ريڊيو

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ريڊيو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3171</id>
    <revision>
      <id>373743</id>
      <parentid>345342</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="cb9ck74o3sdbo4arfl0llh0u017cxc1" xml:space="preserve">[[Image:Truetone-Radio.jpg|thumb|ريڊيو جو ھڪ پراڻو ماڊل]]
'''ريڊيو'''([[انگريزي ٻولي]]: Radio) بغير تارن جي هڪ برقي آلو يا اوزار آهي جيڪو آواز کي هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ تائين پهچائي ٿو. '''ريڊيو''' هڪ برقي لهرن تي هلندڙ آواز کي جھٽيندڙ آلو آهي، جنهن جي ذريعي اسان هر قسم جي معلومات، سنگيت يا راڳ ٻڌي سگھون ٿا 
ريڊيو هڪ اهڙو آلو/ اوزار آهي، جنهن کي ريڊيو فريڪوئنسيءَ جي برق مقناطيسي ڪِرڻن/ شعاعن حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ريڊيو اصل ۾ ڏورهين پنڌ تي موجود ماڻهن ۾، تارن کان سواءِ ڄاڻ رَسائڻ جو هڪ ذريو آهي. اسان جيڪي آواز ڪڍون ٿا، يا جيڪي سازن جا آواز/ سُر آهن، سي لهرن جي صورت ۾ هوندا آهن، جن کي ’آواز جون لهرون‘ چئبو آهي. آواز جي رفتار، روشنيءَ جي لهرن جي رفتار کان گهٽ هوندي آهي. آواز جون اُهي لهرون، جيڪي ريڊيو اسٽيشن تي پيدا ٿين ٿيون، سي خلا ۾ برقي- مقناطيسي لهرن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون ۽ اُهي روشنيءَ جي رفتار سان اڳتي وڌن ٿيون. هي برقي- مقناطيسي لهرون گئسن، پاڻياٺ، نهرن جسمن ۽ خلا مان به گذري وڃن ٿيون. اهي لهرون نشرياتي اسٽيشن تان فضا ۾ منتقل ٿي، ريڊيو وٽ پهچن ٿيون ۽ ريڊيو ۾ اهڙو طريقيڪار رکيل آهي، جو اهي برق مقناطيسي لهرون ٻيهر آوازي لهرن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون. اهڙي ريت اسين ريڊيو تان پنهنجي پسند جا پروگرام، ڪلام يا خبرون ٻڌي سگهندا آهيون.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ريڊيو|title=ريڊيو : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2019-12-25}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ريڊيو]]
[[زمرو:ربطيات]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]
[[زمرو:نشريات]]
[[زمرو:ٽيڪنالاجي]]
[[زمرو:صنف جي لحاظ کان ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>cb9ck74o3sdbo4arfl0llh0u017cxc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nowrap begin</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3577</id>
    <revision>
      <id>373633</id>
      <parentid>13507</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="ir2f92geq42g9v7z6cmo85pstod2xsy" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;nowiki/&gt;
&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Documentation}} 
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to Wikidata, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ir2f92geq42g9v7z6cmo85pstod2xsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nowrap begin/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3578</id>
    <revision>
      <id>373634</id>
      <parentid>30726</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5779" sha1="5i58465df3cyah5oies4lmjfz2izm74" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

هي سانچو متن ۽ لنڪن ۾ سٽن جي ٽٽڻ (line breaks) کي روڪي ٿو، خاص طور تي جتي اسپيس موجود هجي۔ اهو اهڙين پيچيده حالتن لاءِ ٺاهيو ويو آهي جتي توهان کي مڪمل ڪنٽرول جي ضرورت هجي۔ اهو {{tl|nowrap}} ۽ {{tl|nowraplinks}} وانگر ڪم ڪري ٿو۔ هي سانچو ڪو به پيرا ميٽر نٿو وٺي؛ ان جي بدران، اهو {{tl|nowrap end}} سان گڏ استعمال ٿئي ٿو۔

{{Ambox |text='''نوٽ:''' هنن سانچن جو استعمال {{tl|Navbox}} ۽ ساڳين سانچن ۾ هاڻي منسوخ ٿيل آهي؛ ڏسو [[Template:Navbox/doc#See also]]۔ ان جي بدران [[WP:HLIST|hlist ڪلاس]] استعمال ڪريو ۽، جڏهن ڪڏهن ضروري هجي، {{tl|wrap}} استعمال ڪريو۔ {{tc|nowrap}} سيٽ جي عمل کي هاڻي عام طور شامل ڪيو ويو آهي، جڏهن ته hlist وڌيڪ مناسب ڍانچو ۽ بهتر رسائي فراهم ڪري ٿو۔}}

=== مددگار سانچا ===
هن سانچي سان گڏ ڪجهه مددگار سانچا به آهن، جيڪي برائوزر کي ٻڌائن ٿا ته سٽ ڪٿي ٽٽي سگهي ٿي:

'''نوٽ:''' اهي مددگار سانچا صرف انهن حصن ۾ استعمال ڪريو جيڪي {{tl|nowrap begin}} ۽ {{tl|nowrap end}} جي وچ ۾ هجن، نه ته صفحي تي عجيب رويو ظاهر ٿي سگهي ٿو۔

* {{tl|wrap}}{{spaced ndash}} جتي سٽ ٽٽي سگهي ٿي، اتي نشان لڳائي ٿو۔

=== استعمال ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{nowrap begin}}

[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].{{wrap}}
[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].

{{nowrap end}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

اهو هن نموني ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]] ۽
:[[زعفران]]. [[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽
:[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]].

پر اهو هن نموني ''نه'' ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]]
:۽ [[زعفران]]. [[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]]
:۽ [[ڪاري]] ۽ [[زعفران]].

ڪوڊ کي صاف ۽ آسان رکڻ لاءِ، هر ٽٽندڙ &quot;سٽ&quot; کي الڳ سٽ تي رکي سگهجي ٿو:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{nowrap begin}}

[[لوڻ]] ۽ [[مرچ]]{{·}}{{wrap}}
[[مرچ]] ۽ [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}}
[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]]{{·}}{{wrap}}
[[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]

{{nowrap end}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

اهو هن نموني ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] '''·''' [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]] '''·'''
:[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]] '''·''' [[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]

پر اهو هن نموني ''نه'' ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] '''·''' [[ڪارو مرچ|مرچ]]
:۽ [[ڪاري]] '''·''' [[ڪاري]] ۽ [[زعفران]]
:'''·''' [[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]

=== مثال ===
هيٺ ڏنل مثال ٽيبل ۾ ڏنل آهن۔ برائوزر ونڊو جي ويڪر گھٽائي ڏسو ته سٽن جي ٽٽڻ جو رويو ڪيئن بدلجي ٿو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].{{wrap}}
[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].
{{nowrap end}}
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{·}}{{wrap}}
[[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}}
[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]]{{·}}{{wrap}}
[[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]
{{nowrap end}}
|}

سڀني مددگار سانچن جو گڏيل مثال:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]]{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{snd}}{{wrap}} [[زعفران]]{{snd}}{{wrap}} [[لوڻ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]
{{nowrap end}}
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]]{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{snd}}{{wrap}} [[زعفران]]{{snd}}{{wrap}} [[لوڻ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]
{{nowrap end}}
|}

=== فني تفصيل ===
اصل ڪم هي HTML+CSS ڪوڊ ڪري ٿو:

{{sxhl|1=&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; Text and links &lt;span class=&quot;wrap&quot;&gt; &lt;/span&gt; More text and links &lt;/span&gt;|2=html}}

{{tl|·}} ۽ ٻيا مددگار سانچا انهن کان اڳ اسپيس يا نئين سٽ نه هئڻ گهرجي، نه ته ڊبل اسپيس ظاهر ٿيندي۔ انهن کان پوءِ ڪيترائي اسپيس هجن يا نئين سٽ هجي، تڏهن به هڪ ئي اسپيس ظاهر ٿيندي۔

{{tl|·}} ٿلھي (bold) يا ترچِي (italic) متن ۾ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو۔ اهڙي حالت ۾ {{tl|·}} کان اڳ ٿلھو متن ختم ڪريو ۽ پوءِ ٻيهر جاري ڪريو۔

=== پڻ ڏسو ===
{{List of nowrap-like templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:سٽ سنڀالڻ وارا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5i58465df3cyah5oies4lmjfz2izm74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nowrap end</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3579</id>
    <revision>
      <id>373635</id>
      <parentid>42212</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="853cdqcv2imb2pysyu4a1sh123z5krh" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;/span&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

{{documentation}}
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to Wikidata, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>853cdqcv2imb2pysyu4a1sh123z5krh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نصرت ابڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5820</id>
    <revision>
      <id>373694</id>
      <parentid>242837</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="onux43rkca65fn19tsf3b1kbok8wm9h" xml:space="preserve">'''نصرت حسين ابڙو''' [[شڪارپور ضلعو|شڪارپور ضلعي]] جي ڳوٺ [[مديجي|مدئجي]]ءَ ۾ پھرين ڊسمبر 1938ع ۾ ڄائو، شروعاتي تعليم پنھنجي علائقي جي اسڪول ۾ حاصل ڪيائين. ان بعد [[سنڌ]] جي سُڌ سماءُ واري کاتي ۾ ملازمت شروع ڪيائين ۽ اتان ڊائريڪٽر جي عھدي تان ريٽائر ڪيائين. نصرت حسين 22 جنوري 2004ع ۾ هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو. نصرت ابڙي سنڌي، اردو ۽ انگريزي اخبارن ۾ سنڌ جي مختلف ماڳن ۽ شخصيتن جي باري ۾ مضمون لکيا. سندس ڪتاب ”ڪراچي روشنين جو شھر“ مشھور آهي. هن هڪ ٻيو ڪتاب ’سنڌ جا ڪالم نگار‘ جي نالي سان پڻ آهي. هن [[شاھ عبداللطيف ڀٽائي|شاھ لطيف]] جي تڪين تي سٺو مواد جمع ڪيو هو جيڪو ڇپائي نہ سگهيو، پاڻ مدئجي لڳ شاھ لطيف جي تڪئي جو سنڀاليندڙ بہ هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88%20%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%AA%20%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86 ابڙو نصرت حسين : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1938ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:2004ع جون وفاتون]]</text>
      <sha1>onux43rkca65fn19tsf3b1kbok8wm9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:نقشن جو پاڇي</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6669</id>
    <revision>
      <id>373645</id>
      <parentid>142929</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="4mqbp4ivzhyvv4ufqsgyyvta5f5mdet" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;div class=&quot;legend&quot;&gt;&lt;span class=&quot;legend-color&quot; style=&quot;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{border|}}}|border: {{{border}}};|{{#if:{{{outline|}}}|border: 1px solid {{{outline}}};}}}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|white|black|css=y}}}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{textcolor|}}}|color:{{{textcolor}}};}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{size|}}}|font-size:{{{size}}};}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{text|}}}|&lt;span class=&quot;legend-text&quot;&gt;{{{text}}}&lt;/span&gt;|&amp;nbsp;}}&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;{{{2|}}}&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mqbp4ivzhyvv4ufqsgyyvta5f5mdet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Resize</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7025</id>
    <revision>
      <id>373535</id>
      <parentid>33438</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="78jwx7qunqpd1utzq30d69l1010d87n" xml:space="preserve">{{safesubst&lt;noinclude /&gt;:#if:{{{2|}}}
|&lt;{{#ifeq:{{{div|}}}|yes|div|span}} style=&quot;font-size:{{{1|}}};&quot;&gt;{{{2|}}}&lt;/{{#ifeq:{{{div|}}}|yes|div|span}}&gt;
|&lt;{{#ifeq:{{{div|}}}|yes|div|span}} style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/{{#ifeq:{{{div|}}}|yes|div|span}}&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis in Wikidata, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78jwx7qunqpd1utzq30d69l1010d87n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8353</id>
    <revision>
      <id>373364</id>
      <parentid>373363</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10434" sha1="74ernyzb1nor3ttjysuhpxtjtyr91mz" xml:space="preserve">{{Short description|American call center company}}
{{Infobox company
| name = انترادو (Intrado)
| logo = Intrado logo.svg
| former_name = ويسٽ ڪارپوريشن&lt;br&gt;West Corporation
| type = نجي ڪمپني&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;
| location = اوماها، [[نبراسڪا]]، {{پرچم|آمريڪا}}
| founder = {{ubl|گيري ويسٽ|ميري ويسٽ}}
| key_people = {{ubl|جان شلونسڪي (سي اي او)| ميٽ ڪارٽر (صدر، لائف اينڊ سيفٽي ڊويزن)}}
| num_employees = 9,659 (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/pr?s=WSTC+Profile|title=WSTC Profile|publisher= Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| industry = {{ubl|يونيفائيڊ ڪميونيڪيشن| انٽرايڪٽو سروسز|اسپيشلائيزڊ ايجنٽ سروسز|ٽيليڪام سروسز| سيفٽي سروسز}}
| revenue = منافعو 2.6 بلين آمريڪي ڊالر (2012)&lt;ref name= &quot;YF2&quot;&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/ks?s=WSTC+Key+Statistics|title=WSTC Key Statistics|publisher=Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| owner = اپولو گلوبل مئنيجمينٽ
| homepage = {{URL| intrado.com}}
}}

'''انٽراڊو''' (Intrado)، اڳوڻو نالو  ويسٽ ڪارپوريشن (West Corporation)، هڪ آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني آهي. ان کي پرائيويٽ ايڪوٽي فرم اپولو گلوبل مئنيجمينٽ پاران 11 آڪٽوبر 2017ع تي خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/18/business/company-news-west-to-buy-eci-conference-call-services.html|title=COMPANY NEWS; WEST TO BUY ECI CONFERENCE CALL SERVICES|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=11 July 2013|date=2004-11-18}}&lt;/ref&gt;

انٽراڊو کي سال2019ع ۾ پنجن مکيه حصن: ڪلائوڊ سهڪار، حفاظت (911 آپريشنز سميت)، انٽرپرائز رابطا، ڊجيٽل ميڊيا (اسٽريمنگ آپريشنز سميت) ۽ صحت ۽ تندرستي (صحت جي انشورنس ۽ ڪسٽمر سپورٽ سميت) ٻيهر منظم ڪيو ويو آهي.  ان پنهنجي ٽيلي مارڪيٽنگ برانڊ کي ويسٽ روينيو جنريشن سروسز (WRGS) ڏانهن منتقل ڪيو. سال 2019ع ۾ اپولو گلوبل مئنيجمينٽ جي ملڪيت پڻ هئي. 

==تاريخ==
گيري ۽ ميري ويسٽ &lt;small&gt;1978&lt;/small&gt;ع ۾ آمريڪا جي واٽس مارڪيٽنگ جي گڏيل بنياد رکي. جوڙي سال &lt;small&gt;1985&lt;/small&gt;ع ۾ ڪمپني ڇڏي ڏني ۽ ميري ويسٽ سال &lt;small&gt;1986&lt;/small&gt;ع ۾ ٽرائي ايڊن سان گڏ ويسٽ ٽيلي سروسز قائم ڪئي. گيري ويسٽ هڪ سال پوء چيئرمين طور ويسٽ ٽيلي سروسز ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;O&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.omaha.com/money/west-corp-s-public-offering-puts-a-face-on-behind/article_de7f8683-7c76-5603-8da2-a8653984491c.html|title=West Corp.'s public offering puts a face on behind-the-scenes operations|publisher=Omaha.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt; 

پهرين ڏهاڪي دوران، ويسٽ ٽيلي سروسز هزارين ملازمن کي نوڪري تي رکيو ۽ خالص آمدني ۾ 100 ملين ڊالر کان وڌيڪ پهچي ويو. ويسٽ ٽيلي سروسز پنهنجي شين کي حصول جي هڪ سلسلي ذريعي وڌايو. جنهن ۾ ٽيل مارڪ سيلز انڪارپور، انٽرڪال، ٽيليووڪس ۽ هائپر ڪيوب شامل آهن.&lt;ref name=&quot;O&quot; /&gt; 

نومبر 1996ع ۾، ڪارپوريشن 2,000 ملازمن سان پبلڪ طور تي ظاهر ٿي. 

&lt;small&gt;2002ع&lt;/small&gt; ۾، ويسٽ ٽيل مارڪ سيلز، ڊڪوٽا ڊائريڪٽ ۽ اٽينشن (&lt;small&gt;Attention&lt;/small&gt; &lt;small&gt;LLC&lt;/small&gt;) حاصل ڪئي. ايندڙ سال، ويسٽ ڪانفرنسنگ ڪمپني انٽرڪال ۽ ڪانفرنس ڪال ڊاٽ ڪام حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|title=West Buys ConferenceCall.com for $38.5 Million|publisher=Direct Marketing News|access-date=11 July 2013|archive-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801120538/http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

&lt;small&gt;2006&lt;/small&gt;ع ۾ ڪارپوريشن جيڪي سال &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع کان عوامي طور تي واپار ڪئي هئي، ٿامس ايڇ. لي پارٽنرز ۽ ڪواڊرينگل گروپ جي اڳواڻي ۾ سيڙپڪار گروپن جي اسپانسرشپ هيٺ ٻيهر سرمائيداري ڪئي. گيري ۽ ميري ويسٽ ڪمپني ۾ 25 سيڪڙو حصو برقرار رکيو.

جنوري &lt;small&gt;2015&lt;/small&gt;ع ۾، ڪارپوريشن، پنهنجي &lt;small&gt;'''ايجنٽ سروسز ڪاروبار'''&lt;/small&gt; کي الوريڪا کي وڪڻڻ جو اعلان ڪيو. وڪرو مارچ 2015ع جي شروعات ۾ بند ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;AgentSale2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insidearm.com/daily/debt-collection-news/debt-collection/alorica-completes-acquisition-of-west-corporations-agent-services-businesses-including-arm/|title=Alorica Completes Acquisition of West Corporation's Agent Services Businesses, Including ARM|access-date=20 August 2016|date=2015-03-05}}&lt;/ref&gt; 

آڪٽوبر 2017ع ۾، ڪارپوريشن کي اپولو گلوبل مئنيجمينٽ، نيو يارڪ تي ٻڌل هڪ خانگي ايڪوٽي فرم، طرفان 5.2 بلين ڊالر ۾ خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot; /&gt; 

31 آگسٽ 2018ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن هڪ وڏو معاهدو وڃائڻ کان پوءِ پنهنجي مڊلٽن ۽ گرين بي، وسڪونسن جي وچ ۾ 148 ملازمن کي برطرف ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bollier |first1=Jeff |title=West Corp. to lay off 148 after losing contract, including 36 at Ashwaubenon office |url=https://www.greenbaypressgazette.com/story/money/2018/08/06/west-corp-loses-contract-lays-off-148-wisconsin-workers-ashwaubenon/914103002/ |website=Green Bay Press-Gazette}}&lt;/ref&gt;

25 جون &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt;ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن پاڻ کي &quot;انٽراڊو&quot; جي طور ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.globenewswire.com/news-release/2019/06/25/1874053/0/en/West-Corporation-Announces-Rebrand-to-Intrado.html| title=West Corporation announces rebrand to Intrado| date=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;

11 سيپٽمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو ماس نوٽيفڪيشن سافٽ ويئر جي ڊولپر Syn-Apps LLC حاصل ڪئي. &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.syn-apps.com/news-press/intrado-acquires-syn-apps-to-accelerate-iot-in-protecting-the-public-and-improving-emergency-response/| title=Intrado Acquires Syn-Apps to Accelerate IoT in Protecting the Public and Improving Emergency Response| date=11 September 2022}}&lt;/ref&gt;

20 ڊسمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو اسپاريا نالي جي ڪمپني حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/| title=Intrado acquires Asparia| date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;small&gt;31&lt;/small&gt; جنوري &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع تي، اسٽون پيڪ انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي کي &lt;small&gt;2.4&lt;/small&gt; بلين ڊالر ۾ هن شرط تي حاصل ڪيو ته انٽراڊو جو نالو ۽ برانڊ حفاظتي ڪاروبار سان منتقل ٿيندو. انٽراڊو پنهنجي باقي هولڊنگز کي ويسٽ ٽيڪنالاجي گروپ، ايل ايل سي ۾ ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pehub.com/stonepeak-completes-acquisition-of-intrados-safety-business/#:~:text=Stonepeak%20has%20closed%20its%20previously,the%20deal%20was%20%242.4%20billion. | title=Stonepeak completes acquisition of Intrado's safety business|website=www.pehub.com}}&lt;/ref&gt;

2 آڪٽوبر 2023ع تي ميٽ ڪارٽر کي جيف رابرٽسن جي جاءِ تي انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي جو سي اي او مقرر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.intrado.com/news-releases/intrado-announces-leadership-transition | title= Matt Carter replaces Jeff Robertson as CEO|website=www.intrado.com}}&lt;/ref&gt;

== نالي جي تاريخ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نومبر 1996ع: ويسٽ ٽيلي سروسز ڪارپوريشن. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جنوري 1، 2001ع: ويسٽ ڪارپوريشن. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جون 25، 2019ع: انٽراڊو. 

== تڪرارون ==
اپريل 2014 ۾. انٽراڊو جزوي طور تي 14 رياستن جي 911 بندش جو ذميوار هو. جنهن اندازاً  6,000 ايمرجنسي مدد ڪالون ۽ 11 ملين ماڻهن کي متاثر ڪيو. نتيجي طور، فيڊرل ڪورٽ انٽراڊو تي 1.4 ملين ڊالر جو جرمانو ڪيو. 

نومبر 2019ع ۾، انٽراڊو پنهنجي سسٽم ۾ خرابين، جيڪيون آگسٽ 2018ع ۾ ٿيو، جي ڪري آمريڪي خزاني کي &lt;small&gt;1,75,000&lt;/small&gt; ڊالر ادا ڪرڻ تي راضي ٿيو. جنهن جي ڪري 6 رياستن ۾ 65 منٽن لاءِ لکين ماڻهو 911 رسائي کان محروم ٿي ويا. 

سيپٽمبر 2020ع ۾، انٽراڊو جي ڪري هڪ ڪلاڪ کان وڌيڪ عرصي تائين 14 رياستن ۾ 911 بندش جي رپورٽ ڪئي وئي. 

== ڪاميابيون ==

== اعزاز ==
اپريل 2013ع نيشنل ڪاليج ۽ ويسٽ ڪارپوريشن ۽ ڪاروباري حل ۾ ممتاز ڪميونٽي آجر.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ويسٽ ڪارپوريشن]]
[[زمرو:ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ڪمپنيون]]
[[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني]]</text>
      <sha1>74ernyzb1nor3ttjysuhpxtjtyr91mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373365</id>
      <parentid>373364</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* نالي جي تاريخ */</comment>
      <origin>373365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10375" sha1="5b46xefia4ws4uwldj463htafiflah7" xml:space="preserve">{{Short description|American call center company}}
{{Infobox company
| name = انترادو (Intrado)
| logo = Intrado logo.svg
| former_name = ويسٽ ڪارپوريشن&lt;br&gt;West Corporation
| type = نجي ڪمپني&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;
| location = اوماها، [[نبراسڪا]]، {{پرچم|آمريڪا}}
| founder = {{ubl|گيري ويسٽ|ميري ويسٽ}}
| key_people = {{ubl|جان شلونسڪي (سي اي او)| ميٽ ڪارٽر (صدر، لائف اينڊ سيفٽي ڊويزن)}}
| num_employees = 9,659 (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/pr?s=WSTC+Profile|title=WSTC Profile|publisher= Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| industry = {{ubl|يونيفائيڊ ڪميونيڪيشن| انٽرايڪٽو سروسز|اسپيشلائيزڊ ايجنٽ سروسز|ٽيليڪام سروسز| سيفٽي سروسز}}
| revenue = منافعو 2.6 بلين آمريڪي ڊالر (2012)&lt;ref name= &quot;YF2&quot;&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/ks?s=WSTC+Key+Statistics|title=WSTC Key Statistics|publisher=Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| owner = اپولو گلوبل مئنيجمينٽ
| homepage = {{URL| intrado.com}}
}}

'''انٽراڊو''' (Intrado)، اڳوڻو نالو  ويسٽ ڪارپوريشن (West Corporation)، هڪ آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني آهي. ان کي پرائيويٽ ايڪوٽي فرم اپولو گلوبل مئنيجمينٽ پاران 11 آڪٽوبر 2017ع تي خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/18/business/company-news-west-to-buy-eci-conference-call-services.html|title=COMPANY NEWS; WEST TO BUY ECI CONFERENCE CALL SERVICES|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=11 July 2013|date=2004-11-18}}&lt;/ref&gt;

انٽراڊو کي سال2019ع ۾ پنجن مکيه حصن: ڪلائوڊ سهڪار، حفاظت (911 آپريشنز سميت)، انٽرپرائز رابطا، ڊجيٽل ميڊيا (اسٽريمنگ آپريشنز سميت) ۽ صحت ۽ تندرستي (صحت جي انشورنس ۽ ڪسٽمر سپورٽ سميت) ٻيهر منظم ڪيو ويو آهي.  ان پنهنجي ٽيلي مارڪيٽنگ برانڊ کي ويسٽ روينيو جنريشن سروسز (WRGS) ڏانهن منتقل ڪيو. سال 2019ع ۾ اپولو گلوبل مئنيجمينٽ جي ملڪيت پڻ هئي. 

==تاريخ==
گيري ۽ ميري ويسٽ &lt;small&gt;1978&lt;/small&gt;ع ۾ آمريڪا جي واٽس مارڪيٽنگ جي گڏيل بنياد رکي. جوڙي سال &lt;small&gt;1985&lt;/small&gt;ع ۾ ڪمپني ڇڏي ڏني ۽ ميري ويسٽ سال &lt;small&gt;1986&lt;/small&gt;ع ۾ ٽرائي ايڊن سان گڏ ويسٽ ٽيلي سروسز قائم ڪئي. گيري ويسٽ هڪ سال پوء چيئرمين طور ويسٽ ٽيلي سروسز ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;O&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.omaha.com/money/west-corp-s-public-offering-puts-a-face-on-behind/article_de7f8683-7c76-5603-8da2-a8653984491c.html|title=West Corp.'s public offering puts a face on behind-the-scenes operations|publisher=Omaha.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt; 

پهرين ڏهاڪي دوران، ويسٽ ٽيلي سروسز هزارين ملازمن کي نوڪري تي رکيو ۽ خالص آمدني ۾ 100 ملين ڊالر کان وڌيڪ پهچي ويو. ويسٽ ٽيلي سروسز پنهنجي شين کي حصول جي هڪ سلسلي ذريعي وڌايو. جنهن ۾ ٽيل مارڪ سيلز انڪارپور، انٽرڪال، ٽيليووڪس ۽ هائپر ڪيوب شامل آهن.&lt;ref name=&quot;O&quot; /&gt; 

نومبر 1996ع ۾، ڪارپوريشن 2,000 ملازمن سان پبلڪ طور تي ظاهر ٿي. 

&lt;small&gt;2002ع&lt;/small&gt; ۾، ويسٽ ٽيل مارڪ سيلز، ڊڪوٽا ڊائريڪٽ ۽ اٽينشن (&lt;small&gt;Attention&lt;/small&gt; &lt;small&gt;LLC&lt;/small&gt;) حاصل ڪئي. ايندڙ سال، ويسٽ ڪانفرنسنگ ڪمپني انٽرڪال ۽ ڪانفرنس ڪال ڊاٽ ڪام حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|title=West Buys ConferenceCall.com for $38.5 Million|publisher=Direct Marketing News|access-date=11 July 2013|archive-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801120538/http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

&lt;small&gt;2006&lt;/small&gt;ع ۾ ڪارپوريشن جيڪي سال &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع کان عوامي طور تي واپار ڪئي هئي، ٿامس ايڇ. لي پارٽنرز ۽ ڪواڊرينگل گروپ جي اڳواڻي ۾ سيڙپڪار گروپن جي اسپانسرشپ هيٺ ٻيهر سرمائيداري ڪئي. گيري ۽ ميري ويسٽ ڪمپني ۾ 25 سيڪڙو حصو برقرار رکيو.

جنوري &lt;small&gt;2015&lt;/small&gt;ع ۾، ڪارپوريشن، پنهنجي &lt;small&gt;'''ايجنٽ سروسز ڪاروبار'''&lt;/small&gt; کي الوريڪا کي وڪڻڻ جو اعلان ڪيو. وڪرو مارچ 2015ع جي شروعات ۾ بند ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;AgentSale2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insidearm.com/daily/debt-collection-news/debt-collection/alorica-completes-acquisition-of-west-corporations-agent-services-businesses-including-arm/|title=Alorica Completes Acquisition of West Corporation's Agent Services Businesses, Including ARM|access-date=20 August 2016|date=2015-03-05}}&lt;/ref&gt; 

آڪٽوبر 2017ع ۾، ڪارپوريشن کي اپولو گلوبل مئنيجمينٽ، نيو يارڪ تي ٻڌل هڪ خانگي ايڪوٽي فرم، طرفان 5.2 بلين ڊالر ۾ خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot; /&gt; 

31 آگسٽ 2018ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن هڪ وڏو معاهدو وڃائڻ کان پوءِ پنهنجي مڊلٽن ۽ گرين بي، وسڪونسن جي وچ ۾ 148 ملازمن کي برطرف ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bollier |first1=Jeff |title=West Corp. to lay off 148 after losing contract, including 36 at Ashwaubenon office |url=https://www.greenbaypressgazette.com/story/money/2018/08/06/west-corp-loses-contract-lays-off-148-wisconsin-workers-ashwaubenon/914103002/ |website=Green Bay Press-Gazette}}&lt;/ref&gt;

25 جون &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt;ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن پاڻ کي &quot;انٽراڊو&quot; جي طور ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.globenewswire.com/news-release/2019/06/25/1874053/0/en/West-Corporation-Announces-Rebrand-to-Intrado.html| title=West Corporation announces rebrand to Intrado| date=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;

11 سيپٽمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو ماس نوٽيفڪيشن سافٽ ويئر جي ڊولپر Syn-Apps LLC حاصل ڪئي. &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.syn-apps.com/news-press/intrado-acquires-syn-apps-to-accelerate-iot-in-protecting-the-public-and-improving-emergency-response/| title=Intrado Acquires Syn-Apps to Accelerate IoT in Protecting the Public and Improving Emergency Response| date=11 September 2022}}&lt;/ref&gt;

20 ڊسمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو اسپاريا نالي جي ڪمپني حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/| title=Intrado acquires Asparia| date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;small&gt;31&lt;/small&gt; جنوري &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع تي، اسٽون پيڪ انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي کي &lt;small&gt;2.4&lt;/small&gt; بلين ڊالر ۾ هن شرط تي حاصل ڪيو ته انٽراڊو جو نالو ۽ برانڊ حفاظتي ڪاروبار سان منتقل ٿيندو. انٽراڊو پنهنجي باقي هولڊنگز کي ويسٽ ٽيڪنالاجي گروپ، ايل ايل سي ۾ ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pehub.com/stonepeak-completes-acquisition-of-intrados-safety-business/#:~:text=Stonepeak%20has%20closed%20its%20previously,the%20deal%20was%20%242.4%20billion. | title=Stonepeak completes acquisition of Intrado's safety business|website=www.pehub.com}}&lt;/ref&gt;

2 آڪٽوبر 2023ع تي ميٽ ڪارٽر کي جيف رابرٽسن جي جاءِ تي انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي جو سي اي او مقرر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.intrado.com/news-releases/intrado-announces-leadership-transition | title= Matt Carter replaces Jeff Robertson as CEO|website=www.intrado.com}}&lt;/ref&gt;

==نالي جي تاريخ==
* نومبر 1996ع: ويسٽ ٽيلي سروسز ڪارپوريشن 
* جنوري 1، 2001ع: ويسٽ ڪارپوريشن 
* جون 25، 2019ع: انٽراڊو

== تڪرارون ==
اپريل 2014 ۾. انٽراڊو جزوي طور تي 14 رياستن جي 911 بندش جو ذميوار هو. جنهن اندازاً  6,000 ايمرجنسي مدد ڪالون ۽ 11 ملين ماڻهن کي متاثر ڪيو. نتيجي طور، فيڊرل ڪورٽ انٽراڊو تي 1.4 ملين ڊالر جو جرمانو ڪيو. 

نومبر 2019ع ۾، انٽراڊو پنهنجي سسٽم ۾ خرابين، جيڪيون آگسٽ 2018ع ۾ ٿيو، جي ڪري آمريڪي خزاني کي &lt;small&gt;1,75,000&lt;/small&gt; ڊالر ادا ڪرڻ تي راضي ٿيو. جنهن جي ڪري 6 رياستن ۾ 65 منٽن لاءِ لکين ماڻهو 911 رسائي کان محروم ٿي ويا. 

سيپٽمبر 2020ع ۾، انٽراڊو جي ڪري هڪ ڪلاڪ کان وڌيڪ عرصي تائين 14 رياستن ۾ 911 بندش جي رپورٽ ڪئي وئي. 

== ڪاميابيون ==

== اعزاز ==
اپريل 2013ع نيشنل ڪاليج ۽ ويسٽ ڪارپوريشن ۽ ڪاروباري حل ۾ ممتاز ڪميونٽي آجر.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ويسٽ ڪارپوريشن]]
[[زمرو:ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ڪمپنيون]]
[[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني]]</text>
      <sha1>5b46xefia4ws4uwldj463htafiflah7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373366</id>
      <parentid>373365</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* نئين ڪمپنين جي خريداري */</comment>
      <origin>373366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17456" sha1="nv5t8oz2jp4j0gvuzo1thj3xje2a6wr" xml:space="preserve">{{Short description|American call center company}}
{{Infobox company
| name = انترادو (Intrado)
| logo = Intrado logo.svg
| former_name = ويسٽ ڪارپوريشن&lt;br&gt;West Corporation
| type = نجي ڪمپني&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;
| location = اوماها، [[نبراسڪا]]، {{پرچم|آمريڪا}}
| founder = {{ubl|گيري ويسٽ|ميري ويسٽ}}
| key_people = {{ubl|جان شلونسڪي (سي اي او)| ميٽ ڪارٽر (صدر، لائف اينڊ سيفٽي ڊويزن)}}
| num_employees = 9,659 (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/pr?s=WSTC+Profile|title=WSTC Profile|publisher= Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| industry = {{ubl|يونيفائيڊ ڪميونيڪيشن| انٽرايڪٽو سروسز|اسپيشلائيزڊ ايجنٽ سروسز|ٽيليڪام سروسز| سيفٽي سروسز}}
| revenue = منافعو 2.6 بلين آمريڪي ڊالر (2012)&lt;ref name= &quot;YF2&quot;&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/ks?s=WSTC+Key+Statistics|title=WSTC Key Statistics|publisher=Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| owner = اپولو گلوبل مئنيجمينٽ
| homepage = {{URL| intrado.com}}
}}

'''انٽراڊو''' (Intrado)، اڳوڻو نالو  ويسٽ ڪارپوريشن (West Corporation)، هڪ آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني آهي. ان کي پرائيويٽ ايڪوٽي فرم اپولو گلوبل مئنيجمينٽ پاران 11 آڪٽوبر 2017ع تي خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/18/business/company-news-west-to-buy-eci-conference-call-services.html|title=COMPANY NEWS; WEST TO BUY ECI CONFERENCE CALL SERVICES|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=11 July 2013|date=2004-11-18}}&lt;/ref&gt;

انٽراڊو کي سال2019ع ۾ پنجن مکيه حصن: ڪلائوڊ سهڪار، حفاظت (911 آپريشنز سميت)، انٽرپرائز رابطا، ڊجيٽل ميڊيا (اسٽريمنگ آپريشنز سميت) ۽ صحت ۽ تندرستي (صحت جي انشورنس ۽ ڪسٽمر سپورٽ سميت) ٻيهر منظم ڪيو ويو آهي.  ان پنهنجي ٽيلي مارڪيٽنگ برانڊ کي ويسٽ روينيو جنريشن سروسز (WRGS) ڏانهن منتقل ڪيو. سال 2019ع ۾ اپولو گلوبل مئنيجمينٽ جي ملڪيت پڻ هئي. 

==تاريخ==
گيري ۽ ميري ويسٽ &lt;small&gt;1978&lt;/small&gt;ع ۾ آمريڪا جي واٽس مارڪيٽنگ جي گڏيل بنياد رکي. جوڙي سال &lt;small&gt;1985&lt;/small&gt;ع ۾ ڪمپني ڇڏي ڏني ۽ ميري ويسٽ سال &lt;small&gt;1986&lt;/small&gt;ع ۾ ٽرائي ايڊن سان گڏ ويسٽ ٽيلي سروسز قائم ڪئي. گيري ويسٽ هڪ سال پوء چيئرمين طور ويسٽ ٽيلي سروسز ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;O&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.omaha.com/money/west-corp-s-public-offering-puts-a-face-on-behind/article_de7f8683-7c76-5603-8da2-a8653984491c.html|title=West Corp.'s public offering puts a face on behind-the-scenes operations|publisher=Omaha.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt; 

پهرين ڏهاڪي دوران، ويسٽ ٽيلي سروسز هزارين ملازمن کي نوڪري تي رکيو ۽ خالص آمدني ۾ 100 ملين ڊالر کان وڌيڪ پهچي ويو. ويسٽ ٽيلي سروسز پنهنجي شين کي حصول جي هڪ سلسلي ذريعي وڌايو. جنهن ۾ ٽيل مارڪ سيلز انڪارپور، انٽرڪال، ٽيليووڪس ۽ هائپر ڪيوب شامل آهن.&lt;ref name=&quot;O&quot; /&gt; 

نومبر 1996ع ۾، ڪارپوريشن 2,000 ملازمن سان پبلڪ طور تي ظاهر ٿي. 

&lt;small&gt;2002ع&lt;/small&gt; ۾، ويسٽ ٽيل مارڪ سيلز، ڊڪوٽا ڊائريڪٽ ۽ اٽينشن (&lt;small&gt;Attention&lt;/small&gt; &lt;small&gt;LLC&lt;/small&gt;) حاصل ڪئي. ايندڙ سال، ويسٽ ڪانفرنسنگ ڪمپني انٽرڪال ۽ ڪانفرنس ڪال ڊاٽ ڪام حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|title=West Buys ConferenceCall.com for $38.5 Million|publisher=Direct Marketing News|access-date=11 July 2013|archive-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801120538/http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

&lt;small&gt;2006&lt;/small&gt;ع ۾ ڪارپوريشن جيڪي سال &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع کان عوامي طور تي واپار ڪئي هئي، ٿامس ايڇ. لي پارٽنرز ۽ ڪواڊرينگل گروپ جي اڳواڻي ۾ سيڙپڪار گروپن جي اسپانسرشپ هيٺ ٻيهر سرمائيداري ڪئي. گيري ۽ ميري ويسٽ ڪمپني ۾ 25 سيڪڙو حصو برقرار رکيو.

جنوري &lt;small&gt;2015&lt;/small&gt;ع ۾، ڪارپوريشن، پنهنجي &lt;small&gt;'''ايجنٽ سروسز ڪاروبار'''&lt;/small&gt; کي الوريڪا کي وڪڻڻ جو اعلان ڪيو. وڪرو مارچ 2015ع جي شروعات ۾ بند ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;AgentSale2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insidearm.com/daily/debt-collection-news/debt-collection/alorica-completes-acquisition-of-west-corporations-agent-services-businesses-including-arm/|title=Alorica Completes Acquisition of West Corporation's Agent Services Businesses, Including ARM|access-date=20 August 2016|date=2015-03-05}}&lt;/ref&gt; 

آڪٽوبر 2017ع ۾، ڪارپوريشن کي اپولو گلوبل مئنيجمينٽ، نيو يارڪ تي ٻڌل هڪ خانگي ايڪوٽي فرم، طرفان 5.2 بلين ڊالر ۾ خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot; /&gt; 

31 آگسٽ 2018ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن هڪ وڏو معاهدو وڃائڻ کان پوءِ پنهنجي مڊلٽن ۽ گرين بي، وسڪونسن جي وچ ۾ 148 ملازمن کي برطرف ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bollier |first1=Jeff |title=West Corp. to lay off 148 after losing contract, including 36 at Ashwaubenon office |url=https://www.greenbaypressgazette.com/story/money/2018/08/06/west-corp-loses-contract-lays-off-148-wisconsin-workers-ashwaubenon/914103002/ |website=Green Bay Press-Gazette}}&lt;/ref&gt;

25 جون &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt;ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن پاڻ کي &quot;انٽراڊو&quot; جي طور ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.globenewswire.com/news-release/2019/06/25/1874053/0/en/West-Corporation-Announces-Rebrand-to-Intrado.html| title=West Corporation announces rebrand to Intrado| date=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;

11 سيپٽمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو ماس نوٽيفڪيشن سافٽ ويئر جي ڊولپر Syn-Apps LLC حاصل ڪئي. &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.syn-apps.com/news-press/intrado-acquires-syn-apps-to-accelerate-iot-in-protecting-the-public-and-improving-emergency-response/| title=Intrado Acquires Syn-Apps to Accelerate IoT in Protecting the Public and Improving Emergency Response| date=11 September 2022}}&lt;/ref&gt;

20 ڊسمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو اسپاريا نالي جي ڪمپني حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/| title=Intrado acquires Asparia| date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;small&gt;31&lt;/small&gt; جنوري &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع تي، اسٽون پيڪ انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي کي &lt;small&gt;2.4&lt;/small&gt; بلين ڊالر ۾ هن شرط تي حاصل ڪيو ته انٽراڊو جو نالو ۽ برانڊ حفاظتي ڪاروبار سان منتقل ٿيندو. انٽراڊو پنهنجي باقي هولڊنگز کي ويسٽ ٽيڪنالاجي گروپ، ايل ايل سي ۾ ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pehub.com/stonepeak-completes-acquisition-of-intrados-safety-business/#:~:text=Stonepeak%20has%20closed%20its%20previously,the%20deal%20was%20%242.4%20billion. | title=Stonepeak completes acquisition of Intrado's safety business|website=www.pehub.com}}&lt;/ref&gt;

2 آڪٽوبر 2023ع تي ميٽ ڪارٽر کي جيف رابرٽسن جي جاءِ تي انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي جو سي اي او مقرر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.intrado.com/news-releases/intrado-announces-leadership-transition | title= Matt Carter replaces Jeff Robertson as CEO|website=www.intrado.com}}&lt;/ref&gt;

==نالي جي تاريخ==
* نومبر 1996ع: ويسٽ ٽيلي سروسز ڪارپوريشن 
* جنوري 1، 2001ع: ويسٽ ڪارپوريشن 
* جون 25، 2019ع: انٽراڊو

== تڪرارون ==
اپريل 2014 ۾. انٽراڊو جزوي طور تي 14 رياستن جي 911 بندش جو ذميوار هو. جنهن اندازاً  6,000 ايمرجنسي مدد ڪالون ۽ 11 ملين ماڻهن کي متاثر ڪيو. نتيجي طور، فيڊرل ڪورٽ انٽراڊو تي 1.4 ملين ڊالر جو جرمانو ڪيو. 

نومبر 2019ع ۾، انٽراڊو پنهنجي سسٽم ۾ خرابين، جيڪيون آگسٽ 2018ع ۾ ٿيو، جي ڪري آمريڪي خزاني کي &lt;small&gt;1,75,000&lt;/small&gt; ڊالر ادا ڪرڻ تي راضي ٿيو. جنهن جي ڪري 6 رياستن ۾ 65 منٽن لاءِ لکين ماڻهو 911 رسائي کان محروم ٿي ويا. 

سيپٽمبر 2020ع ۾، انٽراڊو جي ڪري هڪ ڪلاڪ کان وڌيڪ عرصي تائين 14 رياستن ۾ 911 بندش جي رپورٽ ڪئي وئي. 

==نئين ڪمپنين جي خريداري==
Between 2002 and 2013, West Corporation invested approximately $2.7 billion in strategic acquisitions.&lt;ref name= &quot;O&quot; /&gt;

West has acquired:
{{div-col|colwidth=20em|content=
* Tel Mark Sales —2002&lt;ref name= &quot;O&quot; /&gt;
* Dakotah Direct —2002&lt;ref name= &quot;O&quot; /&gt;
* Attention LLC —2002&lt;ref name= &quot;O&quot; /&gt;
* InterCall —2003&lt;ref name= &quot;O&quot; /&gt;
* ConferenceCall.com — October 2003&lt;ref name= &quot;DM&quot; /&gt;
* Worldwide Asset Management — September 2004&lt;ref name= &quot;HB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-121770856.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610172611/http://www.highbeam.com/doc/1G1-121770856.html|url-status=dead|archive-date=10 June 2014|title=West Corp. to Buy Worldwide Asset|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* ECI Conference Call Services — November 2004&lt;ref name= &quot;NYT&quot; /&gt;
* Sprint Conferencing — May 2005&lt;ref name= &quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/05/10/business/company-news-west-will-pay-207-million-for-sprints-conferencing.html|title=COMPANY NEWS; WEST WILL PAY $207 MILLION FOR SPRINT'S CONFERENCING UNIT|newspaper=The New York Times|access-date=11 July 2013|date=2005-05-10}}&lt;/ref&gt;
* Intrado — April 2006&lt;ref name= &quot;DBJ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/denver/stories/2006/04/03/daily29.html|title=West completes Intrado acquisition|publisher=Denver Business Journal|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Raindance Communications — April 2006&lt;ref name= &quot;TMC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care-solutions/articles/906-west-corporation-completes-raindance-acquisition-updates-2006-guidance.htm|title=West Corporation Completes Raindance Acquisition and Updates 2006 Guidance|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* CenterPost Communications — February 2007&lt;ref name= &quot;TMC2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care/articles/4855-west-corporation-acquire-televox-software-centerpost-communications.htm|title=West Corporation to Acquire TeleVox Software and CenterPost Communications|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* TeleVox Software — March 2007&lt;ref name= &quot;TMC3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care/articles/5524-west-completes-acquisition-televox.htm|title=West Completes Acquisition of TeleVox|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Omnium Worldwide — April 2007&lt;ref name= &quot;HB2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-162334674.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143100/http://www.highbeam.com/doc/1G1-162334674.html|url-status=dead|archive-date=24 September 2015|title=In Brief: Neb. Outsourcer West Sets Buyout. (West Corp.)(Omnium Worldwide Inc.) |access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* HBF Communications — April 2008&lt;ref name= &quot;BBW&quot;&gt;{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=10439746|archive-url=https://web.archive.org/web/20100227043914/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=10439746|url-status=dead|archive-date=February 27, 2010|title=Company Overview of HBF Group, Inc.|publisher=Businessweek|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Genesys Conferencing — May 2008&lt;ref name= &quot;TMC4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/web-meeting/articles/28974-west-buys-genesys-conferencing.htm|title=West Buys Genesys Conferencing|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Stream 57 - January 2010&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.intercall.com/about-us/press-releases_100119.php|title=InterCall Asserts Vision for Virtual Events with Acquisition of Stream57|publisher=Intercall|access-date=3 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* SKT Business Communications Solutions - March 2010&lt;ref name= &quot;PE Hub&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pehub.com/west-corp-to-acquiore-skt-bnusiness-communication/|title=West Corp. To Acquire SKT Business Communication|publisher=PE Hub|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* Holly Connects — May 2010&lt;ref name= &quot;MM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.themiddlemarket.com/news/west-buys-holly-connects-206216-1.html|title=West Corp. Buys Holly Connects|publisher=Mergers &amp; Acquisitions|access-date=11 July 2013|archive-date=24 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224095957/http://www.themiddlemarket.com/news/west-buys-holly-connects-206216-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[TuVox]] - July 2010&lt;ref name= &quot;TuVox&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.insidearm.com/news/00004123-west-interactive-acquires-tuvox/|title=West Interactive Acquires TuVox|date=26 July 2010|publisher=insideARM|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* Specialty Pharmacy Network – February 2011&lt;ref name= &quot;SIP&quot;&gt;{{cite web|url=http://investor.west.com/releasedetail.cfm?releaseid=570857|title=West Corporation to Acquire Smoothstone IP Communications}}&lt;/ref&gt;
* Twenty First Century Communications - February 2011
* PostCTI - February 2011
* Unisfair - March 2011
* Smoothstone IP Communications - April 2011
* HyperCube – November 2011&lt;ref name= &quot;TC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.timescall.com/business/local-business/ci_19435087|title=West Corp. acquires HyperCube|date=29 November 2011|publisher=Longmont Times-Call|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* SchoolMessenger - April 2014&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.edsurge.com/n/2014-04-14-schoolmessenger-acquired-by-west-corporation|title=SchoolMessenger Acquired by West Corporation|publisher=edSurge|access-date=14 April 2014|date=2014-04-14}}&lt;/ref&gt;
* ClientTell, Inc. - November 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.clienttell.net/west-corporation-acquires-clienttell/|title=West Corporation Acquires ClientTell|access-date=2018-09-27|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928003402/https://www.clienttell.net/west-corporation-acquires-clienttell/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Magnetic North. - November 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.finsmes.com/2015/11/west-acquires-magnetic-north.html|title=West Corporation Acquires Magnetic North|date=5 November 2015 }}&lt;/ref&gt;
* Callpointe.com Inc - May 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.callpointe.com/callpointe-now-part-west/|title=Callpointe is now part of West|publisher=Callpointe|access-date=11 April 2018|date=2017-08-02|archive-date=2018-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412001245/https://www.callpointe.com/callpointe-now-part-west/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ECaTS - November 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/11/08/globe-newswire-west-corporation-acquires-ecats.html|title=West Corporation Acquires ECaTS|publisher=CNBC|access-date=1 March 2018|date=2017-11-08}}&lt;/ref&gt;
* PhoneTree - December 2017
* [[GlobeNewswire]] - April 2018
* Flowroute - June 2018&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://globenewswire.com/news-release/2018/06/29/1531741/0/en/West-Corporation-to-Acquire-Flowroute.html|title=West Corporation to Acquire Flowroute|publisher=GlobalNewsWire|access-date=29 June 2018|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt;
* Asparia - December 2020&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/|title=Intrado Acquires Asparia|date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;
}}

== اعزاز ==
اپريل 2013ع نيشنل ڪاليج ۽ ويسٽ ڪارپوريشن ۽ ڪاروباري حل ۾ ممتاز ڪميونٽي آجر.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ويسٽ ڪارپوريشن]]
[[زمرو:ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ڪمپنيون]]
[[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني]]</text>
      <sha1>nv5t8oz2jp4j0gvuzo1thj3xje2a6wr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373367</id>
      <parentid>373366</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* نئين ڪمپنين جي خريداري */</comment>
      <origin>373367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17337" sha1="o2tn6t2l4hn864fp6mgg34vm53myu2d" xml:space="preserve">{{Short description|American call center company}}
{{Infobox company
| name = انترادو (Intrado)
| logo = Intrado logo.svg
| former_name = ويسٽ ڪارپوريشن&lt;br&gt;West Corporation
| type = نجي ڪمپني&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;
| location = اوماها، [[نبراسڪا]]، {{پرچم|آمريڪا}}
| founder = {{ubl|گيري ويسٽ|ميري ويسٽ}}
| key_people = {{ubl|جان شلونسڪي (سي اي او)| ميٽ ڪارٽر (صدر، لائف اينڊ سيفٽي ڊويزن)}}
| num_employees = 9,659 (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/pr?s=WSTC+Profile|title=WSTC Profile|publisher= Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| industry = {{ubl|يونيفائيڊ ڪميونيڪيشن| انٽرايڪٽو سروسز|اسپيشلائيزڊ ايجنٽ سروسز|ٽيليڪام سروسز| سيفٽي سروسز}}
| revenue = منافعو 2.6 بلين آمريڪي ڊالر (2012)&lt;ref name= &quot;YF2&quot;&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/ks?s=WSTC+Key+Statistics|title=WSTC Key Statistics|publisher=Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| owner = اپولو گلوبل مئنيجمينٽ
| homepage = {{URL| intrado.com}}
}}

'''انٽراڊو''' (Intrado)، اڳوڻو نالو  ويسٽ ڪارپوريشن (West Corporation)، هڪ آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني آهي. ان کي پرائيويٽ ايڪوٽي فرم اپولو گلوبل مئنيجمينٽ پاران 11 آڪٽوبر 2017ع تي خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/18/business/company-news-west-to-buy-eci-conference-call-services.html|title=COMPANY NEWS; WEST TO BUY ECI CONFERENCE CALL SERVICES|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=11 July 2013|date=2004-11-18}}&lt;/ref&gt;

انٽراڊو کي سال2019ع ۾ پنجن مکيه حصن: ڪلائوڊ سهڪار، حفاظت (911 آپريشنز سميت)، انٽرپرائز رابطا، ڊجيٽل ميڊيا (اسٽريمنگ آپريشنز سميت) ۽ صحت ۽ تندرستي (صحت جي انشورنس ۽ ڪسٽمر سپورٽ سميت) ٻيهر منظم ڪيو ويو آهي.  ان پنهنجي ٽيلي مارڪيٽنگ برانڊ کي ويسٽ روينيو جنريشن سروسز (WRGS) ڏانهن منتقل ڪيو. سال 2019ع ۾ اپولو گلوبل مئنيجمينٽ جي ملڪيت پڻ هئي. 

