisher=Blatant Independent Media|accessdate=13 September 2014}}</ref> آسٽريليا جي اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي واقع,<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Ships and Shipping|last=Mason|first=Herbert|year=2012|page=266}}</ref> سڊني شھر 15 حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ 40 لوڪل گورنمينٽ ڪائونسلون واقع آھن. شھر جي ماڻھن کي سڊني سائيڊرس چوندا آهن.<ref>{{cite web|url=http://www.walksydneystreets.net/suburbssydneyall.htm|title=Complete official list of Sydney suburbs|date=2014|publisher=Walk Sydney Streets|accessdate=13 July 2014}}</ref> جون 2019ع مطابق ھن شھر جي ميٽروپوليٽن آبادي 5,312,163 ھئي,<ref name="ABSMRSYD2">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/B7616AB91C66CDCFCA25827800183B7B?Opendocument|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2018–19|date=25 March 2020|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518102422/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features12017-18?opendocument&tabname=Summary&prodno=3218.0&issue=2017-18&num=&view=|archive-date=18 May 2019|accessdate=25 April 2020|url-status=dead}}</ref> جنھن مان ظاھر ٿئي ٿو تہ نيو سائوٿ ويلز رياست جي %65 آبادي ھن شھر ۾ رھندڙ آھي.<ref name="ABSCapitalPop2">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3218.0Main+Features12016-17|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2016–17: Main Features|date=24 April 2018|website=Australian Bureau of Statistics|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|accessdate=13 October 2018}} Estimated resident population, 30 June 2017.</ref> ھي شھر دنيا جي مهانگي ترين شھرن مان ھڪ آھي<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/business/the-economy/sydney-melbourne-more-expensive-than-new-york-says-living-index-20140305-3466w.html|title=Sydney, Melbourne more expensive than New York, says Living Index|last=Levy|first=Megan|date=2014|newspaper=The Sydney Morning Herald|accessdate=20 July 2014}}</ref> ان ھوندي بہ دنيا جي ڏھن وڏن رھائش جي وڌيڪَ قابل شھرن مان ھڪ آھي.<ref name="mercer.com2">{{cite web|url=https://www.mercer.com.au/newsroom/2018-quality-of-living.html|title=Sydney retains #10 ranking in Mercer's global quality of living survey|date=28 April 2018|publisher=www.mercer.com|accessdate=28 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2019/sep/04/worlds-most-liveable-cities-viennas-win-leaves-sydney-and-melbourne-in-a-spin|title=World's most liveable cities: Vienna's win leaves Sydney and Melbourne in a spin|date=4 September 2019|work=[[The Guardian]]|accessdate=26 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mercer.com/newsroom/2018-quality-of-living-survey.html|title=2018 Quality of Living Index|date=2018|publisher=Mercer|accessdate=28 April 2018}}</ref> [[گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ]] جي مطابق ھن شھر جو شمار الفا [[گلوبل سٽي]] ۾ ٿئي ٿو جيڪو ان شھر جو پنھنجي علائقي ۽ دنيا ۾ اثر ظاھر ڪري ٿو.<ref>{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html|title=The World According to GaWC 2020|website=GaWC - Research Network|publisher=Globalization and World Cities|accessdate=31 August 2020}}</ref><ref>{{cite report|title=Global Power City Index 2010|publisher=Institute for Urban Strategies at The Mori Memorial Foundation|location=Tokyo, Japan|date=October 2010|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2010_English.pdf|accessdate=10 August 2011}}</ref>{{Infobox Australian place | type = شھر | name = سڊني | state = nsw | image = Sydney Opera House and Harbour Bridge Dusk (2) 2019-06-21.jpg | caption = [[سڊني اوپرا ھائوس]] ۽ [[سڊني ھاربر پل]] سڊني شھر جا مشھور ھنڌ | image_alt = | image2 = Free vector map of Sydney city Australia Level 12.svg | image2_alt = سڊني جي ميٽروپوليٽن علائقي جو نقشو | caption2 = سڍني جي ميٽروپولس علائقي جو نقشو | coordinates = {{coord|33|51|54|S|151|12|34|E|display=inline,title}} | force_national_map = yes | pop = 5312163 | pop_year = 2019 | pop_footnotes = <ref name="ABSGCCSA">{{cite web |title = 3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2018–19 |url = https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3218.0 |website = abs.gov.au |publisher = [[Australian Bureau of Statistics]] |accessdate = 28 March 2020 }}</ref> | poprank = 1st | density = 423 | density_footnotes = (2018)<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features12017-18?opendocument&tabname=Summary&prodno=3218.0&issue=2017-18&num=&view= |title = New South Wales: Population Density |publisher = [[Australian Bureau of Statistics]] |date = 30 June 2018 |accessdate = 27 March 2019 |url-status=dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190518102422/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features12017-18?opendocument&tabname=Summary&prodno=3218.0&issue=2017-18&num=&view= |archive-date = 18 May 2019 }}</ref> | established = [[Australia Day|26 January]] 1788 | area = 12367.7 | area_footnotes = (GCCSA)<ref name=ABSGCCSAXLS>{{cite web |url = http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/$File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement |title = Greater Sydney: Basic Community Profile |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |work=2011 Census Community Profiles |date=28 March 2013 |format=xls |accessdate=9 April 2014 }}</ref> | timezone = [[آسٽريلين ايسٽرن اسٽينڊرڊ ٽائيم|AEST]] | utc = +10 | timezone-dst = [[آسٽريلين ايسٽرن روشني جي بچت وارو ٽائيم|AEDT]] | utc-dst = +11 | dist1 = 877 | dir1 = NE | location1 = ميلبورن | dist2 = 923 | dir2 = S | location2 = برسبين | dist3 = 287 | dir3 = NE | location3 = ڪئنبيرا | dist4 = 3936 | dir4 = E | location4 = پرٿ | dist5 = 1404 | dir5 = E | location5 = ايڊيليڊ | lga = [[#حڪومت|کوڙ]] (31) | county = [[ڪمبرلينڊ ڪائونٽي، نيو سائوٿ ويلز|ڪمبرلينڊ]]<ref name=gnbcounty>{{NSW GNR|id=JPYbwptLTR|title=Cumberland County|accessdate=20 September 2017}}</ref> | division = | stategov = [[نيو سائوٿ ويلز جا انتخابي ضلعا|کوڙ]] (49) | fedgov = [[:File:Sydney divisions overview 2010.png|کوڙ]] (24) | maxtemp = 21.8 | maxtemp_footnotes = <ref name=metdata>{{BoM Aust stats|site_ref=cw_066062_All|site_name=Sydney (Observatory Hill)|accessdate=15 December 2016}}</ref> | mintemp = 13.8 | mintemp_footnotes = <ref name=metdata/> | rainfall = 1215.7 | rainfall_footnotes = <ref name=metdata/> | footnotes = '''Coordinates''':<ref>{{NSW GNR|id=TRlpoerXGH|title=Sydney|accessdate=28 February 2015}}</ref> }} '''سڊني''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Sydney'''}}({{IPAc-en|ˈ|s|ɪ|d|n|i|audio=En-au-Sydney.ogg}}<ref>{{cite book|title=Macquarie ABC Dictionary|publisher=The Macquarie Library Pty Ltd|year=2003|page=1,000|isbn=1-876429-37-2}}</ref> ) آسٽريليا جي رياست [[نيو سائوٿ ويلز]] جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اھو [[آسٽريليا]] ۽ [[اوشيانيا]] جو آبادي ۾ سڀ کان وڏو شھر آھي.<ref name="The most populous cities in Oceania">{{cite web|publisher=Blatant Independent Media|date=2010|url=http://www.blatantworld.com/feature/oceania/most_populous_cities.html|title=The most populous cities in Oceania|accessdate=13 September 2014}}</ref> آسٽريليا جي اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي واقع,<ref>{{cite book|last=Mason|first=Herbert|year=2012|title=Encyclopaedia of Ships and Shipping|page=266}}</ref> سڊني شھر 15 حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ 40 لوڪل گورنمينٽ ڪائونسلون واقع آھن. شھر جي ماڻھن کي سڊني سائيڊرس چوندا آهن.<ref>{{cite web|publisher=Walk Sydney Streets|date=2014|url=http://www.walksydneystreets.net/suburbssydneyall.htm|title=Complete official list of Sydney suburbs|accessdate=13 July 2014}}</ref> جون 2019ع مطابق ھن شھر جي ميٽروپوليٽن آبادي 5,312,163 ھئي,<ref name="ABSMRSYD"> {{cite web|url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/B7616AB91C66CDCFCA25827800183B7B?Opendocument|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2018–19|date=25 March 2020|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|url-status=dead|accessdate=25 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518102422/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features12017-18?opendocument&tabname=Summary&prodno=3218.0&issue=2017-18&num=&view=|archive-date=18 May 2019}}</ref> جنھن مان ظاھر ٿئي ٿو تہ نيو سائوٿ ويلز رياست جي %65 آبادي ھن شھر ۾ رھندڙ آھي.<ref name=ABSCapitalPop>{{cite web|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2016–17: Main Features|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3218.0Main+Features12016-17|website=Australian Bureau of Statistics|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=24 April 2018|accessdate=13 October 2018}} Estimated resident population, 30 June 2017. </ref> ھي شھر دنيا جي مهانگي ترين شھرن مان ھڪ آھي<ref>{{cite news|last=Levy|first=Megan|date=2014|url=http://www.smh.com.au/business/the-economy/sydney-melbourne-more-expensive-than-new-york-says-living-index-20140305-3466w.html|title=Sydney, Melbourne more expensive than New York, says Living Index|newspaper=The Sydney Morning Herald|accessdate=20 July 2014}}</ref> ان ھوندي بہ دنيا جي ڏھن وڏن رھائش جي وڌيڪَ قابل شھرن مان ھڪ آھي.<ref name="mercer.com">{{cite web |url=https://www.mercer.com.au/newsroom/2018-quality-of-living.html |title=Sydney retains #10 ranking in Mercer's global quality of living survey|publisher=www.mercer.com |date=28 April 2018 |accessdate=28 April 2018 }}</ref><ref>{{Cite web|title=World's most liveable cities: Vienna's win leaves Sydney and Melbourne in a spin|work=[[The Guardian]]|date=4 September 2019|accessdate=26 September 2019|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2019/sep/04/worlds-most-liveable-cities-viennas-win-leaves-sydney-and-melbourne-in-a-spin}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Mercer|date=2018|url=https://www.mercer.com/newsroom/2018-quality-of-living-survey.html|title=2018 Quality of Living Index|accessdate=28 April 2018}}</ref> [[گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ]] جي مطابق ھن شھر جو شمار الفا [[گلوبل سٽي]] ۾ ٿئي ٿو جيڪو ان شھر جو پنھنجي علائقي ۽ دنيا ۾ اثر ظاھر ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=The World According to GaWC 2020 |url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html |website=GaWC - Research Network |publisher=Globalization and World Cities |accessdate=31 August 2020}}</ref><ref>{{cite report|title=Global Power City Index 2010|publisher=Institute for Urban Strategies at The Mori Memorial Foundation|location=Tokyo, Japan|date=October 2010|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2010_English.pdf|accessdate=10 August 2011}}</ref> ==تاريخ== سڊني جي جبلن ۾ اڪريل پٿرن مان پتو پئي ٿو تہ ھن شھر جي پسگردائيءَ واري علائقي م انساني آبادي جي شروعات 30,000 سال اڳ ٿي ھئي. ليفٽيننٽ [[جيمز ڪڪ]] پنھنجي پھرين بحري سفر ۾ 1770ع ۾ ھن شھر کان 13 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي باٽني اپسمنڊ واري ڪناري تي لنگرانداز ٿيو ھو ۽ ان جاء کي ھن برطانوي مفاد لاء موزون سمجھيو. 1788ع ۾ قيدين سان ڀريل 11 بحري ٻيڙن جو پھريون قافلو [[آرٿر فلپ]] جي سربراھي ۾ پھتو ۽ ان لاء سڊني واري جاء تي جلاوطن قيدين جي [[پينل ڪالوني]] جو بنياد وڌو ويو. جيڪا آسٽريليا جي تاريخ ۾ پھرين يورپي ڪالوني ھئي. بيرن سڊني انگلينڊ جي نوابي لقب ھيو جنھن جو درجو وڌائي وسڪائونٽ سڊني رکيو ويو ھو. فلپ ان پينل ڪالوني جو نالو سڊني مشھور سياستدان پھرين [[وسڪائونٽ سڊني]] [[ٿامس ٽائونزھنڊ]] جي نالي واري لقب تان رکيو <ref name="manly.nsw.gov.au">{{cite web|url=http://www.manly.nsw.gov.au/council/about-manly/manly-heritage--history/|title=Manly Council – Manly Heritage & History|website=www.manly.nsw.gov.au|access-date=10 May 2016}}</ref> 1842ع ۾ ان سڊني نالي پينل ڪالوني کي شھر جو درجو ڏيڻ بعد قيدين جي يورپ مان سزا طور سڊني ڏانھن منتقلي ختم ڪئي وئي. نيو سائوٿ ويلز ۾ سون جي دريافت بعد کاڻن لاء 1851ع ۾ مزدورن جي پيھ ۾ اضافو ٿيو جنھن سان سڊني وڌي وڏو شھر ٿي دنيا ۾ معاشي ۽ ثقافتي مرڪز ٿي ويو. ==آبادي== [[ٻي جنگ عظيم]] بعد ھن شھر م وڏي پيماني تي ھجرت ٿي ۽ ھي شھر دنيا جي وڏن ثقافتي ڪثرت وارن شھرن مان ھڪ ٿي ويو<ref name=ABSGCCSAXLS/> 2011ع جي مردم شماري مطابق ھن شھر ۾ 250 ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻھو رھندڙ ھيا<ref>{{cite news|work=The Sydney Morning Herald|date=2014|url=http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages|title=Sydney's melting pot of language|accessdate=13 September 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140923055934/http://www.smh.com.au/data-point/sydney-languages|archivedate=23 September 2014}}</ref> 2016 جي آدمشماري مطابق %35.8 سيڪڙو شھرين جي مادري بولي انگريزي جي بجاء ٻي ھئي<ref>{{cite web|publisher=NSW Government|date=2017|url=http://multiculturalnsw.id.com.au/multiculturalnsw/lga-language?WebID=30|title=Greater Sydney Language spoken at home|accessdate=1 February 2019}}</ref> 45.4% شھري ملڪ کان ٻاھر ڄاول ھيا جن مان اڪثريت لنڊن ۽ نيويارڪ شھرن ۾ ڄاول ھئي<ref name="TheAus">{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/census-2016-migrants-make-a-cosmopolitan-country/news-story/da01bec138fc8600ea7bb84d1844ea80|title=Census 2016: Migrants make a cosmopolitan country|work=The Australian|date=15 July 2017|accessdate=16 July 2017}}</ref><ref name=SYDForeignBorn>{{cite web|url=http://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/UCL101001|title=2016 Census QuickStats|publisher=Australian Bureau of Statistics|accessdate=4 January 2019}}</ref>. ==معيشت== [[File:Sydney CBD on a sunny day (4607955327).jpg|alt=|thumb| سڊني جو مرڪزي حصو جيڪو بزنس ڊسٽرڪٽ آھي]] سڊني آسٽريليا جو مالياتي ۽ معاشي مرڪز آھي ۽ آسٽريليا جي جي ڊي پي جو چوٿون حصو ڏيندڙ شھر آھي<ref>{{Cite web|title=Financial Centres of the World: Sydney, Australia|url=http://www.ecdconference.org/sydney.htm|access-date=2020-07-16|website=www.ecdconference.org}}</ref>.[[لفبرا يونيورسٽي]] جي محققن ھن شھر کي دنيا جي ڏھ انھن وڏن شھرن ۾ شامل ڪيو آھي جيڪي عالمي معيشت ۾ ضم ٿيل آھن<ref>{{cite web|publisher=Loughborough University|date=2012|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html|title=The world according to GaWC 2012|accessdate=31 August 2014}}</ref> گلوبل ايڪانامڪ پاور انڊيڪس مطابق ھن شھر جو شمار يارھين نمبر تي ڪيو آهي<ref>{{cite web|last=Florida|first=Richard|date=2014|url=http://www.citylab.com/work/2011/09/25-most-economically-powerful-cities-world/109/|title=The 25 most economically powerful cities in the world|publisher=CityLab|accessdate=20 July 2014}}</ref> گلوبل سٽيز انڊيڪس ان جو شمار عالمي مصروفيت واري لحاظ کان 14 نمبر تي ڪيو آهي<ref name="2014 Global Cities Index">{{cite web|publisher=AT Kearney|date=2014|url=http://www.atkearney.com/documents/10192/4461492/Global+Cities+Present+and+Future-GCI+2014.pdf|title=2014 Global Cities Index|accessdate=20 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016172215/http://www.atkearney.com/documents/10192/4461492/Global+Cities+Present+and+Future-GCI+2014.pdf|archive-date=16 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="Economy">{{cite web|last=Wotherspoon|first=Garry|date=2008|url=http://dictionaryofsydney.org/entry/economy|title=Economy|publisher=Dictionary of Sydney|accessdate=9 August 2014}}</ref> 2016ع ۾ سڊني جي ناليوار گراس ڊوميسٽڪ پراڊڪٽ 400.9 ارب آسٽريلين ڊالر ھئي ۽ في ڪس 80000 آسٽريلين ڊالر ھئي<ref>http://www.sgsep.com.au/publications/gdp-major-capital-city-2015-2016</ref>معاشي موقعي جي لحاظ کان ھن شھر جو شمار دنيا جي شھرن ۾ يارھين نمبر ۾ ٿئي ٿو<ref>{{cite web|publisher=PricewaterhouseCoopers|date=2012|url=http://www.pwc.com/us/en/cities-of-opportunity/assets/cities-opp-2012.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130210063130/http://www.pwc.com/us/en/cities-of-opportunity/assets/cities-opp-2012.pdf|archivedate=10 February 2013|title=Cities of opportunity|accessdate=21 July 2014}}</ref> ھن شھر جي [[بازاري معيشت]] مضبوط مالياتي نظام، مينيوفيڪچرنگ ۽ سياحت تي مشتمل آهي<ref name="Tough week for a Sydney success story">{{cite news|last = Wade|first = Matt|date = 18 February 2012|url = http://www.smh.com.au/national/tough-week-for-a-sydney-success-story-20120217-1te9q.html?skin=text-only|title = Tough week for a Sydney success story|newspaper = The Sydney Morning Herald|accessdate = 12 January 2016|df = dmy-all}}{{dead link|date=September 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref name="Another shot at making city a finance hub">{{cite news|last=Irvine|first=Jessica|date=2008|url=http://www.smh.com.au/news/national/another-shot-at-making-a-finance-hub/2008/07/31/1217097434132.html|title=Another shot at making city a finance hub|newspaper=The Sydney Morning Herald|accessdate=26 July 2014}}</ref> ھي ملڪ پرڏيھي بينڪن ۽ ملٽي نيشنل ڪارپوريشنن جو مرڪز ۽ آسٽريليا جو مالياتي گادي جو هنڌ ۽ پئسفڪ سمنڊ جو ماليتي حب آهي<ref name="Economic powerhouse">{{cite web|publisher=City of Sydney|date=2014|url=http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/learn/research-and-statistics/the-city-at-a-glance/global-sydney/economic-powerhouse|title=Economic powerhouse|accessdate=21 July 2014}}</ref><ref name="Economic profile">{{cite web|publisher=City of Sydney|date=2014|url=http://economy.id.com.au/sydney|title=Economic profile|accessdate=20 July 2014}}</ref> ==سياحت== [[File:Sydney Opera House At Night 2.jpg|alt=|thumb|سڊني جو اوپيرا ھائوس]] [[File:ANZAC War Memorial, Hyde Park, Sydney.jpg|thumb|right| سڊني جي ھائيڊ پارڪ جو منظر ]] سڊني بين الاقوامي راندين جي موقعن جي ميزبان ڪندڙ شھر رھيو آھي. 2000 جي اولمپڪ راندين دوران ھي دنيا جي 15 سڀ کان وڌيڪَ گھمجندڙ شھرن مان ھڪ ھيو<ref>{{cite news|last=Dennis|first=Anthony|date=2013|url=http://www.smh.com.au/travel/travel-planning/travel-news/too-expensive-sydney-slips-from-top-10-tourism-list-20130704-2pdh4.html|archive-url=https://archive.today/20140925110947/http://www.smh.com.au/travel/travel-planning/travel-news/too-expensive-sydney-slips-from-top-10-tourism-list-20130704-2pdh4.html|url-status=dead|archive-date=25 September 2014|title="Too expensive" Sydney slips from top 10 tourism list|work=The Sydney Morning Herald|quote=In this year's World's Best Awards, announced in New York this week, Sydney came in as the world's number 12 ranked best city.|accessdate=27 October 2016}}</ref> لکين ماڻھو ھر سال ھتي جون مشھور جايون گھمڻ لاء ايندا آهن.<ref name="Our global city">{{cite web|publisher=City of Sydney|date=2014|url=http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/learn/research-and-statistics/the-city-at-a-glance/global-sydney/our-global-city|title=Our global city|accessdate=21 July 2014}}</ref> ھن شھر جي 25 لک ايڪڙ زمين باغن لاء مخصوص آھي<ref>Benson, D. H. and Howell J. (1990) Taken for Granted: the Bushland of Sydney and Its Suburbs, Sydney</ref>. ھن شھر جي مشهور گھمڻ جي جاين ۾ [[پورٽ جيڪسن|سڊني ھاربر]]، رايل نيشنل پارڪ، [[رايل باٽنڪ گارڊن، سڊني|رايل باٽنڪ گارڊن]] ۽ [[ھائيڊ پارڪ، سڊني|ھائيڊ پارڪ]] شامل آهن جيڪي شھر جا سڀ کان پراڻا باغ آھن<ref name=MP>{{cite web |title=Hyde Park: Plan of Management and Masterplan |volume=1 |date=October 2006 |publisher=Sydney City Council |accessdate=7 September 2012 |url=http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0008/138761/Vol1_HydePark_PoMAndMasterplan_Oct2006.pdf |pages=7–11 }}</ref> عمارتن م ھتي سڊني ھاربر پل ۽ [[سڊني اوپيرا ھائوس]] مشھور آھن. اوپيرا ھائوس عالمي ورثي ۾ شامل آھي. ھتان جو وڏو ايئرپورٽ [[ڪنگسفورڊ سمٿ ايئرپورٽ]] آھي جيڪو دنيا جي پراڻن ايئرپورٽن مان ھڪ آھي<ref name="Sydney Airport overview">{{cite web|publisher=Sydney Airport|date=2014|url=http://www.sydneyairport.com.au/corporate/about-us/overview/fact-sheets/overview.aspx|title=Overview|accessdate=10 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905042717/http://www.sydneyairport.com.au/corporate/about-us/overview/fact-sheets/overview.aspx|archivedate=5 September 2014}}</ref> جيڪو 1906ع ۾ قائم ٿيو. ان کان سواءِ ھن شھر جي مرڪزي ريلوي اسٽيشن نيو سائوٿ ويلز جي سڀ کان وڏي ۽ مصروف ترين ريلوي اسٽيشن آهي<ref>{{cite web|publisher=Sydney Trains |date=2014 |url=http://www.sydneytrains.info/about/history/central_station.htm |title=Central Station |accessdate=10 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625093221/http://sydneytrains.info/about/history/central_station.htm |archivedate=25 June 2014 }}</ref>. [[File:Park in Sydney.jpg|thumb| رايل باٽنڪ گارڊن سڍني جو ھڪ پراڻو سائنسي ادراو آھي]] == تعليم== ھن شھر ۾ [[يونيورسٽي آف سڊني]] 1850ع ۾ قائم ٿي ھئي جيڪا آسٽريليا جي پھرين يونيورسٽي ھئي ۽ دنيا جي وڏين يونيورسٽين مان ھڪ ھئي<ref name="QS world university rankings 2016">{{cite web|publisher=Quacquarelli Symonds|date=2016|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-septerankings/2016#sorting=rank+region=+country=319+faculty=+stars=false+search=|title=QS world university rankings 2016|accessdate=19 September 2016}}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> آسٽريليا جي سڀ کان پراڻي لائبريري پڻ ھن شھر ۾ واقع آهي. ان جو نالو [[اسٽيٽ لائبريري آف نيو سائوٿ ويلز]] آهي جيڪا 1826ع ۾ شروع ٿي<ref name="History1">{{cite web | url=http://www.sl.nsw.gov.au/about/history/index.html | title=History of the Library <nowiki>|</nowiki> State Library of New South Wales | accessdate=7 February 2011 | publisher=State Library of New South Wales}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سڊني]] [[زمرو:نيو سائوٿ ويلز]] [[زمرو:آسٽريليا جا شهر]] [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:آسٽريليا جون رياستي راڄڌانيون]] [[زمرو:آسٽريليا جا بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اوشينيا جا بندرگاهه وارا شهر]] b8b9729m2liegrfo6z2hso1cn818q1z 0 62598 371402 265399 2026-04-13T23:10:41Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371402 wikitext text/x-wiki [[File:Paris servers DSC00190.jpg|thumb|An example of rack mounted servers]] '''ويب هوسٽنگ سروس''' ({{lang-en|web hosting service}}) هڪ قسم آهي انٽرنيٽ هوسٽنگ سروس جيڪا انفرادي ۽ تنظيمن کي اجازت ڏئي ٿي ته اهي پنهنجي ويب سائيٽ کي ورلڊ وائڊ ويب ذريعي رسائي ڏين. ويب هوسٽ ڪمپنيون آهن جيڪي گراهڪن تي استعمال ٿيندڙ يا ليز تي سرور جي جڳهه فراهم ڪنديون آهن ، انهي سان گڏ انٽرنيٽ ڪنيڪشن فراهم ڪندي ، خاص طور تي هڪ ڊيٽا سينٽر ۾. ويب ميزبان پڻ پنهنجي مرڪز سينٽر ۾ موجود ٻين سرورن لاءِ ڊيٽا سينٽر جي جڳهه ۽ انٽرنيٽ جي ڪنيڪشن فراهم ڪري سگھن ٿا ، جنهن کي ڪوليٽنگ سڏجي ٿو ، جيڪو لاطيني آمريڪا يا فرانس ۾ هائوسنگ پڻ سڏجي ٿو ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] lcuuhf2na2djgotwl16o28773db6ker 14 68903 371346 227311 2026-04-13T18:59:57Z Ibne maryam 17680 371346 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آسٽريليا]] [[زمرو:سياست بلحاظ ملڪ]] r2rij8bjrdgc68y046hzdukyk9lar7r 371357 371346 2026-04-13T19:21:07Z Ibne maryam 17680 371357 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آسٽريليا]] [[زمرو:سياست بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] nciomwkrs0y0n0b89g59gsyxpaynbsh 10 77596 371427 279642 2026-04-14T06:14:56Z Intisar Ali 8681 371427 wikitext text/x-wiki {{Soft redirect|Help:Substitution#The safesubst: modifier}} {{Soft redirect with Wikidata item}} l77iksyv3ye0yjcxrgmkh7lo7f1tqhd 10 77660 371425 279729 2026-04-14T06:11:09Z Intisar Ali 8681 371425 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>SUBPAGENAME:{{{1|}}}}}<includeonly>[[Category:اهي صفحا جيڪي جادوئي لفظ جي بدران سانچو استعمال ڪن ٿا|K{{PAGENAME}}]]</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hucalwjohah0xss2p7p7inv9yknjt15 14 83534 371445 323240 2026-04-14T10:27:24Z Memon2025 21315 371445 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اطلاع]] [[زمرو:نظريو]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] inhxrcvpabisj4op2i4vhkrrs4k7d67 0 84022 371329 326813 2026-04-13T17:27:24Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371329 wikitext text/x-wiki {{Short description|Subregion of Oceania}} {{other uses|Austral (disambiguation)|Australasian (disambiguation)}} {{Distinguish|Australia (continent)|Australia{{!}}Australia (country)|Austrasia|Austroasiatic languages{{!}}Austroasian}} [[File:Location Australasia cylindrical.png|thumb|upright=1.25|آسٽريليشيا جو آسٽريليا وارو تصور، جن ۾ آسٽريليا، نيوزي لينڊ ۽ ميلانيشيا شامل آهن.]] '''آسٽريليشيا''' (Australasia) [[اوشينيا]] جو هڪ ذيلي علائقو آهي، جن ۾ [[آسٽريليا]]، [[نيوزي لينڊ]] ([[پولينيشيا]] سان گڏ)، ڪڏهن ڪڏهن [[پاپوا نيو گني]] ([[نيو گني ٻيٽ]] سميت) ۽ آس پاس جا ٻيٽ، جيڪا ميلانيشيا سان اوور ليپ ڪن ٿا، شامل آهن. هي اصطلاح ڪيترن ئي مختلف تناظر ۾ استعمال ٿيندي آهي. جنهن ۾ سياسي، طبعي، ماحولياتي ۽ لسانياتي پس منظر شامل آهن، جتي هي اصطلاح ڪيترن ئي مختلف پر لاڳاپيل علائقن کي ڍڪيندي آهي. == اشتقاق ۽ تعريفون == چارلس ڊي بروسس 1756ع ۾ پنهنجي، "هسٽوائر آسٽراليس" (Histoire des navigations aux terres australes) ۾ هي اصطلاح، فرانسيسي ۾ "آسٽرالئسي" (Australasie) جي طور تي، متعارف ڪرايو. هن ان کي "ايشيا جي ڏکڻ" لاءِ ۽ علائقي کي پولينيشيا (اوڀر ڏانهن) ۽ ڏکڻ اوڀر پئسفڪ کان ڌار ڪرڻ لاء، لاطيني مان اخذ ڪيو. 19هين صدي جي آخر ۾، آسٽريليشيا جي اصطلاح "آسٽريليا جي ڪالونين" جي حوالي سان استعمال ڪئي وئي. هن لحاظ کان اها خاص طور تي ايشيا جي ڏکڻ ۾ برطانوي نو آبادين، يعني نيو سائوٿ ويلز، ڪوئنزلينڊ، ڏکڻ آسٽريليا، تسمانيا، مغربي آسٽريليا، وڪٽوريا (آسٽريليا جون ڪالونيون) ۽ نيوزي لينڊ، سان لاڳاپيل هئي. آسٽريليشيا 20هين صدي جي شروعات ۾ مسلسل سياسي جاگرافيائي ڌيان ورتو. تاريخدان هانسونگ لي جي معلومات جي مطابق، اها ٿي سگهي ٿو ته برطانوي نوآبادياتي نظام جي پس منظر ۾، جرمن سياسي جاگرافيائي ماهر "آسٽريليا" کي اڳوڻي جرمن ڏکڻ سمنڊ جي ڪناري (سڊسيرينڊ) جي مقابل ۾ سمجهي رهيا هئا، جيڪا ٻئي "انڊو-پئسفڪ" خطو ٺاهين ٿا. نيوزيلينڊ جي آڪسفورڊ ڊڪشنري "آسٽريليا" جا ٻه مطلب ڏئي ٿي. هڪ، خاص طور تي آسٽريليشيا جي استعمال ۾، "آسٽريليا، نيوزيلينڊ، نيو گني ۽ پئسفڪ جا پاڙيسري ٻيٽن" لاء آھي، جڏهن ته ٻئي، خاص طور تي نيوزيلينڊ جي استعمال ۾، صرف آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ لاء آهي. ٻه ميريم-ويبسٽر ڊڪشنريون آن لائن (ڪاليجيٽ ۽ انبريجڊ) آسٽريليا کي "آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ۽ ميلانيشيا" طور بيان ڪن ٿيون. آمريڪي هيريٽيج ڊڪشنري آن لائن استعمال ۾ ٻن معنائن کي سڃاڻي ٿي: هڪ وڌيڪ باريڪ ۽ ٻئي وسيع، جيڪا سڄي اوشيانا کي ڍڪيندي آهي. نيو گني بيٽ کي ميلانيشيا جو حصو پڻ سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته علائقي جي مقامي آبادي نسلي طور تي ميلانيشيائي آهي. جڏهن ته نيوزي لينڊ کي پولينيشيا جو حصو سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته مقامي مائوري آبادي نسلي طور تي پولينيشيائي آهي. ==آباديات== {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%;" |- style="background:#ececec;"| ! style="line-height:95%; width:4em" class="unsortable" |بلو ! style="line-height:95%; width:2em" class="unsortable" | جھنڊو ! علائقي جو نالو ۽ ملڪ ! data-sort-type="number" | پکيڙ (چورس ڪلوميٽر) ! data-sort-type="number" | آبادي (2016){{UN_Population|ref}} ! data-sort-type="number" | آبادي جي گھاٽائي (في چورس ڪلوميٽر) ! گاڏي جو هنڌ ! [[ISO 3166-1 alpha-2|ISO 3166-1]] |- | colspan="8" style="background:#eee; text-align:center;"|'''آسٽريليشيا''' |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|Australia}} | style="text-align:center;"|{{Flagicon|Australia}} | ايشمور ۽ ڪارٽيئر ٻيٽ (آسٽريليا) | style="text-align:right;"| 199 | colspan=4 {{N/A}} |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|Australia}} | style="text-align:center;"| {{Flagicon|Australia}} | [[آسٽريليا]] | style="text-align:right;"| 7,686,850 | style="text-align:right;"| {{UN_Population|Australia}} | style="text-align:right;"| 3.1 | [[ڪينيبرا]] | AU |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|Australia}} | style="text-align:center;"| {{Flagicon|Australia}} | ڪرسمس ٻيٽ (آسٽريليا) | style="text-align:right;"| 135 | style="text-align:right;"| 1,692 | style="text-align:right;"| 12.5 | [[فلائنگ فش ڪوو]] | CX |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|Australia}} | style="text-align:center;"| {{Flagicon|Cocos (Keeling) Islands}} | ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ | style="text-align:right;"| 14 | style="text-align:right;"| 593 | style="text-align:right;"| 42.4 | ويسٽ آئيلينڊ | CC |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|Australia}} | style="text-align:center;"| {{Flagicon|Australia}} | ڪورل سمنڊ ٻيٽ | style="text-align:right;"| 10 | style="text-align:right;"| 4 | style="text-align:right;"| 0.4 | colspan=2 {{N/A}} |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|New Zealand}} | style="text-align:center;"| {{Flagicon|New Zealand}} | '''[[نيوزيلينڊ]]''' | style="text-align:right;"| 268,680 | style="text-align:right;"| {{UN_Population|New Zealand}} | style="text-align:right;"| 17.3 | [[ويلنگٽن]] | NZ |- | style="text-align:center;"| {{Coat of arms|text=none|Norfolk Island}} | style="text-align:center;"| {{Flagicon|Norfolk Island}} | نارفوڪ ٻيٽ (آسٽريليا) | style="text-align:right;"| 35 | style="text-align:right;"| 2,302 | style="text-align:right;"| 65.8 | ڪنگسٽن | NF |- | style="text-align:center;"| [[File:National emblem of Papua New Guinea.svg|37px]] | style="text-align:center;"| {{Flagicon|Papua New Guinea}} | '''[[پاپوا نيو گني]]''' | style="text-align:right;"| 462,840 | style="text-align:right;"| {{UN_Population|Papua New Guinea}} | style="text-align:right;"| 22 | [[پورٽ موريسبي]] | PG |- | colspan="8" style="background:#eee; text-align:center;"| '''ڪل''' |- ! colspan=3|آسٽريليشيا ! 8,418,763 ! 42,836,966 ! 5.1 | colspan=2 {{N/A}} |} == پڻ ڏسو == ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Commons category-inline}} {{Authority control}} {{Coord|28|06|32|S|146|18|00|E|display=title}} [[زمرو:آسٽريليشيا]] [[زمرو:ايشيا-پئسفڪ]] [[زمرو:اوشينيا جا علائقا]] [[زمرو:اوشينيا جي جاگرافي]] [[Category:Australasian realm]] [[زمرو:اوشينيا]] ==حوالا== {{حوالا}} 36zjwgcl05t4eibgaswk7k3onojov5q 0 86638 371401 340363 2026-04-13T23:09:24Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371401 wikitext text/x-wiki '''ڪلائوڊ اسٽوريج''' (Cloud Storage) ڪمپيوٽر ڊيٽا اسٽوريج جو هڪ ماڊل آهي، جنهن ۾ ڊيٽا، جنهن کي "ڪلائوڊ" تي چيو ويندو آهي، کي لاجڪ پول ۾ ريموٽ طور تي ذخيرو ڪيو ويندو آهي ۽ هڪ نيٽ ورڪ، عام طور تي انٽرنيٽ، تي استعمال ڪندڙن لاءِ رسائي لائق آهي. طبعي اسٽوريج ڪيترن ئي سرورن تي پکڙيل هوندي آهي، ڪڏهن ڪڏهن ڪيترن ئي هنڌن تي، ۽ طبعي ماحول عام طور تي ڪلائوڊ ڪمپيوٽنگ فراهم ڪندڙ جي ملڪيت ۽ انتظام هوندو آهي. اهي ڪلائوڊ اسٽوريج فراهم ڪندڙ ڊيٽا کي دستياب ۽ رسائي لائق رکڻ ۽ طبعي ماحول کي محفوظ رکڻ ۽ هلائڻ جا ذميوار آهن. استعمال ڪندڙ ۽ ڪمپنيون/تنظيمون ايپليڪيشن ڊيٽا کي ذخيرو ڪرڻ لاءِ فراهم ڪندڙن کان اسٽوريج جي گنجائش خريد ڪن ٿا يا ليز تي وٺن ٿا. ڪلائوڊ اسٽوريج سروسز تائين رسائي هڪ ڪولوڪيٽيڊ ڪلائوڊ ڪمپيوٽنگ سروس، هڪ ويب سروس ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس (API) يا ايپليڪيشنن ذريعي جيڪي API استعمال ڪن ٿيون، جهڙوڪ ڪلائوڊ ڊيسڪ ٽاپ اسٽوريج، ڪلائوڊ اسٽوريج گيٽ وي يا ويب تي ٻڌل مواد مئنيجمينٽ سسٽم ذريعي تي سگهي ٿي. ==تاريخ== ==جوڙجڪ== ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ڊيٽا اسٽوريج]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 738zz95xnml2owy7ms6oitt15fea3cf 0 90693 371390 357426 2026-04-13T22:53:13Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371390 wikitext text/x-wiki {{Infobox computer hardware | name = هارڊ ڊسڪ ڊرائيو (HDD) | image = [[File:Hard drive inside.jpg|250px]] | caption = هڪ کليل هارڊ ڊسڪ جنهن ۾ گهمندڙ پليٽون (Platters) ۽ ريڊ/رائيٽ هيڊ نظر اچي رهيا آهن. | type = سيڪنڊري اسٽوريج | working_principle = مگنيٽڪ اسٽوريج | connected_via = SATA, SAS, USB, PATA | invented_date = 1956 (IBM پاران) }} '''هارڊ ڊسڪ ڊرائيو''' (Hard Disk Drive - HDD) هڪ اليڪٽرو-ميڪانيڪل ڊيٽا اسٽوريج ڊوائيس آهي، جيڪا ڊجيٽل ڊيٽا کي محفوظ ڪرڻ ۽ واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مقناطيسي مادي سان ليپ ٿيل تيزيءَ سان گهمندڙ پليٽن (Platters) جو استعمال ڪندي آهي. هي هڪ "نان-ووليٽائل" (Non-volatile) ميموري آهي، جنهن جو مطلب آهي ته بجلي بند ٿيڻ جي باوجود ان ۾ موجود ڊيٽا محفوظ رهندي آهي. == تاريخ ۽ ارتقا == * '''پھرين ڊرائيو:''' دنيا جي پهرين هارڊ ڊسڪ 1956ع ۾ '''IBM''' پاران متعارف ڪرائي وئي هئي. * '''مارڪيٽ:''' تاريخ ۾ 224 کان وڌيڪ ڪمپنيون هارڊ ڊسڪون ٺاهي چڪيون آهن، پر هاڻي مارڪيٽ جو وڏو حصو صرف ٽن ڪمپنين: '''Seagate'''، '''Toshiba'''، ۽ '''Western Digital''' وٽ آهي. == هارڊ ڊسڪ بمقابله ايس ايس ڊي (SSD) == جيتوڻيڪ هارڊ ڊسڪون اڃا تائين سرورز ۽ وڏي ڊيٽا اسٽوريج لاءِ استعمال ٿين ٿيون، پر هاڻي ان جي جاءِ تي '''ايس ايس ڊي''' (Solid State Drive) جو استعمال وڌي رهيو آهي. * '''تيز رفتار:''' ايس ايس ڊي ۾ ڊيٽا جي منتقليءَ جي رفتار تمام گهڻي هوندي آهي. * '''پائيداري:''' ايس ايس ڊي ۾ ڪو به گهمندڙ حصو نه هجڻ ڪري اها وڌيڪ پائيدار آهي. * '''قيمت:''' هارڊ ڊسڪ اڃا تائين وڏي مقدار ۾ ڊيٽا اسٽور ڪرڻ لاءِ ايس ايس ڊي جي مقابلي ۾ سستي آهي. == بنيادي خصوصيتون == 1. '''گنجائش (Capacity):''' هارڊ ڊسڪ جي گنجائش ٽيرا بائيٽ (TB) ۽ گيگا بائيٽ (GB) ۾ ماپي ويندي آهي. (نوٽ: [[آپريٽنگ سسٽم]] ۽ هارڊ ڊسڪ ٺاهيندڙن جي ماپ جي طريقي ۾ فرق جي ڪري اسڪرين تي گنجائش ڪجهه گهٽ نظر ايندي آهي). 2. '''ڪارڪردگي (Performance):''' ان جي رفتار جو دارومدار ان تي هوندو آهي ته ان جون پليٽون في منٽ ڪيترا چڪر (RPM) ڪاٽين ٿيون. 3. '''فارم فيڪٽر:''' جديد دور ۾ ٻن قسمن جون هارڊ ڊسڪون عام آهن: * '''3.5-انچ:''' ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽرن لاءِ. * '''2.5-انچ:''' ليپ ٽاپ ۽ پورٽيبل ڊرائيوز لاءِ. == ڪنيڪشن جا طريقا == هارڊ ڊسڪ کي ڪمپيوٽر سان ڳنڍڻ لاءِ مختلف انٽرفيس استعمال ٿيندا آهن: * '''SATA:''' عام ڪمپيوٽرن لاءِ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ. * '''SAS:''' وڏن سرورز لاءِ. * '''USB:''' ٻاهرين (External) هارڊ ڊسڪن لاءِ. == وڌيڪ ڏسو == * [[ايس ايس ڊي]] * [[ڪمپيوٽر ميموري]] * [[مدر بورڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ڊيٽا اسٽوريج]] [[زمرو:هارڊ ڊسڪ]] hr5e6dgo4qux8413k3x611xbhz37ncs 371395 371390 2026-04-13T23:02:08Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371395 wikitext text/x-wiki {{Infobox computer hardware | name = هارڊ ڊسڪ ڊرائيو (HDD) | image = [[File:Hard drive inside.jpg|250px]] | caption = هڪ کليل هارڊ ڊسڪ جنهن ۾ گهمندڙ پليٽون (Platters) ۽ ريڊ/رائيٽ هيڊ نظر اچي رهيا آهن. | type = سيڪنڊري اسٽوريج | working_principle = مگنيٽڪ اسٽوريج | connected_via = SATA, SAS, USB, PATA | invented_date = 1956 (IBM پاران) }} '''هارڊ ڊسڪ ڊرائيو''' (Hard Disk Drive - HDD) هڪ اليڪٽرو-ميڪانيڪل ڊيٽا اسٽوريج ڊوائيس آهي، جيڪا ڊجيٽل ڊيٽا کي محفوظ ڪرڻ ۽ واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مقناطيسي مادي سان ليپ ٿيل تيزيءَ سان گهمندڙ پليٽن (Platters) جو استعمال ڪندي آهي. هي هڪ "نان-ووليٽائل" (Non-volatile) ميموري آهي، جنهن جو مطلب آهي ته بجلي بند ٿيڻ جي باوجود ان ۾ موجود ڊيٽا محفوظ رهندي آهي. == تاريخ ۽ ارتقا == * '''پھرين ڊرائيو:''' دنيا جي پهرين هارڊ ڊسڪ 1956ع ۾ '''IBM''' پاران متعارف ڪرائي وئي هئي. * '''مارڪيٽ:''' تاريخ ۾ 224 کان وڌيڪ ڪمپنيون هارڊ ڊسڪون ٺاهي چڪيون آهن، پر هاڻي مارڪيٽ جو وڏو حصو صرف ٽن ڪمپنين: '''Seagate'''، '''Toshiba'''، ۽ '''Western Digital''' وٽ آهي. == هارڊ ڊسڪ بمقابله ايس ايس ڊي (SSD) == جيتوڻيڪ هارڊ ڊسڪون اڃا تائين سرورز ۽ وڏي ڊيٽا اسٽوريج لاءِ استعمال ٿين ٿيون، پر هاڻي ان جي جاءِ تي '''ايس ايس ڊي''' (Solid State Drive) جو استعمال وڌي رهيو آهي. * '''تيز رفتار:''' ايس ايس ڊي ۾ ڊيٽا جي منتقليءَ جي رفتار تمام گهڻي هوندي آهي. * '''پائيداري:''' ايس ايس ڊي ۾ ڪو به گهمندڙ حصو نه هجڻ ڪري اها وڌيڪ پائيدار آهي. * '''قيمت:''' هارڊ ڊسڪ اڃا تائين وڏي مقدار ۾ ڊيٽا اسٽور ڪرڻ لاءِ ايس ايس ڊي جي مقابلي ۾ سستي آهي. == بنيادي خصوصيتون == 1. '''گنجائش (Capacity):''' هارڊ ڊسڪ جي گنجائش ٽيرا بائيٽ (TB) ۽ گيگا بائيٽ (GB) ۾ ماپي ويندي آهي. (نوٽ: [[آپريٽنگ سسٽم]] ۽ هارڊ ڊسڪ ٺاهيندڙن جي ماپ جي طريقي ۾ فرق جي ڪري اسڪرين تي گنجائش ڪجهه گهٽ نظر ايندي آهي). 2. '''ڪارڪردگي (Performance):''' ان جي رفتار جو دارومدار ان تي هوندو آهي ته ان جون پليٽون في منٽ ڪيترا چڪر (RPM) ڪاٽين ٿيون. 3. '''فارم فيڪٽر:''' جديد دور ۾ ٻن قسمن جون هارڊ ڊسڪون عام آهن: * '''3.5-انچ:''' ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽرن لاءِ. * '''2.5-انچ:''' ليپ ٽاپ ۽ پورٽيبل ڊرائيوز لاءِ. == ڪنيڪشن جا طريقا == هارڊ ڊسڪ کي ڪمپيوٽر سان ڳنڍڻ لاءِ مختلف انٽرفيس استعمال ٿيندا آهن: * '''SATA:''' عام ڪمپيوٽرن لاءِ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ. * '''SAS:''' وڏن سرورز لاءِ. * '''USB:''' ٻاهرين (External) هارڊ ڊسڪن لاءِ. == وڌيڪ ڏسو == * [[ايس ايس ڊي]] * [[ڪمپيوٽر ميموري]] * [[مدر بورڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:هارڊ ڊسڪ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ڊيٽا اسٽوريج]] [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] qovm20rn1k0vyq4az6j3jtv9bx2neko 371400 371395 2026-04-13T23:08:03Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 371400 wikitext text/x-wiki {{Infobox computer hardware | name = هارڊ ڊسڪ ڊرائيو (HDD) | image = [[File:Hard drive inside.jpg|250px]] | caption = هڪ کليل هارڊ ڊسڪ جنهن ۾ گهمندڙ پليٽون (Platters) ۽ ريڊ/رائيٽ هيڊ نظر اچي رهيا آهن. | type = سيڪنڊري اسٽوريج | working_principle = مگنيٽڪ اسٽوريج | connected_via = SATA, SAS, USB, PATA | invented_date = 1956 (IBM پاران) }} '''هارڊ ڊسڪ ڊرائيو''' (Hard Disk Drive - HDD) هڪ اليڪٽرو-ميڪانيڪل ڊيٽا اسٽوريج ڊوائيس آهي، جيڪا ڊجيٽل ڊيٽا کي محفوظ ڪرڻ ۽ واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مقناطيسي مادي سان ليپ ٿيل تيزيءَ سان گهمندڙ پليٽن (Platters) جو استعمال ڪندي آهي. هي هڪ "نان-ووليٽائل" (Non-volatile) ميموري آهي، جنهن جو مطلب آهي ته بجلي بند ٿيڻ جي باوجود ان ۾ موجود ڊيٽا محفوظ رهندي آهي. == تاريخ ۽ ارتقا == * '''پھرين ڊرائيو:''' دنيا جي پهرين هارڊ ڊسڪ 1956ع ۾ '''IBM''' پاران متعارف ڪرائي وئي هئي. * '''مارڪيٽ:''' تاريخ ۾ 224 کان وڌيڪ ڪمپنيون هارڊ ڊسڪون ٺاهي چڪيون آهن، پر هاڻي مارڪيٽ جو وڏو حصو صرف ٽن ڪمپنين: '''Seagate'''، '''Toshiba'''، ۽ '''Western Digital''' وٽ آهي. == هارڊ ڊسڪ بمقابله ايس ايس ڊي (SSD) == جيتوڻيڪ هارڊ ڊسڪون اڃا تائين سرورز ۽ وڏي ڊيٽا اسٽوريج لاءِ استعمال ٿين ٿيون، پر هاڻي ان جي جاءِ تي '''ايس ايس ڊي''' (Solid State Drive) جو استعمال وڌي رهيو آهي. * '''تيز رفتار:''' ايس ايس ڊي ۾ ڊيٽا جي منتقليءَ جي رفتار تمام گهڻي هوندي آهي. * '''پائيداري:''' ايس ايس ڊي ۾ ڪو به گهمندڙ حصو نه هجڻ ڪري اها وڌيڪ پائيدار آهي. * '''قيمت:''' هارڊ ڊسڪ اڃا تائين وڏي مقدار ۾ ڊيٽا اسٽور ڪرڻ لاءِ ايس ايس ڊي جي مقابلي ۾ سستي آهي. == بنيادي خصوصيتون == 1. '''گنجائش (Capacity):''' هارڊ ڊسڪ جي گنجائش ٽيرا بائيٽ (TB) ۽ گيگا بائيٽ (GB) ۾ ماپي ويندي آهي. (نوٽ: [[آپريٽنگ سسٽم]] ۽ هارڊ ڊسڪ ٺاهيندڙن جي ماپ جي طريقي ۾ فرق جي ڪري اسڪرين تي گنجائش ڪجهه گهٽ نظر ايندي آهي). 2. '''ڪارڪردگي (Performance):''' ان جي رفتار جو دارومدار ان تي هوندو آهي ته ان جون پليٽون في منٽ ڪيترا چڪر (RPM) ڪاٽين ٿيون. 3. '''فارم فيڪٽر:''' جديد دور ۾ ٻن قسمن جون هارڊ ڊسڪون عام آهن: * '''3.5-انچ:''' ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽرن لاءِ. * '''2.5-انچ:''' ليپ ٽاپ ۽ پورٽيبل ڊرائيوز لاءِ. == ڪنيڪشن جا طريقا == هارڊ ڊسڪ کي ڪمپيوٽر سان ڳنڍڻ لاءِ مختلف انٽرفيس استعمال ٿيندا آهن: * '''SATA:''' عام ڪمپيوٽرن لاءِ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ. * '''SAS:''' وڏن سرورز لاءِ. * '''USB:''' ٻاهرين (External) هارڊ ڊسڪن لاءِ. == وڌيڪ ڏسو == * [[ايس ايس ڊي]] * [[ڪمپيوٽر ميموري]] * [[مدر بورڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:هارڊ ڊسڪ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ڊيٽا اسٽوريج]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] 4nnojqvr34bsgnxg0yifp3i9psbrahl 10 94273 371413 368265 2026-04-14T05:29:05Z Intisar Ali 8681 371413 wikitext text/x-wiki {{Used in system}} {{Bot use warning|bots=[[User:Cewbot]] ([[Wikipedia:Bots/Requests for approval/Cewbot 6|BRFA]])}} {{Lua|Module:Anchor}} {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس Wikidata تي ڏيو --> سانچو {{tl|{{lc:{{BASEPAGENAME}}}}}} هڪ صفحي ۾ هڪ يا وڌيڪ لڪل [[WP:ANCHOR|اينڪر]] نالا ([[Fragment identifier|HTML ٽڪرا سڃاڻپ ڪندڙ]]) داخل ڪري ٿو. اينڪر خاص طور تي [[Help:Section|سيڪشنن]] سان گڏ مفيد هوندا آهن، ڇو ته [[H:SECTIONLINK|سيڪشن ڏانهن لنڪون]] تڏهن ڪم نٿيون ڪن جڏهن [[MOS:RENAMESECTION|سيڪشن جو نالو تبديل ڪيو وڃي]]. تنهن هوندي به، اينڪر ضرورت مطابق ڪنهن به هنڌ تي استعمال ڪري سگهجن ٿا. __TOC__ <!-- هي هن صفحي تي حقيقي، ڪم ڪندڙ اينڪر آهن! انهن کي تبديل نه ڪريو، اهي انهن لاءِ آهن جيڪي غلط جڳهن جي جاچ ڪرڻ چاهين ٿا --> {{Anchor|Placed above|Above-Foo|Foo bar}} == <span class="anchor" id="Foo"></span><span class="anchor" id="Correctly substituted"></span><span class="anchor" id="Anchor name 1"></span><span class="anchor" id="Anchor name 2"></span>{{Anchor|Transcluded anchor}} بنيادي شڪل <span class="anchor" id="Placed after title"></span>== {{Anchor|Placed below|Under-Foo}} {{shortcut|WP:ANCHORFORMAT}} {{warning|جيڪڏهن ٽارگيٽ ڪو سيڪشن آهي، ته اهو هميشه {{strong|[[Wikipedia:Substitution|سبسٽيوٽ]] ڪري <nowiki>==heading==</nowiki> جي اندر ۽ سيڪشن جي عنوان کان اڳ رکيو وڃي}}, ٻي صورت ۾ اهو رسائي ۽ ٽيڪنيڪل مسئلا پيدا ڪندو. وڌيڪ معلومات لاءِ {{section link|#Always substitute inside section headers}} ڏسو.}} بنيادي شڪل آهي {{tlc|Anchor|Anchor name}} صفحي جي حصن لاءِ، ۽ {{tlxs|Anchor|Anchor name|nolink=y}} عنوانن ۾ استعمال لاءِ. هڪ کان وڌيڪ نالا پڻ ڏئي سگهجن ٿا، جيڪي <code>|</code> سان الڳ ڪيا وڃن، جيئن مختلف هجيون (مثلاً "humor" ۽ "humour"): {{tlc|Anchor|humor|humour}} جيڪڏهن اينڪر جو مقصد ڪو سيڪشن آهي، ته هن سانچي کي سيڪشن جي هيڊر ۾ سٽ جي شروعات ۾ سبسٽيوٽ ڪيو وڃي: :<code>{{mxt|<nowiki>== {{subst:Anchor|Anchor name}} Section title ==</nowiki>}}</code> جيڪو صفحي ۾ هن طرح محفوظ ٿيندو: :<code>{{mxt|<nowiki>== <span class="anchor" id="Anchor name"></span> Section header ==</nowiki>}}</code> اينڪر جو نالو ڪنهن به قسم جو ٿي سگهي ٿو، پر عام طور تي پهريون اکر وڏو رکيو وڃي جيئن عنوانن جي انداز مطابق هجي. {{crossref|وڌيڪ معلومات لاءِ [[MOS:HEADINGS|Manual of Style § Section headings]] ڏسو.}} ياد رهي ته اينڪر نالا case-sensitive هوندا آهن، تنهنڪري <code><nowiki>[[#Anchor name]]</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>[[#Anchor Name]]</nowiki></code> هڪجهڙا ناهن. == اينڪر ڏانهن لنڪ ڪرڻ == ساڳئي صفحي اندر اينڪر ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو: <code><nowiki>[[#Anchor name|ڏيکاريل متن]]</nowiki></code> ٻئي صفحي تان اينڪر ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو: <code><nowiki>[[Article name#Anchor name|ڏيکاريل متن]]</nowiki></code> يا {{tlx|Section link|Article name|ڏيکاريل متن}} ياد رهي ته <code>#Anchor name</code> جيڪو [[MediaWiki]] استعمال ڪري ٿو، اهو [[wikitext]] هدايت نه آهي جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#REDIRECT</syntaxhighlight>. == <span class="anchor" id="Rationale for placement above header"></span><span class="anchor" id="substitution_reason_anchor"></span><span class="anchor" id="Rationale"></span><span class="anchor" id="Rationale for substitution in the header"></span>هميشه سيڪشن هيڊر اندر سبسٽيوٽ ڪريو == {{shortcut|WP:ANCHORSUBST}} جيڪڏهن اينڪر جو ٽارگيٽ [[WP:SECTION|سيڪشن]] آهي، ته اينڪر هميشه سيڪشن هيڊر جي {{strong|اندر}} ۽ {{strong|سبسٽيوٽ}} ٿيل هئڻ گهرجي. ائين نه ڪرڻ [[MOS:HEADINGS]] ۽ [[MOS:SECTIONANCHOR]] جي خلاف آهي ۽ ٽيڪنيڪل ۽ رسائي جا مسئلا پيدا ڪري ٿو. صححيح مثال: {{pre|1=[[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=]]&nbsp; {{mxt|<nowiki>==</nowiki> '''<nowiki>{{subst:Anchor|Correctly substituted}}</nowiki>''' Basic format <nowiki>==</nowiki>}}}} غلط استعمال هيٺ ڏنل آهن: === هيڊنگ کان مٿي نه === هيڊنگ کان مٿي اينڪر رکڻ سان: * موبائل تي غلط سيڪشن کلي ٿو * سيڪشن ايڊيٽ ڪندي نظر نٿو اچي * سيڪشن منتقل ڪرڻ تي اينڪر پراڻي جاءِ تي رهي ٿو === هيڊنگ کان هيٺ نه === هيڊنگ کان پوءِ اينڪر رکڻ سان: * برائوزر عنوان کي لڪائي ڇڏيندو * اسڪرين ريڊر لاءِ مسئلو پيدا ٿيندو === ٽرانسڪلوڊ نه ڪريو === هيڊنگ اندر {{tlx|Anchor}} کي ٽرانسڪلوڊ نه ڪريو، ڇاڪاڻ⁠تہ: * ايڊٽ سمري ۾ غيرضروري ڪوڊ ظاهر ٿيندو * لنڪ صحيح سيڪشن تي نه ويندو === عنوان کان پوءِ نه === جيڪڏهن اينڪر عنوان کان پوءِ رکيو وڃي: * اسڪرين ريڊر عنوان پڙهڻ کانسواءِ اڳتي وڌندو == حدون == اينڪر نالن ۾ ڪجهه خاص اکر (جهڙوڪ "، #، |، =) سڌو استعمال نٿا ٿي سگهن؛ انهن لاءِ HTML ڪوڊ استعمال ڪرڻ گهرجي. اينڪر نالا: * صفحي ۾ منفرد هجن * ڪنهن ٻئي عنوان سان نه ٽڪراءُ ڪن * case-sensitive سمجهيا وڃن == ٽيبلن ۾ استعمال == ٽيبلن ۾ اينڪر استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر: * صرف caption يا cells اندر * table جي شروعات ({|) يا row (|-) واري لائن ۾ نه ضرورت پوڻ تي <code>id=</code> attribute استعمال ڪيو وڃي. == مثال == === مثال 1 === <code>{{Anchor|Foo}}</code> کي هن طرح لنڪ ڪري سگهجي ٿو: <code><nowiki>[[#Foo]]</nowiki></code> === مثال 2 === اينڪر سيڪشن جي نالي بدلجڻ باوجود به لنڪ کي ڪم ڪندڙ رکندا آهن. === مثال 3 === جيڪڏهن ڪنهن آرٽيڪل ۾ سيڪشن جو نالو تبديل ٿي وڃي، اينڪر استعمال ڪرڻ سان پراڻيون لنڪس صحيح سيڪشن ڏانهن ئي رهنديون. == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata>{ "description": "هڪ صفحي ۾ HTML اينڪر شامل ڪريو. پنهنجي اينڪر ڏانهن لنڪ هن ريت ٺاهيو: [[#ساڳئي صفحي تي اينڪر]] يا [[جنهن صفحي ڏانهن اوهان لنڪ ڪري رهيا آهيو#ان صفحي تي اينڪر]]. صفحي تي هر اينڪر مختلف هئڻ گهرجي. اکر \" يا # يا | يا = استعمال نه ڪريو.", "params": { "1": { "label": "پهريون اينڪر", "type": "string", "required": true, "description": "اينڪر جو نالو", "example": "Marriage" }, "2": { "label": "ٻيون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "3": { "label": "ٽيون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "4": { "label": "چوٿون اينڪر", "description": "اينڪر جو نالو", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "پنجون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "6": { "label": "ڇهون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "7": { "label": "ستون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "8": { "label": "اٺون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "9": { "label": "نائون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "10": { "label": "ڏهون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" } }, "format": "inline" }</templatedata> == پڻ ڏسو == {{Shortcut templates}} * {{Tl|Anchor comment}} * {{Tl|Anchored list}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪيز Wikidata ڏانهن، مهرباني --> [[Category:Wikipedia HTML tag-replacing templates]] [[Category:Wikipedia section templates]] [[Category:Templates with no visible output]] }}</includeonly> 3ph798wdk5thtg3dhw3pkynypb61v4k 371414 371413 2026-04-14T05:34:58Z Intisar Ali 8681 371414 wikitext text/x-wiki {{Used in system}} {{Bot use warning|bots=[[واپرائيندڙ:Cewbot]] ([[وڪيپيڊيا:بوٽس/منظوري لاء گذارشون/Cewbot 6|BRFA]])}} {{Lua|ماڊيول:Anchor}} {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس Wikidata تي ڏيو --> سانچو {{tl|{{lc:{{BASEPAGENAME}}}}}} هڪ صفحي ۾ هڪ يا وڌيڪ لڪل [[وڪيپيڊيا:اينڪر|اينڪر]] نالا ([[Fragment identifier|HTML ٽڪرا سڃاڻپ ڪندڙ]]) داخل ڪري ٿو. اينڪر خاص طور تي [[مدد:سيڪشن|سيڪشنن]] سان گڏ مفيد هوندا آهن، ڇو ته [[مدد:سيڪشن لنڪ|سيڪشن ڏانهن لنڪون]] تڏهن ڪم نٿيون ڪن جڏهن [[MOS:RENAMESECTION|سيڪشن جو نالو تبديل ڪيو وڃي]]. تنهن هوندي به، اينڪر ضرورت مطابق ڪنهن به هنڌ تي استعمال ڪري سگهجن ٿا. __TOC__ <!-- هي هن صفحي تي حقيقي، ڪم ڪندڙ اينڪر آهن! انهن کي تبديل نه ڪريو، اهي انهن لاءِ آهن جيڪي غلط جڳهن جي جاچ ڪرڻ چاهين ٿا --> {{Anchor|Placed above|Above-Foo|Foo bar}} == <span class="anchor" id="Foo"></span><span class="anchor" id="Correctly substituted"></span><span class="anchor" id="Anchor name 1"></span><span class="anchor" id="Anchor name 2"></span>{{Anchor|Transcluded anchor}} بنيادي شڪل <span class="anchor" id="Placed after title"></span>== {{Anchor|Placed below|Under-Foo}} {{shortcut|WP:ANCHORFORMAT}} {{warning|جيڪڏهن ٽارگيٽ ڪو سيڪشن آهي، ته اهو هميشه {{strong|[[Wikipedia:Substitution|سبسٽيوٽ]] ڪري <nowiki>==heading==</nowiki> جي اندر ۽ سيڪشن جي عنوان کان اڳ رکيو وڃي}}, ٻي صورت ۾ اهو رسائي ۽ ٽيڪنيڪل مسئلا پيدا ڪندو. وڌيڪ معلومات لاءِ {{section link|#Always substitute inside section headers}} ڏسو.}} بنيادي شڪل آهي {{tlc|Anchor|Anchor name}} صفحي جي حصن لاءِ، ۽ {{tlxs|Anchor|Anchor name|nolink=y}} عنوانن ۾ استعمال لاءِ. هڪ کان وڌيڪ نالا پڻ ڏئي سگهجن ٿا، جيڪي <code>|</code> سان الڳ ڪيا وڃن، جيئن مختلف هجيون (مثلاً "humor" ۽ "humour"): {{tlc|Anchor|humor|humour}} جيڪڏهن اينڪر جو مقصد ڪو سيڪشن آهي، ته هن سانچي کي سيڪشن جي هيڊر ۾ سٽ جي شروعات ۾ سبسٽيوٽ ڪيو وڃي: :<code>{{mxt|<nowiki>== {{subst:Anchor|Anchor name}} Section title ==</nowiki>}}</code> جيڪو صفحي ۾ هن طرح محفوظ ٿيندو: :<code>{{mxt|<nowiki>== <span class="anchor" id="Anchor name"></span> Section header ==</nowiki>}}</code> اينڪر جو نالو ڪنهن به قسم جو ٿي سگهي ٿو، پر عام طور تي پهريون اکر وڏو رکيو وڃي جيئن عنوانن جي انداز مطابق هجي. {{crossref|وڌيڪ معلومات لاءِ [[MOS:HEADINGS|Manual of Style § Section headings]] ڏسو.}} ياد رهي ته اينڪر نالا case-sensitive هوندا آهن، تنهنڪري <code><nowiki>[[#Anchor name]]</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>[[#Anchor Name]]</nowiki></code> هڪجهڙا ناهن. == اينڪر ڏانهن لنڪ ڪرڻ == ساڳئي صفحي اندر اينڪر ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو: <code><nowiki>[[#Anchor name|ڏيکاريل متن]]</nowiki></code> ٻئي صفحي تان اينڪر ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو: <code><nowiki>[[Article name#Anchor name|ڏيکاريل متن]]</nowiki></code> يا {{tlx|Section link|Article name|ڏيکاريل متن}} ياد رهي ته <code>#Anchor name</code> جيڪو [[MediaWiki]] استعمال ڪري ٿو، اهو [[wikitext]] هدايت نه آهي جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#REDIRECT</syntaxhighlight>. == <span class="anchor" id="Rationale for placement above header"></span><span class="anchor" id="substitution_reason_anchor"></span><span class="anchor" id="Rationale"></span><span class="anchor" id="Rationale for substitution in the header"></span>هميشه سيڪشن هيڊر اندر سبسٽيوٽ ڪريو == {{shortcut|WP:ANCHORSUBST}} جيڪڏهن اينڪر جو ٽارگيٽ [[WP:SECTION|سيڪشن]] آهي، ته اينڪر هميشه سيڪشن هيڊر جي {{strong|اندر}} ۽ {{strong|سبسٽيوٽ}} ٿيل هئڻ گهرجي. ائين نه ڪرڻ [[MOS:HEADINGS]] ۽ [[MOS:SECTIONANCHOR]] جي خلاف آهي ۽ ٽيڪنيڪل ۽ رسائي جا مسئلا پيدا ڪري ٿو. صححيح مثال: {{pre|1=[[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=]]&nbsp; {{mxt|<nowiki>==</nowiki> '''<nowiki>{{subst:Anchor|Correctly substituted}}</nowiki>''' Basic format <nowiki>==</nowiki>}}}} غلط استعمال هيٺ ڏنل آهن: === هيڊنگ کان مٿي نه === هيڊنگ کان مٿي اينڪر رکڻ سان: * موبائل تي غلط سيڪشن کلي ٿو * سيڪشن ايڊيٽ ڪندي نظر نٿو اچي * سيڪشن منتقل ڪرڻ تي اينڪر پراڻي جاءِ تي رهي ٿو === هيڊنگ کان هيٺ نه === هيڊنگ کان پوءِ اينڪر رکڻ سان: * برائوزر عنوان کي لڪائي ڇڏيندو * اسڪرين ريڊر لاءِ مسئلو پيدا ٿيندو === ٽرانسڪلوڊ نه ڪريو === هيڊنگ اندر {{tlx|Anchor}} کي ٽرانسڪلوڊ نه ڪريو، ڇاڪاڻ⁠تہ: * ايڊٽ سمري ۾ غيرضروري ڪوڊ ظاهر ٿيندو * لنڪ صحيح سيڪشن تي نه ويندو === عنوان کان پوءِ نه === جيڪڏهن اينڪر عنوان کان پوءِ رکيو وڃي: * اسڪرين ريڊر عنوان پڙهڻ کانسواءِ اڳتي وڌندو == حدون == اينڪر نالن ۾ ڪجهه خاص اکر (جهڙوڪ "، #، |، =) سڌو استعمال نٿا ٿي سگهن؛ انهن لاءِ HTML ڪوڊ استعمال ڪرڻ گهرجي. اينڪر نالا: * صفحي ۾ منفرد هجن * ڪنهن ٻئي عنوان سان نه ٽڪراءُ ڪن * case-sensitive سمجهيا وڃن == ٽيبلن ۾ استعمال == ٽيبلن ۾ اينڪر استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر: * صرف caption يا cells اندر * table جي شروعات ({|) يا row (|-) واري لائن ۾ نه ضرورت پوڻ تي <code>id=</code> attribute استعمال ڪيو وڃي. == مثال == === مثال 1 === <code>{{Anchor|Foo}}</code> کي هن طرح لنڪ ڪري سگهجي ٿو: <code><nowiki>[[#Foo]]</nowiki></code> === مثال 2 === اينڪر سيڪشن جي نالي بدلجڻ باوجود به لنڪ کي ڪم ڪندڙ رکندا آهن. === مثال 3 === جيڪڏهن ڪنهن آرٽيڪل ۾ سيڪشن جو نالو تبديل ٿي وڃي، اينڪر استعمال ڪرڻ سان پراڻيون لنڪس صحيح سيڪشن ڏانهن ئي رهنديون. == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata>{ "description": "هڪ صفحي ۾ HTML اينڪر شامل ڪريو. پنهنجي اينڪر ڏانهن لنڪ هن ريت ٺاهيو: [[#ساڳئي صفحي تي اينڪر]] يا [[جنهن صفحي ڏانهن اوهان لنڪ ڪري رهيا آهيو#ان صفحي تي اينڪر]]. صفحي تي هر اينڪر مختلف هئڻ گهرجي. اکر \" يا # يا | يا = استعمال نه ڪريو.", "params": { "1": { "label": "پهريون اينڪر", "type": "string", "required": true, "description": "اينڪر جو نالو", "example": "Marriage" }, "2": { "label": "ٻيون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "3": { "label": "ٽيون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "4": { "label": "چوٿون اينڪر", "description": "اينڪر جو نالو", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "پنجون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "6": { "label": "ڇهون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "7": { "label": "ستون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "8": { "label": "اٺون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "9": { "label": "نائون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" }, "10": { "label": "ڏهون اينڪر", "type": "string", "required": false, "description": "اينڪر جو نالو" } }, "format": "inline" }</templatedata> == پڻ ڏسو == {{Shortcut templates}} * {{Tl|Anchor comment}} * {{Tl|Anchored list}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪيز Wikidata ڏانهن، مهرباني --> [[Category:Wikipedia HTML tag-replacing templates]] [[Category:Wikipedia section templates]] [[Category:Templates with no visible output]] }}</includeonly> 93u3zzxh0eef1qz4f4wl3l42cvhlvpx 14 94532 371438 369642 2026-04-14T09:13:17Z Memon2025 21315 371438 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽيشنل نيورو سائنس]] [[زمرو:قسم جي لحاظ کان ذهانت]] b4358gkt4b8lszns4wo91qssxeqge2t 14 94542 371441 369700 2026-04-14T10:00:01Z Memon2025 21315 371441 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] dsqeeyc52ufe4ufgpon0jqqcdtdj4q7 371442 371441 2026-04-14T10:00:39Z Memon2025 21315 371442 wikitext text/x-wiki [[زمرو:مصنوعي ذهانت]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] cl94hm7mxglyccyj4kzxysk5m0osbv1 14 94545 371443 369705 2026-04-14T10:02:17Z Memon2025 21315 371443 wikitext text/x-wiki [[زمرو:لسانيات]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] 1hfaedibzax5u8dns20b823fdvkpqop 14 94549 371467 369712 2026-04-14T10:52:06Z Memon2025 21315 371467 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نيورولاجي]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] rk4mp6d0y6fdgiuqs9mmp4e9pqzhjqw 2 94884 371432 371207 2026-04-14T07:34:42Z سائين بخش 21992 مهراڻ يونيورسٽي 371432 wikitext text/x-wiki سائين بخش سافٽ ويئر انجنيئر 21 آگسٽ 1992 تي ٽنڊو الهيار، پاڪستان ۾ ڄائو، جيڪو API-first development، scalable web applications، ۽ جديد JavaScript frameworks جهڙوڪ React، Vue.js، Laravel، Node.js، Magento، WordPress، ۽ Shopify ۾ ماهر آهي. [[انجنيئرڱ ۽ ٽيڪنيڀياس جي مهراڻ يونيورسٽي|مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]]، ڄامشورو مان گريجوئيٽ آهي. سائين AI، APIs، ۽ جديد سافٽ ويئر انجنيئرنگ جي رجحانن تي تحقيق ۽ ڄاڻ شايع ڪري ٿو. Medium، ORCID، Hacker News ۽ ٻين ڊولپر ڪميونٽيز جهڙن پليٽفارمن تي تحقيق ۽ ٽيڪنيڪل ڄاڻ جو ڪانٽريبيوٽر آهي. mzn9fxl7h4twfo9dv30gdifjnvjsbrc 371433 371432 2026-04-14T07:43:42Z سائين بخش 21992 لاڳاپا جوڙيا ويا آهن 371433 wikitext text/x-wiki سائين بخش [[سافٽ ويئر]] انجنيئر 21 آگسٽ 1992 تي [[ٽنڊو الھيار|ٽنڊو الهيار]]، [[پاڪستان]] ۾ ڄائو، جيڪو API-first development، scalable web applications، ۽ جديد JavaScript frameworks جهڙوڪ React، Vue.js، Laravel، Node.js، Magento، WordPress، ۽ Shopify ۾ ماهر آهي. [[انجنيئرڱ ۽ ٽيڪنيڀياس جي مهراڻ يونيورسٽي|مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]]، ڄامشورو مان گريجوئيٽ آهي. سائين AI، APIs، ۽ جديد سافٽ ويئر انجنيئرنگ جي رجحانن تي تحقيق ۽ ڄاڻ شايع ڪري ٿو. Medium، ORCID، Hacker News ۽ ٻين ڊولپر ڪميونٽيز جهڙن پليٽفارمن تي تحقيق ۽ ٽيڪنيڪل ڄاڻ جو ڪانٽريبيوٽر آهي. f0rr290ihql37gd48xeum5n7mvsrdcd 828 94890 371238 2026-04-13T12:13:00Z مھتاب احمد سنڌي 4990 نئون صفحو: require('strict') local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local log2 = 0.693147181 local ppm = 1000/0.3 -- pixels per meter, from 0.3 mm / pixel from https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels -- To convert to OSM zoom level, we need to know meters per pixel at zoom level 9 -- On the equator, it's 305.748 meters/pixel according to https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels -- This quantity depends on the latitude (which we usually don... 371238 Scribunto text/plain require('strict') local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local log2 = 0.693147181 local ppm = 1000/0.3 -- pixels per meter, from 0.3 mm / pixel from https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels -- To convert to OSM zoom level, we need to know meters per pixel at zoom level 9 -- On the equator, it's 305.748 meters/pixel according to https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels -- This quantity depends on the latitude (which we usually don't have easy access to) -- Instead, we'll be correct at 38 degrees N, given en-WP bias towards NA and Europe -- 38N was chosen because: -- * It's the furthest north where scale=100000 maps to zoom=12 -- * One hemisphere (20000km) maps to zoom=1 local mppl9Equator = 305.748 -- Convert from Geohack's scale to OSM style zoom levels as used by <maplink> local function geohackScaleToMapZoom(scale,latitude) scale = tonumber(scale) if not scale or scale <= 0 then return end latitude = latitude or 38 local mppl9 = mppl9Equator*math.cos(math.rad(latitude)) return math.log(mppl9*ppm/scale)/log2 + 9 end -- compute the viewport size (on screen) in meters, assuming ppm pixels per meter on screen local function computeViewport(args) local viewport_cm = tonumber(args.viewport_cm) local viewport_px = tonumber(args.viewport_px) return viewport_cm and viewport_cm / 100 or viewport_px and viewport_px / ppm or tonumber(args.default_viewport) or 0.1 end -- convert from geohack dim (knowing the viewpoint size on screen) to geohack scale local function geohackDimToScale(dim, args) dim = tonumber(dim) args = args or {} if not dim or dim <= 0 then return end local units = args.units if units and string.lower(units) == 'km' then dim = dim*1000 end return dim / computeViewport(args) end -- inverse of above function, returning dim in km local function geohackScaleToDim(scale, args) scale = tonumber(scale) args = args or {} if not scale or scale <= 0 then return end return scale * computeViewport(args) * 1e-3 end local oddShape = 2.09 --- length/sqrt(area) of Boston (to choose an example) -- Convert from Geohack's types to Geohack dim local function geohackTypeToDim(args) local t = args.type if not t then return end local typeDim = mw.loadData('Module:Infobox_dim/data') local dim = typeDim[t] local population = tonumber(args.population) if t == 'city' and population and population > 0 then -- assume city is a circle with density of 1000/square kilometer -- compute diameter, in meters. Then multiply by oddShape to account for weird shapes dim = 35.68e-3*math.sqrt(population)*oddShape -- don't zoom in too far if dim < 5 then dim = 5 end end return dim end -- Convert from dimension of object to Geohack dim local function computeDim(length,width,area) if length and width then return math.max(length,width) end if length then return length end if width then return width end if area then return oddShape*math.sqrt(area) end end -- compute geohack dim from unit arguments (e.g., length_mi) local function convertDim(args) local length = args.length_mi and 1.60934*args.length_mi or args.length_km local width = args.width_mi and 1.60934*args.width_mi or args.width_km local area = args.area_acre and 0.00404686*args.area_acre or args.area_ha and 0.01*args.area_ha or args.area_mi2 and 2.58999*args.area_mi2 or args.area_km2 local dim = computeDim(length, width, area) return dim end local function computeScale(args) if args.scale then return args.scale end local dim, units, scale if args.dim then dim, units = mw.ustring.match(args.dim,"^([-%d%.]+)%s*(%D*)") args.units = units args.default_viewport = 0.1 -- default geohack viewpoirt scale = geohackDimToScale(dim, args) end if not scale then dim = convertDim(args) or geohackTypeToDim(args) args.units = 'km' args.default_viewport = 0.2 --- when object dimensions or type is specified, assume 20cm viewport scale = dim and geohackDimToScale(dim, args) end if not scale then return end scale = math.floor(scale+0.5) -- keep scale within sane bounds (OSM zoom levels 1-17) if scale < 1600 then scale = 1600 end if scale > 200e6 then scale = 200e6 end return scale end -- Argument checking local positiveNumericArgs = {viewport_cm=true,viewport_px=true,length_mi=true,length_km=true, width_mi=true,width_km=true,area_mi2=true,area_km2=true, area_acre=true,area_ha=true,scale=true,population=true} local function cleanArgs(args) local clean = {} if type(args) == 'table' then for k, v in pairs(args) do if positiveNumericArgs[k] then v = v and mw.ustring.gsub(v,",","") -- clean out any commas v = tonumber(v) -- ensure argument is numeric if v and v <= 0 then -- if non-positive, ignore value v = nil end end clean[k] = v end end return clean end -- Module entry points function p._dim(args) args = cleanArgs(args) if args.dim then return args.dim end -- compute scale for geohack local scale = args.scale local dim if not scale then args.default_viewport = 0.2 -- when specifying a object dimension or type, assume output spans 20cm dim = convertDim(args) or geohackTypeToDim(args) args.units = 'km' scale = dim and geohackDimToScale(dim, args) end -- reset back to 10cm viewport for correct geohack dim output args.viewport_cm = 10 dim = scale and geohackScaleToDim(scale, args) return dim and tostring(math.floor(dim+0.5))..'km' end function p._scale(args) args = cleanArgs(args) return computeScale(args) end function p._zoom(args) args = cleanArgs(args) args.viewport_px = args.viewport_px or 200 --- viewport for Kartographer is 200px high local scale = computeScale(args) if scale then local latitude = tonumber(args.latitude) latitude = latitude and (latitude > 70 and 70 or latitude < -70 and -70 or latitude) local zoom = geohackScaleToMapZoom(scale,latitude) return zoom and math.floor(zoom) end end -- Template entry points function p.dim(frame) return p._dim(getArgs(frame)) or '' end function p.scale(frame) return p._scale(getArgs(frame)) or '' end function p.zoom(frame) return p._zoom(getArgs(frame)) or '' end return p jy5fyn8gcmhd8ajqw0ljt5qgmzyo4hz 0 94891 371242 2026-04-13T13:08:02Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{معلومات ڄاڻخانو شخصيت | نالو = سوفيٿس | ٻيو نالو = Sopeithes / Sophytes | دور = چوٿين صدي قبل مسيح | علائقو = پنجاب (قديم هندستاني-يوناني حدون) | تعلق = سڪندر اعظم جو همعصر }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزين... 371242 wikitext text/x-wiki {{معلومات ڄاڻخانو شخصيت | نالو = سوفيٿس | ٻيو نالو = Sopeithes / Sophytes | دور = چوٿين صدي قبل مسيح | علائقو = پنجاب (قديم هندستاني-يوناني حدون) | تعلق = سڪندر اعظم جو همعصر }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{ويب حوالو | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | عنوان = سوفيٿس جي بادشاهي جو دائرو ڇا ڀيرا تائين پکڙيل هو؟ | ويب سائيٽ = makedonia-alexandros.blogspot.com | ٻولي = انگريزي | حاصل ڪيل تاريخ = 13 اپريل 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{مکيه|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == lhel133n4l7zxo7x89ibw3d653zn3z6 371245 371242 2026-04-13T13:18:20Z Intisar Ali 8681 371245 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سوفيٿس | other_name= Sopeithes / Sophytes | period = چوٿين صدي قبل مسيح | area = پنجاب (قديم هندستاني-يوناني حدون) | تعلق = سڪندر اعظم جو همعصر }} {{Infobox royalty |name = سوفيٽس | title =Sophytes {{clear}} Sopeithes |image = |succession = |predecessor = |successor = |regent = سڪندر اعظم جو همعصر |reign =چوٿين صدي قبل مسيح ۾ پنجاب جي علائقي ۾ (قديم هندستاني-يوناني حدون) |spouses = |issue = |full name = |house = |dynasty = |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |religion = }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{ويب حوالو | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | عنوان = سوفيٿس جي بادشاهي جو دائرو ڇا ڀيرا تائين پکڙيل هو؟ | ويب سائيٽ = makedonia-alexandros.blogspot.com | ٻولي = انگريزي | حاصل ڪيل تاريخ = 13 اپريل 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{مکيه|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == apnpk19x9vxiy5n31nkc6i9c8bggc8h 371246 371245 2026-04-13T13:18:48Z Intisar Ali 8681 /* تاريخي پسمنظر */ 371246 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سوفيٿس | other_name= Sopeithes / Sophytes | period = چوٿين صدي قبل مسيح | area = پنجاب (قديم هندستاني-يوناني حدون) | تعلق = سڪندر اعظم جو همعصر }} {{Infobox royalty |name = سوفيٽس | title =Sophytes {{clear}} Sopeithes |image = |succession = |predecessor = |successor = |regent = سڪندر اعظم جو همعصر |reign =چوٿين صدي قبل مسيح ۾ پنجاب جي علائقي ۾ (قديم هندستاني-يوناني حدون) |spouses = |issue = |full name = |house = |dynasty = |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |religion = }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{ويب حوالو | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | عنوان = سوفيٿس جي بادشاهي جو دائرو ڇا ڀيرا تائين پکڙيل هو؟ | ويب سائيٽ = makedonia-alexandros.blogspot.com | ٻولي = انگريزي | حاصل ڪيل تاريخ = 13 اپريل 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == dcgruemdkavybzp5w4mib4v54d0tld8 371247 371246 2026-04-13T13:20:05Z Intisar Ali 8681 371247 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = سوفيٿس | title =Sophytes {{clear}} Sopeithes |image = |succession = |predecessor = |successor = |regent = سڪندر اعظم جو همعصر |reign =چوٿين صدي قبل مسيح ۾ پنجاب جي علائقي ۾ (قديم هندستاني-يوناني حدون) |spouses = |issue = |full name = |house = |dynasty = |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |religion = }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{ويب حوالو | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | عنوان = سوفيٿس جي بادشاهي جو دائرو ڇا ڀيرا تائين پکڙيل هو؟ | ويب سائيٽ = makedonia-alexandros.blogspot.com | ٻولي = انگريزي | حاصل ڪيل تاريخ = 13 اپريل 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == pdetglyb5tom9s1bk1qp4424018mu6v 371248 371247 2026-04-13T13:20:40Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سوفٽيس]] کي [[سوفيٿس]] ڏانھن چوريو 371247 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = سوفيٿس | title =Sophytes {{clear}} Sopeithes |image = |succession = |predecessor = |successor = |regent = سڪندر اعظم جو همعصر |reign =چوٿين صدي قبل مسيح ۾ پنجاب جي علائقي ۾ (قديم هندستاني-يوناني حدون) |spouses = |issue = |full name = |house = |dynasty = |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |religion = }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{ويب حوالو | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | عنوان = سوفيٿس جي بادشاهي جو دائرو ڇا ڀيرا تائين پکڙيل هو؟ | ويب سائيٽ = makedonia-alexandros.blogspot.com | ٻولي = انگريزي | حاصل ڪيل تاريخ = 13 اپريل 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == pdetglyb5tom9s1bk1qp4424018mu6v 371250 371248 2026-04-13T13:23:29Z Intisar Ali 8681 371250 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = سوفيٿس | title =Sophytes {{clear}} Sopeithes |image = |succession = |predecessor = |successor = |regent = سڪندر اعظم جو همعصر |reign =چوٿين صدي قبل مسيح ۾ پنجاب جي علائقي ۾ (قديم هندستاني-يوناني حدون) |spouses = |issue = |full name = |house = |dynasty = |father = |mother = |birth_name = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |religion = }} '''سوفيٿس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == 1q0pp78xl5b0yk1l54bmf4jtgci85fv 371251 371250 2026-04-13T13:39:50Z Intisar Ali 8681 371251 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'') چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == 50g741yuyga4b11iyeou86efyg0s3ib 371252 371251 2026-04-13T13:44:37Z Intisar Ali 8681 371252 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref> {{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == 9598c3qbmjh8n0j6c5um9rd0du3necb 371253 371252 2026-04-13T13:46:32Z Intisar Ali 8681 371253 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == odwi1cw6w5iki9o25t5pp02o72nxtr4 371254 371253 2026-04-13T13:51:13Z Intisar Ali 8681 371254 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == جاگرافيائي سڃاڻپ == سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == dew3s7jalmhjysh9g3sk70ucfr14la5 371255 371254 2026-04-13T13:51:48Z Intisar Ali 8681 371255 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == t5lsdw6s1jolps1a6g7t01z92pwnv31 371256 371255 2026-04-13T13:52:09Z Intisar Ali 8681 371256 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == higutw6xbdmztc8uhvhhpxwmpzg9zzo 371257 371256 2026-04-13T13:56:45Z Intisar Ali 8681 /* جاگرافيائي سڃاڻپ */ 371257 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == kdya0ffe7oxim7qcfonuf9567m62mh3 371258 371257 2026-04-13T13:59:38Z Intisar Ali 8681 /* سوفيٿس: ستراپ */ 371258 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> [[زمرو:قديم حڪمران]] [[زمرو:سڪندر اعظم سان لاڳاپيل شخصيتون]] == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == 5uatvonfl66ik3471g7dfa4evnm294l 371259 371258 2026-04-13T14:00:15Z Intisar Ali 8681 371259 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * شهر جا دروازا بند هئا * ديوارون خالي لڳي رهيون هيون جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: * هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو * سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو * سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: * وڏي مهمانيون ڪيون ويون * سڪندر کي تحفا ڏنا ويا * 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == iy069a09dgdyx2pn5ytjqn4qvfy4bte 371260 371259 2026-04-13T14:04:24Z Intisar Ali 8681 371260 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: * [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) * [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala) ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: * ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان * هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان * سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == gf7oudhvm2ev2lyvwmqkv40wfyf4l01 371261 371260 2026-04-13T14:05:58Z Intisar Ali 8681 /* تاريخي پسمنظر */ 371261 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) == حوالا == tg6le49zw0c0d43wxdonmz40u5or8t2 371262 371261 2026-04-13T14:07:42Z Intisar Ali 8681 371262 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) * ''نندن ۽ موريا جو دور''، نيلڪنتھا شاستري، موٽيلال بنارسيداس (1967) * ''قديم هندستان ۾ هلينزم''، گورانگا ناٿ بينرجي، منشيرام منوهارلال * ''هندستاني آثار قديمه سروي — مرڪزي دوآب ۽ گورکپور ۾ دورن جون رپورٽون (1874–75 ۽ 1875–76)''، اي. سي. ايل. ڪارلائل ۽ ميجر جنرل آرٿر ڪننگهم، ڪلڪتو: سرڪاري ڇپائي کاتي جو دفتر * ''علامتون: انهن جي لڏپلاڻ ۽ آفاقيت''، ڪائونٽ [[يوجين گوبلي ڊي الوييلا]]، ڊوور پبليڪيشنز * ''باختر ۽ هندستان ۾ يوناني''، سر ڊبليو. ڊبليو. ٽارن، ايرس پبلشرز * ''سيلوڪيڊ شخصيات ۽ جغرافيائي فهرست''، جان ڊي. گرينجر، برِل * ''گجگوڙ ڪندڙ زيوس: هلينستي باختر جي تشڪيل''، فرينڪ ايل. هولٽ، يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس == حوالا == l5pgth30daan0s0cfui95hmxrg0eoog 371263 371262 2026-04-13T14:08:42Z Intisar Ali 8681 371263 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == سڪي ۽ بعد وارو سوفيٿس == هڪ ٻيو حڪمران ''سوفيٽس / سوفيٿس'' نالي: * 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا * يوناني طرز جا سڪا هئا * شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) * ''نندن ۽ موريا جو دور''، نيلڪنتھا شاستري، موٽيلال بنارسيداس (1967) * ''قديم هندستان ۾ هلينزم''، گورانگا ناٿ بينرجي، منشيرام منوهارلال * ''هندستاني آثار قديمه سروي — مرڪزي دوآب ۽ گورکپور ۾ دورن جون رپورٽون (1874–75 ۽ 1875–76)''، اي. سي. ايل. ڪارلائل ۽ ميجر جنرل آرٿر ڪننگهم، ڪلڪتو: سرڪاري ڇپائي کاتي جو دفتر * ''علامتون: انهن جي لڏپلاڻ ۽ آفاقيت''، ڪائونٽ [[يوجين گوبلي ڊي الوييلا]]، ڊوور پبليڪيشنز * ''باختر ۽ هندستان ۾ يوناني''، سر ڊبليو. ڊبليو. ٽارن، ايرس پبلشرز * ''سيلوڪيڊ شخصيات ۽ جغرافيائي فهرست''، جان ڊي. گرينجر، برِل * ''گجگوڙ ڪندڙ زيوس: هلينستي باختر جي تشڪيل''، فرينڪ ايل. هولٽ، يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس ==وڌيڪ پڙھو== * {{cite journal |last1=Härtel |first1=Stefan |title=Thoughts on the Iconography of the Sophytos Coinage |journal=DABIR |date=2024 |volume=10 |issue=2 |pages=162–174 |doi=10.1163/29497833-20230008|url=https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/44061 |doi-access=free }} == حوالا == i5ig0kbzab4l0txnmng9o5557vuj87v 371264 371263 2026-04-13T14:10:38Z Intisar Ali 8681 371264 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوبهوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) * ''نندن ۽ موريا جو دور''، نيلڪنتھا شاستري، موٽيلال بنارسيداس (1967) * ''قديم هندستان ۾ هلينزم''، گورانگا ناٿ بينرجي، منشيرام منوهارلال * ''هندستاني آثار قديمه سروي — مرڪزي دوآب ۽ گورکپور ۾ دورن جون رپورٽون (1874–75 ۽ 1875–76)''، اي. سي. ايل. ڪارلائل ۽ ميجر جنرل آرٿر ڪننگهم، ڪلڪتو: سرڪاري ڇپائي کاتي جو دفتر * ''علامتون: انهن جي لڏپلاڻ ۽ آفاقيت''، ڪائونٽ [[يوجين گوبلي ڊي الوييلا]]، ڊوور پبليڪيشنز * ''باختر ۽ هندستان ۾ يوناني''، سر ڊبليو. ڊبليو. ٽارن، ايرس پبلشرز * ''سيلوڪيڊ شخصيات ۽ جغرافيائي فهرست''، جان ڊي. گرينجر، برِل * ''گجگوڙ ڪندڙ زيوس: هلينستي باختر جي تشڪيل''، فرينڪ ايل. هولٽ، يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس ==وڌيڪ پڙھو== * {{cite journal |last1=Härtel |first1=Stefan |title=Thoughts on the Iconography of the Sophytos Coinage |journal=DABIR |date=2024 |volume=10 |issue=2 |pages=162–174 |doi=10.1163/29497833-20230008|url=https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/44061 |doi-access=free }} == حوالا == kla0sp9tvrmkpemzze4ra8ygddx5csk 371265 371264 2026-04-13T14:12:32Z Intisar Ali 8681 371265 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوڀوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> ان 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا جيڪي يوناني طرز جا سڪا هئا. شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: * جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي * ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو * شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) * ''نندن ۽ موريا جو دور''، نيلڪنتھا شاستري، موٽيلال بنارسيداس (1967) * ''قديم هندستان ۾ هلينزم''، گورانگا ناٿ بينرجي، منشيرام منوهارلال * ''هندستاني آثار قديمه سروي — مرڪزي دوآب ۽ گورکپور ۾ دورن جون رپورٽون (1874–75 ۽ 1875–76)''، اي. سي. ايل. ڪارلائل ۽ ميجر جنرل آرٿر ڪننگهم، ڪلڪتو: سرڪاري ڇپائي کاتي جو دفتر * ''علامتون: انهن جي لڏپلاڻ ۽ آفاقيت''، ڪائونٽ [[يوجين گوبلي ڊي الوييلا]]، ڊوور پبليڪيشنز * ''باختر ۽ هندستان ۾ يوناني''، سر ڊبليو. ڊبليو. ٽارن، ايرس پبلشرز * ''سيلوڪيڊ شخصيات ۽ جغرافيائي فهرست''، جان ڊي. گرينجر، برِل * ''گجگوڙ ڪندڙ زيوس: هلينستي باختر جي تشڪيل''، فرينڪ ايل. هولٽ، يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس ==وڌيڪ پڙھو== * {{cite journal |last1=Härtel |first1=Stefan |title=Thoughts on the Iconography of the Sophytos Coinage |journal=DABIR |date=2024 |volume=10 |issue=2 |pages=162–174 |doi=10.1163/29497833-20230008|url=https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/44061 |doi-access=free }} == حوالا == e4jk73chr874sbqqwip6ve0ok3yjjle 371266 371265 2026-04-13T14:13:20Z Intisar Ali 8681 371266 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: * برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو ڀيرا: * جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي * قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن * ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوڀوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> ان 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا جيڪي يوناني طرز جا سڪا هئا. شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي؛ ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو؛ ۽ شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون. اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) * ''نندن ۽ موريا جو دور''، نيلڪنتھا شاستري، موٽيلال بنارسيداس (1967) * ''قديم هندستان ۾ هلينزم''، گورانگا ناٿ بينرجي، منشيرام منوهارلال * ''هندستاني آثار قديمه سروي — مرڪزي دوآب ۽ گورکپور ۾ دورن جون رپورٽون (1874–75 ۽ 1875–76)''، اي. سي. ايل. ڪارلائل ۽ ميجر جنرل آرٿر ڪننگهم، ڪلڪتو: سرڪاري ڇپائي کاتي جو دفتر * ''علامتون: انهن جي لڏپلاڻ ۽ آفاقيت''، ڪائونٽ [[يوجين گوبلي ڊي الوييلا]]، ڊوور پبليڪيشنز * ''باختر ۽ هندستان ۾ يوناني''، سر ڊبليو. ڊبليو. ٽارن، ايرس پبلشرز * ''سيلوڪيڊ شخصيات ۽ جغرافيائي فهرست''، جان ڊي. گرينجر، برِل * ''گجگوڙ ڪندڙ زيوس: هلينستي باختر جي تشڪيل''، فرينڪ ايل. هولٽ، يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس ==وڌيڪ پڙھو== * {{cite journal |last1=Härtel |first1=Stefan |title=Thoughts on the Iconography of the Sophytos Coinage |journal=DABIR |date=2024 |volume=10 |issue=2 |pages=162–174 |doi=10.1163/29497833-20230008|url=https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/44061 |doi-access=free }} == حوالا == e699dsa5o27qyimchthior2urisa140 371267 371266 2026-04-13T14:16:11Z Intisar Ali 8681 371267 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوفيٿس<br />سوفيٽس<br /> ΣΩΦΥΤΟΥ <br />Sophytes {{clear}} Sopeithes | title = حڪمران يا ستراپ | image = [[File:Sophytes hemidrachm.jpg|300px]] | caption = سوفيٿس جو سڪو.