==تاريخ==
گيري ۽ ميري ويسٽ &lt;small&gt;1978&lt;/small&gt;ع ۾ آمريڪا جي واٽس مارڪيٽنگ جي گڏيل بنياد رکي. جوڙي سال &lt;small&gt;1985&lt;/small&gt;ع ۾ ڪمپني ڇڏي ڏني ۽ ميري ويسٽ سال &lt;small&gt;1986&lt;/small&gt;ع ۾ ٽرائي ايڊن سان گڏ ويسٽ ٽيلي سروسز قائم ڪئي. گيري ويسٽ هڪ سال پوء چيئرمين طور ويسٽ ٽيلي سروسز ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;O&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.omaha.com/money/west-corp-s-public-offering-puts-a-face-on-behind/article_de7f8683-7c76-5603-8da2-a8653984491c.html|title=West Corp.'s public offering puts a face on behind-the-scenes operations|publisher=Omaha.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt; 

پهرين ڏهاڪي دوران، ويسٽ ٽيلي سروسز هزارين ملازمن کي نوڪري تي رکيو ۽ خالص آمدني ۾ 100 ملين ڊالر کان وڌيڪ پهچي ويو. ويسٽ ٽيلي سروسز پنهنجي شين کي حصول جي هڪ سلسلي ذريعي وڌايو. جنهن ۾ ٽيل مارڪ سيلز انڪارپور، انٽرڪال، ٽيليووڪس ۽ هائپر ڪيوب شامل آهن.&lt;ref name=&quot;O&quot; /&gt; 

نومبر 1996ع ۾، ڪارپوريشن 2,000 ملازمن سان پبلڪ طور تي ظاهر ٿي. 

&lt;small&gt;2002ع&lt;/small&gt; ۾، ويسٽ ٽيل مارڪ سيلز، ڊڪوٽا ڊائريڪٽ ۽ اٽينشن (&lt;small&gt;Attention&lt;/small&gt; &lt;small&gt;LLC&lt;/small&gt;) حاصل ڪئي. ايندڙ سال، ويسٽ ڪانفرنسنگ ڪمپني انٽرڪال ۽ ڪانفرنس ڪال ڊاٽ ڪام حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|title=West Buys ConferenceCall.com for $38.5 Million|publisher=Direct Marketing News|access-date=11 July 2013|archive-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801120538/http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

&lt;small&gt;2006&lt;/small&gt;ع ۾ ڪارپوريشن جيڪي سال &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع کان عوامي طور تي واپار ڪئي هئي، ٿامس ايڇ. لي پارٽنرز ۽ ڪواڊرينگل گروپ جي اڳواڻي ۾ سيڙپڪار گروپن جي اسپانسرشپ هيٺ ٻيهر سرمائيداري ڪئي. گيري ۽ ميري ويسٽ ڪمپني ۾ 25 سيڪڙو حصو برقرار رکيو.

جنوري &lt;small&gt;2015&lt;/small&gt;ع ۾، ڪارپوريشن، پنهنجي &lt;small&gt;'''ايجنٽ سروسز ڪاروبار'''&lt;/small&gt; کي الوريڪا کي وڪڻڻ جو اعلان ڪيو. وڪرو مارچ 2015ع جي شروعات ۾ بند ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;AgentSale2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insidearm.com/daily/debt-collection-news/debt-collection/alorica-completes-acquisition-of-west-corporations-agent-services-businesses-including-arm/|title=Alorica Completes Acquisition of West Corporation's Agent Services Businesses, Including ARM|access-date=20 August 2016|date=2015-03-05}}&lt;/ref&gt; 

آڪٽوبر 2017ع ۾، ڪارپوريشن کي اپولو گلوبل مئنيجمينٽ، نيو يارڪ تي ٻڌل هڪ خانگي ايڪوٽي فرم، طرفان 5.2 بلين ڊالر ۾ خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot; /&gt; 

31 آگسٽ 2018ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن هڪ وڏو معاهدو وڃائڻ کان پوءِ پنهنجي مڊلٽن ۽ گرين بي، وسڪونسن جي وچ ۾ 148 ملازمن کي برطرف ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bollier |first1=Jeff |title=West Corp. to lay off 148 after losing contract, including 36 at Ashwaubenon office |url=https://www.greenbaypressgazette.com/story/money/2018/08/06/west-corp-loses-contract-lays-off-148-wisconsin-workers-ashwaubenon/914103002/ |website=Green Bay Press-Gazette}}&lt;/ref&gt;

25 جون &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt;ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن پاڻ کي &quot;انٽراڊو&quot; جي طور ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.globenewswire.com/news-release/2019/06/25/1874053/0/en/West-Corporation-Announces-Rebrand-to-Intrado.html| title=West Corporation announces rebrand to Intrado| date=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;

11 سيپٽمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو ماس نوٽيفڪيشن سافٽ ويئر جي ڊولپر Syn-Apps LLC حاصل ڪئي. &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.syn-apps.com/news-press/intrado-acquires-syn-apps-to-accelerate-iot-in-protecting-the-public-and-improving-emergency-response/| title=Intrado Acquires Syn-Apps to Accelerate IoT in Protecting the Public and Improving Emergency Response| date=11 September 2022}}&lt;/ref&gt;

20 ڊسمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو اسپاريا نالي جي ڪمپني حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/| title=Intrado acquires Asparia| date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;small&gt;31&lt;/small&gt; جنوري &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع تي، اسٽون پيڪ انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي کي &lt;small&gt;2.4&lt;/small&gt; بلين ڊالر ۾ هن شرط تي حاصل ڪيو ته انٽراڊو جو نالو ۽ برانڊ حفاظتي ڪاروبار سان منتقل ٿيندو. انٽراڊو پنهنجي باقي هولڊنگز کي ويسٽ ٽيڪنالاجي گروپ، ايل ايل سي ۾ ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pehub.com/stonepeak-completes-acquisition-of-intrados-safety-business/#:~:text=Stonepeak%20has%20closed%20its%20previously,the%20deal%20was%20%242.4%20billion. | title=Stonepeak completes acquisition of Intrado's safety business|website=www.pehub.com}}&lt;/ref&gt;

2 آڪٽوبر 2023ع تي ميٽ ڪارٽر کي جيف رابرٽسن جي جاءِ تي انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي جو سي اي او مقرر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.intrado.com/news-releases/intrado-announces-leadership-transition | title= Matt Carter replaces Jeff Robertson as CEO|website=www.intrado.com}}&lt;/ref&gt;

==نالي جي تاريخ==
* نومبر 1996ع: ويسٽ ٽيلي سروسز ڪارپوريشن 
* جنوري 1، 2001ع: ويسٽ ڪارپوريشن 
* جون 25، 2019ع: انٽراڊو

== تڪرارون ==
اپريل 2014 ۾. انٽراڊو جزوي طور تي 14 رياستن جي 911 بندش جو ذميوار هو. جنهن اندازاً  6,000 ايمرجنسي مدد ڪالون ۽ 11 ملين ماڻهن کي متاثر ڪيو. نتيجي طور، فيڊرل ڪورٽ انٽراڊو تي 1.4 ملين ڊالر جو جرمانو ڪيو. 

نومبر 2019ع ۾، انٽراڊو پنهنجي سسٽم ۾ خرابين، جيڪيون آگسٽ 2018ع ۾ ٿيو، جي ڪري آمريڪي خزاني کي &lt;small&gt;1,75,000&lt;/small&gt; ڊالر ادا ڪرڻ تي راضي ٿيو. جنهن جي ڪري 6 رياستن ۾ 65 منٽن لاءِ لکين ماڻهو 911 رسائي کان محروم ٿي ويا. 

سيپٽمبر 2020ع ۾، انٽراڊو جي ڪري هڪ ڪلاڪ کان وڌيڪ عرصي تائين 14 رياستن ۾ 911 بندش جي رپورٽ ڪئي وئي. 

==نئين ڪمپنين جي خريداري==
Between 2002 and 2013, West Corporation invested approximately $2.7 billion in strategic acquisitions.&lt;ref name= &quot;O&quot; /&gt;

West has acquired:
* Tel Mark Sales —2002
* Dakotah Direct —2002
* Attention LLC —2002
* InterCall —2003
* ConferenceCall.com — October 2003
* Worldwide Asset Management — September 2004&lt;ref name= &quot;HB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-121770856.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610172611/http://www.highbeam.com/doc/1G1-121770856.html|url-status=dead|archive-date=10 June 2014|title=West Corp. to Buy Worldwide Asset|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* ECI Conference Call Services — November 2004&lt;ref name= &quot;NYT&quot; /&gt;
* Sprint Conferencing — May 2005&lt;ref name= &quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/05/10/business/company-news-west-will-pay-207-million-for-sprints-conferencing.html|title=COMPANY NEWS; WEST WILL PAY $207 MILLION FOR SPRINT'S CONFERENCING UNIT|newspaper=The New York Times|access-date=11 July 2013|date=2005-05-10}}&lt;/ref&gt;
* Intrado — April 2006&lt;ref name= &quot;DBJ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/denver/stories/2006/04/03/daily29.html|title=West completes Intrado acquisition|publisher=Denver Business Journal|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Raindance Communications — April 2006&lt;ref name= &quot;TMC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care-solutions/articles/906-west-corporation-completes-raindance-acquisition-updates-2006-guidance.htm|title=West Corporation Completes Raindance Acquisition and Updates 2006 Guidance|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* CenterPost Communications — February 2007&lt;ref name= &quot;TMC2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care/articles/4855-west-corporation-acquire-televox-software-centerpost-communications.htm|title=West Corporation to Acquire TeleVox Software and CenterPost Communications|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* TeleVox Software — March 2007&lt;ref name= &quot;TMC3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care/articles/5524-west-completes-acquisition-televox.htm|title=West Completes Acquisition of TeleVox|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Omnium Worldwide — April 2007&lt;ref name= &quot;HB2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-162334674.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143100/http://www.highbeam.com/doc/1G1-162334674.html|url-status=dead|archive-date=24 September 2015|title=In Brief: Neb. Outsourcer West Sets Buyout. (West Corp.)(Omnium Worldwide Inc.) |access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* HBF Communications — April 2008&lt;ref name= &quot;BBW&quot;&gt;{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=10439746|archive-url=https://web.archive.org/web/20100227043914/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=10439746|url-status=dead|archive-date=February 27, 2010|title=Company Overview of HBF Group, Inc.|publisher=Businessweek|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Genesys Conferencing — May 2008&lt;ref name= &quot;TMC4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/web-meeting/articles/28974-west-buys-genesys-conferencing.htm|title=West Buys Genesys Conferencing|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* Stream 57 - January 2010&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.intercall.com/about-us/press-releases_100119.php|title=InterCall Asserts Vision for Virtual Events with Acquisition of Stream57|publisher=Intercall|access-date=3 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* SKT Business Communications Solutions - March 2010&lt;ref name= &quot;PE Hub&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pehub.com/west-corp-to-acquiore-skt-bnusiness-communication/|title=West Corp. To Acquire SKT Business Communication|publisher=PE Hub|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* Holly Connects — May 2010&lt;ref name= &quot;MM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.themiddlemarket.com/news/west-buys-holly-connects-206216-1.html|title=West Corp. Buys Holly Connects|publisher=Mergers &amp; Acquisitions|access-date=11 July 2013|archive-date=24 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224095957/http://www.themiddlemarket.com/news/west-buys-holly-connects-206216-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[TuVox]] - July 2010&lt;ref name= &quot;TuVox&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.insidearm.com/news/00004123-west-interactive-acquires-tuvox/|title=West Interactive Acquires TuVox|date=26 July 2010|publisher=insideARM|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* Specialty Pharmacy Network – February 2011&lt;ref name= &quot;SIP&quot;&gt;{{cite web|url=http://investor.west.com/releasedetail.cfm?releaseid=570857|title=West Corporation to Acquire Smoothstone IP Communications}}&lt;/ref&gt;
* Twenty First Century Communications - February 2011
* PostCTI - February 2011
* Unisfair - March 2011
* Smoothstone IP Communications - April 2011
* HyperCube – November 2011&lt;ref name= &quot;TC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.timescall.com/business/local-business/ci_19435087|title=West Corp. acquires HyperCube|date=29 November 2011|publisher=Longmont Times-Call|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* SchoolMessenger - April 2014&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.edsurge.com/n/2014-04-14-schoolmessenger-acquired-by-west-corporation|title=SchoolMessenger Acquired by West Corporation|publisher=edSurge|access-date=14 April 2014|date=2014-04-14}}&lt;/ref&gt;
* ClientTell, Inc. - November 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.clienttell.net/west-corporation-acquires-clienttell/|title=West Corporation Acquires ClientTell|access-date=2018-09-27|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928003402/https://www.clienttell.net/west-corporation-acquires-clienttell/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Magnetic North. - November 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.finsmes.com/2015/11/west-acquires-magnetic-north.html|title=West Corporation Acquires Magnetic North|date=5 November 2015 }}&lt;/ref&gt;
* Callpointe.com Inc - May 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.callpointe.com/callpointe-now-part-west/|title=Callpointe is now part of West|publisher=Callpointe|access-date=11 April 2018|date=2017-08-02|archive-date=2018-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412001245/https://www.callpointe.com/callpointe-now-part-west/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ECaTS - November 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/11/08/globe-newswire-west-corporation-acquires-ecats.html|title=West Corporation Acquires ECaTS|publisher=CNBC|access-date=1 March 2018|date=2017-11-08}}&lt;/ref&gt;
* PhoneTree - December 2017
* [[GlobeNewswire]] - April 2018
* Flowroute - June 2018&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://globenewswire.com/news-release/2018/06/29/1531741/0/en/West-Corporation-to-Acquire-Flowroute.html|title=West Corporation to Acquire Flowroute|publisher=GlobalNewsWire|access-date=29 June 2018|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt;
* Asparia - December 2020&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/|title=Intrado Acquires Asparia|date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;
}}

== اعزاز ==
اپريل 2013ع نيشنل ڪاليج ۽ ويسٽ ڪارپوريشن ۽ ڪاروباري حل ۾ ممتاز ڪميونٽي آجر.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ويسٽ ڪارپوريشن]]
[[زمرو:ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ڪمپنيون]]
[[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني]]</text>
      <sha1>o2tn6t2l4hn864fp6mgg34vm53myu2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373368</id>
      <parentid>373367</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17732" sha1="jbok5px0beooy8zbfuqmksvrg178xse" xml:space="preserve">{{Short description|American call center company}}
{{Infobox company
| name = انترادو (Intrado)
| logo = Intrado logo.svg
| former_name = ويسٽ ڪارپوريشن&lt;br&gt;West Corporation
| type = نجي ڪمپني&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;
| location = اوماها، [[نبراسڪا]]، {{پرچم|آمريڪا}}
| founder = {{ubl|گيري ويسٽ|ميري ويسٽ}}
| key_people = {{ubl|جان شلونسڪي (سي اي او)| ميٽ ڪارٽر (صدر، لائف اينڊ سيفٽي ڊويزن)}}
| num_employees = 9,659 (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/pr?s=WSTC+Profile|title=WSTC Profile|publisher= Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| industry = {{ubl|يونيفائيڊ ڪميونيڪيشن| انٽرايڪٽو سروسز|اسپيشلائيزڊ ايجنٽ سروسز|ٽيليڪام سروسز| سيفٽي سروسز}}
| revenue = منافعو 2.6 بلين آمريڪي ڊالر (2012)&lt;ref name= &quot;YF2&quot;&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/ks?s=WSTC+Key+Statistics|title=WSTC Key Statistics|publisher=Yahoo! Finance|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| owner = اپولو گلوبل مئنيجمينٽ
| homepage = {{URL| intrado.com}}
}}

'''انٽراڊو''' (Intrado)، اڳوڻو نالو  ويسٽ ڪارپوريشن (West Corporation)، هڪ آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني آهي. ان کي پرائيويٽ ايڪوٽي فرم اپولو گلوبل مئنيجمينٽ پاران 11 آڪٽوبر 2017ع تي خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.omaha.com/money/west-corp-ceo-retires-omaha-company-was-sold-to-new/article_f5e03368-c33b-11e7-92e1-df180e8ee94b.html | title=West Corp. CEO retires; Omaha company was sold to New York firm last month}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/18/business/company-news-west-to-buy-eci-conference-call-services.html|title=COMPANY NEWS; WEST TO BUY ECI CONFERENCE CALL SERVICES|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=11 July 2013|date=2004-11-18}}&lt;/ref&gt;

انٽراڊو کي سال2019ع ۾ پنجن مکيه حصن: ڪلائوڊ سهڪار، حفاظت (911 آپريشنز سميت)، انٽرپرائز رابطا، ڊجيٽل ميڊيا (اسٽريمنگ آپريشنز سميت) ۽ صحت ۽ تندرستي (صحت جي انشورنس ۽ ڪسٽمر سپورٽ سميت) ٻيهر منظم ڪيو ويو آهي.  ان پنهنجي ٽيلي مارڪيٽنگ برانڊ کي ويسٽ روينيو جنريشن سروسز (WRGS) ڏانهن منتقل ڪيو. سال 2019ع ۾ اپولو گلوبل مئنيجمينٽ جي ملڪيت پڻ هئي. 

==تاريخ==
گيري ۽ ميري ويسٽ &lt;small&gt;1978&lt;/small&gt;ع ۾ آمريڪا جي واٽس مارڪيٽنگ جي گڏيل بنياد رکي. جوڙي سال &lt;small&gt;1985&lt;/small&gt;ع ۾ ڪمپني ڇڏي ڏني ۽ ميري ويسٽ سال &lt;small&gt;1986&lt;/small&gt;ع ۾ ٽرائي ايڊن سان گڏ ويسٽ ٽيلي سروسز قائم ڪئي. گيري ويسٽ هڪ سال پوء چيئرمين طور ويسٽ ٽيلي سروسز ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;O&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.omaha.com/money/west-corp-s-public-offering-puts-a-face-on-behind/article_de7f8683-7c76-5603-8da2-a8653984491c.html|title=West Corp.'s public offering puts a face on behind-the-scenes operations|publisher=Omaha.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt; 

پهرين ڏهاڪي دوران، ويسٽ ٽيلي سروسز هزارين ملازمن کي نوڪري تي رکيو ۽ خالص آمدني ۾ 100 ملين ڊالر کان وڌيڪ پهچي ويو. ويسٽ ٽيلي سروسز پنهنجي شين کي حصول جي هڪ سلسلي ذريعي وڌايو. جنهن ۾ ٽيل مارڪ سيلز انڪارپور، انٽرڪال، ٽيليووڪس ۽ هائپر ڪيوب شامل آهن.&lt;ref name=&quot;O&quot; /&gt; 

نومبر 1996ع ۾، ڪارپوريشن 2,000 ملازمن سان پبلڪ طور تي ظاهر ٿي. 

&lt;small&gt;2002ع&lt;/small&gt; ۾، ويسٽ ٽيل مارڪ سيلز، ڊڪوٽا ڊائريڪٽ ۽ اٽينشن (&lt;small&gt;Attention&lt;/small&gt; &lt;small&gt;LLC&lt;/small&gt;) حاصل ڪئي. ايندڙ سال، ويسٽ ڪانفرنسنگ ڪمپني انٽرڪال ۽ ڪانفرنس ڪال ڊاٽ ڪام حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|title=West Buys ConferenceCall.com for $38.5 Million|publisher=Direct Marketing News|access-date=11 July 2013|archive-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801120538/http://www.dmnews.com/west-buys-conferencecallcom-for-385-million/article/82339/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

&lt;small&gt;2006&lt;/small&gt;ع ۾ ڪارپوريشن جيڪي سال &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع کان عوامي طور تي واپار ڪئي هئي، ٿامس ايڇ. لي پارٽنرز ۽ ڪواڊرينگل گروپ جي اڳواڻي ۾ سيڙپڪار گروپن جي اسپانسرشپ هيٺ ٻيهر سرمائيداري ڪئي. گيري ۽ ميري ويسٽ ڪمپني ۾ 25 سيڪڙو حصو برقرار رکيو.

جنوري &lt;small&gt;2015&lt;/small&gt;ع ۾، ڪارپوريشن، پنهنجي &lt;small&gt;'''ايجنٽ سروسز ڪاروبار'''&lt;/small&gt; کي الوريڪا کي وڪڻڻ جو اعلان ڪيو. وڪرو مارچ 2015ع جي شروعات ۾ بند ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;AgentSale2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insidearm.com/daily/debt-collection-news/debt-collection/alorica-completes-acquisition-of-west-corporations-agent-services-businesses-including-arm/|title=Alorica Completes Acquisition of West Corporation's Agent Services Businesses, Including ARM|access-date=20 August 2016|date=2015-03-05}}&lt;/ref&gt; 

آڪٽوبر 2017ع ۾، ڪارپوريشن کي اپولو گلوبل مئنيجمينٽ، نيو يارڪ تي ٻڌل هڪ خانگي ايڪوٽي فرم، طرفان 5.2 بلين ڊالر ۾ خريد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;omaha.com&quot; /&gt; 

31 آگسٽ 2018ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن هڪ وڏو معاهدو وڃائڻ کان پوءِ پنهنجي مڊلٽن ۽ گرين بي، وسڪونسن جي وچ ۾ 148 ملازمن کي برطرف ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bollier |first1=Jeff |title=West Corp. to lay off 148 after losing contract, including 36 at Ashwaubenon office |url=https://www.greenbaypressgazette.com/story/money/2018/08/06/west-corp-loses-contract-lays-off-148-wisconsin-workers-ashwaubenon/914103002/ |website=Green Bay Press-Gazette}}&lt;/ref&gt;

25 جون &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt;ع تي، ويسٽ ڪارپوريشن پاڻ کي &quot;انٽراڊو&quot; جي طور ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.globenewswire.com/news-release/2019/06/25/1874053/0/en/West-Corporation-Announces-Rebrand-to-Intrado.html| title=West Corporation announces rebrand to Intrado| date=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;

11 سيپٽمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو ماس نوٽيفڪيشن سافٽ ويئر جي ڊولپر Syn-Apps LLC حاصل ڪئي. &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.syn-apps.com/news-press/intrado-acquires-syn-apps-to-accelerate-iot-in-protecting-the-public-and-improving-emergency-response/| title=Intrado Acquires Syn-Apps to Accelerate IoT in Protecting the Public and Improving Emergency Response| date=11 September 2022}}&lt;/ref&gt;

20 ڊسمبر &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تي، انٽراڊو اسپاريا نالي جي ڪمپني حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/| title=Intrado acquires Asparia| date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;small&gt;31&lt;/small&gt; جنوري &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع تي، اسٽون پيڪ انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي کي &lt;small&gt;2.4&lt;/small&gt; بلين ڊالر ۾ هن شرط تي حاصل ڪيو ته انٽراڊو جو نالو ۽ برانڊ حفاظتي ڪاروبار سان منتقل ٿيندو. انٽراڊو پنهنجي باقي هولڊنگز کي ويسٽ ٽيڪنالاجي گروپ، ايل ايل سي ۾ ري برانڊ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pehub.com/stonepeak-completes-acquisition-of-intrados-safety-business/#:~:text=Stonepeak%20has%20closed%20its%20previously,the%20deal%20was%20%242.4%20billion. | title=Stonepeak completes acquisition of Intrado's safety business|website=www.pehub.com}}&lt;/ref&gt;

2 آڪٽوبر 2023ع تي ميٽ ڪارٽر کي جيف رابرٽسن جي جاءِ تي انٽراڊو لائف اينڊ سيفٽي جو سي اي او مقرر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.intrado.com/news-releases/intrado-announces-leadership-transition | title= Matt Carter replaces Jeff Robertson as CEO|website=www.intrado.com}}&lt;/ref&gt;

==نالي جي تاريخ==
* نومبر 1996ع: ويسٽ ٽيلي سروسز ڪارپوريشن 
* جنوري 1، 2001ع: ويسٽ ڪارپوريشن 
* جون 25، 2019ع: انٽراڊو

== تڪرارون ==
اپريل 2014 ۾. انٽراڊو جزوي طور تي 14 رياستن جي 911 بندش جو ذميوار هو. جنهن اندازاً  6,000 ايمرجنسي مدد ڪالون ۽ 11 ملين ماڻهن کي متاثر ڪيو. نتيجي طور، فيڊرل ڪورٽ انٽراڊو تي 1.4 ملين ڊالر جو جرمانو ڪيو. 

نومبر 2019ع ۾، انٽراڊو پنهنجي سسٽم ۾ خرابين، جيڪيون آگسٽ 2018ع ۾ ٿيو، جي ڪري آمريڪي خزاني کي &lt;small&gt;1,75,000&lt;/small&gt; ڊالر ادا ڪرڻ تي راضي ٿيو. جنهن جي ڪري 6 رياستن ۾ 65 منٽن لاءِ لکين ماڻهو 911 رسائي کان محروم ٿي ويا. 

سيپٽمبر 2020ع ۾، انٽراڊو جي ڪري هڪ ڪلاڪ کان وڌيڪ عرصي تائين 14 رياستن ۾ 911 بندش جي رپورٽ ڪئي وئي. 

==نئين ڪمپنين جي خريداري==
&lt;small&gt;2002&lt;/small&gt;ع ۽ &lt;small&gt;2018&lt;/small&gt;ع جي وچ ۾، ڪارپوريشن اسٽريٽجڪ حصولن ۾ تقريبن &lt;small&gt;2.7&lt;/small&gt; بلين ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي ۽ هيٺيون فرمون حاصل ڪيو آهن:&lt;ref name=&quot;O&quot; /&gt;
* ٽيل مارڪ سيلز —2002ع
* ڊاڪوٽا ڊائريڪٽ —2002ع
* اٽينشن ايل ايل سي —2002ع
* انٽر ڪال —2003ع
* ڪانفرنس ڪال ڊاٽ ڪام — 2003ع
* ورلڊ وائڊ ايسٽ مئنيجمينٽ — 2004ع&lt;ref name=&quot;HB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-121770856.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610172611/http://www.highbeam.com/doc/1G1-121770856.html|url-status=dead|archive-date=10 June 2014|title=West Corp. to Buy Worldwide Asset|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* اي سي آءِ ڪانفرنس ڪال سروسز — نومبر 2004ع 
* اسپرنٽ ڪانفرنسنگ — 2005ع&lt;ref name=&quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/05/10/business/company-news-west-will-pay-207-million-for-sprints-conferencing.html|title=COMPANY NEWS; WEST WILL PAY $207 MILLION FOR SPRINT'S CONFERENCING UNIT|newspaper=The New York Times|access-date=11 July 2013|date=2005-05-10}}&lt;/ref&gt;
* انٽراڊو — اپريل 2006ع&lt;ref name=&quot;DBJ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/denver/stories/2006/04/03/daily29.html|title=West completes Intrado acquisition|publisher=Denver Business Journal|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* رينڊانس ڪميونيڪيشنز — اپريل 2006ع&lt;ref name=&quot;TMC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care-solutions/articles/906-west-corporation-completes-raindance-acquisition-updates-2006-guidance.htm|title=West Corporation Completes Raindance Acquisition and Updates 2006 Guidance|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* سينٽر پوسٽ ڪميونيڪيشنز — فيبروري 2007ع &lt;ref name=&quot;TMC2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care/articles/4855-west-corporation-acquire-televox-software-centerpost-communications.htm|title=West Corporation to Acquire TeleVox Software and CenterPost Communications|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* ٽيلي ووڪس سافٽ ويئر — مارچ 2007ع&lt;ref name=&quot;TMC3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/customer-care/articles/5524-west-completes-acquisition-televox.htm|title=West Completes Acquisition of TeleVox|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* اومنيم ورلڊ وائڊ — اپريل 2007ع&lt;ref name=&quot;HB2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-162334674.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143100/http://www.highbeam.com/doc/1G1-162334674.html|url-status=dead|archive-date=24 September 2015|title=In Brief: Neb. Outsourcer West Sets Buyout. (West Corp.)(Omnium Worldwide Inc.) |access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* ايڇ بي ايف ڪميونيڪيشنز — اپريل 2008ع&lt;ref name=&quot;BBW&quot;&gt;{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=10439746|archive-url=https://web.archive.org/web/20100227043914/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=10439746|url-status=dead|archive-date=February 27, 2010|title=Company Overview of HBF Group, Inc.|publisher=Businessweek|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* جينيسس ڪانفرنسنگ — مئي 2008ع&lt;ref name=&quot;TMC4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/channels/web-meeting/articles/28974-west-buys-genesys-conferencing.htm|title=West Buys Genesys Conferencing|publisher=TMCnet.com|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* اسٽريم 57 - جنوري 2010ع&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.intercall.com/about-us/press-releases_100119.php|title=InterCall Asserts Vision for Virtual Events with Acquisition of Stream57|publisher=Intercall|access-date=3 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* SKT بزنس ڪميونيڪيشنز سلوشن -  2010ع&lt;ref name=&quot;PE Hub&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pehub.com/west-corp-to-acquiore-skt-bnusiness-communication/|title=West Corp. To Acquire SKT Business Communication|publisher=PE Hub|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* هولي ڪنيڪٽس - مئي 2010ع&lt;ref name=&quot;MM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.themiddlemarket.com/news/west-buys-holly-connects-206216-1.html|title=West Corp. Buys Holly Connects|publisher=Mergers &amp; Acquisitions|access-date=11 July 2013|archive-date=24 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224095957/http://www.themiddlemarket.com/news/west-buys-holly-connects-206216-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ٽي ووڪس - جولاءِ 2010ع&lt;ref name=&quot;TuVox&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.insidearm.com/news/00004123-west-interactive-acquires-tuvox/|title=West Interactive Acquires TuVox|date=26 July 2010|publisher=insideARM|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* اسپيشلٽي فارميسي نيٽ ورڪ - فيبروري 2011ع
* ٽوينٽي فرسٽ سينچري ڪميونيڪيشن - فيبروري 2011ع
* يونيسفئر - مارچ 2011ع 
* اسموٿ اسٽون آءِ پي ڪميونيڪيشن - اپريل 2011ع
* هائپر ڪيوب - نومبر 2011ع&lt;ref name=&quot;TC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.timescall.com/business/local-business/ci_19435087|title=West Corp. acquires HyperCube|date=29 November 2011|publisher=Longmont Times-Call|access-date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;
* اسڪول ميسينجر - اپريل 2014ع&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.edsurge.com/n/2014-04-14-schoolmessenger-acquired-by-west-corporation|title=SchoolMessenger Acquired by West Corporation|publisher=edSurge|access-date=14 April 2014|date=2014-04-14}}&lt;/ref&gt;
* ڪلائنٽ ٽيل، انڪارپوريٽڊ - نومبر 2015ع&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.clienttell.net/west-corporation-acquires-clienttell/|title=West Corporation Acquires ClientTell|access-date=2018-09-27|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928003402/https://www.clienttell.net/west-corporation-acquires-clienttell/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* مئگنيٽڪ نارٿ - نومبر 2015ع&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.finsmes.com/2015/11/west-acquires-magnetic-north.html|title=West Corporation Acquires Magnetic North|date=5 November 2015 }}&lt;/ref&gt; 
* Callpointe.com Inc - مئي 2017ع&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.callpointe.com/callpointe-now-part-west/|title=Callpointe is now part of West|publisher=Callpointe|access-date=11 April 2018|date=2017-08-02|archive-date=2018-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412001245/https://www.callpointe.com/callpointe-now-part-west/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ECaTS - نومبر 2017ع&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/11/08/globe-newswire-west-corporation-acquires-ecats.html|title=West Corporation Acquires ECaTS|publisher=CNBC|access-date=1 March 2018|date=2017-11-08}}&lt;/ref&gt;
* PhoneTree - ڊسمبر 2017ع
* GlobeNewswire - اپريل 2018ع
* Flowroute - جون 2018ع&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://globenewswire.com/news-release/2018/06/29/1531741/0/en/West-Corporation-to-Acquire-Flowroute.html|title=West Corporation to Acquire Flowroute|publisher=GlobalNewsWire|access-date=29 June 2018|date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt;
* Asparia - ڊسمبر 2020ع&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.healthcareittoday.com/2020/12/22/intrado-acquires-asparia/|title=Intrado Acquires Asparia|date=22 December 2020}}&lt;/ref&gt;
== اعزاز ==
اپريل 2013ع نيشنل ڪاليج ۽ ويسٽ ڪارپوريشن ۽ ڪاروباري حل ۾ ممتاز ڪميونٽي آجر.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ويسٽ ڪارپوريشن]]
[[زمرو:ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ڪمپنيون]]
[[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپنيون]]
[[زمرو:آمريڪي ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني]]</text>
      <sha1>jbok5px0beooy8zbfuqmksvrg178xse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دماغ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9772</id>
    <revision>
      <id>373640</id>
      <parentid>373098</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190683" sha1="amsz7p1c80s8cxl1rzqbz8zyg18cslk" xml:space="preserve">{{Short description|Organ central to the nervous system}}
{{About|سڀني قسم جي جانورن جي دماغن |انساني دماغ جي باري ۾ خاص معلومات|انساني دماغ |ٻيا استعمال |دماغ (ضد ابهام)|۽ |مغز (ضد ابهام)}}
{{Infobox anatomy
| Name            = دماغ&lt;br&gt;Brain
| Latin           = سيريبرم (cerebrum)
| Greek           = انسيڦالون (encephalon)
| Image           = Chimp Brain in a jar.jpg
| Caption         = هڪ چمپئنزي جو دماغ
| Image2          =
| Caption2        =
| IsPartOf        = [[اعصابي نظام]]
| Components      =
| Artery          =
| Vein            =
}}
'''دماغ''' (Brain) هڪ [[عضوو]] آهي جيڪو، سڀني ڪرنگهي وارا جانورن ۽ اڪثر غير ڪرنگھيدار جانورن ۾ اعصابي نظام جي مرڪز جي طور تي ڪم ڪري ٿو. اهو اعصابي تاندورن &lt;small&gt;(Tissues)&lt;/small&gt; تي مشتمل آهي ۽ عام طور تي مٿي ۾ واقع هوندو آهي، عام طور تي خاص حواس جهڙوڪ ڏسڻ، ٻڌڻ ۽ چکڻ لاءِ مخصوص عضون جي ويجهو هوندو آهي. سڀ کان وڌيڪ خاص عضوو هجڻ جي ڪري، اهو حس واري اعصابي نظام &lt;small&gt;(Sensory Nervous System)&lt;/small&gt; کان معلومات حاصل ڪرڻ، انهن معلومات کي پروسيسنگ ڪرڻ (سوچ، ادراڪ ۽ ذهانت) ۽ حرڪي ڪنٽرول (عضلات جي سرگرمين ۽ غدود جي نظام) جي ڪوآرڊينيشن جو ذميوار آهي. 

جڏهن ته غير ڪرنگھيدار جانورن جو دماغ وينٽرل اعصابي ڪورڊ &lt;small&gt;(ventral nerve cord)&lt;/small&gt; جي الگ الگ ٿيل گئنگليا جي جوڙن &lt;small&gt;(paired segmental ganglia)&lt;/small&gt; (جنهن مان هر هڪ صرف لاڳاپيل جسم جي حصي لاءِ ذميوار هوندو آهي) مان پيدا ٿئي ٿو، ڪرنگھيدار جانورن جو دماغ، سڀني جسم جي حصن تي مرڪزي ڪنٽرول سان گڏ، محوري طور تي وچولي ڊورسل اعصاب جي ڪنڊ، جيئن نيورل ٽيوب جي روسٽرل آخر ۾ ويسيڪيولر اينلارجمينٽ مان نڪرندو آهي. سڀني ڪرنگھي واري جانورن جي دماغن کي جينياتي طور ٽن حصن ۾ ورهائي سگھجي ٿو: اڳوڻو دماغ &lt;small&gt;(prosencephalon)&lt;/small&gt;، ذيلي طور تي ٽيلنسيڦالون &lt;small&gt;(telencephalon)&lt;/small&gt; ۽ ڊائنسيڦالون &lt;small&gt;(diencephalon)&lt;/small&gt; ۾  ورهايل، وچولو دماغ &lt;small&gt;(mesencephalon)&lt;/small&gt; ۽ پٺيان وارو دماغ &lt;small&gt;(rhombencephalon)،&lt;/small&gt; ميٽنسيڦالون &lt;small&gt;(metencephalon)&lt;/small&gt; ۽ مائلنسيڦالون &lt;small&gt;(myelencephalon)&lt;/small&gt; ۾ ورهايل. اسپائينل ڪنڊ، جيڪو سڌو سنئون سر جي هيٺان صومياتي ڪمن سان رابطو ڪري ٿو، کي ريٺ جي هڏي جي ڪالمن جي اندر بند ٿيل، مائلنسيڦالون جي ڪواڊل توسيع &lt;small&gt;(caudal extension)&lt;/small&gt; سمجهي سگھبو آهي. گڏو گڏ، دماغ ۽ اسپينل ڪنڊ سڀني ڪرنگھيدار جانورن ۾ مرڪزي اعصابي نظام ٺاهيندا آهن.

انسانن ۾، اڳوڻي دماغي سانچي ۾ تقريبن 14 کان 16 بلين [[نيوران|نيورون]] شامل آهن&lt;ref name=&quot;Saladin112&quot;&gt;{{cite book|title=Human anatomy|last1=Saladin|first1=Kenneth|date=2011|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-122207-5|edition=3rd|page=416}}&lt;/ref&gt; ۽ سيريبيلم ۾ نيورون جو اندازي مطابق تعداد 55 کان 70 بلين آهي.&lt;ref name=&quot;JCN2&quot;&gt;{{cite journal|last1=von Bartheld|first1=CS|last2=Bahney|first2=J|last3=Herculano-Houzel|first3=S|date=15 December 2016|title=The search for true numbers of neurons and glial cells in the human brain: A review of 150 years of cell counting.|journal=The Journal of Comparative Neurology|volume=524|issue=18|pages=3865–3895|doi=10.1002/cne.24040|issn=0021-9967|pmc=5063692|pmid=27187682}}&lt;/ref&gt; هر هڪ نيورون synapses ذريعي ڪيترن ئي هزارن ٻين نيورونن سان ڳنڍيل آهي، عام طور تي هڪ ٻئي سان رابطو ڪري ٿو روٽ جهڙو پروٽريشنز جن کي ڊينڈرائٽس سڏيو وڃي ٿو ۽ ڊگهي فائبر جهڙو ايڪسٽينشن جنهن کي axons سڏيو وڃي ٿو، جيڪي عام طور تي مائلين ٿيل آهن ۽ تيز رفتار مائڪرو اليڪٽرڪ سگنل پلس جي ٽرينن کي کڻندا آهن جن کي ايڪشن پوٽينشنز سڏيو ويندو آهي. دماغ جي ٻين علائقن يا جسم جي ڏور حصن ۾ مخصوص وصول ڪندڙ سيلز کي نشانو بڻائڻ لاء. اڳوڻو پرانتڪس، جيڪو انتظامي ڪمن کي سنڀاليندو آهي، خاص طور تي انسانن ۾ ترقي يافته آهي. 

جسماني طور تي، دماغ جسم جي ٻين عضون تي مرڪزي ڪنٽرول کي وڌايو. اهي جسم جي باقي حصي تي عمل ڪن ٿا ٻنهي عضون جي سرگرمي جي نمونن کي پيدا ڪندي ۽ هارمونز نالي ڪيميائي جي رطوبت کي هلائڻ سان. هي مرڪزي ڪنٽرول ماحول ۾ تبديلين لاء تيز ۽ هموار جوابن جي اجازت ڏئي ٿو. ردعمل جي ڪجهه بنيادي قسمن جهڙوڪ ريفليڪسس اسپينل ڪنڊ يا پرديري گينگيا جي وچ ۾ ٿي سگهي ٿو، پر پيچيده حسي ان پٽ جي بنياد تي رويي جو نفيس مقصدي ڪنٽرول مرڪزي دماغ جي معلومات کي گڏ ڪرڻ جي صلاحيت جي ضرورت آهي. 

انفرادي دماغي سيلن جي آپريشن کي هاڻي ڪافي تفصيل سان سمجھايو ويو آهي پر انهن جي تعاون جو طريقو لکين جي تعداد ۾ اڃا تائين حل نه ڪيو ويو آهي. جديد نيورو سائنس ۾ تازو ماڊل دماغ کي هڪ حياتياتي ڪمپيوٽر وانگر سمجهن ٿا، هڪ ڊجيٽل ڪمپيوٽر کان ميڪانيزم ۾ بلڪل مختلف، پر ان لحاظ سان ته اهو ڀرپاسي جي دنيا کان معلومات حاصل ڪري ٿو، ان کي ذخيرو ڪري ٿو، ۽ ان کي مختلف طريقن سان پروسيس ڪري ٿو. 

دماغ (Brain) اهو [[عضوو]] آهي جنهن سان سوچڻ ۽ سمجهڻ جو ڪم وٺبو آهي. دماغ عام طور تي جسم جي منڍي واري حصي ۾ هوندو آهي ۽ اربين [[نيوران|نيورانز]] مان ٺهيل هوندو آهي. 
انسانن ۾، [[سيريبريل ڪارٽيڪس]] ۾ لڳ ڀڳ 14–16 ارب نيوران ٿين ٿا، جڏهن ته [[سيريبيلم]] ۾ نيورانن جو اندازي موجب تعداد 55–70 ارب آهي. هر نيوران [[سائنيپس]] ذريعي هزارين ٻين نيورانن سان ڳنڍيل هوندو آهي، ۽ عام طور تي اهي هڪ ٻئي سان جڙن جهڙن ابھارن کي [[ڊينڊرائيٽ]] ۽ ڊگهن ريشيدار وڌاوتن کي [[ايڪسون]] سڏيندا آهن، جن جي ذريعي رابطو ڪندا آهن. اهي اڪثر ڪري [[مايلينيٽڊ]] هوندا آهن ۽ تيز مائڪرو برقي سگنلن جي لهرن کي، جن کي [[ايڪشن پوٽينشل]] چيو ويندو آهي، دماغ جي ٻين حصن يا جسم جي پري وارن حصن ۾ مخصوص خليات تائين پهچائيندا آهن. [[پري فرنٽل ڪارٽيڪس]]، جيڪو [[ايگزيڪيوٽو فنڪشنز]] کي ڪنٽرول ڪري ٿو، انسانن ۾ خاص طور تي تمام گهڻو ترقي يافته آهي۔

[[جسماني عمل جي لحاظ کان]]، دماغ جسم جي ٻين عضون تي مرڪزي ڪنٽرول رکي ٿو. اهو جسم تي اثر انداز ٿئي ٿو عضلاتي سرگرمي جا نمونا پيدا ڪري ۽ ڪيميائي مادا خارج ڪرائي، جن کي [[هارمون]] چيو وڃي ٿو. هي مرڪزي ڪنٽرول [[ماحول]] ۾ ٿيندڙ تبديلين تي تيز ۽ هم آهنگ ردعمل مهيا ڪري ٿو. ڪجهه بنيادي ردعمل، جهڙوڪ [[رفليڪس]]، ريڙهه جي هڏي يا پيريفرل [[گانگليا]] ذريعي ڪنٽرول ٿي سگهن ٿا، پر پيچيده حسي معلومات جي بنياد تي مقصد واري رويي جو ڪنٽرول هڪ مرڪزي دماغ جي معلومات گڏ ڪرڻ واري صلاحيت تي دارومدار رکي ٿو۔

هاڻي انفرادي دماغي خليات جي ڪم کي ڪافي تفصيل سان سمجهيو ويو آهي، پر لکين خليات جي گڏيل ڪم ڪرڻ جو طريقو اڃا تائين مڪمل طور تي حل نه ٿيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The new century of the brain |journal=Scientific American |date=March 2014 |volume=310 |issue=3 |pages=38–45 |url=http://www.columbia.edu/cu/biology/faculty/yuste/Publications/Yuste_Church_SciAm14.pdf |doi=10.1038/scientificamerican0314-38 |pmid=24660326 |last1=Yuste |first1=Rafael |last2=Church |first2=George M. |bibcode=2014SciAm.310c..38Y |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714190157/http://www.columbia.edu/cu/biology/faculty/yuste/Publications/Yuste_Church_SciAm14.pdf |archive-date=2014-07-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714190157/http://www.columbia.edu/cu/biology/faculty/yuste/Publications/Yuste_Church_SciAm14.pdf |date=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt; جديد نيورو سائنس ۾ تازن ماڊلن موجب دماغ کي هڪ [[حياتي ڪمپيوٽر]] طور ڏٺو وڃي ٿو، جيڪو [[ڊيجيٽل ڪمپيوٽر]] کان طريقه ڪار ۾ مختلف آهي، پر هن لحاظ سان ساڳيو آهي ته اهو ٻاهرين دنيا مان معلومات حاصل ڪري ٿو، ان کي محفوظ ڪري ٿو، ۽ مختلف طريقن سان ان تي عمل ڪري ٿو۔

هي مضمون سڀني قسمن جي جانورن ۾ دماغ جي خاصيتن جو مقابلو ڪري ٿو، خاص طور تي مهره دار جانورن تي ڌيان ڏيندي. اهو [[انساني دماغ]] تي به روشني وجهي ٿو، جتي اهو ٻين دماغن سان گڏيل خاصيتون رکي ٿو. انساني دماغ ٻين دماغن کان ڪيئن مختلف آهي، اهو الڳ مضمون ۾ بيان ڪيو ويو آهي. ڪجهه موضوع جيڪي هتي بيان ٿي سگهن ٿا، اهي اتي وڌيڪ تفصيل سان بيان ڪيا ويا آهن، ڇو ته انساني حوالي سان انهن بابت وڌيڪ چئي سگهجي ٿو. انهن مان اهم موضوع [[دماغي بيماري]] ۽ [[دماغي نقصان]] جا اثر آهن۔

== بناوٽ ==
ترقي: فزيالوجي: ڪم: تحقيق: سماج ۽ ثقافت: پڻ ڏسو: خارجي ڳنڍڻا:

[[File:Section through olfactory bulb 16 days old rat brain.jpg|thumb|right|alt=هڪ ڳوڙهي جهڙي شڪل، جنهن جي وچ ۾ نيرو ٽڪرو آهي، ان جي چوڌاري اڇو علائقو آهي، ۽ ٻاهرين پاسي ڳاڙهي رنگ واري مادي جي سنهي پٽي آهي|[[چوھ]] جي [[سنگهڻ وارو بلب|سنگهڻ واري بلب]] جو عرضي ڪٽ، جنهن کي ساڳئي وقت ٻن مختلف طريقن سان [[رڱڻ (حياتيات)|رڱيو]] ويو آهي: هڪ رڱ [[سوما (حياتيات)|نيوراني خلوي جسمن]] کي ڏيکاري ٿو، ۽ ٻيو رڱ [[نيورو ٽرانسميٽر]] [[گابا]] جي ري سيپٽرن کي ڏيکاري ٿو.|262x262px]]

دماغ جي شڪل ۽ ماپ قسمن جي وچ ۾ تمام گهڻي مختلف هوندي آهي، ۽ گڏيل خاصيتن جي سڃاڻپ اڪثر مشڪل هوندي آهي.&lt;ref name=Shepherd&gt;{{cite book |title=Neurobiology |last=Shepherd |first=GM |publisher=Oxford University Press |year=1994 |isbn=978-0-19-508843-4 |page=[https://archive.org/details/neurobiology00shep/page/3 3] |url=https://archive.org/details/neurobiology00shep/page/3 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، دماغي بناوٽ جا ڪيترائي اهڙا اصول آهن، جيڪي قسمن جي وڏي دائري تي لاڳو ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;Sporns2010&quot;&gt;{{cite book |last=Sporns |first=O |title=Networks of the Brain |url=https://books.google.com/books?id=v1DBKE7-UrYC&amp;pg=PA143 |year=2010 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-01469-4 |page=143}}&lt;/ref&gt; دماغي بناوت جا ڪجهه پهلو لڳ ڀڳ سمورن جانورن جي قسمن ۾ عام آهن؛&lt;ref name=&quot;Başar2010&quot;&gt;{{cite book |last=Başar |first=E |title=Brain-Body-Mind in the Nebulous Cartesian System: A Holistic Approach by Oscillations |url=https://books.google.com/books?id=NAbMHo-ux58C&amp;pg=PA225 |year=2010 |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-6134-1 |page=225}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته ٻيا پهلو “ترقي يافته” دماغن کي وڌيڪ ابتدائي دماغن کان، يا مهره دار جانورن کي غير مهره دار جانورن کان الڳ ڪن ٿا.&lt;ref name=Shepherd/&gt;

دماغ جي ايناٽامي بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ جو سڀ کان سادو طريقو بصري جاچ آهي، پر ان لاءِ ڪيترائي وڌيڪ پيچيده طريقا به ٺاهيا ويا آهن. دماغي بافتو پنهنجي فطري حالت ۾ ايترو نرم هوندو آهي جو ان تي ڪم ڪرڻ ڏکيو هوندو آهي، پر ان کي الڪوحل يا ٻين [[فڪسيشن (هسٽالاجي)|فڪس ڪندڙ مادَن]] ۾ ٻوڙي سخت ڪري سگهجي ٿو، ۽ پوءِ اندروني حصي جي جاچ لاءِ ان جا ڪٽا ڪيا وڃن ٿا. ظاهري طور، دماغ جو اندروني حصو نام نهاد [[ڀورو مادو|ڀوري مادي]] جي علائقن تي مشتمل هوندو آهي، جن جو رنگ اونداهو هوندو آهي، ۽ اهي [[اڇو مادو|اڇي مادي]] جي هلڪي رنگ وارن علائقن کان الڳ هوندا آهن. وڌيڪ ڄاڻ دماغي بافتي جي ڪٽن کي مختلف ڪيميائي مادَن سان رڱڻ سان حاصل ڪري سگهجي ٿي، جيڪي انهن علائقن کي نمايان ڪن ٿا، جتي مخصوص قسمن جا ماليڪيول وڏي مقدار ۾ موجود هوندا آهن. خوردبين جي مدد سان دماغي بافتي جي [[هسٽالاجي|خوردبيني بناوت]] جو اڀياس ڪرڻ ۽ دماغ جي هڪ علائقي کان ٻئي علائقي تائين ڳانڍاپن جي نموني کي پيروي ڪرڻ به ممڪن آهي.&lt;ref name=&quot;Singh2006&quot;&gt;{{cite book|last=Singh|first=Inderbir|title=Textbook of Human Neuroanatomy|publisher=Jaypee Brothers|year=2006|isbn=978-81-8061-808-6|edition=7th |page=24|chapter=A Brief Review of the Techniques Used in the Study of Neuroanatomy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OzgmngAACAAJ}}&lt;/ref&gt;

=== خليائي بناوٽ ===
[[File:Chemical synapse schema cropped.jpg|thumb|326x326px|alt=هڪ ڊرائنگ جنهن ۾ هڪ نيوران مان “ايڪسون” نالي تند نڪري ٿي ۽ ٻئي خليي سان رابطو ڪري ٿي. هڪ ننڍي اندروني تصوير رابطي واري علائقي کي وڏو ڪري ڏيکاري ٿي.|[[نيوران]] [[ايڪشن پوٽينشل|برقي سگنل]] پيدا ڪن ٿا، جيڪي سندن [[ايڪسون]]ن سان گڏ سفر ڪن ٿا. جڏهن برقي لهر [[سائنيپس]] نالي ڳانڍاپي تائين پهچي ٿي، ته اها [[نيورو ٽرانسميٽر]] جي آزاد ٿيڻ جو سبب بڻجي ٿي، جيڪو ٻين خلين يا گھرڙن تي موجود [[ري سيپٽر (حياتياتي ڪيميا)|ري سيپٽرن]] سان ڳنڍجي انهن جي برقي سرگرمي تبديل ڪري ٿو.]]

سڀني قسمن جا دماغ بنيادي طور [[دماغي خليو|دماغي خلين يا گھرڙن]] جي ٻن وڏن طبقن مان ٺهيل هوندا آهن: [[نيوران]] ۽ [[نيوروگليا|گليئل خليا]]. گليئل خليا يا گھرڙا، جن کي ''گليا'' يا ''نيوروگليا'' پڻ چيو ويندو آهي، ڪيترن قسمن جا هوندا آهن ۽ اهم ڪم سرانجام ڏيندا آهن، جن ۾ بناوتي سهارو، ميٽابولڪ سهارو، انسوليشن ۽ واڌ ويجهه جي رهنمائي شامل آهن. پر نيوران عام طور دماغ جا سڀ کان اهم خليات سمجهيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;&gt;{{Cite book|last1=Kandel|first1=Eric R.|url=https://archive.org/details/isbn_9780838577011|title=Principles of neural science|last2=Schwartz|first2=James Harris|last3=Jessell|first3=Thomas M.|date=2000|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-8385-7701-1|edition=4th|location=New York |oclc=42073108}}&lt;/ref&gt; انسانن ۾، [[سيريبريل ڪارٽيڪس]] ۾ لڳ ڀڳ 14–16 ارب نيوران هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Saladin11&quot;/&gt; ۽ [[سيريبيلم]] ۾ نيورانن جو اندازي موجب تعداد 55–70 ارب آهي.&lt;ref name=&quot;JCN&quot;/&gt; هر نيوران [[سائنيپس]]ن ذريعي هزارين ٻين نيورانن سان ڳنڍيل هوندو آهي. نيورانن کي منفرد بڻائيندڙ خاصيت انهن جي اها صلاحيت آهي ته اهي مخصوص هدف خلين ڏانهن سگنل موڪلي سگهن ٿا، ڪڏهن ڪڏهن ڊگهن مفاصلن تائين.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; اهي سگنل [[ايڪسون]] جي ذريعي موڪلين ٿا، جيڪو هڪ سنهو پروٽوپلازمي ريشو هوندو آهي، جيڪو خلوي جسم مان نڪري ٿو ۽ عام طور ڪيترين شاخن سان ٻين علائقن ڏانهن وڌي ٿو؛ ڪڏهن ويجهو ۽ ڪڏهن دماغ يا جسم جي پري حصن ۾. ايڪسون جي ڊيگهه غير معمولي ٿي سگهي ٿي: مثال طور، جيڪڏهن سيريبريل ڪارٽيڪس جي ڪنهن [[پراميڊل خليو]]، يعني هڪ تحريڪ پيدا ڪندڙ نيوران، کي ايترو وڏو ڪيو وڃي جو ان جو خليائي جسم انساني جسم جيترو ٿي وڃي، ته ان جو ايڪسون به ساڳئي نسبت سان وڏو ٿي ڪجهه سينٽي ميٽر قطر واري ڪيبل بڻجي ويندو، جيڪا هڪ ڪلوميٽر کان وڌيڪ ڊگهي ٿيندي.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Neuronal circuits of the neocortex |year=2004 |volume=27 |pages=419–451 |pmid=15217339 |last1=Douglas |first1=RJ |last2=Martin |first2=KA |doi=10.1146/annurev.neuro.27.070203.144152 |journal=Annual Review of Neuroscience}}&lt;/ref&gt; اهي ايڪسون سگنلن کي برقي-ڪيميائي لهرن جي صورت ۾ منتقل ڪن ٿا، جن کي ايڪشن پوٽينشل چيو ويندو آهي. اهي هڪ سيڪنڊ جي هزارين حصي کان به گهٽ وقت تائين رهنديون آهن ۽ ايڪسون سان گڏ 1–100 ميٽر في سيڪنڊ جي رفتار سان سفر ڪنديون آهن. ڪجهه نيوران مسلسل ايڪشن پوٽينشل خارج ڪندا رهن ٿا، عام طور تي 10–100 في سيڪنڊ جي شرح سان ۽ گهڻو ڪري غير منظم نمونن ۾؛ ٻيا نيوران گهڻو وقت خاموش رهن ٿا، پر ڪڏهن ڪڏهن ايڪشن پوٽينشل جو هڪ ڦاٽ خارج ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The action potential |journal=Practical Neurology |volume=7 |pages=192–197 |year=2007 |pmid=17515599 |last1=Barnett |first1=MW |last2=Larkman |first2=PM |issue=3}}&lt;/ref&gt;

ايڪسون ٻين نيورانن ڏانهن سگنل خاص ڳانڍاپن وسيلي منتقل ڪن ٿا، جن کي [[سائنيپس]] چيو ويندو آهي. هڪ اڪيلو ايڪسون ٻين خلين يا گھرڙن سان ڪيترائي هزار سائنيپٽڪ ڳانڍاپا ٺاهي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; جڏهن ايڪسون سان گڏ سفر ڪندڙ ايڪشن پوٽينشل ڪنهن سائنيپس تي پهچي ٿو، ته اهو [[نيورو ٽرانسميٽر]] نالي ڪيميائي مادو آزاد ڪرائي ٿو. نيورو ٽرانسميٽر هدف خليي جي جھلي ۾ موجود [[ري سيپٽر (حياتياتي ڪيميا)|ري سيپٽر]] ماليڪيولن سان ڳنڍجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

سائنيپس دماغ جا بنيادي عملي عنصر آهن.&lt;ref name=&quot;ShepherdSOB&quot;&gt;{{cite book|last=Shepherd|first=Gordon M.|url=https://books.google.com/books?id=rfcRDAAAQBAJ|title=The Synaptic Organization of the Brain|publisher=Oxford University Press US|year=2004|isbn=978-0-19-515956-1|edition=5th|location=New York, New York |chapter=1. Introduction to synaptic circuits}}&lt;/ref&gt; دماغ جو بنيادي ڪم [[خلين جو رابطو|خليي سان خليي جي رابطي]] تي ٻڌل آهي، ۽ سائنيپس اهي نقطا آهن جتي رابطو ٿئي ٿو. انساني دماغ ۾ لڳ ڀڳ 100 ٽريلين سائنيپس هجڻ جو اندازو لڳايو ويو آهي؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Williams |first1=RW |last2=Herrup |first2=K |title=The control of neuron number |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=11 |pages=423–453 |year=1988 |pmid=3284447 |doi=10.1146/annurev.ne.11.030188.002231}}&lt;/ref&gt; حتيٰ جو ميوي جي مک جي دماغ ۾ به ڪيترائي ملين سائنيپس هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Heisenberg |first=M |title=Mushroom body memoir: from maps to models |journal=Nature Reviews Neuroscience |volume=4 |pages=266–275 |year=2003 |pmid=12671643 |doi=10.1038/nrn1074 |issue=4|s2cid=5038386 }}&lt;/ref&gt; انهن سائنيپس جا ڪم تمام گهڻا مختلف هوندا آهن: ڪجهه تحريڪ پيدا ڪندڙ هوندا آهن، يعني هدف خليي کي سرگرم ڪن ٿا؛ ٻيا روڪيندڙ هوندا آهن؛ ۽ ٻيا [[ٻيو پيغامبر نظام]] چالو ڪري ڪم ڪن ٿا، جيڪي هدف خلين جي اندروني [[ڪيميا]] کي پيچيده طريقن سان تبديل ڪن ٿا.&lt;ref name=ShepherdSOB/&gt; وڏي تعداد ۾ سائنيپس حرڪتي طور تبديل ٿي سگهن ٿا؛ يعني اهي اهڙي نموني پنهنجي طاقت بدلائي سگهن ٿا، جيڪو انهن مان گذرندڙ سگنلن جي نمونن سان ڪنٽرول ٿئي ٿو. عام طور مڃيو وڃي ٿو ته [[سائنيپٽڪ پلاسٽيسيٽي|سرگرميءَ تي دارومدار رکندڙ سائنيپس جي تبديلي]] سکيا ۽ يادگيري لاءِ دماغ جو بنيادي طريقو آهي.&lt;ref name=ShepherdSOB/&gt;
دماغ ۾ گهڻي جاءِ [[ايڪسون]] والاريندا آهن، جيڪي اڪثر گڏجي اهڙن ڳوٺن ۾ بنديل هوندا آهن، جن کي ''عصبي ريشيدار رستا'' چيو ويندو آهي. [[مايلن]] (myelin) سان ڍڪيل ايڪسون هڪ چرٻيءَ واري الڳ ڪندڙ پوش ۾ ويڙهيل هوندو آهي، جنهن جو ڪم سگنل جي پکڙجڻ جي رفتار کي تمام گهڻو وڌائڻ آهي. (غير مايلن ٿيل ايڪسون به موجود هوندا آهن.) مايلن اڇو هوندو آهي، تنهن ڪري دماغ جا اهي حصا جيڪي رڳو عصبي ريشَن سان ڀريل هوندا آهن، هلڪي رنگ واري [[اڇو مادو|اڇي مادي]] وانگر نظر ايندا آهن؛ ان جي ابتڙ، [[ڀورو مادو|ڀوري مادي]] جا اونداهي رنگ وارا علائقا نيوران جي خلين واري جسمن جي وڏي گهڻائيءَ کي ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

===ڪتاب: شعور===
اسان جا سمورا حواس پنهنجا احساس، اولڙا، عڪس، فوٽو ڪٿي ٿا پهچائن؟ ڏسڻ، ٻڌڻ، ڇهڻ، چکڻ ۽ سنگهڻ جا [[حواس]] جيڪي به عڪس قبولين ٿا، اهي دماغ تائين پهچائين ٿا. هر تصور، هر احساس، هر اولڙو، هر عڪس، هر خيال، هر سوچ، عقيدو، ايمان، وهم، وسوسو، ارادو، عزم، جوش جذبو وغيره سڀ ڄاڻ دماغ ۾ آهي. آڱر ڪٽجي وڃڻ سان سمجهه، ڄاڻ گهٽجي نه ويندي، اکيون نڪرڻ، ٻوڙو ٿيڻ وغيره وقت به اڳ موجود ڄاڻ ۾ کوٽ ڪا نه ٿيندي، پر جيڪڏهن ڪو ڊاڪٽر آپريشن ڪري ميڄالي جو مٿيون تهه يا ياد وارو مرڪز کوٽي، ڪپي ٻاهر ڪڍي ته ماڻهوءَ وٽ سڀ عضوا هئڻ باوجود ڪا به ڄاڻ، ڪا به ياد موجود نه رهندي.
اڄ کان پنج لک سال اڳ ٽيهن سالن جي نوجوان جي جسماني قد بت جي ڀيٽ ۾ ان جي کوپڙيءَ يا دماغ جو جيڪو وزن هو ان جي ڀيٽ ۾ اڄوڪي ٽيهن سالن جي نوجوان جو دماغ گهڻو وڏو آهي. ان جو سبب اهو آهي ته پنج لک سال اڳوڻي نوجوان جيتري ڄاڻ ماڻي پئي ان جي ڀيٽ ۾ اڄوڪي انسان جي ڄاڻ لکين ڀيرا وڌيڪ سڌريل آهي.
جڏهن کان انسان اپائڻ، پيدا ڪرڻ، پورهيو ڪرڻ سکيو آهي، تڏهن کان هن وٽ دنيا ۾ موجود شين بابت ٻين ساهوارن جي ڀيٽ ۾ نئين ڄاڻ به وڌي.
پورهيي جو ڪو هڪ گهڙيءَ جو عمل سوين نوان تصور پيدا ڪري سگهي ٿو، سوين ڀيرا ساڳيو ڪم سوين ڀيرا ساڳيا تصور ۽ سوين ڀيرا مختلف تصور ڏئي سگهي ٿو. انهن جي ڀيٽ، فرق وغيره وري اڃا نوان تصور ڏي ٿو.
اسان پنهنجي حياتيءَ ۾ هر ڏيهاڙي ڪيترا ئي نوان تصور ايندا رهن ٿا. هن وقت ڌرتيءَ جي آبادي پنج يا ڇهه ارب آهي ۽ اڄوڪي ڏينهن ۾ هر هڪ انسان جي ذهن وٽ ڪيترا نوان تصور اُڀريا هوندا ۽ اهي سڀ گڏ ڪجن ته ڪيترا نوان تصور ٿيندا. انسان جو هر ڏهاڙي سوين هزارين نون تصورن سان واسطو پوندو رهي ٿو ۽ اهو عمل ماڻهوءَ جي معاملي ۾ گذريل ٽيهن سالن کان هلي رهيو آهي. نون نون عڪسن جو ٺهڻ، انهن جي ٽوڙ ڦوڙ، انهن جو ميلاپ، انهن جي ڪجهه حصن جي ٽٽوڙ ڦوڙ، انهن جي ڪجهه حصن جو ميلاپ، نون عڪسن جو ٻاهرين معاملن سان عمل وسيلي واهپو.
جڏهن ٻار ڄمي ٿو تڏهن وٽس ٻين عضون جيان هڪ عضوو، دماغ به آهي. جيئن ڏسڻ يا ٻڌڻ جي عضوي جو ڪم حواسن وسيلي پهچندڙ عڪسن کي سانڍڻ، سنڀالڻ ۽ ياد رکڻ آهي. جيڪڏهن ڪنهن به عضوي کان ڪو به عڪس دماغ تائين نه پهچندو، ته دماغ وٽ ڪو به تصور، ڪو به خيال نه هوندو. نئين ڄاول ٻار وٽ دماغ آهي، جيئرو آهي، حياتياتي ڪم ڪري ٿو پر وٽس ڪو به تصور، خيال، سوچ، ڄاڻ، سمجهه ڪانهي. جيڪڏهن سمورا حواس بيڪار هجن ته دماغ وٽ پنهنجي ليکي ڪو تصور ڪونهي. دماغ خيالَ، تصور، عڪس، اولڙا پنهنجو پاڻ پيدا نه ٿو ڪري پر حواسن وسيلي حقيقتن کان وٺي ٿو، سانڍي ٿو، سنڀالي ٿو، ياد ٿو ڪري.&lt;ref&gt;{{Citation |title=شعور (ڊاڪٽر محبت ٻرڙو) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=208 |accessdate=2016-08-11 |archive-date=2016-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715211748/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=208 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ڪتاب: شعور،  ليکڪ:	ڊاڪٽر محبت ٻرڙو&lt;/ref&gt;

== ارتقا ==
{{Main|دماغ جي ارتقا}}

=== عام ٻه پاسائي جانور جو عصبي نظام ===
[[Image:Bilaterian-plan.svg|thumb|right|300px|alt=هڪ ڏنڊي جهڙي جسم ۾ هاضمي جو نظام هڪ ڇيڙي تي وات کان ٻئي ڇيڙي تي مقعد تائين وڃي ٿو. هاضمي جي نظام جي ڀرسان هڪ عصبي رسي آهي، جنهن جي وات واري ڇيڙي وٽ دماغ آهي.|هڪ عام ٻه پاسائي جانور جو عصبي نظام، جنهن ۾ عصبي رسي، ڀاڱن وارا ڦهلاءَ، ۽ اڳئين حصي ۾ “دماغ” هوندو آهي]]
ڪجهه ابتدائي جاندارن، جهڙوڪ [[اسپنج]]ن، جن وٽ عصبي نظام نه هوندو آهي،&lt;ref name=Jacobs&gt;{{Cite journal |title=Evolution of sensory structures in basal metazoa |journal=Integrative and Comparative Biology |volume=47 |issue=5 |year=2007 |pages=712–723 |doi=10.1093/icb/icm094 |last1=Jacobs |first1=DK |pmid=21669752 |last2=Nakanishi |first2=N |last3=Yuan |first3=D |last4=Camara |first4=A. |last5=Nichols |first5=S. A. |last6=Hartenstein |first6=V.|display-authors=3|citeseerx=10.1.1.326.2233 }}&lt;/ref&gt; ۽ [[سنڊيريا]]، جن وٽ [[عصبي ڄار]] تي ٻڌل ڦهليل عصبي نظام هوندو آهي،&lt;ref name=Jacobs/&gt; کان سواءِ، سڀ جيئرا گهڻ-خليا جانور [[ٻه پاسائي جانور]] آهن، يعني اهڙا جانور جن جو [[ٻه پاسائي هم آهنگي|ٻن پاسن کان هم آهنگ]] [[جسماني نقشو]] هوندو آهي؛ يعني کاٻو ۽ ساڄو پاسو هڪ ٻئي جي لڳ ڀڳ آئينيدار تصوير هوندا آهن.&lt;ref name=Urbilateria /&gt; سڀ ٻه پاسائي جانور هڪ گڏيل اَباڻي جاندار مان نڪتل سمجهيا وڃن ٿا، جيڪو [[ڪريوجينين دور]] جي آخر ۾، 700–650 ملين سال اڳ ظاهر ٿيو، ۽ اهو فرض ڪيو ويو آهي ته انهيءَ گڏيل اَباڻي جاندار جي شڪل هڪ سادي نلي جهڙي ڪيڙي وانگر هئي، جنهن جو جسم ڀاڱن ۾ ورهايل هو.&lt;ref name=Urbilateria&gt;{{cite journal |last=Balavoine |first=G |title=The segmented Urbilateria: A testable scenario |journal=Integrative and Comparative Biology |year=2003 |volume=43 |pages=137–147 |doi=10.1093/icb/43.1.137 |pmid=21680418 |issue=1|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; خاڪي جي سطح تي، اها بنيادي ڪيڙي جهڙي شڪل اڄ به سڀني جديد ٻه پاسائي جانورن، جن ۾ [[مھريدار جانور]] به شامل آهن، جي جسم ۽ عصبي نظام جي بناوت ۾ ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Evolution of Organ Systems |url=https://archive.org/details/evolutionorgansy00schm |url-access=limited |last=Schmidt-Rhaesa |first=A |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=978-0-19-856669-4 |page=[https://archive.org/details/evolutionorgansy00schm/page/n120 110]}}&lt;/ref&gt; بنيادي ٻه پاسائي جسماني صورت هڪ نلي آهي، جنهن ۾ وات کان مقعد تائين خالي آنتي گهاٽ گذري ٿو، ۽ هڪ عصبي رسي هوندي آهي، جنهن ۾ جسم جي هر ڀاڱي لاءِ هڪ ڦهلاءُ، يعني [[گانگليون]]، هوندو آهي؛ اڳئين حصي ۾ خاص طور وڏو گانگليون هوندو آهي، جنهن کي دماغ چيو ويندو آهي. ڪجهه قسمن، جهڙوڪ [[نيماتوڊ]] ڪيڙن، ۾ دماغ ننڍو ۽ سادو هوندو آهي؛ جڏهن ته ٻين قسمن، جهڙوڪ مهريدار جانورن ۾، اهو وڏو ۽ تمام پيچيده عضوو هوندو آهي.&lt;ref name=Shepherd/&gt; ڪجهه ڪيڙن، جهڙوڪ [[ڄؤر|ڄؤرن]] ۾ عصبي رسي جي پوئين ڇيڙي تي به هڪ وڏو گانگليون هوندو آهي، جنهن کي “پڇ وارو دماغ” چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Neuronal control of leech behavior |journal=Prog Neurobiol |year=2005 |volume=76 |pages=279–327 |pmid=16260077 |last1=Kristan |first1=WB Jr. |last2=Calabrese |first2=RL |last3=Friesen |first3=WO |doi=10.1016/j.pneurobio.2005.09.004 |issue=5|s2cid=15773361 }}&lt;/ref&gt;

موجوده ٻه پاسائي جانورن جا ڪجهه قسم اهڙا به آهن، جن ۾ سڃاڻپ لائق دماغ موجود نه آهي، جن ۾ [[ايڪائنوڊرم]] ۽ [[ٽيونڪيٽ]] شامل آهن. اهو قطعي طور ثابت نه ٿيو آهي ته اهڙين بي دماغ قسمن جي موجودگي ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪري ٿي ته سڀ کان پهرين [[ٻه پاسائي جانور]] دماغ کان محروم هئا، يا سندن اَباڻن ۾ اهڙي ارتقا ٿي جنهن سبب اڳ ۾ موجود دماغي بناوت ختم ٿي وئي.

=== غير مھريدار جانور ===
[[Image:Drosophila melanogaster - side (aka).jpg|thumb|right|alt=هڪ مک عڪاسي ڪندڙ سطح تي ويٺل آهي. هڪ وڏو ڳاڙهو اکيون ڪئميرا ڏانهن آهن. جسم شفاف لڳي ٿو، رڳو پيٽ جي ڇيڙي تي ڪارو رنگ آهي.|ميوي جون مکيون (''[[ڊروسوفيلا]]'') دماغي واڌ ويجهه ۾ جينن جي ڪردار کي سمجهڻ لاءِ وڏي پيماني تي اڀياس ڪيون ويون آهن.]]
هن زمري ۾ [[ٽارڊيگريڊ]]، [[آرٿروپوڊ]]، [[مولسڪا|مولسڪ]] ۽ ڪيڙن جا ڪيترائي قسم شامل آهن. غير مهره دار جانورن جي جسماني نقشن جي گوناگوني، دماغي بناوتن جي ساڳي گوناگوني سان گڏ ملي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barnes |first=RD |title=Invertebrate Zoology |year=1987 |edition=5th |page=1 |publisher=Saunders College Pub. |isbn=978-0-03-008914-5}}&lt;/ref&gt;

غير مهريدار جانورن جا ٻه گروهه خاص طور تي پيچيده دماغ رکن ٿا: آرٿروپوڊ، يعني حشرات، [[ڪرسٽيشين]]، [[آراڪنڊ]] ۽ ٻيا؛ ۽ [[سيفالوپوڊ]]، يعني آڪٽوپس، [[اسڪواڊ]] ۽ اهڙا ئي مولسڪ.&lt;ref name=Butler&gt;{{cite journal |last=Butler |first=AB |title=Chordate Evolution and the Origin of Craniates: An Old Brain in a New Head |journal=Anatomical Record |year=2000 |volume=261 |pages=111–125 |pmid=10867629 |doi=10.1002/1097-0185(20000615)261:3&lt;111::AID-AR6&gt;3.0.CO;2-F |issue=3|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; آرٿروپوڊ ۽ سيفالوپوڊ جا دماغ ٻن متوازي عصبي رسين مان پيدا ٿين ٿا، جيڪي جانور جي جسم مان گذرن ٿيون. آرٿروپوڊ وٽ هڪ مرڪزي دماغ، يعني [[سپرا ايسوفيجيل گانگليون]]، هوندو آهي، جنهن ۾ ٽي حصا ۽ هر اک جي پٺيان بصري عمل لاءِ وڏا [[بصري لوب (آرٿروپوڊ)|بصري لوب]] هوندا آهن.&lt;ref name=Butler/&gt; آڪٽوپس ۽ اسڪواڊ جهڙن سيفالوپوڊن وٽ سڀني غير مهريدار جانورن مان سڀ کان وڏا دماغ هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Bulloch1995&quot;&gt;{{cite book |last1=Bulloch |first1=TH |editor=Breidbach O |last2=Kutch |first2=W |title=The nervous systems of invertebrates: an evolutionary and comparative approach |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dW5e6FHOH-4C&amp;pg=PA439 |year=1995 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-7643-5076-5 |page=439 |chapter=Are the main grades of brains different principally in numbers of connections or also in quality?}}&lt;/ref&gt;

غير مهريدار جانورن جون ڪيتريون ئي قسمن جا دماغ شدت سان اڀياس ڪيا ويا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ اهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي تجرباتي ڪم لاءِ موزون بڻائين ٿيون:
* ميوي جون مکيون (''ڊروسوفيلا'')، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي [[جينيات]] جي اڀياس لاءِ موجود طريقن جو وڏو سلسلو دماغي واڌ ويجهه ۾ جينن جي ڪردار جي اڀياس لاءِ فطري موضوع بڻجي ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flybrain: An online atlas and database of the ''drosophila'' nervous system |url=http://flybrain.neurobio.arizona.edu| archive-url=https://web.archive.org/web/19980109184708/http://flybrain.neurobio.arizona.edu/| archive-date=1998-01-09 |access-date=2011-10-14}}&lt;/ref&gt; حشرات ۽ ٿڻين وارن جانورن جي وچ ۾ وڏي ارتقائي وٿي باوجود، ''ڊروسوفيلا'' جي [[نيورو جينيات]] جا ڪيترائي پهلو انسانن سان لاڳاپيل ڏيکاريا ويا آهن. مثال طور، پهريون حياتياتي [[گهڙي جين]]، ''ڊروسوفيلا'' جي اهڙين ميوٽنٽ قسمن جي جاچ مان سڃاتو ويو، جن ۾ روزاني سرگرميءَ جا چڪر بگڙيل هئا.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1971 |title=Clock Mutants of Drosophila melanogaster |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=68 |pages=2112–2116 |pmid=5002428 |doi=10.1073/pnas.68.9.2112 |pmc=389363 |last1=Konopka |first1=RJ |last2=Benzer |first2=S |issue=9 |bibcode=1971PNAS...68.2112K|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مهره دار جانورن جي جينوم ۾ ڳولا سان اهڙن ئي جينن جو هڪ مجموعو ظاهر ٿيو، جيڪي چوهي جي حياتياتي گهڙي ۾ ساڳيو ڪردار ادا ڪن ٿا—۽ تنهن ڪري تقريباً يقيناً انسان جي حياتياتي گهڙي ۾ به.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Shin|first1=Hee-Sup|last2=Bargiello|first2=Thaddeus A.|last3=Clark|first3=Brian T.|last4=Jackson|first4=F. Rob|last5=Young|first5=Michael W.|display-authors=1|year=1985|title=An unusual coding sequence from a Drosophila clock gene is conserved in vertebrates|journal=Nature|volume=317|issue=6036|pages=445–448|bibcode=1985Natur.317..445S|doi=10.1038/317445a0|pmid=2413365 |s2cid=4372369}}&lt;/ref&gt; ڊروسوفيلا تي ٿيل اڀياس پڻ ڏيکارين ٿا ته دماغ جا گهڻا [[نيوپيل]] علائقا زندگيءَ جي مخصوص حالتن جي جواب ۾ سڄي زندگي مسلسل ٻيهر منظم ٿيندا رهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Heisenberg |first1=M |last2=Heusipp |first2=M |last3=Wanke |first3=C. |year=1995 |title=Structural plasticity in the Drosophila brain |journal=J. Neurosci. |volume=15 |issue=3 |pages=1951–1960|doi=10.1523/JNEUROSCI.15-03-01951.1995 |pmid=7891144 |pmc=6578107 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
* نيماتوڊ ڪيڙو ''[[سينورهبڊائٽس ايليگنس]]''، ''ڊروسوفيلا'' وانگر، گهڻو ڪري جينيات ۾ پنهنجي اهميت سبب اڀياس ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Brenner|first=Sydney|year=1974|title=The Genetics of CAENORHABDITIS ELEGANS|journal= Genetics|volume=77|issue=1|pages=71–94|doi=10.1093/genetics/77.1.71|pmid=4366476|pmc=1213120}}&lt;/ref&gt; 1970ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾، [[سڊني برينر]] ان کي [[نموني جاندار]] طور چونڊيو، ته جيئن اهو اڀياس ڪري سگهجي ته جين واڌ ويجهه تي ڪيئن ڪنٽرول ڪن ٿا. هن ڪيڙي سان ڪم ڪرڻ جو هڪ فائدو اهو آهي ته ان جو جسماني نقشو تمام گهڻو مقرر هوندو آهي: [[هرمافروڊائٽ]] جي عصبي نظام ۾ بلڪل 302 نيوران هوندا آهن، هميشه ساڳين جڳهن تي، ۽ هر ڪيڙي ۾ ساڳيا سائنيپٽڪ لاڳاپا ٺاهيندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Specification of the nervous system |last=Hobert |first=O |editor=The ''C. elegans'' Research Community |year=2005 |doi=10.1895/wormbook.1.12.1 |url=http://www.wormbook.org/chapters/www_specnervsys/specnervsys.html |journal=WormBook |pmid=18050401 |pages=1–19|pmc=4781215 }}&lt;/ref&gt; برينر جي ٽيم ڪيڙن کي هزارين انتهائي سنها حصن ۾ وڍيو ۽ هر حصي کي اليڪٽران خوردبين هيٺ تصويربند ڪيو، پوءِ هڪ حصي کان ٻئي حصي تائين تندن کي بصري طور ملائي، سڄي جسم ۾ هر نيوران ۽ سائنيپس جو نقشو ٺاهيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1986 |title=The Structure of the Nervous System of the Nematode Caenorhabditis elegans |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |volume=314 |pages=1–340 |doi=10.1098/rstb.1986.0056 |last1=White |first1=JG |last2=Southgate |first2=E |author-link2=Eileen Southgate |last3=Thomson |first3=JN |last4=Brenner |first4=S |issue=1165 |pmid=22462104 |bibcode=1986RSPTB.314....1W }}&lt;/ref&gt; ''سي. ايليگنس'' جو مڪمل نيوراني “وائرنگ ڊاگرام” — يعني ان جو [[ڪنيڪٽوم]] — حاصل ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Jabr |first=Ferris |date=2012-10-02 |title=The Connectome Debate: Is Mapping the Mind of a Worm Worth It? |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=c-elegans-connectome |work=Scientific American |access-date=2014-01-18}}&lt;/ref&gt; ڪنهن ٻئي جاندار لاءِ هن سطح جي تفصيل جي ويجهو ڪا ڄاڻ موجود نه آهي، ۽ حاصل ڪيل ڄاڻ ڪيترن ئي اهڙن اڀياسن کي ممڪن بڻايو آهي، جيڪي ٻي صورت ۾ ممڪن نه هجن ها.&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=''Caenorhabditis elegans'' |last=Hodgkin |first=J |title=Encyclopedia of Genetics |veditors=Brenner S, Miller JH |publisher=Elsevier |year=2001 |pages=251–256 |isbn=978-0-12-227080-2}}&lt;/ref&gt;
* سامونڊي سلگ ''[[اپليسيا ڪيليفورنيڪا]]'' کي نوبل انعام ماڻيندڙ نيورو فزيالاجسٽ [[ايرڪ ڪينڊل]] [[سکيا]] ۽ [[يادگيري]] جي خلوي بنيادن جي اڀياس لاءِ نموني طور چونڊيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جو عصبي نظام سادو ۽ آسانيءَ سان پهچ جوڳو آهي، ۽ ان تي سوين تجربا ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kandel |first=ER |title=In Search of Memory: The Emergence of a New Science of Mind |year=2007 |publisher=WW Norton |isbn=978-0-393-32937-7 |pages=[https://archive.org/details/insearchofmemory0000kand/page/145 145–150] |url=https://archive.org/details/insearchofmemory0000kand/page/145 }}&lt;/ref&gt;

=== مهريدار جانور ===
[[Image:Shark brain.png|thumb|upright|alt=ٽي شڪل واري شيءِ، جنهن ۾ هيٺان رسي هڪ هيٺئين مرڪزي ڳوڙهي حصي ۾ وڃي ٿي. ان جي مٿان وڏو مرڪزي حصو آهي، جنهن مان ٻنهي پاسن تي ٻانهن نڪري ٿي.|هڪ [[شارڪ]] جو دماغ]]
پهريون [[مھريدار جانور]] 500&amp;nbsp;ملين سال کان وڌيڪ اڳ ([[ملين سال اڳ]]) [[ڪيمبرين دور]] دوران ظاهر ٿيا، ۽ صورت ۾ شايد جديد [[بغير ڄاڙي مڇي]]، يعني [[هيگ فش]] ۽ [[ليمپري]] جهڙا هئا.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2003 |title=Head and backbone of the Early Cambrian vertebrate ''Haikouichthys'' |journal=Nature |volume=421 |pages=526–529 |doi=10.1038/nature01264 |pmid=12556891 |issue=6922 |first1=D.-G. |last1=Shu |first2=S. |last2=Conway Morris |first3=J. |last3=Han |first4=Z.-F. |last4=Zhang |first5=K. |last5=Yasui |first6=P. |last6=Janvier |first7=L. |last7=Chen |first8=X.-L. |last8=Zhang |first9=J.-N. |last9=Liu | first10=Y. | last10=Li |first11=H.-Q. |last11=Liu |display-authors=9 |bibcode=2003Natur.421..526S|s2cid=4401274 }}&lt;/ref&gt; [[ڄاڙي وارا مھريدار جانور]] 445&amp;nbsp;ملين سال اڳ، [[ٽيٽراپوڊ]] 350&amp;nbsp;ملين سال اڳ، [[ايمنايوٽ]] 310&amp;nbsp;ملين سال اڳ ۽ [[ميميليا فارم]] لڳ ڀڳ 200&amp;nbsp;ملين سال اڳ ظاهر ٿيا. هر مهره دار [[ڪليڊ]] جي ارتقائي تاريخ برابر ڊگهي آهي، پر جديد [[مڇي]]، [[امفيبين]]، [[ريپٽائل]]، [[پکي]] ۽ [[ٿڻين وارا جانور]] جي دماغن ۾ ماپ ۽ پيچيدگيءَ جو اهڙو سلسلو نظر اچي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ ارتقائي ترتيب جي پيروي ڪري ٿو. انهن سڀني دماغن ۾ بنيادي ايناٽامي بناوتن جو ساڳيو مجموعو موجود آهي، پر هيگ فش ۾ انهن مان گهڻيون بناوتون ابتدائي صورت ۾ آهن، جڏهن ته ٿڻين وارن جانورن ۾ اڳيون حصو، يعني [[اڳيون دماغ]]، خاص طور [[ٽيلينسيفالون]]، گهڻو ترقي يافته ۽ ڦهليل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Striedter |first=GF |year=2005 |title=Principles of Brain Evolution |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-0-87893-820-9 |chapter=Ch. 3: Conservation in vertebrate brains}}&lt;/ref&gt;

دماغن جو مقابلو گهڻو ڪري انهن جي [[وزن]] جي لحاظ کان ڪيو ويندو آهي. [[اينسيفلائيزيشن ڪوٽينٽ|دماغي ماپ]]، جسماني ماپ ۽ ٻين تبديلي پذير عنصرن جي وچ ۾ لاڳاپو مھريدار جانورن جي وڏي سلسلي ۾ اڀياس ڪيو ويو آهي. عام قاعدي طور، دماغ جي ماپ جسماني ماپ سان وڌي ٿي، پر سادي سڌي نسبت ۾ نه. عام طور تي ننڍن جانورن وٽ جسم جي ماپ جي نسبت سان وڏا دماغ هوندا آهن. ٿڻين وارن جانورن ۾ دماغي حجم ۽ جسماني وزن جو لاڳاپو بنيادي طور [[طاقت جو قانون]] جي پيروي ڪري ٿو، جنهن ۾ [[ايڪسپونينٽ]] لڳ ڀڳ 0.75 آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Armstrong |first=E |title=Relative brain size and metabolism in mammals |journal=Science |year=1983 |volume=220 |pages=1302–1304 |doi=10.1126/science.6407108 |pmid=6407108 |issue=4603 |bibcode=1983Sci...220.1302A}}&lt;/ref&gt; هي فارمولو مرڪزي لاڙي کي بيان ڪري ٿو، پر ٿڻين وارن جانورن جو هر خاندان ڪنهن نه ڪنهن حد تائين ان کان مختلف آهي، اهڙي طرح جو اهو جزوي طور سندن رويي جي پيچيدگيءَ کي ظاهر ڪري ٿو. مثال طور، [[پرائميٽ]]ن وٽ اهڙا دماغ هوندا آهن، جيڪي فارمولي جي اڳڪٿي کان 5 کان 10 ڀيرا وڏا آهن. [[شڪاري]] جانور، جن کي پنهنجي شڪار جي [[ارتقائي هٿيارن جي ڊوڙ|هميشه بدلجندڙ]] [[شڪار کان بچاءَ واري موافقت]]ن خلاف مختلف [[شڪار حڪمت عمليون]] استعمال ڪرڻيون پون ٿيون، پنهنجي شڪار جي ڀيٽ ۾ جسماني ماپ جي نسبت سان وڏا دماغ رکندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jerison|first=Harry J.|url=https://books.google.com/books?id=XFUXAQAAIAAJ|title=Evolution of the Brain and Intelligence|publisher=Academic Press|year=1973|isbn=978-0-12-385250-2 |pages=55–74}}&lt;/ref&gt;

[[Image:EmbryonicBrain.svg|thumb|250px|left|alt=عصبي نظام هڪ ڏنڊي وانگر ڏيکاريل آهي، جنهن جي ڊيگهه سان ابھار آهن. هيٺان ريڙهه جي هڏي پوئين دماغ سان ڳنڍجي ٿي، جيڪو ڦهلجي وري تنگ ٿئي ٿو. اهو وچئين دماغ سان ڳنڍجي ٿو، جيڪو وري ڦهلجي ٿو، ۽ آخر ۾ اڳئين دماغ سان ڳنڍجي ٿو، جنهن ۾ ٻه وڏا ابھار آهن.|[[جنيني واڌ]] دوران مهره دار دماغ جا بنيادي ذيلي ڀاڱا (کاٻي پاسي)، جيڪي پوءِ بالغ دماغ جي بناوتن ۾ فرق اختيار ڪن ٿا (ساڄي پاسي)]]
سڀ مهريدار دماغ هڪ گڏيل بنيادي صورت رکن ٿا، جيڪا [[جنيني واڌ]] جي شروعاتي مرحلن ۾ سڀ کان واضح نظر اچي ٿي. پنهنجي سڀ کان ابتدائي صورت ۾، دماغ [[نيورل ٽيوب]] جي اڳئين ڇيڙي تي ٽن [[دماغي ڦوڪڻي|ڦوڪڻيدار ڦهلائن]] جي صورت ۾ ظاهر ٿئي ٿو؛ اهي ڦهلاءَ آخرڪار ترتيبوار [[اڳيون دماغ]] ([[پروزينسيفالون]])، [[وچيون دماغ]] ([[ميزينسيفالون]]) ۽ پويون دماغ ([[رومبينسيفالون]]) بڻجن ٿا. دماغي واڌ ويجهه جي سڀ کان ابتدائي مرحلن ۾ ٽيئي علائقا لڳ ڀڳ برابر ماپ جا هوندا آهن. ڪيترن ئي [[آبي جانور|آبي]]/[[نيم آبي]] مهريدار جانورن، جهڙوڪ مڇين ۽ [[امفيبينن]] ۾، اهي ٽي حصا [[بالغ]] حالت ۾ به ماپ ۾ ملندڙ جلندڙ رهندا آهن؛ پر [[زميني جانور|زميني]] [[ٽيٽراپوڊ]]ن، جهڙوڪ ٿڻين وارن جانورن، ۾ اڳيون دماغ ٻين حصن کان گهڻو وڏو ٿي وڃي ٿو، پويون دماغ هڪ وڏو [[پٺيون (ايناٽامي)|پٺيون]] ڦهلاءُ ٺاهيندو آهي، جنهن کي [[سيريبيلم]] چيو وڃي ٿو، ۽ نتيجي طور وچيون دماغ تمام ننڍو ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

مهريدار جانورن جا دماغ تمام نرم بافتن مان ٺهيل هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; جيئرو دماغي بافتو ٻاهرئين پاسي گلابي ۽ اندروني پاسي گهڻو ڪري اڇو هوندو آهي، رنگ ۾ هلڪيون تبديليون به هونديون آهن. مهريدار دماغ [[ڳنڍيندڙ تاندورو|ڳنڍيندڙ تاندورن]] (tissues) جي [[حياتي جھلي|جھلين]] جي هڪ نظام سان گهيريل هوندا آهن، جن کي [[ميننجز]] چيو ويندو آهي، جيڪي [[کوپڙي]] کي دماغ کان الڳ ڪن ٿا. [[دماغي شريان]]ون ميننجز جي ٻاهرين ٻن تھن، [[ڊورا ميٽر|ڊورا]] ۽ [[اراڪنائيڊ ميٽر]]، مان گذري [[سب اراڪنائيڊ جاءِ]] ۾ داخل ٿين ٿيون، ۽ پوءِ ميننجز جي سڀ کان اندروني تہ، [[پيا ميٽر]]، ۾ داخل ٿيندڙ [[آرٽيريول]]ن ذريعي [[دماغي پيرنڪائما]] کي [[پرفيوز]] ڪن ٿيون. دماغي رت جي نالن جي ڀتين ۾ موجود [[اينڊوٿيليل سيل]] هڪ ٻئي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍيل هوندا آهن، جنهن سان [[رت-دماغ رڪاوٽ]] ٺهي ٿي، جيڪا ڪيترن ئي [[زهر|زھرن]] ۽ [[بيماري پيدا ڪندڙ جاندار]]ن جي گذر کي روڪي ٿي&lt;ref name=&quot;CarpenterCh1&quot;&gt;{{cite book|last1=Parent|first1=A|title=Carpenter's Human Neuroanatomy|last2=Carpenter|first2=MB|publisher=Williams &amp; Wilkins|year=1996|isbn=978-0-683-06752-1 |chapter=Ch. 1}}&lt;/ref&gt;، پر ساڳئي وقت [[اينٽي باڊي]]ن ۽ ڪجهه دوائن کي به روڪي ٿي، تنهن ڪري دماغي بيمارين جي علاج ۾ خاص ڏکيائيون پيدا ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Pardridge |first=W |year=2005 |title=The Blood-Brain Barrier: Bottleneck in Brain Drug Development |journal=NeuroRx |volume=2 |pages=3–14 |pmid=15717053 |doi=10.1602/neurorx.2.1.3 |pmc=539316 |issue=1}}&lt;/ref&gt; رت-دماغ رڪاوٽ جي [[اسموسس|اسموسسي]] پابندي سبب، دماغ اندر [[ميٽابولائيٽ]] گهڻو ڪري [[گلائمفيٽڪ نظام]] ۾ [[سيريبرو اسپائنل فلوئڊ]] جي وڏي وهڪري ذريعي صاف ٿين ٿا، ٻين جسماني حصن وانگر [[وينول|وينولن]] ذريعي نه.

[[نيورو ايناٽامي|نيورو ايناٽامسٽ]] عام طور مهريدار دماغ کي ڇهن مکيه ذيلي علائقن ۾ ورهائين ٿا: [[ٽيلينسيفالون]]، يعني [[سيريبريل اڌ گولا]]؛ [[ڊائينسيفالون]]، يعني [[ٿيلامس]] ۽ [[هائپوٿيلامس]]؛ [[ميزينسيفالون]]، يعني وچيون دماغ؛ [[سيريبيلم]]؛ [[پونس]]؛ ۽ [[ميڊولا اوبلانگاٽا]]. وچيون دماغ، پونس ۽ ميڊولا کي اڪثر گڏيل طور [[دماغي ٿنڀو]] چيو ويندو آهي. انهن علائقن مان هر هڪ جي اندروني بناوت پيچيده آهي. ڪجهه حصا، جهڙوڪ [[سيريبريل ڪارٽيڪس]] ۽ سيريبيلر ڪارٽيڪس، موجود [[کوپڙي اندر جاءِ]] ۾ [[سطحي ايراضي]] وڌائڻ لاءِ وريل [[جائرس]] ۽ [[سلڪس (نيورو ايناٽامي)|سلڪس]] ۾ ويڙهيل هوندا آهن. ٻيا حصا، جهڙوڪ ٿيلامس ۽ هائپوٿيلامس، ننڍن نيوڪليائي ڳچن تي مشتمل هوندا آهن، جن کي “گانگليا” چيو ويندو آهي. مهريدار دماغ ۾ عصبي بناوت، ڪيميا ۽ ڳانڍاپن جي نفيس فرقن جي بنياد تي هزارين الڳ سڃاڻپ جوڳا علائقا معلوم ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

[[Image:Vertebrate-brain-regions small.png|thumb|right|alt=انسان ۽ شارڪ جي دماغ جا لاڳاپيل علائقا ڏيکاريل آهن. شارڪ جو دماغ پکڙيل آهي، جڏهن ته انساني دماغ وڌيڪ ڳنڍيل ۽ ٺهيل آهي. شارڪ جو دماغ ميڊولا سان شروع ٿئي ٿو، جيڪو مختلف بناوتن سان گهيريل آهي، ۽ ٽيلينسيفالون تي ختم ٿئي ٿو. انساني دماغ جي ڪراس سيڪشن ۾ هيٺان ميڊولا ساڳين بناوتن سان گهيريل آهي، جڏهن ته ٽيلينسيفالون دماغ جي مٿئين حصي کي ٿلهي تہ وانگر ڍڪي ٿو.|مهريدار دماغ جا بنيادي ايناٽامي علائقا، شارڪ ۽ انسان لاءِ ڏيکاريل. ساڳيا حصا موجود آهن، پر اهي ماپ ۽ شڪل ۾ تمام گهڻو مختلف آهن.]]

جيتوڻيڪ ساڳيا بنيادي جزا سڀني مهره دار دماغن ۾ موجود آهن، پر مهريدار ارتقا جون ڪجهه شاخون دماغ جي بناوت، خاص ڪري اڳئين دماغ جي علائقي ۾، نمايان تبديلين جو سبب بڻيون آهن. شارڪ جو دماغ بنيادي جزا سادي نموني ڏيکاري ٿو، پر [[ٽيليوسٽي|ٽيليوسٽ]] مڇين ۾، جيڪي موجوده مڇين جي قسمن جي وڏي اڪثريت آهن، اڳيون دماغ “ٻاهر وريل” ٿي ويو آهي، ڄڻ ڪنهن جوراب کي اندر کان ٻاهر ڪيو ويو هجي. پکين ۾ به اڳئين دماغ جي بناوت ۾ وڏيون تبديليون موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Northcutt |first=RG |year=2008 |title=Forebrain evolution in bony fishes |journal=Brain Research Bulletin |volume=75 |pages=191–205 |pmid=18331871 |doi=10.1016/j.brainresbull.2007.10.058 |issue=2–4|s2cid=44619179 }}&lt;/ref&gt; اهي تبديليون هڪ قسم جي دماغي جزن کي ٻئي قسم جي دماغي جزن سان ملائڻ کي ڏکيو بڻائي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2005 |title=Organization and evolution of the avian forebrain |journal=The Anatomical Record Part A: Discoveries in Molecular, Cellular, and Evolutionary Biology |volume=287 |pages=1080–1102 |pmid=16206213 |doi=10.1002/ar.a.20253 |last1=Reiner |first1=A |last2=Yamamoto |first2=K |last3=Karten |first3=HJ |issue=1|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

هيٺ ڪجهه اهم مهريدار دماغي جزن جي فهرست ڏني وئي آهي، گڏ انهن جي ڪم جي مختصر وضاحت، جيئن موجوده علم موجب سمجهي وڃي ٿي:
{{See also|انساني دماغ جي علائقن جي فهرست}}
* [[ميڊولا اوبلانگاٽا|ميڊولا]]، ريڙهه جي هڏي سان گڏ، ڪيترن ننڍن نيوڪليائي مرڪزن تي مشتمل آهي، جيڪي مختلف حسي ۽ غير ارادي حرڪتي ڪمن ۾ شامل آهن، جهڙوڪ الٽي، دل جي ڌڙڪن ۽ هاضمي جا عمل.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;
* [[پونس]] دماغي ٿنڀي ۾ ميڊولا جي بلڪل مٿان هوندو آهي. ٻين شين سان گڏ، ان ۾ اهڙا نيوڪليائي مرڪز هوندا آهن، جيڪي اڪثر ارادي پر سادا عمل ڪنٽرول ڪن ٿا، جهڙوڪ ننڊ، ساهه کڻڻ، ڳهڻ، مثاني جو ڪم، توازن، اکين جي حرڪت، چهري جا تاثرات ۽ جسماني بيهڪ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Essential Neuroscience |url=https://archive.org/details/essentialneurosc00sieg |url-access=limited |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |year=2010 |isbn=978-0-7817-8383-5 |pages=[https://archive.org/details/essentialneurosc00sieg/page/n197 184]–189 |last1=Siegel |first1=A |last2=Sapru |first2=HN}}&lt;/ref&gt;
* [[هائپوٿيلامس]] اڳئين دماغ جي بنياد تي هڪ ننڍو علائقو آهي، جنهن جي پيچيدگي ۽ اهميت ان جي ننڍڙي ماپ کان گهڻو وڌيڪ آهي. اهو ڪيترن ننڍن نيوڪليائي مرڪزن مان ٺهيل آهي، جن مان هر هڪ جا الڳ ڳانڍاپا ۽ نيورو ڪيمياوي خاصيتون آهن. هائپوٿيلامس اضافي غير ارادي يا جزوي ارادي عملن ۾ شامل هوندو آهي، جهڙوڪ ننڊ ۽ جاڳ جا چڪر، کائڻ ۽ پيئڻ، ۽ ڪجهه هارمونن جو خارج ٿيڻ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Swaab|first1=Dick F.|url=https://books.google.com/books?id=dOSzzQEACAAJ&amp;q=9780444514905|title=The Human Hypothalamus – Basic and Clinical Aspects: Nuclei of the human hypothalamus. Part I|publisher=Elsevier|year=2003|isbn=978-0-444-51490-5 |access-date=2021-01-22}}&lt;/ref&gt;
* [[ٿيلامس]] مختلف ڪمن وارن نيوڪليائي مرڪزن جو مجموعو آهي: ڪجهه دماغي اڌ گولن ڏانهن ۽ انهن کان معلومات پهچائڻ ۾ شامل آهن، جڏهن ته ٻيا تحريڪ ۽ ترغيب سان لاڳاپيل آهن. سب ٿيلامڪ علائقو، يعني [[زونا انسيرٽا]]، لڳي ٿو ته ڪيترن قسمن جي “تڪميلي” روين، جهڙوڪ کائڻ، پيئڻ، فضلو خارج ڪرڻ ۽ جفت گيري لاءِ عمل پيدا ڪندڙ نظامن تي مشتمل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jones|first=Edward G.|url=https://books.google.com/books?id=WMxqAAAAMAAJ|title=The Thalamus|publisher=Plenum Press|year=1985|isbn=978-0-306-41856-3|location=University of Michigan}}&lt;/ref&gt;
* [[سيريبيلم]] ٻين دماغي نظامن جي نتيجن کي، اهي حرڪتي هجن يا فڪري، اهڙيءَ طرح ترتيب ڏئي ٿو جو اهي يقيني ۽ درست ٿين. سيريبيلم کي هٽائڻ سان جانور کي ڪنهن خاص ڪم ڪرڻ کان روڪي نٿو سگهجي، پر ان جا عمل غير يقيني ۽ بي ڍنگا ٿي وڃن ٿا. اها درستگي فطري طور ٺهيل نه هوندي آهي، پر ڪوشش ۽ غلطي ذريعي سکي ويندي آهي. سائيڪل هلائڻ دوران سکيل عضلاتي هم آهنگي [[نيورو پلاسٽيسيٽي|عصبي لچڪ]] جي هڪ قسم جو مثال آهي، جيڪا گهڻي ڀاڱي سيريبيلم اندر ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; دماغ جي ڪل حجم جو 10٪ سيريبيلم تي مشتمل آهي، ۽ سڀني نيورانن جو 50٪ ان جي بناوت اندر موجود هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Knierim|first=James |title=Cerebellum (Section 3, Chapter 5)|url=http://neuroscience.uth.tmc.edu/s3/chapter05.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171118210533/http://neuroscience.uth.tmc.edu/s3/chapter05.html|archive-date=2017-11-18|access-date=22 January 2021|website=Neuroscience Online |location=Department of Neurobiology and Anatomy at The University of Texas Health Science Center at Houston, McGovern Medical School}}&lt;/ref&gt;
* [[سپيريئر ڪولڪيولس|آپٽڪ ٽيڪٽم]] عملن کي جاءِ جي مخصوص نقطن ڏانهن موڙڻ جي اجازت ڏئي ٿو، اڪثر ڪري بصري معلومات جي جواب ۾. ٿڻين وارن جانورن ۾ ان کي عام طور [[سپيريئر ڪولڪيولس]] چيو ويندو آهي، ۽ ان جو سڀ کان وڌيڪ اڀياس ڪيل ڪم اکين جي حرڪتن کي هدايت ڏيڻ آهي. اهو هٿ وڌائڻ وارين حرڪتن ۽ شين ڏانهن رخ ڪندڙ ٻين عملن کي به هدايت ڏئي ٿو. اهو مضبوط بصري معلومات حاصل ڪري ٿو، پر ٻين حواسن کان به اهڙي معلومات وٺي ٿو، جيڪا عملن کي هدايت ڏيڻ ۾ ڪم اچي ٿي، جهڙوڪ الوئن ۾ ٻڌڻ واري معلومات ۽ نانگن ۾ گرمي محسوس ڪندڙ [[پِٽ عضوو|پِٽ عضون]] مان ايندڙ معلومات. ڪجهه ابتدائي مڇين، جهڙوڪ [[ليمپري]]، ۾ هي علائقو دماغ جو سڀ کان وڏو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2007 |title=Tectal control of locomotion, steering, and eye movements in lamprey |journal=Journal of Neurophysiology |volume=97 |pages=3093–3108 |pmid=17303814 |doi=10.1152/jn.00639.2006 |last1=Saitoh |first1=K |last2=Ménard |first2=A |last3=Grillner |first3=S |issue=4}}&lt;/ref&gt; سپيريئر ڪولڪيولس وچئين دماغ جو حصو آهي.
* [[پيليم (نيورو ايناٽامي)|پيليم]] ڀوري مادي جي هڪ تہ آهي، جيڪا اڳئين دماغ جي سطح تي هوندي آهي، ۽ دماغ جي عضووي ارتقا ۾ سڀ کان وڌيڪ پيچيده ۽ سڀ کان تازو ارتقائي ترقي آهي.&lt;ref name=&quot;LullFerris1922&quot;&gt;{{cite book |author1=Richard Swann Lull |author2=Harry Burr Ferris |author3=George Howard Parker |author4=James Rowland Angell |author5=Albert Galloway Keller |author6=Edwin Grant Conklin |title=The evolution of man: a series of lectures delivered before the Yale chapter of the Sigma xi during the academic year 1921–1922 |url=https://archive.org/details/evolutionofman01bait |year=1922 |publisher=Yale University Press |page=[https://archive.org/details/evolutionofman01bait/page/50 50]}}&lt;/ref&gt; ريپٽائلن ۽ ٿڻين وارن جانورن ۾ ان کي ''سيريبريل ڪارٽيڪس'' چيو ويندو آهي. پيليم جا ڪيترائي ڪم آهن، جن ۾ [[سنگهڻ]] ۽ [[مڪاني يادگيري]] شامل آهن. ٿڻين وارن جانورن ۾، جتي اهو ايترو وڏو ٿي وڃي ٿو جو دماغ تي غالب اچي وڃي ٿو، اهو دماغ جي ڪيترن ٻين علائقن جا ڪم پاڻ سنڀالي وٺي ٿو. ڪيترن ٿڻين وارن جانورن ۾ سيريبريل ڪارٽيڪس وريل ابھارن تي مشتمل هوندو آهي، جن کي [[جائرس]] چيو ويندو آهي، جيڪي گهاٽيون نالين يا چيرن جهڙيون کڏون ٺاهيندا آهن، جن کي [[سلڪس (نيورو ايناٽامي)|سلڪس]] چيو ويندو آهي. اهي وراڻيون ڪارٽيڪس جي سطحي ايراضي وڌائين ٿيون، تنهن ڪري ڀوري مادي جي مقدار ۽ محفوظ ۽ پروسيس ٿي سگهندڙ معلومات جي مقدار وڌي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Puelles |first=L |year=2001 |title=Thoughts on the development, structure and evolution of the mammalian and avian telencephalic pallium |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |volume=356 |pages=1583–1598 |pmid=11604125 |doi=10.1098/rstb.2001.0973 |pmc=1088538 |issue=1414}}&lt;/ref&gt;
* [[هپپوڪيمپس]]، سخت معنيٰ ۾، فقط ٿڻين وارن جانورن ۾ ملي ٿو. پر اهو علائقو جنهن مان اهو نڪتل آهي، يعني ميڊيل پيليم، سڀني مهره دار جانورن ۾ ملندڙ حصا رکي ٿو. اهڙا ثبوت موجود آهن ته دماغ جو هي حصو مڇين، پکين، ريپٽائلن ۽ ٿڻين وارن جانورن ۾ مڪاني يادگيري ۽ رستو ڳولڻ جهڙن پيچيده عملن ۾ شامل آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2003 |title=Evolution of forebrain and spatial cognition in vertebrates: conservation across diversity |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=62 |pages=72–82 |doi=10.1159/000072438 |pmid=12937346 |last1=Salas |first1=C |last2=Broglio |first2=C |last3=Rodríguez |first3=F |issue=2|s2cid=23055468 }}&lt;/ref&gt;
* [[بيسل گينگليا]] اڳئين دماغ ۾ هڪ ٻئي سان ڳنڍيل بناوتن جو گروهه آهن. بيسل گينگليا جو بنيادي ڪم [[عمل جي چونڊ]] لڳي ٿو: اهي دماغ جي انهن سڀني حصن ڏانهن روڪيندڙ سگنل موڪلين ٿا، جيڪي حرڪتي رويا پيدا ڪري سگهن ٿا، ۽ مناسب حالتن ۾ اها روڪ هٽائي سگهن ٿا، ته جيئن عمل پيدا ڪندڙ نظام پنهنجا عمل سرانجام ڏئي سگهن. انعام ۽ سزا پنهنجا سڀ کان اهم عصبي اثر بيسل گينگليا اندر ڳانڍاپن کي بدلائي ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=Grillner2005&gt;{{cite journal |year=2005 |title=Mechanisms for selection of basic motor programs—roles for the striatum and pallidum |journal=Trends in Neurosciences |volume=28 |pages=364–370 |pmid=15935487 |doi=10.1016/j.tins.2005.05.004 |last1=Grillner |first1=S |issue=7 |last2=Hellgren |first2=J |last3=Ménard |first3=A |last4=Saitoh |first4=K |last5=Wikström |first5=M|s2cid=12927634 | display-authors=1}}&lt;/ref&gt;
* [[سنگهڻ وارو بلب]] هڪ خاص بناوت آهي، جيڪا سنگهڻ واري حسي سگنلن کي پروسيس ڪري ٿي ۽ پنهنجو نتيجو پيليم جي سنگهڻ واري حصي ڏانهن موڪلي ٿي. اهو ڪيترن مهره دار جانورن ۾ دماغ جو اهم جزو آهي، پر انسانن ۽ ٻين پرائميٽن ۾ تمام گهڻو گهٽجي ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا حواس سنگهڻ بدران نظر مان حاصل ٿيندڙ معلومات تي وڌيڪ دارومدار رکن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Northcutt |first=RG |year=1981 |title=Evolution of the telencephalon in nonmammals |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=4 |pages=301–350 |pmid=7013637 |doi=10.1146/annurev.ne.04.030181.001505}}&lt;/ref&gt;