<br />'''سامهون:''' سوفيٽس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان.<br />'''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس جو". | reign = لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = }} '''سوفيٿس''' يا '''سوفيٽس''' (يوناني: ''Sopeithes''، پڻ ''Sophytes'')<ref name=" Rapson1955">{{citation|last=Rapson|first=Edward James|title=The Cambridge History of India, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=gYg8AAAAIAAJ&pg=PR23|year=1955|publisher=CUP Archive|pages=23–|id=GGKEY:FP2CEFT2WJH}}</ref> هڪ بادشاهه جو نالو هو، جيڪو [[بيڪٽريا]] (باختر) يا اتر-اولھ هندستاني برصغير ۾ [[سڪندر اعظم]] جي حملي واري دور ۾ حڪمراني ڪندو هو۔ سوفيٿس سڪندر اعظم اڳيان هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ڏني وئي۔ امڪان آهي ته هڪ ٻيو سوفيٿس يا سوفيٽس، جيڪو [[ستراپ]] طور اوڀر وارن علائقن ۾ مقرر هو، جيڪي [[سڪندر اعظم]] فتح ڪيا هئا، لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح ۾ يوناني طرز جا پنهنجا سڪا جاري ڪيا۔<ref>{{cite book |last1=Holt |first1=Frank Lee |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia |date=1988 |publisher=Brill Archive |isbn=9004086129 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA96 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA127 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Frye |first1=Richard Nelson |title=The History of Ancient Iran |date=1984 |publisher=C.H.Beck |isbn=9783406093975 |page=163 |url=https://books.google.com/books?id=0y1jeSqbHLwC&pg=PA163 |language=en}}</ref> [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] ۽ ڪجهه ٻين محققن انهن ٻنهي کي هڪ ئي شخص سمجهيو آهي۔<ref name="Rapson1955"/><ref>{{cite book |last1=Sastri |first1=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta |title=Age of the Nandas and Mauryas |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804661 |pages=126–127 |url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&pg=PA126 |language=en}}</ref> چوٿين صدي قبل مسيح جو هڪ مقامي بادشاهه هو، جيڪو سڪندر اعظم (اليگزينڊر) جي هندستاني مهم دوران ذڪر ۾ اچي ٿو۔ سندس علائقو جديد پاڪستان جي پنجاب واري حصي، خاص طور جهلم (قديم ''هائيڊاسپس'') ۽ بياس (قديم ''هايفاسس'') ندين جي وچ ۾ واقع هو.<ref name="SopeithesBhera">{{Cite web | url = https://makedonia-alexandros.blogspot.com/2019/09/the-realm-of-king-sopeithes-included.html?m=1 | title = The realm of King Sopeithes included modern Bhera? | website = makedonia-alexandros.blogspot.com | language = en | access-date = 13 April 2026 }}</ref> == سوفيٿس: پنجاب جو حڪمران == '''سوفيٽس''' کي قديم يوناني ذريعن ۾ [[بيڪٽريا]] ۽ پنجاب واري علائقي جو حڪمران بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو [[راوي درياھ]] (قديم: هائيڊروٽس) ۽ [[بياس درياهه]] (قديم: هائيفاسس) جي وچ واري علائقي، خاص طور [[سالٽ رينج]] ۾ حڪومت ڪندو هو۔ هن [[سڪندر اعظم]] اڳيان سرِ تسليم خم ڪيو، جنهن سبب کيس پنهنجي بادشاهي برقرار رکڻ جي اجازت ملي۔<ref name="Heckel">Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire, Waldemar Heckel John Wiley & Sons, 2008, p.267 [https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&pg=PT267]</ref> سوفيٽس سڪندر اعظم کي چار ڀارتي شڪاري ڪتن جي هڪ شاندار نمائش پيش ڪئي، جيڪي هڪ شينهن سان وڙهندا هئا۔<ref name="Heckel"/><ref name="Rapson"></ref> [[ڊيوڊورس سڪولس]] جي ڪتاب ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]'' (Bibliotheca historica) ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته سڪندر اعظم جي مهم دوران سوفيٿس [[سنڌو درياھ]] جي علائقي ۾ حڪمران هو۔ [[ڪوئنٽس ڪرٽيس روفس|ڪرٽيس]] پڻ سوفيٽس ۽ سڪندر جي ملاقات جو تفصيلي احوال ڏنو آهي۔ {{Blockquote| "ان کان پوءِ هن سوفيٿس جي حڪومت هيٺ ايندڙ شهرن تي مهم هلائي۔ اهي شهر نهايت سٺي نموني سان منظم هئا۔ هن رياست جا سڀ ڪم سٺي شهرت حاصل ڪرڻ لاءِ ترتيب ڏنل هئا، ۽ حسن کي هر شيءِ کان وڌيڪ اهميت ڏني ويندي هئي۔ (...) سندن بادشاهه سوفيٽس نهايت خوبصورت ۽ ٻين کان وڌيڪ ڊگهو هو، جنهن جي قد چار هٿن کان وڌيڪ هئي۔ هو پنهنجي گادي واري شهر مان نڪري آيو ۽ پاڻ ۽ پنهنجي بادشاهي سڪندر حوالي ڪئي، پر فاتح جي مهرباني سان ٻيهر حاصل ڪري ورتي۔ سوفيٽس وڏي سخاوت سان سڄي فوج جي ڪيترن ئي ڏينهن تائين مهمان نوازي ڪئي۔" — ''[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]]''، ڪتاب 17<ref>[[ببليوٿيڪا هسٽوريڪا]] ڪتاب 17 [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/17E*.html]</ref> }} سوفيٿس جو ذڪر [[ڊيوڊورس سڪولس]] (XVII.91–92)، ڪرٽيس (IX.1.24–35) ۽ [[آريان]] (VI.3) ۾ پڻ ملي ٿو۔ === جاگرافيائي سڃاڻپ === سوفيٿس جي شهر جي صحيح سڃاڻپ بحث هيٺ آهي، پر: برطانوي آثار قديمه ماهر [[اليگزينڊر ڪننگهم]] (Alexander Cunningham) مطابق → اهو شهر موجوده [[ڀيرا]] (Bhera) ٿي سگهي ٿو. ڀيرا: جهلم درياهه جي ويجهو واقع آهي؛ قديم دور جا آثار (اچيميني، يوناني، موريا) مليا آهن؛ ۽ ''بارريان ٽڪرين'' (Barrian mounds) مان کوٽايون ٿيون آهن == سوفيٿس: ستراپ == [[Image:EasternSatrapsAfterAlexander.jpg|thumb|سوفيٿس شايد [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۾ مقرر ٿيو هجي يا ڪنهن پاڙيسري علائقي تي حڪومت ڪئي هجي۔]] ممڪن آهي ته هڪ ٻيو سوفيٽس پنهنجي وڏي تعداد ۾ ملندڙ يوناني طرز جي سڪن جي ڪري سڃاتو وڃي، جيڪي لڳ ڀڳ 300 قبل مسيح جا آهن۔ هن بابت ٿوري معلومات موجود آهي ۽ ڪيترائي امڪان پيش ڪيا ويا آهن: سوفيٽس شايد هڪ هلينستي [[ستراپ]] هو، جنهن [[ستاسانور]] جي جاءِ تي [[باختر]] ۽ [[سوغديانا]] ۾ حڪومت سنڀالي، يا ڪنهن پاڙيسري علائقي ۾ حڪمران رهيو؛<ref name="Holt">Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia, Frank Lee Holt, Brill Archive, 1988, p.97 [https://books.google.com/books?id=VSA4AAAAIAAJ&pg=PA97]</ref> اهو پڻ ممڪن آهي ته هو [[اراڪوشيا]] جو [[ستراپ]] هو۔<ref name=":0">{{Cite book |last=Sartre |first=Maurice |title=Histoires Grecques: Snapshots from Antiquity |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=9780674032125 |pages=195 |translator-last=Porter |translator-first=Catherine |quote="Moreover, it is probable that the very Greek-looking coinage of a certain Sophytos, which for a long time was attributed to some satrap serving in the north of the Hindu Kush—that is, under Seleucid suzerainty—should be attributed instead to an Indian satrap (the name Sophytos itself is fully Indian with a Greek inflection) who governed Arachosia for the Mauryas."}}</ref> سوفيٿس يا سوفيٽس جا سڪا، جيڪي نهايت نفيس ۽ رسمي يوناني طرز جا آهن، عام طور [[باختر]] سان منسوب ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي ورڇ واري علائقي ۽ سڪن جي بناوٽ مان اهو ظاهر ٿئي ٿو۔ انهن سڪن تي [[اٿينا]] جي تصوير ۽ پٺئين پاسي اُلو ۽ عقاب جا نشان ملن ٿا، جيڪي واضح طور تي [[اٽڪ]] سڪن جي روايت ۽ اڳين باخترين بي نالي سڪن جي تسلسل کي ظاهر ڪن ٿا۔<ref name="Holt"/> سوفيٿس جا سڪا عام طور 305 کان 294 قبل مسيح جي وچ واري دور سان تعلق رکن ٿا۔<ref>{{Cite web | title=Baktria, Kings, Sophytes - Ancient Greek Coins - WildWinds.com | url=http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/kings/sophytes/ | access-date=2024-12-24 | website=www.wildwinds.com}}</ref> اهو پڻ امڪان آهي ته سوفيٽس [[موريا سلطنت]] جي طرفان [[اراڪوشيا]] جو ستراپ هو، جنهن [[سيبيرٽيوس]] جي جاءِ ورتي، جڏهن [[سيلوڪوس پهريون]] [[سيلوڪوسي–موريا جنگ]] (305–303 قبل مسيح) کان پوءِ اراڪوشيا جو علائقو [[چندرگپت موريا]] حوالي ڪيو۔<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Bernard |first1=Paul |last2=Pinault |first2=Georges-Jean |last3=Rougemont |first3=Georges |title=Deux nouvelles inscriptions grecques de l'Asie centrale |journal=Journal des Savants |date=2004 |volume=2 |issue=1 |pages=301 ff |doi=10.3406/jds.2004.1686 |url=https://www.persee.fr/doc/jds_0021-8103_2004_num_2_1_1686}}</ref> <gallery widths="150px" heights="75px" perrow="4"> File:Attic drachm Athena type Middle East 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ اوڀر، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|باختر مان اٿينين اُلو جي نقل، شايد سوفيٿس جي دور سان لاڳاپيل۔ File:Attic drachm Athena type Central Asia 4th century BCE.jpg|اٽڪ دراخما، اٿينا جو قسم، وچ ايشيا، چوٿين صدي قبل مسيح — سوفيٿس جي سڪن جو اڳواڻو نمونو۔ File:Sophytes CHI.jpg|سوفيٿس جو سڪو، جيڪو واضح طور اڳين اٽڪ سڪن مان متاثر ٿيل آهي۔<ref name="Holt"/> </gallery> == نسلي سڃاڻپ == [[File:Whitehead Coins of the Punjab Museum Plate IX Sophites.jpg|thumb|300px|سوفيٿس جو سڪو۔ '''سامهون:''' سوفيٿس جو چهرو، ٽائيٽ هيلمٽ ۽ گلن جي هار سان۔ '''پٺيان:''' مرغي ساڄي پاسي بيٺل، [[ڪڊيوس]] سان، ۽ يوناني لکت: ΣΩΦΥΤΟΥ "سوفيٿس".]] '''سوفيٿس''' نالو يوناني اصل جو ناهي۔<ref name="Mair">The Muse at Play: Riddles and Wordplay in Greek and Latin Poetry, Jan Kwapisz, David Petrain, Mikolaj Szymanski, Walter de Gruyter, 2013, p.284-287 [https://books.google.com/books?id=G1qXOcPy-dYC&pg=PA284]</ref> محققن، جن ۾ [[سلوان ليوي]] شامل آهي، [[پانيني]] جي بنياد تي اهو تجويز ڪيو آهي ته سوفيٿس جو نالو '''سوڀوتي''' سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، پر ان بابت ڪو حتمي ثبوت موجود ناهي۔ اهو به واضح ناهي ته هي بادشاهه سوفيٿس اهوئي آهي جيڪو اتر-اولھ هندستاني برصغير مان ملندڙ سڪن تي لکيل آهي، يا ڪو بعد وارو حڪمران هو جيڪو [[باختر]] ۾ قائم ٿيو۔ [[ايڊورڊ جيمز ريپسن|ريپسن]] جو خيال آهي ته اهي ٻئي هڪ ئي شخص هئا۔<ref name="Rapson">Ancient India: From the Earliest Times to the First Century AD, E. J. Rapson Cambridge University Press, 2011, p.152 [https://books.google.com/books?id=AKn3p64hGycC&pg=PA152]</ref> سوفيٿس جي اصل بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي ڀارتي اصل ۽ ٻئي پاسي يوناني اصل جو امڪان پيش ڪيو ويو آهي۔ [[اليگزينڊر ڪننگهم]] کيس "سنگالا" جي ڀارتي بادشاهه [[فوبناتھ]] سان سڃاڻي ٿو (ڪجهه پڙهڻن ۾ هن کي "ساڪا شهر" پڻ چيو ويو آهي)، جڏهن ته [[اي. سي. ايل. ڪارلائل]] کيس انهيءَ بادشاهه جي پٽ [[سوويگ]] سان ڳنڍي ٿو، جيڪو وڌيڪ ممڪن لڳي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ فوبناتھ کي ذاتي نالي بدران هڪ شاهي لقب سمجهيو وڃي ٿو؛ اهڙي طرح سوفيٿس کي شايد [[مدر]] نسل جو، [[ساڪا]] يا [[ايراني قومون|ايراني]] نسل سان لاڳاپيل قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ ڪننگهم جو خيال آهي ته "سوبي" ۽ "ڪٿائي" سندس رعيت هئا، جن کي هو توراني نسل جو سمجهي ٿو، يعني اهي ساڪا يا [[هند-سڪٿين]] سان لاڳاپيل هئا۔ "سنگالا" بعد ۾ [[هند-يوناني]] حڪمران [[مينيندر پهريون]] جي راڄڌاني بڻيو، جتي ڪيترن ئي نسلن تائين سندس سلطنت قائم رهي۔ مينيندر پاڻ به اهڙا سڪا جاري ڪيا، جن جي پٺيان ساڳي قسم جا نشان هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سندس خاندان پراڻن حڪمرانن جي ٽڪساڻي نظام کي ورثي ۾ ورتو۔ ٻئي طرف، [[جان ڊي. گرينجر]] سوفيٿس کي يوناني حڪمران قرار ڏئي ٿو، جڏهن ته [[فرينڪ ايل. هولٽ]] اهو خيال پيش ڪري ٿو ته هو هڪ ڀاڙي جي فوج جو اڳواڻ هو، جنهن پنهنجي فوج جي ضرورتن لاءِ سڪا جاري ڪيا۔ سندس سڪن جي بناوٽ جي بنياد تي، اهو پڻ ممڪن آهي ته هو هڪ مقامي عملدار هو، جنهن کي [[سيلوڪوس پهريون]] طرفان ان علائقي تي قبضي کان پوءِ مقرر يا ٻيهر بحال ڪيو ويو۔ هڪ ٻيو سوفيٿس پڻ [[قنڌار سوفيٿس لکت]] مان معلوم ٿئي ٿو، جيڪو شايد هن سوفيٿس سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي۔<ref name="Sartre">[https://books.google.com/books?id=y2FU_PS03MQC&pg=PT183 Histoires grecques, Maurice Sartre, Le Seuil]</ref> ان 315–305 ق.م جي وچ ۾ سڪا جاري ڪيا جيڪي يوناني طرز جا سڪا هئا. شايد [[سيلوڪوس پهريون]] (Seleucus I) جو ستراپ هو == تاريخي پسمنظر == {{main|سڪندر اعظم جي هندستاني مهم}} جڏهن سڪندر اعظم (اليگزينڊر) ''هايفاسس درياهه'' (اڄ جو بياس) تائين پهتو ۽ پنهنجي فوج جي بغاوت سبب اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو، تڏهن هن واپس موٽڻ جو فيصلو ڪيو۔ هن ''هائيڊاسپس درياهه'' (اڄ جو جهلم) وٽ ٻه شهر قائم ڪيا<ref name="SopeithesBhera"></ref>: [[اليگزينڊريا نيڪايا]] (Alexandria Nicaea) ۽ [[اليگزينڊريا بوسيفالا]] (Alexandria Bucephala). ان کان پوءِ هن پنهنجي فوج کي ٽن حصن ۾ ورهايو: ڪراٽرَس (Craterus) – ساڄي ڪناري سان؛ هيفيستين (Hephaistion) – کاٻي ڪناري سان؛ سڪندر پاڻ – ٻيڙين وسيلي درياهه رستي. قديم مورخ [[آريان]] (Arrian) مطابق ٻنهي جنرلن کي حڪم ڏنو ويو ته هو تيزيءَ سان سوفيٿس جي درٻار ڏانهن وڌن۔ == سوفيٿس سان ملاقات == قديم يوناني ذريعن (آريان، ڊائوڊورس، ڪرٽيس روفس) مطابق سڪندر جڏهن سوفيٿس جي شهر وٽ پهتو، ته<ref name="SopeithesBhera"></ref>:شهر جا دروازا بند هئا ۽ ديوارون خالي لڳي رهيون هيون. جلد ئي دروازا کوليا ويا ۽ سوفيٿس پنهنجي ٻن پٽن سان گڏ اڳتي آيو۔ سوفيٿس جي باري ۾ بيان ملي ٿو ته: هو ڊگهو ۽ شاندار شخص هو. سون، جامني ڪپڙن ۽ جواهرن سان سينگاريل هو. سندس هٿ ۾ سون جو عصا هو. هن سڪندر کي پنهنجي بادشاهي سونپي، جنهن کان پوءِ سڪندر کيس ٻيهر بادشاهه طور بحال ڪيو۔ ان کان پوءِ: ھن وڏيون مهمانيون ڪيون ويون ۽ سڪندر کي تحفا ڏنا ويا. 150 شڪار جا ڪتا تحفي طور پيش ڪيا ويا. === سڪندري جائزو === [[اسٽرابو]] جي مطابق، [[سڪندر اعظم]] طرفان سوفيٿس کان فتح ڪيل علائقي ۾ هڪ معدني سروي [[گورگس]] نالي اليگزينڊري کاڻن جي انجنيئر طرفان ڪئي وئي، جنهن مان ظاهر ٿيو ته ان علائقي ۾ سون ۽ چاندي جا وڏا ذخيرا موجود هئا۔ هن مشاهدي مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته سوفيٿس جي دور ۾ رهندڙ ماڻهن وٽ معدنيات ڪڍڻ جي ٽيڪنالاجيءَ ۾ مهارت گهٽ هئي۔<ref>[https://books.google.com/books?id=NR4Wn9VU8vkC&dq=gorgus+sophytes&pg=PT142 Who's Who in the Age of Alexander the Great] by Waldemar Heckel {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} </ref> == سماجي ۽ اخلاقي نظام == يوناني ذريعن موجب سوفيٿس جي سلطنت ۾: جسماني حسن ۽ طاقت کي وڏي اهميت ڏني ويندي هئي؛ ڪمزور يا بيمار ٻارن کي جيئرو نه رکيو ويندو هو؛ ۽ شاديون خوبصورت ۽ طاقتور نسل پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيون وينديون هيون. اهي روايتون قديم يوناني مصنفن جي بيانن تي ٻڌل آهن، جن کي ڪجهه مؤرخ مبالغو به سمجهن ٿا۔<ref name="SopeithesBhera"></ref> == تاريخي ذريعا == سوفيٿس بابت معلومات بنيادي طور تي قديم يوناني مورخن کان ملي ٿي: * آريان (Arrian) * ڊائوڊورس سڪولس (Diodorus Siculus) * ڪرٽيس روفس (Curtius Rufus) * ''نندن ۽ موريا جو دور''، نيلڪنتھا شاستري، موٽيلال بنارسيداس (1967) * ''قديم هندستان ۾ هلينزم''، گورانگا ناٿ بينرجي، منشيرام منوهارلال * ''هندستاني آثار قديمه سروي — مرڪزي دوآب ۽ گورکپور ۾ دورن جون رپورٽون (1874–75 ۽ 1875–76)''، اي. سي. ايل. ڪارلائل ۽ ميجر جنرل آرٿر ڪننگهم، ڪلڪتو: سرڪاري ڇپائي کاتي جو دفتر * ''علامتون: انهن جي لڏپلاڻ ۽ آفاقيت''، ڪائونٽ [[يوجين گوبلي ڊي الوييلا]]، ڊوور پبليڪيشنز * ''باختر ۽ هندستان ۾ يوناني''، سر ڊبليو. ڊبليو. ٽارن، ايرس پبلشرز * ''سيلوڪيڊ شخصيات ۽ جغرافيائي فهرست''، جان ڊي. گرينجر، برِل * ''گجگوڙ ڪندڙ زيوس: هلينستي باختر جي تشڪيل''، فرينڪ ايل. هولٽ، يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس ==وڌيڪ پڙھو== * {{cite journal |last1=Härtel |first1=Stefan |title=Thoughts on the Iconography of the Sophytos Coinage |journal=DABIR |date=2024 |volume=10 |issue=2 |pages=162–174 |doi=10.1163/29497833-20230008|url=https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/44061 |doi-access=free }} == حوالا == 6g7uczf6ga34ya90k8kqq3n9o7qzuvl 0 94892 371249 2026-04-13T13:20:40Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سوفٽيس]] کي [[سوفيٿس]] ڏانھن چوريو 371249 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سوفيٿس]] lvhegqgtnb1hw19vvc15l30sfcdo7o0 10 94893 371272 2026-04-13T14:46:09Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Sidebar person | template = Alexander the Great series | person = سڪندر اعظم | portrait = Alexander the Great Ny Carlsberg Glyptotek IN574 n1.jpg | background_color = #66023C | font_color = #ffffff | seal = Vergina Sun WIPO.svg | contents = * [[سڪندر اعظم#شروعاتي زندگي|شروعاتي زندگي]] * [[ارسطو#زندگي|تعليم]] * [[سڪندر اعظم جا ذاتي لاڳاپا|ذاتي لاڳاپا]] ---- {{bold div|شروعاتي... 371272 wikitext text/x-wiki {{Sidebar person | template = Alexander the Great series | person = سڪندر اعظم | portrait = Alexander the Great Ny Carlsberg Glyptotek IN574 n1.jpg | background_color = #66023C | font_color = #ffffff | seal = Vergina Sun WIPO.svg | contents = * [[سڪندر اعظم#شروعاتي زندگي|شروعاتي زندگي]] * [[ارسطو#زندگي|تعليم]] * [[سڪندر اعظم جا ذاتي لاڳاپا|ذاتي لاڳاپا]] ---- {{bold div|شروعاتي حڪومت}} * [[سڪندر اعظم#اقتدار جي مضبوطي|اقتدار جي مضبوطي]] * [[سڪندر جي بالڪان مهم|بالڪان مهم]] ** [[پيليئم جو گهيرو|پيليئم]] ** [[ٿيبيس جي جنگ|ٿيبيس]] ---- {{bold div|فارسي سلطنت جي فتح}} * [[سڪندر اعظم جون جنگيون#ايشيا صغير|ايشيا صغير]] ** [[گرينيڪس جي جنگ|گرينيڪس]] ** [[هاليڪارناسس جو گهيرو|هاليڪارناسس]] * [[سڪندر اعظم جون جنگيون#شام|شام]] ** [[ايسس جي جنگ|ايسس]] ** [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|صور]] * [[سڪندر اعظم جون جنگيون#مصر|مصر]] ** [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)|غزا]] * [[سڪندر اعظم جون جنگيون#ميسوپوٽيميا|ميسوپوٽيميا]] ** [[گاگاميلا جي جنگ|گاگاميلا]] * [[فارس (علائقو)|فارس]] ** [[فارسي در جي جنگ|فارسي در]] ** [[پرسپولس#تباهي|پرسپولس]] * [[باختر]] ** [[سائروپولس جو گهيرو|سائروپولس]] ** [[سوغدياني پهاڙي قلعو]] ---- {{bold div|هندستان ڏانهن مهم}} * [[سڪندر اعظم جي ڀارتي مهم|ڀارتي مهمون]] ** [[ڪوفين مهم|ڪوفين]] ** [[آورنوس]] ** [[هائيڊاسپس جي جنگ|هائيڊاسپس]] ** [[ماليائي مهم|ماليائي]] ---- {{bold div|وفات ۽ ورثو}} * [[سڪندر اعظم جي وفات|وفات]] * [[سڪندر اعظم جو مقبرو|مقبرو]] * [[هلينستي دور]] * [[سڪندر اعظم پاران قائم ڪيل شهرن جي فهرست|شهر]] * [[سڪندر اعظم جو بطليموسي پوڄا-سنڌو|پوڄا]] ---- {{bold div|ثقافتي اثر}} * [[ڏندڪٿائن ۾ سڪندر اعظم|ڏندڪٿائون]] ** ''[[سڪندر رومانس]]'' * [[سڪندر اعظم جي تاريخ نويسي|تاريخ نويسي]] ** [[اناباسس آف اليگزينڊر|''اناباسس'']] ** [[سڪندر اعظم جي ايشيا ڏانهن مهم جي تاريخوار ترتيب|تاريخوار ترتيب]] * [[سڪندر اعظم جون ثقافتي پيشڪشون|ثقافتي پيشڪشون]] ** [[سڪندر جا سڱ|سڱ]] ** [[قرآن ۾ سڪندر اعظم بابت نظريا|اسلامي دنيا]] }}<noinclude> {{Documentation}} [[زمرو:يونان جي سياسي اڳواڻن جا پاسي وارا سانچا]] [[زمرو:سڪندر اعظم|τ]] </noinclude> o2642xa429029pj9upa4e7w2c7a4pyg 10 94894 371285 2026-04-13T15:05:48Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Campaignbox |name=Campaigns of Alexander the Great |title=[[سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جون<br>مهمون]] |listclass = hlist |battles= ;[[سڪندر جي بالڪان مهم|بالڪان]] * [[سڪندر جي بالڪان مهم#ٿريس|هيمس جبل]] (335 ق.م.) * [[پيليون جو گهيرو|پيليون]] (335 ق.م.) * [[ٿيبيس جي جنگ|ٿيبيس]] (335 ق.م.) ;[[فارس]] * گرينيڪس جي جنگ|گران... 371285 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox |name=Campaigns of Alexander the Great |title=[[سڪندر اعظم جون جنگيون|سڪندر اعظم جون<br>مهمون]] |listclass = hlist |battles= ;[[سڪندر جي بالڪان مهم|بالڪان]] * [[سڪندر جي بالڪان مهم#ٿريس|هيمس جبل]] (335 ق.م.) * [[پيليون جو گهيرو|پيليون]] (335 ق.م.) * [[ٿيبيس جي جنگ|ٿيبيس]] (335 ق.م.) ;[[فارس]] * [[گرينيڪس جي جنگ|گرانيڪوس]] (334 ق.م.) * [[ميليتس جو گهيرو|ميليتوس]] (334 ق.م.) * [[هاليڪارناسس جو گهيرو|هاليڪارناسوس]] (334 ق.م.) * [[ايسس جي جنگ|ايسوس]] (333 ق.م.) * [[صور جو گهيرو (332 ق.م.)|ٽائروس]] (332 ق.م.) * [[غزا جو گهيرو (332 ق.م.)|غزا]] (332 ق.م.) * [[گاگاميلا جي جنگ|گاگاميلا]] (331 ق.م.) * [[اوڪسيان درّي جي جنگ|اوڪسيان درو]] (331 ق.م.) * [[فارسي در جي جنگ|فارسي در]] (330 ق.م.) * [[سائروپولس جو گهيرو|ڪائروپولس]] (329 ق.م.) * [[جڪسارٽس جي جنگ|جڪسارٽس]] (329 ق.م.) * [[اسپيتامينس|گابائي]] (328 ق.م.) * [[سوغدياني پهاڙي قلعو]] (327 ق.م.) ;[[سڪندر اعظم جي ڀارتي مهم|هندستاني برصغير]] * [[ڪوفين مهم|ڪوفين]] (327 ق.م.) * [[آورنوس]] (326 ق.م.) * [[هائيڊاسپس جي جنگ|هائيڊاسپس]] (326 ق.م.) * [[ماليائي مهم]] (326 ق.م.) }}<noinclude> [[زمرو:فارس مهمي سانچا|سڪندر اعظم جون مهمون]] [[زمرو:قديم يونان مهمي سانچا|سڪندر اعظم جون مهمون]] [[زمرو:سڪندر اعظم جون جنگيون|~]] </noinclude> n0vjqjncul3pbno0l5jsk6o80qi5x5e 10 94895 371296 2026-04-13T15:34:09Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{گهڻو-استعمال}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نق... 371296 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{گهڻو-استعمال}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ha3l03tvwb6t10ha3fzvifsej1vtyk4 371297 371296 2026-04-13T15:34:58Z Intisar Ali 8681 371297 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. 0l9okmrm9yw2klr166ayjmesekitv02 371298 371297 2026-04-13T15:43:56Z Intisar Ali 8681 371298 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} j59eiv3d5hsz775dnmw4wg2qnjn8j09 371299 371298 2026-04-13T15:47:14Z Intisar Ali 8681 371299 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} ===متن، شڪل ۽ خاڪائي لڪير جي اوپيسيٽي=== {{OSM Location map | coord={{coord|57.087|-4.702}} | float=right | zoom =6 | width = 200 | height = 200 | mark-coord={{coord|57.087|-4.702}} |mark-size=0 |label=گريٽ گلين |label-pos=top |label-size=16 |label-angle=-55 |label-offset-y=6 | label-color=#1659165A | mark-coord1={{coord|56.417|-6.102}} |mark-size1=0 |label1=اسڪاٽلينڊ |label-pos1=right |label-size1=26 |label-color1=soft grey,50 | mark-coord2={{coord|57.391|-5.890}} | mark-size2=30 | shape2=circle |shape-color2=orange,70 |shape-outline2=orange,11,35,dashed }} 2024 واري تبديليءَ کان پوءِ هاڻي ڪنهن به مقرر ڪيل رنگ جي اوپيسيٽي کي آسانيءَ سان مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ 'label-color' ۽ 'shape-color' لاءِ اها ٻي، ڪاما سان جدا ڪيل قيمت هوندي آهي۔ 'shape-outline' لاءِ اها ٽين شيءِ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي ترتيب هيئن آهي: رنگ جو نالو، لڪير جي ويڪر، اوپيسيٽي، اسلوب۔ مثال طور <code>shape-outline4=hard red,8,30,solid</code> شڪل جي چوڌاري 8px ٿلهي نيم شفاف ڳاڙهي خاڪائي لڪير شامل ڪندو۔ (ياد رهي ته اوپيسيٽي سيڪڙو ۾ ڏني ويندي آهي۔ تاريخي سببن جي ڪري اوپيسيٽي 0 ۽ 100 ٻئي مڪمل اڻشفاف رنگ ڏين ٿا۔ مڪمل شفافيت لاءِ 1 جي قيمت يا 'transparent' نالو استعمال ڪيو وڃي۔) *متبادل طور: <code>| label-color=#1659165A</code>. جيڪڏهن نالي وارن HTML رنگن بدران #hexvalues استعمال ڪيا وڃن ته به اوپيسيٽي مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ ان لاءِ opacity جي اضافي ٻن hex digits کي شامل ڪري 8-digit #value ٺاهيو ويندو آهي، جتي opacity digits 00 (اڻشفاف) کان FF (شفاف) تائين هوندا آهن۔ اڳ ۾ شڪلين جي چوڌاري 'Halo' خاصيتون ڏيڻ جو هڪ اختيار موجود هو۔ اهي تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون (جيڪڏهن ڪڏهن ٿينديون به هيون)، ۽ انهن لاءِ ڪيترين اضافي شڪلين جي ضرورت پوندي هئي، جنهن سبب وسيلا گهڻا استعمال ٿيندا۔ جڏهن گهڻا dots استعمال ٿين ٿا ته template جي سائيز اڳي ئي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، تنهنڪري halo parameter کي في الحال هٽايو ويو آهي۔ البت shape-outline اختيار ذريعي halo جهڙا ڪيترائي اثر اڃا به حاصل ڪري سگهجن ٿا۔ sywx9qex7rcyz98lo2g28ro6stvq18k 371300 371299 2026-04-13T15:49:30Z Intisar Ali 8681 371300 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} ===متن، شڪل ۽ خاڪائي لڪير جي اوپيسيٽي=== {{OSM Location map | coord={{coord|57.087|-4.702}} | float=right | zoom =6 | width = 200 | height = 200 | mark-coord={{coord|57.087|-4.702}} |mark-size=0 |label=گريٽ گلين |label-pos=top |label-size=16 |label-angle=-55 |label-offset-y=6 | label-color=#1659165A | mark-coord1={{coord|56.417|-6.102}} |mark-size1=0 |label1=اسڪاٽلينڊ |label-pos1=right |label-size1=26 |label-color1=soft grey,50 | mark-coord2={{coord|57.391|-5.890}} | mark-size2=30 | shape2=circle |shape-color2=orange,70 |shape-outline2=orange,11,35,dashed }} 2024 واري تبديليءَ کان پوءِ هاڻي ڪنهن به مقرر ڪيل رنگ جي اوپيسيٽي کي آسانيءَ سان مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ 'label-color' ۽ 'shape-color' لاءِ اها ٻي، ڪاما سان جدا ڪيل قيمت هوندي آهي۔ 'shape-outline' لاءِ اها ٽين شيءِ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي ترتيب هيئن آهي: رنگ جو نالو، لڪير جي ويڪر، اوپيسيٽي، اسلوب۔ مثال طور <code>shape-outline4=hard red,8,30,solid</code> شڪل جي چوڌاري 8px ٿلهي نيم شفاف ڳاڙهي خاڪائي لڪير شامل ڪندو۔ (ياد رهي ته اوپيسيٽي سيڪڙو ۾ ڏني ويندي آهي۔ تاريخي سببن جي ڪري اوپيسيٽي 0 ۽ 100 ٻئي مڪمل اڻشفاف رنگ ڏين ٿا۔ مڪمل شفافيت لاءِ 1 جي قيمت يا 'transparent' نالو استعمال ڪيو وڃي۔) *متبادل طور: <code>| label-color=#1659165A</code>. جيڪڏهن نالي وارن HTML رنگن بدران #hexvalues استعمال ڪيا وڃن ته به اوپيسيٽي مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ ان لاءِ opacity جي اضافي ٻن hex digits کي شامل ڪري 8-digit #value ٺاهيو ويندو آهي، جتي opacity digits 00 (اڻشفاف) کان FF (شفاف) تائين هوندا آهن۔ اڳ ۾ شڪلين جي چوڌاري 'Halo' خاصيتون ڏيڻ جو هڪ اختيار موجود هو۔ اهي تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون (جيڪڏهن ڪڏهن ٿينديون به هيون)، ۽ انهن لاءِ ڪيترين اضافي شڪلين جي ضرورت پوندي هئي، جنهن سبب وسيلا گهڻا استعمال ٿيندا۔ جڏهن گهڻا dots استعمال ٿين ٿا ته template جي سائيز اڳي ئي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، تنهنڪري halo parameter کي في الحال هٽايو ويو آهي۔ البت shape-outline اختيار ذريعي halo جهڙا ڪيترائي اثر اڃا به حاصل ڪري سگهجن ٿا۔ ===متني اثر=== ;گهڻ-سَٽَ وارو ليبل: جڏهن <code>label = </code> سان ڏنل ليبل جو متن هڪ ئي سٽ ۾ نه اچي سگهي، تڏهن هاڻي هر سٽ کي ^ واري نشاني استعمال ڪندي جيتريون ڀيرا گهرجي اوتريون ڀيرا ورهائي سگهجي ٿو۔ هي طريقو هاڻي پراڻن ۽ غيرمرغوب <code>labela = </code> ۽ <code>labelb = </code> جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔ جيڪڏهن اوهان کي پنهنجي ليبل ۾ حقيقي ^ ڏيکارڻو هجي ته <code>{{Tt|&amp;Hat;}}</code> entity استعمال ڪريو۔ ;بغير نشان جي ليبل: جيڪڏهن <code>mark-size=0</code> رکيو وڃي ته نتيجي ۾ هڪ اهڙو ليبل ٺهندو جيڪو بغير ڪنهن marker جي آزاد نموني بيٺل هوندو۔ ;زاويه وارو ليبل: <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل زاويي مطابق ڦرندو۔ اهڙو زاويه وارو ليبل، جنهن وٽ ڪو نشان به نه هجي، خاص طور جاگرافيائي ۽ ڊگهين لڪير وارين خاصيتن کي نالو ڏيڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو هوندو آهي۔ وڌيڪ نمايان ۽ جاذبِ نظر متبادل اهو آهي ته متن کي قوس تي رکيو وڃي، [[سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|ArcText اختيارن]] وسيلي۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور آباديءَ ۽ عمارتن جا نالا زاويه سان نه ڏيڻ گهرجن۔ ;وڪي مارڪ اپ: 2024 ۾ نئين ڳالهه هي آهي ته هاڻي سمورو متن عام وڪي متن وانگر ڏيکاريو وڃي ٿو۔ ان جو مطلب آهي ته اوهان '''<nowiki>'''ٿلهو متن'''</nowiki>''' ۽ ''<nowiki>''ترڇو متن''</nowiki>'' معمول مطابق استعمال ڪري سگهو ٿا۔ وڪي-لنڪ به هاڻي ممڪن آهن، پر ياد رکو ته پوءِ اهي عام وڪي-لنڪ رنگ اختيار ڪندا، جنهن ۾ غير موجود صفحن لاءِ ڳاڙها لنڪ پڻ شامل آهن۔ *۽ فني شوقينن لاءِ هڪ ڳالهه: جيڪڏهن اوهان ٻين فونٽن يا font-effects کي لازمي طور استعمال ڪرڻ چاهيو ٿا ته پنهنجي ليبل ۾ <nowiki><span style="...">اوهان جو متن هتي</span></nowiki> جهڙا عنصر به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ پر اهو ڪم نهايت احتياط ۽ سمجھداري سان ڪريو۔ مقصد هي نه آهي ته نقشي کي ضرورت کان وڌيڪ سجاوٽي اثرن سان ڀريو وڃي۔ البت، مناسب نموني سان استعمال ٿيڻ جي صورت ۾ اهو ئي شايد اهو حل هجي جيڪو اوهان ڳولي رهيا آهيو — بشرطيڪ اوهان کي HTML/CSS وغيره جي ڪافي ڄاڻ هجي۔ ===معلوماتي خاني ۾ استعمال=== {{t|OSM Location map}} کي اهڙن معلوماتي خانن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو جيڪي <code>module</code> پيرا ميٽر جي اجازت ڏين ٿا، مثال طور {{t|infobox school}}، هن هدايت سان: <code>|module=<nowiki>{{OSM Location map| ...}}</nowiki></code>۔ هڪ مثال لاءِ ڏسو [[:St John Fisher Catholic School]]، جتي ان سانچي کي معلوماتي خاني جي نقشي اندر اسڪول جي ٻن هنڌن کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي۔ ڪي معلوماتي خانا اهو به اجازت ڏين ٿا ته ان کي تصوير جي هيٺ ڏنل caption ۾ شامل ڪيو وڃي۔ البت، اهو فقط تڏهن ڪم ڪندو جڏهن تصوير ۽ ڪجهه caption متن گڏ موجود هجن۔ (ڏسو [[Inishmore Lighthouse]])۔ ===گرافڪ خاصيتون ڪڍڻ لاءِ ليبل متن جو استعمال=== هاڻي جڏهن outline ۽ line-drawing جون مختلف خاصيتون اچي ويون آهن، تڏهن سادي گرافڪس ڏيکارڻ لاءِ متن وارن ليبلن کي استعمال ڪرڻ جي ضرورت اڳ جي ڀيٽ ۾ گهڻي گهٽجي وئي آهي۔ تنهن هوندي به، ڪجهه خاص حالتن ۾ [[Unicode اکرن جي فهرست#Box Drawing|Box Drawing]] واري فهرست مان ڪيتريون ئي يونيڪوڊ نشانيون مفيد ثابت ٿي سگهن ٿيون۔ ljmanrv4watrmxvrwskcndeqwqdu6df 371301 371300 2026-04-13T15:51:21Z Intisar Ali 8681 /* گرافڪ خاصيتون ڪڍڻ لاءِ ليبل متن جو استعمال */ 371301 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} ===متن، شڪل ۽ خاڪائي لڪير جي اوپيسيٽي=== {{OSM Location map | coord={{coord|57.087|-4.702}} | float=right | zoom =6 | width = 200 | height = 200 | mark-coord={{coord|57.087|-4.702}} |mark-size=0 |label=گريٽ گلين |label-pos=top |label-size=16 |label-angle=-55 |label-offset-y=6 | label-color=#1659165A | mark-coord1={{coord|56.417|-6.102}} |mark-size1=0 |label1=اسڪاٽلينڊ |label-pos1=right |label-size1=26 |label-color1=soft grey,50 | mark-coord2={{coord|57.391|-5.890}} | mark-size2=30 | shape2=circle |shape-color2=orange,70 |shape-outline2=orange,11,35,dashed }} 2024 واري تبديليءَ کان پوءِ هاڻي ڪنهن به مقرر ڪيل رنگ جي اوپيسيٽي کي آسانيءَ سان مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ 'label-color' ۽ 'shape-color' لاءِ اها ٻي، ڪاما سان جدا ڪيل قيمت هوندي آهي۔ 'shape-outline' لاءِ اها ٽين شيءِ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي ترتيب هيئن آهي: رنگ جو نالو، لڪير جي ويڪر، اوپيسيٽي، اسلوب۔ مثال طور <code>shape-outline4=hard red,8,30,solid</code> شڪل جي چوڌاري 8px ٿلهي نيم شفاف ڳاڙهي خاڪائي لڪير شامل ڪندو۔ (ياد رهي ته اوپيسيٽي سيڪڙو ۾ ڏني ويندي آهي۔ تاريخي سببن جي ڪري اوپيسيٽي 0 ۽ 100 ٻئي مڪمل اڻشفاف رنگ ڏين ٿا۔ مڪمل شفافيت لاءِ 1 جي قيمت يا 'transparent' نالو استعمال ڪيو وڃي۔) *متبادل طور: <code>| label-color=#1659165A</code>. جيڪڏهن نالي وارن HTML رنگن بدران #hexvalues استعمال ڪيا وڃن ته به اوپيسيٽي مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ ان لاءِ opacity جي اضافي ٻن hex digits کي شامل ڪري 8-digit #value ٺاهيو ويندو آهي، جتي opacity digits 00 (اڻشفاف) کان FF (شفاف) تائين هوندا آهن۔ اڳ ۾ شڪلين جي چوڌاري 'Halo' خاصيتون ڏيڻ جو هڪ اختيار موجود هو۔ اهي تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون (جيڪڏهن ڪڏهن ٿينديون به هيون)، ۽ انهن لاءِ ڪيترين اضافي شڪلين جي ضرورت پوندي هئي، جنهن سبب وسيلا گهڻا استعمال ٿيندا۔ جڏهن گهڻا dots استعمال ٿين ٿا ته template جي سائيز اڳي ئي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، تنهنڪري halo parameter کي في الحال هٽايو ويو آهي۔ البت shape-outline اختيار ذريعي halo جهڙا ڪيترائي اثر اڃا به حاصل ڪري سگهجن ٿا۔ ===متني اثر=== ;گهڻ-سَٽَ وارو ليبل: جڏهن <code>label = </code> سان ڏنل ليبل جو متن هڪ ئي سٽ ۾ نه اچي سگهي، تڏهن هاڻي هر سٽ کي ^ واري نشاني استعمال ڪندي جيتريون ڀيرا گهرجي اوتريون ڀيرا ورهائي سگهجي ٿو۔ هي طريقو هاڻي پراڻن ۽ غيرمرغوب <code>labela = </code> ۽ <code>labelb = </code> جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔ جيڪڏهن اوهان کي پنهنجي ليبل ۾ حقيقي ^ ڏيکارڻو هجي ته <code>{{Tt|&amp;Hat;}}</code> entity استعمال ڪريو۔ ;بغير نشان جي ليبل: جيڪڏهن <code>mark-size=0</code> رکيو وڃي ته نتيجي ۾ هڪ اهڙو ليبل ٺهندو جيڪو بغير ڪنهن marker جي آزاد نموني بيٺل هوندو۔ ;زاويه وارو ليبل: <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل زاويي مطابق ڦرندو۔ اهڙو زاويه وارو ليبل، جنهن وٽ ڪو نشان به نه هجي، خاص طور جاگرافيائي ۽ ڊگهين لڪير وارين خاصيتن کي نالو ڏيڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو هوندو آهي۔ وڌيڪ نمايان ۽ جاذبِ نظر متبادل اهو آهي ته متن کي قوس تي رکيو وڃي، [[سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|ArcText اختيارن]] وسيلي۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور آباديءَ ۽ عمارتن جا نالا زاويه سان نه ڏيڻ گهرجن۔ ;وڪي مارڪ اپ: 2024 ۾ نئين ڳالهه هي آهي ته هاڻي سمورو متن عام وڪي متن وانگر ڏيکاريو وڃي ٿو۔ ان جو مطلب آهي ته اوهان '''<nowiki>'''ٿلهو متن'''</nowiki>''' ۽ ''<nowiki>''ترڇو متن''</nowiki>'' معمول مطابق استعمال ڪري سگهو ٿا۔ وڪي-لنڪ به هاڻي ممڪن آهن، پر ياد رکو ته پوءِ اهي عام وڪي-لنڪ رنگ اختيار ڪندا، جنهن ۾ غير موجود صفحن لاءِ ڳاڙها لنڪ پڻ شامل آهن۔ *۽ فني شوقينن لاءِ هڪ ڳالهه: جيڪڏهن اوهان ٻين فونٽن يا font-effects کي لازمي طور استعمال ڪرڻ چاهيو ٿا ته پنهنجي ليبل ۾ <nowiki><span style="...">اوهان جو متن هتي</span></nowiki> جهڙا عنصر به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ پر اهو ڪم نهايت احتياط ۽ سمجھداري سان ڪريو۔ مقصد هي نه آهي ته نقشي کي ضرورت کان وڌيڪ سجاوٽي اثرن سان ڀريو وڃي۔ البت، مناسب نموني سان استعمال ٿيڻ جي صورت ۾ اهو ئي شايد اهو حل هجي جيڪو اوهان ڳولي رهيا آهيو — بشرطيڪ اوهان کي HTML/CSS وغيره جي ڪافي ڄاڻ هجي۔ ===معلوماتي خاني ۾ استعمال=== {{t|OSM Location map}} کي اهڙن معلوماتي خانن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو جيڪي <code>module</code> پيرا ميٽر جي اجازت ڏين ٿا، مثال طور {{t|infobox school}}، هن هدايت سان: <code>|module=<nowiki>{{OSM Location map| ...}}</nowiki></code>۔ هڪ مثال لاءِ ڏسو [[:St John Fisher Catholic School]]، جتي ان سانچي کي معلوماتي خاني جي نقشي اندر اسڪول جي ٻن هنڌن کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي۔ ڪي معلوماتي خانا اهو به اجازت ڏين ٿا ته ان کي تصوير جي هيٺ ڏنل caption ۾ شامل ڪيو وڃي۔ البت، اهو فقط تڏهن ڪم ڪندو جڏهن تصوير ۽ ڪجهه caption متن گڏ موجود هجن۔ (ڏسو [[Inishmore Lighthouse]])۔ ===گرافڪ خاصيتون ڪڍڻ لاءِ ليبل متن جو استعمال=== هاڻي جڏهن outline ۽ line-drawing جون مختلف خاصيتون اچي ويون آهن، تڏهن سادي گرافڪس ڏيکارڻ لاءِ متن وارن ليبلن کي استعمال ڪرڻ جي ضرورت اڳ جي ڀيٽ ۾ گهڻي گهٽجي وئي آهي۔ تنهن هوندي به، ڪجهه خاص حالتن ۾ [[Unicode اکرن جي فهرست#Box Drawing|Box Drawing]] واري فهرست مان ڪيتريون ئي يونيڪوڊ نشانيون مفيد ثابت ٿي سگهن ٿيون۔ ==پيرا ميٽرن جي فهرست== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! ڪوڊ جو خالي نمونو — OSM Location map سانچي جا سڀ پيرا ميٽر |- |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" >{{OSM Location map | coord = {{coord| | }} | zoom= | float = | width = | height = | fullscreen-option = | caption = | title = | minimap = | mini-file = | mini-width = | mini-height = | minipog-gx = | minipog-gy = | minipog-boxwidth = | scalemark = <!-- اختياري default سيٽنگون. اهي 'D' پيرا ميٽر صرف پوءِ ايندڙ نشانن لاءِ override قدر ٺاهين ٿا، پاڻ ڪا نشاني نٿا ٺاهين --> | shapeD = | shape-colorD = | shape-outlineD = | shape-angleD = | markD = | mark-sizeD = | mark-dimD = | label-sizeD = | label-colorD = | label-angleD = | label-posD = | ldxD = <!-- label-offset-x ۽ -y جا مختصر روپ هاڻي سڀني سيٽن لاءِ موجود آهن--> | ldyD = <!-- بغير نمبر وارو پيرا ميٽر سيٽ نقشي تي نشان ۽/يا ليبل ٺاهي ٿو --> | mark-coord = {{coord| | }} | mark = | shape = | shape-color = |shape-outline = | shape-angle = | mark-size = | mark-dim = | label = | label-size = | label-color = | label-angle = | label-pos = | ldx = | ldy = | mark-title = | mark-image = | mark-description= <!-- قوسي متن (A، B ۽ C) — ڪابه شڪل، نشان يا مڪمل اسڪرين اثر ناهي، صرف قوس تي متن. هم آهنگ پهرين اکر لاءِ هوندا (وڌ ۾ وڌ 20).--> | arc-coordA = {{coord| | }} | arc-textA = | arc-angleA = | arc-gapA = | arc-radiusA = | arc-text-sizeA = <!-- default طور 12 --> |arc-text-colorA = |ellipse-factorA = <!-- default طور 1.0 --> <!-- نمبر وارا نشان (1 کان 60 تائين). mark1 ۾ ڏنل قدر سڀني ٻين نمبر وارن نشانن ۾ ورثي طور ايندا، جيستائين 'D' قدر سان override نه ڪيا وڃن--> | mark-coord1 = {{coord| | }} | mark1 = | shape1 = <!--image/circle/square/triangle/diamond/rule/box/ellipse/etriangle/panel --> | shape-color1 = |shape-outline1 = <!--رنگ،ويڪر،اوپيسيٽي،اسلوب--> | shape-angle1 = | mark-size1 = <!--ويڪر،اوچائي،ڪنڊ--> | mark-dim1 = | label1 = <!--نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو، جنهن سان labela1 ۽ labelb1 غيرضروري ٿي وڃن ٿا --> | label-size1 = <!--متن جي اثرن لاءِ اضافي اختيار پڻ شامل: ,outline,background--> | label-color1 = | label-angle1 = | label-pos1 = <!--جاءِ،[line اختيار][،وڌيڪ اختيار]--> | ldx1 = | ldy1 = | mark-title1 = | mark-image1 = | mark-description1= | mark-coord2 ={{coord| | }} | mark2 = | shape2 = | shape-color2 = <!-- ... ساڳيا سڀ پيرا ميٽر 60 تائين هر نمبر لاءِ جاري رهندا --> }}</syntaxhighlight> |} pt2zrsis1dhx5t3urq7o1qge05psfqe 371302 371301 2026-04-13T15:57:32Z Intisar Ali 8681 371302 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} ===متن، شڪل ۽ خاڪائي لڪير جي اوپيسيٽي=== {{OSM Location map | coord={{coord|57.087|-4.702}} | float=right | zoom =6 | width = 200 | height = 200 | mark-coord={{coord|57.087|-4.702}} |mark-size=0 |label=گريٽ گلين |label-pos=top |label-size=16 |label-angle=-55 |label-offset-y=6 | label-color=#1659165A | mark-coord1={{coord|56.417|-6.102}} |mark-size1=0 |label1=اسڪاٽلينڊ |label-pos1=right |label-size1=26 |label-color1=soft grey,50 | mark-coord2={{coord|57.391|-5.890}} | mark-size2=30 | shape2=circle |shape-color2=orange,70 |shape-outline2=orange,11,35,dashed }} 2024 واري تبديليءَ کان پوءِ هاڻي ڪنهن به مقرر ڪيل رنگ جي اوپيسيٽي کي آسانيءَ سان مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ 'label-color' ۽ 'shape-color' لاءِ اها ٻي، ڪاما سان جدا ڪيل قيمت هوندي آهي۔ 'shape-outline' لاءِ اها ٽين شيءِ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي ترتيب هيئن آهي: رنگ جو نالو، لڪير جي ويڪر، اوپيسيٽي، اسلوب۔ مثال طور <code>shape-outline4=hard red,8,30,solid</code> شڪل جي چوڌاري 8px ٿلهي نيم شفاف ڳاڙهي خاڪائي لڪير شامل ڪندو۔ (ياد رهي ته اوپيسيٽي سيڪڙو ۾ ڏني ويندي آهي۔ تاريخي سببن جي ڪري اوپيسيٽي 0 ۽ 100 ٻئي مڪمل اڻشفاف رنگ ڏين ٿا۔ مڪمل شفافيت لاءِ 1 جي قيمت يا 'transparent' نالو استعمال ڪيو وڃي۔) *متبادل طور: <code>| label-color=#1659165A</code>. جيڪڏهن نالي وارن HTML رنگن بدران #hexvalues استعمال ڪيا وڃن ته به اوپيسيٽي مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ ان لاءِ opacity جي اضافي ٻن hex digits کي شامل ڪري 8-digit #value ٺاهيو ويندو آهي، جتي opacity digits 00 (اڻشفاف) کان FF (شفاف) تائين هوندا آهن۔ اڳ ۾ شڪلين جي چوڌاري 'Halo' خاصيتون ڏيڻ جو هڪ اختيار موجود هو۔ اهي تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون (جيڪڏهن ڪڏهن ٿينديون به هيون)، ۽ انهن لاءِ ڪيترين اضافي شڪلين جي ضرورت پوندي هئي، جنهن سبب وسيلا گهڻا استعمال ٿيندا۔ جڏهن گهڻا dots استعمال ٿين ٿا ته template جي سائيز اڳي ئي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، تنهنڪري halo parameter کي في الحال هٽايو ويو آهي۔ البت shape-outline اختيار ذريعي halo جهڙا ڪيترائي اثر اڃا به حاصل ڪري سگهجن ٿا۔ ===متني اثر=== ;گهڻ-سَٽَ وارو ليبل: جڏهن <code>label = </code> سان ڏنل ليبل جو متن هڪ ئي سٽ ۾ نه اچي سگهي، تڏهن هاڻي هر سٽ کي ^ واري نشاني استعمال ڪندي جيتريون ڀيرا گهرجي اوتريون ڀيرا ورهائي سگهجي ٿو۔ هي طريقو هاڻي پراڻن ۽ غيرمرغوب <code>labela = </code> ۽ <code>labelb = </code> جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔ جيڪڏهن اوهان کي پنهنجي ليبل ۾ حقيقي ^ ڏيکارڻو هجي ته <code>{{Tt|&amp;Hat;}}</code> entity استعمال ڪريو۔ ;بغير نشان جي ليبل: جيڪڏهن <code>mark-size=0</code> رکيو وڃي ته نتيجي ۾ هڪ اهڙو ليبل ٺهندو جيڪو بغير ڪنهن marker جي آزاد نموني بيٺل هوندو۔ ;زاويه وارو ليبل: <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل زاويي مطابق ڦرندو۔ اهڙو زاويه وارو ليبل، جنهن وٽ ڪو نشان به نه هجي، خاص طور جاگرافيائي ۽ ڊگهين لڪير وارين خاصيتن کي نالو ڏيڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو هوندو آهي۔ وڌيڪ نمايان ۽ جاذبِ نظر متبادل اهو آهي ته متن کي قوس تي رکيو وڃي، [[سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|ArcText اختيارن]] وسيلي۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور آباديءَ ۽ عمارتن جا نالا زاويه سان نه ڏيڻ گهرجن۔ ;وڪي مارڪ اپ: 2024 ۾ نئين ڳالهه هي آهي ته هاڻي سمورو متن عام وڪي متن وانگر ڏيکاريو وڃي ٿو۔ ان جو مطلب آهي ته اوهان '''<nowiki>'''ٿلهو متن'''</nowiki>''' ۽ ''<nowiki>''ترڇو متن''</nowiki>'' معمول مطابق استعمال ڪري سگهو ٿا۔ وڪي-لنڪ به هاڻي ممڪن آهن، پر ياد رکو ته پوءِ اهي عام وڪي-لنڪ رنگ اختيار ڪندا، جنهن ۾ غير موجود صفحن لاءِ ڳاڙها لنڪ پڻ شامل آهن۔ *۽ فني شوقينن لاءِ هڪ ڳالهه: جيڪڏهن اوهان ٻين فونٽن يا font-effects کي لازمي طور استعمال ڪرڻ چاهيو ٿا ته پنهنجي ليبل ۾ <nowiki><span style="...">اوهان جو متن هتي</span></nowiki> جهڙا عنصر به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ پر اهو ڪم نهايت احتياط ۽ سمجھداري سان ڪريو۔ مقصد هي نه آهي ته نقشي کي ضرورت کان وڌيڪ سجاوٽي اثرن سان ڀريو وڃي۔ البت، مناسب نموني سان استعمال ٿيڻ جي صورت ۾ اهو ئي شايد اهو حل هجي جيڪو اوهان ڳولي رهيا آهيو — بشرطيڪ اوهان کي HTML/CSS وغيره جي ڪافي ڄاڻ هجي۔ ===معلوماتي خاني ۾ استعمال=== {{t|OSM Location map}} کي اهڙن معلوماتي خانن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو جيڪي <code>module</code> پيرا ميٽر جي اجازت ڏين ٿا، مثال طور {{t|infobox school}}، هن هدايت سان: <code>|module=<nowiki>{{OSM Location map| ...}}</nowiki></code>۔ هڪ مثال لاءِ ڏسو [[:St John Fisher Catholic School]]، جتي ان سانچي کي معلوماتي خاني جي نقشي اندر اسڪول جي ٻن هنڌن کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي۔ ڪي معلوماتي خانا اهو به اجازت ڏين ٿا ته ان کي تصوير جي هيٺ ڏنل caption ۾ شامل ڪيو وڃي۔ البت، اهو فقط تڏهن ڪم ڪندو جڏهن تصوير ۽ ڪجهه caption متن گڏ موجود هجن۔ (ڏسو [[Inishmore Lighthouse]])۔ ===گرافڪ خاصيتون ڪڍڻ لاءِ ليبل متن جو استعمال=== هاڻي جڏهن outline ۽ line-drawing جون مختلف خاصيتون اچي ويون آهن، تڏهن سادي گرافڪس ڏيکارڻ لاءِ متن وارن ليبلن کي استعمال ڪرڻ جي ضرورت اڳ جي ڀيٽ ۾ گهڻي گهٽجي وئي آهي۔ تنهن هوندي به، ڪجهه خاص حالتن ۾ [[Unicode اکرن جي فهرست#Box Drawing|Box Drawing]] واري فهرست مان ڪيتريون ئي يونيڪوڊ نشانيون مفيد ثابت ٿي سگهن ٿيون۔ ==پيرا ميٽرن جي فهرست== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! ڪوڊ جو خالي نمونو — OSM Location map سانچي جا سڀ پيرا ميٽر |- |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" >{{OSM Location map | coord = {{coord| | }} | zoom= | float = | width = | height = | fullscreen-option = | caption = | title = | minimap = | mini-file = | mini-width = | mini-height = | minipog-gx = | minipog-gy = | minipog-boxwidth = | scalemark = <!-- اختياري default سيٽنگون. اهي 'D' پيرا ميٽر صرف پوءِ ايندڙ نشانن لاءِ override قدر ٺاهين ٿا، پاڻ ڪا نشاني نٿا ٺاهين --> | shapeD = | shape-colorD = | shape-outlineD = | shape-angleD = | markD = | mark-sizeD = | mark-dimD = | label-sizeD = | label-colorD = | label-angleD = | label-posD = | ldxD = <!-- label-offset-x ۽ -y جا مختصر روپ هاڻي سڀني سيٽن لاءِ موجود آهن--> | ldyD = <!-- بغير نمبر وارو پيرا ميٽر سيٽ نقشي تي نشان ۽/يا ليبل ٺاهي ٿو --> | mark-coord = {{coord| | }} | mark = | shape = | shape-color = |shape-outline = | shape-angle = | mark-size = | mark-dim = | label = | label-size = | label-color = | label-angle = | label-pos = | ldx = | ldy = | mark-title = | mark-image = | mark-description= <!-- قوسي متن (A، B ۽ C) — ڪابه شڪل، نشان يا مڪمل اسڪرين اثر ناهي، صرف قوس تي متن. هم آهنگ پهرين اکر لاءِ هوندا (وڌ ۾ وڌ 20).--> | arc-coordA = {{coord| | }} | arc-textA = | arc-angleA = | arc-gapA = | arc-radiusA = | arc-text-sizeA = <!-- default طور 12 --> |arc-text-colorA = |ellipse-factorA = <!-- default طور 1.0 --> <!-- نمبر وارا نشان (1 کان 60 تائين). mark1 ۾ ڏنل قدر سڀني ٻين نمبر وارن نشانن ۾ ورثي طور ايندا، جيستائين 'D' قدر سان override نه ڪيا وڃن--> | mark-coord1 = {{coord| | }} | mark1 = | shape1 = <!--image/circle/square/triangle/diamond/rule/box/ellipse/etriangle/panel --> | shape-color1 = |shape-outline1 = <!--رنگ،ويڪر،اوپيسيٽي،اسلوب--> | shape-angle1 = | mark-size1 = <!--ويڪر،اوچائي،ڪنڊ--> | mark-dim1 = | label1 = <!--نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو، جنهن سان labela1 ۽ labelb1 غيرضروري ٿي وڃن ٿا --> | label-size1 = <!--متن جي اثرن لاءِ اضافي اختيار پڻ شامل: ,outline,background--> | label-color1 = | label-angle1 = | label-pos1 = <!--جاءِ،[line اختيار][،وڌيڪ اختيار]--> | ldx1 = | ldy1 = | mark-title1 = | mark-image1 = | mark-description1= | mark-coord2 ={{coord| | }} | mark2 = | shape2 = | shape-color2 = <!-- ... ساڳيا سڀ پيرا ميٽر 60 تائين هر نمبر لاءِ جاري رهندا --> }}</syntaxhighlight> |} == پيرا ميٽر == {| class="wikitable" style="width:100%;" ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | نقشي جي ڏيکاري جا پيرا ميٽر |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | style="width:170px;"|<code>coord</code> | نقشي جي مرڪزي نقطي جا ''عرض بلد'' ۽ ''طول بلد'' جا هم آهنگ. استعمال ڪريو <code>coord={{tlf|Coord|''عرض بلد'' |''طول بلد''}}</code>. {{tlx|Coord}} ڪيترن ئي فارميٽن کي سنڀالي سگهي ٿو. مثال: <code>coord={{tlf|Coord|57|18|22|N|4|27|32|W}}, coord={{tlf|Coord|44.112|N|87.913|W}}, coord={{tlf|Coord|44.112|-87.913}}</code>. هي لازمي ناهي ته صفحي جي اصل coord هجي، ڇو ته نقشي جي فريم لاءِ مناسب جاءِ موضوع کي مرڪز کان هٽائي سگهي ٿي. (نشان الڳ سيٽ ڪيا وڃن ٿا). |- | <code>zoom</code> | نقشي جو '''اسڪيل''' طئي ڪري ٿو (0 کان 19 تائين) جيئن OpenStreetMap ۾ مقرر آهي. نوٽ: فاصلا عرض بلد تي منحصر هوندا آهن، ۽ اسڪرين/براؤزر مطابق به تبديل ٿيندا. هيٺان ڏيکاريل scalemark رڳو اندازو ڏي ٿو. |- | <code>float</code> | فريم کي کاٻي، وچ (center/centre) يا ساڄي طرف رکي ٿو (default = ساڄو). وچ ۾ رکڻ سان متن مٿي ۽ هيٺ ٿيندو، ٻي صورت ۾ پاسي ۾ اچي ويندو. |- | <code>width</code><br /><code>height</code> | نقشي جي ويڪر ۽ اوچائي (پڪسلن ۾) مقرر ڪري ٿو. صرف انگ لکو (px نه). Default: 350×250. |- | <code>fullscreen-option</code> | 2024 کان پوءِ هي پيرا ميٽر بي اثر آهي؛ مڪمل اسڪرين جو لنڪ پاڻمرادو ڏيکاريو ويندو آهي. |- | <code>nolabels</code> | آبادين/ملڪن جا نالا لڪائڻ لاءِ <code>nolabels=1</code> استعمال ڪريو. نوٽ: Preview ۾ ليبل نظر ايندا، محفوظ ٿيڻ بعد لڪندا. |- | <code>caption</code><br /><code>auto-caption</code> | نقشي هيٺ متن شامل ڪري سگهجي ٿو. <code>auto-caption=1</code> سان نمبر وار فهرست پاڻمرادو ٺهندي. <code>auto-caption=15</code> سان ڪالمن ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. |- | <code>title</code> | نقشي مٿان عنوان ڏيکارڻ لاءِ. |- | <code>map-data</code><br /> <code>map-data-text</code><br /> <code>map-data-color</code><br /> <code>map-data-width</code><br /> <code>map-data-heavy</code><br /> <code>map-data-light</code> | OpenStreetMap جي خارجي ڊيٽا (مثلاً حدون يا رستا) شامل ڪرڻ لاءِ. مثال: <code>map-data=Q83065</code> هڪ کان وڌيڪ عنصر ڪاما سان ڌار ڪريو. فريم ۽ مڪمل اسڪرين ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويندو. |- | <code>minimap</code> | Commons مان ننڍو نقشو شامل ڪرڻ لاءِ: <code>minimap=file bottom right</code> وغيره. |- |<code>mini-file</code><br /> <code>mini-width</code><br /> <code>mini-height</code> | ننڍي نقشي جي فائيل ۽ سائيز مقرر ڪري ٿو. |- | <code>minipog-gx</code><br /> <code>minipog-gy</code><br /> <code>minimap-boxwidth</code> | ننڍي نقشي تي ڳاڙهو نقطو يا باڪس ڏيکارڻ لاءِ. هي 100×100 گرڊ تي ٻڌل هوندو (lat/lon نه). |- |<code>scalemark</code> | نقشي تي اسڪيل ڏيکارڻ يا لڪائڻ لاءِ (0 سان بند). |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | ليبل ۽ نشان پيرا ميٽر |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | ڪل 61 نشان لڳائي سگهجن ٿا (1 بغير نمبر ۽ 1–60 نمبر وارا). mark1 هڪ بنيادي سيٽ آهي جنهن مان باقي نشان قدر وٺن ٿا، جيستائين الڳ مقرر نه ڪيا وڃن. |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>shape</code> | نشان جي شڪل: circle، square، diamond، triangle box، ellipse، panel rule (لڪير)، curveA/curveC (تير واري قوس) image (default: Red pog.svg) نمبر وار نشان لاءِ <code>n-circle</code> استعمال ڪريو. |- | <code>shape-color</code><br /><code>shape-outline</code><br /><code>shape-angle</code><br /><code>numbered</code> | شڪل جو رنگ، ڪنڊ، اوپيسيٽي ۽ رخ مقرر ڪري ٿو. مثال: <code>shape-color=hard blue,60</code> outline فارميٽ: رنگ، ٿولهه، اوپيسيٽي، انداز (solid/dashed وغيره). |- | <code>mark</code> | Commons مان فائيل جو نالو جيڪو نشان طور استعمال ٿئي. |- | <code>mark-size</code><br />(<code>mark-dim</code>) | نشان جي سائيز (ويڪر، اوچائي، ڪنڊ). <code>mark-size=0</code> سان صرف ليبل ڏيکارجي ٿو. |- | <code>mark-coord</code> | نشان جي هم آهنگ: <code>mark-coord={{Coord|lat|lon}}</code> |- | <code>label</code> | نشان سان گڏ متن. نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو. <code>mark-size=0</code> سان رڳو متن ڏيکارجي ٿو. |- | <code>label-size</code> | متن جي سائيز (default = 12). background يا outline به شامل ڪري سگهجن ٿا. |- | <code>label-color</code> | متن جو رنگ. مثال: <code>dark blue,40</code> (40٪ اوپيسيٽي). Default: dark grey |- | <code>label-pos</code><br /><code>ldx</code><br /><code>ldy</code> | ليبل جي جاءِ (left/right/top/bottom/center). ldx ۽ ldy سان پوزيشن وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهجي ٿي. |} نوٽ: جيڪڏهن شڪل '''panel''' هجي، ته متن شڪل جي ڀر ۾ رکڻ بدران ان جي ''اندر'' رکيو ويندو آهي، ۽ left ۽ right پوءِ عام “جاءِ واري” هدايت بدران اهڙيون “justified” هدايتون بڻجي وينديون آهن، جيڪي panel جي اندر wrap ٿيندڙ متن تي لاڳو ٿينديون آهن۔ 2024 لاءِ نئون: هاڻي هن پيرا ميٽر ۾ وڌيڪ لڪير-ڪڍڻ وارا اختيار به موجود آهن، ۽ اهي هيٺ ڏنل ڪنهن به position indicator سان گڏ ڪم ڪري سگهن ٿا۔ *'''with-line''': ldx ۽ ldy استعمال ڪري شڪل کان ڪجهه فاصلي تي هڪ نئون نقطو طئي ڪريو، ۽ ٻنهي وچ ۾ مناسب لڪير ڪڍو۔ مثال طور <code>label-pos2=left,with-line| ldx2=-15| ldy2=-3</code> نشان کان ان offset تائين هڪ لڪير ڪڍيندو، ۽ پوءِ ليبل کي انهيءَ نئين نقطي جي ''کاٻي'' پاسي رکي ڇڏيندو۔ *'''n-line''': هي تقريباً 'with-line' وانگر ڪم ڪري ٿو، پر numbered shapes لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ جيڪڏهن ڪيترائي نمبر وارا dot پاڻ ۾ overlap ڪن ٿا ته هي انگ کي dot مان “ڪڍي” ڳنڍيندڙ لڪير جي پڇاڙيءَ تي رکي ٿو۔ جيڪڏهن متن وارو ليبل به هجي ته پوءِ انگ ۽ ليبل ٻئي گڏ ڇپبا۔ *'''mark-line''': هي ldx يا ldy جي repositioning خاصيتن کي استعمال نٿو ڪري، ۽ نه ئي ليبل سان لاڳاپو رکي ٿو۔ ان جي بدران هي هن شڪل کان پوئين mark تائين هڪ ڳنڍيندڙ لڪير ڪڍي ٿو۔ مثال طور <code>label-pos2=right, mark-line,2</code> ليبل کي عام نموني سنڀاليندو، ۽ mark2 ۽ mark1 جي وچ ۾ 2px ٿلهي لڪير به ڪڍيندو، جنهن جو رنگ shape-outline2 مان ورتو ويندو۔ وڌيڪ ٻه comma-separated قيمتون اختياري طور ڏئي سگهجن ٿيون: هڪ CSS line-style (solid، dashed، يا dotted) ۽ هڪ gap size، جنهن سان ساڳئي ٿولهه ۽ انداز جون ٻه متوازي لڪيرون ٺهنديون، ۽ انهن جي وچ ۾ ڏنل gap رهندو۔ مثال: <code>label-pos=top,mark-line,3,dotted,6</code>۔ جيڪڏهن gap 1 هجي يا مقرر نه ڪيو ويو هجي ته فقط هڪ لڪير ٺهندي۔<br />خلاصو:label-pos=''position'',mark-line,''line-width,style,gap-width''. *'''photo-panel''': هي ldx ۽ ldy استعمال ڪري ٿو، ۽ هڪ panel ٺاهي ٿو (default اوچائي 50px) جنهن ۾ ليبل جو متن ۽ اختياري تصوير ٻنهي ڏيکاري سگهجن ٿا، ۽ هڪ ڳنڍيندڙ لڪير واپس mark/shape ڏانهن وڃي ٿي۔ 'mark-image' ۾ ڏنل قيمت (تصوير چونڊڻ لاءِ) کان علاوه، هن لاءِ وڌيڪ ٻه comma-separated پيرا ميٽر به لازمي آهن: تصوير جي dimension value ۽ panel جي ڪل گهربل ويڪر۔ مثال: <code>label-pos=left,photo-panel,0.8,110</code>۔ panel جي مرڪز جي جاءِ ldx= ۽ ldy= سان طئي ٿيندي۔ left يا right اهو ظاهر ڪندا ته تصوير panel جي اندر ڪهڙي پاسي هوندي۔ پوءِ ليبل panel جي بچيل حصي جي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ هڪ اختياري آخري پيرا ميٽر panel جي اوچائي به مقرر ڪري سگهي ٿو — خاص طور تي جڏهن تصوير نه هجي۔ مثال: <code>label-pos=left,photo-panel,0,90,24</code> هڪ اهڙو panel ڏئي ٿو جنهن ۾ صرف هڪ سٽ وارو متن هجي ۽ ڪا تصوير نه هجي۔<br />خلاصو:label-pos=''position'',photo-panel,''photo-dimension,panel-width,panel-height''. |- |<code>label-angle</code> | <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل درجن موجب ڦرندو۔ (+ve زاويه clockwise ڦيرائيندو، -ve anticlockwise) جيڪڏهن mark-size کي صفر تي رکيو وڃي ته پوءِ نتيجي ۾ هڪ آزاد بيٺل ليبل ٺهندو جنهن وٽ ڪو marker نه هوندو، ۽ اهو جاگرافيائي ۽ ليڪ وارين خاصيتن لاءِ مفيد هوندو۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور سڀني آبادي وارن نالن کي زاويه نه ڏيڻ گهرجي۔ |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | مڪمل اسڪرين واري ڳنڍڻي لاءِ اضافي مواد |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | 'full screen' نقشو ساڳيو OSM بنيادي نقشو استعمال ڪري ٿو، پر هڪ الڳ نقشي واري ماحول ۾، جنهن ۾ استعمال ڪندڙ zoom in ۽ zoom out ڪري سگهن ٿا، نقشي کي drag ڪري سگهن ٿا، ۽ 'More details' بٽڻ وسيلي ٻين نقشن ۽ satellite imagery تائين پهچي سگهن ٿا۔ هن ۾ numbered markers پڻ هوندا آهن، جن لاءِ tooltip-style عنوان، ۽ تصويرن جا ننڍڙا thumbnail caption سان گڏ ڏيکاري سگهجن ٿا۔ اهو خاص طور تڏهن وڌيڪ فائديمند هوندو آهي جڏهن نقشي تي ڪيترائي marker هجن۔ هن خاصيت لاءِ مواد هيٺ ڏنل ٽن پيرا ميٽرن سان طئي ڪيو ويندو آهي — ۽ ٻين mark خاصيتن وانگر انهن کي به هر mark لاءِ نمبر سان لکڻو پوندو: |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>mark-title</code> | هي عنوان tooltip ۽ thumbnail title طور ظاهر ٿيندو آهي، جڏهن marker تي click ڪيو وڃي۔ جيڪڏهن <code>mark-title=none</code> رکيو وڃي ته اهو marker مڪمل اسڪرين واري نقشي مان خارج ٿي ويندو۔ (پر مکيه نقشي تي عام نموني ظاهر ٿيندو رهندو۔)<br />2024 ۾ نئون: جيڪڏهن mark-title جي اندر ڪو وڪي-لنڪ شامل ڪيو وڃي ته هاڻي اهو framed map تي mark کي هڪ live-link بڻائيندو۔ فقط پهريون لنڪ ئي اصل ڳنڍڻي طور استعمال ٿيندو، پر پورو متن mark/dot تي hover ڪرڻ وقت tooltip طور ظاهر ٿيندو۔ |- | <code>mark-image</code> | جڏهن marker تي click ڪيو وڃي ته هي هڪ pop-up thumbnail تصوير ڏيکاري ٿو۔ صرف Wikimedia Commons وغيره مان تصوير جو نالو شامل ڪريو۔ (يعني نه قوسين، نه 'File:') |- | <code>mark-description</code> | caption وارو متن، جيڪو يا ته pop-up تصوير سان گڏ ڏيکاريو ويندو، يا جيڪڏهن تصوير نه هجي ته text box جي صورت ۾ marker تي click ڪرڻ وقت ظاهر ٿيندو۔ هن ۾ وڪي-لنڪ وغيره شامل ڪري سگهجن ٿا ته جيئن وڌيڪ لاڳاپيل مقالن ڏانهن ڳنڍي سگهجي۔ |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | قوسي متن: قوس تي رکيل ليبل |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | Arc-text وارا پيرا ميٽر 3 مختلف ننڍا متن (وڌ ۾ وڌ 20 اکر) قوس جي مٿان رکڻ جي اجازت ڏين ٿا، ۽ ان سان گڏ اهڙا پيرا ميٽر پڻ ڏين ٿا جيڪي دائري جي ٽائٽنس (radius) ۽ متن جي ڍلائپ (gap) تي ضابطو رکن ٿا۔ radius ۾ تبديلي gap تي به اثر انداز ٿيندي؛ وڏي radius سان gap وڌيڪ کلي ويندو۔ گهربل شڪل ۽ اثر حاصل ڪرڻ لاءِ آزمائش ۽ سڌارا ڪرڻا پوندا۔ عام اصول طور پهرين گهربل شروعاتي نقطي جا هم آهنگ طئي ڪريو، پوءِ [[سانچو: OSM Location map#Text on an arc|OSM Location map#Text on an arc]] مان ڪو شروعاتي نمونو چونڊيو، ۽ پوءِ نقشي جي ضرورت مطابق پيرا ميٽر ترتيب ڏيو۔ هيٺ ڏنل پيرا ميٽر set A لاءِ آهن۔ Sets B ۽ C پڻ موجود آهن۔ |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>arc-coordA</code>|| پهرين اکر جا هم آهنگ، هن صورت ۾: =<nowiki>{{coord|xxx.xx|yyy.yy}}</nowiki> |- | <code>arc-textA=</code>|| پنهنجو متن هتي شامل ڪريو |- | <code>arc-angleA</code> || درجن ۾، -180 کان 180 تائين۔ 0 سان افقي شروعات ٿيندي، -90 سڌو مٿي، 90 سڌو هيٺ |- | <code>arc-gapA</code> ||1 = هڪ فرضي “معياري” قدر۔ 0.2 تمام ويجهو، 10 تمام ڍلو۔ جيڪڏهن negative gap لڳائجي ته اکر الٽجي ويندا ۽ دائري جي ٻئي رخ تي هلندا |- | <code>arc-radiusA</code> ||1 = هڪ فرضي “معياري” قدر۔ 0.5 ڪافي ٽائيٽ دائرو، 8 ايترو ويڪرو جو تقريباً سڌو لڳندو |-| <code>arc-text-sizeA</code> || معياري font sizes۔ جيڪڏهن مقرر نه ڪيو ويو هجي ته default 12 آهي |- | <code>arc-text-colorA</code> || متن جو رنگ مقرر ڪري ٿو۔ #000000 جهڙا color hex ۽ معياري OSM Location map رنگ قبول ڪيا ويندا |- | <code>ellipse-factorA</code>|| دائري کي دٻائيندو يا ڊگهو ڪندو۔ 1 = فرضي دائرو، 0.5 کان 1.0 مٿيون ۽ هيٺيون حصو وڌيڪ چٽو ڪندو، 1.0 کان مٿي پاسا وڌيڪ چٽا ڪندو۔ |} === {{tl|Maplink}} سان ڀيٽ === مئي 2018 کان وٺي {{tl|Maplink}} وسيلي به فريم اندر نقشو ٺاهڻ ممڪن ٿيو آهي، جيڪو ڪجهه پهلوئن ۾ OSM Location map جهڙو ڪم ڪري ٿو۔ ٻنهي حالتن ۾ دنيا جي ڪنهن به هنڌ لاءِ هڪ static نقشي جي تصوير مقالي ۾ شامل ڪري سگهجي ٿي، جيڪا OpenStreetMap جي ڊيٽا مان حاصل ٿيندي آهي۔ فرق انهن شين ۾ آهي جيڪي اهي بنيادي نقشي تي شامل ڪري سگهن ٿا يا نٿا ڪري سگهن۔ Maplink، پنهنجي framed ۽ fullscreen ٻنهي نسخن ۾، points (numbered يا icon-style نوڪيلا dots)، ۽ مختلف lines ۽ areas شامل ڪري سگهي ٿو، جيڪي عام طور OpenStreetMap مان wikidata Q values وسيلي آندا ويندا آهن۔ ان جي وڏي ڪردار مان هڪ “خودڪار” نقشو مهيا ڪرڻ آهي، جيڪو wikidata ذريعي جلدي نتيجا ڏئي ٿو، اڪثر ڪنهن infobox جي اندر به۔ OSM Location map ۾ عمل گهڻو وڌيڪ هٿ سان تيار ڪيل هوندو آهي، جتي مقالي مان عنصر گڏ ڪري نقشو ٺاهيو ويندو آهي۔ framed map وڌيڪ شاهوڪار قسم جا dots، shapes، graphics، overlays، images ۽ خاص طور متن ڏيکاري سگهي ٿو، ته جيئن ڪنهن خاص مقالي سان لاڳاپيل مخصوص تفصيل پيش ڪري سگهجن۔ هاڻي ان کي Q value پڻ ڏيکارڻ جي صلاحيت ڏني وئي آهي (في الحال حدن ۽ رستن تائين محدود)۔ ان جو fullscreen متبادل Maplink جي fullscreen شيءِ جي گهڻو ويجهو آهي، جتي framed map لاءِ ڏنل تفصيلن کي وري point-items طور استعمال ڪيو ويندو آهي۔ oqsp9actghy3eix0dt9bxk0j8j4ljtn 371303 371302 2026-04-13T15:59:16Z Intisar Ali 8681 371303 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} ===متن، شڪل ۽ خاڪائي لڪير جي اوپيسيٽي=== {{OSM Location map | coord={{coord|57.087|-4.702}} | float=right | zoom =6 | width = 200 | height = 200 | mark-coord={{coord|57.087|-4.702}} |mark-size=0 |label=گريٽ گلين |label-pos=top |label-size=16 |label-angle=-55 |label-offset-y=6 | label-color=#1659165A | mark-coord1={{coord|56.417|-6.102}} |mark-size1=0 |label1=اسڪاٽلينڊ |label-pos1=right |label-size1=26 |label-color1=soft grey,50 | mark-coord2={{coord|57.391|-5.890}} | mark-size2=30 | shape2=circle |shape-color2=orange,70 |shape-outline2=orange,11,35,dashed }} 2024 واري تبديليءَ کان پوءِ هاڻي ڪنهن به مقرر ڪيل رنگ جي اوپيسيٽي کي آسانيءَ سان مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ 'label-color' ۽ 'shape-color' لاءِ اها ٻي، ڪاما سان جدا ڪيل قيمت هوندي آهي۔ 'shape-outline' لاءِ اها ٽين شيءِ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي ترتيب هيئن آهي: رنگ جو نالو، لڪير جي ويڪر، اوپيسيٽي، اسلوب۔ مثال طور <code>shape-outline4=hard red,8,30,solid</code> شڪل جي چوڌاري 8px ٿلهي نيم شفاف ڳاڙهي خاڪائي لڪير شامل ڪندو۔ (ياد رهي ته اوپيسيٽي سيڪڙو ۾ ڏني ويندي آهي۔ تاريخي سببن جي ڪري اوپيسيٽي 0 ۽ 100 ٻئي مڪمل اڻشفاف رنگ ڏين ٿا۔ مڪمل شفافيت لاءِ 1 جي قيمت يا 'transparent' نالو استعمال ڪيو وڃي۔) *متبادل طور: <code>| label-color=#1659165A</code>. جيڪڏهن نالي وارن HTML رنگن بدران #hexvalues استعمال ڪيا وڃن ته به اوپيسيٽي مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ ان لاءِ opacity جي اضافي ٻن hex digits کي شامل ڪري 8-digit #value ٺاهيو ويندو آهي، جتي opacity digits 00 (اڻشفاف) کان FF (شفاف) تائين هوندا آهن۔ اڳ ۾ شڪلين جي چوڌاري 'Halo' خاصيتون ڏيڻ جو هڪ اختيار موجود هو۔ اهي تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون (جيڪڏهن ڪڏهن ٿينديون به هيون)، ۽ انهن لاءِ ڪيترين اضافي شڪلين جي ضرورت پوندي هئي، جنهن سبب وسيلا گهڻا استعمال ٿيندا۔ جڏهن گهڻا dots استعمال ٿين ٿا ته template جي سائيز اڳي ئي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، تنهنڪري halo parameter کي في الحال هٽايو ويو آهي۔ البت shape-outline اختيار ذريعي halo جهڙا ڪيترائي اثر اڃا به حاصل ڪري سگهجن ٿا۔ ===متني اثر=== ;گهڻ-سَٽَ وارو ليبل: جڏهن <code>label = </code> سان ڏنل ليبل جو متن هڪ ئي سٽ ۾ نه اچي سگهي، تڏهن هاڻي هر سٽ کي ^ واري نشاني استعمال ڪندي جيتريون ڀيرا گهرجي اوتريون ڀيرا ورهائي سگهجي ٿو۔ هي طريقو هاڻي پراڻن ۽ غيرمرغوب <code>labela = </code> ۽ <code>labelb = </code> جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔ جيڪڏهن اوهان کي پنهنجي ليبل ۾ حقيقي ^ ڏيکارڻو هجي ته <code>{{Tt|&amp;Hat;}}</code> entity استعمال ڪريو۔ ;بغير نشان جي ليبل: جيڪڏهن <code>mark-size=0</code> رکيو وڃي ته نتيجي ۾ هڪ اهڙو ليبل ٺهندو جيڪو بغير ڪنهن marker جي آزاد نموني بيٺل هوندو۔ ;زاويه وارو ليبل: <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل زاويي مطابق ڦرندو۔ اهڙو زاويه وارو ليبل، جنهن وٽ ڪو نشان به نه هجي، خاص طور جاگرافيائي ۽ ڊگهين لڪير وارين خاصيتن کي نالو ڏيڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو هوندو آهي۔ وڌيڪ نمايان ۽ جاذبِ نظر متبادل اهو آهي ته متن کي قوس تي رکيو وڃي، [[سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|ArcText اختيارن]] وسيلي۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور آباديءَ ۽ عمارتن جا نالا زاويه سان نه ڏيڻ گهرجن۔ ;وڪي مارڪ اپ: 2024 ۾ نئين ڳالهه هي آهي ته هاڻي سمورو متن عام وڪي متن وانگر ڏيکاريو وڃي ٿو۔ ان جو مطلب آهي ته اوهان '''<nowiki>'''ٿلهو متن'''</nowiki>''' ۽ ''<nowiki>''ترڇو متن''</nowiki>'' معمول مطابق استعمال ڪري سگهو ٿا۔ وڪي-لنڪ به هاڻي ممڪن آهن، پر ياد رکو ته پوءِ اهي عام وڪي-لنڪ رنگ اختيار ڪندا، جنهن ۾ غير موجود صفحن لاءِ ڳاڙها لنڪ پڻ شامل آهن۔ *۽ فني شوقينن لاءِ هڪ ڳالهه: جيڪڏهن اوهان ٻين فونٽن يا font-effects کي لازمي طور استعمال ڪرڻ چاهيو ٿا ته پنهنجي ليبل ۾ <nowiki><span style="...">اوهان جو متن هتي</span></nowiki> جهڙا عنصر به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ پر اهو ڪم نهايت احتياط ۽ سمجھداري سان ڪريو۔ مقصد هي نه آهي ته نقشي کي ضرورت کان وڌيڪ سجاوٽي اثرن سان ڀريو وڃي۔ البت، مناسب نموني سان استعمال ٿيڻ جي صورت ۾ اهو ئي شايد اهو حل هجي جيڪو اوهان ڳولي رهيا آهيو — بشرطيڪ اوهان کي HTML/CSS وغيره جي ڪافي ڄاڻ هجي۔ ===معلوماتي خاني ۾ استعمال=== {{t|OSM Location map}} کي اهڙن معلوماتي خانن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو جيڪي <code>module</code> پيرا ميٽر جي اجازت ڏين ٿا، مثال طور {{t|infobox school}}، هن هدايت سان: <code>|module=<nowiki>{{OSM Location map| ...}}</nowiki></code>۔ هڪ مثال لاءِ ڏسو [[:St John Fisher Catholic School]]، جتي ان سانچي کي معلوماتي خاني جي نقشي اندر اسڪول جي ٻن هنڌن کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي۔ ڪي معلوماتي خانا اهو به اجازت ڏين ٿا ته ان کي تصوير جي هيٺ ڏنل caption ۾ شامل ڪيو وڃي۔ البت، اهو فقط تڏهن ڪم ڪندو جڏهن تصوير ۽ ڪجهه caption متن گڏ موجود هجن۔ (ڏسو [[Inishmore Lighthouse]])۔ ===گرافڪ خاصيتون ڪڍڻ لاءِ ليبل متن جو استعمال=== هاڻي جڏهن outline ۽ line-drawing جون مختلف خاصيتون اچي ويون آهن، تڏهن سادي گرافڪس ڏيکارڻ لاءِ متن وارن ليبلن کي استعمال ڪرڻ جي ضرورت اڳ جي ڀيٽ ۾ گهڻي گهٽجي وئي آهي۔ تنهن هوندي به، ڪجهه خاص حالتن ۾ [[Unicode اکرن جي فهرست#Box Drawing|Box Drawing]] واري فهرست مان ڪيتريون ئي يونيڪوڊ نشانيون مفيد ثابت ٿي سگهن ٿيون۔ ==پيرا ميٽرن جي فهرست== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! ڪوڊ جو خالي نمونو — OSM Location map سانچي جا سڀ پيرا ميٽر |- |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" >{{OSM Location map | coord = {{coord| | }} | zoom= | float = | width = | height = | fullscreen-option = | caption = | title = | minimap = | mini-file = | mini-width = | mini-height = | minipog-gx = | minipog-gy = | minipog-boxwidth = | scalemark = <!-- اختياري default سيٽنگون. اهي 'D' پيرا ميٽر صرف پوءِ ايندڙ نشانن لاءِ override قدر ٺاهين ٿا، پاڻ ڪا نشاني نٿا ٺاهين --> | shapeD = | shape-colorD = | shape-outlineD = | shape-angleD = | markD = | mark-sizeD = | mark-dimD = | label-sizeD = | label-colorD = | label-angleD = | label-posD = | ldxD = <!-- label-offset-x ۽ -y جا مختصر روپ هاڻي سڀني سيٽن لاءِ موجود آهن--> | ldyD = <!-- بغير نمبر وارو پيرا ميٽر سيٽ نقشي تي نشان ۽/يا ليبل ٺاهي ٿو --> | mark-coord = {{coord| | }} | mark = | shape = | shape-color = |shape-outline = | shape-angle = | mark-size = | mark-dim = | label = | label-size = | label-color = | label-angle = | label-pos = | ldx = | ldy = | mark-title = | mark-image = | mark-description= <!-- قوسي متن (A، B ۽ C) — ڪابه شڪل، نشان يا مڪمل اسڪرين اثر ناهي، صرف قوس تي متن. هم آهنگ پهرين اکر لاءِ هوندا (وڌ ۾ وڌ 20).--> | arc-coordA = {{coord| | }} | arc-textA = | arc-angleA = | arc-gapA = | arc-radiusA = | arc-text-sizeA = <!-- default طور 12 --> |arc-text-colorA = |ellipse-factorA = <!-- default طور 1.0 --> <!-- نمبر وارا نشان (1 کان 60 تائين). mark1 ۾ ڏنل قدر سڀني ٻين نمبر وارن نشانن ۾ ورثي طور ايندا، جيستائين 'D' قدر سان override نه ڪيا وڃن--> | mark-coord1 = {{coord| | }} | mark1 = | shape1 = <!--image/circle/square/triangle/diamond/rule/box/ellipse/etriangle/panel --> | shape-color1 = |shape-outline1 = <!--رنگ،ويڪر،اوپيسيٽي،اسلوب--> | shape-angle1 = | mark-size1 = <!--ويڪر،اوچائي،ڪنڊ--> | mark-dim1 = | label1 = <!--نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو، جنهن سان labela1 ۽ labelb1 غيرضروري ٿي وڃن ٿا --> | label-size1 = <!--متن جي اثرن لاءِ اضافي اختيار پڻ شامل: ,outline,background--> | label-color1 = | label-angle1 = | label-pos1 = <!--جاءِ،[line اختيار][،وڌيڪ اختيار]--> | ldx1 = | ldy1 = | mark-title1 = | mark-image1 = | mark-description1= | mark-coord2 ={{coord| | }} | mark2 = | shape2 = | shape-color2 = <!-- ... ساڳيا سڀ پيرا ميٽر 60 تائين هر نمبر لاءِ جاري رهندا --> }}</syntaxhighlight> |} == پيرا ميٽر == {| class="wikitable" style="width:100%;" ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | نقشي جي ڏيکاري جا پيرا ميٽر |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | style="width:170px;"|<code>coord</code> | نقشي جي مرڪزي نقطي جا ''عرض بلد'' ۽ ''طول بلد'' جا هم آهنگ. استعمال ڪريو <code>coord={{tlf|Coord|''عرض بلد'' |''طول بلد''}}</code>. {{tlx|Coord}} ڪيترن ئي فارميٽن کي سنڀالي سگهي ٿو. مثال: <code>coord={{tlf|Coord|57|18|22|N|4|27|32|W}}, coord={{tlf|Coord|44.112|N|87.913|W}}, coord={{tlf|Coord|44.112|-87.913}}</code>. هي لازمي ناهي ته صفحي جي اصل coord هجي، ڇو ته نقشي جي فريم لاءِ مناسب جاءِ موضوع کي مرڪز کان هٽائي سگهي ٿي. (نشان الڳ سيٽ ڪيا وڃن ٿا). |- | <code>zoom</code> | نقشي جو '''اسڪيل''' طئي ڪري ٿو (0 کان 19 تائين) جيئن OpenStreetMap ۾ مقرر آهي. نوٽ: فاصلا عرض بلد تي منحصر هوندا آهن، ۽ اسڪرين/براؤزر مطابق به تبديل ٿيندا. هيٺان ڏيکاريل scalemark رڳو اندازو ڏي ٿو. |- | <code>float</code> | فريم کي کاٻي، وچ (center/centre) يا ساڄي طرف رکي ٿو (default = ساڄو). وچ ۾ رکڻ سان متن مٿي ۽ هيٺ ٿيندو، ٻي صورت ۾ پاسي ۾ اچي ويندو. |- | <code>width</code><br /><code>height</code> | نقشي جي ويڪر ۽ اوچائي (پڪسلن ۾) مقرر ڪري ٿو. صرف انگ لکو (px نه). Default: 350×250. |- | <code>fullscreen-option</code> | 2024 کان پوءِ هي پيرا ميٽر بي اثر آهي؛ مڪمل اسڪرين جو لنڪ پاڻمرادو ڏيکاريو ويندو آهي. |- | <code>nolabels</code> | آبادين/ملڪن جا نالا لڪائڻ لاءِ <code>nolabels=1</code> استعمال ڪريو. نوٽ: Preview ۾ ليبل نظر ايندا، محفوظ ٿيڻ بعد لڪندا. |- | <code>caption</code><br /><code>auto-caption</code> | نقشي هيٺ متن شامل ڪري سگهجي ٿو. <code>auto-caption=1</code> سان نمبر وار فهرست پاڻمرادو ٺهندي. <code>auto-caption=15</code> سان ڪالمن ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. |- | <code>title</code> | نقشي مٿان عنوان ڏيکارڻ لاءِ. |- | <code>map-data</code><br /> <code>map-data-text</code><br /> <code>map-data-color</code><br /> <code>map-data-width</code><br /> <code>map-data-heavy</code><br /> <code>map-data-light</code> | OpenStreetMap جي خارجي ڊيٽا (مثلاً حدون يا رستا) شامل ڪرڻ لاءِ. مثال: <code>map-data=Q83065</code> هڪ کان وڌيڪ عنصر ڪاما سان ڌار ڪريو. فريم ۽ مڪمل اسڪرين ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويندو. |- | <code>minimap</code> | Commons مان ننڍو نقشو شامل ڪرڻ لاءِ: <code>minimap=file bottom right</code> وغيره. |- |<code>mini-file</code><br /> <code>mini-width</code><br /> <code>mini-height</code> | ننڍي نقشي جي فائيل ۽ سائيز مقرر ڪري ٿو. |- | <code>minipog-gx</code><br /> <code>minipog-gy</code><br /> <code>minimap-boxwidth</code> | ننڍي نقشي تي ڳاڙهو نقطو يا باڪس ڏيکارڻ لاءِ. هي 100×100 گرڊ تي ٻڌل هوندو (lat/lon نه). |- |<code>scalemark</code> | نقشي تي اسڪيل ڏيکارڻ يا لڪائڻ لاءِ (0 سان بند). |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | ليبل ۽ نشان پيرا ميٽر |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | ڪل 61 نشان لڳائي سگهجن ٿا (1 بغير نمبر ۽ 1–60 نمبر وارا). mark1 هڪ بنيادي سيٽ آهي جنهن مان باقي نشان قدر وٺن ٿا، جيستائين الڳ مقرر نه ڪيا وڃن. |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>shape</code> | نشان جي شڪل: circle، square، diamond، triangle box، ellipse، panel rule (لڪير)، curveA/curveC (تير واري قوس) image (default: Red pog.svg) نمبر وار نشان لاءِ <code>n-circle</code> استعمال ڪريو. |- | <code>shape-color</code><br /><code>shape-outline</code><br /><code>shape-angle</code><br /><code>numbered</code> | شڪل جو رنگ، ڪنڊ، اوپيسيٽي ۽ رخ مقرر ڪري ٿو. مثال: <code>shape-color=hard blue,60</code> outline فارميٽ: رنگ، ٿولهه، اوپيسيٽي، انداز (solid/dashed وغيره). |- | <code>mark</code> | Commons مان فائيل جو نالو جيڪو نشان طور استعمال ٿئي. |- | <code>mark-size</code><br />(<code>mark-dim</code>) | نشان جي سائيز (ويڪر، اوچائي، ڪنڊ). <code>mark-size=0</code> سان صرف ليبل ڏيکارجي ٿو. |- | <code>mark-coord</code> | نشان جي هم آهنگ: <code>mark-coord={{Coord|lat|lon}}</code> |- | <code>label</code> | نشان سان گڏ متن. نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو. <code>mark-size=0</code> سان رڳو متن ڏيکارجي ٿو. |- | <code>label-size</code> | متن جي سائيز (default = 12). background يا outline به شامل ڪري سگهجن ٿا. |- | <code>label-color</code> | متن جو رنگ. مثال: <code>dark blue,40</code> (40٪ اوپيسيٽي). Default: dark grey |- | <code>label-pos</code><br /><code>ldx</code><br /><code>ldy</code> | ليبل جي جاءِ (left/right/top/bottom/center). ldx ۽ ldy سان پوزيشن وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهجي ٿي. |} نوٽ: جيڪڏهن شڪل '''panel''' هجي، ته متن شڪل جي ڀر ۾ رکڻ بدران ان جي ''اندر'' رکيو ويندو آهي، ۽ left ۽ right پوءِ عام “جاءِ واري” هدايت بدران اهڙيون “justified” هدايتون بڻجي وينديون آهن، جيڪي panel جي اندر wrap ٿيندڙ متن تي لاڳو ٿينديون آهن۔ 2024 لاءِ نئون: هاڻي هن پيرا ميٽر ۾ وڌيڪ لڪير-ڪڍڻ وارا اختيار به موجود آهن، ۽ اهي هيٺ ڏنل ڪنهن به position indicator سان گڏ ڪم ڪري سگهن ٿا۔ *'''with-line''': ldx ۽ ldy استعمال ڪري شڪل کان ڪجهه فاصلي تي هڪ نئون نقطو طئي ڪريو، ۽ ٻنهي وچ ۾ مناسب لڪير ڪڍو۔ مثال طور <code>label-pos2=left,with-line| ldx2=-15| ldy2=-3</code> نشان کان ان offset تائين هڪ لڪير ڪڍيندو، ۽ پوءِ ليبل کي انهيءَ نئين نقطي جي ''کاٻي'' پاسي رکي ڇڏيندو۔ *'''n-line''': هي تقريباً 'with-line' وانگر ڪم ڪري ٿو، پر numbered shapes لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ جيڪڏهن ڪيترائي نمبر وارا dot پاڻ ۾ overlap ڪن ٿا ته هي انگ کي dot مان “ڪڍي” ڳنڍيندڙ لڪير جي پڇاڙيءَ تي رکي ٿو۔ جيڪڏهن متن وارو ليبل به هجي ته پوءِ انگ ۽ ليبل ٻئي گڏ ڇپبا۔ *'''mark-line''': هي ldx يا ldy جي repositioning خاصيتن کي استعمال نٿو ڪري، ۽ نه ئي ليبل سان لاڳاپو رکي ٿو۔ ان جي بدران هي هن شڪل کان پوئين mark تائين هڪ ڳنڍيندڙ لڪير ڪڍي ٿو۔ مثال طور <code>label-pos2=right, mark-line,2</code> ليبل کي عام نموني سنڀاليندو، ۽ mark2 ۽ mark1 جي وچ ۾ 2px ٿلهي لڪير به ڪڍيندو، جنهن جو رنگ shape-outline2 مان ورتو ويندو۔ وڌيڪ ٻه comma-separated قيمتون اختياري طور ڏئي سگهجن ٿيون: هڪ CSS line-style (solid، dashed، يا dotted) ۽ هڪ gap size، جنهن سان ساڳئي ٿولهه ۽ انداز جون ٻه متوازي لڪيرون ٺهنديون، ۽ انهن جي وچ ۾ ڏنل gap رهندو۔ مثال: <code>label-pos=top,mark-line,3,dotted,6</code>۔ جيڪڏهن gap 1 هجي يا مقرر نه ڪيو ويو هجي ته فقط هڪ لڪير ٺهندي۔<br />خلاصو:label-pos=''position'',mark-line,''line-width,style,gap-width''. *'''photo-panel''': هي ldx ۽ ldy استعمال ڪري ٿو، ۽ هڪ panel ٺاهي ٿو (default اوچائي 50px) جنهن ۾ ليبل جو متن ۽ اختياري تصوير ٻنهي ڏيکاري سگهجن ٿا، ۽ هڪ ڳنڍيندڙ لڪير واپس mark/shape ڏانهن وڃي ٿي۔ 'mark-image' ۾ ڏنل قيمت (تصوير چونڊڻ لاءِ) کان علاوه، هن لاءِ وڌيڪ ٻه comma-separated پيرا ميٽر به لازمي آهن: تصوير جي dimension value ۽ panel جي ڪل گهربل ويڪر۔ مثال: <code>label-pos=left,photo-panel,0.8,110</code>۔ panel جي مرڪز جي جاءِ ldx= ۽ ldy= سان طئي ٿيندي۔ left يا right اهو ظاهر ڪندا ته تصوير panel جي اندر ڪهڙي پاسي هوندي۔ پوءِ ليبل panel جي بچيل حصي جي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ هڪ اختياري آخري پيرا ميٽر panel جي اوچائي به مقرر ڪري سگهي ٿو — خاص طور تي جڏهن تصوير نه هجي۔ مثال: <code>label-pos=left,photo-panel,0,90,24</code> هڪ اهڙو panel ڏئي ٿو جنهن ۾ صرف هڪ سٽ وارو متن هجي ۽ ڪا تصوير نه هجي۔<br />خلاصو:label-pos=''position'',photo-panel,''photo-dimension,panel-width,panel-height''. |- |<code>label-angle</code> | <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل درجن موجب ڦرندو۔ (+ve زاويه clockwise ڦيرائيندو، -ve anticlockwise) جيڪڏهن mark-size کي صفر تي رکيو وڃي ته پوءِ نتيجي ۾ هڪ آزاد بيٺل ليبل ٺهندو جنهن وٽ ڪو marker نه هوندو، ۽ اهو جاگرافيائي ۽ ليڪ وارين خاصيتن لاءِ مفيد هوندو۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور سڀني آبادي وارن نالن کي زاويه نه ڏيڻ گهرجي۔ |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | مڪمل اسڪرين واري ڳنڍڻي لاءِ اضافي مواد |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | 'full screen' نقشو ساڳيو OSM بنيادي نقشو استعمال ڪري ٿو، پر هڪ الڳ نقشي واري ماحول ۾، جنهن ۾ استعمال ڪندڙ zoom in ۽ zoom out ڪري سگهن ٿا، نقشي کي drag ڪري سگهن ٿا، ۽ 'More details' بٽڻ وسيلي ٻين نقشن ۽ satellite imagery تائين پهچي سگهن ٿا۔ هن ۾ numbered markers پڻ هوندا آهن، جن لاءِ tooltip-style عنوان، ۽ تصويرن جا ننڍڙا thumbnail caption سان گڏ ڏيکاري سگهجن ٿا۔ اهو خاص طور تڏهن وڌيڪ فائديمند هوندو آهي جڏهن نقشي تي ڪيترائي marker هجن۔ هن خاصيت لاءِ مواد هيٺ ڏنل ٽن پيرا ميٽرن سان طئي ڪيو ويندو آهي — ۽ ٻين mark خاصيتن وانگر انهن کي به هر mark لاءِ نمبر سان لکڻو پوندو: |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>mark-title</code> | هي عنوان tooltip ۽ thumbnail title طور ظاهر ٿيندو آهي، جڏهن marker تي click ڪيو وڃي۔ جيڪڏهن <code>mark-title=none</code> رکيو وڃي ته اهو marker مڪمل اسڪرين واري نقشي مان خارج ٿي ويندو۔ (پر مکيه نقشي تي عام نموني ظاهر ٿيندو رهندو۔)<br />2024 ۾ نئون: جيڪڏهن mark-title جي اندر ڪو وڪي-لنڪ شامل ڪيو وڃي ته هاڻي اهو framed map تي mark کي هڪ live-link بڻائيندو۔ فقط پهريون لنڪ ئي اصل ڳنڍڻي طور استعمال ٿيندو، پر پورو متن mark/dot تي hover ڪرڻ وقت tooltip طور ظاهر ٿيندو۔ |- | <code>mark-image</code> | جڏهن marker تي click ڪيو وڃي ته هي هڪ pop-up thumbnail تصوير ڏيکاري ٿو۔ صرف Wikimedia Commons وغيره مان تصوير جو نالو شامل ڪريو۔ (يعني نه قوسين، نه 'File:') |- | <code>mark-description</code> | caption وارو متن، جيڪو يا ته pop-up تصوير سان گڏ ڏيکاريو ويندو، يا جيڪڏهن تصوير نه هجي ته text box جي صورت ۾ marker تي click ڪرڻ وقت ظاهر ٿيندو۔ هن ۾ وڪي-لنڪ وغيره شامل ڪري سگهجن ٿا ته جيئن وڌيڪ لاڳاپيل مقالن ڏانهن ڳنڍي سگهجي۔ |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | قوسي متن: قوس تي رکيل ليبل |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | Arc-text وارا پيرا ميٽر 3 مختلف ننڍا متن (وڌ ۾ وڌ 20 اکر) قوس جي مٿان رکڻ جي اجازت ڏين ٿا، ۽ ان سان گڏ اهڙا پيرا ميٽر پڻ ڏين ٿا جيڪي دائري جي ٽائٽنس (radius) ۽ متن جي ڍلائپ (gap) تي ضابطو رکن ٿا۔ radius ۾ تبديلي gap تي به اثر انداز ٿيندي؛ وڏي radius سان gap وڌيڪ کلي ويندو۔ گهربل شڪل ۽ اثر حاصل ڪرڻ لاءِ آزمائش ۽ سڌارا ڪرڻا پوندا۔ عام اصول طور پهرين گهربل شروعاتي نقطي جا هم آهنگ طئي ڪريو، پوءِ [[سانچو: OSM Location map#Text on an arc|OSM Location map#Text on an arc]] مان ڪو شروعاتي نمونو چونڊيو، ۽ پوءِ نقشي جي ضرورت مطابق پيرا ميٽر ترتيب ڏيو۔ هيٺ ڏنل پيرا ميٽر set A لاءِ آهن۔ Sets B ۽ C پڻ موجود آهن۔ |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>arc-coordA</code>|| پهرين اکر جا هم آهنگ، هن صورت ۾: =<nowiki>{{coord|xxx.xx|yyy.yy}}</nowiki> |- | <code>arc-textA=</code>|| پنهنجو متن هتي شامل ڪريو |- | <code>arc-angleA</code> || درجن ۾، -180 کان 180 تائين۔ 0 سان افقي شروعات ٿيندي، -90 سڌو مٿي، 90 سڌو هيٺ |- | <code>arc-gapA</code> ||1 = هڪ فرضي “معياري” قدر۔ 0.2 تمام ويجهو، 10 تمام ڍلو۔ جيڪڏهن negative gap لڳائجي ته اکر الٽجي ويندا ۽ دائري جي ٻئي رخ تي هلندا |- | <code>arc-radiusA</code> ||1 = هڪ فرضي “معياري” قدر۔ 0.5 ڪافي ٽائيٽ دائرو، 8 ايترو ويڪرو جو تقريباً سڌو لڳندو |-| <code>arc-text-sizeA</code> || معياري font sizes۔ جيڪڏهن مقرر نه ڪيو ويو هجي ته default 12 آهي |- | <code>arc-text-colorA</code> || متن جو رنگ مقرر ڪري ٿو۔ #000000 جهڙا color hex ۽ معياري OSM Location map رنگ قبول ڪيا ويندا |- | <code>ellipse-factorA</code>|| دائري کي دٻائيندو يا ڊگهو ڪندو۔ 1 = فرضي دائرو، 0.5 کان 1.0 مٿيون ۽ هيٺيون حصو وڌيڪ چٽو ڪندو، 1.0 کان مٿي پاسا وڌيڪ چٽا ڪندو۔ |} === {{tl|Maplink}} سان ڀيٽ === مئي 2018 کان وٺي {{tl|Maplink}} وسيلي به فريم اندر نقشو ٺاهڻ ممڪن ٿيو آهي، جيڪو ڪجهه پهلوئن ۾ OSM Location map جهڙو ڪم ڪري ٿو۔ ٻنهي حالتن ۾ دنيا جي ڪنهن به هنڌ لاءِ هڪ static نقشي جي تصوير مقالي ۾ شامل ڪري سگهجي ٿي، جيڪا OpenStreetMap جي ڊيٽا مان حاصل ٿيندي آهي۔ فرق انهن شين ۾ آهي جيڪي اهي بنيادي نقشي تي شامل ڪري سگهن ٿا يا نٿا ڪري سگهن۔ Maplink، پنهنجي framed ۽ fullscreen ٻنهي نسخن ۾، points (numbered يا icon-style نوڪيلا dots)، ۽ مختلف lines ۽ areas شامل ڪري سگهي ٿو، جيڪي عام طور OpenStreetMap مان wikidata Q values وسيلي آندا ويندا آهن۔ ان جي وڏي ڪردار مان هڪ “خودڪار” نقشو مهيا ڪرڻ آهي، جيڪو wikidata ذريعي جلدي نتيجا ڏئي ٿو، اڪثر ڪنهن infobox جي اندر به۔ OSM Location map ۾ عمل گهڻو وڌيڪ هٿ سان تيار ڪيل هوندو آهي، جتي مقالي مان عنصر گڏ ڪري نقشو ٺاهيو ويندو آهي۔ framed map وڌيڪ شاهوڪار قسم جا dots، shapes، graphics، overlays، images ۽ خاص طور متن ڏيکاري سگهي ٿو، ته جيئن ڪنهن خاص مقالي سان لاڳاپيل مخصوص تفصيل پيش ڪري سگهجن۔ هاڻي ان کي Q value پڻ ڏيکارڻ جي صلاحيت ڏني وئي آهي (في الحال حدن ۽ رستن تائين محدود)۔ ان جو fullscreen متبادل Maplink جي fullscreen شيءِ جي گهڻو ويجهو آهي، جتي framed map لاءِ ڏنل تفصيلن کي وري point-items طور استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ==بنيادي ٽيڪنالاجي== OSM Location map پاڻ ۾ ڪا به نقشا ٺاهڻ يا ڏيکارڻ جي صلاحيت نٿو رکي۔ 2023 تائين فريم جي اندر موجود هر شيءِ {{tl|Graph:Street map with marks}} سانچي وسيلي ٺهندي هئي، جيڪو [[يوزر:Yurik]] طرفان ٺاهيو ويو هو۔ هن ۾ [[Vega ۽ Vega-Lite visualisation grammars|ويگا visualisation پيڪيج]] استعمال ڪيو ويندو هو، جيڪو بنيادي نقشو ۽ متن ۽ گرافڪ عنصرن جي وڏي حد ڏيکاريندو هو۔ پنهنجي شروعاتي صورت ۾ نتيجو bitmap تصوير طور تيار ٿيندو هو، جنهن سبب ڏسڻ دوران وسيلن جو استعمال گهٽ هوندو هو، پر ريزوليوشن گهٽ هوندي هئي۔ 2020 ۾ bitmap ٺاهڻ وارو عمل ختم ڪيو ويو، جنهن سان صفحي جي ڏيک وڌيڪ صاف ٿي وئي، پر وسيلن جو استعمال ڪافي وڌي ويو۔ اپريل 2023 ۾ سيڪيورٽي خدشن سبب ويگا پيڪيج ۽ ان سان لاڳاپيل سڀئي 'graph' ماڊيول ختم ڪيا ويا۔ ڊگهي غيريقيني دور کان پوءِ (جيڪو اپريل 2024 تائين به مڪمل حل نه ٿيو هو) هڪ طريقو ڳوليو ويو جنهن سان اڳوڻا نتيجا ٻيهر پيدا ڪري سگهجن۔ [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:Kartographer Extension:Kartographer] استعمال ڪندي، ان جي <nowiki><mapframe></nowiki> ٽيگ وسيلي بنيادي نقشو html <nowiki><div></nowiki> عنصر جي اندر ڏيکاريو ويو۔ پوءِ inline [[CSS]] ڪوڊ ذريعي انهيءَ فريم ۾ گرافڪس ۽ متن ڏيکاريا ويا۔ Mercator 'coords' کي x,y pixel قدرن ۾ تبديل ڪيو ويو ته جيئن نقشو ۽ zoom سطح سان ٺهڪندڙ هجن۔ هن تبديلي نه صرف موجود 5,600 سانچن کي ٻيهر ڪم ڪندڙ بڻايو، پر وڌيڪ گرافڪ خاصيتون شامل ڪرڻ ۽ معياري wiki markup ۽ wiki لنڪن جي استعمال کي به بهتر بڻايو۔ مڪمل اسڪرين وارو اختيار، جيڪو فريم ٿيل نقشي مان کوليو وڃي ٿو، هڪ بلڪل مختلف نقشا ٺاهڻ وارو طريقو مهيا ڪري ٿو، جيتوڻيڪ اهو به Kartographer ذريعي OSM بنيادي ڊيٽا استعمال ڪري ٿو۔ هي <nowiki><maplink></nowiki> ٽيگ استعمال ڪري هڪ interactive مڪمل اسڪرين نقشو ڏئي ٿو، جنهن کي zoom ۽ drag ڪري سگهجي ٿو۔ اهو فريم ٿيل نقشي مان markers ۽ رنگن کي پڻ (numbered markers طور) نقل ڪري ٿو۔ پوءِ انهن کي وڌيڪ مواد سان وڌائي سگهجي ٿو، جيئن عنوان، تصوير ۽ وضاحت، ۽ گڏوگڏ coordinates پڻ ڏيکاريا ويندا آهن۔ نتيجي طور هڪ اهڙو نقشو-مرڪوز صفحو تيار ٿئي ٿو جيڪو مقالي جي مواد سان ڳنڍجڻ جو نئون طريقو ڏئي ٿو۔ نقشا ٺاهڻ واري ٽيڪنالاجي جي وڌيڪ ترقي هن وقت [[Wikimedia Foundation]] جي ترجيحن ۾ شامل ناهي۔ {{tl|maplink}} کي، جيڪو شروعات ۾ صرف مڪمل اسڪرين نقشي لاءِ هڪ سادو متن وارو لنڪ هو، هاڻي اهڙي سطح تي آندو ويو آهي جتي اهو wikidata مان سڌو ڊيٽا کڻي فريم ٿيل نقشو ڏيکاري سگهي ٿو۔ نون نقشا حلن لاءِ في الحال ڪا سرگرم ترقي جاري ناهي (جيڪڏهن توهان کي ڪا ڄاڻ هجي ته ٻڌايو!). وسيلن جو استعمال گهٽ رکڻ لاءِ فريم ۾ static تصوير ڏيکاري وڃي ٿي، جيڪا click ڪرڻ تي مڪمل اسڪرين interactive بڻجي وڃي ٿي۔ Maplink هاڻي infobox ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿي رهيو آهي، جتي نقشو پاڻمرادو موجود ڊيٽا مان ٺهي ٿو۔ هي سانچو خاص طور هٿ سان ترتيب ڏيڻ واري نقشي لاءِ ٺاهيو ويو آهي، جنهن ۾ ڏيکاريل علائقو ۽ شامل ڪيل عنصر ۽ ليبل موضوع جي ضرورت مطابق چونڊيا ۽ ترتيب ڏنا وڃن ٿا۔ هڪ ٻيو طريقو، جيڪو في الحال ڪنهن به نقشا سانچي ۾ سپورٽ نٿو ٿئي، اهو آهي ٻاهرين زنده ڊيٽا مان معلومات وٺڻ، جهڙوڪ SPARQL query استعمال ڪري وڏي علائقي جا scatter-plots ٺاهڻ۔ اهڙن ڪم ۾ سيڪيورٽي ۽ سنڀال جا مسئلا اهم رڪاوٽ آهن، جيئن ٻين زنده ڊيٽا وارن گرافن ۾ به ٿيندو آهي۔ هتي استعمال ٿيل ٽيڪنالاجي (Kartographer + inline CSS) کي “معقول حد تائين ترقي يافته” سڏجي ٿو۔ اپريل 2024 جي آخر تائين اهو لڳي ٿو ته هي هڪ مستحڪم ۽ پائيدار حالت ۾ آهي، تنهنڪري 2023 واري 'Graph' جهڙو وقفو ٻيهر اچڻ جو امڪان گهٽ آهي۔ ممڪن آهي ته مستقبل ۾ SVG بنياد تي گرافڪس طرف وڌيو وڃي، جنهن سان وڌيڪ بهتر گرافڪ مواد ۽ شايد هڪ مڪمل بصري ايڊيٽنگ ماحول به ملي سگهي۔ ٻئي پاسي، اهڙن نقشن جي به گهرج آهي جيڪي گهٽ وسيلن سان وڌيڪ points ڏيکاري سگهن، جنهن لاءِ شايد ڪجهه خاصيتون گهٽ ڪرڻيون پون۔ پر اهي گهڻو ڪري هن سانچي جا متبادل هوندا، نه ته سڌي جاءِ وٺندڙ۔ nkm97j5go9m9po4hbmjoqea7fvk77me 371304 371303 2026-04-13T16:00:20Z Intisar Ali 8681 371304 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل جڳهه تي شامل ڪريو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} ==فني مسئلو== {{tracked|T334940}} {{warning|heading=نئون نسخو هاڻي لاڳو ٿي ويو آهي، 11 مارچ 2024 کان!<br />هن ۾ اضافي گرافڪ عنصر شامل آهن ۽ پهريون ڀيرو نقشي تي “سڌا” وڪي-لنڪ ممڪن بڻايا ويا آهن! وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service|واپسيءَ جو جائزو]]. |18 اپريل 2023 تي هڪ فني مسئلي سبب وڪيميڊيا “گراف” ماڊيول کي بند ڪري ڇڏيو هو، جنهن تي اهي نقشا دارومدار رکندا هئا. ان کان پوءِ صفحي تي نقشا صحيح نموني ظاهر نه ٿي رهيا هئا جيئن ايڊيٽرن ارادو ڪيو هو. لڳي ٿو ته Graph/Vega حل ويجهي مستقبل ۾ دستياب نه ٿيندو. بهرحال، هاڻي ان مسئلي جو متبادل حل نڪتو آهي، جنهن ۾ وڏي تبديلي سان CSS گرافڪس استعمال ڪيا ويا آهن. هن ۾ ڪجهه فائدا، نيون خاصيتون (۽ شايد تيز لوڊنگ وقت) آهن، پر ڪجهه چئلينج پڻ آهن—خاص طور تي متن جي سائيز ۽ جڳهه بابت. نظام هاڻي مستحڪم نظر اچي ٿو، پر جيڪڏهن ڪا به غلطي يا مسئلو نظر اچي ته مهرباني ڪري ڳالهه صفحي تي رپورٽ ڪريو. دستاويزڪاري اپڊيٽ جاري آهي... }} ==واپسي، 2024== هن سانچي جي مڪمل ڪارڪردگيءَ جي بحالي ۽ نين خاصيتن بابت مڪمل وضاحت لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map/Return to service]]. هيٺ ڏنل دستاويز پڻ اپڊيٽ ڪيو ويو آهي ۽ نون امڪانن کي شامل ڪري ٿو، تنهنڪري ان کي مٿي واري صفحي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ==دستاويز== {{OSM Location map | coord = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 300 | caption = [[برڊگيٽ پارڪ]]، ليڪسٽرشائر ۾ اولڊ جان ٽاور | minimap = file | mini-file = Leicestershire UK location map.svg | mini-width = 80 | mini-height = 68 | minipog-gx = 46 | minipog-gy = 44 | scalemark = 90 | mark-coord = {{Coord|52.69632|-1.22391}} | mark-size = 11 | label = اولڊ جان^ٽاور | label-size = 13 | label-color = dark grey | label-pos = right,photo-panel,1.3,120 | ldx=80| ldy=-60 | mark-title = [[اولڊ جان]] | mark-image = Old John (Leicestershire).jpg | mark-description = اولڊ جان ٽاور، [[برڊگيٽ پارڪ]] جي ٽڪريءَ تي | label1 = يادگار | label-pos1 = left | label-size1 = 10 | label-color1 = hard grey | mark-coord1 = {{Coord|52.694944|-1.2254584}} | mark-size1 = 7 | mark-title1 = برڊگيٽ يادگار | mark-image1 = Leicestershire Yeomanry Memorial, Bradgate Park - geograph.org.uk - 885190.jpg | mark-description1 = برڊگيٽ پارڪ ۾ يادگار | label2 = ب ر ڊ گ ي ٽ   پ ا ر ڪ | label-pos2 = top | mark-coord2 = {{Coord|52.6909|-1.2163}} | mark-size2 = 0| label-size2=11| label-color2=soft green | mark-title2 = برڊگيٽ پارڪ | mark-image2 = Bradgate Park - geograph.org.uk - 885175.jpg | mark-description2 = وچئين دور جي تاريخ رکندڙ پارڪ | label3 = برڊگيٽ | labela3 = هائوس | label-pos3 = top | mark-coord3 = {{Coord|52.686698|-1.2111676}} | mark-size3 = 7 | mark-title3 = برڊگيٽ هائوس جا کنڊر | mark-image3 = Bradgate House - geograph.org.uk - 883366.jpg | mark-description3 = 16هين صديءَ جا کنڊر | arc-textA = ڪرپسٽن ريزروائر | arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -70 | arc-gapA = 2.2 | arc-radiusA = 0.3 | arc-coordA = {{Coord|52.6888|-1.2010}} | arc-text-sizeA = 9 }} هي سانچو مهيا ڪري ٿو: * [[اوپن اسٽريٽ ميپ]] تان نقشو * ڪيترائي نشان، ليبل، ۽ تصويرون * مڪمل اسڪرين انٽرايڪٽو نقشو ==مقصد== '''OSM Location map''' ايڊيٽرن کي اجازت ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به جڳهه لاءِ مناسب زوم سطح سان نقشو شامل ڪن. ==استعمال جا مثال== ===منظرنامو 1: سادو نقشو=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.4146|-4.3341}} | zoom = 15 }} ===منظرنامو 2: هڪ نشان سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53.394|-4.450}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 150 | caption = [[لانفيچيل]] جي ڀرسان پٿر | label = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-coord = {{coord|53.3966|-4.46204}} | label-pos = right | mark-title = [[لانفيچيل ٽرائنگل]] | mark-image = The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg | mark-description=قديم پٿر جا نشان }} ==گهڻا نشان== هي سانچو 60 تائين نشان ڏيکاري سگهي ٿو، جن ۾ هر هڪ لاءِ الڳ سيٽنگون هونديون. ===منظرنامو 3: نمبرن سان=== {{OSM Location map | coord = {{coord|45.438|12.3285}} | zoom = 13 | width = 380 | height = 240 | title = وينس | caption = اهم جڳهيون: | auto-caption = 14 | shapeD = n-circle | shape-colorD = green | label-colorD = dark blue | label-sizeD = 12 | label1 = رياٽو پل | mark-coord1 = {{coord|45.438|12.336}} | mark-title1 = [[ريالٽو پل]] }} ====وراثتي قدر==== هر نشان لاءِ الڳ سيٽنگون ٿي سگهن ٿيون، پر جيڪڏهن مقرر نه ڪيون وڃن ته ڊيفالٽ قدر استعمال ٿيندا. {{tl|Flushing Meadows-Corona Park map}} هڪ سٺو مثال آهي. ==منظرنامو 4: نقشي ۾ گرافڪ عنصر شامل ڪرڻ لاءِ نشانن جو استعمال== {{OSM Location map | coord = {{coord|51.7802|-3.6525}} | zoom = 14 | width = 280 | height = 280 | caption = [[بينوين]]، ڏکڻ ويلز جي آسپاس واري علائقي جو نقشو، جنهن ۾ رومي رستا ۽ عارضي لشڪري ڪيمپ مان وڌيڪ مستقل قلعي ڏانهن منتقلي ڏيکاريل آهي.<ref>{{cite book|title=Glamorgan Inventory, Vol 1, Part 2: The Iron Age and Roman Occupation| year=1976| author=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | url=https://shop.rcahmw.gov.uk/products/glamorgan-inventory-vol-1-part-2-the-iron-age-and-roman-occupation-ebook?variant=29576736997441| page=100}}</ref> |minimap = file bottom right |mini-file = Wales relief location map.jpg |mini-width = 75 |mini-height = 94 |minipog-gx = 60 |minipog-gy = 78 |scalemark = 87 | map-data=Q748078 | map-data-text=نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | map-data-width=3 | map-data-color=#CC3333 | label-sizeD = 11 | mark-coord1 = {{coord|51.78365|-3.6553}} | shape1 = box | mark-size1 = 17,17,3 | shape-outline1=hard grey,1,70 | shape-color1= white | shape-angle1= -9 | label1 = رومي قلعو | mark-title1 = [[برطانيا ۾ رومي معاون فوجون|رومي معاون قلعو]] | label-pos1 = left | label-angle1= 0 | label-size1 = 12 | mark-coord2 = {{coord|51.7802|-3.6515}} | shape2 = box | mark-size2 = 44,62,4 | label-pos2 = center | shape-outline2=hard grey,4,40,dashed | shape-color2= transparent | shape-angle2= -20 | label-color2= soft grey | label2 = رومي^لشڪري^ڪيمپ | ldx2=-2|ldy2 = -2 | mark-title2 = رومي لشڪري ڪيمپ | label-angle2= -20 | mark-coord3 = {{coord|51.7811|-3.6425}} | label3 = ڌماڪي وارا ^ڀٺا | shape3 = image | mark-size3=8 | label-pos3=bottom | shape-outline3=transparent,0 | mark-title3 = [[ڌماڪي وارو ڀٺو|ڌماڪي وارا ڀٺا]]، بينوين | mark-coord4 = {{coord|51.7820|-3.6520}} | shape4 = curveA | mark-size4 = 44 | shape-angle4=229 | shape-outline4=dark grey,4,50 | mark-title4=none | mark-coord6 = {{coord|51.7861|-3.6466}} | label6 = رومي رستو | label-pos6=center | ldy6=-7 | shape6=rule | mark-title6 = none | mark-size6=145 | shape-outline6=hard grey,2,60,dashed | shape-angle6=-32 | label-angle6=-32 | mark-coord7 = {{coord|51.7838|-3.6534}} | shape7=rule | mark-size7=30 | shape-outline7=hard grey,2,60,dashed | mark-title7 = none | shape-angle7=-9 | mark-coord8 = {{coord|51.7851|-3.6592}} | mark-size8=0 | mark-title8 = none | label8=پووئس^نيٿ پورٽ ٽالبوٽ | label-size8=8 | label-angle8=-1 | label-pos8=center | label-color8=black,40 }} بينوين واري علائقي جي نقشي مان ظاهر ٿيندڙ اهم نڪتا: * انهن نشانن مان هر هڪ جي ڏيک بلڪل الڳ آهي، ۽ ڪي اهڙي ماپ جا آهن جو اهي سادن نشانن بدران پاڻ “نقشي جون خاصيتون” لڳن ٿا۔ * Mark-size صرف ويڪر مقرر ڪرڻ لاءِ نه، پر اوچائي مقرر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن ٻي ڪاما سان جدا ڪيل قيمت شامل ڪئي وڃي۔ اهڙي طرح ‘box’ کي مستطيل شڪل ڏئي سگهجي ٿي۔ ‘box’ جي حالت ۾ ٽين قيمت ڪنڊن جي گولائي لاءِ آهي، جنهن سان ٻنهي رومي قلعن جا گول ڪنارا ٺهن ٿا۔ مثال: <code>| mark-size2 = 44,62,4</code> * لشڪري قلعي جي رنگ کي شفاف رکيو ويو آهي، تنهنڪري فقط ان جو خاڪو ڏسجي ٿو، جيڪو ويڪرو ۽ ٽٽل لڪيرن وارو رکيو ويو آهي۔ * Label-pos2 کي ‘center’ تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري لفظ شڪل جي اندر ظاهر ٿين ٿا، نه ته ڀرسان۔ * هاڻي نقشي ۾ لڪير شامل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن۔ هن نقشي ۾ رومي رستو <code>shape6=rule</code> ذريعي شامل ڪيو ويو آهي۔ rule وٽ ‘shape-outline’ جون صفتون هونديون آهن، جيڪي هتي <code>| shape-outline6=hard grey,2,60,dashed </code> سان مقرر ڪيون ويون آهن۔ رنگ ۽ لڪير جي ويڪر لازمي آهن؛ opacity٪ ۽ ‘style’ اختياري آهن۔ style جا اختيار solid، dashed، dotted يا double آهن۔ * جيڪڏهن اوهان مڪمل اسڪرين وارو نسخو ڏسو ته اتي فقط پهريان ٽي نشان نظر ايندا۔ ڪنهن شيءِ کي خارج ڪرڻ لاءِ مثال طور <code>mark-title6=none</code> لکبو آهي۔ * هتي مڪمل اسڪرين واري ڏيک ۾ ٽيئي نشان سفيد نظر اچن ٿا، پر الڳ سببن جي ڪري۔ Mark-color1 کي white تي رکيو ويو آهي۔ Mark-color3 مقرر ٿيل نه آهي (ڇوته Red pog.svg پاڻ هڪ تصويري عنصر آهي ۽ پنهنجو رنگ کڻي اچي ٿو)، تنهنڪري مڪمل اسڪرين وارو نشان Mark1 مان white ورثي ۾ وٺي ٿو۔ Mark-color2 کي transparent تي رکيو ويو آهي، جيڪو مڪمل اسڪرين جي نشان لاءِ white طور ظاهر ٿئي ٿو۔ نقشي ۾ وڌيڪ مختلف عنصر شامل ڪرڻ سان مڪمل اسڪرين وارا رنگ ارادي يا غيرارادي طور متاثر ٿي سگهن ٿا۔ * هن نقشي ۾ ضلعي جي حد پڻ ڏيکاريل آهي۔ OpenStreetMap مان ‘map-data’ لڪيرون ڏيکارڻ لاءِ Qvalue ڪيئن استعمال ڪجي، ان لاءِ ڏسو [[سانچو:OSM Location map#Parameters|پيرا ميٽرن وارو ڀاڱو]]۔ * هن (مصنوعي) مثال ۾ ‘curveA’، يعني تير جهڙي مُڙي لڪير شامل ڪئي وئي آهي۔ curveC (گھڙيءَ جي سئيءَ جي رخ واري صورت) پڻ موجود آهي۔ ====کاٻي يا ساڄي ڪنڊ ۾ ننڍڙو رهنمائي نقشو شامل ڪرڻ==== گهڻن صفحن ۾، خاص طور معلوماتي خاني وارن، اڳي ئي هڪ locator map هوندو آهي جيڪو ڏيکاريندو آهي ته موضوع يا هنڌ ڪٿي واقع آهي۔ جن صفحن ۾ اهو نه هجي، اتي اهو فائدي وارو ٿي سگهي ٿو ته اهو اوهان جي نقشي جي اندر ئي شامل ڪيو وڃي۔ هن مقصد لاءِ Wikimedia Commons مان موجود ڪو ‘Location map’ هن نقشي جي ڪنڊ ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ Location map جي ويڪر ۽ اوچائي اڳواٽ مقرر ڪرڻي پوندي، ۽ اهڙي حساب سان رکڻي پوندي جو اهو ڪنڊ مان نه هٽي۔ ڪي location maps اڳي ئي لاڳاپيل هنڌ کي نمايان ڪن ٿيون، پر جيڪڏهن نه ڪن ته اختياري locator ‘pog’ کي minipog-gx ۽ minipog-gy ذريعي رکيو وڃي ٿو، جيڪو minimap تي 100x100 گرڊ جي حساب سان ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور gx=25 ۽ gy=50 جو مطلب ٿيندو ته dot minimap جي چوٿين حصي تائين افقي ۽ اڌ اوچائي تائين عمودي جاءِ تي رکيو ويندو۔ اهو latitude ۽ longitude استعمال نه ڪندو آهي۔ اصل نقطو (0,0) minimap جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، جڏهن ته پاڻ minimap عام طور هيٺين ساڄي ڪنڊ ۾ هوندو آهي، پر <code>minimap=file bottom left</code>، <code>minimap=file top left</code> ۽ <code>minimap=file top right</code> به استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ جيڪڏهن اوهان minimap جي سائيز تبديل ڪريو ته به dot صحيح جاءِ تي رهندو۔ (ياد رهي ته هاڻي غيرضروري ٿي ويل minipog-x ۽ minipog-y صرف مطابقت لاءِ برقرار رکيا ويا آهن۔ اهي ساڳين pixel ماپن تي هلندا هئا، تنهنڪري انهن جو حساب ڏکيو هوندو هو ۽ سائيز بدلجڻ تي ٻيهر ڪرڻو پوندو هو۔ تنهنڪري هاڻي gx ۽ gy استعمال ڪرڻ گهڻو بهتر آهي۔) جيڪڏهن اصل نقشي جو علائقو mini-map جي وڏي حصي تي پکڙيل هجي ته dot جي بدران هڪ کليل ڳاڙهو باڪس ڏيکاري سگهجي ٿو، جيڪو مکيه نقشي جون حدون ڏيکاري ٿو۔ ان لاءِ صرف گهربل باڪس جي ويڪر مقرر ڪريو: <code>minimap-boxwidth=xx</code> جتي xx = minimap جي ويڪر جي سيڪڙو قدر هوندي۔ عام طور xx=15 کان گهڻو گهٽ هجي ته dot وڌيڪ مناسب هوندو۔ باڪس کي minipog-gx ۽ minipog-gy جي هم آهنگن تي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ گهربل ويڪر لاءِ ڪجهه آزمائش ڪرڻي پوندي۔ پوءِ باڪس جي اوچائي اصل نقشي جي تناسب موجب پاڻ ٺهندي ۽ minimap جي سائيز بدلجڻ سان ساڳئي تناسب سان بدلجي ويندي۔ ==={{anchor |arc}}قوس تي متن=== وڏي جاگرافيائي خاصيتن لاءِ متن قوس جي چوڌاري رکجي سگهي ٿو، جيئن ڪنهن وڏي علائقي جو احساس پيدا ٿئي يا درياهه، جبلن جي قطار، سامونڊي ڪناري وغيره جي خم کي پيروي ڪري سگهجي۔ هي ٻين ليبلن کان مڪمل طور الڳ ڪم ڪري ٿو۔ اهو ڪنهن نشان يا dot سان نه جڙندو آهي ۽ نه ئي ڪو مڪمل اسڪرين وارو نشان پيدا ڪندو آهي۔ ان لاءِ پهرين اکر لاءِ هم آهنگ، شروعاتي زاويي، قوس جي ريڊيس ۽ اکرن جي وچ واري gap جا پيرا ميٽر گهرجن۔ متن جي سائيز ۽ رنگ پڻ مقرر ڪري سگهجن ٿا، يا Default سيٽنگن مان ورثي ۾ ملي سگهن ٿا۔ {{see|سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|topic= arc-text، نمونن ۽ مثالن جي ڪوڊ سان}} ==متبادل نشان== نقشي تي mark points لاءِ معياري ‘Red pog’ جي بدران ٻيون تصويرون به استعمال ڪري سگهجن ٿيون۔ Wikimedia Commons مان ڪا به تصوير مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ مٿي ڏنل Pentre Ifan واري مثال ۾ '[[:Commons:Archaeological site icon (red).svg|Archaeological site icon (red).svg]]' استعمال ٿيل آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مخصوص تصويري فائيل کي <code>mark1=</code> ۾ مقرر ڪيو وڃي ته پوءِ ان کان پوءِ ايندڙ سڀ نشان به ساڳيو فائيل استعمال ڪندا، جيستائين اهي پنهنجو الڳ تصويري فائيل نه ڏين۔ جيڪڏهن تصوير چورس نه هجي ته پوءِ هڪ dimension value پڻ مقرر ڪرڻي پوندي (اوچائي 1 جي مقابلي ۾ ويڪر جو تناسب) ===شفاف overlay=== {{OSM Location map | lat =52.6332 | lon =-1.138 | zoom =14 | width = 300 | height = 300 | caption = رومي ۽ وچئين دور وارو ليسٽر: ڪجهه اهم هنڌ۔ | scalemark =126 | mark = Leicester Town Walls map overlay.svg | mark-coord = {{coord|52.6324 |-1.1380}} | mark-size = 250 | mark-dim = 0.8 | mark-title=none | mark-coord1 = {{coord|52.632333|-1.141194}} | mark-size1=10 | shape1=square | shape-color1=hard red | mark-title1 = [[ليسٽر قلعو]] | mark-image1 = The Great Hall Leicester Castle.jpg | mark-description1 = وڏو هال، جيڪو هاڻي Queen Anne سامهون واري حصي سان آهي، ليسٽر جي وچئين دور واري قلعي جي مکيه بيٺل باقيات آهي۔ | mark-coord2 = {{coord|52.6312|-1.1405}} | mark-title2= [[ٽرينيٽي اسپتال، ليسٽر]] | mark-coord3 = {{coord|52.6317028|-1.1379222}} | mark-title3 = [[ميگزين گيٽ وي]] | mark-image3 = Leicester Magazine Gateway west.jpg | mark-coord4 = {{coord|52.63401|-1.13624}} | mark-title4= [[گريفرائرس، ليسٽر]]، رچرڊ ٽئين جي اصل تدفين واري جاءِ | mark-coord5 = {{coord|52.634644|-1.137086}} | mark-title5 = [[ليسٽر ڪيٿيڊرل]] | mark-coord6 = {{coord|52.64041|-1.13617}} | mark-title6 = [[سينٽ مارگريٽ چرچ، ليسٽر]] | mark-coord7 = {{coord|52.63487|-1.14136}} | mark-title7 = [[جيوري وال ۽ غسلخانا]] |shape7=diamond |shape-color7=hard green | mark-coord8 = {{coord|52.63512|-1.14072}} | mark-title8 = [[سينٽ نڪولس چرچ، ليسٽر]] (سئڪسني، رومي مواد مان تعمير ٿيل) |shape8=diamond |shape-color8=hard green | mark-coord9 = {{coord|52.6353|-1.1387}} | mark-title9 = رومي فورم ۽ باسيليڪا (جاءِ) |shape9=diamond |shape-color9=hard green | mark-coord10 = {{coord|52.6362|-1.1388}} | mark-title10 = موزائيڪ فرش ۽ رومي ٿيئٽر (جاءِ) |shape10=diamond |shape-color10=hard green | mark-coord11 = {{coord|52.6316|-1.1366}} | mark-title11 = رومي قبرستان جو هنڌ |shape11=diamond |shape-color11=hard green | mark-coord16 = {{coord|52.6291|-1.1352}} | label16 = اهم رومي ^آثار قديمه وارا هنڌ |shape16=diamond |shape-color16=hard green |label-color16=dark brown | label-size16=9 | mark-title16 = none | mark-coord17 = {{coord|52.6276|-1.1352}} | label17 = چونڊيل وچئين دور ^وارا هنڌ |shape17=square |shape-color17=hard red |label-color17=dark brown | label-size17=9 | mark-title17 = none | mark-coord20 = {{coord|52.6306|-1.1362}} |shape20=panel | mark-size20=110,74 |shape-color20=pale brown |shape-outline20=dark brown,1 |label-color20=dark brown | label20 = ڪنجي| label-size20=10 | label-pos20=top | mark-title20 = none | mark-coord22 = {{coord|52.630|-1.1458}} | mark-size22=0 | label22 = سور درياهه| label-size22=9 | label-pos22=top| label-angle22=-55 | label-color22=soft blue| mark-title22 = none }} نشان واري تصوير ضروري ناهي ته ننڍي ۽ اڻشفاف هجي۔ هڪ وڏي overlay تصوير (شفاف پسمنظر سان) استعمال ڪري سگهجي ٿي ته جيئن اهڙيون خاصيتون ڏيکاريون وڃن جيڪي بنيادي نقشي ۾ شامل نه هجن، جهڙوڪ ڪنهن شهر جون اڳوڻيون ڀتيون (ڏسو ڀرسان نقشو، جيڪو <nowiki>[[File:Leicester Town Walls map overlay.svg]]</nowiki> استعمال ڪري رهيو آهي)۔ اهڙيون تصويرون ڪيترن طريقن سان تيار ڪري سگهجن ٿيون (مثال طور بنيادي نقشي جي ڪاپي تي tracing ڪري)؛ انهن کي بلڪل ٻين marker image files وانگر ئي سڏيو وڃي ٿو۔ (انهن نقشن لاءِ overlay ٺاهڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي تفصيلي رهنمائي لاءِ ڏسو [[رڪن:J. Johnson/OSM overlay how-to]])۔ (هيٺ لڪير وارين گرافڪس ڏيکارڻ جا وڌيڪ سڌا طريقا پڻ ڏسو۔) ====نقشي جي اندر legend/key/information panel==== هي 2024 جي نئين خاصيت آهي، جيڪا <code>shape=panel</code> ذريعي استعمال ٿئي ٿي۔ هي عام coordinate system ئي استعمال ڪري ٿي ته جيئن panel جي مٿين کاٻي ڪنڊ ۽ ان تي رکيل نشانن/وضاحتن ٻنهي کي جاءِ ڏني وڃي، جيتوڻيڪ انهن جو نقشي جي انهيءَ نڪتي سان ڪو حقيقي تعلق نه هوندو۔ جڏهن ڪو نمبر يا ليبل استعمال نه ڪيو وڃي، تڏهن هتي استعمال جو مقصد مختلف قسمن جي هنڌن جي پکڙجڻ کي ڏيکارڻ آهي۔ انفرادي dots کي پوءِ به وڌيڪ ڄاڻ لاءِ “جاچ” ڪري سگهجي ٿو، خاص طور مڪمل اسڪرين واري نسخي ۾، پر صرف انهن کي ڳولي ڏسڻ سان، نه ته مٿان ئي نمايان پيش ڪرڻ سان۔ مختلف صفحن جي مواد جي مختلف گهرجن هونديون آهن۔ ڪنهن به نقشي کي تمام وڌيڪ لاڳاپيل ڄاڻ ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي، ۽ ايڊيٽر پنهنجون چونڊون ڪري سگهن ٿا ته جيئن نقشو مقالي جي بيان جو مناسب حصو بڻجي۔ (drawing جي ترتيب بابت هڪ نوٽ: بغير نمبر وارو mark سڀ کان پهرين ٺاهيو ويندو آهي۔ نمبر وارا marks 60 کان شروع ٿي shape1 تائين ٺاهيا ويندا آهن، تنهنڪري shape1 سڀ کان مٿان ايندو آهي۔ overlay بغير نمبر واري mark کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري اهو ٻين سڀني جي هيٺان رهي ٿو۔ هن مثال ۾ panel لاءِ shape20 استعمال ڪيو ويو آهي ته جيئن اهو ٻن legend وارن نشانن (16 ۽ 17) جي هيٺان اچي ۽ اهي مٿس واضح نظر اچن۔) ===متن جو رنگ=== ليبل جي متن جو رنگ <code>label-color = </code> ذريعي مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ معياري HTML رنگ نالي سان ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪو به رنگ hex triplets coding #xxyyzz ذريعي پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو (ڏسو [[ويب جا رنگ]])۔ بهرحال، وڪيپيڊيا جي نقشن ۾ هم آهنگ ڏيک لاءِ ڪي خاص OSM Location map رنگ به موجود آهن، جيڪي نسبتاً هلڪي tone range رکن ٿا ۽ بنيادي نقشن جي رنگن سان بهتر ملي وڃن ٿا۔ عام طور تي بهتر اهو آهي ته مخصوص سبب کان سواءِ انهيءَ range کي ئي استعمال ڪيو وڃي۔ عام استعمال ۾ هيٺين ليبل رنگ واري ترتيب تي عمل ڪرڻ گهرجي:- {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey}} |آباديون = soft grey (نقشي جي اصل موضوع لاءِ hard grey ۽ وڏي label-size پڻ ٿي سگهي ٿي) گهڻو اونداهي يا گهڻو ڀريل پسمنظر وارن علائقن ۾ shade کي hard grey يا dark gray ڏانهن وڌائڻو پئجي سگهي ٿو۔ |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}}|soft blue}} |درياهه، ڍنڍون، سامونڊي علائقا وغيره = soft blue (OSM جي نيري علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}}|soft green}} |پارڪ، قومي/علائقائي باغ، باغات، ٻيلا وغيره = soft green، OSM جي ساون علائقن مٿان سٺو ڪم ڪري ٿو۔ (ٻيلن ۾ يا نقشي جي موضوع لاءِ hard green وڌيڪ مناسب ٿي سگهي ٿو) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red}} |احتياط سان استعمال ڪريو = dark red ڳاڙهي pog سان سٺو لڳي ٿو پر redlink جهڙو به لڳي سگهي ٿو۔ افسوس، اڃا تائين نقشي تي وڪي-لنڪ ممڪن نه آهن۔) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey}} |انفرادي هنڌ = dark grey (جيڪڏهن هنڌ وٽ ڳاڙهي pog سان گڏ فقط هڪ ليبل هجي ته رنگ لکڻ جي ضرورت ناهي) |- | style="background-color:#ffffff;" | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}} |dark brown}} |Information panel = dark brown (مثال طور ‘pale brown’ panel تي تمام سٺو لڳي ٿو) |} ===رنگن جي اختيارن جي مڪمل جدول=== {| class="wikitable" style="width: 70%; text-align: left;" ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |OSM نقشن لاءِ سفارش ڪيل رنگ۔ اهي معياري رنگن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هلڪي ڇانوَ وارا آهن، تنهنڪري نقشي جي پسمنظر سان بهتر ملي وڃن ٿا (pale variants فقط panel-background وغيره لاءِ آهن) |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale red}}" |pale red #{{OSM Location map/color|pale red}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft red}}|soft red #{{OSM Location map/color|soft red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard red}} |hard red #{{OSM Location map/color|hard red}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark red}} |dark red #{{OSM Location map/color|dark red}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale green}}" |pale green #{{OSM Location map/color|pale green}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft green}} |soft green #{{OSM Location map/color|soft green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard green}} |hard green #{{OSM Location map/color|hard green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark green}} |dark green #{{OSM Location map/color|dark green}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale blue}}" |pale blue #{{OSM Location map/color|pale blue}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft blue}} |soft blue #{{OSM Location map/color|soft blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard blue}} |hard blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark blue}} |dark blue #{{OSM Location map/color|hard blue}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale grey}}" |pale grey #{{OSM Location map/color|pale grey}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft grey}} |soft grey #{{OSM Location map/color|soft grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard grey}} |hard grey #{{OSM Location map/color|hard grey}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark grey}} |dark grey #{{OSM Location map/color|dark grey}}}} |- |style="background-color:#{{OSM Location map/color|pale brown}}" |pale brown #{{OSM Location map/color|pale brown}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|soft brown}}|soft brown #{{OSM Location map/color|soft brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|hard brown}}|hard brown #{{OSM Location map/color|hard brown}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|dark brown}}|dark brown #{{OSM Location map/color|dark brown}}}} |- ! colspan="4" style="background-color:lightblue" |معياري HTML رنگ۔ اهي OSM نقشن تي ڪڏهن ڪڏهن تيز لڳن ٿا، پر compatibility لاءِ برقرار رکيا ويا آهن |- | White #{{OSM Location map/color|White}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Silver}}|Silver #{{OSM Location map/color|Silver}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Gray}}|Gray #{{OSM Location map/color|Gray}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Red}}|Red #{{OSM Location map/color|Red}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Maroon}}|Maroon #{{OSM Location map/color|Maroon}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Yellow}}|Yellow #{{OSM Location map/color|Yellow}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Olive}}|Olive #{{OSM Location map/color|Olive}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Lime}}|Lime #{{OSM Location map/color|Lime}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Green}}|Green #{{OSM Location map/color|Green}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Aqua}}|Aqua #{{OSM Location map/color|Aqua}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Teal}}|Teal #{{OSM Location map/color|Teal}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Blue}}|Blue #{{OSM Location map/color|Blue}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Navy}}|Navy #{{OSM Location map/color|Navy}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Fuchsia}}|Fuchsia #{{OSM Location map/color|Fuchsia}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Purple}}|Purple #{{OSM Location map/color|Purple}}}} | {{font color|#{{OSM Location map/color|Black}}|Black #{{OSM Location map/color|Black}}}} |- | {{font color|#{{OSM Location map/color|Orange}}|Orange #{{OSM Location map/color|Orange}}}} |transparent #{{OSM Location map/color|transparent}} |style="background-color:#{{OSM Location map/color|background1}}" |background1 #{{OSM Location map/color|background1}} |} 2024 ۾ نئون: هاڻي سڀني رنگن سان opacity value به ڏئي سگهجي ٿي، فقط رنگ جو نالو نه۔ مثال طور <code>label-color3=dark blue,30</code> سان 30٪ opacity مقرر ٿيندي۔ (‘50%’ ۽ ‘opacity’ پيرا ميٽر هاڻي deprecated آهن؛ يعني اهي اڃا ڪم ڪن ٿا، پر هاڻي انهن جي ضرورت ناهي) {{font color|{{OSM Location map/color|#AAAAAA}} | اهو پڻ ممڪن آهي ته ڪنهن به HTML Hex رنگ کي ڇهن انگن واري hex-code سان ڏنو وڃي، مثال طور #AAAAAA، پر default رنگ استعمال ڪرڻ سان صفحن جي وچ ۾ هم آهنگي رهي ٿي}} {{font color|#{{OSM Location map/color|}} |جيڪڏهن ڪو صحيح رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته رنگ default طور 'hard grey' تي رکيو ويندو}} ===متن، شڪل ۽ خاڪائي لڪير جي اوپيسيٽي=== {{OSM Location map | coord={{coord|57.087|-4.702}} | float=right | zoom =6 | width = 200 | height = 200 | mark-coord={{coord|57.087|-4.702}} |mark-size=0 |label=گريٽ گلين |label-pos=top |label-size=16 |label-angle=-55 |label-offset-y=6 | label-color=#1659165A | mark-coord1={{coord|56.417|-6.102}} |mark-size1=0 |label1=اسڪاٽلينڊ |label-pos1=right |label-size1=26 |label-color1=soft grey,50 | mark-coord2={{coord|57.391|-5.890}} | mark-size2=30 | shape2=circle |shape-color2=orange,70 |shape-outline2=orange,11,35,dashed }} 2024 واري تبديليءَ کان پوءِ هاڻي ڪنهن به مقرر ڪيل رنگ جي اوپيسيٽي کي آسانيءَ سان مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ 'label-color' ۽ 'shape-color' لاءِ اها ٻي، ڪاما سان جدا ڪيل قيمت هوندي آهي۔ 'shape-outline' لاءِ اها ٽين شيءِ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي ترتيب هيئن آهي: رنگ جو نالو، لڪير جي ويڪر، اوپيسيٽي، اسلوب۔ مثال طور <code>shape-outline4=hard red,8,30,solid</code> شڪل جي چوڌاري 8px ٿلهي نيم شفاف ڳاڙهي خاڪائي لڪير شامل ڪندو۔ (ياد رهي ته اوپيسيٽي سيڪڙو ۾ ڏني ويندي آهي۔ تاريخي سببن جي ڪري اوپيسيٽي 0 ۽ 100 ٻئي مڪمل اڻشفاف رنگ ڏين ٿا۔ مڪمل شفافيت لاءِ 1 جي قيمت يا 'transparent' نالو استعمال ڪيو وڃي۔) *متبادل طور: <code>| label-color=#1659165A</code>. جيڪڏهن نالي وارن HTML رنگن بدران #hexvalues استعمال ڪيا وڃن ته به اوپيسيٽي مقرر ڪري سگهجي ٿي۔ ان لاءِ opacity جي اضافي ٻن hex digits کي شامل ڪري 8-digit #value ٺاهيو ويندو آهي، جتي opacity digits 00 (اڻشفاف) کان FF (شفاف) تائين هوندا آهن۔ اڳ ۾ شڪلين جي چوڌاري 'Halo' خاصيتون ڏيڻ جو هڪ اختيار موجود هو۔ اهي تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون (جيڪڏهن ڪڏهن ٿينديون به هيون)، ۽ انهن لاءِ ڪيترين اضافي شڪلين جي ضرورت پوندي هئي، جنهن سبب وسيلا گهڻا استعمال ٿيندا۔ جڏهن گهڻا dots استعمال ٿين ٿا ته template جي سائيز اڳي ئي مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، تنهنڪري halo parameter کي في الحال هٽايو ويو آهي۔ البت shape-outline اختيار ذريعي halo جهڙا ڪيترائي اثر اڃا به حاصل ڪري سگهجن ٿا۔ ===متني اثر=== ;گهڻ-سَٽَ وارو ليبل: جڏهن <code>label = </code> سان ڏنل ليبل جو متن هڪ ئي سٽ ۾ نه اچي سگهي، تڏهن هاڻي هر سٽ کي ^ واري نشاني استعمال ڪندي جيتريون ڀيرا گهرجي اوتريون ڀيرا ورهائي سگهجي ٿو۔ هي طريقو هاڻي پراڻن ۽ غيرمرغوب <code>labela = </code> ۽ <code>labelb = </code> جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔ جيڪڏهن اوهان کي پنهنجي ليبل ۾ حقيقي ^ ڏيکارڻو هجي ته <code>{{Tt|&amp;Hat;}}</code> entity استعمال ڪريو۔ ;بغير نشان جي ليبل: جيڪڏهن <code>mark-size=0</code> رکيو وڃي ته نتيجي ۾ هڪ اهڙو ليبل ٺهندو جيڪو بغير ڪنهن marker جي آزاد نموني بيٺل هوندو۔ ;زاويه وارو ليبل: <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل زاويي مطابق ڦرندو۔ اهڙو زاويه وارو ليبل، جنهن وٽ ڪو نشان به نه هجي، خاص طور جاگرافيائي ۽ ڊگهين لڪير وارين خاصيتن کي نالو ڏيڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو هوندو آهي۔ وڌيڪ نمايان ۽ جاذبِ نظر متبادل اهو آهي ته متن کي قوس تي رکيو وڃي، [[سانچو:OSM Location map/ArcText/doc|ArcText اختيارن]] وسيلي۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور آباديءَ ۽ عمارتن جا نالا زاويه سان نه ڏيڻ گهرجن۔ ;وڪي مارڪ اپ: 2024 ۾ نئين ڳالهه هي آهي ته هاڻي سمورو متن عام وڪي متن وانگر ڏيکاريو وڃي ٿو۔ ان جو مطلب آهي ته اوهان '''<nowiki>'''ٿلهو متن'''</nowiki>''' ۽ ''<nowiki>''ترڇو متن''</nowiki>'' معمول مطابق استعمال ڪري سگهو ٿا۔ وڪي-لنڪ به هاڻي ممڪن آهن، پر ياد رکو ته پوءِ اهي عام وڪي-لنڪ رنگ اختيار ڪندا، جنهن ۾ غير موجود صفحن لاءِ ڳاڙها لنڪ پڻ شامل آهن۔ *۽ فني شوقينن لاءِ هڪ ڳالهه: جيڪڏهن اوهان ٻين فونٽن يا font-effects کي لازمي طور استعمال ڪرڻ چاهيو ٿا ته پنهنجي ليبل ۾ <nowiki><span style="...">اوهان جو متن هتي</span></nowiki> جهڙا عنصر به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ پر اهو ڪم نهايت احتياط ۽ سمجھداري سان ڪريو۔ مقصد هي نه آهي ته نقشي کي ضرورت کان وڌيڪ سجاوٽي اثرن سان ڀريو وڃي۔ البت، مناسب نموني سان استعمال ٿيڻ جي صورت ۾ اهو ئي شايد اهو حل هجي جيڪو اوهان ڳولي رهيا آهيو — بشرطيڪ اوهان کي HTML/CSS وغيره جي ڪافي ڄاڻ هجي۔ ===معلوماتي خاني ۾ استعمال=== {{t|OSM Location map}} کي اهڙن معلوماتي خانن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو جيڪي <code>module</code> پيرا ميٽر جي اجازت ڏين ٿا، مثال طور {{t|infobox school}}، هن هدايت سان: <code>|module=<nowiki>{{OSM Location map| ...}}</nowiki></code>۔ هڪ مثال لاءِ ڏسو [[:St John Fisher Catholic School]]، جتي ان سانچي کي معلوماتي خاني جي نقشي اندر اسڪول جي ٻن هنڌن کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي۔ ڪي معلوماتي خانا اهو به اجازت ڏين ٿا ته ان کي تصوير جي هيٺ ڏنل caption ۾ شامل ڪيو وڃي۔ البت، اهو فقط تڏهن ڪم ڪندو جڏهن تصوير ۽ ڪجهه caption متن گڏ موجود هجن۔ (ڏسو [[Inishmore Lighthouse]])۔ ===گرافڪ خاصيتون ڪڍڻ لاءِ ليبل متن جو استعمال=== هاڻي جڏهن outline ۽ line-drawing جون مختلف خاصيتون اچي ويون آهن، تڏهن سادي گرافڪس ڏيکارڻ لاءِ متن وارن ليبلن کي استعمال ڪرڻ جي ضرورت اڳ جي ڀيٽ ۾ گهڻي گهٽجي وئي آهي۔ تنهن هوندي به، ڪجهه خاص حالتن ۾ [[Unicode اکرن جي فهرست#Box Drawing|Box Drawing]] واري فهرست مان ڪيتريون ئي يونيڪوڊ نشانيون مفيد ثابت ٿي سگهن ٿيون۔ ==پيرا ميٽرن جي فهرست== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! ڪوڊ جو خالي نمونو — OSM Location map سانچي جا سڀ پيرا ميٽر |- |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" >{{OSM Location map | coord = {{coord| | }} | zoom= | float = | width = | height = | fullscreen-option = | caption = | title = | minimap = | mini-file = | mini-width = | mini-height = | minipog-gx = | minipog-gy = | minipog-boxwidth = | scalemark = <!-- اختياري default سيٽنگون. اهي 'D' پيرا ميٽر صرف پوءِ ايندڙ نشانن لاءِ override قدر ٺاهين ٿا، پاڻ ڪا نشاني نٿا ٺاهين --> | shapeD = | shape-colorD = | shape-outlineD = | shape-angleD = | markD = | mark-sizeD = | mark-dimD = | label-sizeD = | label-colorD = | label-angleD = | label-posD = | ldxD = <!-- label-offset-x ۽ -y جا مختصر روپ هاڻي سڀني سيٽن لاءِ موجود آهن--> | ldyD = <!-- بغير نمبر وارو پيرا ميٽر سيٽ نقشي تي نشان ۽/يا ليبل ٺاهي ٿو --> | mark-coord = {{coord| | }} | mark = | shape = | shape-color = |shape-outline = | shape-angle = | mark-size = | mark-dim = | label = | label-size = | label-color = | label-angle = | label-pos = | ldx = | ldy = | mark-title = | mark-image = | mark-description= <!-- قوسي متن (A، B ۽ C) — ڪابه شڪل، نشان يا مڪمل اسڪرين اثر ناهي، صرف قوس تي متن. هم آهنگ پهرين اکر لاءِ هوندا (وڌ ۾ وڌ 20).--> | arc-coordA = {{coord| | }} | arc-textA = | arc-angleA = | arc-gapA = | arc-radiusA = | arc-text-sizeA = <!-- default طور 12 --> |arc-text-colorA = |ellipse-factorA = <!-- default طور 1.0 --> <!-- نمبر وارا نشان (1 کان 60 تائين). mark1 ۾ ڏنل قدر سڀني ٻين نمبر وارن نشانن ۾ ورثي طور ايندا، جيستائين 'D' قدر سان override نه ڪيا وڃن--> | mark-coord1 = {{coord| | }} | mark1 = | shape1 = <!--image/circle/square/triangle/diamond/rule/box/ellipse/etriangle/panel --> | shape-color1 = |shape-outline1 = <!--رنگ،ويڪر،اوپيسيٽي،اسلوب--> | shape-angle1 = | mark-size1 = <!--ويڪر،اوچائي،ڪنڊ--> | mark-dim1 = | label1 = <!--نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو، جنهن سان labela1 ۽ labelb1 غيرضروري ٿي وڃن ٿا --> | label-size1 = <!--متن جي اثرن لاءِ اضافي اختيار پڻ شامل: ,outline,background--> | label-color1 = | label-angle1 = | label-pos1 = <!--جاءِ،[line اختيار][،وڌيڪ اختيار]--> | ldx1 = | ldy1 = | mark-title1 = | mark-image1 = | mark-description1= | mark-coord2 ={{coord| | }} | mark2 = | shape2 = | shape-color2 = <!-- ... ساڳيا سڀ پيرا ميٽر 60 تائين هر نمبر لاءِ جاري رهندا --> }}</syntaxhighlight> |} == پيرا ميٽر == {| class="wikitable" style="width:100%;" ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | نقشي جي ڏيکاري جا پيرا ميٽر |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | style="width:170px;"|<code>coord</code> | نقشي جي مرڪزي نقطي جا ''عرض بلد'' ۽ ''طول بلد'' جا هم آهنگ. استعمال ڪريو <code>coord={{tlf|Coord|''عرض بلد'' |''طول بلد''}}</code>. {{tlx|Coord}} ڪيترن ئي فارميٽن کي سنڀالي سگهي ٿو. مثال: <code>coord={{tlf|Coord|57|18|22|N|4|27|32|W}}, coord={{tlf|Coord|44.112|N|87.913|W}}, coord={{tlf|Coord|44.112|-87.913}}</code>. هي لازمي ناهي ته صفحي جي اصل coord هجي، ڇو ته نقشي جي فريم لاءِ مناسب جاءِ موضوع کي مرڪز کان هٽائي سگهي ٿي. (نشان الڳ سيٽ ڪيا وڃن ٿا). |- | <code>zoom</code> | نقشي جو '''اسڪيل''' طئي ڪري ٿو (0 کان 19 تائين) جيئن OpenStreetMap ۾ مقرر آهي. نوٽ: فاصلا عرض بلد تي منحصر هوندا آهن، ۽ اسڪرين/براؤزر مطابق به تبديل ٿيندا. هيٺان ڏيکاريل scalemark رڳو اندازو ڏي ٿو. |- | <code>float</code> | فريم کي کاٻي، وچ (center/centre) يا ساڄي طرف رکي ٿو (default = ساڄو). وچ ۾ رکڻ سان متن مٿي ۽ هيٺ ٿيندو، ٻي صورت ۾ پاسي ۾ اچي ويندو. |- | <code>width</code><br /><code>height</code> | نقشي جي ويڪر ۽ اوچائي (پڪسلن ۾) مقرر ڪري ٿو. صرف انگ لکو (px نه). Default: 350×250. |- | <code>fullscreen-option</code> | 2024 کان پوءِ هي پيرا ميٽر بي اثر آهي؛ مڪمل اسڪرين جو لنڪ پاڻمرادو ڏيکاريو ويندو آهي. |- | <code>nolabels</code> | آبادين/ملڪن جا نالا لڪائڻ لاءِ <code>nolabels=1</code> استعمال ڪريو. نوٽ: Preview ۾ ليبل نظر ايندا، محفوظ ٿيڻ بعد لڪندا. |- | <code>caption</code><br /><code>auto-caption</code> | نقشي هيٺ متن شامل ڪري سگهجي ٿو. <code>auto-caption=1</code> سان نمبر وار فهرست پاڻمرادو ٺهندي. <code>auto-caption=15</code> سان ڪالمن ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو. |- | <code>title</code> | نقشي مٿان عنوان ڏيکارڻ لاءِ. |- | <code>map-data</code><br /> <code>map-data-text</code><br /> <code>map-data-color</code><br /> <code>map-data-width</code><br /> <code>map-data-heavy</code><br /> <code>map-data-light</code> | OpenStreetMap جي خارجي ڊيٽا (مثلاً حدون يا رستا) شامل ڪرڻ لاءِ. مثال: <code>map-data=Q83065</code> هڪ کان وڌيڪ عنصر ڪاما سان ڌار ڪريو. فريم ۽ مڪمل اسڪرين ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويندو. |- | <code>minimap</code> | Commons مان ننڍو نقشو شامل ڪرڻ لاءِ: <code>minimap=file bottom right</code> وغيره. |- |<code>mini-file</code><br /> <code>mini-width</code><br /> <code>mini-height</code> | ننڍي نقشي جي فائيل ۽ سائيز مقرر ڪري ٿو. |- | <code>minipog-gx</code><br /> <code>minipog-gy</code><br /> <code>minimap-boxwidth</code> | ننڍي نقشي تي ڳاڙهو نقطو يا باڪس ڏيکارڻ لاءِ. هي 100×100 گرڊ تي ٻڌل هوندو (lat/lon نه). |- |<code>scalemark</code> | نقشي تي اسڪيل ڏيکارڻ يا لڪائڻ لاءِ (0 سان بند). |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | ليبل ۽ نشان پيرا ميٽر |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | ڪل 61 نشان لڳائي سگهجن ٿا (1 بغير نمبر ۽ 1–60 نمبر وارا). mark1 هڪ بنيادي سيٽ آهي جنهن مان باقي نشان قدر وٺن ٿا، جيستائين الڳ مقرر نه ڪيا وڃن. |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>shape</code> | نشان جي شڪل: circle، square، diamond، triangle box، ellipse، panel rule (لڪير)، curveA/curveC (تير واري قوس) image (default: Red pog.svg) نمبر وار نشان لاءِ <code>n-circle</code> استعمال ڪريو. |- | <code>shape-color</code><br /><code>shape-outline</code><br /><code>shape-angle</code><br /><code>numbered</code> | شڪل جو رنگ، ڪنڊ، اوپيسيٽي ۽ رخ مقرر ڪري ٿو. مثال: <code>shape-color=hard blue,60</code> outline فارميٽ: رنگ، ٿولهه، اوپيسيٽي، انداز (solid/dashed وغيره). |- | <code>mark</code> | Commons مان فائيل جو نالو جيڪو نشان طور استعمال ٿئي. |- | <code>mark-size</code><br />(<code>mark-dim</code>) | نشان جي سائيز (ويڪر، اوچائي، ڪنڊ). <code>mark-size=0</code> سان صرف ليبل ڏيکارجي ٿو. |- | <code>mark-coord</code> | نشان جي هم آهنگ: <code>mark-coord={{Coord|lat|lon}}</code> |- | <code>label</code> | نشان سان گڏ متن. نئين سٽ لاءِ ^ استعمال ڪريو. <code>mark-size=0</code> سان رڳو متن ڏيکارجي ٿو. |- | <code>label-size</code> | متن جي سائيز (default = 12). background يا outline به شامل ڪري سگهجن ٿا. |- | <code>label-color</code> | متن جو رنگ. مثال: <code>dark blue,40</code> (40٪ اوپيسيٽي). Default: dark grey |- | <code>label-pos</code><br /><code>ldx</code><br /><code>ldy</code> | ليبل جي جاءِ (left/right/top/bottom/center). ldx ۽ ldy سان پوزيشن وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهجي ٿي. |} نوٽ: جيڪڏهن شڪل '''panel''' هجي، ته متن شڪل جي ڀر ۾ رکڻ بدران ان جي ''اندر'' رکيو ويندو آهي، ۽ left ۽ right پوءِ عام “جاءِ واري” هدايت بدران اهڙيون “justified” هدايتون بڻجي وينديون آهن، جيڪي panel جي اندر wrap ٿيندڙ متن تي لاڳو ٿينديون آهن۔ 2024 لاءِ نئون: هاڻي هن پيرا ميٽر ۾ وڌيڪ لڪير-ڪڍڻ وارا اختيار به موجود آهن، ۽ اهي هيٺ ڏنل ڪنهن به position indicator سان گڏ ڪم ڪري سگهن ٿا۔ *'''with-line''': ldx ۽ ldy استعمال ڪري شڪل کان ڪجهه فاصلي تي هڪ نئون نقطو طئي ڪريو، ۽ ٻنهي وچ ۾ مناسب لڪير ڪڍو۔ مثال طور <code>label-pos2=left,with-line| ldx2=-15| ldy2=-3</code> نشان کان ان offset تائين هڪ لڪير ڪڍيندو، ۽ پوءِ ليبل کي انهيءَ نئين نقطي جي ''کاٻي'' پاسي رکي ڇڏيندو۔ *'''n-line''': هي تقريباً 'with-line' وانگر ڪم ڪري ٿو، پر numbered shapes لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ جيڪڏهن ڪيترائي نمبر وارا dot پاڻ ۾ overlap ڪن ٿا ته هي انگ کي dot مان “ڪڍي” ڳنڍيندڙ لڪير جي پڇاڙيءَ تي رکي ٿو۔ جيڪڏهن متن وارو ليبل به هجي ته پوءِ انگ ۽ ليبل ٻئي گڏ ڇپبا۔ *'''mark-line''': هي ldx يا ldy جي repositioning خاصيتن کي استعمال نٿو ڪري، ۽ نه ئي ليبل سان لاڳاپو رکي ٿو۔ ان جي بدران هي هن شڪل کان پوئين mark تائين هڪ ڳنڍيندڙ لڪير ڪڍي ٿو۔ مثال طور <code>label-pos2=right, mark-line,2</code> ليبل کي عام نموني سنڀاليندو، ۽ mark2 ۽ mark1 جي وچ ۾ 2px ٿلهي لڪير به ڪڍيندو، جنهن جو رنگ shape-outline2 مان ورتو ويندو۔ وڌيڪ ٻه comma-separated قيمتون اختياري طور ڏئي سگهجن ٿيون: هڪ CSS line-style (solid، dashed، يا dotted) ۽ هڪ gap size، جنهن سان ساڳئي ٿولهه ۽ انداز جون ٻه متوازي لڪيرون ٺهنديون، ۽ انهن جي وچ ۾ ڏنل gap رهندو۔ مثال: <code>label-pos=top,mark-line,3,dotted,6</code>۔ جيڪڏهن gap 1 هجي يا مقرر نه ڪيو ويو هجي ته فقط هڪ لڪير ٺهندي۔<br />خلاصو:label-pos=''position'',mark-line,''line-width,style,gap-width''. *'''photo-panel''': هي ldx ۽ ldy استعمال ڪري ٿو، ۽ هڪ panel ٺاهي ٿو (default اوچائي 50px) جنهن ۾ ليبل جو متن ۽ اختياري تصوير ٻنهي ڏيکاري سگهجن ٿا، ۽ هڪ ڳنڍيندڙ لڪير واپس mark/shape ڏانهن وڃي ٿي۔ 'mark-image' ۾ ڏنل قيمت (تصوير چونڊڻ لاءِ) کان علاوه، هن لاءِ وڌيڪ ٻه comma-separated پيرا ميٽر به لازمي آهن: تصوير جي dimension value ۽ panel جي ڪل گهربل ويڪر۔ مثال: <code>label-pos=left,photo-panel,0.8,110</code>۔ panel جي مرڪز جي جاءِ ldx= ۽ ldy= سان طئي ٿيندي۔ left يا right اهو ظاهر ڪندا ته تصوير panel جي اندر ڪهڙي پاسي هوندي۔ پوءِ ليبل panel جي بچيل حصي جي مرڪز ۾ رکيو ويندو۔ هڪ اختياري آخري پيرا ميٽر panel جي اوچائي به مقرر ڪري سگهي ٿو — خاص طور تي جڏهن تصوير نه هجي۔ مثال: <code>label-pos=left,photo-panel,0,90,24</code> هڪ اهڙو panel ڏئي ٿو جنهن ۾ صرف هڪ سٽ وارو متن هجي ۽ ڪا تصوير نه هجي۔<br />خلاصو:label-pos=''position'',photo-panel,''photo-dimension,panel-width,panel-height''. |- |<code>label-angle</code> | <code>label-angle = </code> مقرر ڪري سگهجي ٿو، جنهن سان ليبل جو متن marker point جي مرڪز جي چوڌاري ڏنل درجن موجب ڦرندو۔ (+ve زاويه clockwise ڦيرائيندو، -ve anticlockwise) جيڪڏهن mark-size کي صفر تي رکيو وڃي ته پوءِ نتيجي ۾ هڪ آزاد بيٺل ليبل ٺهندو جنهن وٽ ڪو marker نه هوندو، ۽ اهو جاگرافيائي ۽ ليڪ وارين خاصيتن لاءِ مفيد هوندو۔ اندازي جي يڪسانيت لاءِ عام طور سڀني آبادي وارن نالن کي زاويه نه ڏيڻ گهرجي۔ |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | مڪمل اسڪرين واري ڳنڍڻي لاءِ اضافي مواد |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | 'full screen' نقشو ساڳيو OSM بنيادي نقشو استعمال ڪري ٿو، پر هڪ الڳ نقشي واري ماحول ۾، جنهن ۾ استعمال ڪندڙ zoom in ۽ zoom out ڪري سگهن ٿا، نقشي کي drag ڪري سگهن ٿا، ۽ 'More details' بٽڻ وسيلي ٻين نقشن ۽ satellite imagery تائين پهچي سگهن ٿا۔ هن ۾ numbered markers پڻ هوندا آهن، جن لاءِ tooltip-style عنوان، ۽ تصويرن جا ننڍڙا thumbnail caption سان گڏ ڏيکاري سگهجن ٿا۔ اهو خاص طور تڏهن وڌيڪ فائديمند هوندو آهي جڏهن نقشي تي ڪيترائي marker هجن۔ هن خاصيت لاءِ مواد هيٺ ڏنل ٽن پيرا ميٽرن سان طئي ڪيو ويندو آهي — ۽ ٻين mark خاصيتن وانگر انهن کي به هر mark لاءِ نمبر سان لکڻو پوندو: |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>mark-title</code> | هي عنوان tooltip ۽ thumbnail title طور ظاهر ٿيندو آهي، جڏهن marker تي click ڪيو وڃي۔ جيڪڏهن <code>mark-title=none</code> رکيو وڃي ته اهو marker مڪمل اسڪرين واري نقشي مان خارج ٿي ويندو۔ (پر مکيه نقشي تي عام نموني ظاهر ٿيندو رهندو۔)<br />2024 ۾ نئون: جيڪڏهن mark-title جي اندر ڪو وڪي-لنڪ شامل ڪيو وڃي ته هاڻي اهو framed map تي mark کي هڪ live-link بڻائيندو۔ فقط پهريون لنڪ ئي اصل ڳنڍڻي طور استعمال ٿيندو، پر پورو متن mark/dot تي hover ڪرڻ وقت tooltip طور ظاهر ٿيندو۔ |- | <code>mark-image</code> | جڏهن marker تي click ڪيو وڃي ته هي هڪ pop-up thumbnail تصوير ڏيکاري ٿو۔ صرف Wikimedia Commons وغيره مان تصوير جو نالو شامل ڪريو۔ (يعني نه قوسين، نه 'File:') |- | <code>mark-description</code> | caption وارو متن، جيڪو يا ته pop-up تصوير سان گڏ ڏيکاريو ويندو، يا جيڪڏهن تصوير نه هجي ته text box جي صورت ۾ marker تي click ڪرڻ وقت ظاهر ٿيندو۔ هن ۾ وڪي-لنڪ وغيره شامل ڪري سگهجن ٿا ته جيئن وڌيڪ لاڳاپيل مقالن ڏانهن ڳنڍي سگهجي۔ |- ! colspan="2" style="background-color:lightblue" | قوسي متن: قوس تي رکيل ليبل |- | colspan="2" style="background-color:lightblue" | Arc-text وارا پيرا ميٽر 3 مختلف ننڍا متن (وڌ ۾ وڌ 20 اکر) قوس جي مٿان رکڻ جي اجازت ڏين ٿا، ۽ ان سان گڏ اهڙا پيرا ميٽر پڻ ڏين ٿا جيڪي دائري جي ٽائٽنس (radius) ۽ متن جي ڍلائپ (gap) تي ضابطو رکن ٿا۔ radius ۾ تبديلي gap تي به اثر انداز ٿيندي؛ وڏي radius سان gap وڌيڪ کلي ويندو۔ گهربل شڪل ۽ اثر حاصل ڪرڻ لاءِ آزمائش ۽ سڌارا ڪرڻا پوندا۔ عام اصول طور پهرين گهربل شروعاتي نقطي جا هم آهنگ طئي ڪريو، پوءِ [[سانچو: OSM Location map#Text on an arc|OSM Location map#Text on an arc]] مان ڪو شروعاتي نمونو چونڊيو، ۽ پوءِ نقشي جي ضرورت مطابق پيرا ميٽر ترتيب ڏيو۔ هيٺ ڏنل پيرا ميٽر set A لاءِ آهن۔ Sets B ۽ C پڻ موجود آهن۔ |- ! پيرا ميٽر ! وضاحت |- | <code>arc-coordA</code>|| پهرين اکر جا هم آهنگ، هن صورت ۾: =<nowiki>{{coord|xxx.xx|yyy.yy}}</nowiki> |- | <code>arc-textA=</code>|| پنهنجو متن هتي شامل ڪريو |- | <code>arc-angleA</code> || درجن ۾، -180 کان 180 تائين۔ 0 سان افقي شروعات ٿيندي، -90 سڌو مٿي، 90 سڌو هيٺ |- | <code>arc-gapA</code> ||1 = هڪ فرضي “معياري” قدر۔ 0.2 تمام ويجهو، 10 تمام ڍلو۔ جيڪڏهن negative gap لڳائجي ته اکر الٽجي ويندا ۽ دائري جي ٻئي رخ تي هلندا |- | <code>arc-radiusA</code> ||1 = هڪ فرضي “معياري” قدر۔ 0.5 ڪافي ٽائيٽ دائرو، 8 ايترو ويڪرو جو تقريباً سڌو لڳندو |-| <code>arc-text-sizeA</code> || معياري font sizes۔ جيڪڏهن مقرر نه ڪيو ويو هجي ته default 12 آهي |- | <code>arc-text-colorA</code> || متن جو رنگ مقرر ڪري ٿو۔ #000000 جهڙا color hex ۽ معياري OSM Location map رنگ قبول ڪيا ويندا |- | <code>ellipse-factorA</code>|| دائري کي دٻائيندو يا ڊگهو ڪندو۔ 1 = فرضي دائرو، 0.5 کان 1.0 مٿيون ۽ هيٺيون حصو وڌيڪ چٽو ڪندو، 1.0 کان مٿي پاسا وڌيڪ چٽا ڪندو۔ |} === {{tl|Maplink}} سان ڀيٽ === مئي 2018 کان وٺي {{tl|Maplink}} وسيلي به فريم اندر نقشو ٺاهڻ ممڪن ٿيو آهي، جيڪو ڪجهه پهلوئن ۾ OSM Location map جهڙو ڪم ڪري ٿو۔ ٻنهي حالتن ۾ دنيا جي ڪنهن به هنڌ لاءِ هڪ static نقشي جي تصوير مقالي ۾ شامل ڪري سگهجي ٿي، جيڪا OpenStreetMap جي ڊيٽا مان حاصل ٿيندي آهي۔ فرق انهن شين ۾ آهي جيڪي اهي بنيادي نقشي تي شامل ڪري سگهن ٿا يا نٿا ڪري سگهن۔ Maplink، پنهنجي framed ۽ fullscreen ٻنهي نسخن ۾، points (numbered يا icon-style نوڪيلا dots)، ۽ مختلف lines ۽ areas شامل ڪري سگهي ٿو، جيڪي عام طور OpenStreetMap مان wikidata Q values وسيلي آندا ويندا آهن۔ ان جي وڏي ڪردار مان هڪ “خودڪار” نقشو مهيا ڪرڻ آهي، جيڪو wikidata ذريعي جلدي نتيجا ڏئي ٿو، اڪثر ڪنهن infobox جي اندر به۔ OSM Location map ۾ عمل گهڻو وڌيڪ هٿ سان تيار ڪيل هوندو آهي، جتي مقالي مان عنصر گڏ ڪري نقشو ٺاهيو ويندو آهي۔ framed map وڌيڪ شاهوڪار قسم جا dots، shapes، graphics، overlays، images ۽ خاص طور متن ڏيکاري سگهي ٿو، ته جيئن ڪنهن خاص مقالي سان لاڳاپيل مخصوص تفصيل پيش ڪري سگهجن۔ هاڻي ان کي Q value پڻ ڏيکارڻ جي صلاحيت ڏني وئي آهي (في الحال حدن ۽ رستن تائين محدود)۔ ان جو fullscreen متبادل Maplink جي fullscreen شيءِ جي گهڻو ويجهو آهي، جتي framed map لاءِ ڏنل تفصيلن کي وري point-items طور استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ==بنيادي ٽيڪنالاجي== OSM Location map پاڻ ۾ ڪا به نقشا ٺاهڻ يا ڏيکارڻ جي صلاحيت نٿو رکي۔ 2023 تائين فريم جي اندر موجود هر شيءِ {{tl|Graph:Street map with marks}} سانچي وسيلي ٺهندي هئي، جيڪو [[يوزر:Yurik]] طرفان ٺاهيو ويو هو۔ هن ۾ [[Vega ۽ Vega-Lite visualisation grammars|ويگا visualisation پيڪيج]] استعمال ڪيو ويندو هو، جيڪو بنيادي نقشو ۽ متن ۽ گرافڪ عنصرن جي وڏي حد ڏيکاريندو هو۔ پنهنجي شروعاتي صورت ۾ نتيجو bitmap تصوير طور تيار ٿيندو هو، جنهن سبب ڏسڻ دوران وسيلن جو استعمال گهٽ هوندو هو، پر ريزوليوشن گهٽ هوندي هئي۔ 2020 ۾ bitmap ٺاهڻ وارو عمل ختم ڪيو ويو، جنهن سان صفحي جي ڏيک وڌيڪ صاف ٿي وئي، پر وسيلن جو استعمال ڪافي وڌي ويو۔ اپريل 2023 ۾ سيڪيورٽي خدشن سبب ويگا پيڪيج ۽ ان سان لاڳاپيل سڀئي 'graph' ماڊيول ختم ڪيا ويا۔ ڊگهي غيريقيني دور کان پوءِ (جيڪو اپريل 2024 تائين به مڪمل حل نه ٿيو هو) هڪ طريقو ڳوليو ويو جنهن سان اڳوڻا نتيجا ٻيهر پيدا ڪري سگهجن۔ [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:Kartographer Extension:Kartographer] استعمال ڪندي، ان جي <nowiki><mapframe></nowiki> ٽيگ وسيلي بنيادي نقشو html <nowiki><div></nowiki> عنصر جي اندر ڏيکاريو ويو۔ پوءِ inline [[CSS]] ڪوڊ ذريعي انهيءَ فريم ۾ گرافڪس ۽ متن ڏيکاريا ويا۔ Mercator 'coords' کي x,y pixel قدرن ۾ تبديل ڪيو ويو ته جيئن نقشو ۽ zoom سطح سان ٺهڪندڙ هجن۔ هن تبديلي نه صرف موجود 5,600 سانچن کي ٻيهر ڪم ڪندڙ بڻايو، پر وڌيڪ گرافڪ خاصيتون شامل ڪرڻ ۽ معياري wiki markup ۽ wiki لنڪن جي استعمال کي به بهتر بڻايو۔ مڪمل اسڪرين وارو اختيار، جيڪو فريم ٿيل نقشي مان کوليو وڃي ٿو، هڪ بلڪل مختلف نقشا ٺاهڻ وارو طريقو مهيا ڪري ٿو، جيتوڻيڪ اهو به Kartographer ذريعي OSM بنيادي ڊيٽا استعمال ڪري ٿو۔ هي <nowiki><maplink></nowiki> ٽيگ استعمال ڪري هڪ interactive مڪمل اسڪرين نقشو ڏئي ٿو، جنهن کي zoom ۽ drag ڪري سگهجي ٿو۔ اهو فريم ٿيل نقشي مان markers ۽ رنگن کي پڻ (numbered markers طور) نقل ڪري ٿو۔ پوءِ انهن کي وڌيڪ مواد سان وڌائي سگهجي ٿو، جيئن عنوان، تصوير ۽ وضاحت، ۽ گڏوگڏ coordinates پڻ ڏيکاريا ويندا آهن۔ نتيجي طور هڪ اهڙو نقشو-مرڪوز صفحو تيار ٿئي ٿو جيڪو مقالي جي مواد سان ڳنڍجڻ جو نئون طريقو ڏئي ٿو۔ نقشا ٺاهڻ واري ٽيڪنالاجي جي وڌيڪ ترقي هن وقت [[Wikimedia Foundation]] جي ترجيحن ۾ شامل ناهي۔ {{tl|maplink}} کي، جيڪو شروعات ۾ صرف مڪمل اسڪرين نقشي لاءِ هڪ سادو متن وارو لنڪ هو، هاڻي اهڙي سطح تي آندو ويو آهي جتي اهو wikidata مان سڌو ڊيٽا کڻي فريم ٿيل نقشو ڏيکاري سگهي ٿو۔ نون نقشا حلن لاءِ في الحال ڪا سرگرم ترقي جاري ناهي (جيڪڏهن توهان کي ڪا ڄاڻ هجي ته ٻڌايو!). وسيلن جو استعمال گهٽ رکڻ لاءِ فريم ۾ static تصوير ڏيکاري وڃي ٿي، جيڪا click ڪرڻ تي مڪمل اسڪرين interactive بڻجي وڃي ٿي۔ Maplink هاڻي infobox ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿي رهيو آهي، جتي نقشو پاڻمرادو موجود ڊيٽا مان ٺهي ٿو۔ هي سانچو خاص طور هٿ سان ترتيب ڏيڻ واري نقشي لاءِ ٺاهيو ويو آهي، جنهن ۾ ڏيکاريل علائقو ۽ شامل ڪيل عنصر ۽ ليبل موضوع جي ضرورت مطابق چونڊيا ۽ ترتيب ڏنا وڃن ٿا۔ هڪ ٻيو طريقو، جيڪو في الحال ڪنهن به نقشا سانچي ۾ سپورٽ نٿو ٿئي، اهو آهي ٻاهرين زنده ڊيٽا مان معلومات وٺڻ، جهڙوڪ SPARQL query استعمال ڪري وڏي علائقي جا scatter-plots ٺاهڻ۔ اهڙن ڪم ۾ سيڪيورٽي ۽ سنڀال جا مسئلا اهم رڪاوٽ آهن، جيئن ٻين زنده ڊيٽا وارن گرافن ۾ به ٿيندو آهي۔ هتي استعمال ٿيل ٽيڪنالاجي (Kartographer + inline CSS) کي “معقول حد تائين ترقي يافته” سڏجي ٿو۔ اپريل 2024 جي آخر تائين اهو لڳي ٿو ته هي هڪ مستحڪم ۽ پائيدار حالت ۾ آهي، تنهنڪري 2023 واري 'Graph' جهڙو وقفو ٻيهر اچڻ جو امڪان گهٽ آهي۔ ممڪن آهي ته مستقبل ۾ SVG بنياد تي گرافڪس طرف وڌيو وڃي، جنهن سان وڌيڪ بهتر گرافڪ مواد ۽ شايد هڪ مڪمل بصري ايڊيٽنگ ماحول به ملي سگهي۔ ٻئي پاسي، اهڙن نقشن جي به گهرج آهي جيڪي گهٽ وسيلن سان وڌيڪ points ڏيکاري سگهن، جنهن لاءِ شايد ڪجهه خاصيتون گهٽ ڪرڻيون پون۔ پر اهي گهڻو ڪري هن سانچي جا متبادل هوندا، نه ته سڌي جاءِ وٺندڙ۔ == پڻ ڏسو == * [[وڪيپيڊيا:وڪيپيڊيا لاءِ نقشا]] – وڪيپيڊيا تي موجود نقشا ٺاهڻ وارن اوزارن جي فهرست * {{tl|Location map}} – ويڪرائي ڦاڪ ۽ ڊگھائي ڦاڪ سان هڪ نشان/ليبل رکڻ لاءِ * {{tl|Location map+}} – نشانن/ليبلن جي لامحدود فهرست رکڻ لاءِ * {{tl|Location map many}} – ويڪرائي ڦاڪ ۽ ڊگھائي ڦاڪ سان ڪيترائي نشان ڏيکارڻ لاءِ * [[:Commons:Category:Map pointers]] – وڪي ميڊيا ڪامنز ۾ موجود مختلف نشانين (پوائنٽرن) جي فهرست * {{tl|Overlay}} – تصوير تي نمبر، متن يا رنگي ٽيگ جي اوورلي رکڻ لاءِ، ته جيئن تصوير ۾ خاص جڳهن جي نشاندهي ڪري سگهجي <includeonly>{{sandbox other|| <!-- هيٺين لائين کان پوءِ زمرا شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪ وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:نقشي وارا سانچا|نقشي وارا سانچا]] [[زمرو:نقشي جي ترتيب ۽ فنڪشن وارا سانچا]] }}</includeonly> ieeyj5ogfivc865x424y93jie3tow4v 10 94896 371305 2026-04-13T16:05:42Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use| 599433 }} {{Lua|Module:Location map}} {{Location map|USA |relief= 1 |width= 320 |lat= 44.6 |long= -110.5 |caption= [[يلو اسٽون]] جي جاءِ، اتر-اولھ آمريڪا ۾ }} '''لوڪيشن ميپ''' سانچو هڪ گڏيل تصوير طور نقشو تيار ڪري ٿو، جنهن ۾ بنيادي نقشو ۽ ان تي هڪ نشان شامل هوندو آهي۔ ضرورت هجي ته ليبل ۽ ڪيپشن پڻ شام... 371305 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use| 599433 }} {{Lua|Module:Location map}} {{Location map|USA |relief= 1 |width= 320 |lat= 44.6 |long= -110.5 |caption= [[يلو اسٽون]] جي جاءِ، اتر-اولھ آمريڪا ۾ }} '''لوڪيشن ميپ''' سانچو هڪ گڏيل تصوير طور نقشو تيار ڪري ٿو، جنهن ۾ بنيادي نقشو ۽ ان تي هڪ نشان شامل هوندو آهي۔ ضرورت هجي ته ليبل ۽ ڪيپشن پڻ شامل ڪري سگهجن ٿا۔ ==استعمال== نقشي جون تصويرون سڌي طرح استعمال نٿيون ٿين، پر هڪ معاون تعريف ذريعي حاصل ڪيون وڃن ٿيون۔ مثال طور، جيڪڏهن پهريون پيراميٽر {{code|Japan}} هجي، ته هي سانچو [[Module:Location map/data/Japan]] مان ڊيٽا وٺندو (جيڪڏهن موجود هجي)، جنهن ۾ نقشو ٺاهڻ لاءِ ضروري ڄاڻ هوندي آهي۔ ===مهرباني ڪري نوٽ ڪريو=== * {{para|caption}} کي ڪا به قيمت ڏيڻ سان نقشو thumbnail طور ڏيکاريو ويندو۔ * جيڪڏهن coordinates نقشي جي حد کان ٻاهر هجن، ته نشان تصوير اندر ظاهر نه ٿيندو۔ * سائيز مقرر ڪندي {{kbd|px}} استعمال نه ڪريو؛ مثال: {{para|width|200}} درست آهي۔ * هڪ کان وڌيڪ نشانن لاءِ {{tl|Location map+}} يا {{tl|Location map many}} استعمال ڪريو۔ ==خالي سانچا== {| class="wikitable" |+ خالي سانچا |- ! Decimal degrees ! Degrees, minutes, seconds ! {{tl|Coord}} سان ! [[Wikidata]] |- |<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} |width = |float = |border = |caption = |alt = |relief = |AlternativeMap= |overlay_image = |label = |label_size = |position = |background = |mark = |marksize = |link = |lat_deg = |lon_deg = }} </syntaxhighlight> | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_dir = }} </syntaxhighlight> | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} |coordinates= }} </syntaxhighlight> | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} }} </syntaxhighlight> |} ==پيراميٽر== {| class="wikitable" ! پيراميٽر ! وضاحت |- |{{code|{{{1}}}}} |ضروري — نقشي جو نالو ڏيو (مثال: England) |- |{{code|width}} |نقشي جي ويڪر (pixel ۾، px نه لکو) |- |{{code|float}} |جاءِ: left، right، center |- |{{code|caption}} |نقشي هيٺان متن |- |{{code|relief}} |relief نقشو ڏيکارڻ لاءِ |- |{{code|label}} |نشان جي ڀرسان متن |- |{{code|position}} |ليبل جي جاءِ: left، right، top، bottom |- |{{code|mark}} |نشان جي تصوير (مثال: Red pog.svg) |- |{{code|marksize}} |نشان جي سائيز |- |{{code|coordinates}} |{{tl|Coord}} فارميٽ ۾ coordinates |} ==دستياب نقشا== 1000 کان وڌيڪ نقشا موجود آهن: *[[Special:PrefixIndex/Module:Location map/data/]] *[[Template:Location map/List]] *[[زمرو:Location map templates]] ==نئون نقشو ٺاهڻ== ڏسو: [[Template:Location map/Creating a new map definition]] ==مثال== ===بنيادي مثال=== {{Location map|Croatia |lat_deg = 44.44 |lon_deg = 15.05 }} ===ليبل سان=== {{Location map|Croatia |label = Pag |position = right |lat_deg = 44 |lon_deg = 15 }} ===ڪيپشن سان=== {{Location map|Italy |caption = رميني جي جاءِ اٽلي ۾ |label = رميني |lat_deg = 44.05 |lon_deg = 12.57 }} ===AlternativeMap=== {{Location map|Italy |AlternativeMap = Italy relief location map.jpg |label = روم |lat_deg = 41.9 |lon_deg = 12.5 }} ===Relief=== {{Location map|Africa |relief = yes |label = بندر بيلا |lat = 9.5 |long = 50.8 }} ===گهڻا نقشا=== {{Location map|UK Scotland#UK |label = Lockerbie |lat_deg = 55 |lon_deg = -3 }} fh4hhrsyj9y7nljz7p94woih2xzfdti 371306 371305 2026-04-13T16:06:16Z Intisar Ali 8681 371306 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use| ھزارين }} {{Lua|Module:Location map}} {{Location map|USA |relief= 1 |width= 320 |lat= 44.6 |long= -110.5 |caption= [[يلو اسٽون]] جي جاءِ، اتر-اولھ آمريڪا ۾ }} '''لوڪيشن ميپ''' سانچو هڪ گڏيل تصوير طور نقشو تيار ڪري ٿو، جنهن ۾ بنيادي نقشو ۽ ان تي هڪ نشان شامل هوندو آهي۔ ضرورت هجي ته ليبل ۽ ڪيپشن پڻ شامل ڪري سگهجن ٿا۔ ==استعمال== نقشي جون تصويرون سڌي طرح استعمال نٿيون ٿين، پر هڪ معاون تعريف ذريعي حاصل ڪيون وڃن ٿيون۔ مثال طور، جيڪڏهن پهريون پيراميٽر {{code|Japan}} هجي، ته هي سانچو [[Module:Location map/data/Japan]] مان ڊيٽا وٺندو (جيڪڏهن موجود هجي)، جنهن ۾ نقشو ٺاهڻ لاءِ ضروري ڄاڻ هوندي آهي۔ ===مهرباني ڪري نوٽ ڪريو=== * {{para|caption}} کي ڪا به قيمت ڏيڻ سان نقشو thumbnail طور ڏيکاريو ويندو۔ * جيڪڏهن coordinates نقشي جي حد کان ٻاهر هجن، ته نشان تصوير اندر ظاهر نه ٿيندو۔ * سائيز مقرر ڪندي {{kbd|px}} استعمال نه ڪريو؛ مثال: {{para|width|200}} درست آهي۔ * هڪ کان وڌيڪ نشانن لاءِ {{tl|Location map+}} يا {{tl|Location map many}} استعمال ڪريو۔ ==خالي سانچا== {| class="wikitable" |+ خالي سانچا |- ! Decimal degrees ! Degrees, minutes, seconds ! {{tl|Coord}} سان ! [[Wikidata]] |- |<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} |width = |float = |border = |caption = |alt = |relief = |AlternativeMap= |overlay_image = |label = |label_size = |position = |background = |mark = |marksize = |link = |lat_deg = |lon_deg = }} </syntaxhighlight> | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lat_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |lon_dir = }} </syntaxhighlight> | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} |coordinates= }} </syntaxhighlight> | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Location map|{{{1}}} }} </syntaxhighlight> |} ==پيراميٽر== {| class="wikitable" ! پيراميٽر ! وضاحت |- |{{code|{{{1}}}}} |ضروري — نقشي جو نالو ڏيو (مثال: England) |- |{{code|width}} |نقشي جي ويڪر (pixel ۾، px نه لکو) |- |{{code|float}} |جاءِ: left، right، center |- |{{code|caption}} |نقشي هيٺان متن |- |{{code|relief}} |relief نقشو ڏيکارڻ لاءِ |- |{{code|label}} |نشان جي ڀرسان متن |- |{{code|position}} |ليبل جي جاءِ: left، right، top، bottom |- |{{code|mark}} |نشان جي تصوير (مثال: Red pog.svg) |- |{{code|marksize}} |نشان جي سائيز |- |{{code|coordinates}} |{{tl|Coord}} فارميٽ ۾ coordinates |} ==دستياب نقشا== 1000 کان وڌيڪ نقشا موجود آهن: *[[Special:PrefixIndex/Module:Location map/data/]] *[[Template:Location map/List]] *[[زمرو:Location map templates]] ==نئون نقشو ٺاهڻ== ڏسو: [[Template:Location map/Creating a new map definition]] ==مثال== ===بنيادي مثال=== {{Location map|Croatia |lat_deg = 44.44 |lon_deg = 15.05 }} ===ليبل سان=== {{Location map|Croatia |label = Pag |position = right |lat_deg = 44 |lon_deg = 15 }} ===ڪيپشن سان=== {{Location map|Italy |caption = رميني جي جاءِ اٽلي ۾ |label = رميني |lat_deg = 44.05 |lon_deg = 12.57 }} ===AlternativeMap=== {{Location map|Italy |AlternativeMap = Italy relief location map.jpg |label = روم |lat_deg = 41.9 |lon_deg = 12.5 }} ===Relief=== {{Location map|Africa |relief = yes |label = بندر بيلا |lat = 9.5 |long = 50.8 }} ===گهڻا نقشا=== {{Location map|UK Scotland#UK |label = Lockerbie |lat_deg = 55 |lon_deg = -3 }} rx08cp9mrkzry03yxlp1vddbb86ahd3 0 94897 371312 2026-04-13T16:50:13Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1313976503|Lists of cities in Oceania]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 371312 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. fteon3vkcn6ul7nvjehpyc3ficj3naa 371314 371312 2026-04-13T16:51:44Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1313976503|Lists of cities in Oceania]]" مان ڀاڱي "__LEAD_SECTION__" جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 371314 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. == __LEAD_SECTION__ == هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. 44ypywvzpdd0hzp1s8ck92qxfvhmbw9 371316 371314 2026-04-13T16:52:14Z Ibne maryam 17680 371316 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. == __LEAD_SECTION__ == q65yk9vakos48jq354oqjovkmufz6nu 371317 371316 2026-04-13T16:52:42Z Ibne maryam 17680 371317 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. fteon3vkcn6ul7nvjehpyc3ficj3naa 371318 371317 2026-04-13T16:53:05Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا جا شهر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371318 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] 4h4t0j67m1skp6twvkjevg20dooint6 371320 371318 2026-04-13T16:53:29Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371320 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:اوشينيا]] c5t1c9slinkce1ddu3yjly6cymfqxut 371321 371320 2026-04-13T16:53:56Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371321 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] 3omy8fs2zz1ojrk9xuib2qcr4nhe279 371322 371321 2026-04-13T16:54:18Z Ibne maryam 17680 added [[Category:شهرن جي فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371322 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:شهرن جي فهرستون]] aff0wv6c9uu8ya8px8pxhxjecm8jb95 371323 371322 2026-04-13T17:08:19Z Ibne maryam 17680 371323 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. ==خودمختيار رياستون== * آسٽريليا ۾ شهرن جي فهرست * اوڀر تيمور ۾ شهرن جي فهرست * فجي ۾ شهرن جي فهرست * انڊونيشيا ۾ شهرن جي فهرست * ڪريباتي ۾ شهرن ۽ ڳوٺن جي فهرست * پاپوا نيو گني ۾ شهرن جي فهرست * مارشل ٻيٽن ۾ شهرن جي فهرست * ناورو ۾ شهرن جي فهرست * نيوزي لينڊ ۾ شهرن جي فهرست * پالاوو ۾ شهرن جي فهرست * ساموآ ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * سولومن ٻيٽن ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * ٽونگا ۾ شهرن جي فهرست * ٽووالو ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * وانواتو ۾ شهرن جي فهرست ==انحصار ۽ ٻيا علائقا== * آمريڪي ساموا جا انتظامي ڊويزن * ڪرسمس ٻيٽ تي آبادين جي فهرست * ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ڪڪ ٻيٽن ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * فرينچ پولينيشيا ۾ شهرن جي فهرست * گوام ۾ ڳوٺن جي فهرست * هوائي ۾ جڳهن جي فهرست * نيو ڪيليڊونيا ۾ شهرن جي فهرست * نيو ۾ ڳوٺن جي فهرست * نارفولڪ ٻيٽ ۾ آبادين جي فهرست * اتر ماريانا ٻيٽن ۾ ڳوٺن جي فهرست * پٽڪيرن ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ٽوڪيلاؤ ۾ ڳوٺن جي فهرست * والس ۽ فوٽونا ۾ شهرن جي فهرست ==پڻ ڏسو== {{Portal|شهر|اوشينيا}} * شهرن جي فهرست * ملڪ جي لحاظ کان شهرن جي فهرست * آبادي جي لحاظ کان دنيا جي وڏي شهرن جي فهرست * آبادي جي لحاظ کان اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:شهرن جي فهرستون]] [[زمرو:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] 9wdvzony215b63lk25j154z1aynsfb8 371324 371323 2026-04-13T17:12:17Z Ibne maryam 17680 371324 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. ==خودمختيار رياستون== * آسٽريليا ۾ شهرن جي فهرست * اوڀر تيمور ۾ شهرن جي فهرست * فجي ۾ شهرن جي فهرست * انڊونيشيا ۾ شهرن جي فهرست * ڪريباتي ۾ شهرن ۽ ڳوٺن جي فهرست * پاپوا نيو گني ۾ شهرن جي فهرست * مارشل ٻيٽن ۾ شهرن جي فهرست * ناورو ۾ شهرن جي فهرست * نيوزي لينڊ ۾ شهرن جي فهرست * پالاوو ۾ شهرن جي فهرست * ساموآ ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * سولومن ٻيٽن ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * ٽونگا ۾ شهرن جي فهرست * ٽووالو ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * وانواتو ۾ شهرن جي فهرست ==انحصار ۽ ٻيا علائقا== * آمريڪي ساموا جا انتظامي ڊويزن * ڪرسمس ٻيٽ تي آبادين جي فهرست * ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ڪڪ ٻيٽن ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * فرينچ پولينيشيا ۾ شهرن جي فهرست * گوام ۾ ڳوٺن جي فهرست * هوائي ۾ جڳهن جي فهرست * نيو ڪيليڊونيا ۾ شهرن جي فهرست * نيو ۾ ڳوٺن جي فهرست * نارفولڪ ٻيٽ ۾ آبادين جي فهرست * اتر ماريانا ٻيٽن ۾ ڳوٺن جي فهرست * پٽڪيرن ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ٽوڪيلاؤ ۾ ڳوٺن جي فهرست * والس ۽ فوٽونا ۾ شهرن جي فهرست ==پڻ ڏسو== {{Portal|شهر|اوشينيا}} * [[شھر]] * [[ملڪن جي لحاظ کان انتظامي ورهاستن جي فهرست|ملڪ جي لحاظ کان شهرن جي فهرست]] * [[آبادي جي لحاظ کان پاڪستان جي شهرن جي فهرست]] * [[آبادي جي لحاظ کان آمريڪا جي شهرن جي فهرست|آبادي جي لحاظ کان اوشينيا ۾ شهرن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:شهرن جي فهرستون]] [[زمرو:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] 6a4901xyj9g8i6kxwdedl9f6ew6sgj5 371325 371324 2026-04-13T17:18:34Z Ibne maryam 17680 371325 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. ==خودمختيار رياستون== * آسٽريليا ۾ شهرن جي فهرست * اوڀر تيمور ۾ شهرن جي فهرست * فجي ۾ شهرن جي فهرست * انڊونيشيا ۾ شهرن جي فهرست * ڪريباتي ۾ شهرن ۽ ڳوٺن جي فهرست * پاپوا نيو گني ۾ شهرن جي فهرست * مارشل ٻيٽن ۾ شهرن جي فهرست * ناورو ۾ شهرن جي فهرست * نيوزي لينڊ ۾ شهرن جي فهرست * پالاوو ۾ شهرن جي فهرست * ساموآ ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * سولومن ٻيٽن ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * ٽونگا ۾ شهرن جي فهرست * ٽووالو ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * وانواتو ۾ شهرن جي فهرست ==انحصار ۽ ٻيا علائقا== * آمريڪي ساموا جا انتظامي ڊويزن * ڪرسمس ٻيٽ تي آبادين جي فهرست * ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ڪڪ ٻيٽن ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * فرينچ پولينيشيا ۾ شهرن جي فهرست * گوام ۾ ڳوٺن جي فهرست * هوائي ۾ جڳهن جي فهرست * نيو ڪيليڊونيا ۾ شهرن جي فهرست * نيو ۾ ڳوٺن جي فهرست * نارفولڪ ٻيٽ ۾ آبادين جي فهرست * اتر ماريانا ٻيٽن ۾ ڳوٺن جي فهرست * پٽڪيرن ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ٽوڪيلاؤ ۾ ڳوٺن جي فهرست * والس ۽ فوٽونا ۾ شهرن جي فهرست ==پڻ ڏسو== {{Portal|شهر|اوشينيا}} * [[شھر]] * [[يورپ ۾ شهرن جي فهرست]] * [[ايشيا ۾ شهرن جي فهرست]] * [[وڏن شهرن جي فهرست|وڏي شهرن جي فهرست]] * [[راڄڌانين جي فهرست]] * [[آبادي جي لحاظ کان پاڪستان جي شهرن جي فهرست]] * [[آبادي جي لحاظ کان آمريڪا جي شهرن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:شهرن جي فهرستون]] [[زمرو:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] f24rjlhwocgplm8i9dde4blnvdr1ntt 371327 371325 2026-04-13T17:23:26Z Ibne maryam 17680 371327 wikitext text/x-wiki هي '''اوشينيا ۾ شهرن جي فهرستن جي هڪ فهرست''' آهي. [[File:Sydney Opera House and Harbour Bridge Dusk (2) 2019-06-21.jpg|thumb|[[سڊني]]؛ [[آسٽريليا]] ۽ [[اوشينيا]] جو سڀ کان وڏو شهر]] ==خودمختيار رياستون== * آسٽريليا ۾ شهرن جي فهرست * اوڀر تيمور ۾ شهرن جي فهرست * فجي ۾ شهرن جي فهرست * انڊونيشيا ۾ شهرن جي فهرست * ڪريباتي ۾ شهرن ۽ ڳوٺن جي فهرست * پاپوا نيو گني ۾ شهرن جي فهرست * مارشل ٻيٽن ۾ شهرن جي فهرست * ناورو ۾ شهرن جي فهرست * نيوزي لينڊ ۾ شهرن جي فهرست * پالاوو ۾ شهرن جي فهرست * ساموآ ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * سولومن ٻيٽن ۾ شهرن، ڳوٺن ۽ ڳوٺن جي فهرست * ٽونگا ۾ شهرن جي فهرست * ٽووالو ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * وانواتو ۾ شهرن جي فهرست ==انحصار ۽ ٻيا علائقا== * آمريڪي ساموا جا انتظامي ڊويزن * ڪرسمس ٻيٽ تي آبادين جي فهرست * ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ڪڪ ٻيٽن ۾ ڳوٺن ۽ پاڙن جي فهرست * فرينچ پولينيشيا ۾ شهرن جي فهرست * گوام ۾ ڳوٺن جي فهرست * هوائي ۾ جڳهن جي فهرست * نيو ڪيليڊونيا ۾ شهرن جي فهرست * نيو ۾ ڳوٺن جي فهرست * نارفولڪ ٻيٽ ۾ آبادين جي فهرست * اتر ماريانا ٻيٽن ۾ ڳوٺن جي فهرست * پٽڪيرن ٻيٽن ۾ آبادين جي فهرست * ٽوڪيلاؤ ۾ ڳوٺن جي فهرست * والس ۽ فوٽونا ۾ شهرن جي فهرست ==پڻ ڏسو== {{Portal|شهر|اوشينيا}} * [[شھر]] * [[يورپ ۾ شهرن جي فهرست]] * [[ايشيا ۾ شهرن جي فهرست]] * [[وڏن شهرن جي فهرست|وڏي شهرن جي فهرست]] * [[راڄڌانين جي فهرست]] * [[آبادي جي لحاظ کان پاڪستان جي شهرن جي فهرست]] * [[آبادي جي لحاظ کان آمريڪا جي شهرن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اوشينيا]] [[زمرو:اوشينيا جا شهر]] [[زمرو:شهرن جي فهرستون]] [[زمرو:اوشينيا سان لاڳاپيل فهرستون]] e9018c32007b06pme2qlf1jywo6gbhl 828 94898 371313 2026-04-13T16:50:37Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: local function buildquery(frame, target) local textToDisplay, leftLink, rightLink, runQueryRightAway, itemObject, itemID, query, coord, bbox, remark, overpassUrl, primitives, timeout, style, logo local args = frame.args if args.display then -- text to display on link textToDisplay = ' ' .. args.display else textToDisplay = '' end if args.timeout then timeout = '[timeout:' .. args.timeout .. '][out:json];\n' else timeout = '[timeout:20][out:json];\n' en... 371313 Scribunto text/plain local function buildquery(frame, target) local textToDisplay, leftLink, rightLink, runQueryRightAway, itemObject, itemID, query, coord, bbox, remark, overpassUrl, primitives, timeout, style, logo local args = frame.args if args.display then -- text to display on link textToDisplay = ' ' .. args.display else textToDisplay = '' end if args.timeout then timeout = '[timeout:' .. args.timeout .. '][out:json];\n' else timeout = '[timeout:20][out:json];\n' end if args.link and args.link == 'no' then -- just return the url leftLink = '' rightLink = '' textToDisplay = '' else leftLink = '[' rightLink = ']' end if args.run and args.run == 'no' then -- don't run immediately runQueryRightAway = '' else runQueryRightAway = '&R' end if frame.args.overpass then itemID = "" itemObject = nil else if args.id then -- build query for specific Q-item(s) itemID = args.id pcall(function () itemObject = mw.wikibase.getEntityObject(mw.text.split(itemID,";")[1]) end) else itemObject = mw.wikibase.getEntityObject() if itemObject == nil then return "This page doesn't have a wikidata entry" end -- build query for current page itemID = itemObject.id end end -- Always perform a regular expression based search -- The data may contain multiple values if frame.args.overpass == nil then itemID = '"~"(^|;)(' .. itemID:gsub(";", "\|") .. ')(;|$)' leftbracket = '["' rightbracket = '"]' else leftbracket = '' rightbracket = '' end if args.query then -- user can add their own tags to filter on query = args.query else if frame.args.overpass then return "If you invoke with overpass, you have to include a query=" end query = '' end if args.coord and not(args.limitToBBOX=='no') then -- The user can provide coordinates and a zoom factor coord = '&C=' .. args.coord -- In that case we can limit the search to the area in view bbox = '({{bbox}})' -- and tell them how to search wider. remark = ' // remove the ' .. bbox .. 