==== ريڙهيون پائيندڙ جانور====
[[File:Comparative_zoology,_structural_and_systematic_-_for_use_in_schools_and_colleges_(1883)_(20482913440).jpg|thumb|394x394px|هڪ ڇپڪلي جي دماغ (A ۽ C) ۽ ترڪي پکي جي دماغ (B ۽ D) جي ايناٽامي ڀيٽ. مخفف: ''Olf، سنگهڻ وارا لوب؛ Hmp، سيريبريل اڌ گولا؛ Pn، پائنيل غدو؛ Mb، وچئين دماغ جا آپٽڪ لوب؛ Cb، سيريبيلم؛ MO، ميڊولا اوبلانگاٽا؛ ii، آپٽڪ اعصاب؛ iv ۽ vi، اک جي عضلن جا اعصاب؛ Py، پچيوٽري جسم.''[[File:Origin_of_Vertebrates_Fig_019.png|center|thumb|384x384px]]مهره دار دماغن جي ڀيٽ: ٿڻين وارا، ريپٽائل، امفيبين، ٽيليوسٽ، ۽ ايموڪويٽس. ''CB.، سيريبيلم؛ PT.، پچيوٽري جسم؛ PN.، پائنيل جسم؛ C. STR.، ڪارپس اسٽريئٽم؛ G.H.R.، ساڄو گينگليون هابينولا. I.، سنگهڻ وارو؛ II.، آپٽڪ اعصاب.'']]
جديد [[ريڙهيون پائيندڙ جانور]] ۽ [[ٿڻن وارا جانور]] لڳ ڀڳ 320 ملين سال اڳ هڪ گڏيل اَباڻي جاندار کان جدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Reiter |first1=Sam |last2=Liaw |first2=Hua-Peng |last3=Yamawaki |first3=Tracy M. |last4=Naumann |first4=Robert K. |last5=Laurent |first5=Gilles |date=2017 |title=On the Value of Reptilian Brains to Map the Evolution of the Hippocampal Formation |url=https://www.karger.com/Article/FullText/478693 |journal=Brain, Behavior and Evolution |language=english |volume=90 |issue=1 |pages=41–52 |doi=10.1159/000478693 |issn=0006-8977 |pmid=28866680|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; موجوده ريڙهيون پائيندڙ جانورن جو تعداد ٿڻين وارن جانورن جي قسمن کان تمام گهڻو آهي؛ ريڙهيون پائيندڙ جانورن جا 11,733 سڃاتل قسم آهن&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Species Statistics Aug 2019 |url=http://www.reptile-database.org/db-info/SpeciesStat.html |access-date=2022-12-06 |website=www.reptile-database.org}}&lt;/ref&gt;، جڏهن ته موجوده ٿڻن وارن جانورن جا 5,884 قسم آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2022 |title=The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1 - Summary Statistics |url=https://www.iucnredlist.org/resources/summary-statistics |access-date=December 6, 2022 |website=IUCN Red List |issn=2307-8235}}&lt;/ref&gt; قسمن جي گوناگوني سان گڏ، ريڙهيون پائيندڙ جانور ٻاهرين بناوت ۾ به گهڻو مختلف ٿيا آهن، [[سنهي شيشي واري ڪرڙي|بي ٽنگن]] کان وٺي [[ڊريڪو (ڪرڙي)|چار ٽنگي گلائيڊرن]] ۽ [[ڪڇون|زرهدار ڪيلونين]] تائين، جيڪو مختلف ماحولن ڏانهن موافقت واري ڦهلاءَ کي ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Nomura |first1=Tadashi |last2=Kawaguchi |first2=Masahumi |last3=Ono |first3=Katsuhiko |last4=Murakami |first4=Yasunori |date=March 2013 |title=Reptiles: A New Model for Brain Evo-Devo Research: REPTILES FOR EVO-DEVO RESEARCH |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jez.b.22484 |journal=Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution |language=en |volume=320 |issue=2 |pages=57–73 |doi=10.1002/jez.b.22484|pmid=23319423 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Salas |first1=Cosme |last2=Broglio |first2=Cristina |last3=Rodríguez |first3=Fernando |date=2003 |title=Evolution of Forebrain and Spatial Cognition in Vertebrates: Conservation across Diversity |url=https://www.karger.com/Article/FullText/72438 |journal=Brain, Behavior and Evolution |language=english |volume=62 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1159/000072438 |issn=0006-8977 |pmid=12937346|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

بناوتي فرق عصبي نظام جي [[فينوٽائپ]] ۾ به ظاهر ٿين ٿا، جهڙوڪ: نانگن ۾ پاسي واري موٽر ڪالم نيورانن جي غير موجودگي، جيڪي عضون جي حرڪتن کي ڪنٽرول ڪندڙ عضلن تائين اعصابي رسد ڏين ٿا؛ ڪڇن ۾ ٿڙ جي عضلن تائين اعصابي رسد ڏيندڙ موٽر نيورانن جي غير موجودگي؛ ۽ نانگن ۾ [[نانگن ۾ انفرا ريڊ محسوس ڪرڻ|پِٽ عضون]] ڏانهن ٽرائي جيمينل اعصاب مان اعصابي رسد جي موجودگي، جيڪي انفرا ريڊ جي سڃاڻپ جا ذميوار آهن.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; ريپٽائلن ۾ دماغ جي ماپ، وزن ۽ شڪل ۾ فرق ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal |last=Northcutt |first=R. Glenn |date=2013 |title=Variation in Reptilian Brains and Cognition |url=https://www.karger.com/Article/FullText/351996 |journal=Brain, Behavior and Evolution |language=english |volume=82 |issue=1 |pages=45–54 |doi=10.1159/000351996 |issn=0006-8977 |pmid=23979455|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; مثال طور، مانگرمڇ وارا ريڙهيون پائيندڙ جانور جسماني وزن جي نسبت سان سڀ کان وڏو دماغي حجم رکن ٿا، ان کان پوءِ ڪڇون، ڪرڙيون ۽ نانگ اچن ٿا. ريڙهيون پائيندڙ جانور مختلف دماغي حصن ۾ سيڙپڪاريءَ جي لحاظ کان به مختلف آهن. مانگرمڇن ۾ سڀ کان وڏو ٽيلينسيفالون هوندو آهي، جڏهن ته نانگن ۾ سڀ کان ننڍو. ڪڇون جسماني وزن جي نسبت سڀ کان وڏو ڊائينسيفالون رکن ٿا، جڏهن ته مانگرمڇن ۾ سڀ کان ننڍو. ٻئي پاسي، ڪرڙين ۾ سڀ کان وڏي ميزينسيفالون هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

تنهن هوندي به، انهن جي دماغن ۾ ڪيتريون گڏيل خاصيتون آهن، جيڪي تازين ايناٽامي، ماليڪيولر ۽ [[فردي واڌ]] بابت اڀياسن مان ظاهر ٿيون آهن.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Naumann |first1=Robert K. |last2=Ondracek |first2=Janie M. |last3=Reiter |first3=Samuel |last4=Shein-Idelson |first4=Mark |last5=Tosches |first5=Maria Antonietta |last6=Yamawaki |first6=Tracy M. |last7=Laurent |first7=Gilles |date=2015-04-20 |title=The reptilian brain |journal=Current Biology |language=English |volume=25 |issue=8 |pages=R317–R321 |doi=10.1016/j.cub.2015.02.049 |issn=0960-9822 |pmc=4406946 |pmid=25898097|bibcode=2015CBio...25.R317N }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Hain |first1=David |last2=Gallego-Flores |first2=Tatiana |last3=Klinkmann |first3=Michaela |last4=Macias |first4=Angeles |last5=Ciirdaeva |first5=Elena |last6=Arends |first6=Anja |last7=Thum |first7=Christina |last8=Tushev |first8=Georgi |last9=Kretschmer |first9=Friedrich |last10=Tosches |first10=Maria Antonietta |last11=Laurent |first11=Gilles |date=2022-09-02 |title=Molecular diversity and evolution of neuron types in the amniote brain |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abp8202 |journal=Science |language=en |volume=377 |issue=6610 |article-number=eabp8202 |doi=10.1126/science.abp8202 |pmid=36048944 |issn=0036-8075|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Tosches |first1=Maria Antonietta |last2=Yamawaki |first2=Tracy M. |last3=Naumann |first3=Robert K. |last4=Jacobi |first4=Ariel A. |last5=Tushev |first5=Georgi |last6=Laurent |first6=Gilles |date=2018-05-25 |title=Evolution of pallium, hippocampus, and cortical cell types revealed by single-cell transcriptomics in reptiles |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aar4237 |journal=Science |language=en |volume=360 |issue=6391 |pages=881–888 |doi=10.1126/science.aar4237 |pmid=29724907 |bibcode=2018Sci...360..881T |issn=0036-8075|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; مهريدار جانور [[جنيني علم|جنيني]] واڌ دوران سڀ کان وڌيڪ مشابهت رکن ٿا، جيڪا [[محفوظ تسلسل|محفوظ]] [[ٽرانسڪرپشن فيڪٽر|ٽرانسڪرپشن فيڪٽرن]] ۽ [[ترقياتي سگنلنگ مرڪز|ترقياتي سگنلنگ مرڪزن]]، جن ۾ جين اظهار، بناوتي ۽ خلوي قسم جي فرق پيدا ٿيڻ شامل آهن، جي ذريعي ڪنٽرول ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Blanton |first1=Mark G. |last2=Kriegstein |first2=Arnold R. |date=1991-08-22 |title=Morphological differentiation of distinct neuronal classes in embryonic turtle cerebral cortex |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cne.903100405 |journal=The Journal of Comparative Neurology |language=en |volume=310 |issue=4 |pages=550–570 |doi=10.1002/cne.903100405 |pmid=1719040 |issn=0021-9967|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; حقيقت ۾، ريڙهيون پائيندڙ جانورن ۽ ٿڻن وارن جانورن جي دماغ جي سڀني علائقن ۾ ٽرانسڪرپشن فيڪٽرن جي بلند سطح ملي ٿي، ۽ گڏيل نيوراني ڳُچ دماغي ارتقا کي وڌيڪ روشن ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; محفوظ ٽرانسڪرپشن فيڪٽر واضح ڪن ٿا ته ارتقا دماغ جي مختلف علائقن ۾ يا ته مشابه بناوت ۽ ڪم کي برقرار رکيو، يا ان کي گوناگون بڻايو.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ايناٽامي طور، ريڙهيون پائيندڙ جانورن جو دماغ ٿڻين وارن جانورن جي دماغ جي ڀيٽ ۾ گهٽ ذيلي ڀاڱا رکي ٿو، پر ان ۾ ڪيترائي محفوظ پهلو موجود آهن، جن ۾ ريڙهه جي هڏي ۽ ڪرانيل اعصاب جي تنظيم، ۽ دماغ جي ترقي يافته تنظيمي نموني شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last1=William |first1=Butler |first2=Ann B. |last2=Hodos |title=Comparative vertebrate neuroanatomy: evolution and adaptation |date=2005 |publisher=Wiley-Liss |isbn=0-471-21005-6 |oclc=489018202}}&lt;/ref&gt; ترقي يافته دماغن جي خاصيت اها آهي ته نيوراني خلوي جسم پيري وينٽرڪيولر ميٽرڪس، يعني نيوراني واڌ واري علائقي، کان لڏي منظم نيوڪليائي گروهه ٺاهين ٿا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[ريپٽائل]]ن ۽ [[ٿڻن وارا جانور|ٿڻن وارن جانورن]] کان علاوه، ٻين اهڙن مهريدار جانورن ۾ جن وٽ ترقي يافته دماغ آهن، [[هيگ فش]]، [[شارڪ|گيليومورف شارڪ]]، [[اسڪيٽ (مڇي)|اسڪيٽ]]، [[بيٽوئڊيا|ريز]]، [[ٽيليوسٽ]] ۽ [[پکي]] شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; مجموعي طور، ترقي يافته دماغ اڳئين دماغ، وچئين دماغ ۽ پويان دماغ ۾ ورهايل هوندا آهن.

پويون دماغ حسي ۽ حرڪتي اندر ايندڙ ۽ ٻاهر ويندڙ معلومات کي هم آهنگ ۽ گڏ ڪري ٿو، جيڪي هلڻ، ترڻ يا اڏامڻ سميت ڪيترن عملن جا ذميوار آهن. ان ۾ اندر ايندڙ ۽ ٻاهر ويندڙ ايڪسون هوندا آهن، جيڪي ريڙهه جي هڏي، وچئين دماغ ۽ اڳئين دماغ کي پاڻ ۾ ڳنڍين ٿا ۽ ٻاهرين ۽ اندروني ماحول مان معلومات منتقل ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; وچيون دماغ پويان دماغ مان حاصل ٿيندڙ حسي، حرڪتي ۽ گڏيل جزن کي اڳئين دماغ سان ڳنڍي ٿو. ٽيڪٽم، جنهن ۾ آپٽڪ ٽيڪٽم ۽ ٽورس سيميڪيولارس شامل آهن، ٻڌڻ، ڏسڻ ۽ جسمي حسي معلومات حاصل ڪري ٿو، ۽ جانور جي چوڌاري حسي ۽ بصري جاءِ جا گڏيل نقشا ٺاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ٽيگمينٽم ايندڙ حسي معلومات حاصل ڪري ٿو ۽ حرڪتي جواب اڳئين دماغ ڏانهن ۽ ان کان واپس منتقل ڪري ٿو. اسٿمس پويان دماغ کي وچئين دماغ سان ڳنڍي ٿو. اڳئين دماغ جو علائقو خاص طور تي چڱيءَ طرح ترقي يافته آهي ۽ وڌيڪ ڊائينسيفالون ۽ ٽيلينسيفالون ۾ ورهايل آهي. ڊائينسيفالون بصري محرڪن جي جواب ۾ اکين ۽ جسم جي حرڪت جي ضابطي، حسي معلومات، [[روزاني حياتياتي تال]]، سنگهڻ واري معلومات، ۽ [[خودڪار عصبي نظام]] سان لاڳاپيل آهي. ٽيلينسيفالون حرڪتن جي ڪنٽرول سان لاڳاپيل آهي؛ ان ۾ اهڙا نيورو ٽرانسميٽر ۽ نيورو موڊوليٽر موجود آهن، جيڪي اندر ايندڙ معلومات کي گڏ ڪرڻ ۽ ٻاهر ويندڙ نتيجا منتقل ڪرڻ جا ذميوار آهن، گڏوگڏ حسي نظام ۽ ادراڪي ڪم پڻ ان سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== پکي ====
{{main|پکين جو دماغ}}

==== ٿڻن وارا جانور ====
ٿڻين وارن جانورن ۽ ٻين مهريدارن جي دماغن ۾ سڀ کان واضح فرق انهن جي ماپ آهي. اوسط طور، هڪ ٿڻين وارو جانور ساڳئي جسماني ماپ واري پکي جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٻه ڀيرا وڏو دماغ رکي ٿو، ۽ ساڳئي جسماني ماپ واري ريڙهيون پائيندڙ جانورن جي ڀيٽ ۾ ڏهه ڀيرا وڏو دماغ رکي ٿو.&lt;ref name=Northcutt2002&gt;{{cite journal |last=Northcutt |first=RG |title=Understanding vertebrate brain evolution |journal=Integrative and Comparative Biology |volume=42 |pages=743–756 |pmid=21708771 |doi=10.1093/icb/42.4.743 |year=2002 |issue=4|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

بهرحال، ماپ ئي اڪيلو فرق نه آهي: شڪل ۾ به نمايان فرق موجود آهن. ٿڻين وارن جانورن جو پويون دماغ ۽ وچيون دماغ عام طور ٻين مهره دار جانورن جهڙا هوندا آهن، پر ڊرامائي فرق اڳئين دماغ ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪو تمام گهڻو وڏو ۽ بناوت ۾ پڻ تبديل ٿيل هوندو آهي.&lt;ref name=Barton&gt;{{cite journal |last1=Barton |first1=RA |title=Mosaic evolution of brain structure in mammals |year=2000 |journal=Nature |volume=405 |pages=1055–1058 |pmid=10890446 |doi=10.1038/35016580 |last2=Harvey |first2=PH |issue=6790|bibcode=2000Natur.405.1055B |s2cid=52854758 |url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1576527 }}&lt;/ref&gt; [[سيريبريل ڪارٽيڪس]] دماغ جو اهو حصو آهي، جيڪو ٿڻين وارن جانورن کي سڀ کان وڌيڪ نمايان طور الڳ ڪري ٿو. غير ٿڻين وارن مهريدار جانورن ۾، [[سيريبريم]] جي مٿاڇري هڪ نسبتاً سادي ٽن-تہي بناوت سان ڍڪيل هوندي آهي، جنهن کي [[پيليم (نيورو ايناٽامي)|پيليم]] چيو ويندو آهي. ٿڻين وارن جانورن ۾، پيليم هڪ پيچيده ڇھ-تھي بناوت ۾ ارتقا ڪري ٿو، جنهن کي [[نيوڪارٽيڪس]] يا ''آئيسوڪارٽيڪس'' چيو ويندو آهي.&lt;ref name=Aboitiz&gt;{{cite journal |title=The evolutionary origin of the mammalian isocortex: Towards an integrated developmental and functional approach |journal=Behavioral and Brain Sciences |year=2003 |volume=26 |pages=535–552 |pmid=15179935 |doi=10.1017/S0140525X03000128 |last1=Aboitiz |first1=F |last2=Morales |first2=D |last3=Montiel |first3=J |issue=5 |s2cid=6599761 }}&lt;/ref&gt; نيوڪارٽيڪس جي ڪنارن تي موجود ڪيترائي علائقا، جن ۾ هپپوڪيمپس ۽ [[ايميگڊالا]] شامل آهن، ٿڻين وارن جانورن ۾ ٻين مهريدار جانورن جي ڀيٽ ۾ گهڻو وڌيڪ ترقي يافته آهن.&lt;ref name=Barton/&gt;

سيريبريل ڪارٽيڪس جي تفصيلي واڌ ٻين دماغي علائقن ۾ به تبديليون آڻي ٿي. [[سپيريئر ڪولڪيولس]]، جيڪو گهڻن مهريدار جانورن ۾ رويي جي بصري ڪنٽرول ۾ وڏو ڪردار ادا ڪري ٿو، ٿڻين وارن جانورن ۾ ننڍي ماپ تائين گهٽجي وڃي ٿو، ۽ ان جا ڪيترائي ڪم سيريبريل ڪارٽيڪس جا ڏسڻ وارا ھنڌ سنڀالي وٺن ٿا.&lt;ref name=Northcutt2002/&gt; ٿڻين وارن جانورن جي سيريبيلم ۾ هڪ وڏو حصو، يعني [[نيو سيريبيلم]]، سيريبريل ڪارٽيڪس کي سهارو ڏيڻ لاءِ مخصوص هوندو آهي، جنهن جو ٻين مهريدار جانورن ۾ ڪو سڌو هم منصب موجود ناهي.&lt;ref&gt;{{cite book |year=1977 |title=The Vertebrate Body |publisher=Holt-Saunders International |page=531 |isbn=978-0-03-910284-5 |last1=Romer |first1=AS |last2=Parsons |first2=TS}}&lt;/ref&gt;

[[پليسينٽل]] جانورن ۾، سيريبريل اڌ گولن کي ڳنڍيندڙ هڪ ويڪرو عصبي رستو هوندو آهي، جنهن کي [[ڪارپس ڪيلوسم]] چيو ويندو آهي.

===== پرائميٽ =====
{{See also|انساني دماغ}}

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin-left: 10px;&quot;
|+اينسيفلائيزيشن ڪوٽينٽ
!قسم
!اي ڪيو&lt;ref name=Roth2005&gt;{{cite journal |title=Evolution of the brain and Intelligence |last1=Roth |first1=G |last2=Dicke |first2=U |journal=Trends in Cognitive Sciences |volume=9 |issue=5 |pages=250–257 |year=2005 |doi=10.1016/j.tics.2005.03.005 |pmid=15866152|s2cid=14758763 }}&lt;/ref&gt;
|-
|انسان||7.4–7.8
|-
|[[عام چمپينزي]]||2.2–2.5
|-
|[[ريسس ميڪاڪ|ريسس بندر]]||2.1
|-
|[[بوٽل نوز ڊولفن]]||4.14&lt;ref name=Marino&gt;{{cite journal |last=Marino |first=Lori |title=Cetacean Brain Evolution: Multiplication Generates Complexity |journal=International Society for Comparative Psychology |issue=17 |pages=1–16 |year=2004 |url=http://www.cogs.indiana.edu/spackled/2005readings/CetaceanBrainEvolution.pdf |access-date=2010-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916132752/http://www.cogs.indiana.edu/spackled/2005readings/CetaceanBrainEvolution.pdf |archive-date=2018-09-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916132752/http://www.cogs.indiana.edu/spackled/2005readings/CetaceanBrainEvolution.pdf |date=2018-09-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[هاٿي]]||1.13–2.36&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi=10.1016/j.brainresbull.2006.03.016 |last1=Shoshani |first1=J |last2=Kupsky |first2=WJ |last3=Marchant |first3=GH |title=Elephant brain Part I: Gross morphology, functions, comparative anatomy, and evolution |journal=Brain Research Bulletin |volume=70 |issue=2 |pages=124–157 |year=2006 |pmid=16782503|s2cid=14339772 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪتو]]||1.2
|-
|[[گهوڙو]]||0.9
|-
|[[ڪوئو]]||0.4
|-
|}

[[انساني دماغ|انسانن جا دماغ]] ۽ ٻين [[پرائميٽ|پرائمٽن]] جا دماغ ٻين ٿڻين وارن جانورن جي دماغن جهڙيون ئي بناوتون رکن ٿا، پر عام طور جسماني ماپ جي نسبت سان وڏا هوندا آهن.&lt;ref name=Finlay&gt;{{cite journal |year=2001 |title=Developmental structure in brain evolution |journal=Behavioral and Brain Sciences |volume=24 |pages=263–308 |pmid=11530543 |last1=Finlay |first1=BL |last2=Darlington |first2=RB |last3=Nicastro |first3=N |issue=2 |doi=10.1017/S0140525X01003958|s2cid=20978251 }}&lt;/ref&gt; [[اينسيفلائيزيشن ڪوٽينٽ]]، يعني اي ڪيو، قسمن جي وچ ۾ دماغي ماپ جي ڀيٽ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو دماغ ۽ جسم جي لاڳاپي جي غير خطي صورت کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=Roth2005/&gt; انسانن جو اوسط اي ڪيو 7 کان 8 جي حد ۾ آهي، جڏهن ته اڪثر ٻين پرائميٽن جو اي ڪيو 2 کان 3 جي حد ۾ هوندو آهي. ڊولفن جا قدر انسان کان سواءِ ٻين پرائميٽن کان وڌيڪ آهن،&lt;ref name=Marino/&gt; پر لڳ ڀڳ سڀني ٻين ٿڻين وارن جانورن جا اي ڪيو قدر نمايان طور گهٽ آهن.

پرائميٽ دماغ جي وڌاءَ جو گهڻو حصو سيريبريل ڪارٽيڪس جي تمام وڏي ڦهلاءَ مان اچي ٿو، خاص طور [[پري فرنٽل ڪارٽيڪس]] ۽ ڪارٽيڪس جي انهن حصن مان، جيڪي [[نظري ادراڪ|ڏسڻ]] سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Calvin|first=William H.|url=https://archive.org/details/howbrainsthinkev00calv|title=How Brains Think|publisher=BasicBooks|year=1996|isbn=978-0-465-07278-1|edition=1st|location=New York, NY |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; پرائميٽن جو بصري پروسيسنگ نيٽ ورڪ گهٽ ۾ گهٽ 30 الڳ سڃاڻپ جوڳن دماغي علائقن تي مشتمل آهي، جن جي وچ ۾ پيچيده ڳانڍاپن جو ڄار هوندو آهي. اندازو لڳايو ويو آهي ته نظري پروسيسنگ وارا ھنڌ پرائميٽ نيوڪارٽيڪس جي ڪل مٿاڇري جي اڌ کان وڌيڪ حصي تي قبضو ڪن ٿا.&lt;ref name = Sereno1995&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.7754376 |last1=Sereno |first1=MI |last2=Dale |first2=AM |last3=Reppas |first3=AM |last4=Kwong |first4=KK |last5=Belliveau |first5=JW |last6=Brady |first6=TJ |last7=Rosen |first7=BR |last8=Tootell |first8=RBH |year=1995 |title=Borders of multiple visual areas in human revealed by functional magnetic resonance imaging |journal=Science |volume=268 |issue=5212 |pages=889–893 |url=http://www.cogsci.ucsd.edu/~sereno/papers/HumanRetin95.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523153637/http://cogsci.ucsd.edu/~sereno/papers/HumanRetin95.pdf |archive-date=2006-05-23 |url-status=live |pmid=7754376 |bibcode=1995Sci...268..889S}}&lt;/ref&gt; [[پري فرنٽل ڪارٽيڪس]] اهڙا ڪم سرانجام ڏئي ٿو، جن ۾ [[اڳڪٿي (نفسيات)|رٿابندي]]، [[ڪم ڪندڙ يادگيري]]، [[تحريڪ]]، [[ڌيان]] ۽ [[انتظامي ڪنٽرول]] شامل آهن. اهو ٻين قسمن جي ڀيٽ ۾ پرائميٽن ۾ دماغ جو گهڻو وڏو حصو والاري ٿو، ۽ انساني دماغ ۾ خاص طور وڏو حصو رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fuster|first=Joaquín M.|url=https://archive.org/details/prefrontalcortex00fust_846|title=The Prefrontal Cortex|publisher=Elsevier|year=2008|isbn=978-0-12-373644-4|edition=4th |pages=[https://archive.org/details/prefrontalcortex00fust_846/page/n15 1]–7|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

== واڌ ويجهه ==
{{Main|عصبي واڌ ويجهه}}
[[File:6 week embryo brain.jpg|thumb|right|300px|alt=انساني جنين جي اڳئين ڇيڙي جي تمام سادي ڊرائنگ، جنهن ۾ وڌندڙ دماغ جو هر ڦوڪڻو الڳ رنگ ۾ ڏيکاريل آهي.|واڌ ويجهه جي ڇهين هفتي ۾ انساني جنين جو دماغ]]

دماغ مرحلن جي هڪ انتهائي پيچيده ۽ منظم سلسلي ۾ وڌي ٿو.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;&gt;{{Cite book |last1=Purves |first1=Dale. |last2=Lichtman |first2=Jeff W. |title=Principles of neural development |date=1985 |publisher=Sinauer Associates |location=Sunderland, Mass. |isbn=978-0-87893-744-8 |oclc=10798963 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/unset0000unse_m8p7 }}&lt;/ref&gt; شروعاتي جنيني مرحلن ۾ عصبي رسي جي اڳئين حصي تي هڪ سادي ڦُوڪ وانگر شڪل کان تبديل ٿي، اهو علائقن ۽ ڳانڍاپن جي هڪ پيچيده نظام ۾ تبديل ٿئي ٿو. نيوران خاص علائقن ۾ پيدا ٿين ٿا، جن ۾ [[اسٽيم خليو]] موجود هوندا آهن، ۽ پوءِ بافتي مان لڏپلاڻ ڪري پنهنجين آخري جڳهن تائين پهچن ٿا. جڏهن نيوران پنهنجي جاءِ تي اچي وڃن ٿا، تڏهن انهن جا ايڪسون نڪرڻ شروع ڪن ٿا ۽ دماغ اندر رستو ڳوليندا اڳتي وڌن ٿا؛ اهي هلندي هلندي شاخون ڪڍن ٿا ۽ ڊگها ٿين ٿا، جيستائين انهن جا ڇيڙا پنهنجي هدفن تائين پهچي سائنيپٽڪ ڳانڍاپا ٺاهين ٿا. عصبي نظام جي ڪيترن حصن ۾ شروعاتي مرحلن دوران نيوران ۽ سائنيپس ضرورت کان وڌيڪ تعداد ۾ پيدا ٿين ٿا، ۽ پوءِ غير ضروري حصا ڪٽجي ختم ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;/&gt;

مهره دار جانورن ۾ عصبي واڌ ويجهه جا شروعاتي مرحلا سڀني قسمن ۾ ملندڙ جلندڙ هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;/&gt; جيئن جنين خليات جي گول ڳوڙهي مان ڪيڙي جهڙي بناوت ۾ تبديل ٿئي ٿو، تيئن پٺيءَ جي وچ واري لڪير سان هلندڙ [[ايڪٽوڊرم]] جي هڪ سنهي پٽي [[خلوي فرق پيدا ٿيڻ|تحريڪ]] وٺي [[عصبي پليٽ]] بڻجي ٿي، جيڪا عصبي نظام جي ابتدائي صورت آهي. عصبي پليٽ اندر طرف وڪڙجي [[عصبي کڏ]] ٺاهي ٿي، ۽ پوءِ ان کڏ جا ڪنارا پاڻ ۾ ملي [[عصبي نلي]] کي بند ڪن ٿا، جيڪا خليات جي هڪ خالي رسي هوندي آهي، جنهن جي وچ ۾ مايع سان ڀريل وينٽريڪل هوندو آهي. اڳئين ڇيڙي تي وينٽريڪل ۽ رسي ڦهلجي ٽي ڦوڪڻا ٺاهين ٿا، جيڪي ترتيبوار [[اڳيون دماغ|پروزينسيفالون]]، [[وچيون دماغ|ميزينسيفالون]] ۽ [[پويون دماغ|رومبينسيفالون]] جا ابتدائي روپ هوندا آهن. ايندڙ مرحلي ۾ اڳيون دماغ ٻن ڦوڪڻن ۾ ورهائجي ٿو، جن کي [[سيريبريم|ٽيلينسيفالون]]، جيڪو سيريبريل ڪارٽيڪس، بيسل گينگليا ۽ لاڳاپيل بناوتن تي مشتمل ٿيندو، ۽ [[ڊائينسيفالون]]، جيڪو ٿيلامس ۽ هائپوٿيلامس تي مشتمل ٿيندو، چيو ويندو آهي. لڳ ڀڳ ساڳئي وقت پويون دماغ [[ميٽينسيفالون]]، جيڪو سيريبيلم ۽ پونس تي مشتمل ٿيندو، ۽ [[مائلينسيفالون]]، جيڪو [[ميڊولا اوبلانگاٽا]] تي مشتمل ٿيندو، ۾ ورهائجي ٿو. انهن علائقن مان هر هڪ ۾ واڌ ڪندڙ علائقا هوندا آهن، جتي نيوران ۽ گليئل خليات پيدا ٿين ٿا؛ پيدا ٿيل خليات پوءِ، ڪڏهن ڪڏهن ڊگهي مفاصلي تائين، پنهنجي آخري جڳهن ڏانهن لڏپلاڻ ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;/&gt;

جڏهن ڪو نيوران پنهنجي جاءِ تي اچي وڃي ٿو، تڏهن اهو پنهنجي چوڌاري علائقي ۾ ڊينڊرائيٽ ۽ هڪ ايڪسون وڌائي ٿو. ايڪسون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي عام طور خلوي جسم کان تمام پري تائين وڌن ٿا ۽ مخصوص هدفن تائين پهچڻا پون ٿا، خاص طور پيچيده نموني وڌن ٿا. وڌندڙ ايڪسون جو ڇيڙو پروٽوپلازم جي هڪ ڳوڙهي تي مشتمل هوندو آهي، جنهن کي [[واڌ وارو مخروط]] چيو ويندو آهي، ۽ اهو ڪيميائي ري سيپٽرن سان ڀريل هوندو آهي. اهي ري سيپٽر مقامي ماحول کي محسوس ڪن ٿا، جنهن سبب واڌ وارو مخروط مختلف خلوي عنصرن ڏانهن ڇڪجي يا انهن کان پري ٿئي ٿو، ۽ اهڙيءَ طرح پنهنجي رستي جي هر نقطي تي ڪنهن خاص رخ ڏانهن کڄي ٿو. هن رستو ڳولڻ واري عمل جو نتيجو اهو آهي ته واڌ وارو مخروط دماغ اندر سفر ڪري پنهنجي منزل واري علائقي تائين پهچي ٿو، جتي ٻيا ڪيميائي اشارا ان کي سائنيپس ٺاهڻ شروع ڪرڻ لاءِ تيار ڪن ٿا. سڄي دماغ کي نظر ۾ رکندي، هزارين [[جين]] اهڙا پيداوار ٺاهين ٿا، جيڪي ايڪسونن جي رستو ڳولڻ واري عمل تي اثرانداز ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;/&gt;

آخرڪار ظاهر ٿيندڙ سائنيپٽڪ ڄار صرف جزوي طور جينن سان مقرر ٿيل هوندو آهي. دماغ جي ڪيترن حصن ۾ ايڪسون شروع ۾ “حد کان وڌيڪ وڌن” ٿا، ۽ پوءِ عصبي سرگرميءَ تي دارومدار رکندڙ طريقن سان “ڪٽجي سنواريا” وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;/&gt; مثال طور، اک کان وچئين دماغ ڏانهن ويندڙ رستي ۾ بالغ حالت جي بناوت ۾ هڪ تمام صحيح نقشو موجود هوندو آهي، جيڪو [[ريٽينا]] جي مٿاڇري جي هر نقطي کي وچئين دماغ جي هڪ تہ ۾ لاڳاپيل نقطي سان ڳنڍيندو آهي. واڌ ويجهه جي پهرين مرحلن ۾، ريٽينا مان هر ايڪسون ڪيميائي اشارن ذريعي وچئين دماغ جي صحيح عام علائقي تائين پهچايو ويندو آهي، پر پوءِ اهو تمام گهڻيون شاخون ڪڍي وچئين دماغ جي نيورانن جي وڏي علائقي سان ابتدائي رابطو ٺاهيندو آهي. پيدائش کان اڳ ريٽينا ۾ خاص طريقا موجود هوندا آهن، جيڪي ان ۾ سرگرميءَ جون لهرون پيدا ڪن ٿا؛ اهي لهرون ڪنهن بي ترتيب نقطي کان پاڻمرادو شروع ٿين ٿيون ۽ پوءِ آهستي آهستي ريٽينا جي تہ ۾ پکڙجن ٿيون. اهي لهرون ان ڪري فائديمند آهن جو اهي پاڙيسري نيورانن کي ساڳئي وقت سرگرم ڪن ٿيون؛ يعني اهي هڪ اهڙو عصبي سرگرميءَ جو نمونو پيدا ڪن ٿيون، جنهن ۾ نيورانن جي مڪاني ترتيب بابت معلومات موجود هوندي آهي. وچئين دماغ ۾ هڪ اهڙو طريقو هن معلومات مان فائدو وٺي ٿو، جنهن سبب سائنيپس ڪمزور ٿين ٿا ۽ آخرڪار غائب ٿي وڃن ٿا، جيڪڏهن ڪنهن ايڪسون جي سرگرميءَ کان پوءِ هدف خلية ۾ سرگرمي پيدا نه ٿئي. هن نفيس عمل جو نتيجو نقشي جي آهستي آهستي درستگي ۽ تنگي آهي، جيڪو آخرڪار پنهنجي صحيح بالغ صورت اختيار ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal|last=Wong|first=RO|year=1999|title=Retinal waves and visual system development |journal=Annual Review of Neuroscience|location=St. Louis, MO|volume=22|pages=29–47|doi=10.1146/annurev.neuro.22.1.29|pmid=10202531}}&lt;/ref&gt;

ساڳيون شيون دماغ جي ٻين علائقن ۾ به ٿين ٿيون: شروعاتي سائنيپٽڪ ميٽرڪس جينن سان مقرر ٿيل ڪيميائي رهنمائي جي نتيجي ۾ ٺهي ٿي، پر پوءِ آهستي آهستي سرگرميءَ تي دارومدار رکندڙ طريقن سان وڌيڪ سنواري وڃي ٿي؛ ان ۾ ڪجهه حصو اندروني حرڪتن جو هوندو آهي ۽ ڪجهه حصو ٻاهرين حسي معلومات جو. ڪجهه حالتن ۾، جيئن ريٽينا-وچئين دماغ واري نظام ۾، سرگرميءَ جا نمونا اهڙن طريقن تي دارومدار رکن ٿا، جيڪي رڳو وڌندڙ دماغ ۾ ڪم ڪن ٿا ۽ ظاهراً فقط واڌ ويجهه کي رهنمائي ڏيڻ لاءِ موجود هوندا آهن.&lt;ref name=Wong /&gt;

انسانن ۽ ڪيترن ٻين ٿڻين وارن جانورن ۾ نوان نيوران گهڻو ڪري پيدائش کان اڳ پيدا ٿين ٿا، ۽ ٻار جي دماغ ۾ بالغ دماغ جي ڀيٽ ۾ نمايان طور وڌيڪ نيوران موجود هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Purves 1985&quot;/&gt; بهرحال، ڪجهه علائقا اهڙا آهن جتي سڄي زندگي نوان نيوران پيدا ٿيندا رهن ٿا. اهي ٻه علائقا، جن بابت بالغ [[نيوروجينيسس]] چڱيءَ طرح ثابت آهي، سنگهڻ وارو بلب، جيڪو سنگهڻ جي حس سان لاڳاپيل آهي، ۽ هپپوڪيمپس جو [[ڊينٽيٽ جائرس]] آهن، جتي ثبوت موجود آهي ته نوان نيوران نيون حاصل ڪيل يادگيريون محفوظ ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪن ٿا. انهن استثنائن کان سواءِ، بهرحال، نيورانن جو اهو مجموعو جيڪو ننڍپڻ جي شروعات ۾ موجود هوندو آهي، اهو ئي سڄي زندگي موجود رهندو آهي. گليئل خليات مختلف آهن: جسم جي گهڻن خليات وانگر، اهي سڄي عمر پيدا ٿيندا رهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Rakic|first=Pasko|year=2002|title=Adult neurogenesis in mammals: an identity crisis |journal=Journal of Neuroscience|volume=22|issue=3|pages=614–618|doi=10.1523/JNEUROSCI.22-03-00614.2002|pmc=6758501|pmid=11826088}}&lt;/ref&gt;

گهڻي وقت کان اهو بحث جاري آهي ته [[ذهن]]، شخصيت ۽ ذهانت جون خاصيتون [[فطرت بمقابله تربيت|وراثت يا پرورش]] سان منسوب ڪري سگهجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ridley|first=Matt|url=https://books.google.com/books?id=9TkUHQAACAAJ|title=Nature via Nurture: Genes, Experience, and What Makes Us Human|publisher=HarperCollins|year=2004|isbn=978-0-06-000678-5 |pages=1–6}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ڪيترائي تفصيل اڃا طئي ٿيڻا آهن، پر نيورو سائنس ڏيکاري ٿي ته ٻئي عنصر اهم آهن. جين دماغ جي عام صورت ۽ ان جي تجربي ڏانهن ردعمل ٻنهي کي مقرر ڪن ٿا، پر سائنيپٽڪ ڳانڍاپن جي ميٽرڪس کي سنوارڻ لاءِ تجربو ضروري آهي، جنهن جي نتيجي ۾ پيچيدگي تمام گهڻي وڌي وڃي ٿي. واڌ ويجهه جي اهم دورن ۾ تجربي جي موجودگي يا غير موجودگي انتهائي اهم آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wiesel |first=T |year=1982 |title=Postnatal development of the visual cortex and the influence of environment |journal=Nature |volume=299 |pages=583–591 |pmid=6811951 |url=http://www.nobel.se/medicine/laureates/1981/wiesel-lecture.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.nobel.se/medicine/laureates/1981/wiesel-lecture.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |doi=10.1038/299583a0 |issue=5884 |bibcode=1982Natur.299..583W|citeseerx=10.1.1.547.7497 |s2cid=38776857 }}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، تجربي جي مقدار ۽ معيار به اهم آهن. مثال طور، [[ماحولياتي افزودگي (عصبي)|افزوده ماحول]] ۾ پاليل جانور، محدود تحريڪ وارن جانورن جي ڀيٽ ۾، ٿلها سيريبريل ڪارٽيڪس ڏيکارين ٿا، جيڪي سائنيپٽڪ ڳانڍاپن جي وڏي گهڻائيءَ جو اشارو ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Praag |first1=H |year=2000 |title=Neural consequences of environmental enrichment |journal=Nature Reviews Neuroscience |volume=1 |pages=191–198 |pmid=11257907 |last2=Kempermann |first2=G |last3=Gage |first3=FH |doi=10.1038/35044558 |issue=3|s2cid=9750498 }}&lt;/ref&gt;

== فزيولاجي ==
دماغ جا ڪم نيورانن جي انهيءَ صلاحيت تي دارومدار رکن ٿا، جنهن سان اهي ٻين خليات ڏانهن برقي-ڪيميائي سگنل موڪلين ٿا، ۽ ٻين خليات کان ملندڙ برقي-ڪيميائي سگنلن جو مناسب جواب ڏين ٿا. نيورانن جون [[جھليءَ جو پوٽينشل|برقي خاصيتون]] ڪيترن حياتياتي ڪيميائي ۽ ميٽابولڪ عملن سان ڪنٽرول ٿين ٿيون، خاص طور نيورو ٽرانسميٽرن ۽ ري سيپٽرن جي وچ ۾ اهي لاڳاپا، جيڪي سائنيپس تي ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

=== نيورو ٽرانسميٽر ۽ ري سيپٽر ===
[[نيورو ٽرانسميٽر]] اهڙا ڪيميائي مادا آهن، جيڪي سائنيپس تي تڏهن خارج ٿين ٿا جڏهن مقامي جھلي ڊي پولرائزيشن جو شڪار ٿئي ٿي ۽ [[ڪيلشيم|Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;]] خليو يا گھرڙو اندر داخل ٿئي ٿو، عام طور تي جڏهن ايڪشن پوٽينشل سائنيپس تي پهچي ٿو. نيورو ٽرانسميٽر سائنيپس جي هدف خلية يا خليات جي جھلي تي موجود ري سيپٽر ماليڪيولن سان ڳنڍجن ٿا، ۽ اهڙيءَ طرح ري سيپٽر ماليڪيولن جون برقي يا ڪيميائي خاصيتون بدلائين ٿا. ٿورين استثنائن کان سواءِ، دماغ ۾ هر نيوران ٻين نيورانن سان ٺاهيل سڀني سائنيپٽڪ ڳانڍاپن تي ساڳيو ڪيميائي نيورو ٽرانسميٽر، يا نيورو ٽرانسميٽرن جو ساڳيو ميلاپ، خارج ڪري ٿو؛ هن اصول کي [[ڊيل جو اصول]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; تنهن ڪري، ڪنهن نيوران کي انهن نيورو ٽرانسميٽرن جي بنياد تي سڃاڻي سگهجي ٿو، جيڪي اهو خارج ڪري ٿو. [[نفسياتي اثر رکندڙ دوا|نفسياتي اثر رکندڙ دوائن]] جي وڏي اڪثريت مخصوص نيورو ٽرانسميٽر نظامن کي بدلائي پنهنجا اثر ظاهر ڪري ٿي. اهو [[ڪينيبينوئڊ]]، [[نيڪوٽين]]، [[هيروئن]]، [[ڪوڪين]]، [[الڪوحل (دوا)|الڪوحل]]، [[فلوئوڪسيٽين]]، [[ڪلورپرومازين]] ۽ ٻين ڪيترين دوائن تي لاڳو ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cooper |first1=JR |last2=Bloom |first2=FE |last3=Roth |first3=RH |title=The Biochemical Basis of Neuropharmacology |publisher=Oxford University Press US |year=2003 |isbn=978-0-19-514008-8 |url=https://books.google.com/books?id=e5I5gOwxVMkC}}&lt;/ref&gt;

مهره دار دماغ ۾ سڀ کان گهڻو ملندڙ ٻه نيورو ٽرانسميٽر [[گلوٽامڪ تيزاب|گلوٽاميٽ]] آهن، جيڪو تقريباً هميشه هدف نيورانن تي تحريڪي اثر وجهي ٿو، ۽ [[گاما-امينوبيوٽيرڪ تيزاب]]، يعني گابا، جيڪو تقريباً هميشه روڪيندڙ هوندو آهي. اهي ٽرانسميٽر استعمال ڪندڙ نيوران دماغ جي لڳ ڀڳ هر حصي ۾ ملي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McGeer|first1=PL|title=Basic Neurochemistry|last2=McGeer|first2=EG|publisher=Raven Press|year=1989|isbn=978-0-88167-343-2|editor=G. Siegel|location=University of Michigan|pages=311–332|chapter=Chapter 15, ''Amino acid neurotransmitters''|display-editors=etal}}&lt;/ref&gt; انهن جي هر هنڌ موجودگيءَ سبب، گلوٽاميٽ يا گابا تي اثر ڪندڙ دوائون عام طور وسيع ۽ طاقتور اثر رکن ٿيون. ڪجهه [[عام بيهوشي|عام بيهوشيون]] گلوٽاميٽ جا اثر گهٽائي ڪم ڪن ٿيون؛ اڪثر سڪون ڏيندڙ دوائون گابا جا اثر وڌائي پنهنجا آرام ڏيندڙ اثر ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Glutamate- and GABA-based CNS therapeutics |journal=Current Opinion in Pharmacology |volume=6 |pages=7–17 |year=2006 |pmid=16377242 |doi=10.1016/j.coph.2005.11.005 |last1=Foster |first1=AC |last2=Kemp |first2=JA |issue=1}}&lt;/ref&gt;

ٻيا به درجنين ڪيميائي نيورو ٽرانسميٽر آهن، جيڪي دماغ جي وڌيڪ محدود علائقن ۾ استعمال ٿين ٿا، اڪثر اهڙن علائقن ۾ جيڪي ڪنهن خاص ڪم لاءِ مخصوص هوندا آهن. مثال طور، [[سيروٽونن]]، جيڪو ڪيترين [[ڊپريشن مخالف دوا|ڊپريشن مخالف دوائن]] ۽ غذائي مددگارن جو بنيادي هدف آهي، رڳو دماغي ٿنڀي جي هڪ ننڍڙي علائقي مان اچي ٿو، جنهن کي [[رافي نيوڪليائي مرڪز]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Frazer |first1=A |last2=Hensler |first2=JG |editor=Siegel, GJ |title=Basic Neurochemistry |edition=Sixth |year=1999 |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |isbn=978-0-397-51820-3 |chapter=Understanding the neuroanatomical organization of serotonergic cells in the brain provides insight into the functions of this neurotransmitter}}&lt;/ref&gt; [[نوريپي نيفرن]]، جيڪو بيداريءَ سان لاڳاپيل آهي، رڳو ويجهو موجود هڪ ننڍڙي علائقي مان اچي ٿو، جنهن کي [[لوڪس سيروليوس]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=Mehler&gt;{{cite journal |year=2009 |title=Autism, fever, epigenetics and the locus coeruleus |journal=[[Brain Research Reviews]] |volume=59 |pages=388–392 |pmc=2668953 |doi=10.1016/j.brainresrev.2008.11.001 |last1=Mehler |first1=MF |last2=Purpura |first2=DP |issue=2 |pmid=19059284}}&lt;/ref&gt; ٻيا نيورو ٽرانسميٽر، جهڙوڪ [[ايٽائل ڪولين]] ۽ [[ڊوپامين]]، دماغ ۾ ڪيترن ذريعن مان ايندا آهن، پر گلوٽاميٽ ۽ گابا وانگر هر هنڌ ورهايل نه هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rang |first=HP |title=Pharmacology |publisher=Churchill Livingstone |year=2003 |pages=476–483 |isbn=978-0-443-07145-4}}&lt;/ref&gt;

=== برقي سرگرمي ===
[[File:Spike-waves.png|thumb|right|alt=هڪ گراف، جنهن ۾ 16 وولٽيج نشان کاٻي کان ساڄي طرف وڃن ٿا، هر هڪ مختلف سگنل ڏيکاري ٿو. صفحي جي وچ ۾ سڀ نشان اوچتو تيز جهٽڪن وارا اسپائڪ ڏيکارڻ شروع ڪن ٿا، جيڪي پلاٽ جي آخر تائين جاري رهن ٿا.|[[مرگهي]] جي دوري دوران هڪ انساني مريض مان رڪارڊ ڪيل دماغي برقي سرگرمي]]