'if you want the query to be executed globally' else coord = '' bbox = '' remark = '' end overpassUrl = timeout .. '(\n' -- if the user specifies prim(itives), but then leaves the string empty, abort if args.prim then if args.prim == '' then return "Please indicate which primitives you want to query for" end primitives = args.prim else primitives = 'nwr' end if primitives:find("n") then -- Include nodes overpassUrl = overpassUrl .. 'node' .. leftbracket .. target .. itemID .. rightbracket .. query .. bbox .. ';' .. remark .. '\n' end if primitives:find("w") then -- Include ways overpassUrl = overpassUrl .. 'way' .. leftbracket .. target .. itemID .. rightbracket .. query .. bbox .. ';\n' end if primitives:find("r") then -- Include relations overpassUrl = overpassUrl .. 'relation' .. leftbracket .. target .. itemID .. rightbracket .. query .. bbox .. ';\n>>;\n' end overpassUrl = overpassUrl .. ');\n' overpassUrl = overpassUrl .. 'out geom;\n' if args.style then style = args.style else if args.logo then logo = " icon-image: url(" .. args.logo .. ');\n' else if itemObject then logo = tostring(itemObject:formatPropertyValues('P154')['value']):gsub("&#39;", "'") end if logo and not(logo == '') then logo = ' icon-image: url("https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Redirect/file/'.. logo .. '");\n' end end if logo then style = "node [".. target .."]{\n text: name;\n".. logo .. " icon-width: 32;}" end end if style then overpassUrl = overpassUrl .. '{{style:\n' .. style .. '\n}}\n' end return leftLink .. 'http://overpass-turbo.eu/?Q=' .. mw.uri.encode(overpassUrl, "PATH" ) .. coord .. runQueryRightAway .. textToDisplay .. rightLink end local p = {} function p.overpass( frame ) frame.args.overpass = true return buildquery(frame, '') end function p.wd( frame ) return buildquery(frame, 'wikidata') end function p.pt( frame ) frame.args.style = "node {\n opacity: 0;\n fill-opacity: 0;}\nnode[highway=bus_stop], way[highway=bus_stop]{\n text: name;\n icon-image: url('icons/maki/bus-18.png');\n icon-width: 18;}" frame.args.prim = "r" frame.args.timeout = 50 return buildquery(frame, 'wikidata') end function p.etym( frame ) return buildquery(frame, 'name:etymology:wikidata') end function p.subject( frame ) return buildquery(frame, 'subject:wikidata') end function p.artist( frame ) return buildquery(frame, 'artist:wikidata') end function p.architect( frame ) return buildquery(frame, 'architect:wikidata') end function p.operator( frame ) return buildquery(frame, 'operator:wikidata') end function p.brand( frame ) return buildquery(frame, 'brand:wikidata') end return prim 3932wyx1w61xiypv9fek34o70ujgb0w 371382 371313 2026-04-13T21:58:38Z Intisar Ali 8681 371382 Scribunto text/plain local p = {} local function buildquery(frame, target) local textToDisplay, leftLink, rightLink, runQueryRightAway local itemObject, itemID, query, coord, bbox, remark, overpassUrl local primitives, timeout, style, logo local leftbracket, rightbracket local args = frame.args if args.display then textToDisplay = ' ' .. args.display else textToDisplay = '' end if args.timeout then timeout = '[timeout:' .. args.timeout .. '][out:json];\n' else timeout = '[timeout:20][out:json];\n' end if args.link == 'no' then leftLink = '' rightLink = '' textToDisplay = '' else leftLink = '[' rightLink = ']' end if args.run == 'no' then runQueryRightAway = '' else runQueryRightAway = '&R' end if args.overpass then itemID = '' itemObject = nil else if args.id then itemID = args.id pcall(function() itemObject = mw.wikibase.getEntityObject(mw.text.split(itemID, ';')[1]) end) else itemObject = mw.wikibase.getEntityObject() if itemObject == nil then return "This page doesn't have a Wikidata entry" end itemID = itemObject.id end end -- Always perform a regular expression based search -- The data may contain multiple values if args.overpass == nil then itemID = '"~"(^|;)(' .. itemID:gsub(";", "|") .. ')(;|$)' leftbracket = '["' rightbracket = '"]' else leftbracket = '' rightbracket = '' end if args.query then query = args.query else if args.overpass then return "If you invoke with overpass, you have to include a query=" end query = '' end if args.coord and not (args.limitToBBOX == 'no') then coord = '&C=' .. args.coord bbox = '({{bbox}})' remark = ' // remove the ' .. bbox .. 'if you want the query to be executed globally' else coord = '' bbox = '' remark = '' end overpassUrl = timeout .. '(\n' if args.prim then if args.prim == '' then return "Please indicate which primitives you want to query for" end primitives = args.prim else primitives = 'nwr' end if primitives:find("n") then overpassUrl = overpassUrl .. 'node' .. leftbracket .. target .. itemID .. rightbracket .. query .. bbox .. ';' .. remark .. '\n' end if primitives:find("w") then overpassUrl = overpassUrl .. 'way' .. leftbracket .. target .. itemID .. rightbracket .. query .. bbox .. ';\n' end if primitives:find("r") then overpassUrl = overpassUrl .. 'relation' .. leftbracket .. target .. itemID .. rightbracket .. query .. bbox .. ';\n>>;\n' end overpassUrl = overpassUrl .. ');\n' overpassUrl = overpassUrl .. 'out geom;\n' if args.style then style = args.style else if args.logo then logo = " icon-image: url(" .. args.logo .. ');\n' else if itemObject then local ok, val = pcall(function() return itemObject:formatPropertyValues('P154')['value'] end) if ok and val and val ~= '' then logo = tostring(val):gsub("&#39;", "'") end end if logo and logo ~= '' then logo = ' icon-image: url("https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Redirect/file/' .. logo .. '");\n' end end if logo then style = "node [" .. target .. "]{\n text: name;\n" .. logo .. " icon-width: 32;}" end end if style then overpassUrl = overpassUrl .. '{{style:\n' .. style .. '\n}}\n' end return leftLink .. 'http://overpass-turbo.eu/?Q=' .. mw.uri.encode(overpassUrl, "PATH") .. coord .. runQueryRightAway .. textToDisplay .. rightLink end function p.overpass(frame) frame.args.overpass = true return buildquery(frame, '') end function p.wd(frame) return buildquery(frame, 'wikidata') end function p.pt(frame) frame.args.style = "node {\n opacity: 0;\n fill-opacity: 0;}\nnode[highway=bus_stop], way[highway=bus_stop]{\n text: name;\n icon-image: url('icons/maki/bus-18.png');\n icon-width: 18;}" frame.args.prim = "r" frame.args.timeout = 50 return buildquery(frame, 'wikidata') end function p.etym(frame) return buildquery(frame, 'name:etymology:wikidata') end function p.subject(frame) return buildquery(frame, 'subject:wikidata') end function p.artist(frame) return buildquery(frame, 'artist:wikidata') end function p.architect(frame) return buildquery(frame, 'architect:wikidata') end function p.operator(frame) return buildquery(frame, 'operator:wikidata') end function p.brand(frame) return buildquery(frame, 'brand:wikidata') end return p 8ppxk4mcgttmzjb8de192vp6u3wmzr2 0 94899 371331 2026-04-13T17:36:25Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سو... 371331 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. selh5nz15o21awynqfimplbhwiemgdk 371332 371331 2026-04-13T17:36:56Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا جون تنظيمون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371332 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] 0uzzcxffsazfwj1u071fk5vj5e17wh5 371333 371332 2026-04-13T17:37:27Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371333 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] aw7k2zeaa9lqz2wchtc2st8b7eyekug 371334 371333 2026-04-13T17:38:46Z Ibne maryam 17680 371334 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] 56lbvh5eshfgl83ktrg7da015w42p1t 371348 371334 2026-04-13T19:03:23Z Ibne maryam 17680 371348 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. {{Short description|International development organisation}} {{Use dmy dates|date=August 2022}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} The '''Pacific Community''' ('''PC'''), formerly the '''South Pacific Commission''' ('''SPC'''), is an [[international development]] organisation governed by 27 members, including 22 Pacific island countries and territories around the [[Pacific Ocean]]. The organisation's headquarters are in [[Nouméa]], [[New Caledonia]], and it has regional offices in [[Suva]], [[Pohnpei]], and [[Port Vila]], as well as field staff in other locations in the Pacific.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> Its working languages are English and French. It primarily provides technical and scientific advice, and acts as a conduit for funding of development projects from donor nations.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> Unlike the slightly smaller [[Pacific Islands Forum]], PaciCom is not a trade bloc, and does not deal with military or security issues. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == ===CROP agencies=== *[[Pacific Islands Forum]] *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] hk5lv7gw9rzq5x58631iodhx25rnp60 371349 371348 2026-04-13T19:06:21Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 371349 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. {{Short description|International development organisation}} {{Use dmy dates|date=August 2022}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} The '''Pacific Community''' ('''PC'''), formerly the '''South Pacific Commission''' ('''SPC'''), is an [[international development]] organisation governed by 27 members, including 22 Pacific island countries and territories around the [[Pacific Ocean]]. The organisation's headquarters are in [[Nouméa]], [[New Caledonia]], and it has regional offices in [[Suva]], [[Pohnpei]], and [[Port Vila]], as well as field staff in other locations in the Pacific.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> Its working languages are English and French. It primarily provides technical and scientific advice, and acts as a conduit for funding of development projects from donor nations.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> Unlike the slightly smaller [[Pacific Islands Forum]], PaciCom is not a trade bloc, and does not deal with military or security issues. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == ===CROP agencies=== *[[Pacific Islands Forum]] *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] msw0mlnjjfh5yfw2pfvgcjfwter81i3 371350 371349 2026-04-13T19:13:09Z Ibne maryam 17680 371350 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. {{Short description|International development organisation}} {{Use dmy dates|date=August 2022}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} The '''Pacific Community''' ('''PC'''), formerly the '''South Pacific Commission''' ('''SPC'''), is an [[international development]] organisation governed by 27 members, including 22 Pacific island countries and territories around the [[Pacific Ocean]]. The organisation's headquarters are in [[Nouméa]], [[New Caledonia]], and it has regional offices in [[Suva]], [[Pohnpei]], and [[Port Vila]], as well as field staff in other locations in the Pacific.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> Its working languages are English and French. It primarily provides technical and scientific advice, and acts as a conduit for funding of development projects from donor nations.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> Unlike the slightly smaller [[Pacific Islands Forum]], PaciCom is not a trade bloc, and does not deal with military or security issues. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == ===CROP agencies=== *[[Pacific Islands Forum]] *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 128jf61d1jxtzexjipn13d1u9ixc1f2 371351 371350 2026-04-13T19:13:51Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 371351 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. {{Short description|International development organisation}} {{Use dmy dates|date=August 2022}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} The '''Pacific Community''' ('''PC'''), formerly the '''South Pacific Commission''' ('''SPC'''), is an [[international development]] organisation governed by 27 members, including 22 Pacific island countries and territories around the [[Pacific Ocean]]. The organisation's headquarters are in [[Nouméa]], [[New Caledonia]], and it has regional offices in [[Suva]], [[Pohnpei]], and [[Port Vila]], as well as field staff in other locations in the Pacific.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> Its working languages are English and French. It primarily provides technical and scientific advice, and acts as a conduit for funding of development projects from donor nations.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> Unlike the slightly smaller [[Pacific Islands Forum]], PaciCom is not a trade bloc, and does not deal with military or security issues. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == ===CROP agencies=== *[[Pacific Islands Forum]] *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 5s078x1p6qx8hymjc103rrxb72v09wi 371367 371351 2026-04-13T20:56:46Z Ibne maryam 17680 371367 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن. ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اهو بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿو، ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ نلڪي طور ڪم ڪري ٿو. ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسي ڪام هڪ واپاري بلاڪ ناهي، ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. The '''Pacific Community''' ('''PC'''), formerly the '''South Pacific Commission''' ('''SPC'''), is an [[international development]] organisation governed by 27 members, including 22 Pacific island countries and territories around the [[Pacific Ocean]]. The organisation's headquarters are in [[Nouméa]], [[New Caledonia]], and it has regional offices in [[Suva]], [[Pohnpei]], and [[Port Vila]], as well as field staff in other locations in the Pacific.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> Its working languages are English and French. It primarily provides technical and scientific advice, and acts as a conduit for funding of development projects from donor nations.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> Unlike the slightly smaller [[Pacific Islands Forum]], PaciCom is not a trade bloc, and does not deal with military or security issues. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == ===CROP agencies=== *[[Pacific Islands Forum]] *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 5b3rf8cz82v6d2iq5e7kc8g6xc3h06a 371368 371367 2026-04-13T21:01:57Z Ibne maryam 17680 371368 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == ===CROP agencies=== *[[Pacific Islands Forum]] *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 1q2hzkroa1jlzija6rvkxzps70f8h2f 371369 371368 2026-04-13T21:04:43Z Ibne maryam 17680 371369 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = Flag of the Pacific Community.png | symbol_type = Logo | image_symbol = Pacific Community logo.svg | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[#Present|27 countries and territories]] | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = Headquarters Location | admin_center = [[Nouméa]], [[New Caledonia]] | leader_title1 = Committee of Representatives | leader_name1 = Annual Chair Rotation | leader_title2 = {{nowrap|Director-General}} | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} [[Paula Vivili]]}} | established_event1 = as South Pacific Commission | established_date1 = 1947 | established_event2 = as the Pacific Community | established_date2 = 2016 | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 [[List of time zones|time zones]] | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. PaciCom's regional development issues include climate change, [[disaster risk management]], fisheries, [[food security]],<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> education, gender equality, human rights, non-communicable diseases, agriculture, forestry and land use, water resources, and youth employment. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] j1pni1cryk6z5ihjdsmwasyp61li66f 371370 371369 2026-04-13T21:22:29Z Ibne maryam 17680 371370 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> == تاريخ == == رڪنيت == == ڊائريڪٽر جنرل == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == History == The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] re7n6nuekvt4s9ejxoocedsd4jyaz13 371371 371370 2026-04-13T21:23:14Z Ibne maryam 17680 371371 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> == تاريخ == == رڪنيت == == ڊائريڪٽر جنرل == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] gnbduh06qpjv3pei4fqewf2xv8le8ta 371372 371371 2026-04-13T21:24:00Z Ibne maryam 17680 371372 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == رڪنيت == == ڊائريڪٽر جنرل == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == Membership == The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] acyuazs3g5gy9ibyw9vvnx3y170e9s9 371373 371372 2026-04-13T21:24:29Z Ibne maryam 17680 371373 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} == رڪنيت == == ڊائريڪٽر جنرل == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 0te6hfi418f7o1ktjc6zxsobg408jl7 371374 371373 2026-04-13T21:25:07Z Ibne maryam 17680 371374 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == ڊائريڪٽر جنرل == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == SPC Directors-General == The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] diwob7m1mjmvdxh5rg85hmefyztva0c 371375 371374 2026-04-13T21:25:48Z Ibne maryam 17680 371375 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) == ڊائريڪٽر جنرل == == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 9dsypgabumc6trj3vppgojb5dwg4yj9 371376 371375 2026-04-13T21:26:33Z Ibne maryam 17680 /* ڊائريڪٽر جنرل */ 371376 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. == See also == *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 3nouj1jlfud1b36an8gmoz8nby9ynle 371377 371376 2026-04-13T21:27:14Z Ibne maryam 17680 /* Others */ 371377 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} == پڻ ڏسو == <nowiki>*</nowiki> پئسفڪ ٻيٽ فورم. پئسفڪ يونين. اتر پئسفڪ. *[[Pacific Islands Forum]] *Pacific Union *North Pacific *[[Pacific Regional Environment Programme]] *[[University of the South Pacific]] *[[Forum Fisheries Agency]] *[[South Pacific Tourism Organisation]] *[[Pacific Aviation Safety Office]] ===Others=== *[[Centre for Pacific Crops and Trees]] *[[Festival of Pacific Arts]] *[[Pacific Games]] *[[Pacific Island Farmers Organisation Network]] (PIFON) *[[Pacific Islands Private Sector Organisation (PIPSO)]] *[[Asia-Pacific Fishery Commission (APFIC)]] *[[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] *[[International organization]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 8rwknbgczu0a8jdcee6df3zgvkn5k85 371378 371377 2026-04-13T21:29:22Z Ibne maryam 17680 371378 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} ==پڻ ڏسو== * [[پئسفڪ يونين]] * اتر پئسفڪ * پئسفڪ ٻيٽ فورم ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] lml4ulknez0om8tinlbw978iq7vemiz 371379 371378 2026-04-13T21:33:21Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 371379 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} ==پڻ ڏسو== * [[پئسفڪ يونين]] * اتر پئسفڪ * پئسفڪ ٻيٽ فورم *[[بين الاقوامي تنظيمون]] *[[پئسفڪ علائقائي ماحولياتي پروگرام]] *[[ڏکڻ پئسفڪ يونيورسٽي]] *[[فورم فشريز ايجنسي]] *[[ڏکڻ پئسفڪ سياحت تنظيم]] *[[پئسفڪ ايوي ايشن سيفٽي آفيس]] ===ٻيا== *[[پئسفڪ فصلن ۽ وڻن جو مرڪز]] *[[فيسٽيول آف پئسفڪ آرٽس]] *[[پئسفڪ رانديون]] *[[پئسفڪ ٻيٽ فارمرز آرگنائيزيشن نيٽ ورڪ]] (PIFON) *[[پئسفڪ ٻيٽ پرائيويٽ سيڪٽر آرگنائيزيشن (PIPSO)]] *[[ايشيا-پئسفڪ فشريز ڪميشن (APFIC)]] *[[اولهه ۽ مرڪزي پئسفڪ فشريز ڪميشن]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] r9d2wjuvdh4go5yciw08wgwbrg9uumx 371380 371379 2026-04-13T21:34:04Z Ibne maryam 17680 /* ٻيا */ 371380 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} ==پڻ ڏسو== * [[پئسفڪ يونين]] * اتر پئسفڪ * پئسفڪ ٻيٽ فورم *[[بين الاقوامي تنظيمون]] *[[پئسفڪ علائقائي ماحولياتي پروگرام]] *[[ڏکڻ پئسفڪ يونيورسٽي]] *[[فورم فشريز ايجنسي]] *[[ڏکڻ پئسفڪ سياحت تنظيم]] *[[پئسفڪ ايوي ايشن سيفٽي آفيس]] ===ٻيا=== *[[پئسفڪ فصلن ۽ وڻن جو مرڪز]] *[[فيسٽيول آف پئسفڪ آرٽس]] *[[پئسفڪ رانديون]] *[[پئسفڪ ٻيٽ فارمرز آرگنائيزيشن نيٽ ورڪ]] (PIFON) *[[پئسفڪ ٻيٽ پرائيويٽ سيڪٽر آرگنائيزيشن (PIPSO)]] *[[ايشيا-پئسفڪ فشريز ڪميشن (APFIC)]] *[[اولهه ۽ مرڪزي پئسفڪ فشريز ڪميشن]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] f5knvz4w97qegn21ahchv8bgwn3df6z 371381 371380 2026-04-13T21:36:30Z Ibne maryam 17680 371381 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== The Pacific Community was founded on 6 February<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> 1947 as the '''South Pacific Commission''' by six developed countries with strategic interests and territories in the region: [[Australia]], [[France]], the [[Netherlands]], [[New Zealand]], the [[United Kingdom]], and the [[United States]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> The SPC's founding charter is the Canberra Agreement.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/9zcgq SPC Governance Compendium]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated--> |date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> In the aftermath of [[World War II]], the six colonial powers which created the SPC arguably intended it to secure Western political and military interests in the postwar Pacific.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> Two founding members, the Netherlands and the United Kingdom, have since withdrawn from the SPC as the Pacific territories they controlled either gained independence or the right to represent themselves in the organization. From the start, the SPC's role was constrained. The invitation from Australia and New Zealand to the US, France, the Netherlands and the UK to participate in a South Seas Commission Conference in 1947 included the statement that "the [South Pacific] Commission to be set up should not be empowered to deal in any way with political matters or questions of defense or security".<ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock |date= 1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> This constraint on discussion (particularly the constraint on discussing nuclear weapons testing in the region) led to the 1971 creation of the [[Pacific Islands Forum|South Pacific Forum]] (now Pacific Islands Forum), which not only excluded the more distant "metropolitan" powers of France, UK and US, but also at the time their Pacific island territories. In 1949, the Pacific Community established its permanent headquarters in Nouméa, New Caledonia, at a former American military base. In 1995, a new headquarters was constructed close to the same location and the military base was demolished.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=SPC+Headquarters+building+pentagon&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> A monument and plaque commemorating SPC's original headquarters location can be found on site of the Le Promenade complex at Anse Vata.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> In 1962, the Pacific Community created the South [[Pacific Games]] Council with the goal of holding a regular Pacific wide sporting event. The first games Games were held in Suva, Fiji in 1963, with 646 participants from 13 Pacific territories taking part. Initially the Games were held at three-year intervals although this was subsequently expanded to four following the [[Tumon]] Games in [[Guam]]. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} ==پڻ ڏسو== * [[پئسفڪ يونين]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] *[[بين الاقوامي تنظيم|بين الاقوامي تنظيمون]] *[[پئسفڪ ٻيٽ فورم]] *[[پئسفڪ علائقائي ماحولياتي پروگرام]] *[[ڏکڻ پئسفڪ يونيورسٽي]] *[[فورم فشريز ايجنسي]] *[[ڏکڻ پئسفڪ سياحت تنظيم]] *[[پئسفڪ ايوي ايشن سيفٽي آفيس]] ===ٻيا=== *[[پئسفڪ فصلن ۽ وڻن جو مرڪز]] *[[فيسٽيول آف پئسفڪ آرٽس]] *[[پئسفڪ رانديون]] *[[پئسفڪ ٻيٽ فارمرز آرگنائيزيشن نيٽ ورڪ]] (PIFON) *[[پئسفڪ ٻيٽ پرائيويٽ سيڪٽر آرگنائيزيشن (PIPSO)]] *[[ايشيا-پئسفڪ فشريز ڪميشن (APFIC)]] *[[اولهه ۽ مرڪزي پئسفڪ فشريز ڪميشن]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] mlsw8wq3lesa39z6vn1lbs9s6yanbcq 371383 371381 2026-04-13T22:02:40Z Ibne maryam 17680 371383 wikitext text/x-wiki {{Short description|International development organisation}} {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = the Pacific Community | image_flag = | symbol_type = Logo | image_symbol = | symbol_width = 130px | image_map = Map of Pacific Community, 2016.webp | image_map_caption = SPC 2016 member map | membership = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =27 ملڪ ۽ علائقا | {{Flag|American Samoa}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Cook Islands}} | {{Flag|Fiji}} | {{Flag|France}} | {{Flag|French Polynesia}} | {{Flag|Guam}} | {{Flag|Kiribati}} | {{Flag|Marshall Islands}} | {{Flag|Micronesia}} | {{Flag|Nauru}} | {{Flag|New Caledonia|local}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niue}} | {{Flag|Northern Mariana Islands}} | {{Flag|Palau}} | {{Flag|Papua New Guinea}} | {{Flag|Pitcairn Islands}} | {{Flag|Samoa}} | {{Flag|Solomon Islands}} | {{Flag|Tokelau}} | {{Flag|Tonga}} | {{Flag|Tuvalu}} | {{Flag|United Kingdom}} | {{flag|United States}} | {{Flag|Vanuatu}} | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} }} | admin_center_type = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ | admin_center = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]] | leader_title1 = نمائندن جي ڪميٽي | leader_name1 = سالياني چيئر روٽيشن | leader_title2 = ڊائريڪٽر جنرل | leader_name2 = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}} | established_event1 = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان | established_date1 = 1947ع | established_event2 = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان | established_date2 = 2016ع | time_zone = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 12 ٽائيم زونز | [[UTC]] | &nbsp;[[UTC+8|+8]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+9|+9]] &nbsp;{{flagicon|Palau}} | &nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &nbsp;{{flagicon|Australia}} | &nbsp;[[UTC+10|+10]] &nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}} | &nbsp;[[UTC+11|+11]] &nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}} | &nbsp;+11 &nbsp;{{flagicon|Vanuatu}} | &nbsp;[[UTC+12|+12]] &nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}} | &nbsp;+12 &nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}} | &nbsp;[[UTC+13|+13]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}} | &nbsp;[[UTC+14|+14]] &nbsp;{{flagicon|Kiribati}} | &nbsp;[[UTC-10|-10]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-9|-9]] &nbsp;{{flagicon|French Polynesia}} | &nbsp;[[UTC-8|-8]] &nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}} }} | official_website = [http://www.spc.int spc.int/] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي<br> Pacific Community }} '''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.<ref>[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]</ref> ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري. پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==تاريخ== پئسيفڪ ڪميونٽي 6 فيبروري 1947ع تي،<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}</ref> ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن (SPC) جي طور تي، علائقي ۾ اسٽريٽجڪ مفادن ۽ علائقن سان ڇهن ترقي يافته ملڪن: آسٽريليا، فرانس، هالينڊ، نيوزي لينڊ، برطانيه، ۽ آمريڪا پاران قائم ڪئي وئي هئي.<ref>{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}</ref> ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جو باني چارٽر ڪينبرا معاهدو آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=<!--Not stated-->|date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.</ref> ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، ڇهن نوآبادياتي طاقتون، جنهن ڪميشن ٺاهي هيون، انهن جو مقصد جنگ کان پوءِ پئسفڪ ۾ مغربي سياسي ۽ فوجي مفادن کي محفوظ بڻائڻ هو. ٻه باني ميمبر (هالينڊ ۽ برطانيه) ان کان پوءِ ڪميشن کان دستبردار ٿي ويا آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جي ڪنٽرول ۾ پئسفڪ علائقا يا ته آزادي حاصل ڪئي يا تنظيم ۾ پاڻ کي نمائندگي ڪرڻ جو حق حاصل ڪيو.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation "to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories..."</ref> شروع کان وٺي، ڪميشن جو ڪردار محدود هو. آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ کان آمريڪا، فرانس، هالينڊ ۽ برطانيه کي 1947ع ۾ ڏکڻ سمنڊ ڪميشن ڪانفرنس ۾ حصو وٺڻ جي دعوت ۾ اهو بيان شامل هو ته؛ "ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن قائم ٿيڻ کي سياسي معاملن يا دفاع يا سيڪيورٽي جي سوالن سان ڪنهن به طرح سان معاملو ڪرڻ جو اختيار نه هجڻ گهرجي". <ref>{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock|date=1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}} "From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development."</ref> بحث تي هي پابندي (خاص طور تي علائقي ۾ ايٽمي هٿيارن جي جاچ تي بحث ڪرڻ تي پابندي) 1971ع ۾ ڏکڻ پئسفڪ فورم (هاڻي پئسفڪ ٻيٽ فورم) جي قيام جو سبب بڻي، جنهن نه رڳو فرانس، برطانيه ۽ آمريڪا جي وڌيڪ پري طاقتن کي، پر ان وقت انهن جي پئسفڪ ٻيٽ علائقن کي پڻ خارج ڪيو. سال 1949ع ۾، پئسفڪ ڪميونٽي پنهنجو مستقل هيڊڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾. هڪ اڳوڻي آمريڪي فوجي اڏي تي قائم ڪيو. سال 1995ع ۾ ساڳئي هنڌ جي ويجهو هڪ نئون هيڊ ڪوارٽر تعمير ڪيو ويو ۽ فوجي اڏي کي ڊاهي ڇڏيو.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> ڏکڻ پئسفڪ فورم جي اصل هيڊ ڪوارٽر جي جڳهه جي ياد ۾ هڪ يادگار ۽ تختي انسي واٽا ۾ لي پرومينيڊ ڪمپليڪس جي سائيٽ تي ملي سگهي ٿي.<ref>{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}</ref> سال <small>1962</small>ع ۾، پئسفڪ ڪميونٽي هڪ باقاعده پئسفڪ وسيع راندين جي تقريب منعقد ڪرڻ جي مقصد سان ڏکڻ پئسفڪ گيمز ڪائونسل ٺاهي. پهرين گيمز رانديون 1963ع ۾ سووا، فجي ۾ منعقد ڪيون ويون، جنهن ۾ 13 پئسفڪ علائقن مان 646 شرڪت ڪندڙن حصو ورتو. شروعات ۾ رانديون ٽن سالن جي وقفي تي منعقد ڪيون ويون، جيتوڻيڪ بعد ۾ گوام ۾ ٽومون راندين کان پوءِ ان کي چار تائين وڌايو ويو. [[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}</ref> In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production. With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. "As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific."<ref>{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}</ref> In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a "one member, one vote" principle for SPC.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.<ref>{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}</ref> In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC) "to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region".<ref>{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}</ref> The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}</ref> The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}</ref><!-- due to Brexit --> In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked "to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources".<ref>{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}</ref> As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.<ref>{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}</ref> In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006. === Pacific Way television series === The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage. === Name and logo === While the acronym "SPC" has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015. {{multiple image | align = center | image_gap = 10 | total_width = 420 | background color = #dfffdf | image1 = SPC Logo-historique-1960-eng.jpg | alt1 = SPC Logo 1960 | caption1 = {{quad}}1960 | image2 = SPC Logo-1970-eng.jpg | alt2 = SPC Logo 1970 | caption2 ={{quad}}1970 | image3 = | alt3 = | caption3 = | footer_align = center | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community<br />logos }} ==رڪنيت== The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:<ref>{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area. The symbol ‡ indicates an independent state. [[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]] {{table alignment}} {| class="wikitable sortable col2right col3right col4right col5right" ! Member ! Population<br />(2020) ! Area<br />(km²) ! EEZ Area<br />(km²) ! GDP per<br>capita<br />(USD,<br>2020) ! Currency ! UN<br>membership ! Sovereign State /<br />Associated with ! Status ! Date of<br>admission |- | {{Flag|American Samoa}} | 56,813 | 200 | 404,391 | 11,245 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Australia}} | 25,882,100 | 7,692,024 | 8,148,250 | 53,321 | AUD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Cook Islands}} | 17,459 | 237 | 1,830,000 | 24,913 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{Flag|Fiji}} | 926,276 | 18,276 | 1,282,980 | 6,152 | FJD | Yes | ‡ | | 1971 |- | {{Flag|France}} | 67,100,000 | 675,000 | 1,100,000 | 49,435 | EUR | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|French Polynesia}} | 275,918 | 4,167 | 4,767,240 | 22,308 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas country of France|Overseas Country]] |1983 |- | {{Flag|Guam}} | 168,801 | 540 | 221,504 | 34,153 | USD | No | [[United States]] | [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Kiribati}} | 119,940 | 811 | 3,441,810 | 1,636 | AUD | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Marshall Islands}} | 54,590 | 181 | 1,990,530 | 4,337 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Micronesia}} | 105,503 | 701 | 2,996,420 | 3,830 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Nauru}} | 11,690 | 21 | 308,480 | 11,666 | AUD | Yes | ‡ | |1969 |- | {{Flag|New Caledonia|local}} | 273,015 | 18,576 | 1,422,540 | 37,448 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]] | 1983 |- | {{Flag|New Zealand}} | 4,900,000 | 270,500 | 4,000,000 | 43,953 | NZD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Niue}} | 1,562 | 261 | 450,000 | 18,757 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]] | 1980 |- | {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}} | 56,608 | 464 | 749,268 | 23,550 | USD | No | [[United States]] | [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]] | 1983 |- | {{Flag|Palau}} | 17,930 | 444 | 603,978 | 2,854 | USD | Yes | [[United States]] | [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] | 1983 |- | {{Flag|Papua New Guinea}} | 8,934,475 | 462,840 | 2,402,290 | 2,854 | PGK | Yes | ‡ | | 1975 |- | {{Flag|Pitcairn Islands}} | 50 | 47 | 836,108 | N/A | NZD | No | [[United Kingdom]] | [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Samoa}} | 198,646 | 2,934 | 127,950 | 4,284 | SAT | Yes | ‡ | | 1965 |- | {{Flag|Solomon Islands}} | 712,071 | 28,230 | 1,553,440 | 2,295 | SBD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{Flag|Tokelau}} | 1,506 | 12 | 319,031 | 6,882 | NZD | No | [[New Zealand]] | [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]] | 1983 |- | {{Flag|Tonga}} | 99,780 | 749 | 659,558 | 5,081 | TOP | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Tuvalu}} | 10,580 | 26 | 749,790 | 4,223 | AUD | Yes | ‡ | | 1978 |- | {{flag|United Kingdom}} | 66,000,000 | 242,495 | 6,805,586 | 40,284 | GBP | Yes | ‡ | | 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}} |- | {{flag|United States}} | 324,000,000 | 9,800,000 | 11,700,000 | 55,800 | USD | Yes | ‡ | | 1947 |- | {{Flag|Vanuatu}} | 294,688 | 12,281 | 663,251 | 3,260 | VUV | Yes | ‡ | | 1983 |- | {{Flag|Wallis and Futuna|local}} | 11,441 | 142 | 258,269 | 12,848 | XPF | No | [[France]] | [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]] | 1983 |} ;Notes {{notelist}} The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary. The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.<ref>[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:<ref>{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}</ref> {{columns-list|colwidth=30em| * [[Australian Bureau of Statistics]] * [[Australian Centre for International Agricultural Research]] * [[Australian Council for Educational Research]] * [[Conservation International]] * [[Food and Agriculture Organization]] * [[French Development Agency]] * [[French Facility for Global Environment]] * [[German Corporation for International Cooperation]] * [[Global Environment Facility]] * [[Government of Sweden]] * [[International Atomic Energy Agency]] * [[International Foundation for Aids to Navigation]] * [[International Fund for Agricultural Development]] * [[International Labour Organization]] * [[International Seafood Sustainability Foundation]] * [[Korea Institute of Ocean Science & Technology]] * [[Melanesian Spearhead Group]] * [[Office of the High Commissioner for Human Rights]] * [[UN Women]] * [[UNICEF]] * [[United Nations Development Programme]] * [[United Nations Population Fund]] * [[United States Agency for International Development]] * United States [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]] * [[World Bank]] * [[World Health Organization]] }} === Divisions === The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.<ref>{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}</ref> SPC currently has nine divisions:<ref>{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}</ref> [[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]] * Climate Change and Environmental Stability (CCES) *Educational Quality and Assessment Program (EQAP) * Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME) * Geoscience Energy and Maritime (GEM) * Land Resources Division (LRD) * Public Health Division (PHD) * Regional Rights Resource Team (RRRT) * Social Development Program (SDP) * Statistics for Development (SDD) ==ڊائريڪٽر جنرل== The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).<ref>{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &#124; the Pacific Community }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community ! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment |- | Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || |- | [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || |- | [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || |- | [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || |- | Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || |- | [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996 || |- | Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office |- | Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || |- | [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim |- | Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || |- | [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || |- | [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || |- | E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || |- | [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || |- | John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim |- | [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || |- | [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''<ref name=forsyth>Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018</ref> |- | Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || |- | Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || |- | [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || |- | [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official<ref name=forsyth/> |} ==پڻ ڏسو== * [[پئسفڪ يونين]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] *[[بين الاقوامي تنظيم|بين الاقوامي تنظيمون]] *[[پئسفڪ ٻيٽ فورم]] *[[پئسفڪ علائقائي ماحولياتي پروگرام]] *[[ڏکڻ پئسفڪ يونيورسٽي]] *[[فورم فشريز ايجنسي]] *[[ڏکڻ پئسفڪ سياحت تنظيم]] *[[پئسفڪ ايوي ايشن سيفٽي آفيس]] ===ٻيا=== *[[پئسفڪ فصلن ۽ وڻن جو مرڪز]] *[[فيسٽيول آف پئسفڪ آرٽس]] *[[پئسفڪ رانديون]] *[[پئسفڪ ٻيٽ فارمرز آرگنائيزيشن نيٽ ورڪ]] (PIFON) *[[پئسفڪ ٻيٽ پرائيويٽ سيڪٽر آرگنائيزيشن (PIPSO)]] *[[ايشيا-پئسفڪ فشريز ڪميشن (APFIC)]] *[[اولهه ۽ مرڪزي پئسفڪ فشريز ڪميشن]] ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ معلومات== * [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.] * South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.spc.int/ Pacific Community official website] * [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community] * [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations] {{Authority control}} [[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] [[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] [[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] [[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]] [[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] [[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] [[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] [[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]] bjwnqst2mwwlimj9eberz7sml5gqv1o 14 94900 371335 2026-04-13T17:39:23Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جا ملڪ]] 371335 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جا ملڪ]] 47fuo8ni9mgyrhinlmbba06tro4nv06 0 94901 371336 2026-04-13T17:48:47Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ... 371336 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. 3aegrdgoiaxdakun9qz8is1lajd91e6 371337 371336 2026-04-13T17:49:11Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا جون تنظيمون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371337 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] okpnb24zvlc73192wxc306y06kgp7w8 371338 371337 2026-04-13T17:49:35Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371338 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] fog8b66ec3fpbolbocixjxdzrf6n2nm 371339 371338 2026-04-13T17:50:46Z Ibne maryam 17680 371339 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. ==حوالا== {{حوالا]] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] j7fr0ymklqmjd5ha1wkvtapeqcy3dly 371340 371339 2026-04-13T17:51:06Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 371340 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] mb6hcfekbczyqckbba5vym75fpqgb3k 371342 371340 2026-04-13T18:54:50Z Ibne maryam 17680 371342 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox Geopolitical organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> ==Existing integration== The most prominent example of pre-existing [[Regionalism (international relations)|regionalism]] amongst countries of the Pacific Ocean is the [[Pacific Islands Forum]], an intergovernmental organisation that aims to represent the interests of its members and enhance cooperation between them. The Pacific Islands Forum does not have a common charter, institutions or currency. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == Future prospects == There has been a call from within both the Australian and New Zealand business communities to extend the Closer Economic Relations (CER) Free Trade Agreement to other Pacific Island nations, moving towards a single market and allowing the free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. ==See also== *[[CANZUK]] *[[Caribbean Community and Common Market]] *[[Continental union]] **[[African Union]] **[[Central Asian Union]] **[[ASEAN]] **[[Commonwealth of Independent States]] **[[Eurasian Economic Union]] **[[European Union]] **[[Latin American Integration Association]] **[[North American Union]] ***[[North American Free Trade Agreement]] **[[Central American Integration System]] **[[Union of South American Nations]] ***[[Mercosur]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] jk7mlun5wmjo3bgc4kq65wkt84w345r 371343 371342 2026-04-13T18:56:23Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 371343 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox Geopolitical organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> ==Existing integration== The most prominent example of pre-existing [[Regionalism (international relations)|regionalism]] amongst countries of the Pacific Ocean is the [[Pacific Islands Forum]], an intergovernmental organisation that aims to represent the interests of its members and enhance cooperation between them. The Pacific Islands Forum does not have a common charter, institutions or currency. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == Future prospects == There has been a call from within both the Australian and New Zealand business communities to extend the Closer Economic Relations (CER) Free Trade Agreement to other Pacific Island nations, moving towards a single market and allowing the free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. ==See also== *[[CANZUK]] *[[Caribbean Community and Common Market]] *[[Continental union]] **[[African Union]] **[[Central Asian Union]] **[[ASEAN]] **[[Commonwealth of Independent States]] **[[Eurasian Economic Union]] **[[European Union]] **[[Latin American Integration Association]] **[[North American Union]] ***[[North American Free Trade Agreement]] **[[Central American Integration System]] **[[Union of South American Nations]] ***[[Mercosur]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] e0bj3xeenu6tyt1raqcs14dkjthenx4 371344 371343 2026-04-13T18:57:15Z Ibne maryam 17680 371344 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> ==Existing integration== The most prominent example of pre-existing [[Regionalism (international relations)|regionalism]] amongst countries of the Pacific Ocean is the [[Pacific Islands Forum]], an intergovernmental organisation that aims to represent the interests of its members and enhance cooperation between them. The Pacific Islands Forum does not have a common charter, institutions or currency. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == Future prospects == There has been a call from within both the Australian and New Zealand business communities to extend the Closer Economic Relations (CER) Free Trade Agreement to other Pacific Island nations, moving towards a single market and allowing the free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. ==See also== *[[CANZUK]] *[[Caribbean Community and Common Market]] *[[Continental union]] **[[African Union]] **[[Central Asian Union]] **[[ASEAN]] **[[Commonwealth of Independent States]] **[[Eurasian Economic Union]] **[[European Union]] **[[Latin American Integration Association]] **[[North American Union]] ***[[North American Free Trade Agreement]] **[[Central American Integration System]] **[[Union of South American Nations]] ***[[Mercosur]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] lg2b530hhphxfhj168jsvj5iplddkth 371345 371344 2026-04-13T18:58:53Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 371345 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> ==Existing integration== The most prominent example of pre-existing [[Regionalism (international relations)|regionalism]] amongst countries of the Pacific Ocean is the [[Pacific Islands Forum]], an intergovernmental organisation that aims to represent the interests of its members and enhance cooperation between them. The Pacific Islands Forum does not have a common charter, institutions or currency. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == Future prospects == There has been a call from within both the Australian and New Zealand business communities to extend the Closer Economic Relations (CER) Free Trade Agreement to other Pacific Island nations, moving towards a single market and allowing the free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. ==See also== *[[CANZUK]] *[[Caribbean Community and Common Market]] *[[Continental union]] **[[African Union]] **[[Central Asian Union]] **[[ASEAN]] **[[Commonwealth of Independent States]] **[[Eurasian Economic Union]] **[[European Union]] **[[Latin American Integration Association]] **[[North American Union]] ***[[North American Free Trade Agreement]] **[[Central American Integration System]] **[[Union of South American Nations]] ***[[Mercosur]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] 60u51p4ilqr32zj9mtubslx4ri5489j 371358 371345 2026-04-13T19:28:35Z Ibne maryam 17680 371358 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي حڪومتن جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾ گهڻيون شيون ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي. ميلانيشين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿو. آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == Future prospects == There has been a call from within both the Australian and New Zealand business communities to extend the Closer Economic Relations (CER) Free Trade Agreement to other Pacific Island nations, moving towards a single market and allowing the free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. ==See also== *[[CANZUK]] *[[Caribbean Community and Common Market]] *[[Continental union]] **[[African Union]] **[[Central Asian Union]] **[[ASEAN]] **[[Commonwealth of Independent States]] **[[Eurasian Economic Union]] **[[European Union]] **[[Latin American Integration Association]] **[[North American Union]] ***[[North American Free Trade Agreement]] **[[Central American Integration System]] **[[Union of South American Nations]] ***[[Mercosur]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] leslpt7ww6pezqxro330muzeq54l0gr 371359 371358 2026-04-13T19:30:05Z Ibne maryam 17680 371359 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي حڪومتن جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾ گهڻيون شيون ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي. ميلانيشين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿو. آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي. CER ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. ==See also== *[[CANZUK]] *[[Caribbean Community and Common Market]] *[[Continental union]] **[[African Union]] **[[Central Asian Union]] **[[ASEAN]] **[[Commonwealth of Independent States]] **[[Eurasian Economic Union]] **[[European Union]] **[[Latin American Integration Association]] **[[North American Union]] ***[[North American Free Trade Agreement]] **[[Central American Integration System]] **[[Union of South American Nations]] ***[[Mercosur]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] 1qlochyickiykbnraqm9auuk1awqlb0 371360 371359 2026-04-13T19:40:55Z Ibne maryam 17680 371360 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي حڪومتن جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾ گهڻيون شيون ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي. ميلانيشين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿو. آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي. CER ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[اولهه آفريڪا جي ملڪن جي اقتصادي تنظيم]] * [[مرڪوسور]] * ڪيريبين برادري ۽ عام مارڪيٽ * وچ ايشيائي يونين * يوريشيائي اقتصادي يونين * لاطيني آمريڪي انٽيگريشن ايسوسيئيشن * اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو * مرڪزي آمريڪي انٽيگريشن سسٽم * ڏکڻ آمريڪي قومن جي يونين ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] lb11bcpb4r2zmqmpr5odayko26qxd43 371361 371360 2026-04-13T20:41:55Z Ibne maryam 17680 371361 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي حڪومتن جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾ گهڻيون شيون ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي. ميلانيشين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿو. آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي. CER ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. free movement of people and goods.<ref>{{cite web |url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf |title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives |publisher=Institute for International Economics |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> Harmonising both the CER and the [[Pacific Regional Trade Agreement]] is one possibility of moving towards this goal. The idea's future has become somewhat confused with the [[First Rudd government|Rudd government]]'s call for an Asia-Pacific Community,<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> which would have a wider membership than a Pacific Union. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه|اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم]] * [[ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم]] * [[آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] * [[لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] 8so9m0550zbetnypz02a5bo9a47ufcs 371362 371361 2026-04-13T20:44:37Z Ibne maryam 17680 371362 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي حڪومتن جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾ گهڻيون شيون ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي. ميلانيشين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿو. آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. [[Closer Economic Relations]] (CER) free trade agreement between the governments of New Zealand and Australia allow the free trade of most goods and services between the two nations without the [[tariff]] barriers or export incentives.<ref>{{cite web |url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html |title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand |publisher=Australian High Commission |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The [[Melanesian Spearhead Group]] is a more recent trade treaty governing the four [[Melanesia]]n states of [[Vanuatu]], Papua New Guinea, the [[Solomon Islands]] and recently, Fiji.<ref>{{cite web |url=http://www.msgsec.info/ |title=Melanesian Spearhead Group Website |publisher=Melanesian Spearhead Group |date= |accessdate=15 September 2020}}</ref> The nations of Australia, [[Nauru]], [[Kiribati]] and [[Tuvalu]] use the [[Australian dollar]] while the [[Cook Islands]], [[Niue]], [[Tokelau]], and New Zealand use the [[New Zealand Dollar]]. In October 2000, national leaders of the Pacific Islands Forum signed the [[Biketawa Declaration]] constituting a framework for coordinating response to regional crises leading to New Zealand and Australian military and police forces participating in regional peacekeeping/stabilisation operations in Papua New Guinea (in [[Bougainville Province|Bougainville]]), Solomon Islands (2003–present), Nauru (2004–present) and [[Tonga]] (2006). == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي.<ref>{{cite web|url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf|title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives|publisher=Institute for International Economics|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ويجهي اقتصادي تعلقات ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، <ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه|اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم]] * [[ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم]] * [[آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] * [[لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] hokalc0d9r3uhvznfpmzwdpzqiqm6xu 371363 371362 2026-04-13T20:50:03Z Ibne maryam 17680 371363 wikitext text/x-wiki '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات<small>(CER)</small> آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾، بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي، گهڻي شين ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html|title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand|publisher=Australian High Commission|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ميلانيزين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي، جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.msgsec.info/|title=Melanesian Spearhead Group Website|publisher=Melanesian Spearhead Group|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي.<ref>{{cite web|url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf|title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives|publisher=Institute for International Economics|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ويجهي اقتصادي تعلقات ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، <ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه|اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم]] * [[ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم]] * [[آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] * [[لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] 5mawyi656ahv8h1g7f0sdpqbqmkqcyn 371364 371363 2026-04-13T20:51:04Z Ibne maryam 17680 371364 wikitext text/x-wiki {{Short description|Intergovernmental project}} {{about|the proposed international organization|the college in Northern California|Pacific Union College}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات<small>(CER)</small> آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾، بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي، گهڻي شين ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html|title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand|publisher=Australian High Commission|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ميلانيزين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي، جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.msgsec.info/|title=Melanesian Spearhead Group Website|publisher=Melanesian Spearhead Group|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي.<ref>{{cite web|url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf|title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives|publisher=Institute for International Economics|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ويجهي اقتصادي تعلقات ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، <ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه|اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم]] * [[ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم]] * [[آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] * [[لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] 7p5qfoyt3nm6jnwwyji51o1hvv5ldvj 371365 371364 2026-04-13T20:51:48Z Ibne maryam 17680 371365 wikitext text/x-wiki {{Short description|Intergovernmental project}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} '''پئسفڪ يونين''' (Pacific Union) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال 2003ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي. يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي. جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو. The '''Pacific Union''' is a proposed development of the [[Pacific Islands Forum]], first suggested in 2003 by a committee of the [[Australian Senate]],<ref>{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386 |title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises |publisher=ABC |date=12 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> into a political and economic [[intergovernmentalism|intergovernmental]] community. The union, if formed, would have a common charter, institutions and currency.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html |title=Howard push for Pacific union |work=The Age |date=18 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> Although [[John Howard]], the former [[Prime Minister of Australia]], spoke of a Pacific Union whilst in office, [[Howard government|his government]]'s emphasis was focused on [[Bilateralism|bilateral]] relations and agreements with the individual states of the Forum.<ref>{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union |title=Australia Plays Down Pacific Union |publisher=YaleGloabl Online |date=14 August 2003 |accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات<small>(CER)</small> آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾، بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي، گهڻي شين ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html|title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand|publisher=Australian High Commission|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ميلانيزين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي، جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.msgsec.info/|title=Melanesian Spearhead Group Website|publisher=Melanesian Spearhead Group|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي.<ref>{{cite web|url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf|title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives|publisher=Institute for International Economics|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ويجهي اقتصادي تعلقات ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، <ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه|اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم]] * [[ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم]] * [[آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] * [[لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] a5rgkaafpjvinguh5iy9xsl1xbqbe1m 371366 371365 2026-04-13T20:54:41Z Ibne maryam 17680 371366 wikitext text/x-wiki {{Short description|Intergovernmental project}} {{Infobox organisation |name = Pacific Union |linking_name = the Pacific Union |image_map = Members of Pacific Island Forum.svg |map_caption = Map indicating members of the [[Pacific Islands Forum]] (potential Pacific Union). |membership_type = [[Pacific Islands Forum|Potential<br/>members]] |membership = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Pacific Islands Forum|16 states and 2 dependencies]] |{{flagcountry|Australia}} |{{flagcountry|Cook Islands}} |{{flagcountry|Federated States of Micronesia|name=FS Micronesia}} |{{flagcountry|Fiji}}|{{flagcountry|France}} ([[New Caledonia]] and [[French Polynesia]]) |{{flagcountry|Kiribati}} |{{flagcountry|Marshall Islands}} |{{flagcountry|Nauru}} |{{flagcountry|New Zealand}} |{{flagcountry|Niue}} |{{flagcountry|Palau}} |{{nowrap|{{flagcountry|Papua New Guinea}}}} |{{flagcountry|Samoa}} |{{flagcountry|Solomon Islands}} |{{flagcountry|Tonga}} |{{flagcountry|Tuvalu}} |{{flagcountry|Vanuatu}} }} |area_km2 = 13,962,549 |area_sq_mi = 5,390,970 |population_estimate = 40 million |population_estimate_year = 2008 |population_density_km2 = 4 |GDP_nominal = US$ 1.689 trillion |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = US$ 28,543 |currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 12 currencies |[[Australian dollar]]|[[CFP franc]] |[[Cook Islands dollar]]{{sup|a}} |[[Fijian dollar]] |[[Kiribati dollar]]{{sup|b}} |[[New Zealand dollar]] |[[Pa'anga]] |{{nowrap|[[Papua New Guinean kina]]}} |[[Solomon Islands dollar]] |[[Samoan tala]] |[[Tuvaluan dollar]]{{sup|b}} |[[United States dollar]] |[[Vanuatu vatu]] |<hr/> |{{small|^a Pegged to [[New Zealand dollar|NZ dollar]].}} |{{nowrap|{{small|^b Pegged to [[Australian dollar]].}}}} }} }} '''پئسفڪ يونين''' (<small>Pacific Union</small>) "پئسفڪ ٻيٽ فورم" جي، هڪ سياسي ۽ اقتصادي بين الحڪومتي برادري ۾ تجويز ڪيل ترقي آهي، جيڪي پهرين ڀيرا سال <small>2003</small>ع ۾ [[آسٽريليا]] جي سينيٽ جي هڪ ڪميٽي پاران تجويز ڪئي وئي.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2003-08-12/senate-calls-for-pacific-community-to-head-off/1463386|title=Senate calls for Pacific community to head off regional crises|publisher=ABC|date=12 August 2003|accessdate=15 September 2020}}</ref> يونين، جيڪڏهن ٺهي، ته هن جو هڪ عام چارٽر، ادارا ۽ ڪرنسي هوندي.<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/articles/2003/08/17/1061059717704.html|title=Howard push for Pacific union|work=The Age|date=18 August 2003|accessdate=15 September 2020}}</ref> جيتوڻيڪ جان هاورڊ، آسٽريليا جو اڳوڻو وزيراعظم، آفيس ۾ رهڻ دوران پئسفڪ يونين جي ڳالهه ڪئي، پر سندس حڪومت جو زور ٻه طرفي لاڳاپن ۽ فورم جي انفرادي رياستن سان معاهدن تي مرکوز هو.<ref>{{cite web|url=http://yaleglobal.yale.edu/content/australia-plays-down-pacific-union|title=Australia Plays Down Pacific Union|publisher=YaleGloabl Online|date=14 August 2003|accessdate=15 September 2020}}</ref> == موجوده انضمام == پئسفڪ سمنڊ جي ملڪن جي وچ ۾ اڳ ۾ موجود علائقائيت جي سڀ کان نمايان مثال پئسفڪ ٻيٽ فورم آهي، هڪ بين سرڪاري تنظيم جنهن جو مقصد پنهنجن ميمبرن جي مفادن جي نمائندگي ڪرڻ ۽ انهن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي. پئسفڪ ٻيٽ فورم جو ڪو به عام چارٽر، ادارا يا ڪرنسي ناهي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ ويجھو اقتصادي تعلقات<small>(CER)</small> آزاد واپاري معاهدو ٻنهي قومن جي وچ ۾، بغير ٽيرف رڪاوٽن يا برآمد جي ترغيب جي، گهڻي شين ۽ خدمتن جي آزاد واپار جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www.newzealand.embassy.gov.au/wltn/CloseEconRel.html|title=Closer Economic Relations - CER Australia New Zealand|publisher=Australian High Commission|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ميلانيزين اسپيئر هيڊ گروپ هڪ تازو واپاري معاهدو آهي، جيڪو چار ميلانيشين رياستن وانواتو، پاپوا نيو گني، سليمان ٻيٽ ۽ تازو، فجي تي حڪومت ڪري ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.msgsec.info/|title=Melanesian Spearhead Group Website|publisher=Melanesian Spearhead Group|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> آسٽريليا، ناورو، ڪريباتي ۽ تووالو جون قومون آسٽريليا ڊالر استعمال ڪن ٿيون جڏهن ته ڪڪ ٻيٽ، نيو، ٽوڪيلاؤ ۽ نيوزي لينڊ نيوزي لينڊ ڊالر استعمال ڪن ٿيون. آڪٽوبر 2000 ۾، پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي قومي اڳواڻن بڪيٽاوا اعلان تي دستخط ڪيا، جنهن علائقائي بحرانن جي جواب ۾ هم آهنگي لاءِ هڪ فريم ورڪ ٺاهيو، جنهن جي نتيجي ۾ نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا جي فوجي ۽ پوليس فورسز پاپوا نيو گني (بوگن ويل ۾)، سولومن ٻيٽن (2003-هاڻوڪو)، نورو (2004-هاڻوڪو) ۽ ٽونگا (2006) ۾ علائقائي امن قائم ڪرڻ/استحڪام جي عملن ۾ حصو وٺي رهيون هيون. == مستقبل جا امڪان == آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ جي ڪاروباري برادرين ٻنهي جي اندر کان هڪ مطالبو آيو آهي ته ويجهي اقتصادي تعلقات (CER) آزاد واپاري معاهدي کي ٻين پئسفڪ ٻيٽ قومن تائين وڌايو وڃي، هڪ واحد مارڪيٽ ڏانهن وڌيو وڃي ۽ ماڻهن ۽ سامان جي آزاد حرڪت جي اجازت ڏني وڃي.<ref>{{cite web|url=http://www.piie.com/publications/chapters_preview/330/1iie3020.pdf|title=The New Trend in Asia-Pacific Regional Trade Initiatives|publisher=Institute for International Economics|date=|accessdate=15 September 2020}}</ref> ويجهي اقتصادي تعلقات ۽ پئسفڪ علائقائي واپاري معاهدي ٻنهي کي هم آهنگ ڪرڻ هن مقصد ڏانهن وڌڻ جو هڪ امڪان آهي. خيال جو مستقبل ڪجهه حد تائين رڊ حڪومت جي ايشيا-پئسفڪ برادري جي سڏ سان مونجهارو بڻجي ويو آهي، <ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/kevin-rudds-vision-for-asia-pacific-community-evolves/story-e6frg6so-1225791163253?nk=1e53cd5542849d55d8c5525b53e6f1f7 Kevin Rudd's vision for Asia-Pacific community evolves] Patrick Walters, National security editor, THE AUSTRALIAN 26 tháng 10, 2009 12:00AM [https://web.archive.org/web/20091031065127/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26259137-16953,00.html bản lưu 31/10/2009]</ref> جنهن جي پئسفڪ يونين کان وڌيڪ ميمبرشپ هوندي. == پڻ ڏسو == * [[آسيان]] * [[يورپي يونين]] * [[آفريڪي اتحاد|آفريقي يونين]] * [[اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه|اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدو]] * [[آزاد رياستن جي ڪامن ويلٿ|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه]] * [[لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم]] * [[ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم]] * [[آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو]] * [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] * [[لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://www.forumsec.org/ Pacific Islands Forum Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20080923231729/http://www.pacificplan.org/ The Pacific Plan] ===Articles, editorials and reports=== * [http://www.aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 Engaging our neighbours: Towards a new relationship between Australian and the Pacific Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722021405/http://aspi.org.au/publications/publication_details.aspx?ContentID=157&pubtype=10 |date=2008-07-22 }} * {{cite journal|title=Beyond Cooperation: Towards an Oceanic Community |author=Jim Rolfe |volume=60 |issue=1 |date=2006 |journal=Australian Journal of International Affairs |page=83-101|doi=10.1080/10357710500494598 |s2cid=153787023 }} * [http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf Regionalism in the Pacific: A New Development Strategy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227110506/http://www.usp.ac.fj/fileadmin/files/Institutes/piasdg/dev_studies/papers/robertson_regionalism_pacific.pdf |date=2008-02-27 }} * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/12/1060588392171.html The Age (2003-08-13): Call for EU-Style 'Pacific Community'] * [https://web.archive.org/web/20071027071740/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/08/18/926513.htm ABC (2003-08-18): Australia Floats 'Pacific Union' Idea] * [http://www.theage.com.au/articles/2003/08/29/1062050663347.html The Age (2003-08-30): Time to Look at a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/03/05/1078464639849.html The Age (2004-03-06): Bold Plan for Pacific Unity] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/05/1081017102111.html The Age (2004-04-06): Pacific Forum Beckons EU-Style Links] * [https://web.archive.org/web/20071027071746/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/04/06/1081735.htm ABC (2004-04-06): Pacific Plan Expected to Fall Short of Total Union] * [http://www.theage.com.au/articles/2004/04/06/1081222465725.html The Age (2004-04-07): Pacific Heads Back Region Unity Plan] * [https://web.archive.org/web/20090304175015/http://peb.anu.edu.au/pdf/PEB20-3%20Sercombe-Peebles-policy.pdf Pacific Economic Bulletin (2005 #3): Towards a Pacific Community] * [http://www.theage.com.au/news/hugh-white/pacific-plan-puts-howard-to-the-test/2005/10/09/1128796408094.html The Age (2005-10-09): Pacific Plan Puts Howard to the Test] * [http://www.abc.net.au/correspondents/content/2006/s1694008.htm ABC (2006-07-23): Urwin Calls for Pacific Settlement] [[زمرو:پئسفڪ يونين]] [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] [[زمرو:تجويز ڪيل بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:براعظمي اتحاد]] [[زمرو:آسٽريليا-نيوزي لينڊ لاڳاپا]] [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] acuvtd9zbbb589nbin7mjhc9cfa9nbn 14 94902 371341 2026-04-13T17:51:22Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] 371341 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]] [[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]] tvkqkmuo1wntsgdfcr9p45l976te16e 14 94903 371347 2026-04-13T19:00:40Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:نيوزي لينڊ]] [[زمرو:سياست بلحاظ ملڪ]] 371347 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نيوزي لينڊ]] [[زمرو:سياست بلحاظ ملڪ]] c3cots08mjctxkz18b2q2epwvksrg5a 371353 371347 2026-04-13T19:16:58Z Ibne maryam 17680 371353 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نيوزي لينڊ]] [[زمرو:سياست بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:اوشينيا جي سياست]] qaqej3czrt5u20t9a4jm3pqjgacr6ph 14 94904 371352 2026-04-13T19:16:09Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] [[زمرو:گهڻ طرفي پرڏيهي لاڳاپا]] 371352 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نيوزي لينڊ جي سياست]] [[زمرو:گهڻ طرفي پرڏيهي لاڳاپا]] 7qhd4woqbhj6mebw1s60qf709o5748m 14 94905 371354 2026-04-13T19:18:02Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:عالمي سياست]] 371354 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:عالمي سياست]] 6vqfgomcnvp8ogimncn35p8v2ut6yx3 371355 371354 2026-04-13T19:19:02Z Ibne maryam 17680 371355 wikitext text/x-wiki [[زمرو:عالمي سياست]] [[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا]] oe4j568xykylxpab6qklis4a0de8t0r 14 94906 371356 2026-04-13T19:20:39Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:گهڻ طرفي پرڏيهي لاڳاپا]] 371356 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آسٽريليا جي سياست]] [[زمرو:گهڻ طرفي پرڏيهي لاڳاپا]] kiqpztut2lrp2eqdayevbihfa1woma8 828 94907 371384 2026-04-13T22:04:54Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Module rating |beta}} == مقصد == هن صفحي [[وڪيپيڊيا:WikiProject OpenStreetMap]] تي اهو واضح ٿئي ٿو ته وڪيپيڊيا کان OpenStreetMap ڏانهن لنڪ ٺاهڻ لاءِ مختلف طريقا اڳ ۾ آزمائيا ويا آهن. پر اهو ڪم ايترو ڏکيو ڇو آهي؟ ان جا ڪجهہ سبب آهن، جن مان هڪ اهو آهي ته OpenStreetMap ۾ nodes، ways ۽ relations جا id هميشه مستحڪم نا... 371384 wikitext text/x-wiki {{Module rating |beta}} == مقصد == هن صفحي [[وڪيپيڊيا:WikiProject OpenStreetMap]] تي اهو واضح ٿئي ٿو ته وڪيپيڊيا کان OpenStreetMap ڏانهن لنڪ ٺاهڻ لاءِ مختلف طريقا اڳ ۾ آزمائيا ويا آهن. پر اهو ڪم ايترو ڏکيو ڇو آهي؟ ان جا ڪجهہ سبب آهن، جن مان هڪ اهو آهي ته OpenStreetMap ۾ nodes، ways ۽ relations جا id هميشه مستحڪم ناهن هوندا. جڏهن ways کي ورهايو وڃي ٿو ته id صرف ننڍڙي حصي ڏانهن اشارو ڪندو آهي ۽ باقي حصي کي نئون id ملي ويندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن اهڙا هنڌ جيڪي node طور شروع ٿين ٿا، پوءِ (بند) way ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا. ڪي صارف شيون حذف ڪري ڇڏين ٿا، جيڪي پوءِ ٿورو اڳتي ٻيهر ٺاهيون وڃن ٿيون. يا ڪو ٻيو ماڻهو ڏسي ٿو ته ڪا شيءِ غائب آهي ۽ ان کي نئين سر ٺاهي ٿو. تنهن ڪري سڌو سنئون OSM آبجڪٽس ڏانهن لنڪ ڪرڻ گهڻو قابلِ اعتماد ناهي. اهو ڪجهه وقت لاءِ صحيح ڪم ڪري سگهي ٿو، پر مستقبل ۾ ناڪام به ٿي سگهي ٿو. === Wikidata === خوشقسمتي سان Wikidata موجود آهي، جيڪو هن مسئلي جو اهم حل مهيا ڪري ٿو. اسان OpenStreetMap ۾ اهڙا ٽيگ شامل ڪري سگهون ٿا جيڪي Wikidata آئٽمز ڏانهن اشارو ڪن ٿا. [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Key:wikidata wikidata ٽيگ] هاڻي جيڪڏهن ڪا way ورهائجي ٿي، ته ٻنهي حصن وٽ ساڳيو Wikidata ٽيگ رهندو. === Overpass API === هاڻي نئون سوال پيدا ٿئي ٿو: OpenStreetMap جي ڊيٽابيس ۾ اهي عنصر ڪيئن ڳولجن جن وٽ Wikidata ٽيگ هجن؟ ان لاءِ هڪ اوزار موجود آهي جنهن کي [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_API Overpass API] چيو وڃي ٿو. هي مڪمل OSM ڊيٽابيس تي ڪم ڪري ٿو، جيڪو هر منٽ اپڊيٽ ٿيندو رهي ٿو، ۽ تيز آهي بشرطيڪه query سادي هجي. === Overpass Turbo === خام ڊيٽا پڙهڻ آسان ناهي، تنهن ڪري هڪ ٻيو اوزار ٺاهيو ويو آهي جنهن کي [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_turbo Overpass Turbo] چيو وڃي ٿو. === Query === انهن queries ٺاهڻ ۾ ڪافي آزمائش ۽ غلطي ٿيندي آهي. هي ماڊيول اهو عمل خودڪار بڻائي ٿو ۽ مناسب default قدرن سان هڪ ڪم ڪندڙ query تيار ڪري ٿو. مثال طور، جيڪڏهن توهان Wikidata id نه ڏيو، ته موجوده صفحي جي id استعمال ڪئي ويندي. توهان پنهنجا ڪسٽم query به لکي سگهو ٿا يا وڌيڪ فلٽر شامل ڪري سگهو ٿا. عام طور تي node، way ۽ relation سڀ حاصل ڪيا ويندا آهن، پر توهان انهن کي محدود به ڪري سگهو ٿا. === انداز (style) === style شامل ڪرڻ سان نتيجن کي وڌيڪ مناسب طريقي سان ڏيکاري سگهجي ٿو. هڪ default style مهيا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي، پر توهان پنهنجو به style مقرر ڪري سگهو ٿا. == استعمال == * Wikidata کان سواءِ OpenStreetMap ۾ ڳولا <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|overpass}} * Wikidata=Q... سان ٽيگ ٿيل شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|wd}} * name:etymology:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|etym}} * subject:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|subject}} * artist:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|artist}} * architect:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|architect}} * operator:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|operator}} * brand:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|brand}} * موجوده صفحي سان لاڳاپيل پبلڪ ٽرانسپورٽ لائينون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|pt}} === پيراميٽر === * display : لنڪ تي ڏيکاريل متن * link : ڊفالٽ yes، no ڪرڻ سان صرف URL موٽندو * timeout : ڊفالٽ 15 سيڪنڊ، پيچيده query لاءِ وڌائي سگهجي ٿو * id : هڪ يا وڌيڪ Wikidata Q-number؛ ڊفالٽ موجوده صفحي جي id * query : اضافي فلٽر شامل ڪرڻ لاءِ * prim : صرف '''n'''ode، '''w'''ay يا '''r'''elation چونڊڻ لاءِ * coord : ڪوآرڊينيٽ + zoom (مثال: 47.0618984;15.4370248;17) * limitToBBOX: ڊفالٽ yes؛ coord هجي ته bbox تائين محدود * run : ڊفالٽ yes؛ no ڪرڻ سان user کي query تبديل ڪرڻ جو موقعو * style : نتيجن جي ڏيک لاءِ MapCSS انداز == ٽيسٽ قدر == {{#invoke:OSM/testcases|run_tests}} <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | }}</includeonly> 04fisuhfc5x8bsmm8sjhegx0nacktfp 371385 371384 2026-04-13T22:10:33Z Intisar Ali 8681 371385 wikitext text/x-wiki {{Module rating |beta}} == مقصد == هن صفحي [[وڪيپيڊيا:WikiProject OpenStreetMap]] تي اهو واضح ٿئي ٿو ته وڪيپيڊيا کان OpenStreetMap ڏانهن لنڪ ٺاهڻ لاءِ مختلف طريقا اڳ ۾ آزمائيا ويا آهن. پر اهو ڪم ايترو ڏکيو ڇو آهي؟ ان جا ڪجهہ سبب آهن، جن مان هڪ اهو آهي ته OpenStreetMap ۾ nodes، ways ۽ relations جا id هميشه مستحڪم ناهن هوندا. جڏهن ways کي ورهايو وڃي ٿو ته id صرف ننڍڙي حصي ڏانهن اشارو ڪندو آهي ۽ باقي حصي کي نئون id ملي ويندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن اهڙا هنڌ جيڪي node طور شروع ٿين ٿا، پوءِ (بند) way ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا. ڪي صارف شيون حذف ڪري ڇڏين ٿا، جيڪي پوءِ ٿورو اڳتي ٻيهر ٺاهيون وڃن ٿيون. يا ڪو ٻيو ماڻهو ڏسي ٿو ته ڪا شيءِ غائب آهي ۽ ان کي نئين سر ٺاهي ٿو. تنهن ڪري سڌو سنئون OSM آبجڪٽس ڏانهن لنڪ ڪرڻ گهڻو قابلِ اعتماد ناهي. اهو ڪجهه وقت لاءِ صحيح ڪم ڪري سگهي ٿو، پر مستقبل ۾ ناڪام به ٿي سگهي ٿو. === وڪي ڊيٽا === خوشقسمتي سان وڪي ڊيٽا موجود آهي، جيڪو هن مسئلي جو اهم حل مهيا ڪري ٿو. اسان OpenStreetMap ۾ اهڙا ٽيگ شامل ڪري سگهون ٿا جيڪي وڪي ڊيٽا آئٽمز ڏانهن اشارو ڪن ٿا. [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Key:wikidata wikidata ٽيگ] هاڻي جيڪڏهن ڪا way ورهائجي ٿي، ته ٻنهي حصن وٽ ساڳيو وڪي ڊيٽا ٽيگ رهندو. === Overpass API === هاڻي نئون سوال پيدا ٿئي ٿو: OpenStreetMap جي ڊيٽابيس ۾ اهي عنصر ڪيئن ڳولجن جن وٽ Wikidata ٽيگ هجن؟ ان لاءِ هڪ اوزار موجود آهي جنهن کي [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_API Overpass API] چيو وڃي ٿو. هي مڪمل OSM ڊيٽابيس تي ڪم ڪري ٿو، جيڪو هر منٽ اپڊيٽ ٿيندو رهي ٿو، ۽ تيز آهي بشرطيڪه سوالئ سادي هجي. === اوور پاس ٽربو === خام ڊيٽا پڙهڻ آسان ناهي، تنهن ڪري هڪ ٻيو اوزار ٺاهيو ويو آهي جنهن کي [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_turbo Overpass Turbo] چيو وڃي ٿو. === ڪئري === انهن queries ٺاهڻ ۾ ڪافي آزمائش ۽ غلطي ٿيندي آهي. هي ماڊيول اهو عمل خودڪار بڻائي ٿو ۽ مناسب ڊفالٽ قدرن سان هڪ ڪم ڪندڙ ڪئري query تيار ڪري ٿو. مثال طور، جيڪڏهن توهان وڪي ڊيٽا شناخت نه ڏيو، ته موجوده صفحي جي شناخت استعمال ڪئي ويندي. توهان پنهنجا ڪسٽم ڪئري query به لکي سگهو ٿا يا وڌيڪ فلٽر شامل ڪري سگهو ٿا. عام طور تي node، way ۽ relation سڀ حاصل ڪيا ويندا آهن، پر توهان انهن کي محدود به ڪري سگهو ٿا. === انداز (اسٽائل) === اسٽائل شامل ڪرڻ سان نتيجن کي وڌيڪ مناسب طريقي سان ڏيکاري سگهجي ٿو. هڪ ڊفالٽ انداز يا اسٽائل مهيا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي، پر توهان پنهنجو به اسٽائل style مقرر ڪري سگهو ٿا. == استعمال == * Wikidata کان سواءِ OpenStreetMap ۾ ڳولا <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|overpass}} * Wikidata=Q... سان ٽيگ ٿيل شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|wd}} * name:etymology:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|etym}} * subject:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|subject}} * artist:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|artist}} * architect:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|architect}} * operator:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|operator}} * brand:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|brand}} * موجوده صفحي سان لاڳاپيل پبلڪ ٽرانسپورٽ لائينون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|pt}} === پيراميٽر === * display : لنڪ تي ڏيکاريل متن * link : ڊفالٽ yes، no ڪرڻ سان صرف URL موٽندو * timeout : ڊفالٽ 15 سيڪنڊ، پيچيده query لاءِ وڌائي سگهجي ٿو * id : هڪ يا وڌيڪ Wikidata Q-number؛ ڊفالٽ موجوده صفحي جي id * query : اضافي فلٽر شامل ڪرڻ لاءِ * prim : صرف '''n'''ode، '''w'''ay يا '''r'''elation چونڊڻ لاءِ * coord : ڪوآرڊينيٽ + zoom (مثال: 47.0618984;15.4370248;17) * limitToBBOX: ڊفالٽ yes؛ coord هجي ته bbox تائين محدود * run : ڊفالٽ yes؛ no ڪرڻ سان user کي query تبديل ڪرڻ جو موقعو * style : نتيجن جي ڏيک لاءِ MapCSS انداز == ٽيسٽ قدر == {{#invoke:OSM/testcases|run_tests}} <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | }}</includeonly> oa7rr5x7b1xsr3oq40pivp0n9yx378x 371386 371385 2026-04-13T22:11:08Z Intisar Ali 8681 371386 wikitext text/x-wiki {{Module rating |beta}} == مقصد == هن صفحي [[وڪيپيڊيا:WikiProject OpenStreetMap]] تي اهو واضح ٿئي ٿو ته وڪيپيڊيا کان OpenStreetMap ڏانهن لنڪ ٺاهڻ لاءِ مختلف طريقا اڳ ۾ آزمائيا ويا آهن. پر اهو ڪم ايترو ڏکيو ڇو آهي؟ ان جا ڪجهہ سبب آهن، جن مان هڪ اهو آهي ته OpenStreetMap ۾ nodes، ways ۽ relations جا id هميشه مستحڪم ناهن هوندا. جڏهن ways کي ورهايو وڃي ٿو ته id صرف ننڍڙي حصي ڏانهن اشارو ڪندو آهي ۽ باقي حصي کي نئون id ملي ويندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن اهڙا هنڌ جيڪي node طور شروع ٿين ٿا، پوءِ (بند) way ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا. ڪي صارف شيون حذف ڪري ڇڏين ٿا، جيڪي پوءِ ٿورو اڳتي ٻيهر ٺاهيون وڃن ٿيون. يا ڪو ٻيو ماڻهو ڏسي ٿو ته ڪا شيءِ غائب آهي ۽ ان کي نئين سر ٺاهي ٿو. تنهن ڪري سڌو سنئون OSM آبجڪٽس ڏانهن لنڪ ڪرڻ گهڻو قابلِ اعتماد ناهي. اهو ڪجهه وقت لاءِ صحيح ڪم ڪري سگهي ٿو، پر مستقبل ۾ ناڪام به ٿي سگهي ٿو. === وڪي ڊيٽا === خوشقسمتي سان وڪي ڊيٽا موجود آهي، جيڪو هن مسئلي جو اهم حل مهيا ڪري ٿو. اسان OpenStreetMap ۾ اهڙا ٽيگ شامل ڪري سگهون ٿا جيڪي وڪي ڊيٽا آئٽمز ڏانهن اشارو ڪن ٿا. [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Key:wikidata wikidata ٽيگ] هاڻي جيڪڏهن ڪا way ورهائجي ٿي، ته ٻنهي حصن وٽ ساڳيو وڪي ڊيٽا ٽيگ رهندو. === اوور پاس API === هاڻي نئون سوال پيدا ٿئي ٿو: OpenStreetMap جي ڊيٽابيس ۾ اهي عنصر ڪيئن ڳولجن جن وٽ Wikidata ٽيگ هجن؟ ان لاءِ هڪ اوزار موجود آهي جنهن کي [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_API Overpass API] چيو وڃي ٿو. هي مڪمل OSM ڊيٽابيس تي ڪم ڪري ٿو، جيڪو هر منٽ اپڊيٽ ٿيندو رهي ٿو، ۽ تيز آهي بشرطيڪه سوالئ سادي هجي. === اوور پاس ٽربو === خام ڊيٽا پڙهڻ آسان ناهي، تنهن ڪري هڪ ٻيو اوزار ٺاهيو ويو آهي جنهن کي [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_turbo Overpass Turbo] چيو وڃي ٿو. === ڪئري === انهن queries ٺاهڻ ۾ ڪافي آزمائش ۽ غلطي ٿيندي آهي. هي ماڊيول اهو عمل خودڪار بڻائي ٿو ۽ مناسب ڊفالٽ قدرن سان هڪ ڪم ڪندڙ ڪئري query تيار ڪري ٿو. مثال طور، جيڪڏهن توهان وڪي ڊيٽا شناخت نه ڏيو، ته موجوده صفحي جي شناخت استعمال ڪئي ويندي. توهان پنهنجا ڪسٽم ڪئري query به لکي سگهو ٿا يا وڌيڪ فلٽر شامل ڪري سگهو ٿا. عام طور تي node، way ۽ relation سڀ حاصل ڪيا ويندا آهن، پر توهان انهن کي محدود به ڪري سگهو ٿا. === انداز (اسٽائل) === اسٽائل شامل ڪرڻ سان نتيجن کي وڌيڪ مناسب طريقي سان ڏيکاري سگهجي ٿو. هڪ ڊفالٽ انداز يا اسٽائل مهيا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي، پر توهان پنهنجو به اسٽائل style مقرر ڪري سگهو ٿا. == استعمال == * Wikidata کان سواءِ OpenStreetMap ۾ ڳولا <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|overpass}} * Wikidata=Q... سان ٽيگ ٿيل شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|wd}} * name:etymology:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|etym}} * subject:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|subject}} * artist:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|artist}} * architect:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|architect}} * operator:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|operator}} * brand:wikidata=Q... سان شيون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|brand}} * موجوده صفحي سان لاڳاپيل پبلڪ ٽرانسپورٽ لائينون ڳولڻ <nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|pt}} === پيراميٽر === * display : لنڪ تي ڏيکاريل متن * link : ڊفالٽ yes، no ڪرڻ سان صرف URL موٽندو * timeout : ڊفالٽ 15 سيڪنڊ، پيچيده query لاءِ وڌائي سگهجي ٿو * id : هڪ يا وڌيڪ Wikidata Q-number؛ ڊفالٽ موجوده صفحي جي id * query : اضافي فلٽر شامل ڪرڻ لاءِ * prim : صرف '''n'''ode، '''w'''ay يا '''r'''elation چونڊڻ لاءِ * coord : ڪوآرڊينيٽ + zoom (مثال: 47.0618984;15.4370248;17) * limitToBBOX: ڊفالٽ yes؛ coord هجي ته bbox تائين محدود * run : ڊفالٽ yes؛ no ڪرڻ سان user کي query تبديل ڪرڻ جو موقعو * style : نتيجن جي ڏيک لاءِ MapCSS انداز == ٽيسٽ قدر == {{#invoke:OSM/testcases|run_tests}} <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | }}</includeonly> rka1d3owbu7zcv435mj751r6gu7njyg 10 94908 371387 2026-04-13T22:17:41Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: ==اوپن اسٽريٽ ميپ جا نقشا== <!-- جيڪڏهن توهان کي پڪ نه هجي ته هن صفحي کي ڪيئن سنوارجي، ته ڳالهه صفحي تي مدد گهري سگهو ٿا! --> <div class="toccolours" style="font-size:92%;"> <!-- Input --> {| class="plainlinks" style="background:none; text-align:left; width:100%;" |- style="vertical-align:top;" ! WGS84 | colspan="3" | <span title="ويڪرائي ڦاڪ">{latdegabs}°&nbsp;{latminin... 371387 wikitext text/x-wiki ==اوپن اسٽريٽ ميپ جا نقشا== <!-- جيڪڏهن توهان کي پڪ نه هجي ته هن صفحي کي ڪيئن سنوارجي، ته ڳالهه صفحي تي مدد گهري سگهو ٿا! --> <div class="toccolours" style="font-size:92%;"> <!-- Input --> {| class="plainlinks" style="background:none; text-align:left; width:100%;" |- style="vertical-align:top;" ! WGS84 | colspan="3" | <span title="ويڪرائي ڦاڪ">{latdegabs}°&nbsp;{latminint}′&nbsp;{latsecdec}″&nbsp;{latNS}</span>, <span title="ڊگهائي ڦاڪ">{londegabs}°&nbsp;{lonminint}′&nbsp;{lonsecdec}″&nbsp;{lonEW}</span><br /><span class="geo"><span class="latitude" title="ويڪرائي ڦاڪ">{latdegdec}</span>, <span class="longitude" title="ڊگهائي ڦاڪ">{londegdec}</span></span> | rowspan="6" style="text-align:right;" | [[File:Openstreetmap logo.svg|150px]] |- ! UTM | colspan="3" | <span title="زون">{utmzone}</span> <span title="اوڀرائي">{utmeasting}</span> <span title="اترائي">{utmnorthing}</span> |- ! زوم | {zoom} ! ماپ | ± 1:{scale} |- ! علائقو | {region} ! قسم | {type} |- ! عنوان | colspan="3" | {title} |} </div> <div style="background:#efefef; float:right; margin:0.5em 0 1.8em 1.5em;"> __TOC__ <center> [http://wiki.openstreetmap.org/wiki/List_of_OSM_based_Services OSM تي ٻڌل خدمتون] [http://frvipofm.net/osm/mapjumper/?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} MapJumper] ''[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename={title}&language={language}&params={params} غير OSM نقشا]''</center> </div> ==عام نقشا== * [https://www.openstreetmap.org/?mlat={latdegdec}&mlon={londegdec}&zoom={osmzoom} openstreetmap.org] <small>([https://www.openstreetmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} نشان کانسواءِ])</small> * [https://opentopomap.org/#marker={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OpenTopoMap] * [https://openstreetbrowser.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OpenStreetBrowser] ==خصوصي نقشا== ===تاريخي نقشا=== * [https://gk.historic.place/historische_objekte/l/en/index.html?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} Historic Place (Geschichtskarte)] * [http://www.openhistoricalmap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&layers=O OpenHistoricalMap] * [https://www.mapbox.com/ten-years-openstreetmap/#{londegdec}/{latdegdec}/{osmzoom} 10 Years OpenStreetMap] (رڳو OSM جي تاريخ) * [https://ngmdb.usgs.gov/topoview/viewer/#4/{latdegdec}/{londegdec} USGS TopoView] ===سائيڪل ۽ بائيڪ نقشا=== * [http://www.opencyclemap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenCycleMap.org] * [http://www.cyclestreets.net/photomap/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=B00T Bicycle-Photomap] (تصويرن ۾ سختي سان سائيڪل وارو موضوع) * [http://cycling.waymarkedtrails.org/#/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} cycling.waymarkedtrails.org] ===سامونڊي نقشا=== *[http://map.openseamap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenSeaMap.org - مفت بحري چارٽ] (سڄي دنيا) *[http://opennauticalchart.org/?permalink=true&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenNauticalChart.org - مفت بحري چارٽ] (openseamap جي شاخ)</s> ===جابلو پنڌ نقشا=== *<s>[http://hikebikemap.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Hike & Bike Map]</s> *<s>[http://hiking.lonvia.de/de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Lonvia's Hiking Map] - دنيا جا نشان لڳل پنڌ جا رستا</s> *<s>[http://www.4umaps.eu 4UMaps.eu]</s> : جاگرافيائي ٻاهريون، پنڌ ۽ مائونٽن بائيڪ نقشو *<s>[http://toposm.com/us/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} TopOSM] (آمريڪا، رڳو گهٽ زوم سطحن تي)</s> *[http://www.wanderreitkarte.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Reit- und Wanderkarte] (جرمني، آسٽريا، سوئٽزرلينڊ) *[http://israelhiking.osm.org.il/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Israel Hiking Map] (اسرائيل) ===فٽنيس پيچرا=== * <s>[http://toolserver.org/~ti/ftm/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ڊوڙندڙن جو نقشو]</s> ===اسڪي نقشا=== *[http://www.opensnowmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenSnowMap] *[https://www.xctrails.org/map/map.html?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&type=xc XC Trails] cross country skiing لاءِ هڪ خاص نقشو ۽ alpine style ski touring لاءِ ٻيو خاص نقشو ڏيکاري ٿو (جرمن GUI ۾ "Loipen" سڏبو آهي) ===عوامي آمدرفت جو نقشو=== *[https://www.öpnvkarte.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ÖPNVKarte.de] *[https://openrailwaymap.app/#view={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OpenRailwayMap Vector] *[https://www.openrailwaymap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenRailwayMap] *[http://tracker.geops.ch/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&z={osmzoom}&l=transport TRAVIC Transit Visualization Client] *<s>[http://www.openptmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} openptmap.org]</s> *<s>[http://map.xiala.net/index.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&map=t&overlays=pt, map.xiala.net] (سوئٽزرلينڊ)</s> *<s>[http://www.itoworld.com/map/18#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Metro & Tram], [http://www.itoworld.com/map/15#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Railways], [http://www.itoworld.com/map/68#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Railway electrification], [http://www.itoworld.com/map/14#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Railway tracks] (itoworld.com)</s> ===روڊ آمدرفت جو نقشو=== *[[File:OpenStreetMap Americana logo.png|24x24px|alt=|link=]] [https://americanamap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&language={lang} OpenStreetMap Americana] * <s>[http://www.itoworld.com/map/7#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ڪار پارڪنگ] (itoworld.com)</s> * <s>[http://www.itoworld.com/map/56#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} شاهراهن جون لائينون] (itoworld.com)</s> * <s>[http://www.itoworld.com/map/35#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} رفتار جون حدون] (itoworld.com)</s> ===توانائي=== * [https://openinframap.org/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} Open Infrastructure Map] ===انتظامي حدون=== * <s>[http://www.itoworld.com/map/2#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} انتظامي حدون] (itoworld.com)</s> * [http://layers.openstreetmap.fr/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=B00FFFFFFFFFTTTFFFFFFF admin levels] (openstreetmap.fr) * [http://openmapsurfer.uni-hd.de/?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&layers=0B0000FTFF admin levels] (openmapsurfer.uni-hd.de) * <s>[https://osm.wno-edv-service.de/boundaries/idx23o.jsp?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} OSM-boundaries]</s> ===معذوريون=== *[http://wheelmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} wheelmap.org] ويل چيئر لاءِ رسائي لائق هنڌن جو نقشو ===موبائل نقشو=== * http://mobilemap.petschge.de/map.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} (ننڍين اسڪرينن لاءِ بهتر، مثال طور موبائل فون) ===انساني امداد=== *[http://www.openstreetmap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&layers=H Humanitarian Layer] openstreetmap.org تي ===جيوڪيشنگ=== *[http://www.geocaching.com/map/?ll={latdegdec},{londegdec}&z={osmzoom} geocaching.com] *[http://www.opencaching.de/map2.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&map=osm opencaching.de] Opencaching.de تي درج جيوڪيشز جو نقشو ==وڪيپيڊيا== * وڪيپيڊيا-پرت <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=en انگريزي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=de جرمن], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=es هسپانوي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=fr فرينچ], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=it اطالوي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=ja جاپاني], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=nl ڊچ], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=pl پولش], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=pt پرتگالي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=ru روسي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=sv سويڊشي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=tr ترڪي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=zh چيني], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=is آئس لينڊي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=ca ڪاتالان] ۽ <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang= ٻين سڀني ٻولين ۾]. * [https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/commons-on-osm.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Wikimedia Commons] * [http://umap.openstreetmap.fr/de/map/dynamic-test_36710#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} وڪيپيڊيا ڪلسٽر ۽ هيٽ ميپ] ==رستا ڳولها== *[http://map.project-osrm.org/?loc={latdegdec},{londegdec} Open Source Routing Machine (OSRM)] *[http://graphhopper.com/maps/?point={latdegdec}%2C{londegdec}&point={latdegdec}%2C{londegdec} GraphHopper.com] *<s>[http://yournavigation.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} yournavigation.org]</s> *[http://www.komoot.de/plan/#start={londegdec},{latdegdec},{pagename} komoot.de] ==گهٽيءَ جو ڏيک== *[https://kartaview.org/map/@{latdegdec},{londegdec},{osmzoom}z KartaView] (اڳي OpenStreetView ۽ OpenStreetCam سڏبو هو) ==3D== *[http://demo.f4map.com/#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} F4map] *<s>[http://www.osm-3d.org/map.htm?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} www.osm-3d.org]</s> (Java 1.7 يا ان کان نئين ورزن کي سپورٽ نٿو ڪري) *[http://osmbuildings.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OSM Buildings] ==رانديون== *<s>[http://www.mapofthedead.com/map#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} mapofthedead.com]</s> ==ڊيٽا ڪڍڻ== * [http://poitools.openstreetmap.de/map/#lon={londegdec};lat={latdegdec};zoom={osmzoom};layer=Mapnik poitools] * [//query2map.toolforge.org/osmhack.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&name={pagename} نقشي جون خاصيتون] <small>ذريعي [[openstreetmap:Query-to-map|Query-to-map]]</small> * [//query2map.toolforge.org/featurelist.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&key=highway&value=&types= گهٽي فهرست] <small>beta</small> * [http://post.openstreetmap.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17&layers=BTTTT Post- und Telefonkarte] * [http://browser.linkedgeodata.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} LinkedGeoData] Leipzig يونيورسٽي طرفان سنڀاليل * [http://openpoimap.org openpoimap.org] وڏي تعداد ۾ user-selectable POI ڏيکارڻ لاءِ - پنهنجو مقرر ڪرڻ جو اختيار به شامل۔ ([https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Taglocator وڪي هتي آهي]) * [https://resultmaps.neis-one.org neis-one.org] OSM ترميمن ۽ OSM مسئلن بابت انگ اکر * [https://overpass-turbo.eu/ overpass-turbo] OSM نقشي جي شين بابت سوال ==معيار جاچ لاءِ نقشا== *[http://osmose.openstreetmap.fr/map/?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&layers=BFF00FFFFFFFFFFFFT&item= Osmose] *[http://tools.geofabrik.de/osmi/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Geofabrik OSM-Inspector] *[http://tools.geofabrik.de/mc/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Geofabrik Map Compare] (پاسي سان پاسي) *<s>[http://sautter.com/map/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} شفاف نقشي جو ڀيٽيو (sautter.com)]</s> *<s>[http://openstreetbugs.schokokeks.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenStreetBugs]</s> *<s>[http://beta.skobbler.de/osmbugs??lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=B000 OpenStreetBugs-Skobbler]</s> *<s>[http://autobug.osm.lab.rfc822.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} autobug map]</s> *[http://keepright.ipax.at/report_map.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Keep Right!] *<s>[http://matt.dev.openstreetmap.org/dupe_nodes/??lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} DupeNodes]</s> *<s>OWL: Osm Watch List [http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/map?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} هميشه] [http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/weeklymap?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} هفتو] [http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/dailymap?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ڏينهن] <small>[http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/ ڄاڻ]</small></s> * <s>[http://www.itoworld.com/map/12#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} FIXME], [http://www.itoworld.com/map/9#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} پتا], [http://www.itoworld.com/map/22#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} پرت] (itoworld.com)</s> *[http://tyrasd.github.io/osm-node-density/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OSM-node-density] * گم ٿيل گهٽي نالا ۽ گهر نمبر / غلط نقشه بندي ڪيل عمارتون: [http://qa.poole.ch/?zoom=12&lat=51.48&lon=7.23 qa.poole.ch] * بي سهارا رستا/ڳنڍا: [http://osmoscope.jochentopf.com/#map=13/7.21641/51.48003&l=http://area.jochentopf.com/osmm/layers/orphan_ways.json Orphan Ways] * پتن ۽ گهٽي نالن جي جاچ: [https://addresses.lorenz.lu/oad_dach/cityDetail/-62644 addresses.lorenz.lu] * <s>پتي جي غلطين جي جاچ [https://osm-suspects.gbconsite.de/#13/51.4710/7.2257/osm osm-suspects]</s> ==تازيون تبديليون== * [https://rene78.github.io/latest-changes/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OSM Latest Changes] (30 ڏينهن تائين) * [https://k-sakanoshita.github.io/Easy_Changeset_Viewer/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} Easy Changeset Viewer] (مرضيءَ جو وقتي دور) ==ايڊيٽر== *[http://www.openstreetmap.org/edit?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 توهان جو default editor] *[http://www.openstreetmap.org/edit?editor=potlatch2&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 Potlatch] *[http://www.openstreetmap.org/edit?editor=id&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 iD] *[http://www.openstreetmap.org/edit?editor=remote&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 JOSM] (remote-control وسيلي هلندو، تنهنڪري JOSM کي پسمنظر ۾ هلندڙ هجڻ گهرجي) ==سنوارڻ جي صلاحيت وارا نقشا== *<s>[http://ae.osmsurround.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=BTT OSM Amenity Editor]</s> *[http://osm.cdauth.eu/map/#lon={londegdec};lat={latdegdec};zoom={osmzoom} osm.cdauth.eu] *<s>[http://koenigstuhl.geog.uni-heidelberg.de/osm-wms/europe.html?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} WebMapService]</s> ذريعي <small>[http://osm-wms.de/index.html?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} http://osm-wms.de/]</small> ==GPS== *<s>[http://bl.ocks.org/ericfischer/raw/713d24985c9a4a085629/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} GPS ٽريڪ]</s> بذريعو Eric Fischer ==Nominatim== *[https://nominatim.openstreetmap.org/reverse?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&format=html ابتو ڳولها] *[https://nominatim.openstreetmap.org/search?q={title}&polygon_geojson=1&format=html نالي سان ڳولها] ==علائقائي نقشا== ===يورپ=== ====بيلاروس==== *[http://openstreetmap.by?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} www.openstreetmap.by] ====ايسٽونيا==== *<s>[http://kaart.maakaart.ee/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} maakaart.ee]</s> ====فرانس==== * [https://www.francetopo.fr/carte.html#M1/{osmzoom}/{londegdec}/{latdegdec}/ FranceTopo.fr] * [https://cartes.app/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} openstreetmap.fr] ====جرمني==== * [https://karte.openstreetmap.de/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&layer=de OpenStreetMap.de] * [http://maps.osm2world.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} www.osm2world.org] 3D * [http://www.openfiremap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenFireMap.org] باهه وسائڻ ====پولينڊ==== * [http://www.osmap.pl/?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} www.osmap.pl] ====رومانيا==== *<s>[http://www.openmap.ro/index.php?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} OpenMap.ro]</s> دلچسپ هنڌن، رستن جي رهنمائي ۽ عوامي آمدرفت وارو نقشو۔ ====اسپين==== *<s>[http://www.openstreetmap.es openstreetmap.es ]</s> هسپانوي open street map برادري، جنهن ۾ اپڊيٽون ۽ سبق شامل آهن ====سوئٽزرلينڊ==== *[http://www.openstreetmap.ch/?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} openstreetmap.ch] ====يوڪرين==== *<s>[http://openstreetmap.ua www.openstreetmap.ua]</s> *<s>[http://nadoloni.com www.nadoloni.com]</s> ===اتر آمريڪا=== *[[File:OpenStreetMap Americana logo.png|24x24px|alt=|link=]] [https://americanamap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&language={lang} OpenStreetMap Americana] ===روس=== *<s>[http://openstreetmap.ru#lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} www.openstreetmap.ru]</s> ===ڀارت=== *[http://openstreetmap.in/ openstreetmap.in] ===اسرائيل=== *[https://osm.org.il/map/{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} osm.org.il/IsraelHiking] ===جاپان=== *<s>[http://openstreetmap.jp www.openstreetmap.jp]</s> ===انٽارڪٽيڪا=== *<s>[http://polar.openstreetmap.de/#zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&layers=BT Polar Viewer]</s> ==beta حالت وارا نقشا== ===Toolserver مان پرت=== *<s>http://toolserver.org/~osm/styles/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}</s> ===تيز زوم-ان برائوزر=== *<s>[http://www.khtml.org/iphonemap/index.php#{latdegdec}:{londegdec}:{osmzoom} khtml.org]</s> ===جاءِ وارا نشان=== *[http://m.osmtools.de/index.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} m(arker).osmtools] ... [[زمرو:OSM]] cqtkkf1us7yo5jfrdqd82g4jihvdib6 371412 371387 2026-04-14T03:34:03Z Mxn 376 /* روڊ آمدرفت جو نقشو */ SVG logo 371412 wikitext text/x-wiki ==اوپن اسٽريٽ ميپ جا نقشا== <!-- جيڪڏهن توهان کي پڪ نه هجي ته هن صفحي کي ڪيئن سنوارجي، ته ڳالهه صفحي تي مدد گهري سگهو ٿا! --> <div class="toccolours" style="font-size:92%;"> <!-- Input --> {| class="plainlinks" style="background:none; text-align:left; width:100%;" |- style="vertical-align:top;" ! WGS84 | colspan="3" | <span title="ويڪرائي ڦاڪ">{latdegabs}°&nbsp;{latminint}′&nbsp;{latsecdec}″&nbsp;{latNS}</span>, <span title="ڊگهائي ڦاڪ">{londegabs}°&nbsp;{lonminint}′&nbsp;{lonsecdec}″&nbsp;{lonEW}</span><br /><span class="geo"><span class="latitude" title="ويڪرائي ڦاڪ">{latdegdec}</span>, <span class="longitude" title="ڊگهائي ڦاڪ">{londegdec}</span></span> | rowspan="6" style="text-align:right;" | [[File:Openstreetmap logo.svg|150px]] |- ! UTM | colspan="3" | <span title="زون">{utmzone}</span> <span title="اوڀرائي">{utmeasting}</span> <span title="اترائي">{utmnorthing}</span> |- ! زوم | {zoom} ! ماپ | ± 1:{scale} |- ! علائقو | {region} ! قسم | {type} |- ! عنوان | colspan="3" | {title} |} </div> <div style="background:#efefef; float:right; margin:0.5em 0 1.8em 1.5em;"> __TOC__ <center> [http://wiki.openstreetmap.org/wiki/List_of_OSM_based_Services OSM تي ٻڌل خدمتون] [http://frvipofm.net/osm/mapjumper/?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} MapJumper] ''[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename={title}&language={language}&params={params} غير OSM نقشا]''</center> </div> ==عام نقشا== * [https://www.openstreetmap.org/?mlat={latdegdec}&mlon={londegdec}&zoom={osmzoom} openstreetmap.org] <small>([https://www.openstreetmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} نشان کانسواءِ])</small> * [https://opentopomap.org/#marker={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OpenTopoMap] * [https://openstreetbrowser.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OpenStreetBrowser] ==خصوصي نقشا== ===تاريخي نقشا=== * [https://gk.historic.place/historische_objekte/l/en/index.html?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} Historic Place (Geschichtskarte)] * [http://www.openhistoricalmap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&layers=O OpenHistoricalMap] * [https://www.mapbox.com/ten-years-openstreetmap/#{londegdec}/{latdegdec}/{osmzoom} 10 Years OpenStreetMap] (رڳو OSM جي تاريخ) * [https://ngmdb.usgs.gov/topoview/viewer/#4/{latdegdec}/{londegdec} USGS TopoView] ===سائيڪل ۽ بائيڪ نقشا=== * [http://www.opencyclemap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenCycleMap.org] * [http://www.cyclestreets.net/photomap/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=B00T Bicycle-Photomap] (تصويرن ۾ سختي سان سائيڪل وارو موضوع) * [http://cycling.waymarkedtrails.org/#/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} cycling.waymarkedtrails.org] ===سامونڊي نقشا=== *[http://map.openseamap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenSeaMap.org - مفت بحري چارٽ] (سڄي دنيا) *[http://opennauticalchart.org/?permalink=true&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenNauticalChart.org - مفت بحري چارٽ] (openseamap جي شاخ)</s> ===جابلو پنڌ نقشا=== *<s>[http://hikebikemap.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Hike & Bike Map]</s> *<s>[http://hiking.lonvia.de/de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Lonvia's Hiking Map] - دنيا جا نشان لڳل پنڌ جا رستا</s> *<s>[http://www.4umaps.eu 4UMaps.eu]</s> : جاگرافيائي ٻاهريون، پنڌ ۽ مائونٽن بائيڪ نقشو *<s>[http://toposm.com/us/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} TopOSM] (آمريڪا، رڳو گهٽ زوم سطحن تي)</s> *[http://www.wanderreitkarte.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Reit- und Wanderkarte] (جرمني، آسٽريا، سوئٽزرلينڊ) *[http://israelhiking.osm.org.il/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Israel Hiking Map] (اسرائيل) ===فٽنيس پيچرا=== * <s>[http://toolserver.org/~ti/ftm/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ڊوڙندڙن جو نقشو]</s> ===اسڪي نقشا=== *[http://www.opensnowmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenSnowMap] *[https://www.xctrails.org/map/map.html?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&type=xc XC Trails] cross country skiing لاءِ هڪ خاص نقشو ۽ alpine style ski touring لاءِ ٻيو خاص نقشو ڏيکاري ٿو (جرمن GUI ۾ "Loipen" سڏبو آهي) ===عوامي آمدرفت جو نقشو=== *[https://www.öpnvkarte.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ÖPNVKarte.de] *[https://openrailwaymap.app/#view={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OpenRailwayMap Vector] *[https://www.openrailwaymap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenRailwayMap] *[http://tracker.geops.ch/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&z={osmzoom}&l=transport TRAVIC Transit Visualization Client] *<s>[http://www.openptmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} openptmap.org]</s> *<s>[http://map.xiala.net/index.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&map=t&overlays=pt, map.xiala.net] (سوئٽزرلينڊ)</s> *<s>[http://www.itoworld.com/map/18#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Metro & Tram], [http://www.itoworld.com/map/15#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Railways], [http://www.itoworld.com/map/68#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Railway electrification], [http://www.itoworld.com/map/14#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Railway tracks] (itoworld.com)</s> ===روڊ آمدرفت جو نقشو=== *[[File:OpenStreetMap Americana logo.svg|24x24px|alt=|link=]] [https://americanamap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&language={lang} OpenStreetMap Americana] * <s>[http://www.itoworld.com/map/7#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ڪار پارڪنگ] (itoworld.com)</s> * <s>[http://www.itoworld.com/map/56#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} شاهراهن جون لائينون] (itoworld.com)</s> * <s>[http://www.itoworld.com/map/35#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} رفتار جون حدون] (itoworld.com)</s> ===توانائي=== * [https://openinframap.org/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} Open Infrastructure Map] ===انتظامي حدون=== * <s>[http://www.itoworld.com/map/2#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} انتظامي حدون] (itoworld.com)</s> * [http://layers.openstreetmap.fr/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=B00FFFFFFFFFTTTFFFFFFF admin levels] (openstreetmap.fr) * [http://openmapsurfer.uni-hd.de/?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&layers=0B0000FTFF admin levels] (openmapsurfer.uni-hd.de) * <s>[https://osm.wno-edv-service.de/boundaries/idx23o.jsp?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} OSM-boundaries]</s> ===معذوريون=== *[http://wheelmap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} wheelmap.org] ويل چيئر لاءِ رسائي لائق هنڌن جو نقشو ===موبائل نقشو=== * http://mobilemap.petschge.de/map.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} (ننڍين اسڪرينن لاءِ بهتر، مثال طور موبائل فون) ===انساني امداد=== *[http://www.openstreetmap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&layers=H Humanitarian Layer] openstreetmap.org تي ===جيوڪيشنگ=== *[http://www.geocaching.com/map/?ll={latdegdec},{londegdec}&z={osmzoom} geocaching.com] *[http://www.opencaching.de/map2.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&map=osm opencaching.de] Opencaching.de تي درج جيوڪيشز جو نقشو ==وڪيپيڊيا== * وڪيپيڊيا-پرت <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=en انگريزي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=de جرمن], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=es هسپانوي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=fr فرينچ], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=it اطالوي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=ja جاپاني], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=nl ڊچ], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=pl پولش], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=pt پرتگالي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=ru روسي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=sv سويڊشي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=tr ترڪي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=zh چيني], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=is آئس لينڊي], <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang=ca ڪاتالان] ۽ <!-- -->[https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/kml-on-ol.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&lang= ٻين سڀني ٻولين ۾]. * [https://wiwosm.toolforge.org/osm-on-ol/commons-on-osm.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Wikimedia Commons] * [http://umap.openstreetmap.fr/de/map/dynamic-test_36710#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} وڪيپيڊيا ڪلسٽر ۽ هيٽ ميپ] ==رستا ڳولها== *[http://map.project-osrm.org/?loc={latdegdec},{londegdec} Open Source Routing Machine (OSRM)] *[http://graphhopper.com/maps/?point={latdegdec}%2C{londegdec}&point={latdegdec}%2C{londegdec} GraphHopper.com] *<s>[http://yournavigation.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} yournavigation.org]</s> *[http://www.komoot.de/plan/#start={londegdec},{latdegdec},{pagename} komoot.de] ==گهٽيءَ جو ڏيک== *[https://kartaview.org/map/@{latdegdec},{londegdec},{osmzoom}z KartaView] (اڳي OpenStreetView ۽ OpenStreetCam سڏبو هو) ==3D== *[http://demo.f4map.com/#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} F4map] *<s>[http://www.osm-3d.org/map.htm?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} www.osm-3d.org]</s> (Java 1.7 يا ان کان نئين ورزن کي سپورٽ نٿو ڪري) *[http://osmbuildings.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OSM Buildings] ==رانديون== *<s>[http://www.mapofthedead.com/map#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} mapofthedead.com]</s> ==ڊيٽا ڪڍڻ== * [http://poitools.openstreetmap.de/map/#lon={londegdec};lat={latdegdec};zoom={osmzoom};layer=Mapnik poitools] * [//query2map.toolforge.org/osmhack.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&name={pagename} نقشي جون خاصيتون] <small>ذريعي [[openstreetmap:Query-to-map|Query-to-map]]</small> * [//query2map.toolforge.org/featurelist.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&key=highway&value=&types= گهٽي فهرست] <small>beta</small> * [http://post.openstreetmap.de/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17&layers=BTTTT Post- und Telefonkarte] * [http://browser.linkedgeodata.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} LinkedGeoData] Leipzig يونيورسٽي طرفان سنڀاليل * [http://openpoimap.org openpoimap.org] وڏي تعداد ۾ user-selectable POI ڏيکارڻ لاءِ - پنهنجو مقرر ڪرڻ جو اختيار به شامل۔ ([https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Taglocator وڪي هتي آهي]) * [https://resultmaps.neis-one.org neis-one.org] OSM ترميمن ۽ OSM مسئلن بابت انگ اکر * [https://overpass-turbo.eu/ overpass-turbo] OSM نقشي جي شين بابت سوال ==معيار جاچ لاءِ نقشا== *[http://osmose.openstreetmap.fr/map/?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&layers=BFF00FFFFFFFFFFFFT&item= Osmose] *[http://tools.geofabrik.de/osmi/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Geofabrik OSM-Inspector] *[http://tools.geofabrik.de/mc/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Geofabrik Map Compare] (پاسي سان پاسي) *<s>[http://sautter.com/map/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} شفاف نقشي جو ڀيٽيو (sautter.com)]</s> *<s>[http://openstreetbugs.schokokeks.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenStreetBugs]</s> *<s>[http://beta.skobbler.de/osmbugs??lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=B000 OpenStreetBugs-Skobbler]</s> *<s>[http://autobug.osm.lab.rfc822.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} autobug map]</s> *[http://keepright.ipax.at/report_map.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} Keep Right!] *<s>[http://matt.dev.openstreetmap.org/dupe_nodes/??lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} DupeNodes]</s> *<s>OWL: Osm Watch List [http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/map?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} هميشه] [http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/weeklymap?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} هفتو] [http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/dailymap?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} ڏينهن] <small>[http://matt.dev.openstreetmap.org/owl_viewer/ ڄاڻ]</small></s> * <s>[http://www.itoworld.com/map/12#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} FIXME], [http://www.itoworld.com/map/9#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} پتا], [http://www.itoworld.com/map/22#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} پرت] (itoworld.com)</s> *[http://tyrasd.github.io/osm-node-density/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OSM-node-density] * گم ٿيل گهٽي نالا ۽ گهر نمبر / غلط نقشه بندي ڪيل عمارتون: [http://qa.poole.ch/?zoom=12&lat=51.48&lon=7.23 qa.poole.ch] * بي سهارا رستا/ڳنڍا: [http://osmoscope.jochentopf.com/#map=13/7.21641/51.48003&l=http://area.jochentopf.com/osmm/layers/orphan_ways.json Orphan Ways] * پتن ۽ گهٽي نالن جي جاچ: [https://addresses.lorenz.lu/oad_dach/cityDetail/-62644 addresses.lorenz.lu] * <s>پتي جي غلطين جي جاچ [https://osm-suspects.gbconsite.de/#13/51.4710/7.2257/osm osm-suspects]</s> ==تازيون تبديليون== * [https://rene78.github.io/latest-changes/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} OSM Latest Changes] (30 ڏينهن تائين) * [https://k-sakanoshita.github.io/Easy_Changeset_Viewer/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} Easy Changeset Viewer] (مرضيءَ جو وقتي دور) ==ايڊيٽر== *[http://www.openstreetmap.org/edit?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 توهان جو default editor] *[http://www.openstreetmap.org/edit?editor=potlatch2&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 Potlatch] *[http://www.openstreetmap.org/edit?editor=id&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 iD] *[http://www.openstreetmap.org/edit?editor=remote&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=17 JOSM] (remote-control وسيلي هلندو، تنهنڪري JOSM کي پسمنظر ۾ هلندڙ هجڻ گهرجي) ==سنوارڻ جي صلاحيت وارا نقشا== *<s>[http://ae.osmsurround.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&layers=BTT OSM Amenity Editor]</s> *[http://osm.cdauth.eu/map/#lon={londegdec};lat={latdegdec};zoom={osmzoom} osm.cdauth.eu] *<s>[http://koenigstuhl.geog.uni-heidelberg.de/osm-wms/europe.html?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} WebMapService]</s> ذريعي <small>[http://osm-wms.de/index.html?zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec} http://osm-wms.de/]</small> ==GPS== *<s>[http://bl.ocks.org/ericfischer/raw/713d24985c9a4a085629/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} GPS ٽريڪ]</s> بذريعو Eric Fischer ==Nominatim== *[https://nominatim.openstreetmap.org/reverse?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}&format=html ابتو ڳولها] *[https://nominatim.openstreetmap.org/search?q={title}&polygon_geojson=1&format=html نالي سان ڳولها] ==علائقائي نقشا== ===يورپ=== ====بيلاروس==== *[http://openstreetmap.by?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} www.openstreetmap.by] ====ايسٽونيا==== *<s>[http://kaart.maakaart.ee/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} maakaart.ee]</s> ====فرانس==== * [https://www.francetopo.fr/carte.html#M1/{osmzoom}/{londegdec}/{latdegdec}/ FranceTopo.fr] * [https://cartes.app/#{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} openstreetmap.fr] ====جرمني==== * [https://karte.openstreetmap.de/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&layer=de OpenStreetMap.de] * [http://maps.osm2world.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} www.osm2world.org] 3D * [http://www.openfiremap.org/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} OpenFireMap.org] باهه وسائڻ ====پولينڊ==== * [http://www.osmap.pl/?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} www.osmap.pl] ====رومانيا==== *<s>[http://www.openmap.ro/index.php?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} OpenMap.ro]</s> دلچسپ هنڌن، رستن جي رهنمائي ۽ عوامي آمدرفت وارو نقشو۔ ====اسپين==== *<s>[http://www.openstreetmap.es openstreetmap.es ]</s> هسپانوي open street map برادري، جنهن ۾ اپڊيٽون ۽ سبق شامل آهن ====سوئٽزرلينڊ==== *[http://www.openstreetmap.ch/?lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} openstreetmap.ch] ====يوڪرين==== *<s>[http://openstreetmap.ua www.openstreetmap.ua]</s> *<s>[http://nadoloni.com www.nadoloni.com]</s> ===اتر آمريڪا=== *[[File:OpenStreetMap Americana logo.png|24x24px|alt=|link=]] [https://americanamap.org/#map={osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec}&language={lang} OpenStreetMap Americana] ===روس=== *<s>[http://openstreetmap.ru#lon={londegdec}&lat={latdegdec}&zoom={osmzoom} www.openstreetmap.ru]</s> ===ڀارت=== *[http://openstreetmap.in/ openstreetmap.in] ===اسرائيل=== *[https://osm.org.il/map/{osmzoom}/{latdegdec}/{londegdec} osm.org.il/IsraelHiking] ===جاپان=== *<s>[http://openstreetmap.jp www.openstreetmap.jp]</s> ===انٽارڪٽيڪا=== *<s>[http://polar.openstreetmap.de/#zoom={osmzoom}&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&layers=BT Polar Viewer]</s> ==beta حالت وارا نقشا== ===Toolserver مان پرت=== *<s>http://toolserver.org/~osm/styles/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom}</s> ===تيز زوم-ان برائوزر=== *<s>[http://www.khtml.org/iphonemap/index.php#{latdegdec}:{londegdec}:{osmzoom} khtml.org]</s> ===جاءِ وارا نشان=== *[http://m.osmtools.de/index.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom={osmzoom} m(arker).osmtools] ... [[زمرو:OSM]] ljf5d42smbm7v0ztdevceg5iqnmnqfc 10 94909 371388 2026-04-13T22:28:00Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: ====خودڪار ڪيپشن سان انگ وار نقطا==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-38.7|175.85}} | zoom = 9 | width = 270 |height = 320 | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آه... 371388 wikitext text/x-wiki ====خودڪار ڪيپشن سان انگ وار نقطا==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-38.7|175.85}} | zoom = 9 | width = 270 |height = 320 | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آهن --> | mark-coord1= {{coord|-38.50990|175.69186}} | mark-title1 =Kaiwha | shape1=n-circle | shape-color1=dark blue | shape-outline1=white | mark-size1=16 | mark-coord2 = {{coord|38.762649|S|175.685639|E}} | mark-title2 = [[وائيهاها]] | mark-coord3= {{coord|-38.88643|175.95359}} | mark-title3 = [[موٽوتيري، نيوزي لينڊ|موٽوتيري]] | mark-coord4 = {{coord|38|55.0|S|175|45.3|E}} | mark-title4 = [[پوڪاوا|پوڪاوا]] | mark-coord5 = {{coord|38|25|S|175|35|E}} | mark-title5 = [[رنگيٽوٽو رينج]] | mark-coord6 = {{coord|38.526348|S|175.903913|E }} | mark-title6 =Tuaropakai ([[موڪائي]]) | mark-coord7 = {{coord|-38.944333|175.781431}} | mark-title7 = Waitahanui pa | mark-coord8 = {{coord|-38.92148|175.86236}} | mark-title8 = [[موٽوآپاء]] | caption = هيريا جي زندگيءَ سان لاڳاپيل جايون | auto-caption=10 }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آهن --> | mark-coord1= {{coord|-38.50990|175.69186}} | mark-title1 =Kaiwha | shape1=n-circle | shape-color1=dark blue | shape-outline1=white | mark-size1=16 | mark-coord2 = {{coord|38.762649|S|175.685639|E}} | mark-title2 = [[وائيهاها]] | mark-coord3= {{coord|-38.88643|175.95359}} | mark-title3 = [[موٽوتيري، نيوزي لينڊ|موٽوتيري]] | mark-coord4 = {{coord|38|55.0|S|175|45.3|E}} | mark-title4 = [[پوڪاوا|پوڪاوا]] | mark-coord5 = {{coord|38|25|S|175|35|E}} | mark-title5 = [[رنگيٽوٽو رينج]] | mark-coord6 = {{coord|38.526348|S|175.903913|E }} | mark-title6 =Tuaropakai ([[موڪائي]]) | mark-coord7 = {{coord|-38.944333|175.781431}} | mark-title7 = Waitahanui pa | mark-coord8 = {{coord|-38.92148|175.86236}} | mark-title8 = [[موٽوآپاء]] | caption = هيريا جي زندگيءَ سان لاڳاپيل جايون | auto-caption=10</syntaxhighlight> {{clear}} ------- '''هڪ نقشو جنهن ۾ مختلف خاصيتون ۽ هڪ مرڪزي موضوع شامل آهي۔''' {{OSM Location map | coord ={{coord|52.0|-4.830}}| zoom =11| width = 320 | height = 350 | caption = [[پينٽر ايفن]] ۽ ويجها ٻيا نوپٿري دور جا هنڌ | scalemark = 12 | minimap = file bottom left | mini-file = Pembrokeshire UK relief location map.jpg | mini-width = 110 | mini-height = 84 | minipog-gx = 72 | minipog-gy = 28 | minimap-boxwidth=18 | markD = Archaeological site icon (red).svg | mark-sizeD = 9 | label-sizeD = 10 |label-colorD = hard grey | mark-coord = {{coord|51.9990|-4.7700}} | mark-size = 14 | mark-title = Pentre Ifan, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image = DMPentreIfanFront.JPG | mark-description = [[ويلز]] ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين حالت ۾ بچيل [[نوپٿري دور جون برطانوي ٻيٽون|نوپٿري دور جو]] [[ڊولمين]] | label = پينٽر ايفن | label-size = 14,outline,background |label-color = dark grey | label-pos = left,with-line | ldx=-14|ldy=3 <!-- وڌيڪ ڪنٽرول وارو متبادل اهو آهي ته هڪ ٻيو marker استعمال ڪجي، جيڪو 'حقيقي نشان' جي ويجهو هجي ۽ جنهن ۾ متن وارو پينل ٺهي | label10 = پينٽر ايفن | mark-coord10 = {{coord|51.999|-4.831}} | shape10 = panel | mark-size10 = 79,20, 12 <!-- width,height, rounding--> | label-size10 = 14 |label-color10 = dark grey | label-pos10 = left<!-- پينل سان متن اندر L/R/C موجب درست ڪيو ويندو --> |shape-color10 = soft brown, 30 <!-- color, opacity% --> |shape-outline10= dark red, 1, 80 <!-- color, line-width, opacity% --> | mark-title10= none <!-- هي 'حقيقي نشان' ناهي، تنهنڪري مڪمل اسڪرين نقشي تي نه ڏيکاريو وڃي --> --> | label1 = Llech-y-Tribedd ^ڊولمين | mark-coord1 = {{coord|52.0545|-4.7717}} | label-pos1 = right | mark-title1 = Llech-y-Tribedd, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image1 = Llech-y-tribedd and Carn Ingli - geograph.org.uk - 1426923.jpg | mark-description1 = Llech-y-Tribedd هڪ چڱي حالت ۾ بچيل ڊولمين آهي، جنهن ۾ ٽي مخروط نما بيٺل پٿر ۽ هڪ وڏو مٿيون پٿر شامل آهي۔ | label2 = Carreg Coetan | labela2 = Arthur ڊولمين | mark-coord2={{coord|52.0186|-4.8282}} | label-pos2 = top, with-line | shape-color2=soft grey | label-offset-x2 = -52 | label-offset-y2 = -20 | mark-title2 = Carreg Coetan Arthur, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image2 = Carreg Coetan burial chamber. - geograph.org.uk - 1044642.jpg | mark-description2 = [[ڪارگ ڪوئٽن آرٿر]] نيوپورٽ جي ڀرپاسي هڪ ننڍڙي ٻاڙ ۾ واقع هڪ ڊولمين آهي | label3 = Banc Du | labela3 = نوپٿري دور جو گهيرو | mark-coord3={{coord|51.9409|-4.823}} | label-pos3 = top | mark-title3 = Banc Du Neolithic enclosure, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image3 = Sheep on Banc Du - geograph.org.uk - 1754023.jpg | mark-description3 = [[بانڪ ڊو]] هڪ اوڀرندڙ ٽڪري آهي، جتي ويلز ۾ پهريون تصديق ٿيل نوپٿري دور جو گهيرو مليو | label4 = Bedd yr Afanc ^دفني ڪمرو | label-size4=10,background <!-- ليبل جي هيٺان وارو حصو خالي ڪري ٿو --> | mark-coord4={{coord|51.9775|-4.7563}} | label-pos4 = top | mark-title4 = Bedd yr Afanc Burial Chamber, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image4 = Bedd yr afanc, looking east-southeast - geograph.org.uk - 404497.jpg | mark-description4 = Bedd yr Afanc منيد پريسيلي جي چوٽيءَ هيٺ هڪ پٿريلو دفني ڪمرو آهي | label5 = بيٺل پٿر | mark-coord5={{coord|51.9685|-4.7945}} | label-pos5=right | mark-title5 = Standing Stones, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image5 = | mark-description5 = Tafarn-y-Bwlch ۽ Waun Mawn جا بيٺل پٿر | label6 = Trellyffaint ڊولمين | mark-coord6={{coord|52.0478|-4.7982}} | label-pos6=bottom | mark-title6 = Trellyffaint burial chamber, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image6 = Trellyffant burial chamber, looking northeast - geograph.org.uk - 1410564.jpg | mark-description6 = Trellyffaint ڊولمين جي مٿئين پٿر ڪنهن وقت ۾ ڪري پيو آهي۔ | label7 = Cerig-y-Gof | labela7 = ڪمرا بند مقبرو | mark-coord7={{coord|52.0137|-4.8627}} | label-pos7=bottom | label-offset-x7=0| jdx7=-20 | mark-title7 = Cerig-y-Gof chambered tomb, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image7 = Cerrig y Gof chambered tomb - geograph.org.uk - 202375.jpg | mark-description7 = پنجن پٿرن سان جڙيل ڪمرن جو هڪ مجموعو، جيڪي اصل ۾ هڪ ئي دڙي هيٺ ڍڪيل هئڻ جو خيال ڪيو وڃي ٿو۔ | label8 = Bedd Arthur پٿريلو دائرو | mark-coord8={{coord|51.9597|-4.7223}} | mark-title8 = Bedd Arthur, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image8 = Beddarthur standing stone circle, Preseli Mountains - geograph.org.uk - 258436.jpg | mark-description8 = [[بيڌ آرٿر]] هڪ بيضوي ڪناري وارو گهيرو آهي، جنهن ۾ پٿر لڳل آهن۔ | arc-coordA = {{coord|52.045|-4.910}} | arc-angleA=-190 | arc-gapA=-2 | arc-radiusA=0.7 | arc-text-colorA=soft blue | arc-textA=ڪارڊيگن بي | arc-coordB = {{coord|51.998|-4.88}} | arc-angleB=-90 | arc-gapB=-5 | arc-radiusB=0.4 | arc-text-colorB=soft green | arc-textB=پريسيلي ٽڪريون }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord = {{coord|51.9990|-4.7700}} | mark-size = 14 | mark-title = Pentre Ifan, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image = DMPentreIfanFront.JPG | mark-description = [[ويلز]] ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين حالت ۾ بچيل [[نوپٿري دور جون برطانوي ٻيٽون|نوپٿري دور جو]] [[ڊولمين]] | label = پينٽر ايفن | label-size = 14,outline,background |label-color = dark grey | label-pos = left,with-line | ldx=-14|ldy=3</syntaxhighlight> {{clear}} ------- ====نئين خاصيتن جو استعمال: سڌا-لنڪ وارا نشان ۽ لڪيرون ٺاهڻ جا ٻه طريقا==== {{OSM Location map | coord={{coord|54.6|-3.1}} | zoom=5 | width = 230 | height = 420 |scalemark =6 | mark-coord1={{coord|50.06811|-5.71526}} | label1 = لينڊز اينڊ | label-pos1 = bottom | mark-size1=7 | nolabels=1 | mark-title1=[[لينڊز اينڊ]] | mark-image1=Signpost at Land's End.JPG | mark-description1=ڪارنوال جو ڏکڻ-اولهائين ڇيڙو | mark-coord2={{coord|58.644115|-3.069552}} | label2 = mark-line استعمال ڪري John o' Groats ڏانهن ڳاڙهي لڪير ڏيکارڻ | shape-outline2=dark red,0 | label-pos2 = left,mark-line,1,solid <!-- هي پوئين نشان تائين ڳاڙهي لڪير ڪڍي ٿو، ۽ ليبل کي انهيءَ مطابق رکندو آهي --> | ldx2=-4 | mark-title2=[[جان او' گروٽس]] | mark-image2=The John O'Groats Signpost - geograph.org.uk - 6979188 (cropped etc).jpg | mark-description2=اسڪاٽلينڊ جو اتر-اوڀر وارو ڇيڙو |mark-coord3={{coord|54.6|-4.305}} |mark-size3=350 |shape3=rule <!-- هي ڏنل زاويي تي 'rule' لڪير ٺاهي ٿو، جيڪا هڪ خاص نقطي تي مرڪز هوندي --> |shape-angle3=-80.2 |label-angle3=-80.2 |label-pos3=center |ldy3=-34| ldx3=24 |label3=rule استعمال ڪري نقطيدار لڪير ڏيکارڻ^ مفاصلو = 603 ميل (970 ڪلوميٽر) |shape-outline3=dark grey,5,40,dotted }} طريقو 1: ٻن نشانن/شڪلين جي وچ ۾ لڪير ڪڍڻ۔ اهو label-pos پيرا ميٽر ۾ 'mark-line' اختيار وسيلي ڪيو ويندو آهي: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | label2 = mark-line استعمال ڪري John o' Groats ڏانهن ڳاڙهي لڪير ڏيکارڻ | shape-outline2=dark red,0 | label-pos2 = left,mark-line,1,solid <!-- هي پوئين نشان تائين ڳاڙهي لڪير ڪڍي ٿو، ۽ ليبل کي انهيءَ مطابق رکندو آهي --> | ldx2=-4 </syntaxhighlight> طريقو 2: هڪ اضافي marker شامل ڪرڻ، جيڪو 'rule' shape اختيار سان ڏنل ڊگھائي ۽ زاويي تي لڪير ٺاهيندو آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> |mark-coord3={{coord|54.6|-4.305}} |mark-size3=350 |shape3=rule <!-- هي ڏنل زاويي تي 'rule' لڪير ٺاهي ٿو، جيڪا هڪ خاص نقطي تي مرڪز هوندي --> |shape-angle3=-80.2 |label-angle3=-80.2 |label-pos3=center |ldy3=-34| ldx3=24 |label3=rule استعمال ڪري نقطيدار لڪير ڏيکارڻ^ مفاصلو = 603 ميل (970 ڪلوميٽر) |shape-outline3=dark grey,5,40,dotted </syntaxhighlight> {{clear}} {{OSM Location map | width=380 | height=300 | coord={{coord| 52.5858|-1.4397}} | zoom=12 | scalemark=240 |caption=باسورٿ جي جنگ، 1485۔ پيٽر فاس جو منظرنامو برائے نقشي سازي/تيرن جو ڏيک | shape-outlineD= black,1,40 <!-- color,width,opacity --> | mark-coord2={{coord|52.5973|-1.4081}} | label-pos2=centre | shape-color2=pale red |shape2=circle | mark-size2=35 |label2 = رچرڊ ٽئين جو ^ڪيمپ |label-angle2=50 | mark-coord3={{coord|52.5735|-1.4766}} |label3=هينري جون ^فوجون |shape3=box |shape-color3=pale blue |mark-size3=48,35 |label-pos3=centre |shape-angle3=50 |label-angle3=50 | mark-coord4={{coord|52.5914|-1.4536}} | label-pos4=left,mark-line,6,solid,0 | shape-outline4=soft blue,0 |shape-color4=hard blue |ldx4=-28 |shape4=arrowhead | mark-size4=25 |label-color4=hard blue |label4 = آڪسفورڊ، سيوايج ^۽ ٽالبوٽ جي اڳڀرائي | mark-coord5={{coord|52.5785|-1.4754}} |mark-size5=0 |mark-title5=none | mark-coord6={{coord|52.5926|-1.4466}} | label-pos6=top,mark-line,6,solid,1,2 <!-- mark2 ڏانهن لڪير ڪڍي --> | shape-outline6=soft red,0 |shape-color6=hard red |ldx6=15 |shape6=arrowhead | mark-size6=25 |label-size6=12,background |label-color6=dark red |label6 = بريڪنبري ^۽ نورفولڪ جي اڳڀرائي | mark-coord7={{coord|52.5763|-1.4541}} | label-pos7=left,mark-line,4,solid,0,3 | shape-outline7=soft blue,0 |shape-color7=hard blue |ldx7=16| ldy7=22 |shape7=arrowhead | mark-size7=15 |label7 = هينري جو ^ساٿ | mark-coord8={{coord|52.5780|-1.4461}} | label-pos8=bottom,mark-line,4,solid,1,2 <!-- mark2 ڏانهن لڪير ڪڍي --> | shape-outline8=soft red,0 |shape-color8=hard red |ldx8=52| ldy8=-40 |shape8=arrowhead | mark-size8=15 |label-size8=12,background |label-color8=dark red |label8 = هينري ڏانهن رچرڊ جي 'اچانڪ حرڪت' }} هاڻي (2016 کان) اهو به ممڪن آهي ته 'mark-line' لڪير جي شروعاتي ڇيڙي تي تير شامل ڪيا وڃن۔ حڪمت عملي اها آهي ته جنهن ڇيڙي تي تير ڏيکارڻو هجي، اتي mark-line قائم ڪيو وڃي، shape=arrowhead رکجي، ۽ ٻيا سڀ پيرا ميٽر مرضي مطابق ڏنا وڃن۔ تير جي مُکيه زاويي ۽ ڪنهن به ليبل متن کي پاڻمرادو لڪير سان ٺهندڙ زاويي مطابق رکيو ويندو (جيستائين 'shape-angle=' ۽ 'label-angle=' سان ٻيو مقرر نه ڪيو وڃي)۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord6={{coord|52.5926|-1.4466}} <!-- هي نقشي جو اهو نقطو آهي جنهن ڏانهن تير اشارو ڪري ٿو --> | label-pos6=top,mark-line,6,solid,1,2 <!-- ''pos, line-option, thickness, gap for double line, number of the mark at the other end of the line'' --> | shape-outline6=soft red,0 <!-- هي لڪير جو رنگ مقرر ڪري ٿو --> | shape-color6=hard red <!-- هي تير جي مٿي واري حصي جو رنگ مقرر ڪري ٿو --> | shape6=arrowhead | mark-size6=25 | label-size6=12,background | label-color6=dark red | label6 = بريڪنبري ^۽ نورفولڪ جي اڳڀرائي | ldx6=15| ldy6=0 </syntaxhighlight> ------- ====ڪنهن نمايان هنڌ کي اُڀارڻ لاءِ نئين photo-panel خاصيت جو استعمال==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-35.29605|149.122}} | zoom = 13 | grid = off | width = 400 | height = 220 |scalemark= 15 | arc-coordA = {{coord|-35.295|149.098}} | arc-textA = Lake Burley Griffin | arc-text-sizeA = 11 |arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -38 | arc-gapA = 2 | arc-radiusA = 0.5 | mark-coord1 = {{coord|-35.2985|149.1417}} | label-pos1=left, photo-panel, 0.65, 83 | label-color1=hard blue | ldx1=-36| ldy1=-93 | label1=نيشنل ^ڪيريليون | mark-title1=[[نيشنل ڪيريليون]] | mark-image1=National Carillon, Canberra ACT.jpg }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord1 = {{coord|-35.2985|149.1417}} <!-- ياد رهي panel-height ڊفالٽ طور 50 آهي --> | label-pos1=left, photo-panel, 0.65, 83 <!-- photo-dim, panel-width[, panel-height]--> | label-color1=hard blue <!-- photo-panel ۾ هي outline/line color به هوندو آهي --> | ldx1=-36| ldy1=-93 <!-- panel جي جاءِ ان جي نشان جي نسبت سان طئي ڪري ٿو --> | label1=نيشنل ^ڪيريليون <!-- ليبل جو متن panel جي اندر رکيو ويندو --> | mark-title1=[[نيشنل ڪيريليون]] <!-- جيڪڏهن wikilink هجي ته dot 'live' ٿي ويندو --> | mark-image1=National Carillon, Canberra ACT.jpg <!-- panel ۽ fullscreen ٻنهي ۾ استعمال ٿيندو --> </syntaxhighlight> {{clear}} -------- ====انگ وار نقطن جو استعمال، جنهن ۾ ويجها نقطا الڳ ڪرڻ لاءِ نيون لڪير واريون خاصيتون پڻ شامل آهن==== ملڪي پيماني جو نقشو، سڌا-لنڪ وارن جڳهه-ظاهر ڪندڙ نقطن سان (zoom=5) {{OSM Location map | coord={{coord|48|13}} | zoom=5 | float=right | nolabels=1 | width=305 | height=160 | title=[[ٽين اتحاد جي جنگ]]:<br>آسٽريا | caption={{legend|black|موجوده جنگ}}{{legend|maroon|نيپولين قيادت ۾}}{{legend|#6495ED|نيپولين بغير قيادت جي}} | shapeD=n-circle | mark-sizeD=14 | shape-colorD=hard blue | shape-outlineD=white | label-colorD=hard blue | label-sizeD=12 | label-posD=left | label-offset-xD=0 | label-offset-yD=0 | label1= | label-pos1=top | ldx1=-5|ldy1=-9 | mark-coord1={{coord|48.7|10.80}} | mark-title1=[[ڊوناووئرٿ جي جنگ|ڊوناووئرٿ]] تي 7 آڪٽوبر 1805 | label2= | label-pos2=top, n-line | label-size2=12,outline,background | ldx2=-4|ldy2=-22 | mark-coord2={{coord|48.56|10.68}} | mark-title2=[[ويرٽنگن جي جنگ]] تي 8 آڪٽوبر 1805 | label3= | mark-coord3={{coord|48.45|10.27}} | mark-title3=[[گونزبرگ جي جنگ]] تي 9 آڪٽوبر 1805 | label4= | label-pos4=left, n-line | label-size4=12,outline,background | ldx4=-17|ldy4=-9 | mark-coord4={{coord|48.4|9.98}} | mark-title4=[[هاسلاخ-يونگنگن جي جنگ]] تي 11 آڪٽوبر 1805 | label5= | mark-coord5={{coord|47.99|10.18}} | mark-title5=[[ميمنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805 | label6= | label-pos6=top, n-line | label-size6=12,outline,background | ldx6=-11|ldy6=-18 | mark-coord6={{coord|48.45|10.1}} | mark-title6=[[ايلخنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805 | label7=اولم | label-pos7=left, n-line | label-size7=12,outline,background |ldx7=-13| ldy7=4 | mark-coord7={{coord|48.38|9.98}} | mark-title7=[[اولم جي جنگ]] 15 کان 20 آڪٽوبر 1805 تائين | label-color7=dark red | shape-color7=dark red | label8= | mark-coord8={{coord|48.09|13.88}} | mark-title8=[[ليمباخ جي جنگ]] تي 31 آڪٽوبر 1805 | label9= | mark-coord9={{coord|48.12|14.87}} | mark-title9=[[ايمسٽيٽن جي جنگ]] تي 5 نومبر 1805 | label10= | mark-coord10={{coord|47.77|15.32}} | mark-title10=[[ماريازيل جي جنگ]] تي 8 نومبر 1805 | label11= | mark-coord11={{coord|48.39|15.52}} | mark-title11=[[ڊيورنشٽائن جي جنگ]] تي 11 نومبر 1805 | label12= | mark-coord12={{coord|48.61|16.02}} | mark-title12=[[شونگرابرن جي جنگ]] تي 16 نومبر 1805 | label13= | label-pos13=right | ldx13=6| ldy13=-8 | mark-coord13={{coord|49.28|17}} | mark-title13=[[وشاو جي جنگ]] تي 25 نومبر 1805 | label14=آسٽرلٽز | mark-coord14={{coord|49.13|16.77}} | mark-title14=[[آسٽرلٽز جي جنگ]] تي 2 ڊسمبر 1805 | label-color14=black | shape-color14=black |label-pos14=left,n-line | label-size14=12,outline,background |ldx14=-13| ldy14=-8 }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | label6= | label-pos6=top, n-line | label-size6=12,outline,background | ldx6=-11|ldy6=-18 | mark-coord6={{coord|48.45|10.1}} | mark-title6=[[ايلخنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805</syntaxhighlight> {{clear}} qoexio6v2aszd721yc6a5zto153z3aq 371389 371388 2026-04-13T22:28:52Z Intisar Ali 8681 371389 wikitext text/x-wiki ====خودڪار ڪيپشن سان انگ وار نقطا==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-38.7|175.85}} | zoom = 9 | width = 270 |height = 320 | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آهن --> | mark-coord1= {{coord|-38.50990|175.69186}} | mark-title1 =Kaiwha | shape1=n-circle | shape-color1=dark blue | shape-outline1=white | mark-size1=16 | mark-coord2 = {{coord|38.762649|S|175.685639|E}} | mark-title2 = [[وائيهاها]] | mark-coord3= {{coord|-38.88643|175.95359}} | mark-title3 = [[موٽوتيري، نيوزي لينڊ|موٽوتيري]] | mark-coord4 = {{coord|38|55.0|S|175|45.3|E}} | mark-title4 = [[پوڪاوا|پوڪاوا]] | mark-coord5 = {{coord|38|25|S|175|35|E}} | mark-title5 = [[رنگيٽوٽو رينج]] | mark-coord6 = {{coord|38.526348|S|175.903913|E }} | mark-title6 =Tuaropakai ([[موڪائي]]) | mark-coord7 = {{coord|-38.944333|175.781431}} | mark-title7 = Waitahanui pa | mark-coord8 = {{coord|-38.92148|175.86236}} | mark-title8 = [[موٽوآپاء]] | caption = هيريا جي زندگيءَ سان لاڳاپيل جايون | auto-caption=10 }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آهن --> | mark-coord1= {{coord|-38.50990|175.69186}} | mark-title1 =Kaiwha | shape1=n-circle | shape-color1=dark blue | shape-outline1=white | mark-size1=16 | mark-coord2 = {{coord|38.762649|S|175.685639|E}} | mark-title2 = [[وائيهاها]] | mark-coord3= {{coord|-38.88643|175.95359}} | mark-title3 = [[موٽوتيري، نيوزي لينڊ|موٽوتيري]] | mark-coord4 = {{coord|38|55.0|S|175|45.3|E}} | mark-title4 = [[پوڪاوا|پوڪاوا]] | mark-coord5 = {{coord|38|25|S|175|35|E}} | mark-title5 = [[رنگيٽوٽو رينج]] | mark-coord6 = {{coord|38.526348|S|175.903913|E }} | mark-title6 =Tuaropakai ([[موڪائي]]) | mark-coord7 = {{coord|-38.944333|175.781431}} | mark-title7 = Waitahanui pa | mark-coord8 = {{coord|-38.92148|175.86236}} | mark-title8 = [[موٽوآپاء]] | caption = هيريا جي زندگيءَ سان لاڳاپيل جايون | auto-caption=10</syntaxhighlight> {{clear}} ------- '''هڪ نقشو جنهن ۾ مختلف خاصيتون ۽ هڪ مرڪزي موضوع شامل آهي۔''' {{OSM Location map | coord ={{coord|52.0|-4.830}}| zoom =11| width = 320 | height = 350 | caption = [[پينٽر ايفن]] ۽ ويجها ٻيا نوپٿري دور جا هنڌ | scalemark = 12 | minimap = file bottom left | mini-file = Pembrokeshire UK relief location map.jpg | mini-width = 110 | mini-height = 84 | minipog-gx = 72 | minipog-gy = 28 | minimap-boxwidth=18 | markD = Archaeological site icon (red).svg | mark-sizeD = 9 | label-sizeD = 10 |label-colorD = hard grey | mark-coord = {{coord|51.9990|-4.7700}} | mark-size = 14 | mark-title = Pentre Ifan, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image = DMPentreIfanFront.JPG | mark-description = [[ويلز]] ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين حالت ۾ بچيل [[نوپٿري دور جون برطانوي ٻيٽون|نوپٿري دور جو]] [[ڊولمين]] | label = پينٽر ايفن | label-size = 14,outline,background |label-color = dark grey | label-pos = left,with-line | ldx=-14|ldy=3 <!-- وڌيڪ ڪنٽرول وارو متبادل اهو آهي ته هڪ ٻيو marker استعمال ڪجي، جيڪو 'حقيقي نشان' جي ويجهو هجي ۽ جنهن ۾ متن وارو پينل ٺهي | label10 = پينٽر ايفن | mark-coord10 = {{coord|51.999|-4.831}} | shape10 = panel | mark-size10 = 79,20, 12 <!-- width,height, rounding--> | label-size10 = 14 |label-color10 = dark grey | label-pos10 = left<!-- پينل سان متن اندر L/R/C موجب درست ڪيو ويندو --> |shape-color10 = soft brown, 30 <!-- color, opacity% --> |shape-outline10= dark red, 1, 80 <!-- color, line-width, opacity% --> | mark-title10= none <!-- هي 'حقيقي نشان' ناهي، تنهنڪري مڪمل اسڪرين نقشي تي نه ڏيکاريو وڃي --> --> | label1 = Llech-y-Tribedd ^ڊولمين | mark-coord1 = {{coord|52.0545|-4.7717}} | label-pos1 = right | mark-title1 = Llech-y-Tribedd, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image1 = Llech-y-tribedd and Carn Ingli - geograph.org.uk - 1426923.jpg | mark-description1 = Llech-y-Tribedd هڪ چڱي حالت ۾ بچيل ڊولمين آهي، جنهن ۾ ٽي مخروط نما بيٺل پٿر ۽ هڪ وڏو مٿيون پٿر شامل آهي۔ | label2 = Carreg Coetan | labela2 = Arthur ڊولمين | mark-coord2={{coord|52.0186|-4.8282}} | label-pos2 = top, with-line | shape-color2=soft grey | label-offset-x2 = -52 | label-offset-y2 = -20 | mark-title2 = Carreg Coetan Arthur, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image2 = Carreg Coetan burial chamber. - geograph.org.uk - 1044642.jpg | mark-description2 = [[ڪارگ ڪوئٽن آرٿر]] نيوپورٽ جي ڀرپاسي هڪ ننڍڙي ٻاڙ ۾ واقع هڪ ڊولمين آهي | label3 = Banc Du | labela3 = نوپٿري دور جو گهيرو | mark-coord3={{coord|51.9409|-4.823}} | label-pos3 = top | mark-title3 = Banc Du Neolithic enclosure, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image3 = Sheep on Banc Du - geograph.org.uk - 1754023.jpg | mark-description3 = [[بانڪ ڊو]] هڪ اوڀرندڙ ٽڪري آهي، جتي ويلز ۾ پهريون تصديق ٿيل نوپٿري دور جو گهيرو مليو | label4 = Bedd yr Afanc ^دفني ڪمرو | label-size4=10,background <!-- ليبل جي هيٺان وارو حصو خالي ڪري ٿو --> | mark-coord4={{coord|51.9775|-4.7563}} | label-pos4 = top | mark-title4 = Bedd yr Afanc Burial Chamber, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image4 = Bedd yr afanc, looking east-southeast - geograph.org.uk - 404497.jpg | mark-description4 = Bedd yr Afanc منيد پريسيلي جي چوٽيءَ هيٺ هڪ پٿريلو دفني ڪمرو آهي | label5 = بيٺل پٿر | mark-coord5={{coord|51.9685|-4.7945}} | label-pos5=right | mark-title5 = Standing Stones, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image5 = | mark-description5 = Tafarn-y-Bwlch ۽ Waun Mawn جا بيٺل پٿر | label6 = Trellyffaint ڊولمين | mark-coord6={{coord|52.0478|-4.7982}} | label-pos6=bottom | mark-title6 = Trellyffaint burial chamber, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image6 = Trellyffant burial chamber, looking northeast - geograph.org.uk - 1410564.jpg | mark-description6 = Trellyffaint ڊولمين جي مٿئين پٿر ڪنهن وقت ۾ ڪري پيو آهي۔ | label7 = Cerig-y-Gof | labela7 = ڪمرا بند مقبرو | mark-coord7={{coord|52.0137|-4.8627}} | label-pos7=bottom | label-offset-x7=0| jdx7=-20 | mark-title7 = Cerig-y-Gof chambered tomb, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image7 = Cerrig y Gof chambered tomb - geograph.org.uk - 202375.jpg | mark-description7 = پنجن پٿرن سان جڙيل ڪمرن جو هڪ مجموعو، جيڪي اصل ۾ هڪ ئي دڙي هيٺ ڍڪيل هئڻ جو خيال ڪيو وڃي ٿو۔ | label8 = Bedd Arthur پٿريلو دائرو | mark-coord8={{coord|51.9597|-4.7223}} | mark-title8 = Bedd Arthur, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image8 = Beddarthur standing stone circle, Preseli Mountains - geograph.org.uk - 258436.jpg | mark-description8 = [[بيڌ آرٿر]] هڪ بيضوي ڪناري وارو گهيرو آهي، جنهن ۾ پٿر لڳل آهن۔ | arc-coordA = {{coord|52.045|-4.910}} | arc-angleA=-190 | arc-gapA=-2 | arc-radiusA=0.7 | arc-text-colorA=soft blue | arc-textA=ڪارڊيگن بي | arc-coordB = {{coord|51.998|-4.88}} | arc-angleB=-90 | arc-gapB=-5 | arc-radiusB=0.4 | arc-text-colorB=soft green | arc-textB=پريسيلي ٽڪريون }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord = {{coord|51.9990|-4.7700}} | mark-size = 14 | mark-title = Pentre Ifan, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image = DMPentreIfanFront.JPG | mark-description = [[ويلز]] ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين حالت ۾ بچيل [[نوپٿري دور جون برطانوي ٻيٽون|نوپٿري دور جو]] [[ڊولمين]] | label = پينٽر ايفن | label-size = 14,outline,background |label-color = dark grey | label-pos = left,with-line | ldx=-14|ldy=3</syntaxhighlight> {{clear}} ------- ====نئين خاصيتن جو استعمال: سڌا-لنڪ وارا نشان ۽ لڪيرون ٺاهڻ جا ٻه طريقا==== {{OSM Location map | coord={{coord|54.6|-3.1}} | zoom=5 | width = 230 | height = 420 |scalemark =6 | mark-coord1={{coord|50.06811|-5.71526}} | label1 = لينڊز اينڊ | label-pos1 = bottom | mark-size1=7 | nolabels=1 | mark-title1=[[لينڊز اينڊ]] | mark-image1=Signpost at Land's End.JPG | mark-description1=ڪارنوال جو ڏکڻ-اولهائين ڇيڙو | mark-coord2={{coord|58.644115|-3.069552}} | label2 = mark-line استعمال ڪري John o' Groats ڏانهن ڳاڙهي لڪير ڏيکارڻ | shape-outline2=dark red,0 | label-pos2 = left,mark-line,1,solid <!-- هي پوئين نشان تائين ڳاڙهي لڪير ڪڍي ٿو، ۽ ليبل کي انهيءَ مطابق رکندو آهي --> | ldx2=-4 | mark-title2=[[جان او' گروٽس]] | mark-image2=The John O'Groats Signpost - geograph.org.uk - 6979188 (cropped etc).jpg | mark-description2=اسڪاٽلينڊ جو اتر-اوڀر وارو ڇيڙو |mark-coord3={{coord|54.6|-4.305}} |mark-size3=350 |shape3=rule <!-- هي ڏنل زاويي تي 'rule' لڪير ٺاهي ٿو، جيڪا هڪ خاص نقطي تي مرڪز هوندي --> |shape-angle3=-80.2 |label-angle3=-80.2 |label-pos3=center |ldy3=-34| ldx3=24 |label3=rule استعمال ڪري نقطيدار لڪير ڏيکارڻ^ مفاصلو = 603 ميل (970 ڪلوميٽر) |shape-outline3=dark grey,5,40,dotted }} طريقو 1: ٻن نشانن/شڪلين جي وچ ۾ لڪير ڪڍڻ۔ اهو label-pos پيرا ميٽر ۾ 'mark-line' اختيار وسيلي ڪيو ويندو آهي: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | label2 = mark-line استعمال ڪري John o' Groats ڏانهن ڳاڙهي لڪير ڏيکارڻ | shape-outline2=dark red,0 | label-pos2 = left,mark-line,1,solid <!-- هي پوئين نشان تائين ڳاڙهي لڪير ڪڍي ٿو، ۽ ليبل کي انهيءَ مطابق رکندو آهي --> | ldx2=-4 </syntaxhighlight> طريقو 2: هڪ اضافي marker شامل ڪرڻ، جيڪو 'rule' shape اختيار سان ڏنل ڊگھائي ۽ زاويي تي لڪير ٺاهيندو آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> |mark-coord3={{coord|54.6|-4.305}} |mark-size3=350 |shape3=rule <!-- هي ڏنل زاويي تي 'rule' لڪير ٺاهي ٿو، جيڪا هڪ خاص نقطي تي مرڪز هوندي --> |shape-angle3=-80.2 |label-angle3=-80.2 |label-pos3=center |ldy3=-34| ldx3=24 |label3=rule استعمال ڪري نقطيدار لڪير ڏيکارڻ^ مفاصلو = 603 ميل (970 ڪلوميٽر) |shape-outline3=dark grey,5,40,dotted </syntaxhighlight> {{clear}} {{OSM Location map | width=380 | height=300 | coord={{coord| 52.5858|-1.4397}} | zoom=12 | scalemark=240 |caption=باسورٿ جي جنگ، 1485۔ پيٽر فاس جو منظرنامو برائے نقشي سازي/تيرن جو ڏيک | shape-outlineD= black,1,40 <!-- color,width,opacity --> | mark-coord2={{coord|52.5973|-1.4081}} | label-pos2=centre | shape-color2=pale red |shape2=circle | mark-size2=35 |label2 = رچرڊ ٽئين جو ^ڪيمپ |label-angle2=50 | mark-coord3={{coord|52.5735|-1.4766}} |label3=هينري جون ^فوجون |shape3=box |shape-color3=pale blue |mark-size3=48,35 |label-pos3=centre |shape-angle3=50 |label-angle3=50 | mark-coord4={{coord|52.5914|-1.4536}} | label-pos4=left,mark-line,6,solid,0 | shape-outline4=soft blue,0 |shape-color4=hard blue |ldx4=-28 |shape4=arrowhead | mark-size4=25 |label-color4=hard blue |label4 = آڪسفورڊ، سيوايج ^۽ ٽالبوٽ جي اڳڀرائي | mark-coord5={{coord|52.5785|-1.4754}} |mark-size5=0 |mark-title5=none | mark-coord6={{coord|52.5926|-1.4466}} | label-pos6=top,mark-line,6,solid,1,2 <!-- mark2 ڏانهن لڪير ڪڍي --> | shape-outline6=soft red,0 |shape-color6=hard red |ldx6=15 |shape6=arrowhead | mark-size6=25 |label-size6=12,background |label-color6=dark red |label6 = بريڪنبري ^۽ نورفولڪ جي اڳڀرائي | mark-coord7={{coord|52.5763|-1.4541}} | label-pos7=left,mark-line,4,solid,0,3 | shape-outline7=soft blue,0 |shape-color7=hard blue |ldx7=16| ldy7=22 |shape7=arrowhead | mark-size7=15 |label7 = هينري جو ^ساٿ | mark-coord8={{coord|52.5780|-1.4461}} | label-pos8=bottom,mark-line,4,solid,1,2 <!-- mark2 ڏانهن لڪير ڪڍي --> | shape-outline8=soft red,0 |shape-color8=hard red |ldx8=52| ldy8=-40 |shape8=arrowhead | mark-size8=15 |label-size8=12,background |label-color8=dark red |label8 = هينري ڏانهن رچرڊ جي 'اچانڪ حرڪت' }} هاڻي (2016 کان) اهو به ممڪن آهي ته 'mark-line' لڪير جي شروعاتي ڇيڙي تي تير شامل ڪيا وڃن۔ حڪمت عملي اها آهي ته جنهن ڇيڙي تي تير ڏيکارڻو هجي، اتي mark-line قائم ڪيو وڃي، shape=arrowhead رکجي، ۽ ٻيا سڀ پيرا ميٽر مرضي مطابق ڏنا وڃن۔ تير جي مُکيه زاويي ۽ ڪنهن به ليبل متن کي پاڻمرادو لڪير سان ٺهندڙ زاويي مطابق رکيو ويندو (جيستائين 'shape-angle=' ۽ 'label-angle=' سان ٻيو مقرر نه ڪيو وڃي)۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord6={{coord|52.5926|-1.4466}} <!-- هي نقشي جو اهو نقطو آهي جنهن ڏانهن تير اشارو ڪري ٿو --> | label-pos6=top,mark-line,6,solid,1,2 <!-- ''pos, line-option, thickness, gap for double line, number of the mark at the other end of the line'' --> | shape-outline6=soft red,0 <!-- هي لڪير جو رنگ مقرر ڪري ٿو --> | shape-color6=hard red <!-- هي تير جي مٿي واري حصي جو رنگ مقرر ڪري ٿو --> | shape6=arrowhead | mark-size6=25 | label-size6=12,background | label-color6=dark red | label6 = بريڪنبري ^۽ نورفولڪ جي اڳڀرائي | ldx6=15| ldy6=0 </syntaxhighlight> ------- ====ڪنهن نمايان هنڌ کي اُڀارڻ لاءِ نئين photo-panel خاصيت جو استعمال==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-35.29605|149.122}} | zoom = 13 | grid = off | width = 400 | height = 220 |scalemark= 15 | arc-coordA = {{coord|-35.295|149.098}} | arc-textA = Lake Burley Griffin | arc-text-sizeA = 11 |arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -38 | arc-gapA = 2 | arc-radiusA = 0.5 | mark-coord1 = {{coord|-35.2985|149.1417}} | label-pos1=left, photo-panel, 0.65, 83 | label-color1=hard blue | ldx1=-36| ldy1=-93 | label1=نيشنل ^ڪيريليون | mark-title1=[[نيشنل ڪيريليون]] | mark-image1=National Carillon, Canberra ACT.jpg }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord1 = {{coord|-35.2985|149.1417}} <!-- ياد رهي panel-height ڊفالٽ طور 50 آهي --> | label-pos1=left, photo-panel, 0.65, 83 <!-- photo-dim, panel-width[, panel-height]--> | label-color1=hard blue <!-- photo-panel ۾ هي outline/line color به هوندو آهي --> | ldx1=-36| ldy1=-93 <!-- panel جي جاءِ ان جي نشان جي نسبت سان طئي ڪري ٿو --> | label1=نيشنل ^ڪيريليون <!-- ليبل جو متن panel جي اندر رکيو ويندو --> | mark-title1=[[نيشنل ڪيريليون]] <!-- جيڪڏهن wikilink هجي ته dot 'live' ٿي ويندو --> | mark-image1=National Carillon, Canberra ACT.jpg <!-- panel ۽ fullscreen ٻنهي ۾ استعمال ٿيندو --> </syntaxhighlight> {{clear}} -------- ====انگ وار نقطن جو استعمال، جنهن ۾ ويجها نقطا الڳ ڪرڻ لاءِ نيون لڪير واريون خاصيتون پڻ شامل آهن==== ملڪي پيماني جو نقشو، سڌا-لنڪ وارن جڳهه-ظاهر ڪندڙ نقطن سان (zoom=5) {{OSM Location map | coord={{coord|48|13}} | zoom=5 | float=right | nolabels=1 | width=305 | height=160 | title=[[ٽين اتحاد جي جنگ]]:<br>آسٽريا | caption={{legend|black|موجوده جنگ}}{{legend|maroon|نيپولين قيادت ۾}}{{legend|#6495ED|نيپولين بغير قيادت جي}} | shapeD=n-circle | mark-sizeD=14 | shape-colorD=hard blue | shape-outlineD=white | label-colorD=hard blue | label-sizeD=12 | label-posD=left | label-offset-xD=0 | label-offset-yD=0 | label1= | label-pos1=top | ldx1=-5|ldy1=-9 | mark-coord1={{coord|48.7|10.80}} | mark-title1=[[ڊوناووئرٿ جي جنگ|ڊوناووئرٿ]] تي 7 آڪٽوبر 1805 | label2= | label-pos2=top, n-line | label-size2=12,outline,background | ldx2=-4|ldy2=-22 | mark-coord2={{coord|48.56|10.68}} | mark-title2=[[ويرٽنگن جي جنگ]] تي 8 آڪٽوبر 1805 | label3= | mark-coord3={{coord|48.45|10.27}} | mark-title3=[[گونزبرگ جي جنگ]] تي 9 آڪٽوبر 1805 | label4= | label-pos4=left, n-line | label-size4=12,outline,background | ldx4=-17|ldy4=-9 | mark-coord4={{coord|48.4|9.98}} | mark-title4=[[هاسلاخ-يونگنگن جي جنگ]] تي 11 آڪٽوبر 1805 | label5= | mark-coord5={{coord|47.99|10.18}} | mark-title5=[[ميمنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805 | label6= | label-pos6=top, n-line | label-size6=12,outline,background | ldx6=-11|ldy6=-18 | mark-coord6={{coord|48.45|10.1}} | mark-title6=[[ايلخنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805 | label7=اولم | label-pos7=left, n-line | label-size7=12,outline,background |ldx7=-13| ldy7=4 | mark-coord7={{coord|48.38|9.98}} | mark-title7=[[اولم جي جنگ]] 15 کان 20 آڪٽوبر 1805 تائين | label-color7=dark red | shape-color7=dark red | label8= | mark-coord8={{coord|48.09|13.88}} | mark-title8=[[ليمباخ جي جنگ]] تي 31 آڪٽوبر 1805 | label9= | mark-coord9={{coord|48.12|14.87}} | mark-title9=[[ايمسٽيٽن جي جنگ]] تي 5 نومبر 1805 | label10= | mark-coord10={{coord|47.77|15.32}} | mark-title10=[[ماريازيل جي جنگ]] تي 8 نومبر 1805 | label11= | mark-coord11={{coord|48.39|15.52}} | mark-title11=[[ڊيورنشٽائن جي جنگ]] تي 11 نومبر 1805 | label12= | mark-coord12={{coord|48.61|16.02}} | mark-title12=[[شونگرابرن جي جنگ]] تي 16 نومبر 1805 | label13= | label-pos13=right | ldx13=6| ldy13=-8 | mark-coord13={{coord|49.28|17}} | mark-title13=[[وشاو جي جنگ]] تي 25 نومبر 1805 | label14=آسٽرلٽز | mark-coord14={{coord|49.13|16.77}} | mark-title14=[[آسٽرلٽز جي جنگ]] تي 2 ڊسمبر 1805 | label-color14=black | shape-color14=black |label-pos14=left,n-line | label-size14=12,outline,background |ldx14=-13| ldy14=-8 }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | label6= | label-pos6=top, n-line | label-size6=12,outline,background | ldx6=-11|ldy6=-18 | mark-coord6={{coord|48.45|10.1}} | mark-title6=[[ايلخنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805</syntaxhighlight> {{clear}} ====خودڪار ڪيپشن سان انگ وار نقطا==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-38.7|175.85}} | zoom = 9 | width = 270 |height = 320 | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آهن --> | mark-coord1= {{coord|-38.50990|175.69186}} | mark-title1 =Kaiwha | shape1=n-circle | shape-color1=dark blue | shape-outline1=white | mark-size1=16 | mark-coord2 = {{coord|38.762649|S|175.685639|E}} | mark-title2 = [[وائيهاها]] | mark-coord3= {{coord|-38.88643|175.95359}} | mark-title3 = [[موٽوتيري، نيوزي لينڊ|موٽوتيري]] | mark-coord4 = {{coord|38|55.0|S|175|45.3|E}} | mark-title4 = [[پوڪاوا|پوڪاوا]] | mark-coord5 = {{coord|38|25|S|175|35|E}} | mark-title5 = [[رنگيٽوٽو رينج]] | mark-coord6 = {{coord|38.526348|S|175.903913|E }} | mark-title6 =Tuaropakai ([[موڪائي]]) | mark-coord7 = {{coord|-38.944333|175.781431}} | mark-title7 = Waitahanui pa | mark-coord8 = {{coord|-38.92148|175.86236}} | mark-title8 = [[موٽوآپاء]] | caption = هيريا جي زندگيءَ سان لاڳاپيل جايون | auto-caption=10 }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | minimap = file bottom right | mini-file = New Zealand North Island relief map.jpg | mini-width = 65 |mini-height = 88 | minipog-gx = 54 | minipog-gy = 59 <!-- مٿيون کاٻو ڪنڊ (0,0) آهي، هيٺيون ساڄو ڪنڊ (100,100) آهي. --> | minimap-boxwidth = 13 <!-- gx,gy دٻي جو مرڪز آهن --> | mark-coord1= {{coord|-38.50990|175.69186}} | mark-title1 =Kaiwha | shape1=n-circle | shape-color1=dark blue | shape-outline1=white | mark-size1=16 | mark-coord2 = {{coord|38.762649|S|175.685639|E}} | mark-title2 = [[وائيهاها]] | mark-coord3= {{coord|-38.88643|175.95359}} | mark-title3 = [[موٽوتيري، نيوزي لينڊ|موٽوتيري]] | mark-coord4 = {{coord|38|55.0|S|175|45.3|E}} | mark-title4 = [[پوڪاوا|پوڪاوا]] | mark-coord5 = {{coord|38|25|S|175|35|E}} | mark-title5 = [[رنگيٽوٽو رينج]] | mark-coord6 = {{coord|38.526348|S|175.903913|E }} | mark-title6 =Tuaropakai ([[موڪائي]]) | mark-coord7 = {{coord|-38.944333|175.781431}} | mark-title7 = Waitahanui pa | mark-coord8 = {{coord|-38.92148|175.86236}} | mark-title8 = [[موٽوآپاء]] | caption = هيريا جي زندگيءَ سان لاڳاپيل جايون | auto-caption=10</syntaxhighlight> {{clear}} ------- '''هڪ نقشو جنهن ۾ مختلف خاصيتون ۽ هڪ مرڪزي موضوع شامل آهي۔''' {{OSM Location map | coord ={{coord|52.0|-4.830}}| zoom =11| width = 320 | height = 350 | caption = [[پينٽر ايفن]] ۽ ويجها ٻيا نوپٿري دور جا هنڌ | scalemark = 12 | minimap = file bottom left | mini-file = Pembrokeshire UK relief location map.jpg | mini-width = 110 | mini-height = 84 | minipog-gx = 72 | minipog-gy = 28 | minimap-boxwidth=18 | markD = Archaeological site icon (red).svg | mark-sizeD = 9 | label-sizeD = 10 |label-colorD = hard grey | mark-coord = {{coord|51.9990|-4.7700}} | mark-size = 14 | mark-title = Pentre Ifan, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image = DMPentreIfanFront.JPG | mark-description = [[ويلز]] ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين حالت ۾ بچيل [[نوپٿري دور جون برطانوي ٻيٽون|نوپٿري دور جو]] [[ڊولمين]] | label = پينٽر ايفن | label-size = 14,outline,background |label-color = dark grey | label-pos = left,with-line | ldx=-14|ldy=3 <!-- وڌيڪ ڪنٽرول وارو متبادل اهو آهي ته هڪ ٻيو marker استعمال ڪجي، جيڪو 'حقيقي نشان' جي ويجهو هجي ۽ جنهن ۾ متن وارو پينل ٺهي | label10 = پينٽر ايفن | mark-coord10 = {{coord|51.999|-4.831}} | shape10 = panel | mark-size10 = 79,20, 12 <!-- width,height, rounding--> | label-size10 = 14 |label-color10 = dark grey | label-pos10 = left<!-- پينل سان متن اندر L/R/C موجب درست ڪيو ويندو --> |shape-color10 = soft brown, 30 <!-- color, opacity% --> |shape-outline10= dark red, 1, 80 <!-- color, line-width, opacity% --> | mark-title10= none <!-- هي 'حقيقي نشان' ناهي، تنهنڪري مڪمل اسڪرين نقشي تي نه ڏيکاريو وڃي --> --> | label1 = Llech-y-Tribedd ^ڊولمين | mark-coord1 = {{coord|52.0545|-4.7717}} | label-pos1 = right | mark-title1 = Llech-y-Tribedd, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image1 = Llech-y-tribedd and Carn Ingli - geograph.org.uk - 1426923.jpg | mark-description1 = Llech-y-Tribedd هڪ چڱي حالت ۾ بچيل ڊولمين آهي، جنهن ۾ ٽي مخروط نما بيٺل پٿر ۽ هڪ وڏو مٿيون پٿر شامل آهي۔ | label2 = Carreg Coetan | labela2 = Arthur ڊولمين | mark-coord2={{coord|52.0186|-4.8282}} | label-pos2 = top, with-line | shape-color2=soft grey | label-offset-x2 = -52 | label-offset-y2 = -20 | mark-title2 = Carreg Coetan Arthur, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image2 = Carreg Coetan burial chamber. - geograph.org.uk - 1044642.jpg | mark-description2 = [[ڪارگ ڪوئٽن آرٿر]] نيوپورٽ جي ڀرپاسي هڪ ننڍڙي ٻاڙ ۾ واقع هڪ ڊولمين آهي | label3 = Banc Du | labela3 = نوپٿري دور جو گهيرو | mark-coord3={{coord|51.9409|-4.823}} | label-pos3 = top | mark-title3 = Banc Du Neolithic enclosure, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image3 = Sheep on Banc Du - geograph.org.uk - 1754023.jpg | mark-description3 = [[بانڪ ڊو]] هڪ اوڀرندڙ ٽڪري آهي، جتي ويلز ۾ پهريون تصديق ٿيل نوپٿري دور جو گهيرو مليو | label4 = Bedd yr Afanc ^دفني ڪمرو | label-size4=10,background <!-- ليبل جي هيٺان وارو حصو خالي ڪري ٿو --> | mark-coord4={{coord|51.9775|-4.7563}} | label-pos4 = top | mark-title4 = Bedd yr Afanc Burial Chamber, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image4 = Bedd yr afanc, looking east-southeast - geograph.org.uk - 404497.jpg | mark-description4 = Bedd yr Afanc منيد پريسيلي جي چوٽيءَ هيٺ هڪ پٿريلو دفني ڪمرو آهي | label5 = بيٺل پٿر | mark-coord5={{coord|51.9685|-4.7945}} | label-pos5=right | mark-title5 = Standing Stones, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image5 = | mark-description5 = Tafarn-y-Bwlch ۽ Waun Mawn جا بيٺل پٿر | label6 = Trellyffaint ڊولمين | mark-coord6={{coord|52.0478|-4.7982}} | label-pos6=bottom | mark-title6 = Trellyffaint burial chamber, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image6 = Trellyffant burial chamber, looking northeast - geograph.org.uk - 1410564.jpg | mark-description6 = Trellyffaint ڊولمين جي مٿئين پٿر ڪنهن وقت ۾ ڪري پيو آهي۔ | label7 = Cerig-y-Gof | labela7 = ڪمرا بند مقبرو | mark-coord7={{coord|52.0137|-4.8627}} | label-pos7=bottom | label-offset-x7=0| jdx7=-20 | mark-title7 = Cerig-y-Gof chambered tomb, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image7 = Cerrig y Gof chambered tomb - geograph.org.uk - 202375.jpg | mark-description7 = پنجن پٿرن سان جڙيل ڪمرن جو هڪ مجموعو، جيڪي اصل ۾ هڪ ئي دڙي هيٺ ڍڪيل هئڻ جو خيال ڪيو وڃي ٿو۔ | label8 = Bedd Arthur پٿريلو دائرو | mark-coord8={{coord|51.9597|-4.7223}} | mark-title8 = Bedd Arthur, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image8 = Beddarthur standing stone circle, Preseli Mountains - geograph.org.uk - 258436.jpg | mark-description8 = [[بيڌ آرٿر]] هڪ بيضوي ڪناري وارو گهيرو آهي، جنهن ۾ پٿر لڳل آهن۔ | arc-coordA = {{coord|52.045|-4.910}} | arc-angleA=-190 | arc-gapA=-2 | arc-radiusA=0.7 | arc-text-colorA=soft blue | arc-textA=ڪارڊيگن بي | arc-coordB = {{coord|51.998|-4.88}} | arc-angleB=-90 | arc-gapB=-5 | arc-radiusB=0.4 | arc-text-colorB=soft green | arc-textB=پريسيلي ٽڪريون }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord = {{coord|51.9990|-4.7700}} | mark-size = 14 | mark-title = Pentre Ifan, [[اتر پيمبروڪشائر جا درج ٿيل قبل از تاريخ آثارن جي فهرست|پيمبروڪشائر]] | mark-image = DMPentreIfanFront.JPG | mark-description = [[ويلز]] ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين حالت ۾ بچيل [[نوپٿري دور جون برطانوي ٻيٽون|نوپٿري دور جو]] [[ڊولمين]] | label = پينٽر ايفن | label-size = 14,outline,background |label-color = dark grey | label-pos = left,with-line | ldx=-14|ldy=3</syntaxhighlight> {{clear}} ------- ====نئين خاصيتن جو استعمال: سڌا-لنڪ وارا نشان ۽ لڪيرون ٺاهڻ جا ٻه طريقا==== {{OSM Location map | coord={{coord|54.6|-3.1}} | zoom=5 | width = 230 | height = 420 |scalemark =6 | mark-coord1={{coord|50.06811|-5.71526}} | label1 = لينڊز اينڊ | label-pos1 = bottom | mark-size1=7 | nolabels=1 | mark-title1=[[لينڊز اينڊ]] | mark-image1=Signpost at Land's End.JPG | mark-description1=ڪارنوال جو ڏکڻ-اولهائين ڇيڙو | mark-coord2={{coord|58.644115|-3.069552}} | label2 = mark-line استعمال ڪري John o' Groats ڏانهن ڳاڙهي لڪير ڏيکارڻ | shape-outline2=dark red,0 | label-pos2 = left,mark-line,1,solid <!-- هي پوئين نشان تائين ڳاڙهي لڪير ڪڍي ٿو، ۽ ليبل کي انهيءَ مطابق رکندو آهي --> | ldx2=-4 | mark-title2=[[جان او' گروٽس]] | mark-image2=The John O'Groats Signpost - geograph.org.uk - 6979188 (cropped etc).jpg | mark-description2=اسڪاٽلينڊ جو اتر-اوڀر وارو ڇيڙو |mark-coord3={{coord|54.6|-4.305}} |mark-size3=350 |shape3=rule <!-- هي ڏنل زاويي تي 'rule' لڪير ٺاهي ٿو، جيڪا هڪ خاص نقطي تي مرڪز هوندي --> |shape-angle3=-80.2 |label-angle3=-80.2 |label-pos3=center |ldy3=-34| ldx3=24 |label3=rule استعمال ڪري نقطيدار لڪير ڏيکارڻ^ مفاصلو = 603 ميل (970 ڪلوميٽر) |shape-outline3=dark grey,5,40,dotted }} طريقو 1: ٻن نشانن/شڪلين جي وچ ۾ لڪير ڪڍڻ۔ اهو label-pos پيرا ميٽر ۾ 'mark-line' اختيار وسيلي ڪيو ويندو آهي: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | label2 = mark-line استعمال ڪري John o' Groats ڏانهن ڳاڙهي لڪير ڏيکارڻ | shape-outline2=dark red,0 | label-pos2 = left,mark-line,1,solid <!-- هي پوئين نشان تائين ڳاڙهي لڪير ڪڍي ٿو، ۽ ليبل کي انهيءَ مطابق رکندو آهي --> | ldx2=-4 </syntaxhighlight> طريقو 2: هڪ اضافي marker شامل ڪرڻ، جيڪو 'rule' shape اختيار سان ڏنل ڊگھائي ۽ زاويي تي لڪير ٺاهيندو آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> |mark-coord3={{coord|54.6|-4.305}} |mark-size3=350 |shape3=rule <!-- هي ڏنل زاويي تي 'rule' لڪير ٺاهي ٿو، جيڪا هڪ خاص نقطي تي مرڪز هوندي --> |shape-angle3=-80.2 |label-angle3=-80.2 |label-pos3=center |ldy3=-34| ldx3=24 |label3=rule استعمال ڪري نقطيدار لڪير ڏيکارڻ^ مفاصلو = 603 ميل (970 ڪلوميٽر) |shape-outline3=dark grey,5,40,dotted </syntaxhighlight> {{clear}} {{OSM Location map | width=380 | height=300 | coord={{coord| 52.5858|-1.4397}} | zoom=12 | scalemark=240 |caption=باسورٿ جي جنگ، 1485۔ پيٽر فاس جو منظرنامو برائے نقشي سازي/تيرن جو ڏيک | shape-outlineD= black,1,40 <!-- color,width,opacity --> | mark-coord2={{coord|52.5973|-1.4081}} | label-pos2=centre | shape-color2=pale red |shape2=circle | mark-size2=35 |label2 = رچرڊ ٽئين جو ^ڪيمپ |label-angle2=50 | mark-coord3={{coord|52.5735|-1.4766}} |label3=هينري جون ^فوجون |shape3=box |shape-color3=pale blue |mark-size3=48,35 |label-pos3=centre |shape-angle3=50 |label-angle3=50 | mark-coord4={{coord|52.5914|-1.4536}} | label-pos4=left,mark-line,6,solid,0 | shape-outline4=soft blue,0 |shape-color4=hard blue |ldx4=-28 |shape4=arrowhead | mark-size4=25 |label-color4=hard blue |label4 = آڪسفورڊ، سيوايج ^۽ ٽالبوٽ جي اڳڀرائي | mark-coord5={{coord|52.5785|-1.4754}} |mark-size5=0 |mark-title5=none | mark-coord6={{coord|52.5926|-1.4466}} | label-pos6=top,mark-line,6,solid,1,2 <!-- mark2 ڏانهن لڪير ڪڍي --> | shape-outline6=soft red,0 |shape-color6=hard red |ldx6=15 |shape6=arrowhead | mark-size6=25 |label-size6=12,background |label-color6=dark red |label6 = بريڪنبري ^۽ نورفولڪ جي اڳڀرائي | mark-coord7={{coord|52.5763|-1.4541}} | label-pos7=left,mark-line,4,solid,0,3 | shape-outline7=soft blue,0 |shape-color7=hard blue |ldx7=16| ldy7=22 |shape7=arrowhead | mark-size7=15 |label7 = هينري جو ^ساٿ | mark-coord8={{coord|52.5780|-1.4461}} | label-pos8=bottom,mark-line,4,solid,1,2 <!-- mark2 ڏانهن لڪير ڪڍي --> | shape-outline8=soft red,0 |shape-color8=hard red |ldx8=52| ldy8=-40 |shape8=arrowhead | mark-size8=15 |label-size8=12,background |label-color8=dark red |label8 = هينري ڏانهن رچرڊ جي 'اچانڪ حرڪت' }} هاڻي (2016 کان) اهو به ممڪن آهي ته 'mark-line' لڪير جي شروعاتي ڇيڙي تي تير شامل ڪيا وڃن۔ حڪمت عملي اها آهي ته جنهن ڇيڙي تي تير ڏيکارڻو هجي، اتي mark-line قائم ڪيو وڃي، shape=arrowhead رکجي، ۽ ٻيا سڀ پيرا ميٽر مرضي مطابق ڏنا وڃن۔ تير جي مُکيه زاويي ۽ ڪنهن به ليبل متن کي پاڻمرادو لڪير سان ٺهندڙ زاويي مطابق رکيو ويندو (جيستائين 'shape-angle=' ۽ 'label-angle=' سان ٻيو مقرر نه ڪيو وڃي)۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord6={{coord|52.5926|-1.4466}} <!-- هي نقشي جو اهو نقطو آهي جنهن ڏانهن تير اشارو ڪري ٿو --> | label-pos6=top,mark-line,6,solid,1,2 <!-- ''pos, line-option, thickness, gap for double line, number of the mark at the other end of the line'' --> | shape-outline6=soft red,0 <!-- هي لڪير جو رنگ مقرر ڪري ٿو --> | shape-color6=hard red <!-- هي تير جي مٿي واري حصي جو رنگ مقرر ڪري ٿو --> | shape6=arrowhead | mark-size6=25 | label-size6=12,background | label-color6=dark red | label6 = بريڪنبري ^۽ نورفولڪ جي اڳڀرائي | ldx6=15| ldy6=0 </syntaxhighlight> ------- ====ڪنهن نمايان هنڌ کي اُڀارڻ لاءِ نئين photo-panel خاصيت جو استعمال==== {{OSM Location map | coord = {{coord|-35.29605|149.122}} | zoom = 13 | grid = off | width = 400 | height = 220 |scalemark= 15 | arc-coordA = {{coord|-35.295|149.098}} | arc-textA = Lake Burley Griffin | arc-text-sizeA = 11 |arc-text-colorA = soft blue | arc-angleA = -38 | arc-gapA = 2 | arc-radiusA = 0.5 | mark-coord1 = {{coord|-35.2985|149.1417}} | label-pos1=left, photo-panel, 0.65, 83 | label-color1=hard blue | ldx1=-36| ldy1=-93 | label1=نيشنل ^ڪيريليون | mark-title1=[[نيشنل ڪيريليون]] | mark-image1=National Carillon, Canberra ACT.jpg }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | mark-coord1 = {{coord|-35.2985|149.1417}} <!-- ياد رهي panel-height ڊفالٽ طور 50 آهي --> | label-pos1=left, photo-panel, 0.65, 83 <!-- photo-dim, panel-width[, panel-height]--> | label-color1=hard blue <!-- photo-panel ۾ هي outline/line color به هوندو آهي --> | ldx1=-36| ldy1=-93 <!-- panel جي جاءِ ان جي نشان جي نسبت سان طئي ڪري ٿو --> | label1=نيشنل ^ڪيريليون <!-- ليبل جو متن panel جي اندر رکيو ويندو --> | mark-title1=[[نيشنل ڪيريليون]] <!-- جيڪڏهن wikilink هجي ته dot 'live' ٿي ويندو --> | mark-image1=National Carillon, Canberra ACT.jpg <!-- panel ۽ fullscreen ٻنهي ۾ استعمال ٿيندو --> </syntaxhighlight> {{clear}} -------- ====انگ وار نقطن جو استعمال، جنهن ۾ ويجها نقطا الڳ ڪرڻ لاءِ نيون لڪير واريون خاصيتون پڻ شامل آهن==== ملڪي پيماني جو نقشو، سڌا-لنڪ وارن جڳهه-ظاهر ڪندڙ نقطن سان (zoom=5) {{OSM Location map | coord={{coord|48|13}} | zoom=5 | float=right | nolabels=1 | width=305 | height=160 | title=[[ٽين اتحاد جي جنگ]]:<br>آسٽريا | caption={{legend|black|موجوده جنگ}}{{legend|maroon|نيپولين قيادت ۾}}{{legend|#6495ED|نيپولين بغير قيادت جي}} | shapeD=n-circle | mark-sizeD=14 | shape-colorD=hard blue | shape-outlineD=white | label-colorD=hard blue | label-sizeD=12 | label-posD=left | label-offset-xD=0 | label-offset-yD=0 | label1= | label-pos1=top | ldx1=-5|ldy1=-9 | mark-coord1={{coord|48.7|10.80}} | mark-title1=[[ڊوناووئرٿ جي جنگ|ڊوناووئرٿ]] تي 7 آڪٽوبر 1805 | label2= | label-pos2=top, n-line | label-size2=12,outline,background | ldx2=-4|ldy2=-22 | mark-coord2={{coord|48.56|10.68}} | mark-title2=[[ويرٽنگن جي جنگ]] تي 8 آڪٽوبر 1805 | label3= | mark-coord3={{coord|48.45|10.27}} | mark-title3=[[گونزبرگ جي جنگ]] تي 9 آڪٽوبر 1805 | label4= | label-pos4=left, n-line | label-size4=12,outline,background | ldx4=-17|ldy4=-9 | mark-coord4={{coord|48.4|9.98}} | mark-title4=[[هاسلاخ-يونگنگن جي جنگ]] تي 11 آڪٽوبر 1805 | label5= | mark-coord5={{coord|47.99|10.18}} | mark-title5=[[ميمنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805 | label6= | label-pos6=top, n-line | label-size6=12,outline,background | ldx6=-11|ldy6=-18 | mark-coord6={{coord|48.45|10.1}} | mark-title6=[[ايلخنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805 | label7=اولم | label-pos7=left, n-line | label-size7=12,outline,background |ldx7=-13| ldy7=4 | mark-coord7={{coord|48.38|9.98}} | mark-title7=[[اولم جي جنگ]] 15 کان 20 آڪٽوبر 1805 تائين | label-color7=dark red | shape-color7=dark red | label8= | mark-coord8={{coord|48.09|13.88}} | mark-title8=[[ليمباخ جي جنگ]] تي 31 آڪٽوبر 1805 | label9= | mark-coord9={{coord|48.12|14.87}} | mark-title9=[[ايمسٽيٽن جي جنگ]] تي 5 نومبر 1805 | label10= | mark-coord10={{coord|47.77|15.32}} | mark-title10=[[ماريازيل جي جنگ]] تي 8 نومبر 1805 | label11= | mark-coord11={{coord|48.39|15.52}} | mark-title11=[[ڊيورنشٽائن جي جنگ]] تي 11 نومبر 1805 | label12= | mark-coord12={{coord|48.61|16.02}} | mark-title12=[[شونگرابرن جي جنگ]] تي 16 نومبر 1805 | label13= | label-pos13=right | ldx13=6| ldy13=-8 | mark-coord13={{coord|49.28|17}} | mark-title13=[[وشاو جي جنگ]] تي 25 نومبر 1805 | label14=آسٽرلٽز | mark-coord14={{coord|49.13|16.77}} | mark-title14=[[آسٽرلٽز جي جنگ]] تي 2 ڊسمبر 1805 | label-color14=black | shape-color14=black |label-pos14=left,n-line | label-size14=12,outline,background |ldx14=-13| ldy14=-8 }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> | label6= | label-pos6=top, n-line | label-size6=12,outline,background | ldx6=-11|ldy6=-18 | mark-coord6={{coord|48.45|10.1}} | mark-title6=[[ايلخنگن جي جنگ]] تي 14 آڪٽوبر 1805</syntaxhighlight> {{clear}} 8um0ati226wqd76clmttbhyh98us1zy 14 94910 371396 2026-04-13T23:03:31Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ڊيٽا اسٽوريج]] 371396 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر]] [[زمرو:ڊيٽا اسٽوريج]] jgf9msbw33jdcdhvfevzconqk9tywcm 14 94911 371397 2026-04-13T23:04:37Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڊيٽا]] [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] 371397 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڊيٽا]] [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] eq45waljewygb5mu9id9xkexc9jhc62 14 94912 371398 2026-04-13T23:05:57Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:معلومات]] 371398 wikitext text/x-wiki [[زمرو:معلومات]] eaonvbqejbtime5eoob7gbyyf7uigwg 371399 371398 2026-04-13T23:06:43Z Memon2025 21315 371399 wikitext text/x-wiki [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:ڊيٽا سائنس]] 2zzqtsu0l39p3g2asjsubw5vhb4o7b0 14 94913 371409 2026-04-13T23:22:28Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ويب سائيٽ]] 371409 wikitext text/x-wiki [[زمرو:انٽرنيٽ]] [[زمرو:ويب سائيٽ]] s11vojm7d409tzwayzd0c2smw2x8v72 14 94914 371411 2026-04-13T23:25:04Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ويب سائيٽ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371411 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ويب سائيٽ]] [[زمرو:ورلڊ وائڊ ويب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 79wwhfris49iw36iee21vfwplr4ooyb 10 94915 371415 2026-04-14T05:44:35Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <!-- مٿي ڏنل اينڪر ايندڙ سيڪشن لنڪن لاءِ ٽارگيٽ طور ڪم ڪري ٿو: ان کي نه هٽايو ۽ نه ئي تبديل ڪريو. جيڪڏهن اوهان سيڪشن جو نالو تبديل ڪريو ٿا، ته مهرباني ڪري پراڻي عنوان لاءِ {{subst:anchor|OLDNAME}} استعمال ڪندي هڪ ٻيو اينڪر شامل ڪريو ته جيئن اڳ ۾ موجود لنڪون خراب نه ٿين. وڌيڪ تفصي... 371415 wikitext text/x-wiki <!-- مٿي ڏنل اينڪر ايندڙ سيڪشن لنڪن لاءِ ٽارگيٽ طور ڪم ڪري ٿو: ان کي نه هٽايو ۽ نه ئي تبديل ڪريو. جيڪڏهن اوهان سيڪشن جو نالو تبديل ڪريو ٿا، ته مهرباني ڪري پراڻي عنوان لاءِ {{subst:anchor|OLDNAME}} استعمال ڪندي هڪ ٻيو اينڪر شامل ڪريو ته جيئن اڳ ۾ موجود لنڪون خراب نه ٿين. وڌيڪ تفصيل لاءِ [[Template:Anchor]] ڏسو. {{subst:Anchor comment}} --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> jw0n3u1xuxfn87qc2dwp762koe4834d 10 94916 371416 2026-04-14T05:45:39Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{substituted}} <!-- زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪيا وڃن ۽ انٽر وڪي لنڪس Wikidata ڏانهن ڏنا وڃن. --> هي سانچو هڪ وڪي ٽيڪسٽ [[WP:COMMENT|تبصرو]] شامل ڪري ٿو ته جيئن {{tl|anchor}} جي استعمال جي وضاحت ڪئي وڃي. == استعمال == <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Anchor comment}}</syntaxhighlight> هن سانچي کي WP:Substitute... 371416 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{substituted}} <!-- زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪيا وڃن ۽ انٽر وڪي لنڪس Wikidata ڏانهن ڏنا وڃن. --> هي سانچو هڪ وڪي ٽيڪسٽ [[WP:COMMENT|تبصرو]] شامل ڪري ٿو ته جيئن {{tl|anchor}} جي استعمال جي وضاحت ڪئي وڃي. == استعمال == <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Anchor comment}}</syntaxhighlight> هن سانچي کي [[WP:Substitute|سبسٽيوٽ]] ڪري فوراً هر اينڪر يا اهڙي سيڪشن هيڊنگ جي هيٺان رکيو وڃي جنهن ۾ ان-لائن {{tl|anchor}} شامل هجي، ته جيئن ٻين ايڊيٽرن کي ان جي مقصد بابت آگاهه ڪيو وڃي. سيڪشن اينڪر جي هيٺان هن سانچي کي استعمال ڪرڻ جا ٻه سبب آهن: * ايڊيٽرن کي {{tl|anchor}} جي جاءِ بدلائڻ کان روڪڻ، جڏهن اهي ايڊٽ سمري جي اوجهل ٿيڻ کان بچڻ لاءِ اهڙو ڪن؛ ايڊٽ سمري کي سڌو سنئون تبديل ڪري وڌيڪ جڳهه حاصل ڪري سگهجي ٿي؛ * ايڊيٽرن کي اينڪر ٽيگ جي مواد ۾ تبديلي ڪرڻ کان روڪڻ، جڏهن اهي سيڪشن جو نالو بدلائين ٿا ۽ سمجهن ٿا ته ٻنهي کي هڪجهڙو هجڻ گهرجي. ضرورت پوڻ تي وڌيڪ اينڪر شامل ڪري سگهجن ٿا: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Anchor|(پهريون اينڪر)|(ٻيون اينڪر)|(۽ اهڙي طرح اڳتي)}} </syntaxhighlight> وڌيڪ تفصيل لاءِ [[Template:Anchor]] ڏسو. == مثال == هي <syntaxhighlight lang="wikitext">{{subst:Anchor|Polysulfide_shuttle|Polysulfide_|Polysulfide shuttle}} {{subst:Anchor comment}} <!-- Second anchor makes (defective) link from https://arstechnica.com/science/2020/01/will-lithium-sulfur-batteries-be-in-our-future/ work.--> </syntaxhighlight> هيٺين کي داخل ڪندو: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <span class="anchor" id="Polysulfide_shuttle"></span><span class="anchor" id="Polysulfide_"></span><span class="anchor" id="Polysulfide shuttle"></span> <!-- هي اينڪر ٽيگ ايندڙ سيڪشن لنڪن لاءِ هڪ مستقل ٽارگيٽ مهيا ڪرڻ لاءِ آهي. مهرباني ڪري ان کي نه هٽايو ۽ نه ئي تبديل ڪريو، سواءِ ان جي ته مناسب نئون اينڪر شامل ڪيو وڃي. جيڪڏهن اوهان سيڪشن جو عنوان تبديل ڪريو ٿا، ته پراڻي عنوان لاءِ اينڪر ضرور شامل ڪريو. اهو هميشه بهتر آهي ته پراڻي سيڪشن هيڊر کي اينڪر ڪيو وڃي ته جيئن ان ڏانهن لنڪون ٽٽڻ کان بچن. وڌيڪ تفصيل لاءِ [[Template:Anchor]] ڏسو. هي سانچو {{subst:Anchor comment}} آهي. --><!-- Second anchor makes (defective) link from https://arstechnica.com/science/2020/01/will-lithium-sulfur-batteries-be-in-our-future/ work.--> </syntaxhighlight> == پڻ ڏسو == {{Shortcut templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪيا وڃن ۽ انٽر وڪيز Wikidata ڏانهن ڏنا وڃن --> [[Category:Wikipedia formatting templates]] }}</includeonly> 07ej5wpidrklqk0z8qebqi8bwhbf7k7 10 94917 371420 2026-04-14T05:59:29Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <div class="{{{class|}}}" style="background-color: var(--background-color-base, #fff); color: inherit; margin: 1em 0; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);{{{style|}}}"> <div style="background: var(--background-color-success-subtle, #dff2eb); color: inherit; font-weight:bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em;"> {{{{{navbar|navbar-header}}}|1= {{{title|تڪڙو ڪيئن ڪجي}}} |2=Coord_how-to}} </div><!--end... 371420 wikitext text/x-wiki <div class="{{{class|}}}" style="background-color: var(--background-color-base, #fff); color: inherit; margin: 1em 0; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);{{{style|}}}"> <div style="background: var(--background-color-success-subtle, #dff2eb); color: inherit; font-weight:bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em;"> {{{{{navbar|navbar-header}}}|1= {{{title|تڪڙو ڪيئن ڪجي}}} |2=Coord_how-to}} </div><!--end header --> <div style="border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em;"> ڪنهن مضمون جي مٿي {{Coord|57|18|22|N|4|27|32|W}} شامل ڪرڻ لاءِ {{Tl|Coord}} هن ريت استعمال ڪريو: {{block indent|'''<code><nowiki>{{Coord|57|18|22|N|4|27|32|W|display=title}}</nowiki></code>'''}} اهي [[Geographic coordinate system|جغرافيائي همراها]] [[Degree (angle)|درجن]]، [[Minute and second of arc|منٽن ۽ قوسي سيڪنڊن]] ۾ آهن۔ "title" جو مطلب اهو آهي ته همراها صفحي جي مٿي مضمون جي عنوان جي ڀرسان ظاهر ٿيندا (صرف ڊيسڪ ٽاپ ڏيک ۾؛ title همراها موبائل ڏيک ۾ ظاهر نٿا ٿين) ۽ ڪنهن به ٻئي متن يا تصوير کان اڳ هوندا. اهو انهن همراهن کي وڪيپيڊيا جي geosearch API ۾ صفحي جي موضوع جي بنيادي جڳهه طور پڻ درج ڪري ٿو۔ </div><!-- end of section 1 --> <div style="border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em;"> ڪنهن مضمون جي مٿي {{Coord|44.1124|N|87.9130|W}} شامل ڪرڻ لاءِ هيٺين مان ڪنهن هڪ کي استعمال ڪريو {{block indent|'''<code><nowiki>{{Coord|44.1124|N|87.9130|W|display=title}}</nowiki></code>'''}} (جنهن ۾ منٽن يا سيڪنڊن جي ضرورت نه آهي، پر استعمال ڪندڙ کي اتر/ڏکڻ ۽ اوڀر/اولهه ضرور ڄاڻائڻو پوندو) ''يا'' {{block indent|'''<code><nowiki>{{Coord|44.1124|-87.9130|display=title}}</nowiki></code>'''}} (جنهن ۾ مثبت قدرن مان اتر ۽ اوڀر سمجهيا ويندا آهن، جڏهن ته منفي قدر ڏکڻ ۽ اولهه لاءِ هوندا آهن)۔ اهي همراها [[decimal degrees|اعشاري درجن]] ۾ آهن۔ </div><!-- end of section 2 --> <div style="border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em;"> * درجا، منٽ ۽ سيڪنڊ، جيڪڏهن استعمال ڪيا وڃن، ته هر هڪ کي [[Vertical bar|پائپ ("|")]] سان الڳ ڪيو وڃي۔ * [[Geodetic datum|نقشي جو datum]] ممڪن هجي ته [[WGS84]] هئڻ گهرجي (ڌرتيءَ کان ٻاهر وارن اجرامن کان سواءِ)۔ * [[Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates#Precision guidelines|حد کان وڌيڪ درستگي]] کان پاسو ڪريو (0.0001° <11 m آهي، 1″ <31 m آهي)۔ * عرض بلد ۽ طول بلد جي وچ ۾ [[MOS:UNCERTAINTY|يڪسانيت]] برقرار رکو، چاهي اها [[Decimal degrees#Precision|اعشاري هنڌن]] ۾ هجي يا منٽن/سيڪنڊن ۾۔ * عرض بلد (N/S) کي طول بلد (E/W) کان اڳ اچڻ گهرجي۔ </div><!-- end of section 3 --> <div style="border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em 0.4em;"> اختياري همراهن جا پيرا ميٽر طول بلد کان پوءِ ايندا آهن ۽ [[Underscore|underscore ("_")]] سان الڳ ڪيا ويندا آهن:<br /> *[[Template:Coord#dim:D|dim]]: <code>dim:</code>'''''N''''' (ڏسڻ واري <u>د</u>ائري جو <u>ق</u>طر <u>م</u>يٽرن ۾) *[[Template:Coord#region:R|region]]: <code>region:</code>'''''R''''' ([[ISO 3166-1 alpha-2]] يا [[ISO 3166-2]] ڪوڊ) *[[Template:Coord#type:T|type]]: <code>type:</code>'''''T''''' (مثال طور <code>landmark</code> يا <code>city(30,000)</code>) ٻيا اختياري پيرا ميٽر [[Vertical bar|پائپ ("|")]] سان الڳ ڪيا ويندا آهن:<br /> *[[Template:Coord#Display|display]] ** {{Para|display|inline}} (ڊفالٽ) صرف مضمون جي متن ۾ ڏيکارڻ لاءِ، ** {{Para|display|title}} صرف مضمون جي مٿي ڏيکارڻ لاءِ (صرف ڊيسڪ ٽاپ ڏيک ۾؛ title همراها موبائل ڏيک ۾ ظاهر نٿا ٿين)، يا ** {{Para|display|inline,title}} ٻنهي هنڌن تي ڏيکارڻ لاءِ۔ *[[Template:Coord#Name|name]]: <code>name=</code>'''''X''''' نقشن تي جڳهه جو نالو ڏيکارڻ لاءِ (ڊفالٽ [[mw:Help:Magic words#Page names|PAGENAME]] آهي) تنهن ڪري: '''<code><nowiki>{{Coord|44.1172|-87.9135|dim:30_region:US-WI_type:event|display=inline,title|name=accident site}}</nowiki></code>''' {{Para|display|title}} (يا {{Para|display|inline,title}}) هر مضمون ۾ مناسب حالت ۾ صرف هڪ ڀيرو، مضمون جي موضوع لاءِ، استعمال ڪريو۔ </div><!-- end of section 4 --> <div style="padding: 0.2em 0.4em;"> * [[WP:ORDER]] موجب، هي سانچو مضمون جي آخر واري حصي ۾، ڪنهن به [[Wikipedia:Navigation template|نيويگيشن سانچن]] کان پوءِ، پر سڀني [[Wikipedia:Categorization|زمرن]] کان اڳ رکيو وڃي، جنهن ۾ {{tl|DEFAULTSORT}} سانچو پڻ شامل آهي۔ {{tl|coord}} سانچو مضمون جي آخر بدران [[Help:Infobox|ڄاڻخاني]] اندر پڻ رکيو وڃي سگهي ٿو۔ * مڪمل تفصيل لاءِ {{tl|Coord/doc}} ڏسو۔ * وڌيڪ رهنمائي [[Wikipedia:Obtaining geographic coordinates|همراها حاصل ڪرڻ]] ۽ [[Geographic coordinate conversion|همراهن کي تبديل ڪرڻ]] تي موجود آهي۔ </div><!-- end of section 5 --> </div><noinclude> {{documentation|content= ==استعمال == هي {{tl|Coord/doc}} لاءِ هڪ ذيلي سانچو آهي۔ [[Category:WikiProject Geographical coordinates]] }}</noinclude> bslr6u0nu6i0u67ylaqyrda48fzfgig 10 94918 371423 2026-04-14T06:05:01Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: همراهن کي هميشه DMS (درجا، منٽ، سيڪنڊ) صورت ۾ ڏيکارڻ لاءِ، هي ڪوڊ [[اسپيشل:Mypage/common.css|your common.css]] ۾ شامل ڪريو: <syntaxhighlight lang="css" style="display:table; padding:0.5em; margin-left:1em; border-radius:2px"> .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: none } .geo-dms { display: inline } </syntaxhighlight> همراهن کي هميشه اعشاري... 371423 wikitext text/x-wiki همراهن کي هميشه DMS (درجا، منٽ، سيڪنڊ) صورت ۾ ڏيکارڻ لاءِ، هي ڪوڊ [[اسپيشل:Mypage/common.css|your common.css]] ۾ شامل ڪريو: <syntaxhighlight lang="css" style="display:table; padding:0.5em; margin-left:1em; border-radius:2px"> .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: none } .geo-dms { display: inline } </syntaxhighlight> همراهن کي هميشه اعشاري صورت (decimal) ۾ ڏيکارڻ لاءِ، هي ڪوڊ [[اسپيشل:Mypage/common.css|your common.css]] ۾ شامل ڪريو: <syntaxhighlight lang="css" style="display:table; padding:0.5em; margin-left:1em; border-radius:2px"> .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: none } </syntaxhighlight> ٻنهي صورتن ۾ (DMS ۽ decimal) همراها ڏيکارڻ لاءِ، هي ڪوڊ [[اسپيشل:Mypage/common.css|your common.css]] ۾ شامل ڪريو: <syntaxhighlight lang="css" style="display:table; padding:0.5em; margin-left:1em; border-radius:2px"> .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: inline } .geo-multi-punct { display: inline } </syntaxhighlight> جيڪڏهن CSS بند ٿيل هجي، يا اوهان وٽ [[MediaWiki:Common.css]] جو پراڻو نسخو cache ٿيل هجي، ته اوهان ٻنهي صورتن کي ڏسندا. (اوهان cache صاف ڪري سگهو ٿا يا هن URL کي دستي طور ريفريش ڪريو: {{Plain link|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&usemsgcache=yes&action=raw&ctype=text/css&smaxage=2678400}}.) همراهن جي ڀرسان نيري گلوب کي لڪائڻ لاءِ، هي ڪوڊ [[اسپيشل:Mypage/common.js|your common.js]] ۾ شامل ڪريو: <syntaxhighlight lang="javascript" style="display:table; padding:0.5em; margin-left:1em; border-radius:2px"> var wma_settings = {enabled:false} </syntaxhighlight> ياد رهي ته هن سان [[ميٽا:WikiMiniAtlas|WikiMiniAtlas]] به بند ٿي ويندو. پڻ ڏسو: {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers|Geographical coordinates}}.<noinclude> [[زمرو:Coordinates templates]] [[زمرو:Microformat message templates]] [[زمرو:WikiProject Geographical coordinates|τ]] </noinclude> ps0dijjtlycaqbmuuqe63xs0ftc43yy 10 94919 371428 2026-04-14T06:21:06Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{ambox | style = border-left-width: 0.5em;{{category other|background:#ECE0F8;}} | image=[[File:Wikidata-logo-en.svg|40px|link=Wikidata|alt=Wikidata]] | text='''{{c|Soft redirects connected to a Wikidata item|From a cross-project redirect}}''': This is a [[Help:Redirect#Soft redirects|soft redirect]] that is used as a connection to other Wikimedia projects. A [https://www.wikidata.org Wikidata] element is linked to this page: : {{Q|{{{1|}}}}}. {{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{#in... 371428 wikitext text/x-wiki {{ambox | style = border-left-width: 0.5em;{{category other|background:#ECE0F8;}} | image=[[File:Wikidata-logo-en.svg|40px|link=Wikidata|alt=Wikidata]] | text='''{{c|Soft redirects connected to a Wikidata item|From a cross-project redirect}}''': This is a [[Help:Redirect#Soft redirects|soft redirect]] that is used as a connection to other Wikimedia projects. A [https://www.wikidata.org Wikidata] element is linked to this page: : {{Q|{{{1|}}}}}. {{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{#invoke:wd|label|raw}}|<!--wikidata is linked, no issue-->|{{font color|red|Error: no Wikidata item linked! Either link a Wikidata item or remove this template.}}<includeonly>[[Category:Unlinked Wikidata redirects]]</includeonly>}}}} * Use this template only on [[WP:soft redirect|soft redirect]]s – for hard redirects use {{tl|R with Wikidata item}}. }}<includeonly>[[Category:Soft redirects connected to a Wikidata item]]</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> qvr4jd72ox8w02ad3ulg2445khasbla 371429 371428 2026-04-14T06:21:55Z Intisar Ali 8681 371429 wikitext text/x-wiki {{ambox | style = border-left-width: 0.5em;{{category other|background:#ECE0F8;}} | image=[[File:Wikidata-logo-en.svg|40px|link=Wikidata|alt=Wikidata]] | text='''{{c|Wikidata شيءِ سان ڳنڍيل نرم ريڊائريڪٽ|هڪ ڪراس-پروجيڪٽ ريڊائريڪٽ مان}}''': هي هڪ [[Help:Redirect#Soft redirects|نرم ريڊائريڪٽ]] آهي جيڪو ٻين وڪيميڊيا منصوبن سان ڳانڍاپي لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ هڪ [https://www.wikidata.org Wikidata] شيءِ هن صفحي سان ڳنڍيل آهي: : {{Q|{{{1|}}}}}. {{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{#invoke:wd|label|raw}}|<!--wikidata is linked, no issue-->|{{font color|red|غلطي: ڪو به Wikidata شيءِ ڳنڍيل ناهي! يا ته هڪ Wikidata شيءِ ڳنڍيو يا هن سانچي کي هٽايو.}}<includeonly>[[Category:Unlinked Wikidata redirects]]</includeonly>}}}} * هن سانچي کي صرف [[WP:soft redirect|نرم ريڊائريڪٽ]]ن تي استعمال ڪريو – سخت ريڊائريڪٽ لاءِ {{tl|R with Wikidata item}} استعمال ڪريو۔ }}<includeonly>[[Category:Soft redirects connected to a Wikidata item]]</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> q25ykgfvjlkajdh3kdxfz0o01g1im0e 10 94920 371431 2026-04-14T06:27:58Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{tlr|Show begin}} <!-- زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس Wikidata تي ڏيو --> هي سانچو ان وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن اوهان اهڙي معلومات کي لڪائڻ چاهيو ٿا جيڪا صارف جي مرضي سان کولجي سگهي. احتياط سان استعمال ڪريو، ڇو ته اهو موبائل تي ڪم نٿو ڪري. WP:PEIS|p... 371431 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{tlr|Show begin}} <!-- زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس Wikidata تي ڏيو --> هي سانچو ان وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن اوهان اهڙي معلومات کي لڪائڻ چاهيو ٿا جيڪا صارف جي مرضي سان کولجي سگهي. احتياط سان استعمال ڪريو، ڇو ته اهو موبائل تي ڪم نٿو ڪري. [[WP:PEIS|post-expand include size]] گهٽ ڪرڻ لاءِ، ٻيو نمبر پيرا ميٽر (مواد) اختياري آهي. جيڪڏهن اهو نه ڏنو وڃي، ته مواد کان پوءِ {{tl|show end}} استعمال ڪيو وڃي. == استعمال == === بي نالي پيرا ميٽر === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{show |Header! |Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} </syntaxhighlight> ''نتيجو'': {{show |Header! |Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} === نمبر وارا پيرا ميٽر === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{show |1=Header! |2=Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} </syntaxhighlight> ''نتيجو'': {{show |1=Header! |2=Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} === "Show end" سان گڏ استعمال === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{show |Header!}} Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. {{show end}} </syntaxhighlight> ''نتيجو'': {{show |Header!}} Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. {{show end}} === ترتيب (Alignment) پيرا ميٽر === هيڊر ۽ مواد جي افقي ترتيب کي {{para|head-align}} ۽ {{para|content-align}} سان ڪنٽرول ڪري سگهجي ٿو. صحيح قدر آهن: <code>left</code> (ڊفالٽ)، <code>center</code>، يا <code>right</code>۔ اقتباس نشان استعمال نه ڪريو (مثال طور <code>"center"</code>)، نه ته هيڊر جو رنگ تبديل ٿي سگهي ٿو. {{para|head-align|right}} ممڪن آهي، پر ان سان هيڊر [show] بٽڻ سان ٽڪرائي سگهي ٿو۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{show |head-align = center |content-align = right |1 = Header! |2 = Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} </syntaxhighlight> ''نتيجو'': {{show |head-align = center |content-align = right |1 = Header! |2 = Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} === اسٽائل پيرا ميٽر === ڊفالٽ [[Cascading Style Sheets|CSS]] اسٽائل کي {{para|frame-style}}, {{para|head-style}}, ۽ {{para|content-style}} سان تبديل ڪري سگهجي ٿو۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{show |frame-style = border: 1px solid silver; padding: 0.3em; |head-style = background-color: #AADDAA; text-align: center; |content-style = background-color: #CCFFCC; text-align: right; |1 = Header! |2 = Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} </syntaxhighlight> ''نتيجو'': {{show |frame-style = border: 1px solid silver; padding: 0.3em; |head-style = background-color: #AADDAA; text-align: center; |content-style = background-color: #CCFFCC; text-align: right; |1 = Header! |2 = Content! هي معلومات تڏهن ظاهر ٿيندي جڏهن اوهان "show" بٽڻ تي ڪلڪ ڪندا. پوءِ "hide" بٽڻ دٻائڻ سان ٻيهر لڪي ويندي. }} === ٽيبل ۾ استعمال === {{Show/Table usage}} == پڻ ڏسو == * {{tl|Collapse}} * {{tl|Divhide}} * {{tl|Hidden}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا؛ انٽر وڪيز Wikidata تي --> [[Category:Collapse templates]] }}</includeonly> 9ox3mpt66cv68qh7239nldnezxkaw2e 0 94921 371435 2026-04-14T08:29:43Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: نيو ڪيليڊونيا (<small>New</small> <small>Caledonia</small>) وانواتو کان 220 ڪلوميٽر (<small>140</small> ميل) ڏکڻ اولهه ۽ آسٽريليا کان <small>1,210</small> ڪلوميٽر <small>(750 ميل)</small> اوڀر ۾، هڪ فرانسيسي علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جي هڪ گروپ تي مشتمل آهي. ميٽروپوليٽن فرانس کان 16,100 ڪلوميٽر (10,... 371435 wikitext text/x-wiki نيو ڪيليڊونيا (<small>New</small> <small>Caledonia</small>) وانواتو کان 220 ڪلوميٽر (<small>140</small> ميل) ڏکڻ اولهه ۽ آسٽريليا کان <small>1,210</small> ڪلوميٽر <small>(750 ميل)</small> اوڀر ۾، هڪ فرانسيسي علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جي هڪ گروپ تي مشتمل آهي. ميٽروپوليٽن فرانس کان 16,100 ڪلوميٽر (10,000 ميل) جي مفاصلي تي واقع، اهو فرانسيسي جمهوريه جي هڪ سوئي جينرس مجموعي طور تي ٺاهيندو آهي. اوورسيز فرانس ۾ هڪ قانوني حيثيت منفرد. فرانسيسي آئين جي هڪ وقف باب ۾ شامل آهي. ۽ نيو ڪيليڊونيا رياست جي حيثيت لاءِ هڪ جاري منصوبي سان. 661qbf8jbixcp13uyj5q6w2isfngle7 371436 371435 2026-04-14T08:38:26Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اوشينيا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 371436 wikitext text/x-wiki نيو ڪيليڊونيا (<small>New</small> <small>Caledonia</small>) وانواتو کان 220 ڪلوميٽر (<small>140</small> ميل) ڏکڻ اولهه ۽ آسٽريليا کان <small>1,210</small> ڪلوميٽر <small>(750 ميل)</small> اوڀر ۾، هڪ فرانسيسي علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جي هڪ گروپ تي مشتمل آهي. ميٽروپوليٽن فرانس کان 16,100 ڪلوميٽر (10,000 ميل) جي مفاصلي تي واقع، اهو فرانسيسي جمهوريه جي هڪ سوئي جينرس مجموعي طور تي ٺاهيندو آهي. اوورسيز فرانس ۾ هڪ قانوني حيثيت منفرد. فرانسيسي آئين جي هڪ وقف باب ۾ شامل آهي. ۽ نيو ڪيليڊونيا رياست جي حيثيت لاءِ هڪ جاري منصوبي سان. [[زمرو:اوشينيا]] jfkda7n4zql4c6j5rzl4b8yh2hymv8y 371437 371436 2026-04-14T08:43:45Z Ibne maryam 17680 371437 wikitext text/x-wiki نيو ڪيليڊونيا (<small>New</small> <small>Caledonia</small>) وانواتو کان 220 ڪلوميٽر (<small>140</small> ميل) ڏکڻ اولهه ۽ آسٽريليا کان <small>1,210</small> ڪلوميٽر <small>(750 ميل)</small> اوڀر ۾، هڪ فرانسيسي علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جي هڪ گروپ تي مشتمل آهي. ميٽروپوليٽن فرانس کان 16,100 ڪلوميٽر (10,000 ميل) جي مفاصلي تي واقع، اهو فرانسيسي جمهوريه ۾، سمنڊ پار فرانس جي هڪ منفرد قانوني حيثيت، "سوئي جينرس مجموعي" طور تي وجود رکي ٿو ۽ نيو ڪيليڊونيا رياست جي حيثيت لاءِ هڪ جاري منصوبي سان. فرانسيسي آئين جي هڪ وقف باب ۾ شامل آهي. [[زمرو:اوشينيا]] bp59bwpg8yusa7ahqyzv8muii3gtejk 371472 371437 2026-04-14T11:13:34Z Ibne maryam 17680 371472 wikitext text/x-wiki نيو ڪيليڊونيا (<small>New</small> <small>Caledonia</small>) وانواتو کان 220 ڪلوميٽر (<small>140</small> ميل) ڏکڻ اولهه ۽ آسٽريليا کان <small>1,210</small> ڪلوميٽر <small>(750 ميل)</small> اوڀر ۾، هڪ فرانسيسي علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جي هڪ گروپ تي مشتمل آهي. ميٽروپوليٽن فرانس کان 16,100 ڪلوميٽر (10,000 ميل) جي مفاصلي تي واقع، اهو فرانسيسي جمهوريه ۾، سمنڊ پار فرانس جي هڪ منفرد قانوني حيثيت، "سوئي جينرس مجموعي" طور تي وجود رکي ٿو ۽ نيو ڪيليڊونيا رياست جي حيثيت لاءِ هڪ جاري منصوبي سان. فرانسيسي آئين جي هڪ وقف باب ۾ شامل آهي. {{Short description|French territory in the southwest Pacific Ocean}} {{About||the former North American fur-trading district|New Caledonia (Canada)|the former colony of Scotland|Darien scheme}} {{Use dmy dates|date=February 2022}} {{use Australian English|date=December 2022}} {{Infobox dependency | name = New Caledonia | native_name = {{native name|fr|Nouvelle-Calédonie}} | settlement_type = [[Sui generis collectivity|''Sui generis'' collectivity]] | image_flag = Flag of New Caledonia.svg | flag_size = 175 | flag_type = Flags | flag_link = Flags of New Caledonia | image_blank_emblem = Emblem of New Caledonia.svg | blank_emblem_size = 60 | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_link = Emblem of New Caledonia | motto = "Terre de parole, terre de partage"<br/>''Land of speech, land of sharing'' | anthem = "[[La Marseillaise]]"<br />{{Center|[[File:La_Marseillaise.ogg]]}}"[[Soyons unis, devenons frères]]"{{refn|1="Soyons unis, devenons frères" is officially a national anthem but is generally used only on regal and viceregal occasions.|group=nb}}<br />''Let us unite, let us become brothers'' | image_map = {{switcher|[[File:New Caledonia in France (zoomed).svg|frameless]]|Show globe|[[File:NewCaledonia2022OSM.png|frameless]]|Map of New Caledonia}} | map_alt = Location of New Caledonia | map_caption = Location of New Caledonia | mapsize = 290px | subdivision_type = [[Sovereign state]] | subdivision_name = {{Flag|France}} | established_title = Annexed by France | established_date = 24 September 1853 | established_title2 = [[Overseas territory (France)|Overseas territory]] | established_date2 = 1946 | established_title3 = [[Nouméa Accord]] | established_date3 = 5 May 1998 | official_languages = [[French language|French]] | regional_languages = {{hlist|[[Drehu language|Drehu]]|[[Nengone language|Nengone]]|[[Paicî language|Paicî]]|[[Ajië language|Ajië]]|[[New Caledonian languages|35 other native languages]]}}<!-- Languages with over 4,000 speakers, in order of number of speakers --> | languages_type = [[Languages of New Caledonia#Foreign languages|Foreign languages]] | languages = [[English language|English]]{{efn|English is widely used in the tourism industry due to tourism from Australia and New Zealand.}} | ethnic_groups = {{unbulleted list| * [[Kanak people|Kanak]] (41.2%) * [[Caldoche|European]] (24.1%) * [[Mixed race|Mixed]] (11.3%) * [[Polynesians|Polynesian]] (10.3%) * Other (13.1%) }} | ethnic_groups_year = 2019<ref name="Population Structure of Communities"/> | capital = [[Nouméa]] | coordinates = {{coord|22|16|S|166|28|E}} | largest_city = capital | demonym = {{hlist|New Caledonian|French}} | government_type = [[Devolution|Devolved]] parliamentary [[Dependent territory|dependency]] | leader_title1 = [[President of France|President]] | leader_name1 = [[Emmanuel Macron]] | leader_title2 = [[High Commissioner of the Republic in New Caledonia|High Commissioner]] | leader_name2 = [[Jacques Billant]] | leader_title3 = [[President of the Government of New Caledonia|President of the Government]] | leader_name3 = [[Alcide Ponga]] | leader_title4 = [[President of the Congress of New Caledonia|President of the Congress]] | leader_name4 = [[Veylma Falaeo]] | legislature = [[Congress of New Caledonia|Congress]] | national_representation = [[French Parliament]] | national_representation_type1 = [[Senate (France)|Senate]] | national_representation1 = [[List of senators of New Caledonia|2 senators]] (of 348) | national_representation_type2 = {{nowrap|[[National Assembly (France)|National Assembly]]}} | national_representation2 = [[List of constituencies of the National Assembly of France#New Caledonia (988) – 2 seats|2 seats]] (of 577) | area_km2 = 18,575<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/new-caledonia/|title=New Caledonia|date=6 December 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=25 January 2021|archive-date=7 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407121006/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/new-caledonia/|url-status=dead}}</ref> | area_land_km2 = 18,275 | area_rank = | percent_water = 1.6 | elevation_max_m = 1,628 | elevation_max_point = [[Mont Panie]] | population_census = 264,596<ref name=census2025>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/recensement |title=Recensement 2025 |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2026-01-30 }}</ref> | population_census_year = April 2025 | population_census_rank = 184th | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_density_km2 = 14.5 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = 200th | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = US$9.48 billion<ref name="GDP">{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/82-donnees?download=566:pib |title=Evolution du PIB et du PIB par habitant |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2025-02-22 }}</ref> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = US$34,939<ref name="GDP"/> | currency = [[CFP franc]] (₣) | currency_code = XPF | timezone = | utc_offset = +11:00 | drives_on = right | calling_code = [[+687]] | iso_code = {{hlist|[[ISO 3166-2:NC|NC]]|[[ISO 3166-2:FR|FR-NC]]|[[ISO 3166-1 alpha-3|NCL]]}} | cctld = [[.nc]] }} {{Administrative divisions of France}} '''New Caledonia'''{{refn|group=nb|({{IPAc-en|ˌ|k|æ|l|ᵻ|ˈ|d|oʊ|n|i|ə|audio=en-us-New Caledonia.ogg}} {{respell|KAL|ih|DOH|nee|ə}}; {{langx|fr|Nouvelle-Calédonie}} {{IPA|fr|nuvɛl kaledɔni||LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Nouvelle-Calédonie.wav}}){{refn|group=nb|Previously known officially as the "Territory of New Caledonia and Dependencies" ({{lang|fr|Territoire de la Nouvelle-Calédonie et dépendances}}), then simply as the "Territory of New Caledonia" ({{lang|fr|Territoire de la Nouvelle-Calédonie}}), the official French name is now only {{lang|fr|Nouvelle-Calédonie}} (Organic Law of 19 March 1999, article 222 IV<ref>{{cite web |url=http://www.legifrance.gouv.fr/imagesJOALL/1999/041/JO199904197ALL.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614081856/http://www.legifrance.gouv.fr/imagesJOALL/1999/041/JO199904197ALL.pdf |archivedate=2007-06-14 |title=LOI no 1999-209 du 19 mars 1999 organique relative a la Nouvelle Calédonie |work=[[Journal officiel de la République française]] |date=21 March 1999 |page=4223 |url-status=dead}}</ref>). The French courts often continue to use the appellation {{lang|fr|Territoire de la Nouvelle-Calédonie}}.}} }} is a [[French territory]] comprising a group of islands in the southwest [[Pacific Ocean]], {{convert|220|km|abbr=on}} southwest of [[Vanuatu]] and {{convert|1210|km|abbr=on}} east of [[Australia]].<ref name="enc-pres">{{cite web |url=http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Presentation |title=Présentation |language=fr |website=Nouvelle-caledonie.gouv.fr |access-date=2013-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030174803/http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Presentation |archive-date=30 October 2012 }}</ref> Located {{cvt|16,100|km}} from [[Metropolitan France]], it forms a [[Overseas France#Sui generis collectivity|''sui generis'' collectivity]] of the [[French Republic]], a legal status unique in [[overseas France]], enshrined in a dedicated chapter of the [[French Constitution]] and with an on-going project to a status of '''State of New Caledonia'''. The [[archipelago]], part of the [[Melanesia]] subregion, includes the main island of [[Grande Terre (New Caledonia)|Grande Terre]], the [[Loyalty Islands]], the [[Chesterfield Islands]], the [[Belep]] archipelago, the [[Isle of Pines (New Caledonia)|Isle of Pines]], and a few remote islets.<ref name="pres-om"/> The Chesterfield Islands are in the [[Coral Sea]]. French people, especially locals, call Grande Terre {{lang|fr|le Caillou}},{{refn|group=nb|<small>''pron.''</small> {{IPA|fr|lə kaju|}}, {{lit|the stone}}}} a nickname also used more generally for the entire New Caledonia.<ref name="Stanley1989">{{cite book|author=David Stanley|title=South Pacific Handbook|url=https://books.google.com/books?id=unz2v_HT5q0C&pg=PA549|year=1989|publisher=David Stanley|isbn=978-0-918373-29-8|page=549|access-date=18 October 2015|archive-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413093620/https://books.google.com/books?id=unz2v_HT5q0C&pg=PA549|url-status=live}}</ref> [[Kanak people#Agitation for independence|Pro-independence Kanak]] parties use the name {{lang|fr|(la) Kanaky}} (<small>''pron.''</small> {{IPA|fr|(la) kanaki|}}{{refn|group=nb|The [[definite article]] {{lang|fr|la}} is often omitted by pro-independence parties and militants, as in {{lang|fr|l'indépendance de Kanaky}} ('the independence of Kanaky') or {{lang|fr|le futur de Kanaky}} ('the future of Kanaky') for example, where French grammar would normally require a definite article.}}) to refer to New Caledonia, a term coined in the 1980s from the ethnic name of the indigenous [[Melanesians|Melanesian]] [[Kanak people]] who make up 41% of New Caledonia's population. New Caledonia is associated with the [[European Union]] as an [[Overseas Countries and Territories|overseas country and territory (OCT)]].<ref>{{Cite web |title=The European Union and New Caledonia {{!}} EEAS |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/european-union-and-new-caledonia_en |access-date=2025-07-27 |website=www.eeas.europa.eu |language=en}}</ref> New Caledonia has a land area of {{convert|18575|km2|abbr=on}} divided into three [[province]]s. The [[North Province, New Caledonia|North]] and [[South Province, New Caledonia|South]] Provinces are on the New Caledonian mainland, while the [[Loyalty Islands Province]] is a series of four inhabited islands off the east coast of mainland (from north to south: [[Ouvéa Island|Ouvéa]], [[Lifou Island|Lifou]], [[Tiga Island|Tiga]], and [[Maré Island|Maré]]). New Caledonia's population of 264,596 (April 2025 census)<ref name=census2025 /> is of diverse origins and varies by geography; in the North and [[Loyalty Islands Province]]s, the indigenous [[Kanak people]] predominate, while the wealthy South Province contains significant populations of European ([[Caldoche]]s and [[Metropolitan France|Metropolitan French]]), [[Kanak people|Kanak]], and Polynesian (mostly [[Wallis and Futuna|Wallisian]]) origin, as well as smaller groups of [[Southeast Asia]]n, [[Pied-Noir]], and [[Algerians of the Pacific|North African]] heritage. The capital of New Caledonia is [[Nouméa]].<ref name="enc-pres"/> == History == New Caledonia was part of the continent [[Zealandia]], which broke off from the supercontinent [[Gondwana]] and sank between 79 million and 83 million years ago.<ref>{{cite web |url=https://www.livescience.com/lost-continent-zealandia-mapped.html |title=Hidden boundaries of lost continent 'Zealandia' revealed in incredible detail |website=LiveScience |last=Pappas |first=Stephanie |date=25 March 2021 |access-date=30 December 2022 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220141754/https://www.livescience.com/lost-continent-zealandia-mapped.html |url-status=live }}</ref> The earliest traces of human presence in New Caledonia date back to the period when the [[Lapita culture]] was influential in large parts of the Pacific, {{Circa|1600}}–500 BC or 1300–200 BC.<ref name="pres-hist">{{cite web |url=http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Histoire/Histoire |title=Histoire / La Nouvelle-Calédonie |language=fr |website=Nouvelle-caledonie.gouv.fr |date=2012-11-20 |access-date=2013-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030183849/http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Histoire/Histoire |archive-date=30 October 2012 }}</ref> The Lapita were highly skilled [[navigators]] and [[agriculturists]].<ref name="LoganCole2001">{{cite book|first1= Leanne|last1= vLogan|first2= Geert|last2= Cole|title= New Caledonia|url= https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA13|year= 2001|publisher= Lonely Planet|isbn= 978-1-86450-202-2|page= 13|via= Google Books|access-date= 18 October 2015|archive-date= 13 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160413093509/https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA13|url-status= live}}</ref> The first settlements were concentrated around the coast and date back to the period between c. 1100 BC and AD 200.<ref name="pres-hist"/> [[File:Two Kanak (Canaque) warriors posing with penis gourds and spears, New Caledonia.jpg|thumb|upright=0.75|Two [[Kanak people|Kanak]] warriors posing with [[Koteka|penis gourd]]s and spears, around 1880]] British explorer [[James Cook]] was one of the first Europeans to sight New Caledonia, on 4 September 1774, during his second voyage.<ref name="ped">{{cite web |url=http://www.ieom.fr/IMG/pdf/ra2010_nouvelle-caledonie.pdf |title=Rapport annuel 2010 |publisher=IEOM Nouvelle-Calédonie |access-date=2013-01-30 |archive-date=10 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310075134/https://www.ieom.fr/IMG/pdf/ra2010_nouvelle-caledonie.pdf |url-status=live }}</ref> He named it "New [[Caledonia]]", as the northeast of the island reminded him of [[Scotland]].<ref name="ped"/> The west coast of Grande Terre was approached by the [[Jean-François de Galaup, comte de Lapérouse|Comte de Lapérouse]] in 1788, shortly before his disappearance, and the Loyalty Islands were first visited between 1793 and 1796 when Mare, Lifou, Tiga, and Ouvea were mapped by English whaler [[William Raven]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FUwDzM94jGUC&pg=RA1-PA15|title=Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands|last1=Quanchi|first1=Max|last2=Robson|first2=John|date=2005|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810865280|access-date=30 December 2021|archive-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531052523/https://books.google.com/books?id=FUwDzM94jGUC&pg=RA1-PA15|url-status=live}}</ref> Raven encountered the island then named Britania, and today known as Maré (Loyalty Is.), in November 1793.<ref name="maritimeheritage.org">{{cite web|url=http://www.maritimeheritage.org/ports/newCaledonia.html|title=New Caledonia and International Seaport History. The Maritime Heritage Project.|website=Maritimeheritage.org|access-date=2017-11-12|archive-date=13 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113112912/http://www.maritimeheritage.org/ports/newCaledonia.html|url-status=live}}</ref> From 1796 until 1840, only a few sporadic contacts with the archipelago were recorded. About 50 American whalers left record of being in the region (Grande Terre, Loyalty Is., Walpole and Hunter) between 1793 and 1887.<ref name="maritimeheritage.org"/><ref>{{cite book| last= Langdon| first= Robert | year= 1983| title= Where the Whalers Went: An index of the Pacific Ports and Islands visited by American Whalers (and some other ships) in the 19th Century| place= Canberra| publisher= Pacific Manuscripts Bureau| page= 183 |isbn= 086784471X}}</ref> Contacts with visiting ships became more frequent after 1840, because of their interest in [[sandalwood]].<ref name="pres-hist"/> As trade in sandalwood declined, it was replaced by a new business enterprise, "[[blackbirding]]", a euphemism for taking Melanesian or Western Pacific Islanders from New Caledonia, the Loyalty Islands, [[Vanuatu|New Hebrides]], [[New Guinea]], and the [[Solomon Islands]] into [[slavery]], [[indentured servitude|indentured]] or [[forced labour]] in the [[sugarcane]] [[plantation]]s in [[Fiji]] and [[Queensland]] by various methods of trickery and deception.<ref name="kanaka">{{cite web |url= http://documents.irevues.inist.fr/bitstream/handle/2042/14373/HERMES_2002_32-33_191.pdf?sequence=1 |title= De Kanaka à Kanak: l'appropriation d'un terme générique au profit de la revendication identitaire |first= Frédéric |last= Angleviel |language= fr |trans-title= From Kanaka to Kanak: the appropriation of a generic term for the benefit of identity claim |publisher= [[Université de la Nouvelle-Calédonie]] |access-date= 2013-01-30 |archive-date= 9 November 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171109131832/http://documents.irevues.inist.fr/bitstream/handle/2042/14373/HERMES_2002_32-33_191.pdf?sequence=1 |url-status= live }}</ref> Blackbirding was practised by both French and [[Australians|Australian]] traders, but in New Caledonia's case, the trade in the early decades of the twentieth century involved kidnapping children from the [[Loyalty Islands]] to the Grand Terre for forced labour in plantation agriculture. New Caledonia's primary experience with blackbirding revolved around a trade from the New Hebrides (now [[Vanuatu]]) to the Grand Terre for labour in plantation agriculture, mines, as well as guards over convicts and in some public works. In the early years of the trade, coercion was used to lure Melanesian islanders onto ships. In later years indenture systems were developed; however, when it came to the French slave trade, which took place between its Melanesian colonies of the New Hebrides and New Caledonia, very few regulations were implemented. This represented a departure from contemporary developments in Australia, since increased regulations were developed to mitigate the abuses of blackbirding and 'recruitment' strategies on the coastlines.{{citation needed|date=August 2022}} The first missionaries from the [[London Missionary Society]] and the [[Marist Brothers]] arrived in the 1840s.<ref name="abcau">{{cite web |url=http://www.abc.net.au/ra/pacific/places/country/new_caledonia.htm |title=Charting the Pacific – Places |website=Abc.net.au |date=1998-10-13 |access-date=2013-01-30 |archive-date=8 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208231802/http://www.abc.net.au/ra/pacific/places/country/new_caledonia.htm |url-status=live }}</ref> In 1849, the crew of the American ship ''Cutter'' was killed and eaten by the Pouma clan.<ref name="logan">{{cite book |first1= Leanne |last1= Logan |first2= Geert |last2= Cole |title= New Caledonia |url= https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA15 |year= 2001 |publisher= Lonely Planet |isbn= 978-1-86450-202-2 |page= 15 |via= Google Books |access-date= 18 October 2015 |archive-date= 12 April 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160412181115/https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA15 |url-status= live }}</ref> [[Human cannibalism]] was widespread throughout New Caledonia.<ref name="Knauft1999">{{cite book | first= Bruce M. | last= Knauft | title= From Primitive to Postcolonial in Melanesia and Anthropology | url= https://books.google.com/books?id=YM18gG16Z7YC&pg=PA103 | year= 1999 | publisher= [[University of Michigan Press]] | isbn= 978-0-472-06687-2 | page= 103 | via= Google Books | access-date= 18 October 2015 | archive-date= 1 January 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160101095349/https://books.google.com/books?id=YM18gG16Z7YC&pg=PA103 | url-status= live }}</ref> === French colonisation === {{further| Communards#Life in New Caledonia}} {{Anchor|French colonisation}}On 24 September 1853, under orders from Emperor [[Napoleon III]], Admiral [[Auguste Febvrier Despointes|Febvrier Despointes]] took formal possession of New Caledonia. Captain [[Louis-Marie-François Tardy de Montravel]] founded [[Port-de-France]] (Nouméa) on 25 June 1854.<ref name="ped"/> A few dozen free settlers settled on the west coast in the following years.<ref name="ped"/> New Caledonia became a [[penal colony]] in 1864, and from the 1860s until the end of the transportations in 1897, France sent about 22,000 criminals and political prisoners to New Caledonia. The {{lang|fr|Bulletin de la Société générale des prisons}} for 1888 indicates that 10,428 convicts, including 2,329 freed ones, were on the island as of 1 May 1888, by far the largest number of convicts detained in French overseas penitentiaries.{{refn|group=nb|As compared to 4,053 convicts, including 1,176 freed ones, in French Guiana at the same date.<ref>{{cite book |title=Bulletin de la Société générale des prisons |place=Paris |year=1888 |page=980 }}</ref>}} The convicts included many [[Communards#Life in New Caledonia|Communards]], arrested after the failed [[Paris Commune]] of 1871, including [[Victor Henri Rochefort, Marquis de Rochefort-Luçay|Henri de Rochefort]] and [[Louise Michel]].<ref name="gb-1">{{cite book |first1=Robert |last1=Aldrich |first2=John |last2=Connell |title=France's Overseas Frontier: Départements et territoires d'outre-mer |url=https://books.google.com/books?id=vRB3woPa7LAC&pg=PA46 |year=2006 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-03036-6 |page=46 |via=Google Books |access-date=18 October 2015 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806165048/https://books.google.com/books?id=vRB3woPa7LAC&pg=PA46 |url-status=live }}</ref> Between 1873 and 1876, 4,200 political prisoners were "relegated" to New Caledonia.<ref name="ped"/> Only 40 of them settled in the colony; the rest returned to France after being granted amnesty in 1879 and 1880.<ref name="ped"/> [[File:King Jacques and his Queen.jpg|thumb|Chief&nbsp;King Jacques and his Queen, from ''The Romance of the South Seas'', Clement Lindley Wragge, Chatto & Windus, 1906]] In 1864, [[nickel]] was discovered<ref name="gb-1"/> on the banks of the [[Diahot River]]; with the establishment of the {{lang|fr|[[Société Le Nickel]]|italic=np}} in 1876, mining began in earnest.<ref name="gb-2"/> To work the mines the French imported labourers from neighbouring islands and from the New Hebrides, and later from [[Japan]], the [[Dutch East Indies]], and [[French Indochina]].<ref name="gb-1"/> The French government also attempted to encourage European immigration, without much success.<ref name="gb-1"/> The indigenous [[Kanak people]] were excluded from the French economy and from mining work, and ultimately confined to reservations.<ref name="gb-1"/> This sparked a violent reaction in 1878, when High Chief {{ill|Ataï|fr}} of [[La Foa]] managed to unite many of the central tribes and launched a guerrilla war that killed 200 Frenchmen and 1,000 Kanaks.<ref name="gb-2"/> A {{Interlanguage link|1917 Kanak revolt| lt=second uprising|fr|Révolte kanak de 1917|WD=}} occurred in 1917, with Protestant missionaries like [[Maurice Leenhardt]] functioning as witnesses to the events of this war. Leenhardt would pen a number of ethnographic works on the Kanak of New Caledonia. Noël of Tiamou led the 1917 rebellion, which resulted in a number of orphaned children, one of whom was taken into the care of Protestant missionary Alphonse Rouel. This child, Wenceslas Thi, would become the father of [[Jean-Marie Tjibaou]]<ref>Adrian Muckle</ref> (1936–1989).{{citation needed|date=June 2025}} Europeans brought new diseases such as [[smallpox]] and [[measles]], which caused the deaths of many natives.<ref name="logan"/> The Kanak population declined from around 60,000 in 1878 to 27,100 in 1921, and their numbers did not increase again until the 1930s.<ref name="gb-2"/> ===World War II=== {{further|Pacific Islands home front during World War II#Employment}} In June 1940, after the [[fall of France]], the [[General councils (France)|General Council]] of New Caledonia voted to reject the [[Vichy France|Vichy government]] and continue supporting the Allied military effort against Germany. However, the colonial governor [[Georges-Marc Pélicier]] promulgated the Vichy government's [[French Constitutional Law of 1940|Constitutional Law]], which sparked street demonstrations and an assassination attempt. By this time Caldoches had been in contact with [[Charles de Gaulle]] who encouraged them to form a [[Free France|Free French]] committee and appointed [[Henri Sautot]] as governor. The Vichy government dispatched a warship, ''[[French aviso Dumont d'Urville|Dumont d'Urville]]'', at Pélicier's request, but soon deemed him incompetent and appointed an acting governor. By this time the Australian government had agreed to intervene and dispatched [[HMAS Adelaide (1918)|HMAS ''Adelaide'']] to oversee the installation of Sautot as governor. A stand-off between ''Dumont d'Urville'' and ''Adelaide'' followed, with Pélicier and other pro-Vichy officials ultimately deported to French Indochina.<ref>{{cite journal|url=https://www.isfar.org.au/wp-content/uploads/2016/10/49.I_DENISE-FISHER-Supporting-the-Free-French-in-New-Caledonia-First-Steps-in-Australian-Diplomacy.pdf|title=Supporting the Free French in New Caledonia: First Steps in Australian Diplomacy|first=Denise|last=Fisher|journal=Explorations: A Journal of French-Australian Connections|volume=49|issue=1|year=2010|pages=18–37|access-date=26 May 2024|archive-date=24 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324131228/https://www.isfar.org.au/wp-content/uploads/2016/10/49.I_DENISE-FISHER-Supporting-the-Free-French-in-New-Caledonia-First-Steps-in-Australian-Diplomacy.pdf|url-status=live}}</ref> In 1941, some 300 men from the territory volunteered for service overseas. They were joined, in April, by 300 men from French Polynesia ('the Tahitians'), plus a handful from the French districts of the New Hebrides: together they formed the {{lang|fr|Bataillon du Pacifique}}. The Caledonians formed two of the companies, and the Polynesians the other two. In May 1941, they sailed to Australia and boarded the {{RMS|Queen Elizabeth}} for the onward voyage to Africa. They joined the other Free French (FF) battalions in [[Qastina]] in August, before moving to the Western Desert with the 1st FF Brigade ({{lang|fr|1^re BFL}}). There they were one of the four battalions who took part in the breakout after the [[Battle of Bir Hakeim]] in 1942. Their losses could not easily be replaced from the Pacific and they were therefore amalgamated with the Frenchmen of another battalion wearing the anchor of {{lang|fr|la Coloniale}}, the BIM, to form the {{lang|fr|Bataillon de l'infanterie de marine et du Pacifique}}. The combined battalion formed part of the {{lang|fr|Gaulliste 1^re Division Motorisée d'Infanterie}}/{{lang|fr|Division de Marche d'Infanterie}}, alongside three divisions from the French North African forces, in the French Expeditionary Corps during the Italian Campaign. They landed in Provence in 1944, when they were posted out and replaced by local French volunteers and résistants.