نيورانن پاران سگنل موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ برقي-ڪيميائي عملن جي ضمني اثر طور، دماغي بافتو سرگرم هجڻ وقت برقي ميدان پيدا ڪري ٿو. جڏهن وڏي تعداد ۾ نيوران هم وقت سرگرمي ڏيکارين ٿا، ته انهن مان پيدا ٿيندڙ برقي ميدان ايترا وڏا ٿي سگهن ٿا جو [[اليڪٽرو اينسيفالوگرافي]]، يعني اي اي جي،&lt;ref name = &quot;Niedermeyer&quot;&gt;{{cite book |last1=Speckmann |first1=E-J |last2=Elger |first2=CE |chapter=Introduction to the neurophysiological basis of the EEG and DC potentials |veditors=Niedermeyer E, Lopes da Silva FH |title=Electroencephalography: Basic Principles, Clinical Applications, and Related Fields |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |year=2004 |isbn=978-0-7817-5126-1 |pages=17–31}}&lt;/ref&gt; يا [[ميگنيٽو اينسيفالوگرافي]]، يعني ايم اي جي، سان کوپڙي کان ٻاهر سڃاتا وڃن. اي اي جي رڪارڊ، گڏوگڏ چوهڙن جهڙن جانورن جي دماغن اندر لڳايل اليڪٽروڊن مان ورتل رڪارڊ، ڏيکارين ٿا ته جيئري جانور جو دماغ ننڊ دوران به سدائين سرگرم رهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Buzsaki&quot;&gt;{{cite book|last=Buzsáki|first=Gyorgy |title=Rhythms of the Brain|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-982823-4}}&lt;/ref&gt; دماغ جو هر حصو تال واري ۽ غير تال واري سرگرميءَ جو ميلاپ ڏيکاري ٿو، جيڪا رويي جي حالت موجب بدلجي سگهي ٿي. ٿڻين وارن جانورن ۾ سيريبريل ڪارٽيڪس ننڊ دوران وڏيون سست [[ڊيلٽا لھر]]ون ڏيکاري ٿو، جڏهن جانور جاڳيل پر بي ڌيان هجي ته تيز [[الفا لھر]]ون، ۽ جڏهن جانور ڪنهن ڪم ۾ سرگرم هجي ته بي ترتيبي جهڙي غير منظم سرگرمي، جنهن کي [[بيٽا لھر|بيٽا]] ۽ [[گاما لھر|گاما لھرون]] چيو ويندو آهي. [[مرگهي]] جي دوري دوران، دماغ جا روڪيندڙ ڪنٽرول وارا طريقا ڪم ڪرڻ ۾ ناڪام ٿين ٿا ۽ برقي سرگرمي بيمار سطح تائين وڌي وڃي ٿي، جنهن سان اي اي جي نشانن ۾ وڏيون لهرون ۽ اسپائڪ نمونا ظاهر ٿين ٿا، جيڪي صحتمند دماغ ۾ نه ڏٺا ويندا آهن. انهن آبادي-سطح وارن نمونن کي انفرادي نيورانن جي حسابي ڪمن سان ڳنڍڻ موجوده [[نيورو فزيالاجي]] تحقيق جو وڏو مرڪز آهي.&lt;ref name=Buzsaki/&gt;

=== ميٽابولزم ===
سڀني مهريدار جانورن وٽ [[رت-دماغ رڪاوٽ]] هوندي آهي، جيڪا دماغ اندر ميٽابولزم کي جسم جي ٻين حصن جي ميٽابولزم کان مختلف نموني ڪم ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي. [[نيورو ويسڪيولر يونٽ]] دماغي رت جي وهڪري کي ضابطو ڪري ٿو ته جيئن سرگرم نيورانن کي توانائي ملي سگهي. [[نيوروگليا|گليئل خليات]] دماغي ميٽابولزم ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي نيورانن جي چوڌاري موجود مايع جي ڪيميائي جوڙجڪ، آئنن ۽ غذائن جي سطحن سميت، ڪنٽرول ڪن ٿا.&lt;ref name=Nieuwenhuys/&gt;

دماغي تاندورو پنهنجي حجم جي نسبت سان توانائيءَ جو وڏو مقدار استعمال ڪري ٿو، تنهن ڪري وڏا دماغ جانورن تي سخت ميٽابولڪ گهرجون وجهن ٿا. مثال طور اڏامڻ لاءِ جسماني وزن کي محدود رکڻ جي ضرورت، ڪجهه قسمن، جهڙوڪ [[چمڙو|چمڙن]]، ۾ دماغي ماپ گهٽائڻ جي چونڊ جو سبب بڻيل لڳي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Safi |first1=K |year=2005 |title=Bigger is not always better: when brains get smaller |journal=Biology Letters |volume=1 |pages=283–286 |pmid=17148188 |doi=10.1098/rsbl.2005.0333 |last2=Seid |first2=MA |last3=Dechmann |first3=DK |pmc=1617168 |issue=3 |bibcode=2005BiLet...1..283S }}&lt;/ref&gt; دماغ جي توانائيءَ جي استعمال جو گهڻو حصو نيورانن جي برقي چارج، يعني [[جھليءَ جو پوٽينشل]]، کي برقرار رکڻ ۾ لڳندو آهي.&lt;ref name=Nieuwenhuys&gt;{{cite book |title=The Central Nervous System of Vertebrates, Volume 1 |last1=Nieuwenhuys |first1=R |last2=Donkelaar |first2=HJ |last3=Nicholson |first3=C |publisher=Springer |year=1998 |isbn=978-3-540-56013-5 |pages=11–14}}&lt;/ref&gt; گهڻيون مهره دار قسمون پنهنجي بنيادي ميٽابولزم جو 2٪ کان 8٪ دماغ لاءِ مخصوص ڪن ٿيون. پر پرائميٽن ۾ اها شرح گهڻي وڌيڪ آهي—انسانن ۾ اها 20٪ کان 25٪ تائين پهچي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mink|first1=JW|last2=Blumenschine|first2=RJ|last3=Adams|first3=DB|year=1981|title=Ratio of central nervous system to body metabolism in vertebrates: its constancy and functional basis|url=https://works.bepress.com/david-adams/3|journal=American Journal of Physiology|type=Submitted manuscript|volume=241|issue=3|pages=R203–212|doi=10.1152/ajpregu.1981.241.3.R203|pmid=7282965|bibcode=1981AJPRI.241.R203M |access-date=2021-02-10|archive-date=2020-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817190752/https://works.bepress.com/david-adams/3/}}&lt;/ref&gt; دماغ جي توانائيءَ جو استعمال وقت سان تمام گهڻو تبديل نٿو ٿئي، پر سيريبريل ڪارٽيڪس جا سرگرم علائقا غير سرگرم علائقن کان ڪجهه وڌيڪ توانائي استعمال ڪن ٿا؛ اهو ئي [[دماغي پازيٽرون اخراج ٽوموگرافي|پي اي ٽي]]، [[فنڪشنل مقناطيسي گونج تصويرڪاري|ايف ايم آر آئي]]،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Raichle |first1=M |year=2002 |title=Appraising the brain's energy budget |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=99 |pages=10237–10239 |doi=10.1073/pnas.172399499 |pmid=12149485 |last2=Gusnard |first2=DA |pmc=124895 |issue=16 |bibcode=2002PNAS...9910237R|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ۽ [[ويجهو انفرا ريڊ اسپيڪٽروسڪوپي|اين آءِ آر ايس]] جهڙن فنڪشنل دماغي تصويرڪاري طريقن جو بنياد آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mehagnoul-Schipper|first1=DJ|last2=Van Der Kallen|first2=BF|last3=Colier|first3=WNJM|last4=Van Der Sluijs|first4=MC|last5=Van Erning|first5=LJ|last6=Thijssen|first6=HO|last7=Oeseburg|first7=B|last8=Hoefnagels|first8=WH|last9=Jansen|first9=RW|year=2002|title=Simultaneous measurements of cerebral oxygenation changes during brain activation by near-infrared spectroscopy and functional magnetic resonance imaging in healthy young and elderly subjects |journal=Hum Brain Mapp|volume=16|issue=1|pages=14–23|doi=10.1002/hbm.10026|pmc=6871837|pmid=11870923}}&lt;/ref&gt; دماغ عام طور پنهنجي گهڻي توانائي [[گلوڪوز]]، يعني رت جي کنڊ، جي آڪسيجن تي دارومدار رکندڙ ميٽابولزم مان حاصل ڪري ٿو،&lt;ref name=Nieuwenhuys/&gt; پر [[ڪيٽون جسم|ڪيٽون]] هڪ اهم متبادل ذريعو مهيا ڪن ٿا، گڏوگڏ وچولي زنجير وارن [[چرٻي وارو تيزاب|چرٻي وارن تيزابن]]، يعني [[ڪيپريلڪ تيزاب|ڪيپريلڪ]] ۽ [[هيپٽانوئڪ تيزاب|هيپٽانوئڪ]] تيزابن،&lt;ref name=&quot;Ebert 2003&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Ebert |first1=D. |last2=Haller |first2=RG. |last3=Walton |first3=ME. |title=Energy contribution of octanoate to intact rat brain metabolism measured by 13C nuclear magnetic resonance spectroscopy |journal=J Neurosci |volume=23 |issue=13 |pages=5928–5935 |date=Jul 2003 |pmid=12843297 |pmc=6741266 |doi=10.1523/JNEUROSCI.23-13-05928.2003 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marin Valencia 2013&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Marin-Valencia |first1=I. |last2=Good |first2=LB. |last3=Ma |first3=Q. |last4=Malloy |first4=CR. |last5=Pascual |first5=JM. |title=Heptanoate as a neural fuel: energetic and neurotransmitter precursors in normal and glucose transporter I-deficient (G1D) brain |journal=J Cereb Blood Flow Metab |volume=33 |issue=2 |pages=175–182 |date=Feb 2013 |doi=10.1038/jcbfm.2012.151 |pmid=23072752 |pmc=3564188}}&lt;/ref&gt; [[ليڪٽڪ تيزاب|ليڪٽيٽ]]،&lt;ref name=&quot;Boumezbeur 2010&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Boumezbeur |first1=F. |last2=Petersen |first2=KF. |last3=Cline |first3=GW. |last4=Mason |first4=GF. |last5=Behar |first5=KL. |last6=Shulman |first6=GI. |last7=Rothman |first7=DL. |title=The contribution of blood lactate to brain energy metabolism in humans measured by dynamic 13C nuclear magnetic resonance spectroscopy |journal=J Neurosci |volume=30 |issue=42 |pages=13983–13991 |date=Oct 2010 |doi=10.1523/JNEUROSCI.2040-10.2010 |pmid=20962220 |pmc=2996729}}&lt;/ref&gt; [[ايٽيسيٽ]]،&lt;ref name=&quot;Deelchand 2009&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Deelchand |first1=DK. |last2=Shestov |first2=AA. |last3=Koski |first3=DM. |last4=Uğurbil |first4=K. |last5=Henry |first5=PG. |title=Acetate transport and utilization in the rat brain |journal=J Neurochem |volume=109 |pages=46–54 |date=May 2009 |doi=10.1111/j.1471-4159.2009.05895.x |pmid=19393008 |pmc=2722917 |issue=Suppl 1}}&lt;/ref&gt; ۽ ممڪن طور [[امينو تيزاب]] پڻ حصو وجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Soengas |first1=JL |last2=Aldegunde |first2=M |title=Energy metabolism of fish brain |journal=Comparative Biochemistry and Physiology B |year=2002 |volume=131 |pages=271–296 |pmid=11959012 |doi=10.1016/S1096-4959(02)00022-2 |issue=3}}&lt;/ref&gt;

== ڪم ==
[[File:Model of Cerebellar Perceptron.jpg|thumb|right|سيريبيلم ۾ عصبي سرڪٽ جو نمونو، جيئن [[جيمز ايس. البس]] پيش ڪيو]]

حسي عضون مان معلومات دماغ ۾ گڏ ڪئي ويندي آهي. اتي اها معلومات استعمال ڪري اهو طئي ڪيو ويندو آهي ته جاندار کي ڪهڙا عمل ڪرڻا آهن. دماغ خام ڊيٽا کي [[گهڻ حسي گڏجڻ|پروسيس]] ڪري ماحول جي بناوت بابت معلومات ڪڍي ٿو. پوءِ اهو پروسيس ٿيل معلومات کي جانور جي موجوده ضرورتن ۽ گذريل حالتن جي يادگيري سان ملائي ٿو. آخرڪار، نتيجن جي بنياد تي، اهو حرڪتي جوابن جا نمونا پيدا ڪري ٿو. انهن سگنل-پروسيسنگ ڪمن لاءِ ڪيترن عملي ذيلي نظامن جي پيچيده گڏيل عمل جي ضرورت هوندي آهي.&lt;ref name=CarewCh1/&gt;

دماغ جو ڪم جانور جي عملن تي هم آهنگ ڪنٽرول مهيا ڪرڻ آهي. مرڪزي دماغ عضلات جي گروهن کي پيچيده نمونن ۾ گڏجي سرگرم ٿيڻ جي اجازت ڏئي ٿو؛ اهو جسم جي هڪ حصي تي اثر ڪندڙ محرڪن کي ٻين حصن ۾ جواب پيدا ڪرڻ جي قابل بڻائي ٿو، ۽ جسم جي مختلف حصن کي هڪ ٻئي جي ابتڙ ڪم ڪرڻ کان روڪي سگهي ٿو.&lt;ref name=CarewCh1&gt;{{cite book |last=Carew |first=TJ |title=Behavioral Neurobiology: the Cellular Organization of Natural Behavior |publisher=Sinauer Associates |year=2000 |isbn=978-0-87893-092-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wEMTGwAACAAJ |chapter=Ch. 1}}&lt;/ref&gt;

=== ادراڪ ===
[[File:Hearing mechanics cropped.jpg|thumb|right|alt=ڪن، اندروني ڪن، ۽ ٻڌڻ سان لاڳاپيل دماغي علائقن کي ڏيکاريندڙ ڊرائنگ. هلڪي نيري تيرن جو سلسلو نظام ۾ سگنلن جي وهڪري کي ڏيکاري ٿو.|[[ٻڌڻ واري نظام]] ۾ سگنل پروسيسنگ جو خاڪو]]

انساني دماغ کي روشني، آواز، فضا جي ڪيميائي جوڙجڪ، گرمي پد، جسم جي جاءِ ۾ حالت ([[پروپريوسيپشن]])، رت جي ڪيميائي جوڙجڪ ۽ ٻين شين بابت معلومات ملي ٿي. ٻين جانورن ۾ اضافي حواس به موجود آهن، جهڙوڪ نانگن ۾ [[نانگن ۾ انفرا ريڊ محسوس ڪرڻ|انفرا ريڊ گرميءَ جو احساس]]، ڪجهه پکين ۾ [[مقناطيسي احساس]]، يا خاص طور آبي جانورن ۾ ڏٺو ويندڙ [[برقي احساس]].

هر حسي نظام خاص ري سيپٽر خليات سان شروع ٿئي ٿو،&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; جيئن [[اک]] جي [[ريٽينا]] ۾ [[فوٽو ري سيپٽر خلية|فوٽو ري سيپٽر خليات]]، يا [[ڪن]] جي [[ڪوڪليا]] ۾ لرزش محسوس ڪندڙ [[وارو خلية|وارا خليات]]. حسي ري سيپٽر خليات جا ايڪسون ريڙهه جي هڏي يا دماغ ۾ داخل ٿين ٿا، جتي اهي پنهنجا سگنل هڪ اهڙي [[حسي نظام|پهرئين درجي جي حسي نيوڪليائي مرڪز]] ڏانهن منتقل ڪن ٿا، جيڪو ڪنهن مخصوص [[حسي صورت]] لاءِ وقف هوندو آهي. هي بنيادي حسي نيوڪليائي مرڪز معلومات کي ساڳئي صورت لاءِ مخصوص اعليٰ درجي جي حسي علائقن ڏانهن موڪلي ٿو. آخرڪار، [[ٿيلامس]] ۾ هڪ وچولي مرڪز ذريعي، سگنل سيريبريل ڪارٽيڪس ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جتي انهن مان لاڳاپيل خاصيتون ڪڍڻ لاءِ پروسيسنگ ڪئي وڃي ٿي ۽ ٻين حسي نظامن مان ايندڙ سگنلن سان [[گهڻ حسي گڏجڻ|گڏايو]] وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

=== حرڪتي ڪنٽرول ===
[[حرڪتي نظام]] دماغ جا اهي علائقا آهن، جيڪي [[حرڪتي ڪنٽرول|جسماني حرڪتون شروع ڪرڻ]]، يعني عضلات کي سرگرم ڪرڻ، ۾ شامل آهن. اک کي ڪنٽرول ڪندڙ عضلاتن کان سواءِ، جن کي وچئين دماغ جا نيوڪليائي مرڪز هلائين ٿا، جسم جا سڀ ارادي عضلات سڌو سنئون ريڙهه جي هڏي ۽ پويان دماغ ۾ موجود [[حرڪتي نيوران]]ن کان اعصابي رسد حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; ريڙهه جي هڏي جا حرڪتي نيوران ٻنهي ذريعن کان ڪنٽرول ٿين ٿا: ريڙهه جي هڏي اندر موجود عصبي سرڪٽن کان، ۽ دماغ مان هيٺ لهندڙ سگنلن کان. ريڙهه جي هڏي جا اندروني سرڪٽ ڪيترائي [[رفليڪس]] جواب عمل ۾ آڻين ٿا، ۽ [[هلڻ]] يا [[آبي حرڪت|ترڻ]] جهڙين تال وارين حرڪتن لاءِ [[مرڪزي نمونو پيدا ڪندڙ|نمونو پيدا ڪندڙ]] نظام رکن ٿا. دماغ مان هيٺ لهندڙ ڳانڍاپا وڌيڪ نفيس ڪنٽرول جي اجازت ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

دماغ ۾ ڪيترائي حرڪتي علائقا موجود آهن، جيڪي سڌو سنئون ريڙهه جي هڏي ڏانهن پروجيڪشن موڪلين ٿا. سڀ کان هيٺين سطح تي ميڊولا ۽ پونس ۾ حرڪتي علائقا آهن، جيڪي هلڻ، [[ساهه کڻڻ]] يا [[ڳهڻ]] جهڙين مقرر نموني واري حرڪتن کي ڪنٽرول ڪن ٿا. ان کان مٿئين سطح تي وچئين دماغ جا علائقا آهن، جيئن [[ڳاڙهو نيوڪليائي مرڪز]]، جيڪو ٻانهن ۽ ٽنگن جي حرڪتن کي هم آهنگ ڪرڻ جو ذميوار آهي. ان کان به مٿئين سطح تي [[بنيادي حرڪتي ڪارٽيڪس]] آهي، جيڪو فرنٽل لوب جي پوئين ڪناري تي موجود بافتي جي هڪ پٽي آهي. بنيادي حرڪتي ڪارٽيڪس سب ڪارٽيڪل حرڪتي علائقن ڏانهن پروجيڪشن موڪلي ٿو، پر ساڳئي وقت [[پيراميڊل رستو]] ذريعي سڌو ريڙهه جي هڏي ڏانهن هڪ وڏو پروجيڪشن پڻ موڪلي ٿو. هي سڌو ڪارٽيڪو اسپائنل پروجيڪشن حرڪتن جي نفيس تفصيلن تي صحيح ارادي ڪنٽرول مهيا ڪري ٿو. حرڪت سان لاڳاپيل ٻيا دماغي علائقا بنيادي حرڪتي علائقن ڏانهن پروجيڪشن موڪلي ثانوي اثر وجهن ٿا. اهم ثانوي علائقن ۾ [[پري موٽر ڪارٽيڪس]]، [[اضافي حرڪتي علائقو]]، [[بيسل گينگليا]]، ۽ [[سيريبيلم]] شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; مٿي بيان ڪيل سڀني کان علاوه، دماغ ۽ ريڙهه جي هڏي ۾ [[خودڪار عصبي نظام]] کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ وسيع سرڪٽ موجود آهن، جيڪو جسم جي [[هموار عضلو|هموار عضلن]] جي حرڪت کي ڪنٽرول ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|+ حرڪت کي ڪنٽرول ڪرڻ ۾ شامل اهم علائقا
|-
! علائقو
! width=&quot;100&quot; | جڳھ
! ڪم
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[ريڙهه جي هڏي جو اڳيون سينگ|وينٽرل سينگ]]
| style=&quot;background: tan&quot; | ريڙهه جي هڏي || style=&quot;background:#ffdead&quot; | اهڙا حرڪتي نيوران رکي ٿو، جيڪي سڌو عضلات کي سرگرم ڪن ٿا&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dafny |first=N |title=Anatomy of the spinal cord |publisher=Neuroscience Online |url=http://neuroscience.uth.tmc.edu/s2/chapter03.html |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008172218/http://neuroscience.uth.tmc.edu/s2/chapter03.html |archive-date=2011-10-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[اک هلائيندڙ نيوڪليائي مرڪز|اک هلائيندڙ نيوڪليائي مرڪز]]
| style=&quot;background: tan&quot; | وچيون دماغ || style=&quot;background:#ffdead&quot; | اهڙا حرڪتي نيوران رکن ٿا، جيڪي سڌو اک جي عضلات کي سرگرم ڪن ٿا&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dragoi |first=V |title=Ocular motor system |publisher=Neuroscience Online |url=http://neuroscience.uth.tmc.edu/s3/chapter07.html |access-date=2011-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117070343/http://neuroscience.uth.tmc.edu/s3/chapter07.html |archive-date=2011-11-17 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[سيريبيلم]]
| style=&quot;background: tan&quot; | پويون دماغ || style=&quot;background:#ffdead&quot; | حرڪتن جي درستگي ۽ وقت بندي کي ترتيب ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[بيسل گينگليا]]
| style=&quot;background: tan&quot; | اڳيون دماغ || style=&quot;background:#ffdead&quot; | تحريڪ جي بنياد تي عمل جي چونڊ&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gurney |first1=K |year=2004 |title=Computational models of the basal ganglia: from robots to membranes |journal=Trends in Neurosciences |volume=27 |pages=453–459 |pmid=15271492 |doi=10.1016/j.tins.2004.06.003 |last2=Prescott |first2=TJ |last3=Wickens |first3=JR |last4=Redgrave |first4=P |issue=8|s2cid=2148363 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[حرڪتي ڪارٽيڪس]]
| style=&quot;background: tan&quot; | فرنٽل لوب || style=&quot;background:#ffdead&quot; | ريڙهه جي هڏي جي حرڪتي سرڪٽن جي سڌي ڪارٽيڪل سرگرمي&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Knierim|first=James |title=Motor Cortex (Section 3, Chapter 3)|url=https://nba.uth.tmc.edu/neuroscience/s3/chapter03.html|access-date=2021-01-23|website=Neuroscience Online|publication-place=Department of Neurobiology and Anatomy at The University of Texas Health Science Center at Houston, McGovern Medical School}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[پري موٽر ڪارٽيڪس]]
| style=&quot;background: tan&quot; | فرنٽل لوب || style=&quot;background:#ffdead&quot; | بنيادي حرڪتن کي هم آهنگ نمونن ۾ گڏ ڪري ٿو&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[اضافي حرڪتي علائقو]]
| style=&quot;background: tan&quot; | فرنٽل لوب || style=&quot;background:#ffdead&quot; | حرڪتن کي وقتي نمونن ۾ ترتيب ڏئي ٿو&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Shima |first1=K |last2=Tanji |first2=J |year=1998 |title=Both supplementary and presupplementary motor areas are crucial for the temporal organization of multiple movements |journal=[[Journal of Neurophysiology]] |volume=80 |pages=3247–3260 |pmid=9862919 |issue=6|doi=10.1152/jn.1998.80.6.3247 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=row style=&quot;text-align:left&quot; | [[پري فرنٽل ڪارٽيڪس]]
| style=&quot;background: tan&quot; | فرنٽل لوب || style=&quot;background:#ffdead&quot; | رٿابندي ۽ ٻيا [[انتظامي ڪم]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Miller |first1=EK |last2=Cohen |first2=JD |s2cid=7301474 |title=An integrative theory of prefrontal cortex function |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=24 |issue=1 |pages=167–202 |year=2001 |pmid=11283309 |doi=10.1146/annurev.neuro.24.1.167}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ننڊ ===
{{Main|ننڊ}}
{{See also|روزاني حياتياتي تال|بيداري}}

ڪيترائي جانور روزاني چڪر ۾ ننڊ ۽ جاڳ جي وچ ۾ ڦرندا رهن ٿا. بيداري ۽ خبرداري به دماغي علائقن جي هڪ ڄار ذريعي وڌيڪ نفيس وقتي پيماني تي ترتيب ڏني ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot; /&gt; ننڊ واري نظام جو هڪ اهم جزو [[سپراڪائيسميٽڪ نيوڪليائي مرڪز]]، يعني ايس سي اين، آهي، جيڪو هائپوٿيلامس جو هڪ تمام ننڍڙو حصو آهي ۽ سڌو انهيءَ نقطي جي مٿان واقع آهي، جتي ٻنهي اکين مان ايندڙ [[بصري اعصاب]] هڪ ٻئي کي ڪراس ڪن ٿا. ايس سي اين جسم جي مرڪزي حياتياتي گهڙي رکي ٿو. اتي موجود نيورانن جي سرگرميءَ جون سطحون لڳ ڀڳ 24 ڪلاڪن جي مدي سان وڌن ۽ گهٽن ٿيون، يعني [[روزاني حياتياتي تال]]: اهي سرگرميءَ جون لهرون “گهڙي جينن” جي هڪ مجموعي جي اظهار ۾ تال واري تبديلين سبب هلن ٿيون. ايس سي اين دماغ مان ڪڍي گرم غذائي محلول واري پيالي ۾ رکڻ باوجود وقت رکڻ جاري رکي ٿو، پر عام طور اهو بصري اعصابن مان، [[ريٽينو هائپوٿيلامڪ رستو]] ذريعي، معلومات حاصل ڪري ٿو، جنهن سان روزاني روشني-اونداهي چڪر گهڙي کي درست ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Antle |first1=MC |title=Orchestrating time: arrangements of the brain circadian clock |journal=Trends in Neurosciences |year=2005 |volume=28 |pages=145–151 |url=http://www.columbia.edu/cu/psychology/silver/publications2/149%20antle%20et%20al.pdf |pmid=15749168 |doi=10.1016/j.tins.2005.01.003 |last2=Silver |first2=R |issue=3 |s2cid=10618277 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081031120051/http://www.columbia.edu/cu/psychology/silver/publications2/149%20antle%20et%20al.pdf |archive-date=2008-10-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031120051/http://www.columbia.edu/cu/psychology/silver/publications2/149%20antle%20et%20al.pdf |date=2008-10-31 }}&lt;/ref&gt;

ايس سي اين هائپوٿيلامس، دماغي ٿنڀي ۽ وچئين دماغ جي انهن علائقن ڏانهن پروجيڪشن موڪلي ٿو، جيڪي ننڊ-جاڳ چڪر لاڳو ڪرڻ ۾ شامل آهن. هن نظام جو هڪ اهم جزو [[ريٽيڪيولر فارميشن]] آهي، جيڪو هيٺئين دماغ جي مرڪز ۾ پکڙيل نيوراني ڳچن جو گروهه آهي. ريٽيڪيولر نيوران ٿيلامس ڏانهن سگنل موڪلين ٿا، جيڪو وري ڪارٽيڪس جي هر حصي ڏانهن سرگرميءَ جي سطح ڪنٽرول ڪندڙ سگنل موڪلي ٿو. ريٽيڪيولر فارميشن کي نقصان مستقل ڪوما واري حالت پيدا ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

ننڊ ۾ دماغي سرگرميءَ ۾ وڏيون تبديليون ٿين ٿيون.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; 1950ع واري ڏهاڪي تائين عام طور اهو سمجهيو ويندو هو ته ننڊ دوران دماغ بنيادي طور بند ٿي وڃي ٿو،&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kleitman|first=Nathaniel|title=Sleep and Wakefulness|publisher=The University of Chicago Press, Midway Reprint|others=Revised and enlarged edition 1963, Reprint edition 1987|orig-date=1939|date=1987|isbn=978-0-226-44073-6|location=Chicago}}&lt;/ref&gt; پر هاڻي معلوم آهي ته اهو خيال سچ کان تمام پري آهي؛ سرگرمي جاري رهي ٿي، پر نمونا تمام مختلف ٿي وڃن ٿا. ننڊ جا ٻه قسم آهن: ''[[تيز اک حرڪت ننڊ|آر اي ايم ننڊ]]''، جنهن ۾ [[خواب]] ڏسڻ شامل هوندو آهي، ۽ ''[[غير تيز اک حرڪت ننڊ|اين آر اي ايم ننڊ]]''، يعني غير آر اي ايم ننڊ، جيڪا عام طور خواب کان سواءِ هوندي آهي. اهي ٻئي قسم ننڊ جي هڪ دور ۾ ٿوريون بدلجندڙ ترتيبن سان ورجائيندا آهن. دماغي سرگرميءَ جا ٽي وڏا الڳ نمونا ماپي سگهجن ٿا: آر اي ايم، هلڪي اين آر اي ايم، ۽ گهري اين آر اي ايم. گهري اين آر اي ايم ننڊ دوران، جنهن کي [[سست لهر ننڊ]] پڻ چيو ويندو آهي، ڪارٽيڪس جي سرگرمي وڏين هم وقت لهرن جي صورت اختيار ڪري ٿي، جڏهن ته جاڳ واري حالت ۾ اها شور واري ۽ غير هم وقت هوندي آهي. [[نوريپي نيفرن]] ۽ [[سيروٽونن]] نيورو ٽرانسميٽرن جون سطحون سست لهر ننڊ دوران گهٽجن ٿيون ۽ آر اي ايم ننڊ دوران تقريباً صفر تائين پهچي وڃن ٿيون؛ [[ايٽائل ڪولين]] جون سطحون ان جي ابتڙ نمونو ڏيکارين ٿيون.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt;

=== هوميو اسٽياسس ===
[[File:LocationOfHypothalamus.jpg|thumb|right|انساني مٿي جو عرضي ڪٽ، جنهن ۾ [[هائپوٿيلامس]] جي جڳھ ڏيکاريل آهي]]

ڪنهن به جانور جي بقا لاءِ جسماني حالت جا ڪيترائي پيراميٽر هڪ محدود حد اندر برقرار رکڻ ضروري آهي: انهن ۾ گرمي پد، پاڻيءَ جو مقدار، رت ۾ لوڻ جي مقدار، رت ۾ گلوڪوز جي سطح، رت ۾ آڪسيجن جي سطح ۽ ٻيا شامل آهن.&lt;ref name=Dougherty/&gt; جانور جي پنهنجي جسم جي اندروني ماحول کي ضابطو ڪرڻ جي صلاحيت—جنهن کي ابتدائي فزيالاجسٽ [[ڪلاڊ برنارڊ]] ''ميليو انٽيريئر'' چيو—[[هوميو اسٽياسس]] سڏجي ٿي، جيڪو [[قديم يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ “بيٺل رهڻ” جي معنيٰ رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Gross|first=Charles G.|year=1998|title=Claude Bernard and the constancy of the internal environment|url=http://www.princeton.edu/~cggross/Neuroscientist_98_Bernard.pdf|journal=The Neuroscientist|volume=4|issue=5|pages=380–385|doi=10.1177/107385849800400520|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208033601/http://www.princeton.edu/~cggross/Neuroscientist_98_Bernard.pdf|archive-date=2018-12-08 |s2cid=51424670}}&lt;/ref&gt; هوميو اسٽياسس برقرار رکڻ دماغ جو هڪ اهم ڪم آهي. هوميو اسٽياسس جي بنياد ۾ [[منفي فيڊ بيڪ]] جو اصول آهي: جڏهن به ڪو پيراميٽر پنهنجي مقرر نقطي کان هٽي ٿو، سينسر هڪ غلطيءَ جو سگنل پيدا ڪن ٿا، جيڪو اهڙو جواب پيدا ڪري ٿو، جنهن سان اهو پيراميٽر ٻيهر پنهنجي مناسب قدر ڏانهن موٽي ٿو.&lt;ref name=Dougherty/&gt; هي اصول انجنيئرنگ ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو، مثال طور [[ٿرمو اسٽيٽ]] ذريعي گرمي پد جي ڪنٽرول ۾.

مهره دار جانورن ۾ دماغ جو اهو حصو جيڪو سڀ کان وڏو ڪردار ادا ڪري ٿو، [[هائپوٿيلامس]] آهي، جيڪو اڳئين دماغ جي بنياد تي هڪ ننڍو علائقو آهي، جنهن جي ماپ ان جي پيچيدگي يا ڪم جي اهميت کي ظاهر نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;Dougherty&quot;&gt;{{cite web|last=Dougherty|first=Patrick |title=Hypothalamus: structural organization|url=http://neuroscience.uth.tmc.edu/s4/chapter01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117073211/http://neuroscience.uth.tmc.edu/s4/chapter01.html|archive-date=2011-11-17|access-date=2011-10-11|website=Neuroscience Online}}&lt;/ref&gt; هائپوٿيلامس ننڍن نيوڪليائي مرڪزن جو مجموعو آهي، جن مان گهڻا بنيادي حياتياتي ڪمن ۾ شامل آهن. انهن مان ڪجهه ڪم بيداري يا سماجي رابطن، جهڙوڪ جنسيت، جارحيت يا ماءُ وارا رويا، سان لاڳاپيل آهن؛ پر ڪيترائي ڪم هوميو اسٽياسس سان لاڳاپيل آهن. ڪيترائي هائپوٿيلامڪ نيوڪليائي مرڪز رت جي نالن جي استر ۾ موجود سينسرن کان معلومات حاصل ڪن ٿا، جيڪا گرمي پد، سوڊيم سطح، گلوڪوز سطح، رت جي آڪسيجن سطح ۽ ٻين پيراميٽرن بابت هوندي آهي. اهي هائپوٿيلامڪ نيوڪليائي مرڪز حرڪتي علائقن ڏانهن ٻاهر ويندڙ سگنل موڪلين ٿا، جيڪي ڪميون درست ڪرڻ لاءِ عمل پيدا ڪري سگهن ٿا. ڪجهه ٻاهر ويندڙ سگنل [[پچيوٽري غدو]] ڏانهن به وڃن ٿا، جيڪو هائپوٿيلامس جي بلڪل هيٺان دماغ سان ڳنڍيل هڪ ننڍڙو غدو آهي. پچيوٽري غدو رت جي وهڪري ۾ هارمون خارج ڪري ٿو، جيڪي سڄي جسم ۾ گردش ڪري خلوي سرگرميءَ ۾ تبديليون آڻين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dougherty|first=Patrick |title=Hypothalamic control of pituitary hormone|url=http://neuroscience.uth.tmc.edu/s4/chapter02.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117073249/http://neuroscience.uth.tmc.edu/s4/chapter02.html|archive-date=2011-11-17|access-date=2011-10-11|website=Neuroscience Online}}&lt;/ref&gt;

=== تحريڪ ===
[[File:Basal ganglia.svg|thumb|right|350px|بيسل گينگليا جا جزا، انساني دماغ جي ٻن عرضي ڪٽن ۾ ڏيکاريل. نيرو: [[ڪاڊِيٽ نيوڪليائي مرڪز]] ۽ [[پوٽامين]]. سائو: [[گلوبس پيلڊس]]. ڳاڙهو: [[سب ٿيلامڪ نيوڪليائي مرڪز]]. ڪارو: [[سبسٽينشيا نائگرا]].]]

انفرادي جانورن کي بقا وڌائيندڙ رويا ظاهر ڪرڻا پون ٿا، جهڙوڪ خوراڪ، پاڻي، پناهه ۽ ساٿي جي ڳولا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chiel |first1=HJ |last2=Beer |first2=RD |title=The brain has a body: adaptive behavior emerges from interactions of nervous system, body, and environment |journal=Trends in Neurosciences |year=1997 |volume=20 |pages=553–557 |doi=10.1016/S0166-2236(97)01149-1 |pmid=9416664 |issue=12|s2cid=5634365 }}&lt;/ref&gt; دماغ ۾ موجود تحريڪي نظام انهن مقصدن جي موجوده اطمينان واري حالت جي نگراني ڪري ٿو، ۽ پيدا ٿيندڙ ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ رويا سرگرم ڪري ٿو. تحريڪي نظام گهڻو ڪري انعام-سزا واري طريقي سان ڪم ڪري ٿو. جڏهن ڪنهن خاص رويي کان پوءِ موافق نتيجا اچن ٿا، ته دماغ ۾ [[انعامي نظام|انعام وارو طريقو]] سرگرم ٿئي ٿو، جيڪو دماغ اندر بناوتي تبديليون پيدا ڪري ٿو، جنهن سبب ساڳيو رويو بعد ۾ ساڳي حالت پيدا ٿيڻ تي ٻيهر ورجايو وڃي ٿو. ان جي ابتڙ، جڏهن ڪنهن رويي کان پوءِ غير موافق نتيجا اچن ٿا، ته دماغ جو سزا وارو طريقو سرگرم ٿئي ٿو، جيڪو اهڙيون بناوتي تبديليون پيدا ڪري ٿو، جن سبب مستقبل ۾ ساڳين حالتن ۾ اهو رويو دٻجي وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Berridge |first=KC |title=Motivation concepts in behavioral neuroscience |journal=Physiology &amp; Behavior |year=2004 |volume=81 |pages=179–209 |pmid=15159167 |issue=2 |doi=10.1016/j.physbeh.2004.02.004|s2cid=14149019 }}&lt;/ref&gt;

اڄ تائين اڀياس ڪيل گهڻا جاندار انعام-سزا وارو طريقو استعمال ڪن ٿا: مثال طور، ڪيڙا ۽ حشرات پنهنجو رويو بدلائي خوراڪ جا ذريعا ڳولي سگهن ٿا يا خطرن کان بچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=An elegant mind: learning and memory in ''Caenorhabditis elegans'' |journal=Learning and Memory |year=2010 |volume=17 |pages=191–201 |last1=Ardiel |first1=EL |last2=Rankin |first2=CH |doi=10.1101/lm.960510 |pmid=20335372 |issue=4|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; مهره دار جانورن ۾ انعام-سزا وارو نظام دماغي بناوتن جي هڪ مخصوص مجموعي ذريعي عمل ۾ اچي ٿو، جنهن جي مرڪز ۾ بيسل گينگليا آهن، جيڪي اڳئين دماغ جي بنياد تي موجود ڳنڍيل علائقن جو مجموعو آهن.&lt;ref name=Grillner2005/&gt; بيسل گينگليا اهو مرڪزي مقام آهن، جتي فيصلا ٿين ٿا: بيسل گينگليا دماغ جي اڪثر حرڪتي نظامن تي مسلسل روڪيندڙ ڪنٽرول وجهن ٿا؛ جڏهن اها روڪ هٽي ٿي، ته ڪنهن حرڪتي نظام کي اهو عمل انجام ڏيڻ جي اجازت ملي ٿي، جنهن لاءِ اهو پروگرام ٿيل آهي. انعام ۽ سزا بيسل گينگليا کي ملندڙ اندر ايندڙ معلومات ۽ ٻاهر نڪرندڙ فيصلي وارن سگنلن جي لاڳاپي کي بدلائي ڪم ڪن ٿا. انعام وارو طريقو سزا واري طريقي کان بهتر سمجهيو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ منشيات جي غلط استعمال ۾ ان جي ڪردار سبب ان جو تمام گهڻو اڀياس ڪيو ويو آهي. تحقيق ڏيکاريو آهي ته نيورو ٽرانسميٽر ڊوپامين مرڪزي ڪردار ادا ڪري ٿو: نشي آور دوائون، جهڙوڪ ڪوڪين، ايمفيٽامين ۽ نيڪوٽين، يا ته ڊوپامين جي سطح وڌائين ٿيون يا دماغ اندر ڊوپامين جا اثر وڌائين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Addiction and the brain: the neurobiology of compulsion and its persistence |journal=Nature Reviews Neuroscience |year=2001 |volume=2 |pages=695–703 |last1=Hyman |first1=SE |last2=Malenka |first2=RC |doi=10.1038/35094560 |pmid=11584307 |issue=10|s2cid=3333114 |url=https://zenodo.org/record/1233105 }}&lt;/ref&gt;

=== سکيا ۽ يادگيري ===
لڳ ڀڳ سڀ جانور تجربي جي نتيجي ۾ پنهنجو رويو تبديل ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا—حتيٰ ته ڪيڙن جا سڀ کان ابتدائي قسم به. ڇاڪاڻ⁠تہ رويو دماغي سرگرميءَ سان هلندو آهي، تنهن ڪري رويي ۾ تبديليون ڪنهن نه ڪنهن طرح دماغ اندر ٿيندڙ تبديلين سان لاڳاپيل هئڻ گهرجن. 19هين صديءَ جي آخر ۾ ئي [[سانتياگو رامون اي ڪاخال]] جهڙن نظريه سازن دليل ڏنو هو ته سڀ کان وڌيڪ ممڪن وضاحت اها آهي ته سکيا ۽ يادگيري نيورانن جي وچ ۾ سائنيپٽڪ ڳانڍاپن ۾ تبديلين جي صورت ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Ramón y Cajal |first=S |title=The Croonian Lecture: La Fine Structure des Centres Nerveux |journal=Proceedings of the Royal Society |volume=55 |issue=331–335 |pages=444–468 |year=1894 |doi=10.1098/rspl.1894.0063|doi-access=free |bibcode=1894RSPS...55..444C }}&lt;/ref&gt; بهرحال، 1970ع تائين [[سائنيپٽڪ پلاسٽيسيٽي]] واري مفروضي جي حمايت لاءِ تجرباتي ثبوت موجود نه هئا. 1971ع ۾ [[ٽم بلس]] ۽ [[ٽيرجي لومو]] هڪ اهڙي واقعي بابت مقالو شايع ڪيو، جنهن کي هاڻي [[ڊگهي مدي واري طاقت وڌڻ]] چيو ويندو آهي: هن مقالي ۾ سرگرميءَ سبب پيدا ٿيندڙ سائنيپٽڪ تبديلين جا واضح ثبوت ڏيکاريا ويا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ ڪيترن ڏينهن تائين برقرار رهيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Lømo |first=T |title=The discovery of long-term potentiation |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |volume=358 |issue=1432 |year=2003 |pages=617–620 |pmid=12740104 |doi=10.1098/rstb.2002.1226 |pmc=1693150}}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ فني ترقيءَ سبب اهڙا تجربا ڪرڻ گهڻو آسان ٿي ويو، ۽ هزارين اڀياس ڪيا ويا، جن سائنيپٽڪ تبديليءَ جي طريقي کي واضح ڪيو، ۽ دماغ جي مختلف علائقن، جن ۾ سيريبريل ڪارٽيڪس، هپپوڪيمپس، بيسل گينگليا ۽ سيريبيلم شامل آهن، ۾ سرگرميءَ سان هلندڙ سائنيپٽڪ تبديليءَ جا ٻيا قسم ظاهر ڪيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Malenka |first1=R |last2=Bear |first2=M |title=LTP and LTD: an embarrassment of riches |journal=Neuron |volume=44 |issue=1 |pages=5–21 |year=2004 |pmid=15450156 |doi=10.1016/j.neuron.2004.09.012|s2cid=79844 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; دماغ مان نڪتل نيوروٽروفڪ عنصر ([[بي ڊي اين ايف]]) ۽ [[جسماني سرگرمي]] هن عمل ۾ فائديمند ڪردار ادا ڪندا نظر اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;AirpollutionPhysicalactivity&quot;&gt;{{cite journal|last1=Bos|first1=I|last2=De Boever|first2=P|last3=Int Panis|first3=L|last4=Meeusen|first4=R|year=2004|title=Physical Activity, Air Pollution and the Brain|url=https://www.researchgate.net/publication/264793941|journal=Sports Medicine|volume=44|issue=11|pages=1505–1518|doi=10.1007/s40279-014-0222-6|pmid=25119155 |s2cid=207493297}}&lt;/ref&gt;

نيورو سائنسدان هن وقت سکيا ۽ يادگيري جا ڪيترائي قسم الڳ ڪن ٿا، جيڪي دماغ ۾ مختلف طريقن سان عمل ۾ اچن ٿا:

* '''[[ڪم ڪندڙ يادگيري]]''' دماغ جي اها صلاحيت آهي، جنهن سان اهو انهيءَ ڪم بابت معلومات جي عارضي نمائندگي برقرار رکي ٿو، جنهن ۾ جانور هن وقت مصروف هجي. اهڙي متحرڪ يادگيري بابت خيال آهي ته اها [[هيبيئن نظريو|خلين جي گڏجاڻين]] جي ٺهڻ سان عمل ۾ اچي ٿي—يعني سرگرم نيورانن جا اهڙا گروهه، جيڪي هڪ ٻئي کي لڳاتار تحريڪ ڏئي پنهنجي سرگرمي برقرار رکن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Curtis |first1=CE |last2=D'Esposito |first2=M |title=Persistent activity in the prefrontal cortex during working memory |journal=Trends in Cognitive Sciences |volume=7 |pages=415–423 |year=2003 |pmid=12963473 |doi=10.1016/S1364-6613(03)00197-9 |issue=9 |citeseerx=10.1.1.457.9723|s2cid=15763406 }}&lt;/ref&gt;
* '''[[واقعاتي يادگيري]]''' مخصوص واقعن جا تفصيل ياد رکڻ جي صلاحيت آهي. اهڙي يادگيري سڄي عمر برقرار رهي سگهي ٿي. گهڻا ثبوت هپپوڪيمپس جي اهم ڪردار ڏانهن اشارو ڪن ٿا: جن ماڻهن جي هپپوڪيمپس کي سخت نقصان پهتل هجي، انهن ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[يادداشت وڃڻ]] ظاهر ٿيندي آهي، يعني نيون ڊگهي مدي واريون واقعاتي يادگيريون ٺاهڻ جي صلاحيت نه هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Episodic and declarative memory: role of the hippocampus |journal=Hippocampus |year=1998 |volume=8 |pages=198–204 |pmid=9662134 |last1=Tulving |first1=E |last2=Markowitsch |first2=HJ |doi=10.1002/(SICI)1098-1063(1998)8:3&lt;198::AID-HIPO2&gt;3.0.CO;2-G |issue=3|s2cid=18634842 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
* '''[[معنوي يادگيري]]''' حقيقتون ۽ لاڳاپا سکڻ جي صلاحيت آهي. اهڙي يادگيري غالباً گهڻي ڀاڱي سيريبريل ڪارٽيڪس ۾ محفوظ ٿيندي آهي، ۽ انهن خليات جي وچ ۾ ڳانڍاپن جي تبديلين وسيلي عمل ۾ اچي ٿي، جيڪي معلومات جي مخصوص قسمن جي نمائندگي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Semantic memory and the brain: structures and processes |journal=Current Opinion in Neurobiology |year=2001 |volume=11 |pages=194–201 |pmid=11301239 |last1=Martin |first1=A |last2=Chao |first2=LL |doi=10.1016/S0959-4388(00)00196-3 |issue=2|s2cid=3700874 }}&lt;/ref&gt;
* '''[[آپريٽنٽ ڪنڊيشننگ|وسيلاتي سکيا]]''' اها صلاحيت آهي، جنهن سان انعام ۽ سزا رويي کي تبديل ڪن ٿا. اها دماغي علائقن جي اهڙي ڄار وسيلي عمل ۾ اچي ٿي، جنهن جو مرڪز بيسل گينگليا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The integrative function of the basal ganglia in instrumental learning |journal=Behavioural Brain Research |volume=199 |pages=43–52 |year=2009 |pmid=19027797 |last1=Balleine |first1=BW |last2=Liljeholm |first2=Mimi |last3=Ostlund |first3=SB |doi=10.1016/j.bbr.2008.10.034 |issue=1|s2cid=36521958 }}&lt;/ref&gt;
* '''[[حرڪتي سکيا]]''' مشق، يا عام طور ورجاءَ، ذريعي جسماني حرڪتن جي نمونن کي سنوارڻ جي صلاحيت آهي. ان ۾ دماغ جا ڪيترائي علائقا شامل آهن، جن ۾ [[پري موٽر ڪارٽيڪس]]، بيسل گينگليا، ۽ خاص طور سيريبيلم شامل آهن، جيڪو حرڪت جي پيراميٽرن ۾ ننڍين درستين لاءِ هڪ وڏي يادگيري بئنڪ طور ڪم ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Doya |first=K |title=Complementary roles of basal ganglia and cerebellum in learning and motor control |journal=Current Opinion in Neurobiology |year=2000 |volume=10 |pages=732–739 |pmid=11240282 |doi=10.1016/S0959-4388(00)00153-7 |issue=6|s2cid=10962570 }}&lt;/ref&gt;

== تحقيق ==
{{Main|نيورو سائنس}}
{{Redirect|دماغي تحقيق|سائنسي رسالي لاءِ|Brain Research}}
[[File:Henry Markram - Visualizing Synaptic Maps onto Neocrortical Neurons.jpg|thumb|[[انساني دماغ منصوبو]] هڪ وڏو سائنسي تحقيقي منصوبو آهي، جيڪو 2013ع ۾ شروع ٿيو، جنهن جو مقصد مڪمل انساني دماغ جي نقلي شڪل ٺاهڻ آهي.]]