{{citation needed|date=August 2022}} Meanwhile, in March 1942, with the assistance of Australia,<ref>{{cite book |last=Hasluck |first=Paul Meernaa Caedwalla |url=https://s3-ap-southeast-2.amazonaws.com/awm-media/collection/RCDIG1070583/document/5519866.PDF |chapter=Chapter 6 – Clearing a Way to Total War, October 1940 – January 1941 |title=The Government and the People, 1939–1941 |volume=I |year=1952 |publisher=Australian War Memorial |place=Canberra |edition=1965 |access-date=6 August 2009 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530234827/https://s3-ap-southeast-2.amazonaws.com/awm-media/collection/RCDIG1070583/document/5519866.PDF |url-status=live }}</ref> New Caledonia became an important [[Allies of World War II|Allied]] base,<ref name="gb-2"/> and the main South Pacific Fleet base of the [[United States Navy]] in the South Pacific moved to Nouméa in 1942–1943.<ref name="Rottman2002">{{cite book |first=Gordon L. |last=Rottman |title=World War 2 Pacific Island Guide |url=https://books.google.com/books?id=ChyilRml0hcC&pg=PA71 |year=2002 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-31395-0 |page=71 |quote=In October, the decision was made to relocate the main South Pacific Fleet base from Auckland to Nouméa (FPO SF 131). Unloading facilities were improved by February 1943 and construction immediately began on the naval operating base. |via=Google Books |access-date=18 October 2015 |archive-date=19 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319130955/http://books.google.com/books?id=ChyilRml0hcC&pg=PA71 |url-status=live }}</ref> The fleet that turned back the [[Imperial Japanese Navy|Japanese Navy]] in the [[Battle of the Coral Sea]] in May 1942 was based at Nouméa.<ref name="gb-2">{{cite book |first=David |last=Stanley |title=South Pacific Handbook |url=https://books.google.com/books?id=unz2v_HT5q0C&pg=PA549 |year=1989 |publisher=David Stanley |isbn=978-0-918373-29-8 |pages=549– |via=Google Books |access-date=18 October 2015 |archive-date=13 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413093620/https://books.google.com/books?id=unz2v_HT5q0C&pg=PA549 |url-status=live }}</ref> American troops [[Pacific Islands home front during World War II#Employment|stationed on New Caledonia]] numbered as many as 50,000, matching the entire local population at the time.<ref name="ped"/> === French overseas territory === In 1946, New Caledonia became an overseas territory.<ref name="ped"/> By 1953, [[French citizenship]] had been granted to all New Caledonians, regardless of ethnicity.<ref name="ncbrit"/> During the late 1940s and early 1950s, New Caledonia strengthened its economic links with Australia, particularly as turmoil within France and its empire weakened New Caledonia's traditional economic links to metropolitan France; New Caledonia supplied nickel to Australia in exchange for coal vital for smelting nickel. New Caledonian exports of iron ore and timber to Australia also increased during this time period.<ref>{{cite journal |last1=Henningham |first1=Stephen |date=December 2014 |title=Australia's Economic Ambitions in French New Caledonia, 1945–1955 |journal=The Journal of Pacific History |volume=49 |issue=4 |pages=421–439 |doi=10.1080/00223344.2014.976915 |jstor=24644648 }}</ref> The European and [[Polynesians|Polynesian]] populations gradually increased in the years leading to the nickel boom of 1969–1972, and the indigenous [[Kanak people|Kanak]] Melanesians became a minority, though they were still the largest ethnic group.<ref name="ncbrit">{{Britannica|411221|New Caledonia}}</ref> ====The Events==== Between 1976 and 1988, a period referred to as "the Events"<ref name="lm-mdg-24">{{cite news |last1=Mannevy |first1=Charlotte |last2=Derel |first2=Mathurin |last3=Guibert |first3=Nathalie |title=Second night of riots shakes New Caledonia: 'I didn't think it could come to this' |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2024/05/15/second-night-of-riots-shakes-new-caledonia-i-didn-t-think-it-could-come-to-this_6671533_7.html |work=Le Monde |date=May 15, 2024 |access-date=16 May 2024 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524043441/https://www.lemonde.fr/en/france/article/2024/05/15/second-night-of-riots-shakes-new-caledonia-i-didn-t-think-it-could-come-to-this_6671533_7.html |url-status=live }}</ref><ref name="nyt-vb-caled-24">{{cite news |last1=Vinograd |first1=Cassandra |last2=Breeden |first2=Aurelien |title=France Declares State of Emergency Amid Protests in New Caledonia |url=https://www.nytimes.com/2024/05/15/world/asia/new-caledonia-france-macron.html |work=The New York Times |date=May 15, 2024 |access-date=16 May 2024 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524053018/https://www.nytimes.com/2024/05/15/world/asia/new-caledonia-france-macron.html |url-status=live }}</ref> ({{langx|fr|Les Événements}}<ref name="horowitz-may-2009-pol-geo">{{cite journal |last1=Horowitz |first1=Leah S. |title=Environmental violence and crises of legitimacy in New Caledonia |journal=[[Political Geography]] |date=May 2009 |volume=28 |issue=4 |pages=248–258 |doi=10.1016/j.polgeo.2009.07.001 }}</ref><ref name="fisher-anu-2013">{{cite book |last1=Fisher |first1=Denise |title=France in the South Pacific: Power and Politics |date=2013 |doi=10.22459/FSP.05.2013 |doi-access=free |isbn=978-1-922144-95-9 }}{{pn|date=February 2026}}</ref>), conflicts between French government actions and the Kanak independence movement saw periods of serious violence and disorder.<ref name="ped" /> In 1983, a statute of "enlarged autonomy" for the territory proposed a five-year transition period and a referendum in 1989. In March 1984, the Front Indépendantiste, a Kanak resistance group, seized farms and the [[Kanak and Socialist National Liberation Front]] (FLNKS) formed a provisional government. In January 1985, the French Left-wing government offered sovereignty to the Kanaks and legal protection for European settlers. The plan faltered as violence escalated. The government declared a state of emergency; however, [[1985 New Caledonian legislative election|regional elections went ahead]], and the FLNKS won control of three out of four provinces. The centre-right government [[1986 French legislative election|elected in France in March 1986]] began eroding the arrangements established under the Socialists, redistributing lands mostly without consideration of native land claims, resulting in over two-thirds going to Europeans and less than a third to the Kanaks. By the end of 1987, roadblocks, gun battles and the destruction of property culminated in the [[Ouvéa cave hostage taking]], a dramatic hostage crisis just days before the [[1988 French presidential election]] began. Pro-independence militants on [[Ouvéa]] killed four gendarmes and took 27 hostage. The military assaulted the cave to rescue the hostages. Nineteen Kanak hostage takers were killed and another three died in custody, while two soldiers were killed during the assault.<ref>{{Cite news| url= https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/land-and-independence-new-caledonia| title= Land and Independence in New Caledonia| work= Cultural Survival Quarterly Magazine| last= Winslow| first= Donna| date= June 1991| via= culturalsurvival.org| access-date= 2021-02-11| language= en| archive-date= 13 November 2017| archive-url= https://web.archive.org/web/20171113112859/https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/land-and-independence-new-caledonia| url-status= live}}</ref> ====Nouméa Accord and independence referendums==== [[File:Two official flags of New Caledonia on same flagpole.png|thumb|left|Flags side by side on the same pole, Nouméa, March 2011]] The [[Matignon Agreements (1988)|Matignon Agreements]], signed on 26 June 1988, ensured a decade of stability. The [[Nouméa Accord]], signed 5 May 1998, set the groundwork for a 20-year transition that gradually transfers competences to the local government.<ref name="ped" /> Following the timeline set by the Nouméa Accord that stated a vote must take place by the end of 2018, the groundwork was laid for a [[2018 New Caledonian independence referendum|referendum on full independence from France]] at a meeting chaired by the French Prime Minister [[Édouard Philippe]] on 2 November 2017, to be held by November 2018. Voter list eligibility was the subject of a long dispute, but the details were resolved in an electoral list that granted automatic eligibility to voters of Kanak origin but excluded those of other origins who had not been longtime residents of the territory.<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2017/11/03/referendum-d-autodetermination-en-nouvelle-caledonie-un-accord-politique-trouve_5209433_823448.html|title=Nouvelle-Calédonie : ce que contient l'" accord politique " sur le référendum d'autodétermination|newspaper=LeMonde.fr|date=3 November 2017|last1=Roger|first1=Patrick|language=fr|trans-title=New Caledonia: what is contained in the 'political agreement' on the self-determination referendum|access-date=17 July 2018|archive-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622081810/https://www.lemonde.fr/politique/article/2017/11/03/referendum-d-autodetermination-en-nouvelle-caledonie-un-accord-politique-trouve_5209433_823448.html|url-status=live}}</ref> The referendum was held [[2018 New Caledonian independence referendum|on 4 November 2018]],<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/19/new-caledonia-sets-date-independence-referendum-france|title=New Caledonia sets date for independence referendum|newspaper=[[The Guardian]]|date=20 March 2018|access-date=25 March 2018|archive-date=13 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513011939/https://www.theguardian.com/world/2018/mar/19/new-caledonia-sets-date-independence-referendum-france|url-status=live}}</ref> with independence being rejected.<ref>{{Cite magazine| url= http://time.com/5444523/new-caledonia-france-referendum/| title= New Caledonia Votes to Remain Part of France| magazine= [[Time (magazine)|Time.com]]| agency= Associated Press| date= 5 November 2018| place= Nouméa, New Caledonia| language= en| access-date= 2018-11-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20181109010235/http://time.com/5444523/new-caledonia-france-referendum/| archive-date= 9 November 2018| url-status= dead}}</ref> Another referendum was [[2020 New Caledonian independence referendum|held in October 2020]], with voters once again choosing to remain a part of France.<ref>{{cite news| url= https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-10-04/new-caledonia-voters-choose-to-stay-part-of-france| title= New Caledonia voters choose to stay part of France| work= Los Angeles Times| agency= Associated Press| first= Charlotte| last= Antoine-Perron| date= 4 October 2020| place= Nouméa, New Caledonia| language= en| access-date= 11 February 2021| archive-date= 8 October 2020| archive-url= https://web.archive.org/web/20201008024613/https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-10-04/new-caledonia-voters-choose-to-stay-part-of-france| url-status= live}}</ref> In the 2018 referendum, 56.7% of voters chose to remain in France. In the 2020 referendum, this percentage dropped with 53.4% of voters choosing to remain part of France.<ref>{{Cite news |date=2020-10-04 |title=New Caledonia referendum: South Pacific territory rejects independence from France |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54410059 |access-date=2021-07-08 |archive-date=4 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004210340/https://www.bbc.com/news/world-asia-54410059 |url-status=live }}</ref> The [[2021 New Caledonian independence referendum|third referendum]] was held on 12 December 2021.<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/europe/20210602-french-territory-of-new-caledonia-to-hold-third-independence-referendum |title=French territory of New Caledonia held its third and last independence referendum where 96.49 voted against independence |work=France24 |date=12 December 2021 |access-date=12 December 2021 |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213224234/https://www.france24.com/en/europe/20210602-french-territory-of-new-caledonia-to-hold-third-independence-referendum |url-status=live }}</ref> The referendum was boycotted by pro-independence forces, who argued for a delayed vote due to the impact caused by the [[COVID-19 pandemic in New Caledonia|COVID-19 pandemic]]; when the French government declined to do so, they called for a boycott. This led to 96% of voters choosing to stay with France.<ref>{{cite news |last=Antoine-Perron |first=Charlotte |title=New Caledonia votes to stay in France; separatists boycott |url=https://apnews.com/article/coronavirus-pandemic-health-boycotts-paris-storms-bcdf16be51e3bd94e0f332c405c2da8e |work=Associated Press |date=12 December 2021 |access-date=13 December 2021 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401010044/https://apnews.com/article/coronavirus-pandemic-health-boycotts-paris-storms-bcdf16be51e3bd94e0f332c405c2da8e |url-status=live }}</ref> In May 2024, [[2024 New Caledonia unrest|riots broke out amid debate]] over a proposed electoral reform in the territory.<ref>{{cite news |title=New Caledonia: 'Shots fired' at police in French territory amid riots over voting reforms |url=https://www.france24.com/en/france/20240514-shots-fired-at-security-forces-in-new-caledonia-riots-over-constitutional-reform |access-date=May 14, 2024 |work=France 24 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515003829/https://www.france24.com/en/france/20240514-shots-fired-at-security-forces-in-new-caledonia-riots-over-constitutional-reform |url-status=live }}</ref> In October 2024, then-French Prime Minister [[Michel Barnier]] scrapped the bill, citing the need to restore calm and telling the National Assembly that "avoiding further unrest" was a priority.<ref name=":3">{{Cite news|date=2024-10-04 |title=New Caledonian independence leaders wary as France drops voting reform |url=https://www.rfi.fr/en/france/20241004-independence-leaders-wary-as-france-suspends-new-caledonia-voting-reform |access-date=2025-04-16 |work=[[Radio France Internationale]] |language=en|archive-url= https://web.archive.org/web/20241231050937/https://www.rfi.fr/en/france/20241004-independence-leaders-wary-as-france-suspends-new-caledonia-voting-reform |archive-date=31 December 2024|url-status=live}}</ref> On 2 December 2024, curfew was officially lifted as the riots were over.<ref>{{Cite news |title=Curfew lifted in French overseas territory of New Caledonia over 6 months after violent riots |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-lifted-in-french-overseas-territory-of-new-caledonia-over-6-months-after-violent-riots/3411117 |access-date=2025-04-16 |work=[[Anadolu Agency]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20241202195528/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-lifted-in-french-overseas-territory-of-new-caledonia-over-6-months-after-violent-riots/3411117|archive-date=2 December 2024|url-status=live}}</ref> In July 2025, a deal was struck between the French Government and New Caledonia, to establish a new “État de Nouvelle-Calédonie”, the “State of New Caledonia”, with the status to be enshrined in the [[Constitution of France|Constitution of the French Republic]]. Residents of New Caledonia who have lived in New Caledonia for at least ten years will be given the right to vote, starting with the 2031 provincial elections. Such deal is to be confirmed by the [[French Parliament]] in the fourth quartile of 2025, with the deal to then be voted on by New Caledonians in 2026 as a referendum.<ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=New Caledonia's political leaders sign historic agreement to shape territory's future |url=https://www.rfi.fr/en/france/20250712-new-caledonia-s-political-leaders-sign-historic-agreement-to-shape-territory-s-future |access-date=2025-07-12 |website=RFI |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=France, New Caledonia reach 'historic' statehood deal; citizens to remain French |url=https://www.scmp.com/news/world/europe/article/3317992/france-new-caledonia-reach-historic-statehood-deal-citizens-remain-french |access-date=2025-07-12 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> == Politics == {{main|Politics of New Caledonia}} New Caledonia is a [[sui generis collectivity|territory]] [[Sui generis#Politics and society|''sui generis'']] to which France has gradually transferred certain powers.<ref name="jc"/> As such its citizens have [[French nationality law|French nationality]] and vote for the [[president of France]]. They have the right to vote in elections to the [[European Parliament]]. It is governed by a 54-member [[Congress of New Caledonia|Territorial Congress]], a legislative body composed of members of three provincial assemblies.<ref name="undcol"/> The French State is represented in the territory by a [[Colonial and Departmental Heads of New Caledonia|High Commissioner]].<ref name="undcol"/> At a national level, New Caledonia is represented in the [[French Parliament]] by two deputies and two senators.<ref name="anom">{{cite web |url=http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/Simplifiez-vous-l-Etat/Elections/Les-differentes-elections/Les-differentes-elections |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111063921/http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/Simplifiez-vous-l-Etat/Elections/Les-differentes-elections/Les-differentes-elections |archive-date=2011-11-11 |title=Les différentes élections |language=fr |website=Nouvelle-caledonie.gouv.fr |date=2011-05-27 |access-date=2013-01-30 |url-status=dead }}</ref> At the [[2012 French presidential election]], the [[voter turnout]] in New Caledonia was 61.19%.<ref>{{cite web| url=http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/resultats-elections/PR2012/000/988/index.html| title=Resultats de l'election presidentielle – Nouvelle Caledonie| publisher=[[Cabinet of France|Government of France]]| website=[[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]| language=fr| access-date=2012-08-06| archive-date=26 June 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120626023248/http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/resultats-elections/PR2012/000/988/index.html| url-status=live}}</ref> For 25 years, the party system in New Caledonia was dominated by the anti-independence [[The Rally–UMP]].<ref name="undcol"/> This dominance ended with the emergence of a new party, [[Avenir Ensemble]], also opposed to independence, but considered more open to dialogue with the Kanak movement,<ref name="undcol"/> which is part of the [[Kanak and Socialist National Liberation Front]], a coalition of several pro-independence groups.<ref name="undcol"/> In January 2025, [[Alcide Ponga]] was sworn in as [[President of the Government of New Caledonia]], forming a new government following the collapse of the pro-independence government led by [[Louis Mapou]]. His leadership has been described as bringing stability following the [[2024 New Caledonia unrest|2024 unrest]] and a continuation for the country to remain within the [[France|French Republic]].<ref name=":02">{{Cite news |last=Mazzoni |first=Julien |date=2025-01-09 |title=New Caledonia Congress elects pro-France president after political crisis |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/09/new-caledonia-congress-elects-alcide-ponga-president |access-date=2025-04-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> In October 2025, it was reported that that French MPs are fighting over the bill to delay New Caledonia's provincial elections to June 2026 under the Bougival Agreement. FLNKS and left MPs objected, filing approximately 1,600 amendments, and forced a referral to a joint committee.<ref>{{Cite web |last=editor |first=A. P. R. |date=2025-10-24 |title=French MPs clash over New Caledonia policy, debates further postponed {{!}} Asia Pacific Report |url=https://asiapacificreport.nz/2025/10/24/french-mps-clash-over-new-caledonia-policy-debates-further-postponed/ |access-date=2025-10-26 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title=Manoeuvring in Paris delays decision on New Caledonia elections {{!}} PINA |url=https://pina.com.fj/2025/10/24/manoeuvring-in-paris-delays-decision-on-new-caledonia-elections/ |access-date=2025-10-26 |language=en-US}}</ref> === Customary authority === Kanak society has several layers of customary authority, from the 4,000–5,000 family-based clans to the eight customary areas ({{lang|fr|aires coutumières}}) that make up the territory.{{sfn|Anaya|2011|p=8}} Clans are led by clan chiefs and constitute 341 tribes, each headed by a tribal chief. The tribes are further grouped into 57 customary chiefdoms ({{lang|fr|chefferies}}), each headed by a head chief, and forming the administrative subdivisions of the customary areas.{{sfn|Anaya|2011|p=8}} [[File:US Navy 090925-N-8721D-037 Capt. Thom Burke, commanding officer of the amphibious command ship USS Blue Ridge (LCC 19) receives a wreath to lay at the U.S. war memorial during a ceremony.jpg|thumb|[[Jean Lèques]] during a ceremony honouring U.S. service members who helped ensure the freedom of New Caledonia during World War II ]] The Customary Senate is the assembly of the various traditional councils of the Kanaks, and has jurisdiction over the law proposals concerning the Kanak identity.<ref name="cs-fra"/> The Customary Senate is composed of 16 members appointed by each traditional council, with two representatives per customary area.<ref name="cs-fra"/> In its advisory role, the Customary Senate must be consulted on law proposals "concerning the Kanak identity" as defined in the Nouméa Accord.<ref name="cs-fra"/> It also has a deliberative role on law proposals that would affect identity, the civil customary statute, and the land system.<ref name="cs-fra"/> A new president is appointed each year in August or September, and the presidency rotates between the eight customary areas.<ref name="cs-fra">{{cite web |url=http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Les-Elus/Senat-coutumier |title=Sénat coutumier |language=fr |website=Nouvelle-caledonie.gouv.fr |access-date=2013-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030174915/http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Les-Elus/Senat-coutumier |archive-date=30 October 2012 }}</ref> Kanak people have recourse to customary authorities regarding civil matters such as marriage, adoption, inheritance, and some land issues.{{sfn|Anaya|2011|p=8}} The French administration typically respects decisions made in the customary system.{{sfn|Anaya|2011|p=8}} However, their jurisdiction is sharply limited in penal matters, as some matters relating to the customary justice system, including the use of [[judicial corporal punishment|corporal punishment]], are seen as clashing with the human rights obligations of France.{{sfn|Anaya|2011|p=8}} ===Military and gendarmerie=== The Armed Forces of New Caledonia ({{langx|fr|Forces armées de Nouvelle-Calédonie}}, or {{lang|fr|FANC|italic=no}}) include about 2,000 soldiers, mainly deployed in [[Koumac]], [[Nandaï, New Caledonia|Nandaï]], [[La Tontouta International Airport|Tontouta]], [[Plum, New Caledonia|Plum]], and [[Nouméa]].<ref name="fanc">{{cite web |url=http://www.defense.gouv.fr/ema/forces-prepositionnees/nouvelle-caledonie/dossier/les-forces-armees-de-nouvelle-caledonie |title=Les Forces armées de Nouvelle-Calédonie |language=fr |website=Defense.gouv.fr |date=2012-12-20 |access-date=2013-01-30 |archive-date=9 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109131917/http://www.defense.gouv.fr/ema/forces-prepositionnees/nouvelle-caledonie/dossier/les-forces-armees-de-nouvelle-caledonie |url-status=live }}</ref> The land forces consist of a regiment of the {{lang|fr|[[Troupes de marine]]}}, the {{lang|fr|Régiment d'infanterie de marine du Pacifique}}. About 80 percent of the 700-member regiment is composed of soldiers on short-term (four month) deployments from metropolitan France. As of 2018, only about 30 personnel in the regiment were locally recruited.<ref>{{cite web |url=https://www.opex360.com/2018/09/19/regiment-dinfanterie-de-marine-pacifique-nouvelle-caledonie-se-distingue-lors-dun-exercice-australie/ |title=Le Régiment d'Infanterie de Marine du Pacifique-Nouvelle Calédonie se distingue lors d'un exercice en Australie; Zone Militaire |last=Lagneau |first=Laurent |date=19 September 2018 |access-date=12 February 2023 |archive-date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212160931/https://www.opex360.com/2018/09/19/regiment-dinfanterie-de-marine-pacifique-nouvelle-caledonie-se-distingue-lors-dun-exercice-australie/ |url-status=live }}</ref> The naval forces incorporate several vessels of the French Navy including: one {{sclass|Floréal|frigate|1}}, {{ship|French frigate|Vendémiaire||2}}, the patrol and support vessel {{lang|fr|[[D'Entrecasteaux-class patrol ship|D'Entrecasteaux]]}} and [[French patrol vessel Auguste Bénébig|''Auguste Benebig'']], the lead ship of the [[Patrouilleur Outre-mer|{{lang|fr|Félix Éboué|nocat=y}} class]] of patrol vessels. One EDA-S landing craft (''Sabre'') is also deployed to support operations in the territory,<ref>{{cite web |url=https://voixducaillou.nc/2025/01/23/la-marine-accueillera-prochainement-un-nouveau-bateau/ |title=La Marine accueillera prochainement un nouveau bateau |date=23 January 2025 |access-date=6 April 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2021/11/first-two-eda-s-next-gen-amphibious-landing-crafts-delivered-to-french-dga/ |title=First Two EDA-S Next Gen Amphibious Landing Craft Delivered to French DGA |date=25 November 2021 |access-date=10 December 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126153129/https://www.navalnews.com/naval-news/2021/11/first-two-eda-s-next-gen-amphibious-landing-crafts-delivered-to-french-dga/ |url-status=live }}</ref> along with two ''RP10''-class harbour tugboats.<ref>{{Cite web|url=https://www.meretmarine.com/fr/defense/merre-met-a-l-eau-le-dernier-remorqueur-pousseur-du-type-rp-10 |title=Merré met à l’eau le dernier remorqueur-pousseur du type RP 10 |website=Mer et Marine |date=13 October 2025 |access-date=13 October 2025 |last= Groizeleau |first=Vincent |language=fr }}</ref> The French Navy will further reinforce its offshore patrol capabilities in New Caledonia by deploying a second vessel of the {{lang|fr|Félix Éboué}} class ({{lang|fr|Jean Tranape}}) to the territory by 2026.<ref>{{cite web |url=https://www.defense.gouv.fr/marine/actualites/prise-darmement-essais-du-patrouilleur-outre-mer-jean-tranape |title=Prise d'armement pour essais du patrouilleur outre-mer Jean Tranape |work=French Navy |date=5 March 2025 |access-date=31 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.shephardmedia.com/news/naval-warfare/new-french-overseas-patrol-vessels-set-for-2023-service-entry/ |title=New French overseas patrol vessels set for 2023 service entry |work=Shepherd |last=Tanguy |first=Jean-Marc |date=4 August 2022 |access-date=30 December 2022 |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121132746/https://www.shephardmedia.com/news/naval-warfare/new-french-overseas-patrol-vessels-set-for-2023-service-entry/ |url-status=live }}</ref><ref name="brestboulogne">{{cite web |url=https://www.meretmarine.com/fr/defense/pom-le-premier-patrouilleur-reprend-ses-essais-a-brest-le-second-en-achevement-a-boulogne |title=POM : Le premier patrouilleur reprend ses essais à Brest, le second en achèvement à Boulogne |work=Mer et Marine |language=fr |last=Groizeleau |first=Vincent |date=21 September 2022 |access-date=3 November 2022 |url-access=subscription |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922152111/https://www.meretmarine.com/fr/defense/pom-le-premier-patrouilleur-reprend-ses-essais-a-brest-le-second-en-achevement-a-boulogne |url-status=live }}</ref> As of 2025/26, French naval aviation and air force elements in New Caledonia included two Navy [[Dassault Falcon 20|Falcon 200 Gardian maritime surveillance aircraft]] (drawn from Flotilla 25F), which, as of 2025/26 are being replaced, on an interim basis, by the more advanced [[Dassault Falcon 50|Falcon 50 aircraft]]. These aircraft will in turn be superseded by the new [[Dassault Falcon 2000|Falcon 2000 Albatros]] starting in about 2030.<ref>{{Cite web|url=https://www.meretmarine.com/fr/defense/le-retrait-du-service-des-falcon-200-gardian-bases-a-tahiti-et-noumea-a-debute|title =Le retrait du service des Falcon 200 Gardian basés à Tahiti et Nouméa a débuté |website=Mer et Marine |last=Groizeleau |first=Vincent |date=17 October 2025|access-date=17 October 2025}}</ref> Two [[CASA/IPTN CN-235|Casa CN235]] transport aircraft and three [[Aérospatiale SA 330 Puma|Puma]] helicopters from the Air Force's 52 "Tontouta" Squadron are also deployed in New Caledonia.<ref>{{cite web |url=https://www.defense.gouv.fr/operations/monde/asie-pacifique/forces-armees-nouvelle-caledonie |title=Forces armées en Nouvelle-Calédonie; Ministère des Armées |date=14 February 2022 |access-date=11 February 2023 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105110702/https://www.defense.gouv.fr/operations/monde/asie-pacifique/forces-armees-nouvelle-caledonie |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.defense.gouv.fr/operations/actualites/fanc-bilan-du-deploiement-du-bsaom-dentrecasteaux-pacifique-sud |title=FANC – Bilan du déploiement du BSAOM D'Entrecasteaux dans le Pacifique Sud; Ministère des Armées |date=10 February 2023 |access-date=11 February 2023 |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211120443/https://www.defense.gouv.fr/operations/actualites/fanc-bilan-du-deploiement-du-bsaom-dentrecasteaux-pacifique-sud |url-status=live }}</ref> Prior to 2022, the frigate {{lang|fr|Vendémiaire}} operated the [[Aérospatiale Alouette III|Alouette III helicopter]]. However, with the retirement of the type in 2022, it is being replaced by the [[Eurocopter AS365 Dauphin|Eurocopter Dauphin N3]].<ref>{{Cite web |title=French Navy will receive first three Airbus Dauphin N3 at December 1 |url=https://aircosmosinternational.com/article/french-navy-will-receive-first-three-airbus-dauphin-n3-at-december-1-3005 |access-date=2022-11-18 |website=Air & Cosmos |language=fr |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113231455/https://aircosmosinternational.com/article/french-navy-will-receive-first-three-airbus-dauphin-n3-at-december-1-3005 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Marine Nationale Dossier d'Information, p. 23 |url=https://www.colsbleus.fr/sites/default/files/2023-02/DIM%202023_PLANCHE_0.pdf |date=January 2023 |access-date=2023-03-04 |website=Cols Bleus |language=fr |archive-date=4 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304112422/https://www.colsbleus.fr/sites/default/files/2023-02/DIM%202023_PLANCHE_0.pdf |url-status=live }}</ref> In 2022, the [[French Air Force]] demonstrated a capacity to reinforce the territory by deploying three [[Dassault Rafale|Rafale]] fighters, supported by [[Airbus A400M Atlas|A400M]] transport aircraft and [[Airbus A330 MRTT|A330 MRTT Phénix]] tankers, from France to New Caledonia for a three-week exercise.<ref>{{Cite web |last= |date=2022-08-27 |title=French Air and Space Force Rafales Train Alongside Royal Australian Air Force Growlers |url=https://militaryleak.com/2022/08/27/french-air-and-space-force-rafales-train-alongside-royal-australian-air-force-growlers/ |access-date=2022-11-18 |website=MilitaryLeak |archive-date=14 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114105036/https://militaryleak.com/2022/08/27/french-air-and-space-force-rafales-train-alongside-royal-australian-air-force-growlers/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=France successfully conducts long-range strategic deployment to Asian-Pacific region |url=https://ac.nato.int/archive/2022/FRA_deploy_PB22-2 |access-date=28 December 2023 |website=ac.nato.int |archive-date=3 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203040915/https://ac.nato.int/archive/2022/FRA_deploy_PB22-2 |url-status=live }}</ref> In addition, some 855 personnel from the [[National Gendarmerie]] are stationed on the archipelago, divided into 4 companies, 27 brigades and several specialized, and mobile Gendarmerie units. During periods such the 2021 referendum on independence, these forces have been significantly reinforced with personnel deployed from metropolitan France.<ref>{{Cite news |first=Julien |last=Sartre |date=2021-12-07 |title=Covid, mourning and the spectre of violence: New Caledonia prepares for blighted independence vote |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/08/covid-mourning-and-the-fear-of-violence-new-caledonia-prepares-for-blighted-independence-vote |access-date=2022-11-18 |work=[[The Guardian]] }}</ref> The air component includes two {{lang|fr|[[Eurocopter AS350 Écureuil|Écureuil]]|italic=no}} helicopters<ref>{{Cite web |title=COMGEND – Commandant de la gendarmerie pour la Nouvelle-Calédonie et les îles Wallis et Futuna / Sécurité / Services de l'État / Accueil – Les services de l'État en Nouvelle-Calédonie |url=https://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/Services-de-l-Etat/Securite/COMGEND-Commandant-de-la-gendarmerie-pour-la-Nouvelle-Caledonie-et-les-iles-Wallis-et-Futuna |access-date=2022-11-18 |website=www.nouvelle-caledonie.gouv.fr |archive-date=7 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107121810/https://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/Services-de-l-Etat/Securite/COMGEND-Commandant-de-la-gendarmerie-pour-la-Nouvelle-Caledonie-et-les-iles-Wallis-et-Futuna |url-status=live }}</ref> while the {{lang|fr|[[Maritime Gendarmerie]]|italic=no}} deploys the patrol boat [[Vedette côtière de surveillance maritime|''Dumbea'']] in the territory.<ref>{{cite web |url=https://www.homelandsecurity-technology.com/projects/vedette-cotiere-de-surveillance-maritime-boats/ |title=Vedette Côtière de Surveillance Maritime (VCSM) Boats |publisher=Homelandsecurity Technology |date= |accessdate=2022-08-28 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207152543/https://www.homelandsecurity-technology.com/projects/vedette-cotiere-de-surveillance-maritime-boats/ |url-status=live }}</ref><ref name="fanc"/> === Status === {{Further|Foreign relations of New Caledonia}} New Caledonia has been a member of the [[Pacific Community]] since 1983 with Nouméa the home of the organization's regional headquarters. Since 1986, the [[United Nations Committee on Decolonization]] has included New Caledonia on the [[United Nations list of non-self-governing territories]].<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/en/decolonization/nonselfgov.shtml#1 |title=Trust and Non-Self-Governing Territories (1945–1999) |publisher=[[United Nations]] |access-date=29 June 2017 |archive-date=6 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006064439/http://www.un.org/en/decolonization/nonselfgov.shtml#1 |url-status=live }}</ref> An [[1987 New Caledonian independence referendum|independence referendum]] was held the following year, but independence was rejected by a large majority.[[File:Administrative divisions of New Caledonia.svg|thumb|upright=1.2|Pyramid graph illustrating the administration of New Caledonia]] Under the [[Nouméa Accord]], signed in 1998 following a period of secessionist unrest in the 1980s and approved in [[1998 New Caledonian Nouméa Accord referendum|a referendum]], New Caledonia was granted special status. Twenty years after inception, the Nouméa Accord required an [[2018 New Caledonian independence referendum|referendum on independence]] which was held on 4 November 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/19/new-caledonia-sets-date-independence-referendum-france|title=New Caledonia sets date for independence referendum|website=The Guardian|access-date=20 March 2018|date=19 March 2018|last=Willsher|first=Kim|archive-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025142615/https://amp.theguardian.com/world/2018/mar/19/new-caledonia-sets-date-independence-referendum-france|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.radionz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/201787812/paris-meeting-to-prepare-new-caledonia-independence-vote|title=Paris meeting to prepare New Caledonia independence vote|website=Radio New Zealand|access-date=2016-03-08|date=2016-02-02|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308001209/http://www.radionz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/201787812/paris-meeting-to-prepare-new-caledonia-independence-vote|url-status=live}}</ref> The result was that 56.9% of voters chose to remain with France.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/nov/04/new-caledonia-votes-non-to-independence-from-france|title=New Caledonia votes 'non' to independence from France|agency=Reuters|date=2018-11-04|website=The Guardian|language=en|access-date=2018-11-04|archive-date=6 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206051007/https://www.theguardian.com/world/2018/nov/04/new-caledonia-votes-non-to-independence-from-france|url-status=live}}</ref> The Nouméa Accord required [[2020 New Caledonian independence referendum|another independence referendum]], which was held on 4 October 2020. The result was that 53.26% of voters chose to remain with France.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/04/new-caledonia-rejects-independence-from-france-for-second-time|title=New Caledonia rejects independence from France for second time|date=2020-10-05|website=The Guardian|language=en|access-date=2020-10-05|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420065852/https://www.theguardian.com/world/2020/oct/04/new-caledonia-rejects-independence-from-france-for-second-time|url-status=live}}</ref> The third and last referendum permitted by the Nouméa Accord [[2021 New Caledonian independence referendum|was held on 12 December 2021]], confirming New Caledonia as part of the French Republic with 96% voting "no" to independence after the vote was boycotted by the bulk of the Kanak population. The official name of the territory, {{lang|fr|Nouvelle-Calédonie}}, could be changed in the near future due to the accord, which states that "a name, a flag, an anthem, a motto, and the design of banknotes will have to be sought by all parties together, to express the Kanak identity and the future shared by all parties."<ref>{{cite web | url=http://www.gouv.nc/static/pages/outils/telechargement/accordsNoumea.pdf| title=Les accords de Nouméa|author=Government of New Caledonia| access-date=11 August 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080405032022/http://www.gouv.nc/static/pages/outils/telechargement/accordsNoumea.pdf |archive-date = 5 April 2008 |language=fr |author-link=Government of New Caledonia}}</ref> To date, however, there has been no consensus on a new name for the territory, although ''Kanak Republic'' is popular among 40% of the population.<ref>{{cite web | url=http://nouvellecaledonie.rfo.fr/article424.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20080627221108/http://nouvellecaledonie.rfo.fr/article424.html| url-status=dead| archive-date=27 June 2008| title=Société : La Nouvelle-Calédonie choisit un hymne et une devise| author=RFO| access-date=11 August 2008| author-link=Réseau France Outre-mer}}</ref> New Caledonia has increasingly adopted its own symbols, choosing an anthem, a motto, and a new design for its banknotes.<ref name="monde1" /> In July 2010, the [[Congress of New Caledonia]] voted in favour of a wish to fly the [[Kanak people|Kanak]] flag of the independence movement [[Kanak and Socialist National Liberation Front|FLNKS]] alongside the [[Flag of France|French tricolour]], as [[Flag of New Caledonia|dual flags of the territory]]. The wish, legally non-binding, proved controversial.<ref name="congress">{{cite web|url=http://www.axl.cefan.ulaval.ca/pacifique/ncal-voeu-drapeau2010.htm|title=Nouvelle-Calédonie: Voeu sur le drapeau Kanaky de 2010|website=axl.cefan.ulaval.ca|access-date=26 November 2021|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193014/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/pacifique/ncal-voeu-drapeau2010.htm|url-status=live}}</ref><ref name="voeux">{{cite web| url = http://www.juridoc.gouv.nc/JuriDoc/jdJ201.nsf/JoncP/2010-06341/$File/2010-6341.pdf?OpenElement&root=2010&page=6341| title = Voeux n° 1 du treize juillet 2010| access-date = 26 November 2021| archive-date = 17 April 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210417013852/https://juridoc.gouv.nc/JuriDoc/jdJ201.nsf/JoncP/2010-06341/$File/2010-6341.pdf?OpenElement&root=2010&page=6341| url-status = live}}</ref> A majority of New Caledonian communes, but not all, now fly both flags, the rest flying only the French Tricolour.<ref>{{cite web|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/nouvellecaledonie/2014/05/09/roch-wamytan-descendre-le-drapeau-kanak-est-un-geste-ignoble-il-ne-faut-plus-parler-de-destin-commun-150319.html|title=Roch Wamytan: "descendre le drapeau kanak est un geste ignoble, il ne faut plus parler de destin commun!"|website=Nouvelle-Calédonie la 1ère|date=9 May 2014 |access-date=26 November 2021|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126140755/https://la1ere.francetvinfo.fr/nouvellecaledonie/2014/05/09/roch-wamytan-descendre-le-drapeau-kanak-est-un-geste-ignoble-il-ne-faut-plus-parler-de-destin-commun-150319.html|url-status=live}}</ref> The non-official adoption made New Caledonia one of the few countries or territories in the world with two flags. The decision to wish for the use of two flags has been a constant battleground between the two sides and led the coalition government to collapse in February 2011.<ref name="fr24">{{cite web |url=http://www.france24.com/en/20110826-france-sarkozy-urges-dialogue-over-violence-new-caledonia-airfare-protests |title=Sarkozy calls for dialogue over New Caledonia violence |publisher=France 24 |date=2011-08-26 |access-date=2013-01-30 |archive-date=7 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907145342/http://www.france24.com/en/20110826-france-sarkozy-urges-dialogue-over-violence-new-caledonia-airfare-protests |url-status=live }}</ref> === 2025 political talks in Paris === {{Main|Bougival Accord}} On 24 June 2025, [[President of France|President]] [[Emmanuel Macron]] extended an invitation to both pro‑ and anti‑independence leaders from New Caledonia to participate in talks in Paris starting 2 July 2025, aimed at negotiating the territory's future governance and status. Objectives of the talks include a revised political framework for New Caledonia, potentially including greater autonomy and redesigned electoral rules, socioeconomic challenges, such as the nickel-dependent economy, youth employment, and post‑unrest recovery.<ref>{{Cite web |date=2025-05-27 |title=Macron calls for June talks to break deadlock over New Caledonia's future |url=https://www.france24.com/en/france/20250527-france-new-caledonia |access-date=2025-07-13 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-06-24 |title=Macron invites New Caledonian leaders to talks on territory's future |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2025/06/24/new-caledonia-macron-invites-local-leaders-to-talks-on-the-territory-s-future_6742681_7.html |access-date=2025-07-13 |work=Le Monde |language=en}}</ref> On 13 July 2025, weeks of negotiations concluded with an agreement between all parties that New Caledonia should remain within France, but with far greater levels of autonomy, the status of a state, and a dual citizenship arrangement for those that wish it.<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=2025-07-13 |title=New Caledonia to be declared a state in 'historic' agreement – but will remain French |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/13/new-caledonia-to-be-declared-a-state-in-historic-agreement-but-will-remain-french |access-date=2025-07-13 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> The agreement will require ratification by both chambers of the French parliamentary system, followed by a referendum in New Caledonia in 2026. Initial thoughts on the deal suggest it is not what independence supporters hoped for, but statehood is a major concession by France.<ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=France announces 'historic' deal creating New Caledonia state that stays French |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250712-ncaledonia-politicians-agree-on-statehood-while-remaining-french |access-date=2025-07-13 |website=France 24 |language=en}}</ref> On 13 August 2025, the FLNKS stated in a press conference that they had voted to reject the agreement on the basis that an independence referendum prior to France's [[2027 French presidential election|2027 presidential election]] was absent from the deal.<ref>{{Cite web |date=2025-08-13 |title=New Caledonia independence bloc rejects deal giving powers but no referendum |url=https://www.rfi.fr/en/france/20250813-new-caledonia-independence-leaders-reject-bougival-accord-call-for-new-deal |access-date=2025-09-06 |website=RFI |language=en}}</ref> On 16 September 2025, the New Caledonia Congress approved once again for the third time, another postponement, regarding the election within the territory. The votes were divided to 39 out of 52 Congress members (75%) voted in favor of the postponement, while the FLNKS pro-independence group cast 13 votes against (25%).<ref>{{cite news |last1=Decloitre |first1=Patrick |title=New Caledonia's Congress votes to postpone provincial elections |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/573170/new-caledonia-s-congress-votes-to-postpone-provincial-elections |work=RNZ |date=16 September 2025 }}</ref> == Administrative divisions == {{main|Administrative divisions of New Caledonia}} {{Interactive Map of New Caledonian Communes}} The institutional organization is the result of the organic law and ordinary law passed by the Parliament on 16 February 1999.<ref name="jc"/> The archipelago is divided into three provinces: * [[South Province, New Caledonia|South Province]] (''province Sud''). Provincial capital: [[Nouméa]]. Area: 9,407&nbsp;km². Population: 212,082 inhabitants (2019).<ref name=":1">{{Cite web |title=Populations légales des provinces de Nouvelle-Calédonie en 2019 − Populations légales de Nouvelle-Calédonie en 2019 {{!}} Insee |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4464927?sommaire=2122859 |access-date=2023-09-11 |website=www.insee.fr |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425125921/https://www.insee.fr/fr/statistiques/4464927?sommaire=2122859 |url-status=live }}</ref> * [[North Province, New Caledonia|North Province]] (''province Nord''). Provincial capital: [[Koné, New Caledonia|Koné]]. Area: 7,348&nbsp;km². Population: 49,910 inhabitants (2019).<ref name=":1" /> * [[Loyalty Islands Province]] (''province des îles Loyauté''). Provincial capital: [[Lifou]]. Area: 1,981&nbsp;km². Population: 18,353 inhabitants (2019).<ref name=":1" /> New Caledonia is further divided into 33 communes (municipalities).<ref name="jc">{{cite web |url=http://www.outre-mer.gouv.fr/?presentation-nouvelle-caledonie.html&artpage=3-3 |title=Présentation – L'Outre-Mer |website=Outre-mer.gouv.fr |access-date=2013-01-30 |archive-date=21 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521094530/http://www.outre-mer.gouv.fr/?presentation-nouvelle-caledonie.html&artpage=3-3 |url-status=live }}</ref> One commune, [[Poya, New Caledonia|Poya]], is divided between two provinces. The northern half of Poya, with the main settlement and most of the population, is part of the North Province, while the southern half of the commune, with only 210 inhabitants in 2019, is part of the South Province. == Geography == {{Main|Geography of New Caledonia}} [[File:New Caledonia - S199828000484.jpg|thumb|New Caledonia from space]] [[File:Reefs of New Caledonia from ISS, September 9, 2020.jpg|thumb|Coral reefs of New Caledonia from ISS, September 9, 2020]] New Caledonia is part of [[Zealandia]], a fragment of the ancient [[Gondwana]] super-continent, which is part of [[Oceania]]. It is speculated that New Caledonia separated from Australia roughly 66 million years ago, subsequently drifting in a north-easterly direction, reaching its present position about 50 million years ago.<ref>Boyer & Giribet 2007: 355{{full|date=February 2026}}</ref> The mainland is divided in length by a central mountain range whose highest peaks are [[Mont Panié]] ({{cvt|1,629|m|disp=or}}) in the north and [[Mont Humboldt]] ({{cvt|1,618|m|disp=or}}) in the southeast.<ref name="geo-jc"/> The east coast is covered by lush vegetation.<ref name="geo-jc"/> The west coast, with its large savannahs and plains suitable for farming, is a drier area. Many ore-rich massifs are found along this coast.<ref name="geo-jc"/> The [[Diahot River]] is the longest river of New Caledonia, flowing for some {{convert|100|km}}.<ref name="EB">{{Britannica|161133|Diahot River}}</ref> It has a catchment area of {{cvt|620|km2}} and opens north-westward into the [[Baie d'Harcourt]], flowing towards the northern point of the island along the western escarpment of the Mount Panié.<ref name="EB"/><ref name="UNU">{{cite web |url=http://www.greenstone.org/greenstone3/nzdl;jsessionid=9C07FFA7400A6C3C823F1ACAF98A3D9D?a=d&d=HASH01e0de34b153f45530bc1736.5.pp&c=ccgi&sib=1&dt=&ec=&et=&p.a=b&p.s=ClassifierBrowse&p.sa= |title=The impacts of opencast mining in New Caledonia |publisher=The [[United Nations University]] |access-date=9 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727215730/http://www.greenstone.org/greenstone3/nzdl;jsessionid=9C07FFA7400A6C3C823F1ACAF98A3D9D?a=d&d=HASH01e0de34b153f45530bc1736.5.pp&c=ccgi&sib=1&dt=&ec=&et=&p.a=b&p.s=ClassifierBrowse&p.sa= |archive-date=27 July 2011 }}</ref> Most of the island is covered by wet evergreen forests, while savannahs dominate the lower elevations.<ref name="gbrs"/> The New Caledonian lagoon, with a total area of {{convert|24000|km2}} is one of the largest lagoons in the world. The lagoon and the surrounding [[New Caledonia Barrier Reef]] was named a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] in 2008 for its exceptional beauty and marine biodiversity.<ref name="geo-jc">{{cite web |url=http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Donnees-Geographiques |title=Données Géographiques |language=fr |website=Nouvelle-caledonie.gouv.fr |access-date=2013-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030174815/http://www.nouvelle-caledonie.gouv.fr/site/La-Nouvelle-Caledonie/Donnees-Geographiques |archive-date=30 October 2012 }}</ref><ref name = "unesco">{{cite web |url = https://whc.unesco.org/en/list/1115 |title = Lagoons of New Caledonia: Reef Diversity and Associated Ecosystems |website = UNESCO World Heritage Centre |publisher = United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization |access-date = 20 November 2021 |archive-date = 20 November 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211120223140/https://whc.unesco.org/en/list/1115/ |url-status = live }}</ref> In May 2023, there was an earthquake and tsunami in New Caledonia. This triggered a tsunami warning here as well as in other nearby countries.<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/loyalty-islands-south-pacific-earthquake-today-tsunami-b2341846.html |title=Earthquake triggers 3ft wave tsunami warnings across South Pacific |work=The Independent |first=Shweta |last=Sharma |date=19 May 2023 |access-date=29 May 2023 |archive-date=19 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519062421/https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/loyalty-islands-south-pacific-earthquake-today-tsunami-b2341846.html |url-status=live }}</ref> === Climate === The climate is [[tropical climate|tropical]], with a hot and humid season from November to March with temperatures between {{convert|27|and|30|C}},<ref name="geo-jc"/> and a cooler, dry season from June to August with temperatures between {{cvt|20|and|23|C}},<ref name="geo-jc"/> linked by two short interstices.<ref name="ped"/> The tropical climate is strongly moderated by the oceanic influence and the [[trade winds]] that attenuate humidity, which can be close to 80%.<ref name="geo-jc"/> The average annual temperature is 23&nbsp;°C, with historical extremes of {{cvt|2.3|and|39.1|C}}.<ref name="ped"/> The rainfall records show that precipitation differs greatly within the island. The {{convert|3000|mm}} of rainfall recorded in [[Galarino]] are three times the average of the west coast. There are also dry periods, because of the effects of [[El Niño]].<ref name="ped"/> Between December and April, [[tropical depressions]] and [[cyclones]] can cause winds to exceed a speed of {{convert|100|kph}}, with gusts of {{convert|250|kph}} and very abundant rainfall.<ref name="ped"/> The last cyclone affecting New Caledonia was [[Cyclone Niran]], in March 2021. == Environment == {{See also|Biodiversity of New Caledonia}} [[File:Landscape, south of New Caledonia.jpg|thumb|upright=1.15|Landscape in the south of New Caledonia]] New Caledonia has many unique taxa, especially birds and plants.<ref name="hjnc"/> It has the richest diversity in the world per square kilometre.<ref name="hjnc"/> The biodiversity is caused by Grande Terre's central mountain range, which has created a variety of niches, landforms and micro-climates where [[Endemism|endemic]] species thrive.<ref name="hjnc">{{cite book|author1=Leanne Logan|author2=Geert Cole|title=New Caledonia|url=https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA26|year=2001|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-86450-202-2|page=26|access-date=18 October 2015|archive-date=26 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226010023/https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA26|url-status=live}}</ref> Largely due to its nickel industry, New Caledonia [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|emits a high level of carbon dioxide per person]] compared to other countries. In 2019, it emitted 55.25 tons of CO₂ per person, compared to 4.81 for France.<ref>{{cite web|title=EDGAR – The Emissions Database for Global Atmospheric Research|url=https://edgar.jrc.ec.europa.eu/report_2020#emissions_table|access-date=2021-04-24|website=edgar.jrc.ec.europa.eu|archive-date=31 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531025125/https://edgar.jrc.ec.europa.eu/report_2020#emissions_table|url-status=live}}</ref> The combination of the exceptional biodiversity of New Caledonia and its threatened status has made it one of the most critical [[biodiversity hotspots]] on Earth.<ref name = "myers">{{cite journal |last1=Myers |first1=Norman |last2=Mittermeier |first2=Russell A. |last3=Mittermeier |first3=Cristina G. |last4=da Fonseca |first4=Gustavo A. B. |last5=Kent |first5=Jennifer |title=Biodiversity hotspots for conservation priorities |journal=Nature |date=February 2000 |volume=403 |issue=6772 |pages=853–858 |doi=10.1038/35002501 |pmid=10706275 |bibcode=2000Natur.403..853M }}</ref> In 2001, [[Bruno Van Peteghem]] was awarded the [[Goldman Environmental Prize]] for his efforts on behalf of the Caledonian ecological protection movement in the face of "serious challenges" from [[Jacques Lafleur]]'s [[Rally for Caledonia in the Republic|RPCR]] party.<ref>{{cite web |title=Bruno Van Peteghem |url=http://www.goldmanprize.org/node/169 |website=Goldman Environmental Prize |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201050426/http://www.goldmanprize.org/node/169 |archive-date=1 February 2009 |url-status=dead}}</ref> Progress has been made in a few areas in addressing the protection of New Caledonia's ecological diversity from fire, industrial and residential development, unrestricted agricultural activity and mining (such as the judicial revocation of [[INCO]]'s mining licence in June 2006 owing to claimed abuses).<ref>{{cite web |title=Indigenous Kanaks Take On Inco in New Caledonia |url=http://www.miningwatch.ca/index.php?%2FNew_Caledonia%2FGoro_Licence_Revoked |website=MiningWatch Canada |date=19 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013113126/http://www.miningwatch.ca/index.php?%2FNew_Caledonia%2FGoro_Licence_Revoked |archive-date=13 October 2007 |url-status=dead}}</ref> In 2008, six lagoons of the [[New Caledonian barrier reef]], the world's longest continuous barrier reef system, were inscribed on the [[UNESCO World Heritage List]]. === Flora === [[File:Amborella trichopoda (3065968016) fragment.jpg|thumb|''[[Amborella]]'', the world's oldest living lineage of flowering plant]] [[File:0 Araucaria columnaris New Caledonia.jpg|thumb|''[[Araucaria columnaris]]'' on the [[Isle of Pines (New Caledonia)|Isle of Pines]]]] New Caledonia's fauna and flora derive from ancestral species isolated in the region when it broke away from [[Gondwana]] many tens of millions of years ago.<ref>{{cite journal |first1=Alan S. |last1=Collins |first2=Sergei A. |last2=Pisarevsky |title=Amalgamating eastern Gondwana: The evolution of the Circum-Indian Orogens |journal= Earth-Science Reviews |date= August 2005 |volume=71 |issue=3–4 |pages=229–270 |doi=10.1016/j.earscirev.2005.02.004 |bibcode=2005ESRv...71..229C }}</ref> Not only endemic species have evolved here, but entire [[Genus|genera]], [[Family (biology)|families]], and even [[Order (biology)|orders]] are unique to the islands. More tropical [[gymnosperm]] species are endemic to New Caledonia than to any similar region on Earth. Of the 44 indigenous species of gymnosperms, 43 are endemic, including the only known parasitic gymnosperm (''[[Parasitaxus usta]]'').<ref name="futura1"/> Also, of the 35 known species of ''[[Araucaria]]'', 13 are endemic to New Caledonia.<ref name="hjnc"/> New Caledonia also has the world's most divergent lineage of [[flowering plant]], ''[[Amborella trichopoda]]'', which is at, or near, the base of the clade of all flowering plants. The world's largest [[Neontology|extant]] species of [[fern]], ''[[Sphaeropteris intermedia]]'', also is endemic to New Caledonia. It is very common on acidic soil, usually found on fallow ground or in forest clearings, and grows about one metre per year on the east coast. There also are other species of [[tree fern]]s, notably ''[[Sphaeropteris novae-caledoniae]]''<ref name="ncd2">{{cite web |url= http://www.futura-sciences.com/fr/doc/t/zoologie-1/r/nouvelle-caledonie/d/la-faune-et-la-flore-de-nouvelle-caledonie_468/c3/221/p3/ |title= La flore de Nouvelle-Calédonie – Deuxième partie |website= Futura-sciences.com |date= 2004-08-18 |access-date= 2013-01-30 |archive-date= 11 March 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130311213816/http://www.futura-sciences.com/fr/doc/t/zoologie-1/r/nouvelle-caledonie/d/la-faune-et-la-flore-de-nouvelle-caledonie_468/c3/221/p3/ |url-status= live }}</ref> and the New Caledonian fork fern, (Tmesipteris oblanceolata) which has the largest genome known in a eukaryotic organism. New Caledonia also is one of five regions on the planet where species of southern beeches (''[[Nothofagus]]'') are indigenous; five species are known to occur here.<ref name="futura1"/> New Caledonia has its own version of [[maquis shrubland|maquis]] (''[[maquis minier]]'') occurring on metalliferous soils, mostly in the south.<ref name="gbrs">{{cite journal |title=New Caledonia: a very old Darwinian island? |pmc=2607381 |year=2008 |last1=Grandcolas |first1=P |last2=Murienne |first2=J |last3=Robillard |first3=T |last4=Desutter-Grandcolas |first4=L |last5=Jourdan |first5=H |last6=Guilbert |first6=E |last7=Deharveng |first7=L |volume=363 |issue=1508 |pages=3309–3317 |doi=10.1098/rstb.2008.0122 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |pmid=18765357 }}</ref> The soils of ultramafic rocks (mining terrains) have been a refuge for many native flora species which are adapted to the toxic mineral content of the soils, to which most foreign species of plants are poorly suited, which has therefore prevented invasion into the habitat or displacement of indigenous plants.<ref name="futura1">{{cite web |url=http://www.futura-sciences.com/fr/doc/t/zoologie-1/r/nouvelle-caledonie/d/la-faune-et-la-flore-de-nouvelle-caledonie_468/c3/221/p2/ |title=La flore de Nouvelle-Calédonie – Première partie |website=Futura-sciences.com |date=2004-08-18 |access-date=2013-01-30 |archive-date=11 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311213828/http://www.futura-sciences.com/fr/doc/t/zoologie-1/r/nouvelle-caledonie/d/la-faune-et-la-flore-de-nouvelle-caledonie_468/c3/221/p2/ |url-status=live }}</ref> Two terrestrial ecoregions lie within New Caledonia's territory: [[New Caledonia rain forests]] and [[New Caledonia dry forests]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |date=June 2017 |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869|pmc=5451287 |doi-access=free }}</ref> {{See also|List of endemic plants of New Caledonia}} === Fauna === In addition to its outstanding plant diversity and endemism, New Caledonia also provides habitat for a wide diversity of animals. Over 100 bird species live in New Caledonia, of which 24 are endemic.<ref name = "Palmas">{{cite journal |last1=Palmas |first1=Pauline |last2=Jourdan |first2=Hervé |last3=Rigault |first3=Fredéric |last4=Debar |first4=Léo |last5=De Meringo |first5=Hélène |last6=Bourguet |first6=Edouard |last7=Mathivet |first7=Mathieu |last8=Lee |first8=Matthias |last9=Adjouhgniope |first9=Rachelle |last10=Papillon |first10=Yves |last11=Bonnaud |first11=Elsa |last12=Vidal |first12=Eric |title=Feral cats threaten the outstanding endemic fauna of the New Caledonia biodiversity hotspot |journal=Biological Conservation |date=1 October 2017 |volume=214 |pages=250–259 |doi=10.1016/j.biocon.2017.08.003 |bibcode=2017BCons.214..250P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01793811 }}</ref> One of these endemic bird species is the [[New Caledonian crow]], a bird noted for its [[tool use in animals|tool-making]] abilities, which rival those of primates.<ref>{{cite journal |last1=Weir |first1=Alex A. S. |last2=Chappell |first2=Jackie |last3=Kacelnik |first3=Alex |title=Shaping of Hooks in New Caledonian Crows |journal=Science |date=9 August 2002 |volume=297 |issue=5583 |pages=981 |doi=10.1126/science.1073433 |pmid=12169726 }}</ref> These crows are renowned for their extraordinary intelligence and ability to fashion tools to solve problems, and make the most complex tools of any animal yet studied apart from humans.<ref name="nccbbc">{{cite news |last=Walker |first=Matt |url=https://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_9125000/9125227.stm |title=Clever New Caledonian crows go to parents' tool school |work=[[BBC News]] |date=2010-10-26 |access-date=2013-01-30 |archive-date=14 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014003859/http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_9125000/9125227.stm |url-status=live }}</ref> [[File:Cagou.jpg|thumb|left|The [[kagu]], an [[endemic]] flightless bird]] The endemic [[kagu]],<ref>Attenborough, D. 1998 ''The Life of Birds'' BBC {{ISBN|0563-38792-0}}</ref> agile and able to run quickly, is a flightless bird, but it is able to use its wings to climb branches or glide. Its sound is similar to the bark of a dog. It is the surviving member of [[monotypic]] family [[Rhynochetidae]], order [[Eurypygiformes]].<ref name="kagu">{{cite web |url=http://www.oiseaux-birds.com/card-kagu.html |title=Kagu |website=Oiseaux-birds.com |access-date=2013-01-30 |archive-date=24 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111124171207/http://www.oiseaux-birds.com/card-kagu.html |url-status=dead }}</ref> There are 11 endemic fish species and 14 endemic species of [[Decapoda|decapod]] [[crustaceans]] in the rivers and lakes of New Caledonia. Some, such as ''[[Neogalaxias]]'', exist only in small areas.<ref name="ncnau"/> The [[nautilus]]—considered a living fossil and related to the extinct [[ammonite]]s—occurs in Pacific waters around New Caledonia.<ref name="ncnau">{{cite web |url=http://www.endemia.nc/biodiversite.php |title=La Biodiversité |website=Endemia.nc |access-date=2013-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106120416/http://www.endemia.nc/biodiversite.php |archive-date=6 January 2013 }}</ref> There is a large diversity of [[List of fishes of the Coral Sea|marine fish]] in the surrounding waters, which are within the extents of the [[Coral Sea]]. Despite its large number of bird, reptile, and fish species, New Caledonia has remarkably few mammal species: nine, of which six are endemic.<ref name = "Palmas" /> Several species of New Caledonia are remarkable for their size: ''[[Ducula goliath]]'' is the largest extant species of arboreal pigeon; ''[[Rhacodactylus leachianus]]'', the largest gecko in the world; ''[[Phoboscincus bocourti]]'', a large skink thought to be extinct until [[Lazarus taxon|rediscovered]] in 2003.<ref name="ncnau"/> Much of New Caledonia's fauna present before human settlement is now extinct, including ''[[Sylviornis]]'', a bird over a metre tall not closely related to any living species, and ''[[Meiolania]]'', a giant horned turtle that diverged from living turtles during the Jurassic period. In January 2024, a court in the Capital Nouméa issued a ruling banning the culling of sharks citing it as disproportionate. The culls began after an Australian tourist was killed by a shark in the previous year.<ref>{{cite news |title=New Caledonia court bans shark culls amid environmental backlash |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/09/new-caledonia-court-bans-shark-culls-amid-environmental-backlash |work=The Guardian |date=8 January 2024 }}</ref> {{See also|List of birds of New Caledonia}} == Demographics == {{main|Demographics of New Caledonia}} {{Historical populations | title = Historical populations | footnote = ISEE<ref name="The Population at Different Censuses">{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/195-donnees?download=764:la-population-aux-differents-recensements|title=The Population at Different Censuses |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411094321/https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/195-donnees?download=764:la-population-aux-differents-recensements|archive-date=11 April 2020 |url-status=live}}</ref><ref name=census2025 /> | percentages = pagr | 1956.931693989 |68480 | 1963.334246575 |86519 | 1969.191780822 |100579 | 1976.31147541 |133233 | 1983.287671233 |145368 | 1989.257534247 |164173 | 1996.292349727 |196836 | 2009.569863014 |245580 | 2014.652055 |268767 | 2019.693151 |271407 | 2025.306849 |264596 }} At the last census in April 2025, New Caledonia had a population of 264,596,<ref name=census2025 /> down from 271,407 at the September 2019 census,<ref name="The Population at Different Censuses" /> as people left the territory due to an economic crisis and the [[2024 New Caledonia unrest]]. Of these 264,596 people, 18,671 lived in the [[Loyalty Islands Province]], 50,947 in the [[North Province, New Caledonia|North Province]], and 194,978 in the [[South Province, New Caledonia|South Province]]. Between the 2019 and 2025 censuses, the North Province and the Loyalty Islands registered a population increase of 2.1% and 1.7% respectively, whereas the South Province registered a population decline of 4.0%, as newcomers recently arrived in the Greater Nouméa area, in particular Kanak people, left Nouméa and relocated in the rest of New Caledonia due to the depressed economy in the Greater Nouméa area following the 2024 unrest and urban riots.<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/195-donnees?download=2291:les-populations-de-reference |title=Populations aux différents recensements|publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2026-01-30}}</ref> 30% of the population was under the age of 20,<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/230-toutes-les-publications?download=1982:rp-2019-la-croissance-demographique-flechit-nettement-en-nc-entre-2014-et-2019 |title=La croissance démographique fléchit nettement en Nouvelle-Calédonie entre 2014 et 2019 |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2 November 2020 |archive-date=7 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107165152/https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/230-toutes-les-publications?download=1982:rp-2019-la-croissance-demographique-flechit-nettement-en-nc-entre-2014-et-2019 |url-status=live }}</ref> with the ratio of older people in the total population increasing.<ref name="insee-1"/> Two out of three residents of New Caledonia live in [[Nouméa|Greater Nouméa]].<ref name="insee-1"/> 78% were born in New Caledonia.<ref name="insee-1">{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1338 |title=Recensement de la population en Nouvelle-Calédonie en 2009 – 50 000 habitants de plus en 13 ans |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques ([[INSEE]].fr) |language=fr |access-date=2013-01-30 |archive-date=31 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131233952/http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1338 |url-status=live }}</ref> The [[total fertility rate]] decreased from 2.2 children per woman in 2014 to 1.9 in 2019.<ref name=":0" /> === Ethnic groups === {{bar box |title=Ethnic Groups in New Caledonia (2019 Census)<ref name="Population Structure of Communities">{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/278-donnees?download=874:structure-de-la-population-des-communautes |title=Population Structure of Communities |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=29 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113144638/http://www.isee.nc/component/phocadownload/category/278-donnees?download=874:structure-de-la-population-des-communautes |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> |titlebar=#ddd |left1=Ethnic Groups |right1=percent |float=right |bars= {{bar percent|Kanak|darkgreen|41.2}} {{bar percent|European|purple|24.1}} {{bar percent|"Caledonian" or not stated|pink|7.5}} {{bar percent|Mixed|red|11.3}} {{bar percent|Wallisian/Futunian|black|8.3}} {{bar percent|Tahitian|darkblue|2.0}} {{bar percent|Javanese|Violet|1.4}} {{bar percent|Ni-Vanuatu|maroon|0.9}} {{bar percent|Vietnamese|darkgray|0.8}} {{bar percent|Other Asian|gray|0.4}} {{bar percent|Other|tan|2.1}} }} At the 2019 census,<ref name="Population Structure of Communities" /> 41.2% of the population reported belonging to the [[Kanak people|Kanak]] community (up from 39.1% at the 2014 census<ref>{{cite web |url=http://xt.isee.nc/xtc/tele.php?tableau=xt127001.xls&base=rp09indcomap |title=Communauté d'appartenance – INSEE – ISEE / Recensement de la population de 2009 en Nouvelle-Calédonie |format=XLS |access-date=2015-08-24 |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |archive-date=31 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331120910/https://xt.isee.nc/xtc/tele.php?tableau=xt127001.xls&base=rp09indcomap |url-status=dead }}</ref>) and 24.1% to the [[Europe]]an ([[Caldoche]] and [[Zoreilles|Zoreille]]) community (down from 27.2% at the 2014 census). A further 7.5% of the population either self-identified as "Caledonian" or refused to declare an ethnic group (down from 9.9% at the 2014 census). Most of the people who self-identify as "Caledonian" or refuse to declare an ethnic group are thought to be ethnically European.