نيورو سائنس جو شعبو انهن سڀني طريقن کي شامل ڪري ٿو، جيڪي دماغ ۽ باقي عصبي نظام کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Kandel 2000&quot;/&gt; [[نفسيات]] ذهن ۽ رويي کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، ۽ [[نيورولوجي]] طب جو اهو شعبو آهي، جيڪو عصبي نظام جي بيمارين جي تشخيص ۽ علاج ڪري ٿو. دماغ [[نفسياتي طب]] ۾ به اڀياس ٿيندڙ سڀ کان اهم عضوو آهي، جيڪو طب جو اهو شعبو آهي، جيڪو [[ذهني بيماري]]ن جي اڀياس، روڪٿام ۽ علاج لاءِ ڪم ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Starrow 1969&quot;&gt;{{Cite book |last1=Storrow |first1=Hugh A. |title=Outline of clinical psychiatry |date=1969 |publisher=Appleton-Century-Crofts, Educational Division |location=New York |isbn=978-0-390-85075-1 |oclc=47198}}&lt;/ref&gt; [[ادراڪي سائنس]] نيورو سائنس ۽ نفسيات کي انهن ٻين شعبن سان گڏ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، جيڪي دماغ سان لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ [[ڪمپيوٽر سائنس]]، [[مصنوعي ذهانت]] ۽ لاڳاپيل شعبا، ۽ [[فلسفو]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Thagard|first=Paul|year=2007|title=Cognitive Science|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/cognitive-science/|access-date=2021-01-23|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|edition=Revised, 2nd}}&lt;/ref&gt;

دماغ جي اڀياس جو سڀ کان پراڻو طريقو [[نيورو ايناٽامي|ايناٽامي]] وارو آهي، ۽ 20هين صديءَ جي وچ تائين نيورو سائنس ۾ گهڻي ترقي بهتر خلوي رڱن ۽ بهتر خوردبينن جي ترقيءَ مان آئي. نيورو ايناٽامسٽ دماغ جي وڏي پيماني واري بناوت سان گڏ نيورانن ۽ انهن جي جزن، خاص طور سائنيپس، جي خوردبيني بناوت جو اڀياس ڪن ٿا. ٻين اوزارن سان گڏ، اهي ڪيترن قسمن جا رڱ استعمال ڪن ٿا، جيڪي عصبي بناوت، ڪيميا ۽ ڳانڍاپا ظاهر ڪن ٿا. تازن سالن ۾، [[ايميونوسٽيننگ]] طريقن جي ترقيءَ سان انهن نيورانن جي جاچ ممڪن ٿي آهي، جيڪي مخصوص جينن جا مجموعا ظاهر ڪن ٿا. ان کان علاوه، ''عملي نيورو ايناٽامي'' [[طبي تصويرڪاري]] جا طريقا استعمال ڪري انساني دماغ جي بناوت ۾ تبديلين کي ادراڪ يا رويي جي فرقن سان لاڳاپيل ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bear|first1=MF|url=https://archive.org/details/neuroscienceexpl00mark|title=Neuroscience: Exploring the Brain|last2=Connors|first2=BW|last3=Paradiso|first3=MA|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|year=2007|isbn=978-0-7817-6003-4 |chapter=Ch. 2|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

نيورو فزيالاجسٽ دماغ جي ڪيميائي، دوائي ۽ برقي خاصيتن جو اڀياس ڪن ٿا: انهن جا بنيادي اوزار دوائون ۽ رڪارڊنگ ڊوائيسز آهن. تجرباتي طور تي تيار ڪيل هزارين دوائون عصبي نظام تي اثر ڪن ٿيون، ڪي انتهائي مخصوص طريقن سان. دماغي سرگرميءَ جا رڪارڊ اليڪٽروڊن ذريعي وٺي سگهجن ٿا، يا ته انهن کي کڙيءَ سان چنبڙايو وڃي جيئن [[اليڪٽرو اينسيفالوگرافي|اي اي جي]] اڀياس ۾، يا جانورن جي دماغن اندر لڳايو وڃي [[خلية کان ٻاهر]] رڪارڊنگ لاءِ، جنهن سان انفرادي نيورانن پاران پيدا ٿيندڙ ايڪشن پوٽينشل سڃاڻي سگهجن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dowling |first=JE |title=Neurons and Networks |publisher=Harvard University Press |year=2001 |isbn=978-0-674-00462-7 |pages=15–24}}&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ دماغ ۾ درد جا ري سيپٽر نه هوندا آهن، تنهن ڪري انهن طريقن سان جاڳيل ۽ رويو ڏيکاريندڙ جانورن مان دماغي سرگرمي رڪارڊ ڪرڻ ممڪن آهي، بغير انهن کي تڪليف ڏيڻ جي. ساڳيا طريقا ڪڏهن ڪڏهن انساني مريضن ۾ به استعمال ڪيا ويا آهن، خاص طور اهڙن مريضن ۾ جن کي ناقابل علاج [[مرگهي]] هجي، جتي [[مرگهي جي دوري]] جو ذميوار دماغي علائقو معلوم ڪرڻ لاءِ اليڪٽروڊ لڳائڻ طبي ضرورت هجي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wyllie |first1=E |last2=Gupta |first2=A |last3=Lachhwani |first3=DK |title=The Treatment of Epilepsy: Principles and Practice |year=2005 |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |isbn=978-0-7817-4995-4 |chapter=Ch. 77}}&lt;/ref&gt; [[فنڪشنل مقناطيسي گونج تصويرڪاري|ايف ايم آر آئي]] جهڙا [[فنڪشنل تصويرڪاري]] طريقا به دماغي سرگرمي جي اڀياس لاءِ استعمال ٿين ٿا؛ اهي طريقا گهڻو ڪري انسانن تي استعمال ٿيا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ باشعور فرد کي ڊگهي وقت تائين بي حرڪت رهڻو پوي ٿو، پر انهن جو وڏو فائدو اهو آهي ته اهي غير جراحي آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Laureys |first1=S |last2=Boly |first2=M |last3=Tononi |first3=G |chapter=Functional neuroimaging |title=The Neurology of Consciousness: Cognitive Neuroscience and Neuropathology |url=https://archive.org/details/neurologyconscio00laur_765 |url-access=limited |veditors=Laureys S, Tononi G |publisher=Academic Press |year=2009 |isbn=978-0-12-374168-4 |pages=[https://archive.org/details/neurologyconscio00laur_765/page/n45 31]–42}}&lt;/ref&gt;

[[File:Brain-computer interface (schematic).jpg|thumb|left|300px|alt=هڪ ڊرائنگ جنهن ۾ هڪ بند ڪرسيءَ ۾ بندر، ڪمپيوٽر مانيٽر، روبوٽڪ ٻانهن، ۽ ڪمپيوٽر سامان جا ٽي حصا ڏيکاريل آهن، انهن جي وچ ۾ تير معلومات جي وهڪري کي ڏيکارين ٿا.|هڪ تجربي جو خاڪو، جنهن ۾ بندر جي دماغي سرگرمي روبوٽڪ ٻانهن کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي وئي&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Learning to Control a Brain–Machine Interface for Reaching and Grasping by Primates |journal=PLOS Biology |year=2003 |volume=1 |pages=193–208 |pmc=261882 |last1=Carmena |first1=JM |issue=2 |pmid=14624244 |doi=10.1371/journal.pbio.0000042 |last2=Lebedev |first2=Mikhail A. |last3=Crist |first3=Roy E. |last4=O'Doherty |first4=Joseph E. |last5=Santucci |first5=David M. |last6=Dimitrov |first6=Dragan F. |last7=Patil |first7=Parag G. |last8=Henriquez |first8=Craig S. |last9=Nicolelis |first9=Miguel A. L.|display-authors=1 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;]]

دماغي ڪم کي سمجهڻ جو ٻيو طريقو مخصوص دماغي علائقن کي ٿيندڙ [[دماغي نقصان|نقصان]] جا نتيجا ڏسڻ آهي. جيتوڻيڪ دماغ کوپڙي ۽ [[ميننجز]] سان محفوظ آهي، [[سيريبرو اسپائنل فلوئڊ]] سان گهيريل آهي، ۽ رت-دماغ رڪاوٽ وسيلي رت جي وهڪري کان جدا ٿيل آهي، تڏهن به دماغ جي نازڪ فطرت ان کي ڪيترين بيمارين ۽ نقصان جي ڪيترن قسمن لاءِ حساس بڻائي ٿي. انسانن ۾، اسٽروڪ ۽ ٻين قسمن جي دماغي نقصان جا اثر دماغي ڪم بابت معلومات جو اهم ذريعو رهيا آهن. پر ڇاڪاڻ⁠تہ نقصان جي نوعيت تي تجرباتي ڪنٽرول ڪرڻ جي صلاحيت ناهي، تنهن ڪري اها معلومات اڪثر سمجهڻ ڏکي هوندي آهي. جانورن جي اڀياس ۾، گهڻو ڪري چوهڙن تي، اليڪٽروڊن يا مقامي طور داخل ڪيل ڪيميائي مادَن کي استعمال ڪري نقصان جا صحيح نمونا پيدا ڪرڻ ۽ پوءِ رويي تي انهن جا نتيجا جانچڻ ممڪن آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kolb |first1=B |last2=Whishaw |first2=I |title=Fundamentals of Human Neuropsychology |year=2008 |publisher=Macmillan |isbn=978-0-7167-9586-5 |chapter=Ch. 1}}&lt;/ref&gt;

[[حسابي نيورو سائنس]] ٻن طريقن کي شامل ڪري ٿي: پهريون، دماغ جي اڀياس لاءِ ڪمپيوٽرن جو استعمال؛ ٻيو، اهو اڀياس ته دماغ حسابي عمل ڪيئن سرانجام ڏين ٿا. هڪ طرف، ڪمپيوٽر پروگرام لکي نيورانن جي هڪ گروهه جي ڪم جي نقلي شڪل ٺاهي سگهجي ٿي، اهڙين مساواتن جي نظامن کي استعمال ڪندي جيڪي انهن جي برقي-ڪيميائي سرگرمي بيان ڪن ٿا؛ اهڙين نقلي شڪلن کي ''حياتياتي طور حقيقي عصبي نيٽ ورڪ'' چيو وڃي ٿو. ٻئي طرف، [[عصبي حساب]] لاءِ الگورٿمن جو اڀياس ڪري سگهجي ٿو، يا ته انهن جي نقلي شڪل ٺاهي يا رياضيائي تجزيو ڪري، اهڙن سادن “يونٽن” جي ڪم جو جيڪي نيورانن جون ڪجهه خاصيتون رکن ٿا پر انهن جي حياتياتي پيچيدگيءَ جو وڏو حصو تجريدي بڻائي ڇڏين ٿا. دماغ جي حسابي ڪمن جو اڀياس ڪمپيوٽر سائنسدان ۽ نيورو سائنسدان ٻئي ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Abbott&quot;&gt;{{cite book |last1=Abbott |first1=LF |title=Theoretical Neuroscience: Computational and Mathematical Modeling of Neural Systems |publisher=MIT Press |year=2001 |isbn=978-0-262-54185-5 |last2=Dayan |first2=P |chapter=Preface}}&lt;/ref&gt;

[[حسابي نيورو جينيٽڪ ماڊلنگ]] جينن ۽ جينن جي وچ ۾ متحرڪ لاڳاپن جي لحاظ کان دماغي ڪمن جي ماڊلنگ لاءِ متحرڪ نيوراني ماڊلن جي اڀياس ۽ ترقي سان لاڳاپيل آهي.

تازن سالن ۾ دماغ جي اڀياس ۾ جينيٽڪ ۽ جينومڪ طريقن جو استعمال وڌيو آهي&lt;ref name=Tonegawa/&gt; ۽ [[نيورو پلاسٽيسيٽي]] ۾ [[نيوروٽروفڪ عنصر]]ن ۽ جسماني سرگرمي جي ڪردارن تي ڌيان وڌيو آهي.&lt;ref name=&quot;AirpollutionPhysicalactivity&quot; /&gt; فني اوزارن جي دستيابي سبب سڀ کان عام موضوع چوهڙا آهن. هاڻي نسبتاً آسانيءَ سان مختلف قسمن جي جينن کي “ناڪ آئوٽ” ڪرڻ يا بدلائڻ ممڪن آهي، ۽ پوءِ دماغي ڪم تي اثرات ڏسي سگهجن ٿا. وڌيڪ نفيس طريقا به استعمال ٿي رهيا آهن: مثال طور، [[ڪري-لوڪس ٻيهر گڏجڻ]] استعمال ڪري دماغ جي مخصوص حصن ۾، مخصوص وقتن تي، جينن کي سرگرم يا غير سرگرم ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=Tonegawa/&gt;

تازن سالن ۾ واحد-خلية سيڪوينسنگ ٽيڪنالاجين ۾ به تيز ترقي ٿي آهي، ۽ انهن کي دماغ جي خلوي گوناگوني کي بهتر طور استعمال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي، ته جيئن بيماري ۽ حياتيات ۾ الڳ خلوي قسمن جا ڪردار بهتر سمجهي سگهجن، ۽ اهو به ته جينومڪ تبديليون انفرادي خلوي قسمن تي ڪيئن اثرانداز ٿين ٿيون. 2024ع ۾، تحقيق ڪندڙن 388 ماڻهن جي انساني پري فرنٽل ڪارٽيڪس مان لڳ ڀڳ 3 ملين نيوڪليائي مرڪزن جي وڏي گڏيل ڊيٽا سيٽ جو اڀياس ڪيو.&lt;ref name=&quot;Emani&quot;&gt;{{cite journal |title=Single-cell genomics and regulatory networks for 388 human brains |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=2024 |volume=384 |pmid=38781369 |last1=Emani |first1=PS |last2=Liu |first2=J |issue=6698 |article-number=eadi5199 |display-authors=1| doi=10.1126/science.adi5199|pmc=11365579 }}&lt;/ref&gt; ائين ڪندي، انهن 28 خلوي قسمن جي نشاندهي ڪئي ته جيئن جين خاندانن ۽ دوائن جي هدفن ۾ اظهار ۽ ڪروميٽن جي تبديليءَ جو جائزو وٺي سگهجي. انهن لڳ ڀڳ اڌ ملين خلوي قسم-مخصوص ضابطو ڪندڙ عنصر ۽ لڳ ڀڳ 1.5 ملين واحد-خلية اظهار واري مقداري صفت جا لوڪائي، يعني اهڙيون جينومڪ تبديليون جن جو مخصوص خلوي قسمن اندر جين اظهار جي تبديلين سان مضبوط شمارياتي لاڳاپو آهي، سڃاتا؛ پوءِ انهن کي خلوي قسم-مخصوص ضابطو ڪندڙ نيٽ ورڪ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو. هن اڀياس ۾ خلية کان خلية رابطي جا نيٽ ورڪ به بيان ڪيا ويا آهن. اهي نيٽ ورڪ عمر رسيدگي ۽ نيورو نفسياتي بيمارين ۾ خلوي تبديلين کي ظاهر ڪندي ڏٺا ويا. ساڳئي تحقيق جي حصي طور، هڪ مشين لرننگ ماڊل تيار ڪيو ويو، جيڪو واحد-خلية اظهار جو صحيح اندازو لڳائي سگهي؛ هن ماڊل لڳ ڀڳ 250 بيماري-خطري وارن جينن ۽ دوائن جي هدفن کي سندن لاڳاپيل خلوي قسمن سان اوليت ڏني.

=== تاريخ ===
{{See also|نيورو سائنس جي تاريخ}}سڀ کان پراڻو دريافت ٿيل دماغ [[آرمينيا]] ۾ [[اريني-1 غار مجموعو]] مان مليو. اهو دماغ، جنهن جي عمر 5,000 سالن کان وڌيڪ اندازي ڪئي وئي آهي، 12 کان 14 سالن جي هڪ ڇوڪري جي کوپڙي مان مليو. جيتوڻيڪ دماغ سُڪي ويا هئا، پر غار اندر موجود موسم سبب اهي چڱيءَ طرح محفوظ رهيا.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Bower|first1=Bruce|date=2009-01-12|title=Armenian cave yields ancient human brain |agency=ScienceNews|url=https://www.sciencenews.org/article/armenian-cave-yields-ancient-human-brain|url-access=registration|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;

شروعاتي فلسفي ان ڳالهه تي ورهايل هئا ته روح جو مرڪز دماغ ۾ آهي يا دل ۾. [[ارسطو]] دل کي ترجيح ڏني، ۽ سوچيو ته دماغ جو ڪم رڳو رت کي ٿڌو ڪرڻ آهي. مادّي جي ائٽمي نظريي جي باني [[ڊيموڪريٽس]] ٽن حصن واري روح جو دليل ڏنو، جنهن ۾ عقل مٿي ۾، جذبو دل ۾، ۽ شهوت جگر جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;Finger14&quot;&gt;{{cite book|last=Finger|first=Stanley|title=Origins of Neuroscience|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-514694-3|pages=14–15}}&lt;/ref&gt; ''[[مقدس بيماري بابت]]'' جي نامعلوم مصنف، جيڪو [[هيپوڪريٽڪ ڪورپس]] ۾ طبي رسالو آهي، بنا ڪنهن ابهام جي دماغ جي حق ۾ لکيو:

{{blockquote|ماڻهن کي ڄاڻڻ گهرجي ته خوشيون، سرور، کل ۽ رانديون، ۽ ڏک، غم، مايوسي ۽ روئڻ، ٻئي ڪنهن هنڌان نه پر دماغ مان ئي اچن ٿا. ... ۽ ساڳئي عضوي وسيلي اسين چريو ۽ پريشان ٿيون ٿا، ۽ خوف ۽ دهشتون اسان تي حملو ڪن ٿيون، ڪي رات جو ۽ ڪي ڏينهن جو، ۽ خواب ۽ بي وقت ڀٽڪڻ، ۽ غير مناسب فڪر، ۽ موجوده حالتن جي اڻ ڄاڻائي، عادت جو ختم ٿيڻ، ۽ بي مهارتي. اهي سڀ شيون اسين دماغ کان برداشت ڪريون ٿا، جڏهن اهو صحتمند نه هجي...|''مقدس بيماري بابت''، [[هيپوڪريٽس]] ڏانهن منسوب&lt;ref name=Hippocrates&gt;{{Citation |author=Hippocrates |title=On the Sacred Disease |year=2006 |orig-date=400 BCE |translator=Francis Adams |publisher=((Internet Classics Archive: The University of Adelaide Library)) |url=http://etext.library.adelaide.edu.au/mirror/classics.mit.edu/Hippocrates/sacred.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926213032/http://etext.library.adelaide.edu.au/mirror/classics.mit.edu/Hippocrates/sacred.html |archive-date=September 26, 2007}}&lt;/ref&gt;}}

[[File:1543, Andreas Vesalius' Fabrica, Base Of The Brain.jpg|thumb|left|upright|[[آندرياس ويساليوس]] جي ''Fabrica''، جيڪا 1543ع ۾ شايع ٿي، انساني دماغ جو بنياد ڏيکاري ٿي، جنهن ۾ [[آپٽڪ ڪائزم]]، سيريبيلم، [[سنگهڻ وارا بلب]] وغيره شامل آهن.]]

رومي طبيب [[گيلن]] پڻ دماغ جي اهميت لاءِ دليل ڏنو، ۽ ان بابت ڪافي تفصيل سان نظريا پيش ڪيا ته اهو ڪيئن ڪم ڪري سگهي ٿو. گيلن دماغ، اعصاب ۽ عضلات جي ايناٽامي لاڳاپن کي ڳولي بيان ڪيو، ۽ ڏيکاريو ته جسم جا سڀ عضلا اعصاب جي شاخدار ڄار ذريعي دماغ سان ڳنڍيل آهن. هن فرض ڪيو ته اعصاب عضلات کي هڪ پراسرار مادو کڻي مشيني طور سرگرم ڪن ٿا، جنهن کي هن ''پنوماٽا سائيڪون'' چيو، جنهن جو عام ترجمو “حيواني روح” ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=Finger14/&gt; گيلن جا خيال وچئين دور ۾ وڏي پيماني تي مشهور هئا، پر وڌيڪ ترقي تڏهن تائين نه ٿي، جيستائين نشاۃ ثانیہ ۾ تفصيلي ايناٽامي اڀياس ٻيهر شروع نه ٿيو، جيڪو [[ريني ڊيڪارٽ]] ۽ سندس پوئلڳن جي نظرياتي قياس آرائين سان گڏ ٿيو. ڊيڪارٽ، گيلن وانگر، عصبي نظام کي هائيڊرولڪ اصطلاحن ۾ سوچيو. هن يقين رکيو ته اعليٰ ترين ادراڪي ڪم هڪ غير جسماني ''res cogitans'' ذريعي سرانجام ٿين ٿا، پر انسانن جي گهڻن روين ۽ جانورن جي سڀني روين کي مشيني طور سمجهي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Finger14&quot; /&gt;

بهرحال، عصبي ڪم جي جديد سمجهه ڏانهن پهرين حقيقي ترقي [[لوئيجي گيلواني]] (1737–1798) جي تحقيقن مان آئي، جنهن دريافت ڪيو ته مئل ڏيڏر جي ظاهر ٿيل اعصاب تي لڳايل جامد بجليءَ جو جهٽڪو ان جي ٽنگ کي سڪيڙڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو. ان وقت کان پوءِ، سمجهه ۾ هر وڏي اڳڀرائي ڪنهن نه ڪنهن حد تائين سڌي طرح تحقيق جي نئين طريقي جي ترقيءَ کان پوءِ آئي. 20هين صديءَ جي شروعاتي سالن تائين، سڀ کان اهم اڳڀرائيون خليات کي [[رڱڻ]] جي نون طريقن مان حاصل ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bloom |first=FE |veditors=Schmidt FO, Worden FG, Swazey JP, Adelman G |title=The Neurosciences, Paths of Discovery |publisher=MIT Press |year=1975 |isbn=978-0-262-23072-8 |page=[https://archive.org/details/TheNeurosc_00_Word/page/211 211] |url=https://archive.org/details/TheNeurosc_00_Word/page/211 }}&lt;/ref&gt; خاص طور اهم [[گولجي طريقو|گولجي رڱ]] جي ايجاد هئي، جيڪو صحيح نموني استعمال ٿيڻ تي رڳو نيورانن جي ننڍڙي حصي کي رڱي ٿو، پر انهن کي مڪمل طور رڱي ٿو، جن ۾ خلوي جسم، ڊينڊرائيٽس ۽ ايڪسون شامل آهن. اهڙي رڱ کان سواءِ، خوردبين هيٺ دماغي بافتو پروٽوپلازمي ريشَن جي اڻ ٽٽ الجهيل ڍير وانگر نظر اچي ٿو، جنهن ۾ ڪا به بناوت سڃاڻڻ ناممڪن هوندي آهي. [[ڪاميلو گولجي]]، ۽ خاص طور اسپيني نيورو ايناٽامسٽ [[سانتياگو رامون اي ڪاخال]] جي هٿن ۾، هن نئين رڱ نيورانن جا سوين الڳ قسم ظاهر ڪيا، جن مان هر هڪ جي پنهنجي منفرد ڊينڊرائيٽڪ بناوت ۽ ڳانڍاپن جو نمونو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Foundations of the Neuron Doctrine |last=Shepherd |first=GM |year=1991 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506491-9 |chapter=Ch.1 : Introduction and Overview}}&lt;/ref&gt;

[[File:PurkinjeCell.jpg|thumb|right|alt=پراڻي پيلي ڪاغذ تي ٺهيل ڊرائنگ، جنهن جي ڪنڊ ۾ آرڪائيو اسٽيمپ آهي. هڪ جالي دار وڻ جهڙي شاخدار بناوت هڪ ڳوڙهي جي مٿئين حصي سان ڳنڍيل آهي. ڳوڙهي جي هيٺان ڪجهه سنها عمل هيٺ لهن ٿا.|[[سانتياگو رامون اي ڪاخال]] جي ٺاهيل ڊرائنگ، جنهن ۾ ڪبوتر جي سيريبيلم مان گولجي-رڱيل نيورانن جا ٻه قسم ڏيکاريل آهن]]

20هين صديءَ جي پهرئين اڌ ۾، اليڪٽرانڪس ۾ ترقيءَ سان اعصابي خليات جي برقي خاصيتن جي جاچ ممڪن ٿي، جنهن جو عروج [[ايلن لائڊ هاڊجڪن|ايلن هاڊجڪن]]، [[اينڊريو هڪسلي]] ۽ ٻين جي ايڪشن پوٽينشل جي حياتياتي طبعيات بابت ڪم، ۽ [[برنارڊ ڪيٽز]] ۽ ٻين جي سائنيپس جي برقي-ڪيميا بابت ڪم ۾ ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Piccolino |first=M |year=2002 |title=Fifty years of the Hodgkin-Huxley era |journal=Trends in Neurosciences |volume=25 |pages=552–553 |pmid=12392928 |doi=10.1016/S0166-2236(02)02276-2 |issue=11|s2cid=35465936 }}&lt;/ref&gt; انهن اڀياسن ايناٽامي تصوير کي دماغ جي هڪ متحرڪ وجود واري تصور سان مڪمل ڪيو. نئين سمجهه کي ظاهر ڪندي، 1942ع ۾ [[چارلس اسڪاٽ شيرنگٽن|چارلس شيرنگٽن]] ننڊ مان جاڳندڙ دماغ جي ڪم کي هيئن تصور ڪيو:

{{blockquote|هن وڏي مٿئين چادر تي، جتي مشڪل سان ڪا روشني ٽمڪي يا هلي هئي، هاڻي تال وارين چمڪندڙ نقطن جو ميدان بڻجي وڃي ٿو، سفر ڪندڙ چڻنگن جا سلسلا هيڏانهن هوڏانهن ڊوڙن ٿا. دماغ جاڳي رهيو آهي ۽ ان سان گڏ ذهن واپس اچي رهيو آهي. ڄڻ کيرائين واٽ ڪنهن ڪائناتي رقص ۾ داخل ٿي هجي. تيزيءَ سان مٿيون ڳوڙهو هڪ جادوئي ڪروڙ بڻجي وڃي ٿو، جتي لکين چمڪندڙ شٽل هڪ ختم ٿيندڙ نمونو اڻن ٿا، هميشه معنيٰ وارو نمونو، پر ڪڏهن به مستقل نه؛ ذيلي نمونن جي بدلجندڙ هم آهنگي.|شيرنگٽن، 1942ع، ''Man on his Nature''&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sherrington |first=CS |title=Man on his nature |date=2000 |orig-date=1942 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/isbn_9780838577011/page/178 178] |isbn=978-0-8385-7701-1 |url=https://archive.org/details/isbn_9780838577011/page/178 }}&lt;/ref&gt;}}

1940ع واري ڏهاڪي ۾ برقي ڪمپيوٽرن جي ايجاد، ۽ رياضيائي [[معلومات نظريو]] جي ترقيءَ سان، اها ڳالهه سمجهي وئي ته دماغن کي امڪاني طور معلومات پروسيس ڪندڙ نظامن طور سمجهي سگهجي ٿو. هن تصور [[سائبرنيٽڪس]] جي شعبي جو بنياد وڌو، ۽ آخرڪار ان شعبي کي جنم ڏنو، جنهن کي هاڻي [[حسابي نيورو سائنس]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=CKS1993&gt;{{cite book |chapter=What is computational neuroscience? |last1=Churchland |first1=PS |last2=Koch |first2=C |last3=Sejnowski |first3=TJ |title=Computational Neuroscience |pages=46–55 |editor=Schwartz EL |year=1993 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-69164-2}}&lt;/ref&gt; سائبرنيٽڪس جون سڀ کان شروعاتي ڪوششون ڪجهه خام هيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن دماغ کي بنيادي طور لڪل ڊجيٽل ڪمپيوٽر وانگر سمجهيو، جيئن مثال طور [[جان وان نيومن]] جي 1958ع واري ڪتاب ''[[ڪمپيوٽر ۽ دماغ]]'' ۾.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Computer and the Brain |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08473-3 |last1=von Neumann |first1=J |last2=Churchland |first2=PM |last3=Churchland |first3=PS |pages=xi–xxii |url=https://archive.org/details/computerbrain0000vonn }}&lt;/ref&gt; پر سالن سان گڏ، رويو ڏيکاريندڙ جانورن مان رڪارڊ ڪيل دماغي خليات جي برقي جوابن بابت ڄاڻ وڌندي وئي، جنهن نظرياتي تصورن کي آهستي آهستي وڌيڪ حقيقت پسند رخ ڏانهن منتقل ڪيو.&lt;ref name=CKS1993/&gt;

شروعاتي دور جي سڀ کان اثرائتي حصيدارين مان هڪ 1959ع جو مقالو هو، جنهن جو عنوان ''ڏيڏر جي اک ڏيڏر جي دماغ کي ڇا ٻڌائي ٿي'' هو: هن مقالي ۾ ڏيڏرن جي [[ريٽينا]] ۽ [[سپيريئر ڪولڪيولس|آپٽڪ ٽيڪٽم]] ۾ نيورانن جي بصري جوابن جو اڀياس ڪيو ويو، ۽ اهو نتيجو ڪڍيو ويو ته ڏيڏر جي ٽيڪٽم ۾ ڪجهه نيوران اهڙي نموني ڳنڍيل آهن، جو اهي ابتدائي جوابن کي گڏ ڪري کين “جيت سڃاڻيندڙ” طور ڪم ڪرائين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=What the frog's eye tells the frog's brain |journal=Proceedings of the Institute of Radio Engineers |volume=47 |issue=11 |pages=1940–1951 |year=1959 |url=http://jerome.lettvin.info/lettvin/Jerome/WhatTheFrogsEyeTellsTheFrogsBrain.pdf |last1=Lettvin |first1=JY |last2=Maturana |first2=HR |last3=McCulloch |first3=WS |last4=Pitts |first4=WH |doi=10.1109/jrproc.1959.287207 |bibcode=1959PIRE...47.1940L |s2cid=8739509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928024235/http://jerome.lettvin.info/lettvin/Jerome/WhatTheFrogsEyeTellsTheFrogsBrain.pdf |archive-date=2011-09-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928024235/http://jerome.lettvin.info/lettvin/Jerome/WhatTheFrogsEyeTellsTheFrogsBrain.pdf |date=2011-09-28 }}&lt;/ref&gt; ڪجهه سالن کان پوءِ [[ڊيوڊ ايڇ. هيوبل|ڊيوڊ هيوبل]] ۽ [[ٽورستن ويزل]] بندرن جي بنيادي بصري ڪارٽيڪس ۾ اهڙا خليات دريافت ڪيا، جيڪي تڏهن سرگرم ٿيندا آهن، جڏهن تيز ڪنارا ڏسڻ واري ميدان جي مخصوص نقطن مان گذرن ٿا—اهڙي دريافت جنهن تي کين نوبل انعام مليو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Brain and visual perception: the story of a 25-year collaboration |url=https://archive.org/details/brainvisualperce00hube |url-access=limited |last1=Hubel |first1=DH |last2=Wiesel |first2=TN |publisher=Oxford University Press US |year=2005 |isbn=978-0-19-517618-6 |pages=[https://archive.org/details/brainvisualperce00hube/page/n665 657]–704}}&lt;/ref&gt; اعليٰ درجي جي بصري علائقن ۾ پوءِ ٿيل اڀياسن اهڙا خليات ڳوليا، جيڪي [[ٻن اکين واري تفاوت]]، رنگ، حرڪت ۽ شڪل جي پهلوئن کي سڃاڻن ٿا، ۽ بنيادي بصري ڪارٽيڪس کان وڌندڙ فاصلي تي موجود علائقا وڌيڪ پيچيده جواب ڏيکارين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Cognitive Neuroscience of Vision |last=Farah |first=MJ |year=2000 |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-0-631-21403-8 |pages=1–29}}&lt;/ref&gt; بصارت سان لاڳاپيل نه هجندڙ دماغي علائقن جي ٻين تحقيقن ۾ اهڙا خليات ظاهر ٿيا، جن جا جواب ڪيترن قسمن جي لاڳاپن سان جڙيل هئا؛ ڪجهه يادگيري سان، ۽ ڪجهه ادراڪ جي تجريدي قسمن، جهڙوڪ جاءِ، سان لاڳاپيل هئا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Engel |first1=AK |last2=Singer |first2=W |title=Temporal binding and the neural correlates of sensory awareness |journal=Trends in Cognitive Sciences |year=2001 |volume=5 |pages=16–25 |pmid=11164732 |doi=10.1016/S1364-6613(00)01568-0 |issue=1|s2cid=11922975 }}&lt;/ref&gt;

نظريه سازن انهن جوابن جي نمونن کي سمجهڻ لاءِ نيورانن ۽ عصبي نيٽ ورڪن جا رياضيائي [[عصبي نظام جا نيٽ ورڪ ماڊل|ماڊل]] ٺاهيا، جن کي ڪمپيوٽرن ذريعي نقل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=CKS1993/&gt; ڪجهه ڪارائتا ماڊل تجريدي آهن، جيڪي دماغ ۾ انهن جي نفاذ جي تفصيل بدران عصبي الگورٿمن جي تصوري بناوت تي ڌيان ڏين ٿا؛ ٻيا ماڊل حقيقي نيورانن جي حياتياتي-طبعياتي خاصيتن بابت ڊيٽا شامل ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dayan |first1=P |last2=Abbott |first2=LF |title=Theoretical Neuroscience |chapter=Ch.7: Network models |year=2005 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-54185-5}}&lt;/ref&gt; اڃا تائين ڪنهن به سطح تي ڪو ماڊل دماغي ڪم جي مڪمل طور صحيح وضاحت نٿو سمجهيو وڃي. بنيادي ڏکيائي اها آهي ته عصبي نيٽ ورڪن ذريعي نفيس حساب لاءِ ورهايل پروسيسنگ گهربل آهي، جنهن ۾ سوين يا هزارين نيوران گڏجي ڪم ڪن ٿا—دماغي سرگرمي رڪارڊ ڪرڻ جا موجوده طريقا هڪ وقت ۾ رڳو چند درجن نيورانن جا ايڪشن پوٽينشل الڳ ڪري سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Averbeck |first1=BB |last2=Lee |first2=D |title=Coding and transmission of information by neural ensembles |journal=Trends in Neurosciences |year=2004 |volume=27 |pages=225–230 |pmid=15046882 |doi=10.1016/j.tins.2004.02.006 |issue=4|s2cid=44512482 }}&lt;/ref&gt;

ان کان علاوه، اڪيلا نيوران به پيچيده ۽ حساب ڪرڻ جي قابل نظر اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Forrest, MD |title=Intracellular Calcium Dynamics Permit a Purkinje Neuron Model to Perform Toggle and Gain Computations Upon its Inputs. |journal=Frontiers in Computational Neuroscience |volume=8 |page=86 |year=2014 |doi=10.3389/fncom.2014.00086 |pmid=25191262 |pmc=4138505|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; تنهن ڪري، جيڪي دماغي ماڊل هن ڳالهه کي ظاهر نٿا ڪن، اهي دماغي عمل جي نمائندگي لاءِ تمام گهڻا تجريدي آهن؛ ۽ جيڪي ماڊل ان کي پڪڙڻ جي ڪوشش ڪن ٿا، اهي حسابي لحاظ کان تمام مهانگا آهن ۽ موجوده حسابي وسيلن سان شايد حل ڪرڻ ڏکيا آهن. بهرحال، [[انساني دماغ منصوبو]] سڄي انساني دماغ جو حقيقت پسند ۽ تفصيلي حسابي ماڊل ٺاهڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي. هن طريقي جي حڪمت تي عوامي طور بحث ٿيو آهي، جنهن ۾ دليل جي ٻنهي پاسن تي مشهور سائنسدان موجود آهن.

20هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ ڪيميا، اليڪٽران خوردبين، جينيات، ڪمپيوٽر سائنس، فنڪشنل دماغي تصويرڪاري ۽ ٻين شعبن ۾ ترقيءَ سان دماغ جي بناوت ۽ ڪم بابت نيون دريون آهستي آهستي کليون. آمريڪا ۾ 1990ع واري ڏهاڪي کي سرڪاري طور “[[دماغ جو ڏهاڪو]]” قرار ڏنو ويو، ته جيئن دماغي تحقيق ۾ ٿيل اڳڀرائين کي ياد ڪيو وڃي ۽ اهڙي تحقيق لاءِ مالي سهڪار وڌايو وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Jones |first1=EG |last2=Mendell |first2=LM |year=1999 |title=Assessing the Decade of the Brain |journal=Science |volume=284 |issue=5415 |page=739 |bibcode=1999Sci...284..739J |doi=10.1126/science.284.5415.739|pmid=10336393|s2cid=13261978}}&lt;/ref&gt;

21هين صديءَ ۾ اهي رجحان جاري رهيا آهن، ۽ ڪيترائي نوان طريقا نمايان ٿيا آهن، جن ۾ [[گهڻ اليڪٽروڊ صف|گهڻ اليڪٽروڊ رڪارڊنگ]] شامل آهي، جيڪا ڪيترن دماغي خليات جي سرگرمي هڪ ئي وقت رڪارڊ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Buzsáki |first=G |title=Large-scale recording of neuronal ensembles |journal=Nature Neuroscience |volume=7 |year=2004 |pages=446–451 |pmid=15114356 |url=http://osiris.rutgers.edu/BuzsakiHP/Publications/PDFs/Buzsaki2004NatNeurosci.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060910225619/http://osiris.rutgers.edu/BuzsakiHP/Publications/PDFs/Buzsaki2004NatNeurosci.pdf |archive-date=2006-09-10 |doi=10.1038/nn1233 |issue=5|s2cid=18538341 }}&lt;/ref&gt; [[جينياتي انجنيئرنگ]]، جيڪا دماغ جي ماليڪيولي جزن کي تجرباتي طور تبديل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=Tonegawa&gt;{{cite journal |title=Genetic neuroscience of mammalian learning and memory |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |year=2003 |volume=358 |pages=787–795 |pmid=12740125 |pmc=1693163 |last1=Tonegawa |first1=S |last2=Nakazawa |first2=K |last3=Wilson |first3=MA |doi=10.1098/rstb.2002.1243 |issue=1432}}&lt;/ref&gt; [[جينومڪس]]، جيڪا دماغي بناوت جي تبديليءَ کي [[ڊي اين اي]] جي خاصيتن ۽ [[نيورو تصويرڪاري]] ۾ تبديليءَ سان لاڳاپيل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Geschwind |first1=DH |last2=Konopka |first2=G |title=Neuroscience in the era of functional genomics and systems biology |journal=Nature |year=2009 |volume=461 |pages=908–915 |pmid=19829370 |doi=10.1038/nature08537 |issue=7266 |pmc=3645852 |bibcode=2009Natur.461..908G}}&lt;/ref&gt;


== سماج ۽ ثقافت ==
=== کاڌي طور ===
{{Main|کاڌي طور دماغ}}
[[File:Gulai Otak.jpg|thumb|''[[گلائي اوٽڪ]]''، [[ڳئون جو دماغ|ڳئون جي دماغ]] جو ڪَري، انڊونيشيا مان]]
جانورن جا دماغ ڪيترين ئي کاڌن جي روايتن ۾ خوراڪ طور استعمال ٿين ٿا.

=== رسمن ۾ ===
ڪجهه [[آثار قديمه]] جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا ته [[يورپ|يورپي]] [[نينڊرٿال|نينڊرٿالن]] جي ماتمي رسمن ۾ دماغ کائڻ به شامل هو.&lt;ref&gt;{{cite book | url = https://archive.org/details/aztectreasurehou00conn | title = The Aztec Treasure House | last = Connell | first = Evan S. | publisher = Counterpoint Press | year = 2001 | isbn = 978-1-58243-162-8 }}&lt;/ref&gt;

[[فور ماڻهو|فور]] ماڻهو، جيڪي [[پاپوا نيو گني]] جا آهن، انساني دماغ کائڻ لاءِ سڃاتا وڃن ٿا. جنازي جي رسمن ۾، مئل ماڻهوءَ جا ويجها ماڻهو فوتي جو دماغ کائيندا هئا ته جيئن [[امرپڻ]] جو احساس پيدا ٿئي. [[پريون]] بيماري، جنهن کي [[ڪورو (بيماري)|ڪورو]] چيو وڃي ٿو، ان رسم سان لاڳاپيل ڄاڻائي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Collins | first = S |author2=McLean CA|author3=Masters CL | year = 2001 | title = Gerstmann-Straussler-Scheinker syndrome, fatal familial insomnia, and kuru: a review of these less common human transmissible spongiform encephalopathies | journal = Journal of Clinical Neuroscience | volume = 8 | issue = 5 | pmid = 11535002 | pages = 387–397 | doi = 10.1054/jocn.2001.0919 | s2cid = 31976428 }}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|ايناٽامي|حياتيات|فلسفو|نفسيات}}
{{col div|colwidth=20em}}
* [[عمر رسيده دماغ]]
* [[دماغ-ڪمپيوٽر انٽرفيس]]
* [[دماغي صحت ۽ آلودگي]]
* [[مرڪزي عصبي نظام جي بيماري]]
* [[آنڊو-دماغ محور]]
* [[نيورو سائنس ڊيٽابيسن جي فهرست]]
* [[عصبي بيماري]]
* [[آپٽو جينيٽڪس]]
* [[نيورو سائنس جو خاڪو]]
{{colend}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{Commons category|Brain}}
{{EB1911 poster|Brain}}
* [http://thebrain.mcgill.ca The Brain from Top to Bottom]، ميڪ گل يونيورسٽي ۾
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/b00b54yx &quot;The Brain&quot;]، [[بي بي سي ريڊيو 4]] تي ويوين نٽن، جوناٿن ساڊَي ۽ مرينا والس سان بحث (''[[In Our Time (radio series)|In Our Time]]''، 8 مئي 2008)
* [https://www.youtube.com/watch?v=NifNfkliCos Our Quest to Understand the Brain – with Matthew Cobb]{{cbignore}} رائل انسٽيٽيوشن ليڪچر. [https://ghostarchive.org/varchive/NifNfkliCos Ghostarchive] تي محفوظ ٿيل{{cbignore}}.

{{Nervous system}}
{{Authority control}}

[[زمرو:دماغ| ]]
[[زمرو:جانورن جي ايناٽامي]]
[[زمرو:عضوي موجب انساني ايناٽامي]]
[[زمرو:عضوا (ايناٽامي)]]</text>
      <sha1>amsz7p1c80s8cxl1rzqbz8zyg18cslk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٽيليويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10941</id>
    <revision>
      <id>373742</id>
      <parentid>345337</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5508" sha1="pv1w4vcnqmnbtwvsnj3ylf1k2vthm29" xml:space="preserve">[[فائل:Cptvdisplay.jpg|thumb|300px|2008 ۾ نڪتل ھڪ دڪان ۾ وڪري لاءِ رکيل فليٽ اسڪرين ٽيليويزنن جي تصوير]]
'''ٽيليويزن''' يا '''ڏور ڏسڻي'''&lt;ref&gt;{{cite web |title=ٽيليويزن- ڏور ڏسڻي |url=http://dic.sindhila.edu.pk/define/ٽيليويزن-%20ڏور%20ڏسڻي.php |website=sindhila.edu.pk |publisher=[[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو]] |accessdate=1 July 2018}}&lt;/ref&gt; {{lang-en|Television}} هن سان برقي حرڪت ذريعي [[تصوير]] ۽ [[آواز]] کي گڏ ٻڌڻ ۽ ڏسڻ مراد آهي. هن ۾ ڪنهن شخص يا شيءِ سان منعڪس ڪيل [[روشني]]، پهرين برقي حرڪت ۾ تبديل ڪئي ويندي آهي، پوءِ وري هن برقي حرڪت کي هڪ جاءِ کان ٻيءَ جاءِ تي پهچائڻ جو انتظام ڪيو ويندو آهي. آخر ۾ برقي حرڪت، روشنيءَ ۾ تبديل ڪئي ويندي آهي ته جيئن هن مان هڪ ڏسي سگهجندڙ [[تصوير]] ٺهي وڃي.

== ايجاد ==
ٽيليويزن جي تڪميل 1873ع ۾ هن انڪشاف کان پوءِ ٿي ته سيلينم تي روشني پوڻ سان اُن جي برقي مواصليت تبديل ٿي ويندي آهي. شروع شروع ۾ سيلينم جا خانا استعمال ڪيا ويا، پر اطمينان جوڳو نتيجو برقيائي ٽيوب (Electronic Tube) فوٽو ٽيوب (Photo Tube) جي ايجاد ٿيڻ کان پوءِ حاصل ٿيو. 
== دريافت ==
1897ع ۾ سر جي. جي. ٽامن برقي ٽيوب جي ماهيت دريافت ڪئي. 1905ع ۾ آئن اسٽائن فوٽو ڪيميڪل افيڪٽ (Photo Chemical effect) جي نظريي کي تڪميل تائين پهچايو. 1906ع ۾ لي دي فاريسٽ فلائي ٽيوب ٺاهي. اِئين 1930ع کان 1940ع تائين ٽيلي ويزن جو ساز ۽ سامان تجربي گاهه ۾ تڪميل تي پهتو. -ٻي عالمي جنگ- ۾  ٽيليويزن بازار ۾ پهتي. ٽي ويءَ جو بنيادي اصول اهو آهي ته ايندڙ  تصوير کي ننڍن ننڍن ذرن ۾ ورهائي پهچايو وڃي. -ٽيليويزن- تجارتي پيماني تي 1953ع ۾ شروع ٿي. -ان- جي ڪئميرا لاڳاپيل منظر کي سرخ، سبز يا بلو رنگ ۾ تقسيم ڪندي آهي. ٽئي رنگ الڳ الڳ وصول ڪندڙ -اوزار- ۾ پهچندا آهن، -جتي- اهي هڪ خاص تصويري نليءَ تي گڏ ٿيندا آهن ۽ اک جو پورو رنگين منظر ڪاري ۽ اڇي رنگ ۾ ڏيکاري ڏيندو آهي. -ٽيليويزن- جي ايجاد ۾ ڪيترن ئي سائنسدانن جو حصو آهي، پر -ان- جي ڪاميابي [[اسڪاٽ لئنڊ]] جي هڪ [[انجنيئر]] [[جان بيئرڊ]] جي هٿان ٿي.[[فائل:John Logie Baird and Stooky Bill.png|thumb|left|200px|Baird in 1925 with his televisor equipment and dummies &quot;James&quot; and &quot;Stooky Bill&quot; ''(right)''.]]
&lt;!-- [[WP:NFCC]] violation: [[فائل:John Logie Baird, 1st Image.jpg|thumb|left|200px|The first known photograph of a moving image produced by Baird's &quot;televisor&quot;, circa 1926 (The subject is Baird's business partner Oliver Hutchinson)]] --&gt;

1920 ۾ جڏھن ايمپليفڪيشن ٽيليويزن جي ٺھڻ کي ممڪن بڻايو تڏھن اسڪاٽس موجود جان لوئي بيئرڊ پنھنجي پروٽو ٽائيپ وڊيو سسٽم ۾ نپڪو Nipkow ڊسڪ لڳائي. 25 مارچ 1925 تي ھن لنڊن ۾ سيلفرج جي ڊپارٽمينٽ اسٽور تي ھن Silhouette تي تصويري حرڪت کي نشر ڪرڻ جو ماڻھن سامھون مظاھرو ڪيو.&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nature/journal/v115/n2892/pdf/115504a0.pdf &quot;Current Topics and Events&quot;], ''[[Nature (journal)|Nature]]'', vol. 115, 4 April 1925, p. 505–506, {{doi|10.1038/115504a0}}.&lt;/ref&gt;   30 سيپٽمبر 1929ع تي [[بي بي سي]] [[دنيا]] جو پهريون -ٽيليويزن- پروگرام پيش ڪيو. -ان- ۾ بيئرڊ جيءَ جو طريقو اختيار ڪيو ويو هو.

== رنگين ٽيليويزن ==
رنگين ٽيليويزن 20 صديءَ جي وچ ۾ ايجاد ٿي.دنيا جي پھرين رنگين ٽيليويزن ٽرانسميشن جو سڀ کان پھريون مظاهرو بہ [[جان لوئي بيئرڊ]] 3 جولائي 1928 ۾ ڪيو..&lt;ref&gt;John Logie Baird, [http://www.google.com/patents?id=JRVAAAAAEBAJ Television Apparatus and the Like], U.S. patent, filed in U.K. in 1928.&lt;/ref&gt; [[پاڪستان]] ۾ سڀ کان پهرين ٽيليويزن [[اسٽيشن]] 1964ع ۾ [[لاهور]] ۾ ڪم شروع ڪيو. -ان- کان پوءِ [[ڊاڪا]]، [[ڪراچي]]، [[راولپنڊي]]، [[اسلام آباد]]، [[پشاور]] ۽ [[ڪوئٽا]] اسٽيشنون قائم ڪيون ويون. 1977ع جي شروع ۾ رنگين پروگرام پيش ڪيا ويا.
[[فائل:SMPTE Color Bars.svg|thumb|left|Color bars used in a [[test pattern]], sometimes used when no program material is available.]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٽيليويزن انسائيڪلوپڊيا سنڌيانا]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ربطيات]]
[[زمرو:نشريات]]
[[زمرو:ٽيليويزن]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]
[[زمرو:ميڊيا جا قسم]]
[[زمرو:صنف جي لحاظ کان ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>pv1w4vcnqmnbtwvsnj3ylf1k2vthm29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>صحافي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11359</id>
    <revision>
      <id>373384</id>
      <parentid>345308</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="5spk8l4e27bwp25ygttr6cntunsq3dl" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = {{{نالو|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| image     = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|}}}|alt={{{alt|}}}}} 
| caption = {{{caption|}}}

| header1 = {{#if:{{{type|}}}{{{official_names|}}}{{{activity_sector|}}}|Occupation}}

| label2 = نالو
| data2 = صحافي
| label3 = عرفيت
|  data3 =[[اخبار جو عيوضي]]، [[رپورٽر]]، [[اينڪرز پرسن]]
| label4 = اچار
|  data4 = {{#if:{{{pronounce|}}}{{{Pronounce|}}}{{{Pronunciation|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce comment|}}} |{{ubl|1={{{pronounce|}}}{{{Pronounce|}}}{{{Pronunciation|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce ref|}}}&amp;#x20;{{{pronounce comment|}}}&lt;!--     --&gt;|2={{{pronounce 2|}}}}}}}

| label5 = 
{{longitem|پيشي جو قسم}}
| data5 = صحافت
| label6 = 
{{longitem|مصروفيت جو دائرو}}
| data6 =  نيوز چينل، ڊاڪيومينٽري، اخبارون، ريڊيو ۽ ٽيليويزن
| label7 = ھيلٿ ڪيئر 
| data7 = {{#if:{{{specialty|}}}{{{Specialty|}}}{{{Speciality|}}}{{{speciality|}}}
 |{{{specialty|}}}{{{Specialty|}}}{{{Speciality|}}}{{{speciality|}}} |{{#statements:P1995}}}}

| header8 = {{#if:{{{competencies|}}}{{{formation|}}}{{{employment_field|}}}{{{related_occupation|}}}|Description}}

| label9 = مھارت
| data9 = خبرون گڏ ڪرڻ، انٽرويو وٺڻ ، لکڻ پڙهڻ، تجزيو پيش ڪرڻ، تبصرو ڪرڻ

| label10 = 
 {{longitem|گھربل لياقت}}
| data10 =  ماس ڪميونيڪيشن جي ڊگري
| label11 = 
{{longitem|ملازمت&lt;br&gt;جو شعبو}}
| data11 = {{{employment_field|}}}
| label12 = اخبارون،ميگزين، ڊائجسٽ، رسالا، ٽيليويزن ۽ ريڊيو جا نيوز چينل
{{longitem|لاڳاپيل روزگار}}
| data12 = {{{related_occupation|}}}
&lt;!-- Salary entry commented out per discussion on talkpage
| label10 = {{longitem|Average salary}}
| data10 = {{{average_salary|}}}
 ---&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

[[فائل:Reporter from CN8 at the Petco gas explosion 20050304.jpg|thumb|هڪ عورت صحافي مائيڪ پڪڙي ڪيمرا جي سامهون بيٺل آهي۔]]

'''صحافي''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Journalist}} : صحافتي لکڻين جي ليکڪ کي صحافي چيو ويندو آهي. صحافيءَ لاءِ اديب هئڻ هروڀرو ضروري نه آهي. صحافيءَ لاءِ مشاهدو ڪرڻ ضروري آهي. صحافيءَ کي صحافت جي زبان لکڻ گهرجي، اديب کي ادب جي زبان ۾ لکڻو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;
صحافي هڪ اهڙي شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو مختلف خبرون آڻيندو آهي مختلف ٽي وي چينلن ۽ اخبارڻ جي لاء ۽ در در گھمي ڦري مختلف تازيون ترين خبرون ڏيندا آهن انهن جي هن ڪم کي صحافت چيو ويندو آهي۔2005 تائين ته [[پاڪستان]] هن شعبي ۾ ايترو اڳتي نه هيو پر هاڻي پاڪستان هن شعبي ۾ انتهائي ترقي ڪري رهيو آهي ۽ اڄڪلهه 30 کان وڌيڪ پاڪستان جا نيوز چینلز آهن۔هڪ صحافي معاشري ۾ بیداري پیدا ڪرڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪري سگھي ٿو۽ هڪ خبر کي اتي پهچائي ٿو جتي شايد عام انسان جي لاء ناممڪن هجي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جا ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>5spk8l4e27bwp25ygttr6cntunsq3dl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373737</id>
      <parentid>373384</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="qmd11rq55dgv58luop1125ueg3nkaht" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = {{{نالو|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| image     = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|}}}|alt={{{alt|}}}}} 
| caption = {{{caption|}}}

| header1 = {{#if:{{{type|}}}{{{official_names|}}}{{{activity_sector|}}}|Occupation}}

| label2 = نالو
| data2 = صحافي
| label3 = عرفيت
|  data3 =[[اخبار جو عيوضي]]، [[رپورٽر]]، [[اينڪرز پرسن]]
| label4 = اچار
|  data4 = {{#if:{{{pronounce|}}}{{{Pronounce|}}}{{{Pronunciation|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce comment|}}} |{{ubl|1={{{pronounce|}}}{{{Pronounce|}}}{{{Pronunciation|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce ref|}}}&amp;#x20;{{{pronounce comment|}}}&lt;!--     --&gt;|2={{{pronounce 2|}}}}}}}

| label5 = 
{{longitem|پيشي جو قسم}}
| data5 = صحافت
| label6 = 
{{longitem|مصروفيت جو دائرو}}
| data6 =  نيوز چينل، ڊاڪيومينٽري، اخبارون، ريڊيو ۽ ٽيليويزن
| label7 = ھيلٿ ڪيئر 
| data7 = {{#if:{{{specialty|}}}{{{Specialty|}}}{{{Speciality|}}}{{{speciality|}}}
 |{{{specialty|}}}{{{Specialty|}}}{{{Speciality|}}}{{{speciality|}}} |{{#statements:P1995}}}}

| header8 = {{#if:{{{competencies|}}}{{{formation|}}}{{{employment_field|}}}{{{related_occupation|}}}|Description}}

| label9 = مھارت
| data9 = خبرون گڏ ڪرڻ، انٽرويو وٺڻ ، لکڻ پڙهڻ، تجزيو پيش ڪرڻ، تبصرو ڪرڻ

| label10 = 
 {{longitem|گھربل لياقت}}
| data10 =  ماس ڪميونيڪيشن جي ڊگري
| label11 = 
{{longitem|ملازمت&lt;br&gt;جو شعبو}}
| data11 = {{{employment_field|}}}
| label12 = اخبارون،ميگزين، ڊائجسٽ، رسالا، ٽيليويزن ۽ ريڊيو جا نيوز چينل
{{longitem|لاڳاپيل روزگار}}
| data12 = {{{related_occupation|}}}
&lt;!-- Salary entry commented out per discussion on talkpage
| label10 = {{longitem|Average salary}}
| data10 = {{{average_salary|}}}
 ---&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

[[فائل:Reporter from CN8 at the Petco gas explosion 20050304.jpg|thumb|هڪ عورت صحافي مائيڪ پڪڙي ڪيمرا جي سامهون بيٺل آهي۔]]

'''صحافي''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Journalist}} : صحافتي لکڻين جي ليکڪ کي صحافي چيو ويندو آهي. صحافيءَ لاءِ اديب هئڻ هروڀرو ضروري نه آهي. صحافيءَ لاءِ مشاهدو ڪرڻ ضروري آهي. صحافيءَ کي صحافت جي زبان لکڻ گهرجي، اديب کي ادب جي زبان ۾ لکڻو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;
صحافي هڪ اهڙي شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو مختلف خبرون آڻيندو آهي مختلف ٽي وي چينلن ۽ اخبارڻ جي لاء ۽ در در گھمي ڦري مختلف تازيون ترين خبرون ڏيندا آهن انهن جي هن ڪم کي صحافت چيو ويندو آهي۔2005 تائين ته [[پاڪستان]] هن شعبي ۾ ايترو اڳتي نه هيو پر هاڻي پاڪستان هن شعبي ۾ انتهائي ترقي ڪري رهيو آهي ۽ اڄڪلهه 30 کان وڌيڪ پاڪستان جا نيوز چینلز آهن۔هڪ صحافي معاشري ۾ بیداري پیدا ڪرڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪري سگھي ٿو۽ هڪ خبر کي اتي پهچائي ٿو جتي شايد عام انسان جي لاء ناممڪن هجي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جا ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>qmd11rq55dgv58luop1125ueg3nkaht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>صحافت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11796</id>
    <revision>
      <id>373415</id>
      <parentid>246984</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6507" sha1="bwfgxil26go16ty2hr0pwno9r38ekem" xml:space="preserve">'''صحافت''' (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ جي عمل جو نالو آهي۔صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي۔  تڪنیڪيي لحاظ سان صحافت جي شعبي جي معنيٰ جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي۔ ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن۔ صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن۔
[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي۔ دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي۔&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/ اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. جنهن زماني ۾ صحافت ، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي۔ عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي۔ هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي۔

رپوزتاز __( Reportage): رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اخبار]]
* [[تاريخ صحافت]]
* [[وڪي نيوز]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>bwfgxil26go16ty2hr0pwno9r38ekem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373417</id>
      <parentid>373415</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6553" sha1="jp0tu9ub20r7zpjaphz2m7xzbxeh70x" xml:space="preserve">'''صحافت''' (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ جي عمل جو نالو آهي۔صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

 تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن۔ صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي۔&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/ اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي۔

رپوزتاز __( Reportage): رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اخبار]]
* [[تاريخ صحافت]]
* [[وڪي نيوز]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>jp0tu9ub20r7zpjaphz2m7xzbxeh70x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373418</id>
      <parentid>373417</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6823" sha1="6fa9v7irpoz3rjwbcmvxj5y7rlmapy9" xml:space="preserve">'''صحافت''' (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ جي عمل جو نالو آهي۔صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

 تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن۔ صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي۔&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/ اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي۔

رپوزتاز __( Reportage): رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[Photojournalism|Photo]] and broadcast journalists interviewing a government official after a [[2013 Dar es Salaam building collapse|building collapse]] in [[Dar es Salaam]], Tanzania. March 2013.]]