<ref name="LoganCole2001b">{{cite book|author1=Leanne Logan|author2=Geert Cole|title=New Caledonia|url=https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA39|year=2001|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-86450-202-2|page=39|access-date=18 October 2015|archive-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413094632/https://books.google.com/books?id=lly95WF8n-cC&pg=PA39|url-status=live}}</ref> The other self-reported communities were [[Wallis and Futuna|Wallisians and Futunians]] (8.3% of the total population, up from 8.2% at the 2014 census), [[Overseas Indonesian|Indonesians]] who are from the [[Javanese New Caledonians|Javanese ethnic group]] (1.4% of the total population, the same as in 2014),<ref>{{cite web |title=New Caledonian Javanese, in New Caledonia |url=https://joshuaproject.net/people_groups/13321/NC |website=joshuaproject.net |publisher=Joshua Project |access-date=14 December 2020 |archive-date=5 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205095432/https://joshuaproject.net/people_groups/13321/NC |url-status=live }}</ref> [[Tahitians]] (2.0% of the total population, down from 2.1% at the 2014 census), [[Ni-Vanuatu]] (0.9%, down from 1.0% at the 2014 census), [[Vietnamese people|Vietnamese]] (0.8%, down from 0.9% at the 2014 census), and other Asians (primarily [[Overseas Chinese|ethnic Chinese]]; 0.4% of the total population, the same as in 2014). 11.3% of the population reported belonging to multiple communities ([[Multiracial people|mixed race]]) (up from 8.6% at the 2014 census). The question on community belonging, which had been left out of the 2004 census, was reintroduced in 2009 under a new formulation, different from the 1996 census, allowing multiple choices (mixed race) and the possibility to clarify the choice "other" (which led many Europeans to self-identify as "Caledonian" in the category "other", or to select several ethnic communities, such as both European and Kanak, thus appearing as mixed race, which is particularly the case for the Caldoches living in the bush, who often have mixed ancestry).<ref name="eth09">{{cite web |url=http://www.isee.nc/population/telecharpdf/4%20page-rpnc09.pdf |title=Recensement de la population 2009 |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2013-01-30 |archive-date=13 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113151907/http://www.isee.nc/population/telecharpdf/4%20page-rpnc09.pdf |url-status=live }}</ref> Finally, 2.1% of the population reported belonging to other communities to the exclusion of "Caledonian" (up from 1.3% at the 2014 census). The Kanak people, part of the ethnic [[Melanesians|Melanesian]] group, are indigenous to New Caledonia.{{sfn|Anaya|2011|p=5}} Their social organization is traditionally based on [[clan]]s, which identify as either "land" or "sea" clans, depending on their original location and the occupation of their ancestors.{{sfn|Anaya|2011|p=5}} According to the 2019 census, the Kanak constitute 95% of the population in the [[Loyalty Islands Province]], 72% in the North Province and 29% in the South Province.{{sfn|Anaya|2011|p=5}} The Kanak tend to be of lower socio-economic status than the Europeans and other settlers.{{sfn|Anaya|2011|p=5}}<ref name="isee.nc">{{cite magazine |magazine=Synthèse |issue=35 |url=http://www.isee.nc/component/phocadownload/category/197-analyse?download=1484:une-demographie-toujours-dynamique |format=PDF |title=Recensement de la population 2014 |lang=fr |trans-title=2014 population census |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=14 December 2019 |archive-date=14 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214213813/http://www.isee.nc/component/phocadownload/category/197-analyse%3Fdownload%3D1484:une-demographie-toujours-dynamique |url-status=live }}</ref> [[Europeans in Oceania|Europeans]] first settled in New Caledonia when France established a penal colony on the archipelago.{{sfn|Anaya|2011|p=5}} Once the prisoners had completed their sentences, they were given land to settle.{{sfn|Anaya|2011|p=5}} According to the 2014 census, of the 73,199 Europeans in New Caledonia, 30,484 were [[Caldoche|native-born]], 36,975 were born in [[Zoreilles|Metropolitan France]], 488 were born in [[French Polynesia]], 86 were born in [[Wallis and Futuna]], and 5,166 were born abroad.<ref name="ridet">{{cite web |title=DONNEES DE CADRAGE |url=http://www.isee.nc/population/telecharxls/don.cadrage-rp-09.xls |format=XLS |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030182817/http://www.isee.nc/population/telecharxls/don.cadrage-rp-09.xls |archive-date=30 October 2012 |place=Nouméa}}</ref> The Europeans are divided into several groups. The [[Caldoche]]s are usually defined as those born in New Caledonia who have ancestral ties that span back to the early French settlers.<ref name="LoganCole2001b"/> They often settled in the rural areas of the western coast of Grande Terre, where many continue to run large cattle properties.<ref name="LoganCole2001b"/> Distinct from the Caldoches are those who were born in New Caledonia from families that had settled more recently, and are called simply Caledonians.<ref name="LoganCole2001"/> The [[Metropolitan France|Metropolitan French]]-born migrants who come to New Caledonia are called ''Métros'' or ''Zoreilles'', indicating their origins in metropolitan France.<ref name="LoganCole2001"/> There is also a community of about 2,000<ref name="LoganCole2001"/> [[Pied-Noir|pieds noirs]], descended from European settlers in France's former North African colonies;<ref>{{cite journal |last1=Chappell |first1=David A. |title=New Caledonia |journal=The Contemporary Pacific |date=September 2005 |volume=17 |issue=2 |pages=435–448 |doi=10.1353/cp.2005.0043 }}</ref> some of them are prominent in anti-independence politics, including [[Pierre Maresca]], a leader of the [[Rally for Caledonia in the Republic|RPCR]].<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE7DC1E3FF935A15754C0A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=all|title=Noumea Journal; On an Island in the Pacific, but Far From at Peace|work=The New York Times|author=Henry Kamm|date=26 July 1988|author-link=Henry Kamm|access-date=11 February 2017|archive-date=23 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423052218/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE7DC1E3FF935A15754C0A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=all|url-status=live}}</ref> A 2015 documentary by [[Al Jazeera English]] asserted that up to 10%{{dubious|date=September 2015}} of New Caledonia's population is descended from around 2,000 [[Arabs|Arab]]-[[Imazighen|Berber]] people deported from [[French Algeria]] in the late 19th century to [[Penal colony|prisons on the island]] in reprisal for the [[Mokrani Revolt]] in 1871. After serving their sentences, they were released and given land to own and cultivate as part of colonisation efforts on the island. As the overwhelming majority of the [[Algerians of the Pacific|Algerians imprisoned on New Caledonia]] were men, the community was continued through intermarriage with women of other ethnic groups, mainly French women from nearby women's prisons. Despite facing both assimilation into the Euro-French population and discrimination for their ethnic background, descendants of the deportees have succeeded in preserving a common identity as Algerians, including maintaining certain cultural practices (such as Arabic names) and in some cases [[Islam]]ic religion. Some travel to Algeria as a rite of passage, though obtaining Algerian citizenship is often a difficult process. The largest population of Algerian-Caledonians lives in the commune of [[Bourail]] (particularly in the {{ill|Nessadiou|fr|Nessadiou}} district, where there is an Islamic cultural centre and {{ill|Arabic cemetery of Nesssadiou|lt=cemetery|fr|Cimetière des Arabes de Nessadiou}}), with smaller communities in [[Nouméa]], [[Koné, New Caledonia|Koné]], [[Pouembout]], and [[Yaté]].<ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2015/09/exile-caledonia-150914145540415.html|title=Exile in New Caledonia|last1=Mame|first1=Abdelkader|first2=Abdelaziz|last2=Abid|date=14 September 2015|publisher=Al Jazeera English|access-date=17 September 2015|archive-date=19 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919090331/http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2015/09/exile-caledonia-150914145540415.html|url-status=dead}} [https://www.youtube.com/watch?v=1qsr-FjZhEM video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920034630/https://www.youtube.com/watch?v=1qsr-FjZhEM |date=20 September 2015 }}</ref> <gallery widths="200px" heights="155px"> Femmes kanak2.jpg|[[Kanak people|Kanak]] women Rodéo cheval.JPG|[[Rodeo]]s (here at the annual fair of [[Bourail]]) are part of [[Caldoche]] culture. </gallery> === Languages === {{Main|Languages of New Caledonia}} The [[French language]] began to spread with the establishment of French settlements, and French is now spoken even in the most secluded villages. For a long time the level of fluency varied significantly across the population as a whole, primarily due to the absence of universal access to public education before 1953, and also due to immigration and ethnic diversity,<ref name="rl-lang">{{cite web |url=http://www.ac-noumea.nc/sitevr/spip.php?rubrique48 |title=Situation linguistique en Nouvelle-Calédonie |publisher=Vice-Rectorat de Nouvelle-Calédonie |access-date=2013-01-30 |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118021148/http://www.ac-noumea.nc/sitevr/spip.php?rubrique48 |url-status=dead }}</ref> but the French language has now become universal among the younger generations as shown by the censuses of population. At the 2009 census, 97.3% of people aged 15 or older reported that they could speak, read and write French, whereas only 1.1% reported that they had no knowledge of French.<ref name="cen-lang">{{cite web |title=Principales caractéristiques des individus de 15 ans et plus, par province de résidence et sexe |format=XLS |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/193-recensement?download=1876:rp-09-population-menages-logement-par-commune |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030182817/http://www.isee.nc/population/telecharxls/don.cadrage-rp-09.xls |place=Nouméa |access-date=2013-02-28|archive-date=30 October 2012 }}</ref> No questions regarding the knowledge of French were asked in the 2014 and 2019 censuses, on account of the population's nearly universal understanding of it. The 28 [[Kanak languages]] spoken in New Caledonia are part of the [[Oceanic languages|Oceanic]] group of the [[Austronesian languages|Austronesian]] family.<ref name="macc">{{cite web |website=Académie des Langues Kanak |title=Langues |url=http://www.alk.gouv.nc/portal/page/portal/alk/langues |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109131824/http://www.alk.gouv.nc/portal/page/portal/alk/langues |archive-date=9 November 2017 |url-status=dead |access-date=15 October 2011 }}</ref> Eight of these can be chosen by parents as optional subjects for their children from kindergarten to high school (four languages are taught up to the bachelor's degree) and an academy is responsible for their promotion.<ref name="maskan">{{cite web |url=http://www.maisonnouvellecaledonieparis.nc/site/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426023621/http://www.maisonnouvellecaledonieparis.nc/site/population.php |archive-date=2009-04-26 |title=La Population De Nouvelle-Caledonie |publisher=La maison de la Nouvelle-Calédonie |language=fr |access-date=2013-01-30 |url-status=dead }}</ref> The three most widely spoken indigenous languages are [[Drehu]] (spoken in [[Lifou]]), [[Nengone language|Nengone]] (spoken on [[Maré]]) and [[Paicî]] (northern part of Grande Terre).<ref name="maskan"/> Others include [[Iaai language|Iaai]] (spoken on [[Ouvéa]]). At the 2019 census, 44.0% of people whose age was 15 or older reported that they had some form of knowledge of at least one Kanak language (up from 41.3% at the 2009 census), whereas 56.0% reported that they had no knowledge of any of the Kanak languages (down from 58.7% at the 2009 census).<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/193-recensement?download=1980:rp2019-population-menages-logement-province |title=Population, ménages et logement par province, en 2019 – P20 Population de 15 ans et plus, selon le genre, la connaissance d'une langue kanak et la province de résidence par groupe d'âge décennal |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |language=fr |access-date=2023-03-06 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101013043/https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/193-recensement?download=1980:rp2019-population-menages-logement-province |url-status=live }}</ref><ref name="cen-lang"/> Other significant language communities among immigrant populations include speakers of [[Wallisian]], [[Futunan language|Futunian]], [[Tahitian language|Tahitian]], [[Javanese language|Javanese]], [[Vietnamese language|Vietnamese]], [[Chinese language|Chinese]], and [[Bislama]]. === Religion === {{Pie chart |thumb = right |caption = Religion in New Caledonia according to the ''Global Religious Landscape'' survey by the [[Pew Research Center|Pew Forum]], 2012<ref name="Survey">{{cite web|url=https://www.pewforum.org/files/2014/01/global-religion-full.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125173538/https://www.pewforum.org/files/2014/01/global-religion-full.pdf|url-status=dead|archive-date=25 January 2017|title=The Global Religious Landscape|publisher=Pewforum.org|access-date=2 October 2015}}</ref> |label1 = [[Christianity]] |value1 = 85.2 |color1 = Red |label2 = No religion |value2 = 10.4 |color2 = #FFFFFF |label3 = [[Islam]] |value3 = 2.8 |color3 = Green |label4 = [[Buddhism]] |value4 = 0.6 |color4 = Gold |label5 = Folk religion |value5 = 0.2 |color5 = Chartreuse |label6 = Others |value6 = 0.8 |color6 = Orange }} The predominant religion is [[Christianity]]; half of the population is [[Catholic]], including most of the Europeans, [[West Uvean]]s, and Vietnamese and half of the Melanesian and Polynesian minorities.<ref name="ncbrit"/> Catholicism was introduced by French colonists. The island also has numerous [[Protestant]] churches, of which the [[Free Evangelical Church]] and the [[Evangelical Church in New Caledonia and the Loyalty Islands]] have the largest number of adherents; their memberships are almost entirely Melanesian.<ref name="ncbrit"/> Protestantism gained ground in the late 20th century and continues to expand. There are also numerous other Christian groups and more than 6,000 Muslims.<ref name="ncbrit"/><ref>{{cite book|author=R. G. Crocombe|title=Asia in the Pacific Islands: Replacing the West|url=https://books.google.com/books?id=iDg9oAkwsXAC&pg=PA375|access-date=24 August 2012|year=2007|publisher=editorips@usp.ac.fj|isbn=978-982-02-0388-4|pages=375–|archive-date=4 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604054847/http://books.google.com/books?id=iDg9oAkwsXAC&pg=PA375|url-status=live}}</ref> (See [[Islam in New Caledonia]] and [[Baháʼí Faith in New Caledonia]].) Nouméa is the seat of the [[Archdiocese of Nouméa]]. == Education == Education in New Caledonia is based on the [[Education in France|French curriculum]] and delivered by both French teachers and French-trained teachers. Under the terms of the 1998 [[Nouméa Accord]], primary education is the responsibility of the three provinces. As of 2010, secondary education was in the process of being transferred to the provinces.<ref name="CSC Australia 2010">{{cite web |title=Emerging Pacific Leaders Dialogue 2010 New Caledonia Report|url=http://www.cscaustralia.com/ep10/reports/Study%20Tour%20Report,%20New%20Caledonia%20April%20'10.pdf|publisher=Commonwealth Study Conferences Australia|access-date=1 March 2018|archive-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918190058/http://www.cscaustralia.com/ep10/reports/Study%20Tour%20Report%2C%20New%20Caledonia%20April%20%2710.pdf|url-status=dead}}</ref> The majority of schools are located in [[Nouméa]] but some are found in the islands and the north of New Caledonia. When students reach high school age, most are sent to Nouméa to continue their secondary education. Education is compulsory from the age of six years.<ref>{{cite web|title=What is education like in New Caledonia?|url=https://newcaledoniatoday.wordpress.com/2013/02/28/what-is-education-like-in-new-caledonia/|website=New Caledonia Today|access-date=1 March 2018|date=2013-02-28|archive-date=1 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301164416/https://newcaledoniatoday.wordpress.com/2013/02/28/what-is-education-like-in-new-caledonia/|url-status=live}}</ref>{{unreliable source?|date=March 2018}} New Caledonia's main tertiary education institution is the [[University of New Caledonia]] (''Université de la Nouvelle-Calédonie''), which was founded in 1993 and comes under the supervision of the [[Ministry of Higher Education, Research and Innovation]]. It is based in Nouméa and offers a range of vocational, Bachelor, MA, and PhD programs and courses. The University of New Caledonia consists of three academic departments, one institute of technology, one PhD school, and one teachers' college. As of 2013, the university has approximately 3,000 students, 107 academics, and 95 administrative and library staff.<ref>{{cite web|title=Presentation UNC en Anglais 2012|url=http://unc.nc/wp-content/uploads/2017/04/presentation-UNC-english-1.pdf|publisher=[[University of New Caledonia]]|access-date=1 March 2018|archive-date=25 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025024601/https://unc.nc/wp-content/uploads/2017/04/presentation-UNC-english-1.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="CSC Australia 2010" /> Many New Caledonian students also pursue scholarships to study in metropolitan France. As part of the Nouméa Accord process, a ''Cadre Avenir'' provides scholarships for Kanak professionals to study in France.<ref name="CSC Australia 2010" /> == Economy == {{Main|Economy of New Caledonia}} {| class="wikitable sortable floatright" style="margin:20px 0px 20px 20px" |- ! Region ! style="width:6em;" | Total GDP, nominal, 2019 <br />(billion US$) ! style="width:6em;" | GDP per capita, nominal, 2019 <br />(US$) |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Australia}} | style="text-align:right;" | 1,388.09 | style="text-align:right;" | 54,391 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|New Zealand}} | style="text-align:right;" | 210.76 | style="text-align:right;" | 42,274 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Hawaii}} | style="text-align:right;" | 93.24 | style="text-align:right;" | 63,997 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Papua New Guinea}} | style="text-align:right;" | 24.75 | style="text-align:right;" | 2,315 |- style="font-weight:bold;" | style="text-align:left;" | {{flagcountry|New Caledonia}} | style="text-align:right;" | 9.48 | style="text-align:right;" | 34,939 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Guam}} | style="text-align:right;" | 6.36 | style="text-align:right;" | 37,794 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|French Polynesia}} | style="text-align:right;" | 6.02 | style="text-align:right;" | 21,673 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Fiji}} | style="text-align:right;" | 5.44 | style="text-align:right;" | 6,079 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Solomon Islands}} | style="text-align:right;" | 1.62 | style="text-align:right;" | 2,278 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Northern Mariana Islands}} | style="text-align:right;" | 1.18 | style="text-align:right;" | 24,670 |- | style="t.ext-align:left;" | {{flagcountry|Vanuatu}} | style="text-align:right;" | 0.93 | style="text-align:right;" | 3,187 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Samoa}} | style="text-align:right;" | 0.91 | style="text-align:right;" | 4,472 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|American Samoa}} | style="text-align:right;" | 0.65 | style="text-align:right;" | 13,352 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Tonga}} | style="text-align:right;" | 0.45 | style="text-align:right;" | 4,435 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Micronesia}} | style="text-align:right;" | 0.39 | style="text-align:right;" | 4,001 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Cook Islands}} | style="text-align:right;" | 0.39 | style="text-align:right;" | 22,752 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Palau}} | style="text-align:right;" | 0.28 | style="text-align:right;" | 15,992 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Marshall Islands}} | style="text-align:right;" | 0.23 | style="text-align:right;" | 5,275 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Kiribati}} | style="text-align:right;" | 0.22 | style="text-align:right;" | 1,847 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Wallis and Futuna}} | style="text-align:right;" | 0.21 | style="text-align:right;" | 18,360 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Nauru}} | style="text-align:right;" | 0.13 | style="text-align:right;" | 10,567 |- | style="text-align:left;" | {{flagcountry|Tuvalu}} | style="text-align:right;" | 0.05 | style="text-align:right;" | 5,277 |- | style="text-align:left;" colspan=3 | Sources:<ref name="GDP"/><ref name="IMF">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,NGDPDPC,&sy=2019&ey=2019&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database – October 2024 |publisher=IMF |access-date=2025-02-22 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ispf.pf/themes/pib |title=Les comptes économiques rapides de la Polynésie française |publisher=Institut de la statistique de la Polynésie française (ISPF) |access-date=2025-02-22 }}</ref><ref>{{cite web |title=SASUMMARY State annual summary statistics: personal income, GDP, consumer spending, price indexes, and employment |url=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&step=1#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCI2MDAiXSxbIk1ham9yX0FyZWEiLCIwIl0sWyJTdGF0ZSIsWyIwIl1dLFsiQXJlYSIsWyIxNTAwMCJdXSxbIlN0YXRpc3RpYyIsWyI0Il1dLFsiVW5pdF9vZl9tZWFzdXJlIiwiTGV2ZWxzIl0sWyJZZWFyIixbIjIwMTkiXV0sWyJZZWFyQmVnaW4iLCItMSJdLFsiWWVhcl9FbmQiLCItMSJdXX0= |publisher=[[Bureau of Economic Analysis]] (BEA) |access-date=2025-02-22 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&step=1#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCI4MDAiXSxbIk1ham9yX0FyZWEiLCIxNiJdLFsiU3RhdGUiLFsiMCJdXSxbIkFyZWEiLFsiNjAwMDAiLCI2NjAwMCIsIjY5MDAwIl1dLFsiU3RhdGlzdGljIixbIjEiXV0sWyJVbml0X29mX21lYXN1cmUiLCJMZXZlbHMiXSxbIlllYXIiLFsiMjAxOSJdXSxbIlllYXJCZWdpbiIsIi0xIl0sWyJZZWFyX0VuZCIsIi0xIl1dfQ== |title=TASUMMARY1 Summary of GDP and components for U.S. territories, current dollars |publisher=[[Bureau of Economic Analysis]] (BEA) |access-date=2025-02-22 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://stats.gov.ck/download/476/2024/6494/gross-domestic-product-march-quarter-2024.xlsx |title=Table 1: Gross domestic product at current prices by industry – quarterly value |publisher=Cook Islands Statistics Office |access-date=2025-02-22 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cerom-outremer.fr/wallis-et-futuna/publications/etudes-cerom/evaluation-du-pib-de-wallis-et-futuna-en-2019.html |title=Évaluation du PIB de Wallis-et-Futuna en 2019 |author=INSEE, CEROM |date=11 September 2024 |access-date=2025-02-22 |language=fr}}</ref> |} New Caledonia has one of the largest economies in the South Pacific, with a GDP of US$9.48 billion in 2019.<ref name="GDP"/> The nominal GDP per capita was US$34,939 (at market exchange rates) in 2019.<ref name="GDP"/> It is lower than the nominal GDP per capita of [[Hawaii]], [[Australia]], [[New Zealand]], and [[Guam]], but higher than all other independent and non-sovereign countries and territories in [[Oceania]], although there is significant inequality in income distribution,<ref name="nzmin">{{cite web |url=http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/New-Caledonia.php |title=New Caledonia – Information Paper |publisher=NZ Ministry of Foreign Affairs and Trade |access-date=2013-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128203127/http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/New-Caledonia.php |archive-date=28 January 2013 }}</ref> and long-standing structural imbalances between the economically dominant South Province and the less developed North Province and Loyalty Islands.<ref name="undcol">{{cite web |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2008/gacol3181.doc.htm |title=Concluding session, Special Committee on Decolonization approves two texts on New Caledonia, Tokelau; hears appeals to heed criticism of its work |publisher=United Nations |access-date=2013-01-30 |archive-date=23 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023045300/http://www.un.org/News/Press/docs/2008/gacol3181.doc.htm |url-status=live }}</ref> The currency in use in New Caledonia is the [[CFP franc]], as of May 2020, pegged to the euro at a rate of 119.3 CFP to 1.00 euros.<ref>{{cite web|url=https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&From=EUR&To=XPF|title=XE: Convert EUR/XPF. Euro Member Countries to Comptoirs Français du Pacifique (CFP) Franc|website=xe.com|access-date=16 May 2020|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125045100/https://www.xe.com/currencyconverter/convert/?Amount=1&From=EUR&To=XPF|url-status=live}}</ref> It is issued by the Institut d'Émission d'Outre-Mer.<ref name="viep">{{cite web |url=http://www.outre-mer.gouv.fr/?vie-pratique-nouvelle-caledonie.html |title=Vie pratique – L'Outre-Mer |website=Outre-mer.gouv.fr |access-date=2013-01-30 |archive-date=30 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330070058/http://www.outre-mer.gouv.fr/?vie-pratique-nouvelle-caledonie.html |url-status=live }}</ref> [[Real gross domestic product|Real GDP]] grew by an average of +3.3% per year in the first half of the 2010s, boosted by rising worldwide nickel prices and an increase in domestic demand due to rising employment, as well as strong business investments, but by only +0.2% per year in the second half of the 2010s, as the local nickel industry entered a period of crisis and the repeated independence referendums have generated economic uncertainty.<ref name="GDP"/> In 2017, exports of goods and services from New Caledonia amounted to 1.93&nbsp;billion US dollars, 77.5% of which were mineral products and alloys (mainly nickel ore and [[ferronickel]]) and 5.0% exports of hotel and restaurant services (i.e. international tourism in New Caledonia).<ref name="trade">{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/82-donnees?download=569:les-importations-et-exportations-de-biens-et-services |title=Importations et exportations de biens et services à prix courants |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2025-02-22 }}</ref> Imports of goods and services amounted to 3.48&nbsp;billion US dollars.<ref name="trade"/> 40.9% of the imports of goods came from [[Metropolitan France]] and its [[overseas department]]s, 11.7% from Singapore (essentially fuel), 11.5% from Australia, 5.0% from other countries in the [[European Union]], 4.2% from China and Hong Kong, 4.1% from New Zealand, 3.7% from South Korea, 2.4% from Japan, 2.0% from the United States, 1.9% from Canada, and 12.6% from other countries.<ref name="trade_partners">{{cite web |url=https://www.isee.nc/component/phocadownload/category/100-donnees?download=1606:les-principaux-partenaires-commerciaux |title=Principaux pays partenaires commerciaux de la Nouvelle-Calédonie |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2025-02-22 }}</ref> The trade deficit in goods and services stood at 1.55 billion US dollars in 2017.<ref name="trade"/> Financial support from France is substantial, representing more than 15% of the GDP, and contributes to the health of the economy.<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/new-caledonia/ |title=New Caledonia |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=25 January 2021 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407121006/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/new-caledonia/ |url-status=dead }}</ref> Tourism is underdeveloped, with 100,000 visitors a year, compared to 400,000 in the [[Cook Islands]] and 200,000 in [[Vanuatu]].<ref name="monde1">{{Cite news |url=http://www.lemonde.fr/asie-pacifique/article/2011/08/26/nouvelle-caledonie-ou-en-est-le-processus-d-independance_1564084_3216.html |title=Nouvelle-Calédonie: où en est le processus d'indépendance? |language=fr |newspaper=Le Monde.fr |access-date=2013-01-30 |date=2011-08-26 |last1=Bolis |first1=Angela |archive-date=19 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119211529/http://www.lemonde.fr/asie-pacifique/article/2011/08/26/nouvelle-caledonie-ou-en-est-le-processus-d-independance_1564084_3216.html |url-status=live }}</ref> Much of the land is unsuitable for agriculture, and food accounts for about 20% of imports.<ref name="cia"/> According to [[FAOSTAT]], New Caledonia is a significant producer of: [[Yam (vegetable)|yams]] (33rd); [[taro]] (44th); [[Plantain (cooking)|plantains]] (50th); [[coconut]]s (52nd).<ref name="FAOSTAT Production statistics 2008">{{cite web |url= http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx |title= FAOSTAT 2008 by Production |website= Faostat.fao.org |access-date= 6 June 2008 |archive-date= 13 July 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110713020710/http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx |url-status= live }}</ref> The [[exclusive economic zone]] of New Caledonia covers {{convert|1.4 |e6km2|e6sqmi |abbr=off}}.<ref name="pres-om">{{cite web |url=http://www.outre-mer.gouv.fr/?presentation-nouvelle-caledonie.html |title=Présentation – L'Outre-Mer |website=Outre-mer.gouv.fr |access-date=2013-01-30 |archive-date=9 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109131754/http://www.outre-mer.gouv.fr/?presentation-nouvelle-caledonie.html |url-status=live }}</ref> The construction sector accounts for roughly 12% of GDP, employing 9.9% of the salaried population in 2010.<ref name="nzmin"/> Manufacturing is largely confined to small-scale activities such as the transformation of foodstuffs, textiles and plastics.<ref name="nzmin"/> {| class="wikitable" |+GDP (nominal) per capita in 2019 (US$) |- | {{Color box|#e43114|$0 – $5,000|white|border=darkgray|}} {{Color box|#f57e00|$5,000 – $10,000|white|border=darkgray}} {{Color box|#eea800|$10,000 – $20,000|white|border=darkgray}} {{Color box|#22aaff|$20,000 – $30,000|white|border=darkgray}} {{Color box|#2259ff|$30,000 – $45,000|white|border=darkgray}} {{Color box|#5222ff|$45,000 – $60,000|white|border=darkgray}} {{Color box|#a522ff|$60,000 – $90,000|white|border=darkgray}} |} {{Image label begin|image=Oceania political map.png|width=662}} {{Image label|x=0.15|y=0.55|scale=662|text=[[Australia|<span style="background:#5222ff;color:white">54,391</span>]]}} {{Image label|x=0.45|y=0.67|scale=662|text=[[New Zealand|<span style="background:#2259ff;color:white">42,274</span>]]}} {{Image label|x=0.7|y=0.07|scale=662|text=[[Hawaii|<span style="background:#a522ff;color:white"> 63,997</span>]]}} {{Image label|x=0.3|y=0.43|scale=662|text=<span style="background:#2259ff;color:white">34,939</span>}} {{Image label|x=0.135|y=0.118|scale=662|text=[[Guam|<span style="background:#2259ff;color:white">37,794</span>]]}} {{Image label|x=0.18|y=0.31|scale=662|text=[[Papua New Guinea|<span style="background:#e43114;color:white">2,315</span>]]}} {{Image label|x=0.8|y=0.46|scale=662|text=[[French Polynesia|<span style="background:#2af; color:white;">21,673</span>]]}} {{Image label|x=0.36|y=0.39|scale=662|text=[[Vanuatu|<span style="background:#e43114;color:white">3,187</span>]]}} {{Image label|x=0.3|y=0.365|scale=662|text=[[Solomon Islands|<span style="background:#e43114;color:white">2,278</span>]]}} {{Image label|x=0.47|y=0.45|scale=662|text=[[Fiji|<span style="background:#f57e00;color:white">6,079</span>]]}} {{Image label|x=0.513|y=0.353|scale=662|text=[[Wallis and Futuna|<span style="background:#eea800;color:white"><small>18,360</small></span>]]}} {{Image label|x=0.566|y=0.388|scale=662|text=[[Samoa|<span style="background:#e43114;color:white"><small>4,472</small></span>]]}} {{Image label|x=0.611|y=0.395|scale=662|text=[[American Samoa|<span style="background:#eea800;color:white">13,352</span>]]}} {{Image label|x=0.67|y=0.43|scale=662|text=[[Cook Islands|<span style="background:#22aaff;color:white">22,752</span>]]}} {{Image label|x=0.55|y=0.44|scale=662|text=[[Tonga|<span style="background:#e43114;color:white">4,435</span>]]}} {{Image label|x=0.15|y=0.079|scale=662|text=[[Northern Mariana Islands|<span style="background:#2af; color:white;">24,670</span>]]}} {{Image label|x=0.02|y=0.165|scale=662|text=[[Palau|<span style="background:#eea800;color:white">15,992</span>]]}} {{Image label|x=0.22|y=0.18|scale=662|text=[[Federated States of Micronesia|<span style="background:#e43114;color:white">4,001</span>]]}} {{Image label|x=0.38|y=0.16|scale=662|text=[[Marshall Islands|<span style="background:#f57e00;color:white">5,275</span>]]}} {{Image label|x=0.434|y=0.262|scale=662|text=[[Kiribati|<span style="background:#e43114;color:white">1,847</span>]]}} {{Image label|x=0.348|y=0.262|scale=662|text=[[Nauru|<span style="background:#eea800;color:white">10,567</span>]]}} {{Image label|x=0.48|y=0.325|scale=662|text=[[Tuvalu|<span style="background:#f57e00;color:white">5,277</span>]]}} {{Image label end}} === Nickel sector === {{main|Nickel mining in New Caledonia}} {{see also|Geology of New Caledonia}} [[File:Creek South New Caledonia.JPG|thumb|A creek in southern New Caledonia. Red colours reveal the richness of the ground in [[iron oxide]]s and nickel.]] New Caledonian soils contain about 25% of the world's [[nickel]] resources.<ref>{{cite web |url=http://www.metalbulletin.com/Article/1446693/Nickel-gleams-again-in-New-Caledonia.html |title=Nickel gleams again in New Caledonia |work=Metal Bulletin |date=3 December 2001 |access-date=13 March 2009 |archive-date=9 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090909043855/http://www.metalbulletin.com/Article/1446693/Nickel-gleams-again-in-New-Caledonia.html |url-status=live }}</ref>{{Better source needed|reason=Citation is quite old, from 2001, also only for subscribers, world reserves vs resources should be distinguished)|date=July 2025}} The [[late-2000s recession]] has gravely affected the nickel industry, as the sector faced a significant drop in nickel prices (−31.0% year-on-year in 2009) for the second consecutive year.<ref name="comptes">{{cite web |url=http://www.isee.nc/compteco/telechargement/4pagecerom2011.pdf |title=Les comptes économiques rapides de Nouvelle-Calédonie |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |place=Nouméa |access-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113144920/http://www.isee.nc/compteco/telechargement/4pagecerom2011.pdf |archive-date=13 November 2011 |url-status=dead }}</ref> The fall in prices has led a number of producers to reduce or stop altogether their activity, resulting in a reduction of the global supply of nickel by 6% compared to 2008.<ref name="comptes"/> This context, combined with bad weather, has forced the operators in the sector to revise downwards their production target.<ref name="comptes"/> Thus, the activity of mineral extraction has declined by 8% in volume year on year.{{when|date=October 2017}}<ref name="comptes" /> The share of the nickel sector as a percentage of GDP fell from 8% in 2008 to 5% in 2009.<ref name="comptes" /> A trend reversal and a recovery in demand have been recorded early in the second half of 2009, allowing a 2.0% increase in the local metal production.<ref name="comptes"/> A March 2020 report stated that "New Caledonia is the world's fourth largest nickel producer, which has seen a 26% rally in prices in the past year".<ref name="bbc.com">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/business-56288781 |title=Tesla partners with nickel mine amid shortage fears |work=[[BBC News]] |date=5 March 2021 |access-date=9 March 2021 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309131304/https://www.bbc.com/news/business-56288781 |url-status=live }}</ref> According to industry sources however, the [[Goro mine]] has never met its potential capacity to produce "60,000 tpy of nickel in the form of nickel oxide, due to design flaws and operational commissioning issues" In 2019, it produced slightly over a third of its annual capacity".<ref name="mining.com">{{cite web| url = https://www.mining.com/tesla-gets-involved-in-new-caledonia-nickel-mine-to-secure-metal-supply/| title = Tesla gets involved in New Caledonia mine to secure nickel supply| date = 5 March 2021| access-date = 9 March 2021| archive-date = 8 March 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210308133905/https://www.mining.com/tesla-gets-involved-in-new-caledonia-nickel-mine-to-secure-metal-supply/| url-status = live}}</ref> In March 2021, [[Tesla, Inc.|Tesla]] agreed to a partnership with the Goro Mine, a "technical and industrial partnership to help with product and sustainability standards along with taking nickel for its battery production, according to the agreement", according to a [[BBC News]] report. The majority owner, Vale, said that the deal will be of long-term benefit in terms of jobs and the economy. Tesla is a heavy user of nickel for making the lithium-ion batteries and wanted to "secure its long-term supply".<ref name="bbc.com"/> Also in March 2021, a part of Vale's nickel business was sold "to a consortium called Prony, which includes Swiss commodity trader [[Trafigura]]". Provincial authorities and businesses in New Caledonia would have a 51% stake in the Vale operation.<ref name="mining.com"/> == Culture == [[File:Foire chevaux.JPG|thumb|[[Caldoche]]s, [[European emigration|European]] people born in New Caledonia]] [[Wood carving]], especially of the houp (''[[Montrouziera cauliflora]]''), is a contemporary reflection of the beliefs of the traditional tribal society, and includes [[totem]]s, masks, [[chambranle]]s, or [[flèche faîtière]],<ref name="desc">{{cite web |url=http://fr.visitenouvellecaledonie.com/decouvrez/la-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724075625/http://fr.visitenouvellecaledonie.com/decouvrez/la-culture |url-status=dead |archive-date=2011-07-24 |title=La Culture |publisher=Tourisme Nouvelle-Calédonie |access-date=2013-01-30 }}</ref> a kind of arrow that adorns the roofs of Kanak houses. [[Basketry]] is a craft widely practised by tribal women, creating objects of daily use.<ref name="desc"/> The [[Jean-Marie Tjibaou Cultural Centre]], designed by Italian architect [[Renzo Piano]] and opened in 1998, celebrates Kanak culture.<ref name="desc"/> The [[Kaneka (music)|Kaneka]] is a form of local music, inspired by [[reggae]] and originating in the 1980s.<ref name="desc"/> The [[Mwâ Ka]] is a {{convert|12|m|ft|adj=on}} [[totem pole]] commemorating the French annexation of New Caledonia, and was inaugurated in 2005.<ref name="mka">{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/new-caledonia/noumea/sights/monument/mwa-ka |title=Mwâ Ka in Noumea, New Caledonia |publisher=Lonely Planet |access-date=2013-01-30 |archive-date=17 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317231552/http://www.lonelyplanet.com/new-caledonia/noumea/sights/monument/mwa-ka |url-status=live }}</ref> == Media == ''{{lang|fr|[[Les Nouvelles Calédoniennes]]}}''<ref>The name is a pun, and can be read in English as "The Caledonian News" or "Women of New Caledonia"</ref> is the only daily newspaper in the archipelago.<ref>{{cite web |url=http://www.scoop.co.nz/stories/WO1403/S00173/pff-stands-in-solidarity-with-les-nouvelles-caledoniennes.htm |title=PFF stands in solidarity with Les Nouvelles Calédoniennes |website=[[Scoop (website)|Scoop]] |date=11 March 2014 |access-date=25 April 2016 |archive-date=25 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425125050/http://www.scoop.co.nz/stories/WO1403/S00173/pff-stands-in-solidarity-with-les-nouvelles-caledoniennes.htm |url-status=live }}</ref><ref name="vivmed">{{cite web |url=http://www.gitesnouvellecaledonie.nc/nouvelle-caledonie/vivre-en-nouvelle-caledonie |title=Vivre en Nouvelle-Calédonie |publisher=Gîtes Nouvelle Calédonie |access-date=2013-01-30 |archive-date=19 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119144106/http://www.gitesnouvellecaledonie.nc/nouvelle-caledonie/vivre-en-nouvelle-caledonie |url-status=live }}</ref> A monthly publication, ''{{lang|fr|Le Chien bleu}}'', parodies the news from New Caledonia.<ref>{{cite web|url=http://www.lechienbleu.nc/|title=Le Chien bleu : Journal satirique de Nouvelle-Calédonie. Y en aura pour tout le monde!|website=Lechienbleu.nc|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726061552/http://www.lechienbleu.nc/|archive-date=26 July 2018|url-status=dead}}</ref> There are five radio stations: the public service broadcaster [[Outre-Mer 1ère|RFO radio Nouvelle-Calédonie]], [[Océane FM]] (the collectivity's newest station), the youth-oriented station [[NRJ]], [[Radio Djiido]] (established by [[Jean-Marie Tjibaou]]), and [[Radio Rythmes Bleus]].<ref name="vivmed"/> The last two stations are primarily targeted to the various [[Kanak people|Kanak]] groups who are indigenous to New Caledonia ("Djiido" is a term from the [[Fwâi language]], spoken in [[Hienghène]] in the [[North Province, New Caledonia|North Province]], denoting a metal spike used to secure straw thatching to the roof of a traditional Kanak house). As for television, the public service broadcaster [[France Télévisions]] operates a local channel, [[Réseau Outre-Mer 1re]], along with [[France 2]], [[France 3]], [[France 4]], [[France 5]], [[France 24]] and [[Arte TV|Arte]] which all broadcast from [[Paris]].<ref>{{cite web|url=http://www.gouv.nc/portal/page/portal/gouv/tnt|title=Télévision Numérique Terrestre (TNT)|website=Gouv.nc|access-date=17 July 2018|date=2016-01-31|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629052143/http://www.gouv.nc/portal/page/portal/gouv/tnt|url-status=live}}</ref> [[CanalSat Calédonie|Canal Plus Calédonie]] carries 17 digital channels in French, including [[Canal+ (French TV channel)|Canal+]] and [[TF1]].<ref>{{cite web|url=http://www.canalplus-caledonie.com/grille-tv/toutes-les-chaines|title=Grille TV – Canal+ Calédonie|website=Canalplus-caledonie.com|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001322/https://www.canalplus-caledonie.com/grille-tv/toutes-les-chaines|url-status=dead}}</ref> Analogue television broadcasts ended in September 2011, completing the [[digital television transition]] in New Caledonia.<ref name="tnt">{{cite web |url=http://nouvellecaledonie.la1ere.fr/infos/actualites/loutre-mer-dit-adieu-a-lanalogique_64703.html |title=L'Outre-mer dit adieu à l'analogique – Audiovisuel – Info – Nouvelle-Calédonie – La 1ère |website=nouvellecaledonie.la1ere.fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930124824/http://nouvellecaledonie.la1ere.fr/infos/actualites/loutre-mer-dit-adieu-a-lanalogique_64703.html |archive-date=30 September 2011 |url-status=dead}}</ref> Bids for two new local television stations, NCTV and NC9, were considered by the French broadcasting authorities.<ref name="rnzitv">{{cite web |url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=63685 |title=Two new New Caledonia television channels proposed |website=Rnzi.com |date=2011-10-12 |access-date=2013-01-30 |archive-date=5 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305034204/http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=63685 |url-status=dead }}</ref> NCTV was launched in December 2013.<ref>{{cite web |url=http://www.lnc.nc/article/pays/nctv-c-est-parti |title=NCTV, c'est parti! |language=fr |work=[[Les Nouvelles Calédoniennes]] |date=9 December 2013 |access-date=19 April 2016 |archive-date=27 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427112334/http://www.lnc.nc/article/pays/nctv-c-est-parti |url-status=live }}</ref> The media are considered to be able to operate freely, but [[Reporters Without Borders]] raised concerns in 2006 about "threats and intimidation" of RFO staff by members of a pro-independence group.<ref name="bbc-cp">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-16740838 |title=Regions and territories: New Caledonia |work=[[BBC News]] |date=2013-01-16 |access-date=2013-01-30 |archive-date=13 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013082759/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/3921323.stm |url-status=live }}</ref> == Sport == [[File:Christian_Karembeu_-_2014.jpg|thumb|upright|New Caledonian footballer [[Christian Karembeu]], [[1998 FIFA World Cup]] winner with [[France national football team|France]]<ref>{{cite news |last1=Swaminathan |first1=Swaroop |title=Karembeu, France & New Caledonia – a complex relationship |url=https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-u-17-world-cup-2017/2017/oct/12/karembeu-france--new-caledonia--a-complex-relationship-1672627.html |access-date=4 November 2018 |work=The New Indian Express |date=12 October 2018 |archive-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105062122/http://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-u-17-world-cup-2017/2017/oct/12/karembeu-france--new-caledonia--a-complex-relationship-1672627.html |url-status=live }}</ref>]] The largest sporting event to be held in New Caledonia is a round of the [[FIA Asia Pacific Rally Championship]] (APRC). The [[New Caledonia national football team|New Caledonia football team]] began playing in 1950, and was admitted into [[FIFA]], the international association of football leagues, in 2004.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=92706.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718153916/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=92706.html|archive-date=2007-07-18 |title=New Caledonia joins the world football community |publisher=FIFA |date=24 May 2004 |access-date=6 August 2009}}</ref> Prior to joining FIFA, New Caledonia held observer status with the [[Oceania Football Confederation]], and became an official member of the OFC with its FIFA membership. They have won the [[South Pacific Games]] five times, most recently in 2007, and have placed third on two occasions in the [[OFC Nations Cup]]. [[Christian Karembeu]] is a prominent New Caledonian former footballer. The under-17 team qualified for the FIFA under 17 World Cup in 2017. [[Basketball]] gets much public attention in New Caledonia by both press and fans. Its [[New Caledonia men's national basketball team|national team]] has won plenty of medals in the Oceania region.<ref>{{cite web |url=https://www.visitnewcaledonia.com/new-caledonia-national-basketball-team-an-unknown-champion-bet365/ |title=New Caledonia National Basketball Team – An Unknown Champion |website=VisitNewCaledonia.com |date=13 November 2019 |access-date=30 September 2021 |archive-date=30 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930084118/https://www.visitnewcaledonia.com/new-caledonia-national-basketball-team-an-unknown-champion-bet365/ |url-status=live }}</ref> New Caledonia's top basketball club teams are ''AS 6e Km'' and ''AS Dumbea''.<ref>{{cite news |title=Beniela Adjouhgniope,le colosse de l'AS 6e Km |url=https://www.lnc.nc/article/sports/beniela-adjouhgniope-le-colosse-de-l-as-6e-km |accessdate=1 October 2021 |work=[[Les Nouvelles Calédoniennes]] |language=French |archive-date=1 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001071450/https://www.lnc.nc/article/sports/beniela-adjouhgniope-le-colosse-de-l-as-6e-km |url-status=live }}</ref> [[Horse racing]] is also very popular in New Caledonia, as are women's [[cricket]] matches.<ref>{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/new-caledonia/noumea/activities/cricket/women-s-cricket |title=Women's Cricket |publisher=Lonely Planet |access-date=2013-01-30 |archive-date=16 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516172954/http://www.lonelyplanet.com/new-caledonia/noumea/activities/cricket/women-s-cricket |url-status=live }}</ref> The [[rugby league]] team participated in the [[Pacific Cup]] in 2004. In 2020, plans were formed to create a Rugby League team in New Caledonia, Pacifique Trieze,<ref>{{cite web |last=Darbyshire |first=Drew |date=2020-05-08 |title=Pacifique Treize: The French-speaking Pacific team who want to join Queensland Cup |url=https://www.loverugbyleague.com/post/pacifique-treize-the-french-speaking-pacific-team-who-want-to-join-queensland-cup/ |access-date=2022-06-30 |website=LoveRugbyLeague |language=en-GB |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630210006/https://www.loverugbyleague.com/post/pacifique-treize-the-french-speaking-pacific-team-who-want-to-join-queensland-cup/ |url-status=live }}</ref> to eventually join the majority Australian [[Queensland Cup]]. New Caledonia also has a national synchronised swimming team, which tours abroad. The "Tour Cycliste de Nouvelle-Calédonie" is a multi-day cycling stage race that is held usually in October. The race is organised by the Comite Cycliste New Caledonia. The race attracts riders from Australia, New Zealand, France, Réunion (Overseas France), Europe and Tahiti (French Polynesia). Australian Brendan Washington has finished last three times in the race between 2005 and 2009, and is known in New Caledonia as "The [[Lanterne rouge|Lanterne Rouge]]". The New Caledonia [[Handball]] team won the [[Oceania Handball Nations Cup]] in 2008 held in [[Wellington]], [[New Zealand]]. They beat [[Australia men's national handball team|Australia]] in the final. The [[BNP Paribas de Nouvelle-Calédonie|Internationaux de Nouvelle-Calédonie]] is a tennis tournament that is held in the first week of January. Since 2004, the tournament is part of the [[ATP Challenger Tour]], and players usually compete as a preparation for the [[Australian Open]]. the first Grand Slam of the year. The [[New Caledonia women's national volleyball team]] won the gold medal on several occasions.<ref>{{cite news |author1=Shreya Kumar |title=Let's Go Local: The Sand Dunes And Café Planet For Drau |url=https://fijisun.com.fj/2021/03/20/lets-go-local-the-sand-dunes-and-cafe-planet-for-drau/ |accessdate=27 September 2021 |work=[[Fiji Sun]] |date=20 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927060217/https://fijisun.com.fj/2021/03/20/lets-go-local-the-sand-dunes-and-cafe-planet-for-drau/ |url-status=live }}</ref>{{Better source needed|date=October 2025}} == Cuisine == Due to low levels of domestic horticulture, fresh tropical fruits feature less highly in New Caledonian cuisine than in other Pacific nations, instead relying on rice, fish and root vegetables such as [[taro]].<ref>{{cite web |url=https://newcaledoniatoday.wordpress.com/2013/01/30/what-do-people-eat-in-new-caledonia/ |website=Newcaledoniatoday.wordpress.com |title=What Do People Eat in New Caledonia? |access-date=16 February 2014 |date=2013-01-30 |archive-date=14 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214183037/http://newcaledoniatoday.wordpress.com/2013/01/30/what-do-people-eat-in-new-caledonia/ |url-status=live }}</ref> One way this is frequently prepared is in a buried-oven-style feast, known as ''[[bougna]]''. Wrapped in [[banana leaves]], the fish, taro, banana and other seafood are buried with hot rocks to cook, then dug up and eaten. == Transport == {{Main|Transport in New Caledonia}} [[La Tontouta International Airport]] is {{convert|50|km|abbr=on}} northwest of Nouméa, and connects New Caledonia with the airports of Paris, Tokyo, Sydney, Auckland, Brisbane, Melbourne, Osaka, Papeete, Nadi, Wallis and Port Vila.<ref name="aport">{{cite web |url=http://www.tontouta-aeroport.nc/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=17&Itemid=107 |title=Présentation |publisher=Aéroport international de Nouméa la Tontouta |access-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118184638/http://www.tontouta-aeroport.nc/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=17&Itemid=107 |archive-date=18 January 2012 |url-status=dead }}</ref> Most internal air services are operated by the international carrier [[Aircalin]].<ref name="tppdf">{{cite web |url=http://www.isee.nc/anglais/teca/productivesystem/telechargements/25-06-transport.pdf |title=Transport |publisher=[[Institute of Statistics and Economic Studies]] (ISEE-NC) |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113170544/http://www.isee.nc/anglais/teca/productivesystem/telechargements/25-06-transport.pdf |archive-date=13 November 2011 |place=Nouméa}}</ref> Cruise ships dock at the Gare Maritime in Nouméa.<ref name="lptra"/> The passenger-and-cargo boat ''Havannah'' sails to [[Port Vila]], [[Malakula|Malicolo]] and [[Luganville|Santo]] in [[Vanuatu]] once a month.<ref name="lptra">{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/new-caledonia/transport/getting-there-away |title=Transport in New Caledonia |publisher=Lonely Planet |access-date=2013-01-30 |archive-date=25 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825112035/http://www.lonelyplanet.com/new-caledonia/transport/getting-there-away |url-status=live }}</ref> New Caledonia's road network consists of: * Route territoriale 1 (RT1), going from the exit from [[Nouméa]] to the Néhoué River, north of [[Koumac]]; * Route territoriale 2, on [[Lifou Island]] and from the [[Lifou Airport]] to the south of [[Wé]]; * Route territoriale 3, from the junction with RT1 in [[Nandi, New Caledonia|Nandi]] up to the [[Tiwaka River]]; * Route territoriale 4, from the junction with RT1 near [[Muéo]] to the power plant.<ref name="rtne">{{cite web |url=http://www.dittt.gouv.nc/portal/page/portal/dittt/infrastructures_routieres|title=Site de la DITTT – Infrastructures routières|website=Dittt.gouv.nc|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150908082903/http://www.dittt.gouv.nc/portal/page/portal/dittt/infrastructures_routieres|archive-date=8 September 2015|url-status=dead}}</ref> ==پڻ ڏسو== {{Portal|Geography|Islands|Oceania}} * {{annotated link|Bougival Accord}} * {{annotated link|d'Entrecasteaux Ridge}} * {{annotated link|Kanak and Socialist National Liberation Front}} * [[Lists of islands]] ==نوٽ== {{Reflist|group=nb}} {{notelist}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ذريعا== * {{cite web |url=http://unsr.jamesanaya.org/docs/countries/2011-newcaledonia-a-hrc-18-35-add6_en.pdf |author-link=James Anaya |first=James |last=Anaya |date=23 November 2011 |title=Report of the Special Rapporteur on the rights of indigenous peoples on the situation of Kanak people in New Caledonia, France |id=A/HRC/18/35/Add.6 |publisher=[[United Nations General Assembly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109131805/http://unsr.jamesanaya.org/docs/countries/2011-newcaledonia-a-hrc-18-35-add6_en.pdf |archive-date=9 November 2017 |via=JamesAnaya.org |url-status=dead}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|New Caledonia|voy=New Caledonia}} * {{cite web |title=Texte intégral de la Constitution du 4 octobre 1958 en vigueur {{!}} Conseil constitutionnel |url=https://www.conseil-constitutionnel.fr/le-bloc-de-constitutionnalite/texte-integral-de-la-constitution-du-4-octobre-1958-en-vigueur#article_76 |website=conseil-constitutionnel.fr |language=fr}} * [https://gouv.nc Government of New Caledonia] {{in lang|fr}}. * [http://www.visitnewcaledonia.com/ Tourism New Caledonia]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913032738/http://www.visitnewcaledonia.com/ |date=13 September 2016 }}. * [https://endemia.nc Fauna and Flora of New Caledonia] * {{cite book |editor-first1=Matthias |editor-first2=Simon P. J. |editor-last1=Kowasch |editor-last2=Batterbury |title=Geographies of New Caledonia-Kanaky |date=2024 |doi=10.1007/978-3-031-49140-5 |isbn=978-3-031-49139-9 }} {{Navboxes |title = Articles relating to New Caledonia's locale |list = {{Melanesia}} {{Countries and territories of Oceania}} }} {{United Nations list of non-self-governing territories}} {{Authority control}} {{Coord|-21.25|165.30|display=title|dim:200km}} [[زمرو:اوشينيا]] sv2806uvaukq8hdr2xvn458rdt99fdq 14 94922 371449 2026-04-14T10:33:55Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:معلومات]] 371449 wikitext text/x-wiki [[زمرو:معلومات]] eaonvbqejbtime5eoob7gbyyf7uigwg 14 94923 371450 2026-04-14T10:34:28Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371450 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94924 371451 2026-04-14T10:35:12Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371451 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94925 371452 2026-04-14T10:35:58Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371452 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94926 371453 2026-04-14T10:36:47Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371453 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94927 371454 2026-04-14T10:37:22Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371454 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94928 371455 2026-04-14T10:40:10Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371455 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94929 371456 2026-04-14T10:40:45Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371456 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94930 371457 2026-04-14T10:41:31Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371457 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94931 371458 2026-04-14T10:42:12Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371458 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94932 371459 2026-04-14T10:43:12Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371459 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94933 371460 2026-04-14T10:44:09Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371460 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 371466 371460 2026-04-14T10:50:40Z Memon2025 21315 371466 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] dsqeeyc52ufe4ufgpon0jqqcdtdj4q7 14 94934 371461 2026-04-14T10:45:10Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371461 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94935 371462 2026-04-14T10:45:48Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371462 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94936 371463 2026-04-14T10:46:38Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371463 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94937 371464 2026-04-14T10:47:27Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371464 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 14 94938 371465 2026-04-14T10:48:32Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 371465 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] mnlh1s5dsm7fxw8jgl41202hrrtcrim 10 94939 371470 2026-04-14T11:10:16Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: سانچن جي دستاويزڪاري بابت عام معلومات: * [[وڪيپيڊيا:سانچي جي دستاويزڪاري]] * [[وڪيپيڊيا:سانچي جو سينڊباڪس ۽ ٽيسٽ ڪيس]] &#123;{Documentation}} خاندان: * {{Template link|Documentation}}{{ #switch: {{FULLPAGENAME}} | Template:Documentation | Template:Documentation/see also = : {{Template link|Documentation/doc}} : {{Template link|Documentation/docname}} : {{Template link|Do... 371470 wikitext text/x-wiki سانچن جي دستاويزڪاري بابت عام معلومات: * [[وڪيپيڊيا:سانچي جي دستاويزڪاري]] * [[وڪيپيڊيا:سانچي جو سينڊباڪس ۽ ٽيسٽ ڪيس]] &#123;{Documentation}} خاندان: * {{Template link|Documentation}}{{ #switch: {{FULLPAGENAME}} | Template:Documentation | Template:Documentation/see also = : {{Template link|Documentation/doc}} : {{Template link|Documentation/docname}} : {{Template link|Documentation/preload}} : {{Template link|Documentation/preload-testcases}} : {{Template link|Documentation/sandbox}} : {{Template link|Documentation/see also}} : {{Template link|Documentation/testcases}} : {{Template link|Documentation/testcases/test1}} : {{Template link|Documentation/testcases/test2}} }} * {{Template link|Documentation subpage}}{{ #switch: {{FULLPAGENAME}} | Template:Documentation subpage | Template:Documentation/see also = : {{Template link|Documentation subpage/doc}} : {{Template link|Documentation subpage/sandbox}} : {{Template link|Documentation subpage/testcases}} }} Meta-Wiki ۾ &#123;{Documentation}} جو اصل سانچو: * [[meta:Template:Documentation]]<noinclude> {{documentation}} <!-- زمرا ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا هتي نه، پر /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو! --> </noinclude> 92b9kry8sc9tt9aojim6zd59wjp1kfh 10 94940 371471 2026-04-14T11:12:39Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> هي {{tl|documentation/see also}} سانچو آهي. هي ڪنهن به پيراميٽر کي قبول نٿو ڪري. اهو انهن ڪيترن ئي سانچن جي دستاويزڪاري جي "پڻ ڏسو" سيڪشن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جيڪي هتي فهرست ٿيل آهن. وڌيڪ غير لاڳاپ... 371471 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> هي {{tl|documentation/see also}} سانچو آهي. هي ڪنهن به پيراميٽر کي قبول نٿو ڪري. اهو انهن ڪيترن ئي سانچن جي دستاويزڪاري جي "پڻ ڏسو" سيڪشن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جيڪي هتي فهرست ٿيل آهن. وڌيڪ غير لاڳاپيل سانچا شامل ڪرڻ هيٺان ڪيو وڃي، ۽ سيڪشن هيڊر واضح طور تي ٻڌائين ته اهي اضافا هن ذيلي صفحي کي استعمال ڪندڙ سانچن سان ڪهڙو لاڳاپو رکن ٿا. <includeonly> <!-- زمرا ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا هتي شامل ڪريو، مهرباني --> [[زمرو:دستاويزڪاري پڻ ڏسو سانچا]] [[id:Templat:Dokumentasi/lihat pula]] [[mr:साचा:कागदपत्र/कागदपत्र]] [[pt:Predefinição:Documentação/Ver também]] </includeonly> canhkvhk2jpj9p1y9rx5il5kip9kdzj 10 94941 371473 2026-04-14T11:19:06Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> === استعمال === === لاڳاپيل صفحا === <noinclude> <!-- زمرا هن لائين کان هيٺ شامل ڪريو؛ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:سانچي جي دستاويزڪاري]] </noinclude> 371473 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> === استعمال === === لاڳاپيل صفحا === <noinclude> <!-- زمرا هن لائين کان هيٺ شامل ڪريو؛ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:سانچي جي دستاويزڪاري]] </noinclude> 1nh3sr7gkn8pjz0hwn1kejdq1j5x7r1 10 94942 371474 2026-04-14T11:24:24Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Navbox | name = Userspace disclaimers | title = يوزر اسپيس پيغام ۽ اعلان | bodyclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = يوزر صفحا | list1 = * {{tl|This is a user page}} * {{tl|User page}} ([[TM:User page mini|mini]]) * {{tl|Userpage bar}} * {{tl|Userpageblue&round}} | group2 = يوزر ڳالھ ٻولھ صفحا | list2 = * {{tl|Message}} * {{tl|Not Christmas}} * {{tl|Talk header}} * {{... 371474 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Userspace disclaimers | title = يوزر اسپيس پيغام ۽ اعلان | bodyclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = يوزر صفحا | list1 = * {{tl|This is a user page}} * {{tl|User page}} ([[TM:User page mini|mini]]) * {{tl|Userpage bar}} * {{tl|Userpageblue&round}} | group2 = يوزر ڳالھ ٻولھ صفحا | list2 = * {{tl|Message}} * {{tl|Not Christmas}} * {{tl|Talk header}} * {{tl|Talk header preload}} * {{tl|Talkpagecool}} * {{tl|User notification preference}} * {{tl|User talk}} * {{tl|User talk page mini}} * {{tl|User talk-page header}} * {{tl|User talk rules}} * {{tl|User talk top}} * {{tl|Usercomment}} * {{tl|Usertalk bar}} * {{tl|Usertalkback}} * {{tl|Usertalkconcise}} * {{tl|User talk criticism}} * {{tl|Usertalksuper}} * {{tl|Userwhisperback}} |group3 = ايڊٽ نوٽيس |list3 = * {{tl|Editnotice userpage}} * {{tl|User time zone editnotice}} | group4 = مسودا ۽ سينڊباڪس | list4 = * {{tl|User sandbox}} * {{tl|Userspace draft}} * {{tl|Workpage}} * {{tl|Userspace notes}} * {{tl|Draft article}} * ''پڻ ڏسو:'' {{tl|Template draft}} * {{tl|Draft RfC}} | group5 = خالي ڪرڻ | list5 = * {{tl|Userpage blanked}} * {{tl|Courtesy blanked}} * {{tl|Intentionally blank}} | belowstyle = font-weight:bold; | below = * {{icon|category}} [[:Category:User talk header templates|زمرو]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Collapsible option|statename=optional}} [[زمرو:دستاويزڪاري پڻ ڏسو سانچا]] }} </noinclude> ad69bt8urrq1gsj8ntbsut3bpd3s751 10 94943 371475 2026-04-14T11:28:06Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly>{{Documentation subpage|{{{1|[[{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}]]}}}|text1=يوزر باڪس|text2=يوزر باڪس صفحو}}</includeonly><noinclude> <!-- زمرا ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا هتي نه، پر /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو! --> {{Documentation|Template:Documentation subpage/doc}}</noinclude> 371475 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Documentation subpage|{{{1|[[{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}]]}}}|text1=يوزر باڪس|text2=يوزر باڪس صفحو}}</includeonly><noinclude> <!-- زمرا ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا هتي نه، پر /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو! --> {{Documentation|Template:Documentation subpage/doc}}</noinclude> dnwpikzmcb6qrr1uwrswe2go5tgwhjl 12 94944 371481 2026-04-14T11:52:20Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: هڪ '''ٽرانس وڪي گائيڊ''' اهڙو صفحو هوندو آهي جيڪو ڪنهن پيچيده منصوبي يا سانچن (templates) جي سلسلي کي ڪنهن ٻي وڪي (remote wiki) ڏانهن منتقل ڪرڻ (transwiki ڪرڻ) بابت معلومات مهيا ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙا سانچا عام طور تي سانچي جي نحو (template syntax) ۽ parser functions جون پيچيده خاصيتون رک... 371481 wikitext text/x-wiki هڪ '''ٽرانس وڪي گائيڊ''' اهڙو صفحو هوندو آهي جيڪو ڪنهن پيچيده منصوبي يا سانچن (templates) جي سلسلي کي ڪنهن ٻي وڪي (remote wiki) ڏانهن منتقل ڪرڻ (transwiki ڪرڻ) بابت معلومات مهيا ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. اهڙا سانچا عام طور تي سانچي جي نحو (template syntax) ۽ parser functions جون پيچيده خاصيتون رکن ٿا، ۽ گهڻن بنيادي يا ذيلي سانچن (core يا sub-templates) ۾ ورهايل هوندا آهن. [[وڪيپيڊيا:Template documentation|سانچي جي دستاويز]] جي ابتڙ، جيڪا مقامي وڪي جي ايڊيٽرن کي اهو سيکاري ٿي ته سانچو ڪيئن استعمال ڪجي، ٽرانس وڪي گائيڊ ايڊيٽر کي اهو سيکاري ٿي ته ان کي ٻي وڪي ۾ ڪيئن مقامي بڻائجي (localize ڪجي). جيتوڻيڪ پڙهندڙ کي اهو به چئي سگهجي ٿو ته ساڳئي نالي سان سڀئي سانچا سڌو سنئون پنهنجي وڪي تي ڪاپي ڪري ڇڏين، پر هڪ سٺي ٽرانس وڪي گائيڊ کي اهو به وضاحت ڪرڻ گهرجي ته ڪهڙا “خارجي سانچا” (external templates) استعمال ٿي رهيا آهن ۽ ڪهڙا ضروري آهن ته جيئن آخري سانچو صحيح طرح ڪم ڪري سگهي. ٽرانس وڪي گائيڊ جا پڙهندڙ گهڻو ڪري انگريزي جا مقامي ڳالهائيندڙ ناهن هوندا، تنهنڪري بهتر آهي ته گائيڊ سادي ۽ صاف انگريزي (plain English) ۾ لکيو وڃي. ڇو ته ڪڏهن ڪڏهن سانچي جي ڪوڊ جا ڪجهه حصا ترجمو ڪرڻا پوندا آهن، تنهنڪري گائيڊ ۾ اهو به ٻڌائڻ ضروري آهي ته ڪهڙا حصا نالا تبديل ڪري سگهجن ٿا بغير سانچي جي ڪم کي خراب ڪرڻ جي، ۽ ڪهڙا حصا تبديل نه ڪرڻ گهرجن. ==سانچا== * {{tl|Transwiki guide}}: اهو نشان (tag) ڪنهن منصوبي يا سانچي لاءِ استعمال ٿيندو آهي جنهن لاءِ اڳ ۾ ٽرانس وڪي گائيڊ لکي وئي هجي، جيئن ٻيون وڪيون استعمال ڪندڙ ايڊيٽرن کي هدايت ملي سگهي. * {{tl|Transwiki guide candidate}}: اهو نشان ان ايڊيٽر کي همٿائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو منصوبي يا سانچي جي ڪوڊ سان واقف هجي ته هو ٽرانس وڪي گائيڊ لکي. [[زمرو:Transwiki guide|*]] 8j6vludqmnx9r4rfpp46m1hgsx7wz81 10 94945 371482 2026-04-14T11:55:15Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان ڏيو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> هي سانچو (template) سانچي جي دستاويزي صفحي جي مٿي تي هڪ نوٽيس (tag) شامل ڪري ٿو جيڪو ڏيکاري ٿو ته هن سانچي لاءِ ٽرانس وڪي گائيڊ موجود آهي. اهو پاڻمرادو ان... 371482 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان ڏيو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> هي سانچو (template) سانچي جي دستاويزي صفحي جي مٿي تي هڪ نوٽيس (tag) شامل ڪري ٿو جيڪو ڏيکاري ٿو ته هن سانچي لاءِ ٽرانس وڪي گائيڊ موجود آهي. اهو پاڻمرادو انهن سڀني صفحن کي [[:زمرو:Transwiki guide]] ۾ شامل ڪري ٿو جتي هي سانچو استعمال ٿئي ٿو. جيڪڏهن سانچي وٽ دستاويزي صفحو موجود هجي، ته هن کي {{tag|includeonly}} ٽيگن جي اندر مٿي تي شامل ڪرڻ گهرجي. هي پاڻمرادو سڃاڻي ٿو ته اهو ڪنهن سانچي (template) يا ماڊيول (module) تي استعمال ٿي رهيو آهي ۽ نالو مناسب طريقي سان تبديل ڪري ٿو. ٻين نيم اسپيسز (namespaces) يا صفحن لاءِ {{para|type}} استعمال ڪري اصطلاح تبديل ڪري سگهجي ٿو. هي پاڻمرادو ٽرانس وڪي گائيڊ ڏانهن لنڪ ٺاهي ٿو هن هنڌ تي: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[{{FULLPAGENAME}}/Transwiki guide]]</syntaxhighlight> (جيتوڻيڪ هي سانچو دستاويزي صفحي تي رکيل هجي، مثال طور {{fake link|Template:Example/doc}} تي، ٽرانس وڪي گائيڊ کي {{mono|/doc}} ذيلي صفحي هيٺ نه رکڻ گهرجي، پر سانچي جي بنيادي صفحي جي ذيلي صفحي طور رکڻ گهرجي. ڇو ته خودڪار لنڪ مثال طور {{fake link|Template:Example/Transwiki guide}} ڏانهن ويندي، ڀلي اهو {{fake link|Template:Example/doc}} ۾ رکيل هجي، ڇاڪاڻ ته {{fake link|Template:Example/doc}} کي {{fake link|Template:Example}} ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جڏهن نوٽيس ڏيکاريو وڃي ٿو.) {{tl|Transwiki guide candidate}} انهن سانچن تي لڳائي سگهجي ٿو جيڪي ٽرانس وڪي گائيڊ لاءِ مناسب اميدوار هجن. == نحو (Syntax) == '''بنيادي''' &#123;&#123;transwiki guide&#125;&#125; '''سڀئي پيراميٽر''' &#123;&#123;transwiki guide&#124;''page''&#124;''category sort''&#124;small=''yes''&#125;&#125;type=''project''&#125;&#125; == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "ٽرانس وڪي صفحي جي مٽاسٽا (override)", "type": "wiki-page-name", "default": "{{FULLPAGENAME}}/Transwiki guide" }, "2": { "label": "ترتيب جي ڪنجي (Sort key)", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}", "description": "[[:زمرو:Transwiki guide]] لاءِ ڪسٽم ترتيب جي ڪنجي" }, "small": { "label": "ننڍو ombox", "type": "boolean", "default": "0" }, "text": { "label": "مڪمل متن مٽاسٽا (override)", "type": "content", "deprecated": true } } } </templatedata> <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- مهرباني ڪري زمرا هن لائين کان هيٺ ڏيو؛ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا نوٽيفڪيشن سانچا]] }}</includeonly> 6p2c4yy4lzmymaxeugx2xqozcj6ix9c 371483 371482 2026-04-14T11:57:26Z Intisar Ali 8681 371483 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان ڏيو ۽ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> هي سانچو (template) سانچي جي دستاويزي صفحي جي مٿي تي هڪ نوٽيس (tag) شامل ڪري ٿو جيڪو ڏيکاري ٿو ته هن سانچي لاءِ ٽرانس وڪي گائيڊ موجود آهي. اهو پاڻمرادو انهن سڀني صفحن کي [[:زمرو:Transwiki guide]] ۾ شامل ڪري ٿو جتي هي سانچو استعمال ٿئي ٿو. جيڪڏهن سانچي وٽ دستاويزي صفحو موجود هجي، ته هن کي {{tag|includeonly}} ٽيگن جي اندر مٿي تي شامل ڪرڻ گهرجي. هي پاڻمرادو سڃاڻي ٿو ته اهو ڪنهن سانچي يا ماڊيول تي استعمال ٿي رهيو آهي ۽ نالو مناسب طريقي سان تبديل ڪري ٿو. ٻين نيم اسپيسز (namespaces) يا صفحن لاءِ {{para|type}} استعمال ڪري اصطلاح تبديل ڪري سگهجي ٿو. هي پاڻمرادو ٽرانس وڪي گائيڊ ڏانهن لنڪ ٺاهي ٿو هن هنڌ تي: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[{{FULLPAGENAME}}/Transwiki guide]]</syntaxhighlight> (جيتوڻيڪ هي سانچو دستاويزي صفحي تي رکيل هجي، مثال طور {{fake link|سانچو:Example/doc}} تي، ٽرانس وڪي گائيڊ کي {{mono|/doc}} ذيلي صفحي هيٺ نه رکڻ گهرجي، پر سانچي جي بنيادي صفحي جي ذيلي صفحي طور رکڻ گهرجي. ڇو ته خودڪار لنڪ مثال طور {{fake link|سانچو:Example/Transwiki guide}} ڏانهن ويندي، ڀلي اهو {{fake link|سانچو:Example/doc}} ۾ رکيل هجي، ڇاڪاڻ ته {{fake link|سانچو:Example/doc}} کي {{fake link|سانچو:Example}} ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جڏهن نوٽيس ڏيکاريو وڃي ٿو.) {{tl|Transwiki guide candidate}} انهن سانچن تي لڳائي سگهجي ٿو جيڪي ٽرانس وڪي گائيڊ لاءِ مناسب اميدوار هجن. == نحو (Syntax) == '''بنيادي''' &#123;&#123;transwiki guide&#125;&#125; '''سڀئي پيراميٽر''' &#123;&#123;transwiki guide&#124;''page''&#124;''category sort''&#124;small=''yes''&#125;&#125;type=''project''&#125;&#125; == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "ٽرانس وڪي صفحي جي مٽاسٽا (override)", "type": "wiki-page-name", "default": "{{FULLPAGENAME}}/Transwiki guide" }, "2": { "label": "ترتيب جي ڪنجي (Sort key)", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}", "description": "[[:زمرو:Transwiki guide]] لاءِ ڪسٽم ترتيب جي ڪنجي" }, "small": { "label": "ننڍو ombox", "type": "boolean", "default": "0" }, "text": { "label": "مڪمل متن مٽاسٽا (override)", "type": "content", "deprecated": true } } } </templatedata> <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- مهرباني ڪري زمرا هن لائين کان هيٺ ڏيو؛ بين-وڪي ڳانڍاپا وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا نوٽيفڪيشن سانچا]] }}</includeonly> pj3sa9md4w9tk1zs9auaxish85tln3h