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اخبار]]
* [[تاريخ صحافت]]
* [[وڪي نيوز]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>6fa9v7irpoz3rjwbcmvxj5y7rlmapy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373419</id>
      <parentid>373418</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9773" sha1="56v8saqqbcgpd54iivxerhuhj94gmdg" xml:space="preserve">'''صحافت''' (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ جي عمل جو نالو آهي۔صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

 تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن۔ صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي۔&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/ اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي۔

رپوزتاز __( Reportage): رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[Photojournalism|Photo]] and broadcast journalists interviewing a government official after a [[2013 Dar es Salaam building collapse|building collapse]] in [[Dar es Salaam]], Tanzania. March 2013.]]
'''Journalism''' is the [[production]] and [[distribution]] of [[report]]s on events, facts, ideas, and people that constitute the &quot;news of the day&quot; and inform society with a commitment to accuracy and [[verification]]. The word, a [[noun]], applies to the [[journalist|occupation]] (professional or not), the methods of gathering information, and the organizing literary styles.

The role of journalism varies across countries, as do perceptions of the profession and its status. In some nations, [[news]] [[Mass media|media]] are controlled by the [[government]] and lack independence.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; In others, [[news media]] operate independently of government influence and function as [[private enterprises]]. Legal frameworks also differ, particularly regarding [[freedom of speech]], [[freedom of the press]], [[slander]], and [[libel]]. Scholars have also examined journalism’s role in globalisation, highlighting its contribution to increasing global interconnectedness.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

In recent years, the rise of the [[internet]] and [[digital]] media has significantly changed how people access and consume information, with a growing preference for online sources. In some regions, this shift has contributed to the decline or disappearance of traditional print [[Newspaper|newspapers]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; The widespread use of the Internet and [[smartphones]] has transformed the media landscape since the early 21st century, with audiences increasingly accessing [[news]] through [[e-reader]]s, [[mobile devices]], and [[Digital platform (infrastructure)|digital platforms]] rather than traditional formats such as newspapers, magazines, or [[News channel|television news]]. [[News organisation|News organisations]] face ongoing challenges in monetising [[digital content]] and adapting print models to evolving consumption patterns. As a result, print revenues have declined more rapidly than the growth of digital income streams.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اخبار]]
* [[تاريخ صحافت]]
* [[وڪي نيوز]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>56v8saqqbcgpd54iivxerhuhj94gmdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373422</id>
      <parentid>373419</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10389" sha1="q4npkckpxgqo7zfzt05kds6fjlicqi6" xml:space="preserve">'''صحافت''' (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ جي عمل جو نالو آهي۔صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

 تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن۔ صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي۔&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/ اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي۔

رپوزتاز __( Reportage): رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اخبار]]
* [[تاريخ صحافت]]
* [[وڪي نيوز]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>q4npkckpxgqo7zfzt05kds6fjlicqi6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373423</id>
      <parentid>373422</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10370" sha1="p4iyllmf9rgy6tpszbiyuqgavbfyom6" xml:space="preserve">{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)
 
رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اخبار]]
* [[تاريخ صحافت]]
* [[وڪي نيوز]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>p4iyllmf9rgy6tpszbiyuqgavbfyom6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373426</id>
      <parentid>373423</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پيداوار */</comment>
      <origin>373426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12400" sha1="m906l5y3vsv0ow3s30tsck1mqjfiktu" xml:space="preserve">{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)
 
رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

==پيداوار==
رابرٽ ميڪ چيسني جي مطابق، هڪ جمهوري ملڪ ۾ صحتمند صحافت کي اقتدار ۾ ويٺل ماڻهن جي راءِ فراهم ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪي اقتدار ۾ رهڻ چاهين ٿا، انهن ۾ مختلف رايا شامل هجڻ گهرجن ۽ سڀني ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن جو خيال رکڻ گهرجي. * ڪيترائي بحث ان ڳالهه تي مرڪوز آهن ته ڇا صحافت جي اخلاقيات انهن کي مقصد ۽ غير جانبدار هجڻ جي ضرورت آهي. دليلن ۾ اهو حقيقت شامل آهي ته صحافي هڪ خاص سماجي حوالي سان خبرون پيدا ڪن ٿا ۽ ان جي حصي طور، ۽ اهي پيشه ورانه اخلاقيات جي ضابطن جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ سڀني جائز نقطن جي نمائندگي ڪرڻ جي پوري ڪوشش ڪن ٿا. اضافي طور تي، موضوع جي پيچيده ۽ رواني داستان کي ڪافي درستگي سان پيش ڪرڻ جي صلاحيت ڪڏهن ڪڏهن موضوعن سان خرچ ڪرڻ لاءِ موجود وقت، ڪهاڻي ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وچولي جي سهولتن يا پابندين، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي ارتقا پذير نوعيت جي ڪري چئلينج ڪئي ويندي آهي. شڪلون: قسم: تاريخ: اخلاقيات ۽ معيار: قانوني حيثيت: 
==پڻ ڏسو==
* [[اخبار]]
* [[صحافي]] 
* [[صحافت جي تاريخ]]
* [[وڪي نيوز]]
* تخليقي غير افسانوي صحافت
* معلومات جي آزادي 
* صحافت جي لغت 
* هالين جا دائرا 
* صحافت جي انعامن جي فهرست 
* صحافين جي فهرست 
* غزه/فلسطين/اسرائيل ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صحافت جو خاڪو 
* تعليمي رسالا 
* ڊجيٽل صحافت
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>m906l5y3vsv0ow3s30tsck1mqjfiktu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373430</id>
      <parentid>373426</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12345" sha1="lcp7uieqk4zyxmgac7o4zqsxte8wq7d" xml:space="preserve">{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)
 
رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

==پيداوار==
رابرٽ ميڪ چيسني جي مطابق، هڪ جمهوري ملڪ ۾ صحتمند صحافت کي اقتدار ۾ ويٺل ماڻهن جي راءِ فراهم ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪي اقتدار ۾ رهڻ چاهين ٿا، انهن ۾ مختلف رايا شامل هجڻ گهرجن ۽ سڀني ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن جو خيال رکڻ گهرجي. * ڪيترائي بحث ان ڳالهه تي مرڪوز آهن ته ڇا صحافت جي اخلاقيات انهن کي مقصد ۽ غير جانبدار هجڻ جي ضرورت آهي. دليلن ۾ اهو حقيقت شامل آهي ته صحافي هڪ خاص سماجي حوالي سان خبرون پيدا ڪن ٿا ۽ ان جي حصي طور، ۽ اهي پيشه ورانه اخلاقيات جي ضابطن جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ سڀني جائز نقطن جي نمائندگي ڪرڻ جي پوري ڪوشش ڪن ٿا. اضافي طور تي، موضوع جي پيچيده ۽ رواني داستان کي ڪافي درستگي سان پيش ڪرڻ جي صلاحيت ڪڏهن ڪڏهن موضوعن سان خرچ ڪرڻ لاءِ موجود وقت، ڪهاڻي ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وچولي جي سهولتن يا پابندين، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي ارتقا پذير نوعيت جي ڪري چئلينج ڪئي ويندي آهي. شڪلون: قسم: تاريخ: اخلاقيات ۽ معيار: قانوني حيثيت: 
==پڻ ڏسو==
* [[اخبار]]
* [[صحافي]] 
* [[صحافت جي تاريخ]]
* [[وڪي نيوز]]
* تخليقي غير افسانوي صحافت
* معلومات جي آزادي 
* صحافت جي لغت 
* هالين جا دائرا 
* صحافت جي انعامن جي فهرست 
* صحافين جي فهرست 
* غزه/فلسطين/اسرائيل ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صحافت جو خاڪو 
* تعليمي رسالا 
* ڊجيٽل صحافت
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==</text>
      <sha1>lcp7uieqk4zyxmgac7o4zqsxte8wq7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373431</id>
      <parentid>373430</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>373431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12369" sha1="f78oitke12o1s1r2l6ou9whzrl1g95y" xml:space="preserve">{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)
 
رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

==پيداوار==
رابرٽ ميڪ چيسني جي مطابق، هڪ جمهوري ملڪ ۾ صحتمند صحافت کي اقتدار ۾ ويٺل ماڻهن جي راءِ فراهم ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪي اقتدار ۾ رهڻ چاهين ٿا، انهن ۾ مختلف رايا شامل هجڻ گهرجن ۽ سڀني ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن جو خيال رکڻ گهرجي. * ڪيترائي بحث ان ڳالهه تي مرڪوز آهن ته ڇا صحافت جي اخلاقيات انهن کي مقصد ۽ غير جانبدار هجڻ جي ضرورت آهي. دليلن ۾ اهو حقيقت شامل آهي ته صحافي هڪ خاص سماجي حوالي سان خبرون پيدا ڪن ٿا ۽ ان جي حصي طور، ۽ اهي پيشه ورانه اخلاقيات جي ضابطن جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ سڀني جائز نقطن جي نمائندگي ڪرڻ جي پوري ڪوشش ڪن ٿا. اضافي طور تي، موضوع جي پيچيده ۽ رواني داستان کي ڪافي درستگي سان پيش ڪرڻ جي صلاحيت ڪڏهن ڪڏهن موضوعن سان خرچ ڪرڻ لاءِ موجود وقت، ڪهاڻي ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وچولي جي سهولتن يا پابندين، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي ارتقا پذير نوعيت جي ڪري چئلينج ڪئي ويندي آهي. شڪلون: قسم: تاريخ: اخلاقيات ۽ معيار: قانوني حيثيت: 
==پڻ ڏسو==
* [[اخبار]]
* [[صحافي]] 
* [[صحافت جي تاريخ]]
* [[وڪي نيوز]]
* تخليقي غير افسانوي صحافت
* معلومات جي آزادي 
* صحافت جي لغت 
* هالين جا دائرا 
* صحافت جي انعامن جي فهرست 
* صحافين جي فهرست 
* غزه/فلسطين/اسرائيل ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صحافت جو خاڪو 
* تعليمي رسالا 
* ڊجيٽل صحافت
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>f78oitke12o1s1r2l6ou9whzrl1g95y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373432</id>
      <parentid>373431</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12475" sha1="15vhjlq264icmeiqltt03x31u1pnrtm" xml:space="preserve">{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)
 
رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

==پيداوار==
رابرٽ ميڪ چيسني جي مطابق، هڪ جمهوري ملڪ ۾ صحتمند صحافت کي اقتدار ۾ ويٺل ماڻهن جي راءِ فراهم ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪي اقتدار ۾ رهڻ چاهين ٿا، انهن ۾ مختلف رايا شامل هجڻ گهرجن ۽ سڀني ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن جو خيال رکڻ گهرجي. * ڪيترائي بحث ان ڳالهه تي مرڪوز آهن ته ڇا صحافت جي اخلاقيات انهن کي مقصد ۽ غير جانبدار هجڻ جي ضرورت آهي. دليلن ۾ اهو حقيقت شامل آهي ته صحافي هڪ خاص سماجي حوالي سان خبرون پيدا ڪن ٿا ۽ ان جي حصي طور، ۽ اهي پيشه ورانه اخلاقيات جي ضابطن جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ سڀني جائز نقطن جي نمائندگي ڪرڻ جي پوري ڪوشش ڪن ٿا. اضافي طور تي، موضوع جي پيچيده ۽ رواني داستان کي ڪافي درستگي سان پيش ڪرڻ جي صلاحيت ڪڏهن ڪڏهن موضوعن سان خرچ ڪرڻ لاءِ موجود وقت، ڪهاڻي ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وچولي جي سهولتن يا پابندين، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي ارتقا پذير نوعيت جي ڪري چئلينج ڪئي ويندي آهي. شڪلون: قسم: تاريخ: اخلاقيات ۽ معيار: قانوني حيثيت: 
==پڻ ڏسو==
* [[اخبار]]
* [[صحافي]] 
* [[صحافت جي تاريخ]]
* [[وڪي لغت|وڪي نيوز]]
* تخليقي غير افسانوي صحافت
* معلومات جي آزادي 
* صحافت جي لغت 
* هالين جا دائرا 
* صحافت جي انعامن جي فهرست 
* [[صوفين جي فهرست|صحافين جي فهرست]]
* غزه/فلسطين/اسرائيل ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* [[هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* صحافت جو خاڪو 
* [[تعليمي سائنس|تعليمي رسالا]]
* [[ڊجيٽل لائبريري|ڊجيٽل صحافت]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
[[زمرو:صحافت]]</text>
      <sha1>15vhjlq264icmeiqltt03x31u1pnrtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373744</id>
      <parentid>373432</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>373744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12508" sha1="k35mmf1eafndg3nwu9y58u7uhj1sytz" xml:space="preserve">{{Short description|Production of reports on current events}}
[[File:Suleiman Kova and media, 2013 DSM Building Collapse.jpg|thumb|[[دارالسلام]]، [[تنزانيا]] ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع]]
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي &quot;ڏينهن جي خبر&quot; ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 May 2012, page retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reese |first=Stephen D. |date=2010-06-04 |title=Journalism and Globalization: Journalism and Globalization |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x |journal=Sociology Compass |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=344–353 |doi=10.1111/j.1751-9020.2010.00282.x|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Saliu |first1=Hasan |title=Gutenberg’s death in the Balkans: news values in Kosovo and Albania. |date=2024 |publisher=Cogent Arts &amp; Humanities |doi=10.1080/23311983.2024.2303197}}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران  اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title = Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some| date=June 2017 }}&lt;/ref&gt;

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي [[صحافي]] چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

[[1605ء]] ۾ ڇپجڻ واري [[اخبار]]، ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'' دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا [[1702ء]] کان [[1735ء]] تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/ &quot;Concise History of the British Newspaper in the Eighteenth Century&amp;#x20;&amp;#x5B;اٹھارہویں صدی میں برطانوی اخباروں کی تاریخ&amp;#x5D;&quot;]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;#x20;(انگریزی میں)،&amp;#x20;bl.uk&lt;span class=&quot;printonly&quot;&gt;،&amp;#x20;http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/news/concisehistoryofthebritishnewspaper/britnews18th/{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. 

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. 

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. 

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي [[ٽيليويزن]]، [[انٽرنيٽ]] ۽ [[ريڊيو]] جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)
 
رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. &lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]&lt;/ref&gt;

==پيداوار==
رابرٽ ميڪ چيسني جي مطابق، هڪ جمهوري ملڪ ۾ صحتمند صحافت کي اقتدار ۾ ويٺل ماڻهن جي راءِ فراهم ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪي اقتدار ۾ رهڻ چاهين ٿا، انهن ۾ مختلف رايا شامل هجڻ گهرجن ۽ سڀني ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن جو خيال رکڻ گهرجي. * ڪيترائي بحث ان ڳالهه تي مرڪوز آهن ته ڇا صحافت جي اخلاقيات انهن کي مقصد ۽ غير جانبدار هجڻ جي ضرورت آهي. دليلن ۾ اهو حقيقت شامل آهي ته صحافي هڪ خاص سماجي حوالي سان خبرون پيدا ڪن ٿا ۽ ان جي حصي طور، ۽ اهي پيشه ورانه اخلاقيات جي ضابطن جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ سڀني جائز نقطن جي نمائندگي ڪرڻ جي پوري ڪوشش ڪن ٿا. اضافي طور تي، موضوع جي پيچيده ۽ رواني داستان کي ڪافي درستگي سان پيش ڪرڻ جي صلاحيت ڪڏهن ڪڏهن موضوعن سان خرچ ڪرڻ لاءِ موجود وقت، ڪهاڻي ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وچولي جي سهولتن يا پابندين، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي ارتقا پذير نوعيت جي ڪري چئلينج ڪئي ويندي آهي. شڪلون: قسم: تاريخ: اخلاقيات ۽ معيار: قانوني حيثيت: 
==پڻ ڏسو==
* [[اخبار]]
* [[صحافي]] 
* [[صحافت جي تاريخ]]
* [[وڪي لغت|وڪي نيوز]]
* تخليقي غير افسانوي صحافت
* معلومات جي آزادي 
* صحافت جي لغت 
* هالين جا دائرا 
* صحافت جي انعامن جي فهرست 
* [[صوفين جي فهرست|صحافين جي فهرست]]
* غزه/فلسطين/اسرائيل ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* [[هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* صحافت جو خاڪو 
* [[تعليمي سائنس|تعليمي رسالا]]
* [[ڊجيٽل لائبريري|ڊجيٽل صحافت]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>k35mmf1eafndg3nwu9y58u7uhj1sytz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colour</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12170</id>
    <revision>
      <id>373531</id>
      <parentid>45007</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="7hnp10ngdj0aueat7xwcakuv5gtzlli" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:{{{1|}}}&quot;&gt;{{{2|{{{1|}}}}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hnp10ngdj0aueat7xwcakuv5gtzlli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color box</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14701</id>
    <revision>
      <id>373521</id>
      <parentid>49616</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="6vnxaqokjyhw23h1bkqsma8dm5sayp3" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;&lt;span class=&quot;legend-color&quot; style=&quot;{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|black|white|css=y}}
   }}{{#if:{{{3|}}}|color:{{{3}}};
   }}{{#if:{{{border|}}}|border:1px solid {{{border}}};
   }}{{#if:{{{padding|}}}|padding:{{{padding}}};}}&quot;&gt;{{#if:{{{2|}}}
       |{{#if:{{{padding|}}}|{{{2}}}|&amp;nbsp;{{{2}}}&amp;nbsp;}}
       |&amp;nbsp;}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vnxaqokjyhw23h1bkqsma8dm5sayp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colorbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14707</id>
    <revision>
      <id>373621</id>
      <parentid>49632</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205" sha1="lg4glg01j5wga8pdgtlkq3vn4p2pm2m" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;background-color:{{{1|white}}}; border:1px solid black;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{#if:{{{2|}}}|{{#if:{{{3|}}}|[[{{{3}}}|{{{2}}}]]|{{{2}}}}}|&amp;nbsp;}}&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lg4glg01j5wga8pdgtlkq3vn4p2pm2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيميڊيا فائونڊيشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14771</id>
    <revision>
      <id>373702</id>
      <parentid>372684</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165634" sha1="hf9yei3vfmkw5e698zgjb33bcudhyc5" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name                     = وڪيذريعات پيڙھڪا (Wikimedia Foundation, Inc.)
| logo                     = [[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|frameless|class=skin-invert|alt=وڪيذريعات پيڙھڪا جو لوگو، جنهن ۾ گول شڪل سان هڪ ماڻهو کليل ڪتاب سان ڏيکاريل آهي]]
| logo_alt                 =
| type                     = [[501(c)(3) تنظيم|501(c)(3)]]، [[خيراتي تنظيم]]
| tax_id                   = {{EIN|20-0049703}}
| founded_date             = {{start date and age|2003|6|20}}, [[سينٽ پيٽرزبرگ، فلوريڊا]]، آمريڪا
| founder                  = [[جمي ويلز]]
| location                 = [[ون سينسوم اسٽريٽ]]&lt;br /&gt;[[سان فرانسسڪو (San Francisco)|سان فرانسسڪو]]، ڪيليفورنيا، آمريڪا
| key_people               = 
| area_served              = سڄي دنيا&lt;br /&gt;(ڪجهه علائقن ۾ پابندي)
| focus                    = آزاد، [[کليل مواد]]، [[گهڻ لساني]]، [[وڪي]]-بنياد [[انٽرنيٽ]] منصوبا
| products                 = [[وڪيپيڊيا]]، [[ميڊياوڪي]]، [[وڪيڪتاب|وڪيبڪس]]، [[وڪيڊيٽا]]، [[وڪي فنڪشنز]]، [[وڪيميڊيا ڪامنز|وڪيميڊيا عام]]، [[وڪيخبرون|وڪي خبرون]]، [[وڪي قول]]، [[وڪيذريعو|وڪي ذريعو]]، [[وڪينوعون|وڪي نوعون]]، [[وڪيورسٽي]]، [[وڪيسفر|وڪي سفر]]، [[وڪي لغت|وڪشنري]]
| revenue                  = {{ublist|class=nowrap|{{increase}} $185.4 ملين (2024)|{{increase}} $180.2 ملين (2023)|{{increase}} $167.9 ملين (2022)}}
| expenses                 = {{ublist|class=nowrap|{{increase}} $178.6 ملين (2024)|{{increase}} $168.3 ملين (2023)|{{increase}} $145.8 ملين (2022)}}
| endowment                = &gt; $100 ملين (2021)
| num_volunteers           = 277,000 (2024)
| num_employees            = 650 (2025)&lt;ref&gt;{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |date=November 9, 2025 |url=https://wikimediafoundation.org/news/2025/11/09/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}&lt;/ref&gt;
| membership               = [[صرف بورڊ (بورڊ-اونلي)|صرف بورڊ]]
| leader_title             = سي اي او
| leader_name              = [[برنيڊيٽ ميھان]]
| Non-profit_slogan        = 
| homepage                 = {{ubl|{{Official URL}}|{{URL|foundation.wikimedia.org}} (گورننس)}}
| footnotes                = &lt;ref name=&quot;Wales-2003&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite form 990 | url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/27/Form_990_FY_2014-2015_-_Public.pdf | signatory-last=Villagomez | signatory-first=Jaime | preparer-last=Ball | preparer-first=Valerie J. | tax-year=2014 | org=Wikimedia Foundation, Inc. | ein=200049703 | publication-date=May 11, 2016 | via=wikimedia.org | access-date=December 13, 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf#page=6 |title=Audit Report |publisher=Foundation.wikimedia.org |access-date=December 4, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation reaches $100 million Endowment goal as Wikipedia celebrates 20 years of free knowledge-2021&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 31, 2023 |title=Wikimedia Foundation Org (EIN: 20-0049703) |website=Nonprofit Explorer |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/200049703 |access-date=August 18, 2025 |publisher=ProPublica}}&lt;/ref&gt;
| abbreviation             = WMF
| module                   = {{infobox network service provider|child=yes}}
}}


{{مبسس4}}
'''وڪيميڊيا فائونڊيشن'''  يا '''وڪيذريعات پيڙهڪا''' ({{lang-en| '''Wikimedia Foundation'''}}) هڪ اڻ لاڀ ماڻيندڙ ادارو آهي، جنهن جو مقصد علم ۽ ڄاڻ ۾ واڌارو آهي. اداري جي باني [[جيمي ويلز]] 20 جون 2003 ۾ هن جو بنياد رکيو ۽ [[آمريڪا]] جي شهر [[سان فرانسسڪو]] کي هن جو مرڪز قرار ڏنو ويو.  هن اداري جا گهٽا منصوبا [[وڪي]] تي  آهن. هن اداري جو اهم ترين ۽ قابل فخر منصوبو [[وڪيپيڊيا|وڪيپيڊيا هڪ،کليل ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا]] آهي.

== تاريخ ==
{{وڌيڪ ڏسو|وڪيپيڊيا جي تاريخ}}
[[جمي ويلز]] ۽ [[ليري سينگر]] 2001ع ۾ وڪيپيڊيا جو بنياد وڌو، جيڪو [[نيوپيڊيا]] جي مددگار منصوبي طور قائم ڪيو ويو۔ هي منصوبو شروعات ۾ [[بومس]] طرفان مالي مدد سان هليو، جيڪو ويلز جو منافعو ڪمائيندڙ ڪاروبار هو، ۽ ان کي رضاڪار ايڊيٽرن جي تيزي سان وڌندڙ برادري سنڀاليندي رهي۔ شروعاتي برادري منصوبو هلائڻ جي خرچن کي برداشت ڪرڻ لاءِ مختلف طريقن تي بحث ڪيو، ۽ عام طور تي سائيٽ تي اشتهار هلائڻ جي مخالفت ڪئي وئي،&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tkacz |first=Nathaniel |author-link=Nathaniel Tkacz |date=January 20, 2011 |title=The Spanish Fork: Wikipedia's ad-fuelled mutiny |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-spanish-fork/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816121649/https://www.wired.com/story/wikipedia-spanish-fork/ |archive-date=2024-08-16 |newspaper=Wired UK}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هڪ خيراتي فائونڊيشن قائم ڪرڻ جو خيال اهم بڻجي ويو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 17, 2003 |title=Wikimedia Foundation - Meta |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation&amp;oldid=6476 |access-date=2022-12-03 |website=meta.wikimedia.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ان سان اهو سوال به حل ٿيو ته منصوبي جا ٽريڊ مارڪ ڪير سنڀاليندو۔

وڪيذريعات پيڙھڪا [[سينٽ پيٽرزبرگ، فلوريڊا (St. Petersburg, Florida)|سينٽ پيٽرزبرگ، فلوريڊا]] ۾ 20 جون 2003ع تي قائم ڪئي وئي۔&lt;ref name=&quot;Wales-2003&quot;&gt;{{cite web |first=Jimmy |last=Wales |author-link=Jimmy Wales |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-June/010743.html |title=Announcing Wikimedia Foundation |date=June 20, 2003 |publisher=[[mail:wikipedia-l]] |access-date=November 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033331/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-June/010743.html |archive-date=March 30, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Florida Department of State, Division of Corporations. [https://search.sunbiz.org/Inquiry/CorporationSearch/SearchResultDetail?inquirytype=EntityName&amp;directionType=Initial&amp;searchNameOrder=WIKIMEDIAFOUNDATION%20N030000053230&amp;aggregateId=domnp-n03000005323-6dc7ff3a-b7ba-4c97-9b9e-4545cef1ca0a&amp;searchTerm=Wikimedia&amp;listNameOrder=WIKIMEDIAFOUNDATION%20N030000053230 Wikimedia Foundation, Inc Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618194844/https://search.sunbiz.org/Inquiry/CorporationSearch/SearchResultDetail?inquirytype=EntityName&amp;directionType=Initial&amp;searchNameOrder=WIKIMEDIAFOUNDATION%20N030000053230&amp;aggregateId=domnp-n03000005323-6dc7ff3a-b7ba-4c97-9b9e-4545cef1ca0a&amp;searchTerm=Wikimedia&amp;listNameOrder=WIKIMEDIAFOUNDATION%20N030000053230|date=June 18, 2016}}&lt;/ref&gt; آڪٽوبر 2003ع ۾ سرورن کي هلائڻ لاءِ هڪ ننڍي فنڊ گڏ ڪرڻ مهم هلائي وئي۔&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=If you enjoy Wikipedia, please consider making a donation to keep the servers running. Thank you! |date=2003-10-06 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Village_pump/Archive_M&amp;oldid=603930625#If_you_enjoy_Wikipedia,_please_consider_making_a_donation_to_keep_the_servers_running._Thank_you! |magazine=Wikipedia Village Pump |volume=M |language=en |access-date=2022-12-03}}&lt;/ref&gt; 2005ع ۾ آمريڪي قانون تحت ان کي عوامي خيراتي اداري جي حيثيت (501(c)(3)) حاصل ٿي، جنهن سان عطيا ٽيڪس کان ڇوٽ لائق بڻيا۔&lt;ref&gt;Charity Navigator
[https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.irs&amp;ein=200049703#.Vq6z_FMrKV4 Charity Navigator IRS (Forms 990) Tab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151218054913/https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.irs&amp;ein=200049703#.Vq6z_FMrKV4|date=December 18, 2015}}&lt;/ref&gt;

2007ع ۾ فائونڊيشن پنهنجو مرڪز فلوريڊا مان [[سان فرانسسڪو بي ايريا]] منتقل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جتي وڌيڪ مناسب ادارا، قابليت رکندڙ ماڻهو ۽ آسان عالمي سفر جون سهولتون موجود هيون۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www2.tbo.com/content/2007/sep/25/wikimedia-foundation-moving-another-bay-area/?news-breaking |title=Wikimedia Foundation Moving To Another Bay Area |first=Carlos |last=Moncada |work=[[The Tampa Tribune]] |date=September 25, 2007}}&lt;/ref&gt; منتقلي 2008ع ۾ مڪمل ٿي، ۽ پوءِ 2017ع ۾ [[ون مونٽگومري ٽاور (One Montgomery Tower)|ون مونٽگومري ٽاور]] ڏانهن منتقل ٿي وئي۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-September/088654.html |title=Wikimedia Foundation Office Move}}&lt;/ref&gt;

25 آڪٽوبر 2021ع تي فائونڊيشن [[وڪيميڊيا انٽرپرائز]] شروع ڪيو، جيڪو وڏن ادارن کي ڊيٽا تائين آسان رسائي مهيا ڪري ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cohen-2021&quot; /&gt;

== منصوبا ۽ شروعاتون ==
=== مواد وارا منصوبا ===

[[عڪس:Wikimedia logo family.png|thumb|left|وڪيميڊيا ساٿي منصوبا]]
هي فائونڊيشن 12 وڪي بنياد تي مواد وارا منصوبا هلائي ٿي، جن کي رضاڪار ايڊيٽر هلائن ٿا:

* [[وڪيپيڊيا]] – آن لائين انسائيڪلوپيڊيا  
* [[وڪي لغت|وڪشنري]] – آن لائين لغت ۽ مترادف  
* [[وڪيڪتاب|وڪيبڪس]] – درسي ڪتابن جو مجموعو  
* [[وڪي قول]] – اقتباسن جو مجموعو  
* [[وڪي سفر]] – سفرنامو رهنمائي  
* [[وڪيذريعو (Wikisource)|وڪي ذريعو]] – ڊجيٽل لائبريري  
* [[وڪيميڊيا عام (وڪيميڊيا ڪامنز)|وڪي ميڊيا عام]] – تصويرن ۽ وڊيوز جو ذخيرو  
* [[وڪينوعون (Wikispecies)|وڪي نوعون]] – حياتياتي قسمن جي فهرست  
* [[وڪيخبرون (Wikinews)|وڪي خبرون]] – آن لائين اخبار  
* [[وڪيورسٽي]] – تعليمي ڪورس ۽ سبق  
* [[وڪيڊيٽا]] – ڄاڻ جو بنياد  
* [[وڪي فنڪشنز]] – ڪمپيوٽر فنڪشنن جو ذخيرو  

فائونڊيشن ڪجهه اهڙا منصوبا به هلائي ٿي جيڪي ٻين منصوبن لاءِ سهائتا فراهم ڪن ٿا:

* [[ميٽا-وڪي]] – منصوبن جي هم آهنگي  
* [[وڪيميڊيا انڪيوبيٽر]] – نئين ٻولين لاءِ تياري  
* [[ميڊياوڪي]] – سافٽويئر ترقي  
* [[وڪيٽيڪ (Wikitech)|وڪي ٽيڪ]] – فني دستاويز

=== وڪي ميڊيا انٽرپرائز ===
[[File:Wikimedia_Enterprise_logo.svg|thumb|150x150px|alt=Wikimedia Enterprise logo with text: WIKIMEDIA ENTERPRISE|وڪي ميڊيا انٽرپرائز جو لوگو]]
'''وڪي ميڊيا انٽرپرائز''' [[وڪي ميڊيا فائونڊيشن]] جو هڪ تجارتي پراڊڪٽ آهي، جيڪو وڪي ميڊيا منصوبن، جن ۾ [[وڪيپيڊيا]]&lt;ref name=&quot;Jon Gertner-2023&quot;&gt;{{Cite Q|Q121766597 |access-date=2023-08-22}}&lt;/ref&gt; ۽ [[وڪيڊيٽا]] شامل آهن، جي ڊيٽا کي وڌيڪ آسانيءَ سان استعمال لائق صورت ۾ مهيا ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويو آهي. اهو گراهڪن کي وڏي پيماني تي ۽ اعليٰ دستيابي سان ڊيٽا حاصل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو، مختلف فارميٽن جهڙوڪ [[ويب اي پي آئي]]، ڊيٽا سنيپ شاٽس يا [[اسٽريم پروسيسنگ|اسٽريمن]] ذريعي.

هن جو اعلان مارچ 2021 ۾ ڪيو ويو،&lt;ref name=&quot;Cohen-2021&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Cohen |first1=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=March 16, 2021 |access-date=March 17, 2021 |issn=1059-1028 |archive-date=March 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317004641/https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2021/03/16/introducing-the-wikimedia-enterprise-api/ |title=Introducing the Wikimedia Enterprise API |last=Wyatt |first=Liam |date=March 16, 2021 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=7 July 2022 |archive-date=15 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100125/https://diff.wikimedia.org/2021/03/16/introducing-the-wikimedia-enterprise-api/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ 26 آڪٽوبر 2021 تي لانچ ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Roth-2022a&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=October 27, 2021 |title=Wikimedia Enterprise: A New Part of Free Knowledge Infrastructure |url=https://openfuture.eu/blog/wikimedia-enterprise/ |access-date=2022-07-07 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204111651/https://openfuture.eu/blog/wikimedia-enterprise/ |archive-date=2022-02-04 |website=Open Future |language=en |type=Blogpost}}&lt;/ref&gt; [[گوگل]] ان جو پهريون ادا ڪندڙ گراهڪ هو، جڏهن ته [[انٽرنيٽ آرڪائيو]] کي مفت رسائي ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;Roth-2022a&quot;/&gt; سال 2022 ۾ ان جي ڪل آمدني 3.1 ملين آمريڪي ڊالر هئي.&lt;ref name=&quot;Jon Gertner-2023&quot; /&gt;

=== ساٿي ادارا&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Movement affiliates&quot;&gt;&lt;/span&gt; ===
{{Further|وڪي ميڊيا تحريڪ|وڪي ميڊيا بابن جي فهرست}}

وڪي ميڊيا جا ساٿي ادارا ماڻهن جا آزاد ۽ باضابطه طور سڃاتل گروهه آهن، جيڪي گڏجي ڪم ڪندي وڪي ميڊيا تحريڪ جي حمايت ۽ ان ۾ حصو وٺن ٿا. وڪي ميڊيا فائونڊيشن سرڪاري طور ٽن قسمن جي ساٿي ادارن کي تسليم ڪري ٿي: باب (چئپٽر)، موضوعاتي تنظيمون، ۽ يوزر گروپ. اهي ساٿي ادارا اهڙيون سرگرميون ترتيب ڏين ٿا ۽ انهن ۾ حصو وٺن ٿا جيڪي وڪي ميڊيا تحريڪ جي مدد ۽ ترقي لاءِ هجن، جهڙوڪ علائقائي ڪانفرنسون، رسائي مهمون، [[ايڊٽ-اي-ٿان]]، [[هيڪٿان]]، [[عوامي لاڳاپا]]، [[عوامي پاليسي]] جي وڪالت، [[جي ايل اي ايم (ثقافتي ورثو)|جي ايل اي ايم]] سان لاڳاپيل سرگرميون، ۽ [[وڪي مينيا]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wikimedia movement affiliates |publisher=Wikimedia Foundation |author=Various |work=meta.wikimedia.org |access-date=October 27, 2015 |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905075331/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates |archive-date=September 5, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Various&quot;&gt;{{cite web |title=Wikimedia movement affiliates/Frequently asked questions |publisher=Wikimedia Foundation |author=Various |work=meta.wikimedia.org |access-date=October 27, 2015 |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates/Frequently_asked_questions |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208153246/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates/Frequently_asked_questions |archive-date=December 8, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Various-2&quot;&gt;{{cite web |title=Wikimedia movement affiliates/Models – Meta |author=Various |publisher=Wikimedia Foundation |work=meta.wikimedia.org |access-date=October 27, 2015 |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates/Models |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208182352/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates/Models |archive-date=December 8, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ انهن مان ڪيترائي ڪم انفرادي ڀاڱيدارن يا گهٽ رسمي گروهن طرفان به ڪيا ويندا آهن، پر انهن کي ساٿي ادارا نه سڏيو ويندو آهي.

وڪي ميڊيا جا باب ۽ موضوعاتي تنظيمون [[انڪارپوريشن (ڪاروبار)|باقاعده رجسٽر ٿيل]] غير منافع بخش ادارا هوندا آهن. جڏهن فائونڊيشن جو بورڊ انهن کي منظور ڪري ٿو ته پوءِ اهي سرڪاري طور ساٿي ادارن طور سڃاتا وڃن ٿا. بورڊ جا فيصلا [[m:Affiliations Committee|ايفليئيشنز ڪميٽي]] (ايف ڪم) جي سفارش تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪا وڪي ميڊيا برادري جي ميمبرن تي ٻڌل هوندي آهي ۽ باقاعدي طور بورڊ کي رپورٽ ڏئي ٿي. ايفليئيشنز ڪميٽي غير رجسٽر ٿيل يوزر گروپن جي سڃاڻپ کي سڌي طرح منظور ڪري ٿي. ساٿي ادارن کي وڪي ميڊيا فائونڊيشن طرفان باضابطه سڃاڻپ ڏني ويندي آهي، پر اهي ان کان آزاد هوندا آهن، ۽ وڪي ميڊيا منصوبن ۽ انهن جي مواد تي انهن جو ڪوبه قانوني ڪنٽرول يا ذميواري نه هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;Various&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Various-2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Affiliations Committee |publisher=Wikimedia Foundation |author=Various |work=meta.wikimedia.org |access-date=October 27, 2015 |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Affiliations_Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004151706/https://meta.wikimedia.org/wiki/Affiliations_Committee |archive-date=October 4, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

فائونڊيشن 2004 ۾ بابن کي سڃاڻڻ شروع ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |title=Wikimedia chapters |author=Various |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104192911/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |archive-date=November 4, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2012 ۾، فائونڊيشن موضوعاتي تنظيم ۽ يوزر گروپ جي سڃاڻپ جا ماڊل منظور، مڪمل ۽ اختيار ڪيا. تحريڪ جي ڀائيوارن لاءِ هڪ اضافي ماڊل پڻ منظور ڪيو ويو، پر تائين اهو اڃا حتمي نه ٿيو آهي ۽ نه ئي اختيار ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Various-2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Resolution:Recognizing Models of Affiliations – Wikimedia Foundation |author=Various |work=wikimediafoundation.org |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 27, 2015 |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:Recognizing_Models_of_Affiliations |date=March 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208155637/https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:Recognizing_Models_of_Affiliations |archive-date=December 8, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== وڪي مينيا ===
{{Main|وڪي مينيا}}

وڪي مينيا وڪي ميڊين ۽ وڪيپيڊين لاءِ هڪ ساليانو عالمي ڪانفرنس آهي، جيڪا 2005 ۾ شروع ٿي. پهرين وڪي مينيا 2005 ۾ [[فرينڪفرٽ]]، جرمني ۾ منعقد ٿي. وڪي مينيا عام طور تي هڪ ڪميٽي طرفان ترتيب ڏني ويندي آهي، جنهن کي اڪثر مقامي قومي باب جي حمايت حاصل هوندي آهي، گڏوگڏ مقامي ادارن (جهڙوڪ لائبريري يا يونيورسٽي) ۽ عام طور تي وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي مدد پڻ هوندي آهي. وڪي مينيا اهڙن شهرن ۾ ٿي چڪي آهي جهڙوڪ [[بيونس آئرس]]،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimania2009.wikimedia.org/wiki/Portal |title=Wikimania |work=wikimedia.org |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014030254/https://wikimania2009.wikimedia.org/wiki/Portal |archive-date=October 14, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ڪيمبرج، ميساچوسٽس|ڪيمبرج]]،&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/08/07/technology/07wiki.html?ex=1312603200&amp;en=c7f5a3bc5ad54239&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss |title=The Many Voices of Wikipedia, Heard in One Place |newspaper=[[دي نيو يارڪ ٽائمز]] |date=August 7, 2006 |access-date=February 23, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420102109/https://www.nytimes.com/2006/08/07/technology/07wiki.html?ex=1312603200&amp;en=c7f5a3bc5ad54239&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss |archive-date=April 20, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[حيفا]]،&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://it.themarker.com/tmit/article/16395 |title=Wikimania Conference at Its Peak; Founder Jimmy Wales to Speak Tomorrow |work=[[دي مارڪر]] |date=August 5, 2011 |author=Levin, Verony |access-date=August 12, 2011 |language=he |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006082831/https://it.themarker.com/tmit/article/16395 |archive-date=October 6, 2011 |url-status=dead |accessdate=April 17, 2026 |archivedate=October 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006082831/https://it.themarker.com/tmit/article/16395 }}&lt;/ref&gt; [[هانگ ڪانگ]]،&lt;ref&gt;{{cite news |first=Keira |last=Lu Huang |title=Wikimania challenge for Hong Kong as conference comes to town |url=https://www.scmp.com/lifestyle/arts-culture/article/1291419/wikimania-challenge-hong-kong-conference-comes-town |publisher=South China Morning Post Publishers Ltd. |date=July 29, 2013 |access-date=August 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309234658/https://www.scmp.com/lifestyle/arts-culture/article/1291419/wikimania-challenge-hong-kong-conference-comes-town |archive-date=March 9, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[تائيپي]]، [[لنڊن]]،&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikimania! Head to Wikipedia's first ever London festival |url=https://now-here-this.timeout.com/2014/08/06/wikipedia-wikimania-2014-london/ |work=Time Out London |date=August 6, 2014 |access-date=August 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808223927/https://now-here-this.timeout.com/2014/08/06/wikipedia-wikimania-2014-london/ |archive-date=August 8, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ميڪسيڪو سٽي]]،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Main Page – Wikimania 2015 in Mexico City |url=https://wikimania2015.wikimedia.org |website=wikimania2015.wikimedia.org |access-date=June 19, 2015 |archive-date=February 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218014849/https://wikimania2015.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimania |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ايزينو لاريو]]، [[اٽلي]]،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimania_2016_bids/Esino_Lario |title=Lario |website=meta.wikimedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429040851/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimania_2016_bids/Esino_Lario |archive-date=April 29, 2015 |url-status=dead}}, retrieved May 17, 2015&lt;/ref&gt; [[مونٽريل]]، ڪينيڊا، [[ڪيپ ٽائون]]، [[اسٽاڪ هوم]]، ۽ [[نيروبي]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Editorial |first1=TechTrends Media |title=Wikimania 2025 in Nairobi Unites 2,300 Attendees from 135 Countries |url=https://techtrendske.co.ke/2025/08/14/wikimania-2025-in-nairobi-unites-2300-attendees-from-135-countries/ |website=TechTrendsKE |access-date=14 August 2025 |date=14 August 2025}}&lt;/ref&gt; 2020 واري ڪانفرنس، جيڪا [[بينڪاڪ]] ۾ ٿيڻ واري هئي، [[ڪووڊ-19 عالمي وبا]] سبب منسوخ ڪئي وئي، ۽ 2021 ۽ 2022 جون ڪانفرنسون آن لائين ٿيون، جتي ورچوئل ۽ انٽرايڪٽو پيشڪشون ڪيون ويون. سامهون موجود ڪانفرنس 2023 ۾ ٻيهر شروع ٿي، جيڪا سنگاپور ۾ ٿي، جتي [[يونيسڪو]] هڪ ساٿي اداري طور شامل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/articles/unesco-joins-2023-wikimedia-movement-singapore-0 |title=UNESCO joins the 2023 Wikimedia Movement in Singapore |publisher=[[يونيسڪو]] |date=2023-08-25}}&lt;/ref&gt; 2024 ۾، وڪي مينيا [[ڪاتوويس]]، پولينڊ ۾ منعقد ٿي.

== ٽيڪنالاجي ==
وڪي ميڊيا فائونڊيشن پنهنجي منصوبن کي هلائڻ وارو هارڊويئر پنهنجن ئي سرورن ۾ برقرار رکي ٿي. اها [[ميڊياوڪي]] پليٽفارم ۽ ٻيون ڪيتريون ئي سافٽويئر لائبريريون پڻ سنڀالي ٿي، جيڪي ان جي منصوبن کي هلائن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 9, 2021 |title=What is MediaWiki? |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |website=MediaWiki |access-date=March 27, 2021}}&lt;/ref&gt;

=== هارڊويئر ===
{{See also|وڪيپيڊيا#هارڊويئر جون ڪارروايون ۽ سهائتا}}
[[File:Wikipedia_webrequest_2022.png|thumb|نظامي بناوت جو جائزو، آگسٽ 2022. ڏسو [https://meta.wikimedia.org/wiki/Server_layout_diagrams ميٽا-وڪي تي سرور ترتيب جا خاڪا].]]
[[File:Wikimedia Foundation Servers-8055 13.jpg|thumb|وڪي ميڊيا فائونڊيشن جا سرور]]

وڪيپيڊيا 2004 تائين هڪ ئي سرور استعمال ڪندي هئي، جنهن کان پوءِ سرور جو بندوبست وڌائي ورهايل [[گھڻ-درجا بناوت]] ۾ تبديل ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aulinx.de/oss/code/wikipedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20040710213535/https://www.aulinx.de/oss/code/wikipedia/ |title=Aulinx |archive-date=July 10, 2004}}&lt;/ref&gt; 2003 ۾ سرورن جي بندش پهرين چندا مهم جو سبب بڻي. ڊسمبر 2009 تائين، وڪي ميڊيا [[ڪولوڪيشن سينٽر|گڏ-رکيل]] سرورن تي هلندي هئي، جن مان 300 سرور فلوريڊا ۾ ۽ 44 [[ايمسٽرڊيم]] ۾ هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2008/06/24/a-look-inside-wikipedias-infrastructure |title=A Look Inside Wikipedia's Infrastructure |date=June 24, 2008 |work=Data Center Knowledge |access-date=July 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011832/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2008/06/24/a-look-inside-wikipedias-infrastructure |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2008 ۾، هن مختلف [[لينڪس]] هلندڙ نظامن جي فراهم ڪندڙن مان هڪ ئي نظام [[اوبنٽو لينڪس]] ڏانهن به منتقلي ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikipedia simplifies IT infrastructure by moving to one Linux vendor |first=Todd R. |last=Weiss |url=https://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&amp;pageNumber=1&amp;taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center |newspaper=[[ڪمپيوٽرورلڊ]] |date=October 9, 2008 |access-date=November 1, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005181633/https://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&amp;pageNumber=1&amp;taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center |archive-date=October 5, 2012 |url-status=live |accessdate=April 17, 2026 |archivedate=October 5, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005181633/https://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&amp;pageNumber=1&amp;taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikipedia adopts Ubuntu for its server infrastructure |first=Ryan |last=Paul |url=https://arstechnica.com/open-source/news/2008/10/wikipedia-adopts-ubuntu-for-its-server-infrastructure.ars |newspaper=[[آرس ٽيڪنيڪا]] |date=October 9, 2008 |access-date=November 1, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130021503/https://arstechnica.com/open-source/news/2008/10/wikipedia-adopts-ubuntu-for-its-server-infrastructure.ars |archive-date=January 30, 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 ۾، اها [[ڊيبيئن]] ڏانهن منتقل ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Debian – Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 18, 2021 |website=wikitech.wikimedia.org |language=en |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جنوري 2013 تائين، وڪي ميڊيا [[ايڪوينڪس]] جي [[ايشبن، ورجينيا|ايشبن]]، ورجينيا واري سهولت ۾ نئين ڍانچي ڏانهن منتقل ٿي وئي، جنهن جا سبب ”وڌيڪ ڀروسي جوڳي رابطي“ ۽ ”گهٽ [[طوفان]]“ ٻڌايا ويا.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |date=January 14, 2013 |work=Data Center Knowledge |access-date=July 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |archive-date=July 15, 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn |date=January 19, 2013 |website=Wikimedia Diff |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live |access-date=July 14, 2018}}&lt;/ref&gt; ان کان اڳ وارن سالن ۾، طوفاني موسمون پريشانيءَ جو سبب رهيون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2009/04/07/wmf-needs-additional-datacenter-space/ |title=WMF needs additional datacenter space |date=April 7, 2009 |website=Wikimedia Diff |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011051/https://blog.wikimedia.org/2009/04/07/wmf-needs-additional-datacenter-space/ |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live |access-date=July 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

آڪٽوبر 2013 ۾، وڪي ميڊيا فائونڊيشن هڪ ٻي سهولت ڳولڻ شروع ڪئي، جيڪا ايشبن واري مکيه سهولت سان گڏ هلائي وڃي، جنهن جا سبب ورجاءُ جي گنجائش (مثال طور [[فيل اوور|هنگامي متبادل]]) ۽ گهڻ-ڊيٽا-سينٽر سروس جي ساڳئي وقت تياري هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/10/23/wikipedia-on-the-hunt-for-more-data-center-space |title=Wikipedia On The Hunt For More Data Center Space |date=October 23, 2013 |work=Data Center Knowledge |access-date=July 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011212/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/10/23/wikipedia-on-the-hunt-for-more-data-center-space |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/RFP/2013_Datacenter |title=RFP/2013 Datacenter – Wikimedia Foundation |date=October 18, 2013 |website=Wikimedia Foundation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011312/https://wikimediafoundation.org/wiki/RFP/2013_Datacenter |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live |access-date=July 14, 2018}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ اهڙي سال کان پوءِ ٿيو، جنهن ۾ آگسٽ 2012 دوران [[فائبر-آپٽڪ رابطي|فائبر]] ڪٽجڻ سبب وڪي ميڊيا جا منصوبا هڪ ڪلاڪ لاءِ دستياب نه رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2012/08/07/fiber-cut-wikipedia/ |title=Fiber Cut Knocks Wikipedia Offline |date=August 7, 2012 |work=Data Center Knowledge |access-date=July 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011446/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2012/08/07/fiber-cut-wikipedia/ |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2012/08/06/wikimedia-site-outage-6-august-2012/ |title=Wikimedia site outage |date=August 6, 2012 |website=Wikimedia Diff |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011447/https://blog.wikimedia.org/2012/08/06/wikimedia-site-outage-6-august-2012/ |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live |access-date=July 14, 2018}}&lt;/ref&gt; ان جو نتيجو اهو نڪتو جو 2014 ۾ [[سائرس ون]] جي [[ڪيرولٽن، ٽيڪساس|ڪيرولٽن]]، ٽيڪساس واري سهولت ۾ هڪ ٻيو ڊيٽا سينٽر شامل ڪيو ويو، جيئن ڀروسي کي وڌيڪ بهتر بڻائي سگهجي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=2025-10-04 |website=wikitech.wikimedia.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=2014-05-05 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=2025-10-04 |website=Diff |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ٻئي ڊيٽا سينٽر متبادل اڌ ورهين ۾ مکيه مرڪز طور ڪم ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيو ثانوي ڊيٽا سينٽر طور هلندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=2025-10-04 |website=wikitech.wikimedia.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

2014 ۾ ورجاءُ لاءِ ٻي سهولت آن لائين ٿيڻ کان سواءِ،&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2014/05/05/wikimedias-data-center-search-ends-cyrusone |title=Wikimedia's Data Center Search Ends With CyrusOne |date=May 5, 2014 |work=Data Center Knowledge |access-date=July 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011637/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2014/05/05/wikimedias-data-center-search-ends-cyrusone |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center – Wikimedia Diff |website=Wikimedia Diff |date=May 5, 2014 |language=en |access-date=July 14, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |archive-date=July 15, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; هڪ ئي سهولت ۾ ڍانچي کي هلائڻ لاءِ گهربل سرورن جو انگ 2009 کان گهڻو ڪري مستحڪم رهيو آهي. نومبر 2015 تائين، ايشبن واري مکيه سهولت ۾ ڪُل 520 سرور موجود هئا، جن ۾ وڪي ميڊيا منصوبن جي [[وڪي]]ن کان علاوه نين خدمتن، جهڙوڪ [[ڪلائوڊ خدمتون]] (ٽولفورج)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge |title=Portal:Toolforge – Wikitech |website=wikitech.wikimedia.org |access-date=September 30, 2021 |archive-date=September 30, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930124417/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pageviews.toolforge.org/ |title=Pageviews Analysis |website=pageviews.toolforge.org |access-date=October 20, 2021 |archive-date=October 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085502/https://pageviews.toolforge.org/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ ماپ، نگراني ۽ ٻين نظامي انتظاميا جي خدمتن لاءِ سرور به شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Upstream_projects |title=Upstream projects |publisher=[[MediaWiki]] |access-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208171215/https://www.mediawiki.org/wiki/Upstream_projects |archive-date=December 8, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 ۾، وڪي ميڊيا فائونڊيشن [[سنگاپور]] ۾ ايڪوينڪس جي هڪ سهولت ۾ هڪ ڪيشنگ ڪلسٽر نصب ڪيو، جيڪو ايشيا ۾ پنهنجي نوعيت جو پهريون هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |archive-date=May 12, 2019 |url-status=live |access-date=May 12, 2019}}&lt;/ref&gt; 2024 ۾، [[سائو پائولو]] ۾ هڪ ڪيشنگ ڊيٽا سينٽر کوليو ويو، جيڪو ڏکڻ آمريڪا ۾ پنهنجي قسم جو پهريون هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-26 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |archive-date=2024-09-21 |access-date=2024-12-26 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== سافٽويئر ===
وڪي ميڊيا جو آپريشن [[ميڊياوڪي]] تي دارومدار رکي ٿو، جيڪو هڪ خاص طور تي تيار ڪيل، [[آزاد سافٽويئر|آزاد]] ۽ [[کليل ذريعو سافٽويئر|کليل ذريعو]] [[وڪي سافٽويئر]] پليٽفارم آهي، جيڪو [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيل آهي ۽ 2013 کان [[ماريا ڊي بي]] ڊيٽابيس تي ٻڌل آهي؛&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/22/wikipedia-adopts-mariadb/ |title=Wikipedia Adopts MariaDB |work=Wikimedia Diff |date=April 22, 2013 |access-date=December 6, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181208065746/https://blog.wikimedia.org/2013/04/22/wikipedia-adopts-mariadb/ |archive-date=December 8, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ان کان اڳ مائي ايس ڪيو ايل [[ڊيٽابيس]] استعمال ٿيندي هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergman |publisher=Wikimedia Foundation Inc. |access-date=June 27, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |archive-date=March 3, 2009}}&lt;/ref&gt; هن سافٽويئر ۾ اهڙيون پروگرامنگ خاصيتون شامل آهن جهڙوڪ [[ميڪرو (ڪمپيوٽر سائنس)|ميڪرو ٻولي]]، [[ويريئبل (پروگرامنگ)|ويريئبل]]، [[ٽرانسڪليوژن]] جو نظام [[ويب سانچو|سانچن]] لاءِ، ۽ [[يو آر ايل ريڊائريڪشن]]. ميڊياوڪي [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] تحت لائسنس ٿيل آهي ۽ اها سڀني وڪي ميڊيا منصوبن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

اصل ۾، وڪيپيڊيا [[يوزموڊ وڪي]] تي هلندي هئي، جيڪو [[پرل]] ۾ [[ڪليفورڊ ايڊمز]] طرفان لکيو ويو هو (مرحلو اول)، ۽ شروع ۾ مقالن جي هائپرلنڪن لاءِ [[ڪئمل ڪيس]] جي گهرج هوندي هئي؛ ٻٽي چورس قوسين وارو انداز پوءِ شامل ڪيو ويو. جنوري 2002 کان (مرحلو ٻيون)، وڪيپيڊيا [[پي ايڇ پي وڪي|پي ايڇ پي وڪي]] انجڻ تي هلڻ لڳي، جنهن سان هڪ مائي ايس ڪيو ايل ڊيٽابيس پڻ هئي؛ هي سافٽويئر وڪيپيڊيا لاءِ خاص طور تي [[ميگنس مانسڪي]] طرفان تيار ڪيو ويو هو. مرحلي ٻئين جو سافٽويئر [[تيزي سان وڌندڙ واڌ|انتهايي وڌندڙ]] طلب کي پورو ڪرڻ لاءِ بار بار تبديل ڪيو ويو. جولاءِ 2002 ۾ (مرحلو ٽيون)، وڪيپيڊيا ٽئين نسل جي سافٽويئر، ميڊياوڪي ڏانهن منتقل ٿي، جيڪو شروعاتي طور [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان لکيو ويو هو.

ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي وڌائڻ لاءِ ڪي ميڊياوڪي واڌارا انسٽال ڪيا ويندا آهن. اپريل 2005 ۾، هڪ [[اپاچي لوسين]] واڌارو&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |date=2005-04-18 |title=Lucene search: Internal search function returns to service |work=[[The Signpost]] |publisher=[[Wikipedia]] |first=Michael |last=Snow |access-date=February 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |archive-date=July 31, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |title=[Wikitech-l] Lucene search |first=Brion |last=Vibber |access-date=February 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |archive-date=March 30, 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ميڊياوڪي جي اندروني ڳولا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ وڪيپيڊيا مائي ايس ڪيو ايل مان [[لوسين]] ڏانهن منتقل ٿي، ۽ پوءِ ڳولا لاءِ [[سرس سرچ]] ڏانهن منتقل ٿي، جيڪا [[الياسٽڪ سرچ]] تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Extension:CirrusSearch – MediaWiki |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=April 18, 2021 |website=MediaWiki.org |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}&lt;/ref&gt; وڪي ميڊيا فائونڊيشن [[سيوي سي آر ايم]]&lt;ref&gt;[https://diff.wikimedia.org/2009/06/10/wikimedia-fourkitchens-support-civicrm-development/ Wikimedia &amp; FourKitchens support CiviCRM development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922160241/https://blog.wikimedia.org/2009/06/10/wikimedia-fourkitchens-support-civicrm-development/ |date=September 22, 2012 }} Wikimedia Diff, June 10, 2009&lt;/ref&gt; ۽ [[ورڊپريس]] پڻ استعمال ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org |title=Wikimedia Diff |publisher=Wikimedia Diff |access-date=July 7, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816154737/https://blog.wikimedia.org/ |archive-date=August 16, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; فائونڊيشن [[وڪيپيڊيا]] جون سرڪاري [[موبائل ايپ]]ون [[اينڊرائيڊ (آپريٽنگ سسٽم)|اينڊرائيڊ]] ۽ [[آئي او ايس]] ڊوائيسن لاءِ جاري ڪيون، ۽ مارچ 2015 ۾ انهن ايپن کي اهڙين خاصيتن سان تازه ڪاري ڪيو ويو جيڪي موبائل استعمال ڪندڙن لاءِ وڌيڪ موافق هيون.&lt;ref&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia Wikipedia – Android Apps on Google Play] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321063321/https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia |date=March 21, 2015 }}. Retrieved April 15, 2015.&lt;/ref&gt;

== ڪارپوريٽ سڃاڻپ ==
وڪي ميڊيا فائونڊيشن 2003 ۾ [[جمي ويلز]] طرفان قائم ڪئي وئي، جيئن ڪمپني جي ڊومينن ۽ واپاري نشانن جي ذميواري کڻڻ لاءِ هڪ آزاد خيراتي ادارو موجود هجي، ۽ جيئن [[وڪيپيڊيا]] ۽ ان جا ساٿي منصوبا مستقبل ۾ غير منافع بخش ذريعن وسيلي مالي مدد حاصل ڪري سگهن.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Rupert |last=Neate |title=Wikipedia founder Jimmy Wales goes bananas |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/3399843/Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-goes-bananas.html |work=The Daily Telegraph |date=October 7, 2008 |access-date=October 25, 2009 |quote=The encyclopedia's huge fan base became such a drain on Bomis's resources that Mr. Wales, and co-founder Larry Sanger, thought of a radical new funding model&amp;nbsp;– charity. |archive-url=https://web.archive.org/web/20081110041546/http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/3399843/Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-goes-bananas.html |archive-date=November 10, 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Bylaws#ARTICLE_II_-_STATEMENT_OF_PURPOSE |title=Bylaws |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=2016-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225172741/https://wikimediafoundation.org/wiki/Bylaws#ARTICLE_II_-_STATEMENT_OF_PURPOSE |archive-date=2017-02-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نالو وڪيميڊيا &quot;Wikimedia&quot;، جيڪو [[مرڪب (لسانيات)|مرڪب]] [[وڪي]] ۽ [[ميڊيا (ابلاغ)|ميڊيا]] مان ٺهيل آهي، آمريڪي ليکڪ [[شيلڊن ريمپٽن]] مارچ 2003 ۾ انگريزي وڪيپيڊيا جي ميلنگ لسٽ تي هڪ پيغام ۾ ٺاهيو هو،&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rampton |first=Sheldon |author-link=Sheldon Rampton |date=March 16, 2003 |title=Wikipedia English mailing list message |url=https://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-March/001887.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20051101074301/https://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-March/001887.html |archive-date=November 1, 2005 |access-date=July 11, 2005}}&lt;/ref&gt; يعني ٽي مهينا پوءِ، جڏهن [[وڪي لغت|وڪشنري]] اصل سرور تي ميزباني ڪيل ٻيو وڪي-بنياد منصوبو بڻيو. فائونڊيشن جو مشن آزاد لائسنسن يا عوامي ملڪيت هيٺ تعليمي ڄاڻ کي گڏ ڪرڻ ۽ ورهائڻ آهي، ۽ هن واعدو ڪيو ته اهي منصوبا بي قيمت رکيا ويندا.&lt;ref name=&quot;Devouard&quot;&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Mission_statement |title=Mission statement |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 28, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117000000/https://wikimediafoundation.org/wiki/Mission_statement |archive-date=January 17, 2008 |first=Florence |last=Devouard |author-link=Florence Devouard |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[وڪيپيڊيا]] سان لاڳاپيل سمورا دانشورانه ملڪيت وارا حق ۽ ڊومين نالا فائونڊيشن جي قيام کان پوءِ ان ڏانهن منتقل ڪيا ويا،&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/3399843/Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-goes-bananas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/3399843/Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-goes-bananas.html |archive-date=January 11, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Wikipedia founder Jimmy Wales goes bananas |newspaper=The Daily Telegraph |access-date=December 26, 2017 |date=November 7, 2008 |last=Neate |first=Rupert}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ۽ هن وقت اها [[ڊومين نالو|ڊومين نالن]] جي مالڪ آهي ۽ [[وڪي ميڊيا تحريڪ]] جي گهڻين ويب سائيٽن کي برقرار رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.guidestar.org/profile/20-0049703 |title=GuideStar – WIKIMEDIA FOUNDATION, INC. |access-date=2020-02-11 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121083722/https://www.guidestar.org/profile/20-0049703 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڊبليو ايم ايف هاڻي [https://www.wikipedia.org/ wikipedia.org] ڊومين جي رجسٽرڊ مالڪ، واپاري نشان جي مالڪ، ۽ وڪي پليٽفارم جي هلائيندڙ آهي. اها [[وڪي ڪتاب]]، [[وڪيڊيٽا]]، [[وڪي لغت]] ۽ [[وڪي ميڊيا العام]] جهڙا منصوبا هلائي ٿي؛ اها چندو گڏ ڪري ٿي، گرانٽون ورهائي ٿي، سرورن کي سنڀالي ٿي، سافٽويئر ترقي ڪري ٿي ۽ نافذ ڪري ٿي، ۽ [[انگريزي وڪيپيڊيا]] سميت وڪي ميڊيا منصوبن جي سهائتا لاءِ پهچ ۽ رابطا قائم ڪري ٿي. اها [[دٻاءُ وجهندڙ گروهه|سياسي وڪالت]] ۾ پڻ حصو وٺي ٿي، خاص طور تي حق اشاعت، [[پريس جي آزادي]]، ۽ صارف-پيدا ڪيل مواد سان لاڳاپيل ذميواريءَ کان ويب سائيٽن جي قانوني تحفظ بابت.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jackson |first=Jasper |date=February 12, 2017 |title='We always look for reliability': why Wikipedia's editors cut out the Daily Mail |url=https://www.theguardian.com/technology/2017/feb/12/wikipedia-daily-mail-reliability-ban-katherine-maher |newspaper=[[دي گارڊين]] |access-date=February 13, 2017 |quote=&quot;Another core job for the foundation – and Maher – is political advocacy. While copyright and press freedom are important issues for Wikipedia, there is one area even more fundamental to its operation – the rules that protect web firms from full liability for what their users post.&quot; |archive-url=https://web.archive.org/web/20170213213309/https://www.theguardian.com/technology/2017/feb/12/wikipedia-daily-mail-reliability-ban-katherine-maher |archive-date=February 13, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ماليات ==
[[File:WMF Support and Revenue, Expenses and Net Assets at Year End.jpg|thumb|400px|وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي آمدني، خرچ، ۽ سال جي پڇاڙيءَ تي خالص اثاثا (آمريڪي ڊالرن ۾)، 2003–2023&lt;br&gt;سائي: آمدني (وقف ڏانهن سڌين ڏاتن کان سواءِ)&lt;br&gt;ڳاڙهو: خرچ (وقف ۾ وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي ادائگين سميت)&lt;br&gt;ڪارو: خالص اثاثا (وقف کان سواءِ)&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2019&quot; /&gt;]]

وڪي ميڊيا فائونڊيشن پنهنجو وڏو مالي بندوبست عوامي ڏاتن وسيلي ڪري ٿي، جيڪي اي ميل مهمن ۽ وڪيپيڊيا تي لڳايل سالياني چندا گڏ ڪرڻ وارن بينرن ذريعي گڏ ڪيا وڃن ٿا، ۽ گڏوگڏ مختلف ٽيڪنالاجي ڪمپنين ۽ فلاحي ادارن جي گرانٽن وسيلي پڻ.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2&quot;&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/1/1e/Wikimedia_Foundation_FY2020-2021_Audit_Report.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Financial Statements – June 30, 2021 and 2020 |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=May 19, 2022}}&lt;/ref&gt; وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ لاءِ مهمن ۾ اهڙيون اي ميلون به شامل رهيون آهن، جن ۾ ڏات ڏيندڙن کان پڇيو ويو ته هو پنهنجي وصيت ۾ وڪي ميڊيا لاءِ رقم ڇڏي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.startribune.com/lileks-wikipedia-wants-me-to-do-what/600052774/ |first=James |last=Lileks |title=Lileks: Wikipedia wants me to do what? |date=May 2, 2021 |work=Star Tribune}}&lt;/ref&gt;

501(c)(3) خيراتي اداري جي حيثيت سان، فائونڊيشن وفاقي ۽ رياستي آمدني ٽيڪس کان آجو آهي.&lt;ref&gt;See also Section 501(c)(3) of the Internal Revenue Code&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See also Chapter 220.13 of the Florida Statutes&lt;/ref&gt; اها خانگي فائونڊيشن نه آهي، ۽ ان ڏانهن ڏنل چندا ٽيڪس ۾ ڪٽوتي لائق خيراتي چندن طور شمار ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2&quot; /&gt; 2007، 2008 ۽ 2009 ۾، [[w:Charity Navigator|چيريٽي نيويگيٽر]] وڪي ميڊيا کي ممڪن چار ستارن مان مجموعي طور چار ستارا ڏنا،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.charitynavigator.org/index.cfm?keyword_list=Wikimedia+Foundation&amp;bay=search.results |title=Charity Navigator Rating – Wikimedia Foundation |publisher=charitynavigator.org |date=April 15, 2022 |access-date=April 15, 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204202819/http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&amp;orgid=11212 |archive-date=December 4, 2010}}&lt;/ref&gt; ۽ 2010 ۾ اهو درجو ٽن ستارن مان وڌي چار ستارن تائين پهتو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.history&amp;orgid=11212 |title=Charity Navigator Rating – Wikimedia Foundation – Historical Data (Note: Requires free login) |publisher=charitynavigator.org |access-date=December 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707202122/https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.history&amp;orgid=11212 |archive-date=July 7, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ، 2020 ۾ اهو درجو اڃا به چار ستارا هو (مجموعي اسڪور 100 مان 98.14)، جيڪو مالي سال 2018 جي انگن اکرن تي ٻڌل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&amp;orgid=11212 |title=Charity Navigator Rating – Wikimedia Foundation |publisher=Charitynavigator.org |date=November 1, 2019 |access-date=November 17, 2019 |archive-date=September 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927141027/https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&amp;orgid=11212 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

فائونڊيشن [[وفاقي گرانٽ]]ن، سرپرستي، خدمتن ۽ برانڊ وڪري وسيلي به پنهنجي آمدني وڌائي ٿي. وڪي ميڊيا جي [[او اي آءِ-پي ايم ايڇ]] تازه ڪاري فيڊ سروس، جيڪا بنيادي طور سرچ انجڻن ۽ ساڳي قسم جي وڏي پيماني واري تجزيي ۽ ٻيهر اشاعت لاءِ ٺاهي وئي هئي، ڪيترن سالن تائين آمدني جو ذريعو رهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/a/ac/FINAL_10_11From_KPMG.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Financial Statements – June 30, 2011 and 2010 |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418033650/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/a/ac/FINAL_10_11From_KPMG.pdf |archive-date=April 18, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[meta:Wikimedia update feed service|وڪي ميڊيا تازه ڪاري فيڊ سروس]]&lt;/ref&gt; [[ڊي بي پيڊيا]] کي هن فيڊ تائين مفت رسائي ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |title=DBpedia - A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |date=September 2009 |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002}}&lt;/ref&gt; 2021 ۾ ڊيٽا فيڊن ۽ موادي خدمتن جو هڪ وڌايل نسخو وڪي ميڊيا انٽرپرائز جي نالي سان جاري ڪيو ويو، جيڪو فائونڊيشن جي هڪ ايل ايل سي ماتحت اداري طور قائم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Learn more about Wikimedia Enterprise |url=https://enterprise.wikimedia.com/about/ |access-date=2022-12-03 |website=Wikimedia Enterprise |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

جولاءِ 2014 ۾، فائونڊيشن اعلان ڪيو ته اها [[بٽ ڪوئن]] ۾ ڏاتون قبول ڪندي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dealbook.nytimes.com/2014/07/30/wikipedia-begins-taking-donations-in-bitcoin/ |title=Wikipedia Begins Taking Donations in Bitcoin |work=The New York Times |date=July 31, 2014 |access-date=February 12, 2020 |author=Ember, Sydney |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730232047/https://dealbook.nytimes.com/2014/07/30/wikipedia-begins-taking-donations-in-bitcoin/ |archive-date=July 30, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 ۾، [[ڪرپٽوڪرنسي|ڪرپٽو ڪرنسيون]] سڀني ڏاتن جو فقط 0.08 سيڪڙو هيون&lt;ref&gt;{{cite web |last=Quiles |first=Emily |date=February 7, 2022 |title=There's a growing chorus of tech people who dislike crypto. A Wikipedia editor has spelled out the case against it. |url=https://www.businessinsider.com/wikipedia-editor-argues-against-crypto-bitcoin-environment-scams-2022-2 |access-date=February 13, 2022 |website=Business Insider |language=en-US |archive-date=February 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213022813/https://www.businessinsider.com/wikipedia-editor-argues-against-crypto-bitcoin-environment-scams-2022-2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roth-2022&quot;&gt;{{cite web |last=Roth |first=Emma |date=May 1, 2022 |title=The Wikimedia Foundation has stopped accepting cryptocurrency donations |url=https://www.theverge.com/2022/5/1/23052309/wikimedia-foundation-stops-cryptocurrency-donations-wikipedia |access-date=May 3, 2022 |website=The Verge |language=en}}&lt;/ref&gt; ۽ 1 مئي 2022 تي، فائونڊيشن وڪي ميڊيا برادري جي راءِ شماري کان پوءِ ڪرپٽو ڪرنسيءَ ۾ ڏاتون قبول ڪرڻ بند ڪري ڇڏيون.&lt;ref name=&quot;Roth-2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mlot |first=Stephanie |date=May 2, 2022 |title=Wikimedia Foundation Agrees to End Cryptocurrency Donations |url=https://www.pcmag.com/news/wikimedia-foundation-agrees-to-end-cryptocurrency-donations |access-date=May 3, 2022 |website=[[پي سي ميگزين]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

فائونڊيشن جا خالص اثاثا پنهنجي پهرين مالي سال جي پڇاڙيءَ تي، جيڪو 30 جون 2004 تي ختم ٿيو، رڳو 57,000 ڊالر هئا،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/28/Wikimedia_2006_fs.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Financial Statements – June 30, 2006–2004 |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=August 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617091947/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/28/Wikimedia_2006_fs.pdf |archive-date=June 17, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جيڪي وچ 2014 تائين 53.5 ملين ڊالر ٿي ويا&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/b/bf/Audit_Report_-_FY_13-14_-_Final_v2.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc. Financial Statements June, 2014 and 2013 |publisher=Upload.wikimedia.org |access-date=December 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150122072714/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/b/bf/Audit_Report_-_FY_13-14_-_Final_v2.pdf |archive-date=January 22, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/sue-gardner/ |title=Sue Gardner |magazine=Forbes |date=April 18, 2012 |access-date=November 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121212180328/https://www.forbes.com/profile/sue-gardner/ |archive-date=December 12, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ جون 2021 جي آخر تائين 231 ملين ڊالر (ان سان گڏ 100 ملين ڊالر جو وقف) تائين پهچي ويا؛ انهيءَ سال فائونڊيشن وڪي ميڊيا انٽرپرائز شروع ڪرڻ جو منصوبو پڻ ظاهر ڪيو، جيئن وڏيون تنظيمون اهڙين اي پي آئيز تائين وڏي مقدار ۾ رسائي لاءِ ادائيگي ڪري سگهن، جيڪي ٻي صورت ۾ شرح-محدود هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/wikipedia-contracts-with-apple-google-could-fund-global-initiatives-2021-3 |title=Apple, Amazon, and Google don't pay to integrate Wikipedia articles into their search products. The non-profit now hopes to use contracts with Big Tech to help fund 'knowledge equity' around the world. |first=Allana |last=Akhtar |website=Business Insider |access-date=April 16, 2021 |archive-date=April 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416180048/https://www.businessinsider.com/wikipedia-contracts-with-apple-google-could-fund-global-initiatives-2021-3 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 ۾، فائونڊيشن [[ٽائيڊز ايڊووڪيسي]] کي 4.5 ملين ڊالر ڏنا ته جيئن &quot;ناليج ايڪوٽي فنڊ&quot; قائم ڪيو وڃي، جيڪو اهڙين تنظيمن کي گرانٽون ڏئي، جن جو ڪم ٻي صورت ۾ وڪي ميڊيا گرانٽن ۾ شامل نه ٿي سگهي، پر جيڪي آزاد علمي وسيلن تائين رسائي ۽ انهن ۾ ڀاڱيداريءَ جي نسلي اڻبرابريءَ کي منهن ڏين ٿيون.&lt;ref&gt;[[metawiki:Knowledge Equity Fund|ناليج ايڪوٽي فنڊ]] on meta.wikimedia.org.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Longley |first=Liz |title=5 Things To Know About the Wikimedia Foundation's First Round of Racial Equity Grants |url=https://www.insidephilanthropy.com/home/2021/9/16/5-things-to-know-about-the-wikimedia-foundations-first-round-of-racial-equity-grants |access-date=2022-12-04 |website=Inside Philanthropy |date=September 16, 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ ===
جنوري 2016 ۾، فائونڊيشن پنهنجي مستقبل جي حفاظت لاءِ هڪ [[مالي وقف]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-01-15 |title=Wikipedia launching $100m fund to secure long-term future as site turns 15 |url=http://www.theguardian.com/technology/2016/jan/15/wikipedia-fund-future |access-date=2022-12-04 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt; وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ [[ٽائيڊز فائونڊيشن]] ۾ ڏات ڏيندڙ جي هدايت هيٺ هلندڙ فنڊ جي صورت ۾ قائم ڪيو ويو، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد ايندڙ 10 سالن ۾ 100 ملين ڊالر گڏ ڪرڻ هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_celebrates_15_years_of_free_knowledge |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |date=January 14, 2016 |work=Wikimedia Foundation |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709215659/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikipedia_celebrates_15_years_of_free_knowledge |archive-date=July 9, 2018 |access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; [[ڪريگ نيو مارڪ]] شروعاتي ڏات ڏيندڙن مان هڪ هو، جنهن 1 ملين ڊالر ڏنا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2016/06/08/craig-newmark-wikipedia-future/ |title=Craig Newmark, founder of Craigslist, gives to Wikipedia's future |date=June 8, 2016 |work=Wikimedia Foundation blog |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709215701/https://blog.wikimedia.org/2016/06/08/craig-newmark-wikipedia-future/ |archive-date=July 9, 2018 |access-date=July 9, 2018}}&lt;/ref&gt; [[پيٽر بالڊون]] ۽ [[لِسبيٽ رائوسنگ]]، [[آرڪيڊيا فنڊ]] مان، 2017 ۾ 5 ملين ڊالر ڏنا.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Endowment-2023&quot;/&gt;

2018 ۾، ائنڊومينٽ کي وڏيون ڏاتون [[اميزون (ڪمپني)|ايميزون]] ۽ [[فيس بڪ]] (هڪ هڪ ملين ڊالر) ۽ [[جارج سوروس]] (2 ملين ڊالر) کان مليون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.geekwire.com/2018/amazon-donates-1m-wikipedias-nonprofit-parent-organization/ |title=Amazon donates $1M to Wikipedia's nonprofit parent organization |date=September 25, 2018 |website=www.geekwire.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027190008/https://www.geekwire.com/2018/amazon-donates-1m-wikipedias-nonprofit-parent-organization/ |archive-date=October 27, 2018 |access-date=October 27, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/2018/12/20/facebook-makes-1-million-gift-to-support-the-future-of-free-knowledge/ |title=Facebook makes $1 million gift to support the future of free knowledge |date=December 20, 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055656/https://wikimediafoundation.org/2018/12/20/facebook-makes-1-million-gift-to-support-the-future-of-free-knowledge/ |archive-date=January 3, 2019 |access-date=January 2, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://wikimediafoundation.org/2018/10/15/george-soros-invests-future-free-open-knowledge/ |title=George Soros, founder of Open Society Foundations, invests in the future of free and open knowledge |date=October 15, 2018 |work=Wikimedia Foundation |access-date=October 19, 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011626/https://wikimediafoundation.org/2018/10/15/george-soros-invests-future-free-open-knowledge/ |archive-date=October 20, 2018 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2019 ۾ ڏاتن ۾ گوگل کان 2 ملين ڊالر شامل هئا،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://blog.google/products/search/expanding-knowledge-access-wikimedia-foundation/ |title=Expanding knowledge access with the Wikimedia Foundation |date=January 22, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123000047/https://www.blog.google/products/search/expanding-knowledge-access-wikimedia-foundation/ |archive-date=January 23, 2019 |access-date=January 23, 2019}}&lt;/ref&gt; بالڊون ۽ رائوسنگ کان وڌيڪ 3.5 ملين ڊالر،&lt;ref name=&quot;Wikimedia Endowment-2023&quot;&gt;{{cite web |title=Wikimedia Endowment – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Endowment |date=November 22, 2023 |access-date=December 12, 2023 |archive-date=November 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115074258/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Endowment |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نيو مارڪ کان وڌيڪ 2.5 ملين ڊالر،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2019/09/10/wikimedia-foundation-announces-2-5-million-in-support-from-craig-newmark-philanthropies-for-security-of-wikipedia-and-organizations-other-free-knowledge-projects/ |title=Wikimedia Foundation announces $2.5 million in support from Craig Newmark Philanthropies for security of Wikipedia and organization's other free knowledge projects |date=September 10, 2019 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |access-date=February 28, 2020 |archive-date=September 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190912022255/https://wikimediafoundation.org/news/2019/09/10/wikimedia-foundation-announces-2-5-million-in-support-from-craig-newmark-philanthropies-for-security-of-wikipedia-and-organizations-other-free-knowledge-projects/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ آڪٽوبر 2019 ۽ ٻيهر سيپٽمبر 2020 ۾ ايميزون کان وڌيڪ 1 ملين ڊالر شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://wikimediafoundation.org/news/2019/10/14/amazon-to-help-advance-free-knowledge-for-all-with-new-1-million-gift-to-the-wikimedia-endowment/ |title=Amazon to help advance free knowledge for all with new $1 million gift to the Wikimedia Endowment |date=October 14, 2019 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US |access-date=February 28, 2020 |archive-date=October 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014160350/https://wikimediafoundation.org/news/2019/10/14/amazon-to-help-advance-free-knowledge-for-all-with-new-1-million-gift-to-the-wikimedia-endowment/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2020/09/25/amazon-donates-1-million-gift/ |title=Amazon donates $1 million gift to the Wikimedia Endowment to sustain free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=September 25, 2020 |language=en-US |access-date=September 26, 2020 |archive-date=October 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003092737/https://wikimediafoundation.org/news/2020/09/25/amazon-donates-1-million-gift/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023ع ۾ مشاورتي بورڊ ۾ [[جمي ويلز]]، [[پيٽر بالڊون]]، وڪي ميڊيا فائونڊيشن جا اڳوڻا ٽرسٽي [[پاتريسيو لورينتي]] ۽ [[فوبي آئرس]]، وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي اڳوڻي بورڊ وزيٽر [[ڊورون ويبر]] [[الفريڊ پي. سلون فائونڊيشن|سلون فائونڊيشن]] مان، سيڙپڪار [[اينيٽ ڪيمپبل-وائيٽ]]، وينچر ڪيپيٽلسٽ مائيڪل ڪِم، پورٽفوليو مينيجر اليگزينڊر ايم. فرمان-فرمائيان، ۽ حڪمتِ عملي ٺاهيندڙ ليزا لوئين شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Endowment-2023&quot;/&gt;
فائونڊيشن پاڻ 2016 کان وٺي پنهنجي ائنڊومينٽ کي هر سال 5&amp;nbsp;ملين ڊالر جون گرانٽون ڏيندي آئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/d/da/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY16-17.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc, Financial Statements, June 30, 2017 and 2016 |date=September 27, 2019 |access-date=September 29, 2019 |archive-date=December 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211175050/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/d/da/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY16-17.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهي رقمون فائونڊيشن جي &quot;انعامن ۽ گرانٽن&quot; جي خرچن جي حصي طور درج ڪيون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/6/60/FY17-18_-_Independent_Auditors%27_Report.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc, Financial Statements, June 30, 2018 and 2017 |date=September 26, 2018 |website=Wikimedia Foundation |access-date=September 29, 2019 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309113326/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/6/60/FY17-18_-_Independent_Auditors%27_Report.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ائنڊومينٽ فائونڊيشن کي انهن خرچن جي ادائيگي ڪري ٿو، جيڪي فائونڊيشن ائنڊومينٽ جي طرفان برداشت ڪري ٿي، خاص طور عملي جي پگهارن جي صورت ۾؛ 2022–2023 ۾ اها ادائيگي 1.8 ملين هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Finances - Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Finances#Multi-year_revenue_streams:_Endowment_and_Enterprise |website=meta.wikimedia.org |access-date=5 December 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; سيپٽمبر 2021 ۾، فائونڊيشن اعلان ڪيو ته وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ جون 2021 ۾ پنهنجي شروعاتي 100&amp;nbsp;ملين ڊالر واري چندا گڏ ڪرڻ جي منزل حاصل ڪري چڪي هئي، جيڪا پنهنجي اصل حدف کان پنج سال اڳ هئي.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation reaches $100 million Endowment goal as Wikipedia celebrates 20 years of free knowledge-2021&quot;&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2021/09/22/wikimedia-foundation-reaches-100-million-endowment-goal/ |title=Wikimedia Foundation reaches $100 million Endowment goal as Wikipedia celebrates 20 years of free knowledge |date=September 22, 2021 |access-date=September 22, 2021 |archive-date=September 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923001815/https://wikimediafoundation.org/news/2021/09/22/wikimedia-foundation-reaches-100-million-endowment-goal/ |url-status=live}}. See also [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Endowment&amp;diff=22056029&amp;oldid=21872920 announcement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929214111/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Endowment&amp;diff=22056029&amp;oldid=21872920 |date=September 29, 2022 }} on meta.wikimedia.org.&lt;/ref&gt; جنوري 2024 ۾، ائنڊومينٽ جي قدر 140 ملين ڊالر ٻڌائي وئي.&lt;ref name=&quot;Folkenflik&quot;/&gt;

=== مالي واڌ ويجهه ===
فائونڊيشن پنهنجي آڊٽ ڪيل رپورٽن ۾ &quot;سرگرمين جي بيانن&quot; اندر پنهنجن اثاثن جو خلاصو پيش ڪري ٿي. انهن ۾ وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ جا فنڊ شامل نه هوندا آهن، پر 2015–16 واري مالي سال کان پوءِ وارن خرچن ۾ وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ ڏانهن ڪيل ادائيگيون شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/f/f7/Wikimedia_Foundation_FY2019-2020_Audit_Report.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc, Financial Statements, June 30, 2019 and 2020 |pages=3, 13 |date=November 16, 2020 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=May 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502235700/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/f/f7/Wikimedia_Foundation_FY2019-2020_Audit_Report.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! سال
! class=&quot;unsortable&quot;|ذريعو
! آمدني
! خرچ
! اثاثن ۾ واڌ
! سال جي آخر ۾&lt;br/&gt;خالص اثاثا
|- align=right
| '''2023/2024'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/f/f6/Wikimedia_Foundation_2024_Audited_Financial_Statements.pdf#page=6 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $185,383,511
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $178,471,109
| $16,584,053
| $271,555,390
|- align=right
| '''2022/2023'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://wikimediafoundation.org/wp-content/uploads/2023/11/Wikimedia_Foundation_FS_FY2022-2023_Audit_Report.pdf#page=6 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $180,174,103
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $169,095,381
| $15,619,804
| $254,971,336
|- align=right
| '''2021/2022'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf#page=6 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $154,686,521
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $145,970,915
| $8,173,996
| $239,351,532
|- align=right
| '''2020/2021'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/1/1e/Wikimedia_Foundation_FY2020-2021_Audit_Report.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $162,886,686
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $111,839,819
| $50,861,811
| $231,177,536
|- align=right
| '''2019/2020'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/f/f7/Wikimedia_Foundation_FY2019-2020_Audit_Report.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $129,234,327
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $112,489,397
| $14,674,300
| $180,315,725
|- align=right
| '''2018/2019'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/3/31/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY18-19.pdf#page=6 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $120,067,266
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $91,414,010
| $30,691,855
| $165,641,425
|- align=right
| '''2017/2018'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/6/60/FY17-18_-_Independent_Auditors%27_Report.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $104,505,783
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $81,442,265
| $21,619,373
| $134,949,570
|- align=right
| '''2016/2017'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/d/da/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY16-17.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $91,242,418
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $69,136,758
| $21,547,402
| $113,330,197
|- align=right
| '''2015/2016'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/4/43/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY15-16.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $81,862,724
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $65,947,465
| $13,962,497
| $91,782,795
|- align=right
| '''2014/2015'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/0/0b/Audit_Report_-_FY_14-15_-_Final.PDF#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $75,797,223
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $52,596,782
| $24,345,277
| $77,820,298
|- align=right
| '''2013/2014'''
| &lt;!-- This uses the 2014/2015 file as there was a late correction. The correct figures for 2013/2014 are shown in the right-hand column of the linked page. --&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/0/0b/Audit_Report_-_FY_14-15_-_Final.PDF#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $52,465,287
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $45,900,745
| $8,285,897
| $53,475,021
|- align=right
| '''2012/2013'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/6/6e/FINAL_12_13From_KPMG.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $48,635,408
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $35,704,796
| $10,260,066
| $45,189,124
|- align=right
| '''2011/2012'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/0/09/FINAL_11_12From_KPMG.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $38,479,665
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $29,260,652
| $10,736,914
| $34,929,058
|- align=right
| '''2010/2011'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/a/ac/FINAL_10_11From_KPMG.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $24,785,092
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $17,889,794
| $9,649,413
| $24,192,144
|- align=right
| '''2009/2010'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/c/cc/FINAL_09_10From_KPMG.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $17,979,312
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $10,266,793
| $6,310,964
| $14,542,731
|- align=right
| '''2008/2009'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/4/4f/FINAL_08_09From_KPMG.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $8,658,006
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $5,617,236
| $3,053,599
| $8,231,767
|- align=right
| '''2007/2008'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/4/4c/Wikimedia_20072008_fs.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $5,032,981
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $3,540,724
| $3,519,886
| $5,178,168
|- align=right
| '''2006/2007'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/4/49/Wikimedia_2007_fs.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $2,734,909
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $2,077,843
| $654,066
| $1,658,282
|- align=right
| '''2005/2006'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/28/Wikimedia_2006_fs.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $1,508,039
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $791,907
| $736,132
| $1,004,216
|- align=right
| '''2004/2005'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/28/Wikimedia_2006_fs.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $379,088
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $177,670
| $211,418
| $268,084
|- align=right
| '''2003/2004'''
| &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/28/Wikimedia_2006_fs.pdf#page=5 پي ڊي ايف]&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#EEFEEE;&quot; | $80,129
| style=&quot;background:#FEEEEE;&quot; | $23,463
| $56,666
| $56,666
|}

=== خرچ (2004–2020) ===
وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي خرچن ۾ سڀ کان وڏو حصو پگهارن ۽ اجرتن جو آهي، ان کان پوءِ برادري ۽ ساٿي ادارن لاءِ گرانٽون، ائنڊومينٽ ۾ حصيداريون، ۽ ٻيا پيشاورانه آپريشنل خرچ ۽ خدمتون اچن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Statistical_analysis_of_Wikimedia_Foundation_financial_reports |title=Statistical analysis of Wikimedia Foundation financial reports – Wikiversity |website=en.wikiversity.org |language=en |access-date=June 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626192206/https://en.wikiversity.org/wiki/Statistical_analysis_of_Wikimedia_Foundation_financial_reports |archive-date=June 26, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2019&quot;&gt;{{cite web |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/3/31/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY18-19.pdf |title=Wikimedia Foundation, Inc, Financial Statements, June 30, 2018 and 2019 |pages=4, 14 |date=September 27, 2019 |access-date=January 26, 2020 |archive-date=January 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126203026/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/3/31/Wikimedia_Foundation_Audit_Report_-_FY18-19.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Gallery
| title        = وڪي ميڊيا فائونڊيشن جا خرچ 2004–2020
| align        =
| footer       =
| style        =
| state        =
| mode         = packed
| height       = 300
| width        =
| captionstyle =
| File:Wikimedia Foundation's expenses evolution by rubrics in US Dollars.svg
| وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي خرچن جي قسمن موجب آمريڪي ڊالرن ۾ واڌ
| alt1         = بار چارٽ هر زمري ۾ 2004 کان 2024 تائين خرچن کي عام طور وڌندڙ رجحان سان ڏيکارين ٿا.
| File:Wikimedia Foundation's expenses percentage.svg
| وڪي ميڊيا فائونڊيشن جا خرچ، مجموعي جو سيڪڙو طور
| alt2         = بار چارٽ ڏيکارين ٿا ته پگهارون ۽ خرچ سيڪڙو طور وڌن ٿا، پگهارون لڳ ڀڳ 50٪ تائين، جڏهن ته ٻيا زمرا هموار رهن ٿا يا گهٽجن ٿا. هوسٽنگ لڳ ڀڳ 27٪ مان 2٪ تائين گهٽجي ٿي
}}

=== گرانٽون ===
[[File:Finance Meeting Paris 2012-02-18 n06.jpg|thumb|وڪي ميڊيا فائونڊيشن ۽ بابن جي مالي اجلاس 2012، پيرس]]

وڪي ميڊيا فائونڊيشن پنهنجي سڄي تاريخ دوران ٻين فائونڊيشنن کان گرانٽن جو لڳاتار سلسلو حاصل ڪندي رهي آهي.
2008 ۾، فائونڊيشن کي [[اوپن سوسائٽي فائونڊيشنز|اوپن سوسائٽي انسٽيٽيوٽ]] کان 40,000 ڊالر جي گرانٽ ملي، جيئن وڪيپيڊيا جو ڇپجڻ لائق نسخو تيار ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wikis Go Printable |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikis_Go_Printable |work=Wikimedia Foundation |date=December 13, 2007 |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708221047/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikis_Go_Printable |archive-date=July 8, 2018 |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; ان کي [[اسٽينٽن فائونڊيشن]] کان [[ڪمپيوٽر هارڊويئر|هارڊويئر]] خريد ڪرڻ لاءِ 262,000 ڊالر جي گرانٽ پڻ ملي،&lt;ref name=&quot;Wikipedia:Meta-2015&quot;&gt;{{cite web |title=Fundraising 2008/benefactors |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Fundraising_2008/benefactors |date=August 8, 2015 |work=[[Wikipedia:Meta]] |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709010412/https://meta.wikimedia.org/wiki/Fundraising_2008/benefactors |archive-date=July 9, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Vinod Khosla|ونود]] ۽ [[Neeru Khosla|نيرو خوسلا]] کان 500,000 ڊالر جي بنا پابنديءَ واري گرانٽ ملي،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Khosla Gift: Wikimedia Foundation Receives $500K Donation |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Khosla_Gift |work=Wikimedia Foundation |date=March 24, 2008 |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708221209/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Khosla_Gift |archive-date=July 8, 2018 |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; جيڪي پوءِ انهيءَ سال فائونڊيشن جي مشاورتي بورڊ ۾ شامل ٿيا،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Neeru Khosla to Become Wikimedia Advisor Dec 2008 |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Neeru_Khosla_to_Become_Wikimedia_Advisor_Dec_2008 |work=Wikimedia Foundation |date=December 15, 2008 |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708221124/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Neeru_Khosla_to_Become_Wikimedia_Advisor_Dec_2008 |archive-date=July 8, 2018 |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; ۽ مورخن [[لسبيٽ رائوسنگ]] ۽ [[پيٽر بالڊون]] ([[آرڪيڊيا فنڊ]]) کان 177,376 ڊالر مليا، ٻين سان گڏ.&lt;ref name=&quot;Wikipedia:Meta-2015&quot; /&gt; مارچ 2008 ۾، فائونڊيشن اعلان ڪيو ته ان وقت تائين ان کي پنهنجي تاريخ جي سڀ کان وڏي ڏات ملي آهي: [[الفريڊ پي. سلون فائونڊيشن|سلون فائونڊيشن]] کان ٽن سالن لاءِ 3 ملين ڊالر جي گرانٽ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://ap.google.com/article/ALeqM5i8x-wlh7nMm12x_kVQ6MZxrYWK9QD8VKMV1G0 |agency=Associated Press |title=Sloan Foundation to Give Wikipedia $3M |first1=Brian |last1=Bergstein |via=Google News |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329221240/https://ap.google.com/article/ALeqM5i8x-wlh7nMm12x_kVQ6MZxrYWK9QD8VKMV1G0 |archive-date=March 29, 2008 |accessdate=April 17, 2026 |archivedate=March 29, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080329221240/https://ap.google.com/article/ALeqM5i8x-wlh7nMm12x_kVQ6MZxrYWK9QD8VKMV1G0 }}&lt;/ref&gt;

2009 ۾، فائونڊيشن کي چار گرانٽون مليون. پهرين اسٽينٽن فائونڊيشن جي 890,000 ڊالر جي گرانٽ هئي، جيڪا وڪيپيڊيا تي پهريون ڀيرو لکندڙن لاءِ يوزر انٽرفيس جي اڀياس ۽ سادگي لاءِ ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/StantonGrantQA |title=Stanton Grant Q&amp;A |publisher=Wikimedia Foundation |date=December 3, 2008 |access-date=September 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018071429/https://wikimediafoundation.org/wiki/StantonGrantQA |archive-date=October 18, 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ٻي [[فورڊ فائونڊيشن]] جي 300,000 ڊالر جي گرانٽ هئي، جيڪا جولاءِ 2009 ۾ [[وڪي ميڊيا العام]] لاءِ ملي، ته جيئن گهڻ-ميڊيا فائلون اپلوڊ ڪرڻ واري انٽرفيس کي بهتر ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2009/07/02/ford-foundation-awards-300k-grant-for-wikimedia-commons/ |title=Ford Foundation Awards $300K Grant for Wikimedia Commons |date=July 2, 2009 |publisher=Diff |first1=Erik |last1=Moeller |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319102012/https://blog.wikimedia.org/2009/07/02/ford-foundation-awards-300k-grant-for-wikimedia-commons/ |archive-date=March 19, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; آگسٽ 2009 ۾، فائونڊيشن کي [[Hewlett Foundation|وليم ۽ فلورا هيوِلٽ فائونڊيشن]] کان 500,000 ڊالر جي گرانٽ ملي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Hewlett_Foundation_grant_August_2009 |title=Wikimedia Foundation receives $500,000 in operational support from Hewlett Foundation |publisher=Wikimedia Foundation |date=August 20, 2009 |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103175824/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Hewlett_Foundation_grant_August_2009 |archive-date=January 3, 2012 |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; ساڳئي آگسٽ 2009 ۾، [[اوميڊييار نيٽورڪ]] وڪي ميڊيا لاءِ ٻن سالن دوران وڌ ۾ وڌ 2 ملين ڊالر ڏيڻ جو واعدو ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Omidyar Network Commits $2 Million Grant to Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Omidyar_Network_Grant_August_2009 |work=Wikimedia Foundation |date=August 25, 2009 |access-date=November 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414002610/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Omidyar_Network_Grant_August_2009 |archive-date=April 14, 2010}}&lt;/ref&gt; 2010 ۾، [[گوگل]] 2 ملين ڊالر ڏنا&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ben |last=Parr |url=https://mashable.com/2010/02/16/google-wikipedia-donation/ |title=Google Gives $2 Million to Wikipedia's Foundation |publisher=Mashable |date=February 16, 2010 |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203220800/https://mashable.com/2010/02/16/google-wikipedia-donation/ |archive-date=December 3, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ اسٽينٽن فائونڊيشن عوامي پاليسي قدمن لاءِ 1.2&amp;nbsp;ملين ڊالر جي گرانٽ ڏني، جيڪا هڪ آزمائشي پروگرام هئي ۽ پوءِ اڳتي هلي وڪيپيڊيا تعليمي پروگرام (۽ ان مان نڪتل [[وڪي ايجوڪيشن فائونڊيشن]]) بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=UC Berkeley students help improve Wikipedia's credibility |first=Andrea |last=Hicklin |work=Berkeley News |date=November 5, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikimedia Foundation Receives $1.2 Million for Wikipedia Public Policy Initiative |date=May 14, 2010 |work=Philanthropy News Digest |url=https://philanthropynewsdigest.org/news/wikimedia-foundation-receives-1.2-million-for-wikipedia-public-policy-initiative |access-date=February 3, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016174527/https://philanthropynewsdigest.org/news/wikimedia-foundation-receives-1.2-million-for-wikipedia-public-policy-initiative |archive-date=October 16, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Paul |last=McNamara |title=Wikipedia lands $1.2M grant to improve 'public policy' articles: Stanton Foundation ponies up for &quot;accuracy&quot; project that will be anything but easy |url=https://www.networkworld.com/article/755560/data-center-wikipedia-lands-1-2m-grant-to-improve-public-policy-articles.html |work=Network World |access-date=February 3, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426190053/https://www.networkworld.com/article/755560/data-center-wikipedia-lands-1-2m-grant-to-improve-public-policy-articles.html |archive-date=April 26, 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2011 ۾، سلون فائونڊيشن وڌيڪ 3 ملين ڊالر جي گرانٽ جي منظوري ڏني، جيڪا ٽن سالن دوران ڏني ويندي، جنهن مان پهريون 1 ملين ڊالر جولاءِ 2011 ۾ ۽ باقي 2 ملين ڊالر آگسٽ 2012 ۽ 2013 ۾ ڏنا وڃڻا هئا. هڪ ڏات ڏيندڙ جي حيثيت ۾، سلون فائونڊيشن مان [[ڊورون ويبر]] کي وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي بورڊ آف ٽرسٽيز ۾ بورڊ وزيٽر جو درجو مليو.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2017&quot;&gt;{{cite web |title=Wikimedia Foundation receives $3 million grant from Alfred P. Sloan Foundation to make freely licensed images accessible and reusable across the web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikimedia_Foundation_receives_$3_million_grant_from_Alfred_P._Sloan_Foundation_to_make_freely_licensed_images_accessible_and_reusable_across_the_web |work=Wikimedia Foundation |date=January 9, 2017 |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708221210/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikimedia_Foundation_receives_$3_million_grant_from_Alfred_P._Sloan_Foundation_to_make_freely_licensed_images_accessible_and_reusable_across_the_web |archive-date=July 8, 2018 |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; آگسٽ 2011 ۾، اسٽينٽن فائونڊيشن 3.6 ملين ڊالر جي گرانٽ ڏيڻ جو واعدو ڪيو، جنهن مان 1.8 ملين ڊالر ڏنا ويا ۽ باقي سيپٽمبر 2012 ۾ اچڻا هئا. 2011 تائين، اها سڀ کان وڏي گرانٽ هئي جيڪا وڪي ميڊيا فائونڊيشن ڪڏهن حاصل ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Jay |last=Walsh |url=https://diff.wikimedia.org/2011/10/05/wikimedia-receives-3-5million-usd-grant-from-stanton-foundation/ |title=Wikimedia receives US$3.5 million grant from Stanton Foundation |work=Wikimedia Community blog |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 5, 2011 |access-date=October 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010084600/https://blog.wikimedia.org/2011/10/05/wikimedia-receives-3-5million-usd-grant-from-stanton-foundation/ |archive-date=October 10, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نومبر 2011 ۾، فائونڊيشن کي [[Brin Wojcicki Foundation|برِن ووجِسڪي فائونڊيشن]] کان 500,000 ڊالر جي ڏات ملي.&lt;ref name=&quot;Meta.wikimedia.org&quot;&gt;{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Fundraising_2011/Foundation_Grants |title=Foundation Grants |publisher=Meta.wikimedia.org |access-date=November 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219165049/https://meta.wikimedia.org/wiki/Fundraising_2011/Foundation_Grants |archive-date=December 19, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shaw |first=Lucas |url=https://www.reuters.com/article/idUS309090140520120118 |title=More Anti-Piracy Bill Co-Sponsors Bail (Updated) |work=Reuters |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924161716/https://www.reuters.com/article/2012/01/18/idUS309090140520120118 |archive-date=September 24, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2012 ۾، فائونڊيشن کي [[لِسبيٽ رائوسنگ]]&lt;ref name=&quot;Meta.wikimedia.org&quot; /&gt; ۽ [[پيٽر بالڊون (پروفيسر)|پيٽر بالڊون]] طرفان [[چيريٽيز ايڊ فائونڊيشن]] وسيلي 1.25 ملين ڊالر جي گرانٽ ڏني وئي، جيڪا 2012 کان 2015 تائين پنج برابر قسطن ۾ ادا ٿيڻ لاءِ مقرر ڪئي وئي هئي. 2014 ۾، فائونڊيشن کي پنهنجي تاريخ جي سڀ کان وڏي هڪيلي ڏات ملي، جيڪا هڪ گمنام ڏات ڏيندڙ طرفان 5&amp;nbsp;ملين ڊالر جي بنا پابندي واري ڏات هئي، جنهن تحت ايندڙ پنجن سالن لاءِ هر سال 1&amp;nbsp;ملين ڊالرن جي خرچن جي سهائتا ڪرڻي هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/2014-2015_Fundraising_Report |title=2014–2015 Fundraising Report |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 1, 2015 |access-date=January 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124163350/https://wikimediafoundation.org/wiki/2014-2015_Fundraising_Report |archive-date=January 24, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; مارچ 2012 ۾، [[گورڊن ۽ بيٽي مور فائونڊيشن]]، جيڪا [[اِنٽيل]] جي گڏيل باني ۽ سندس زال قائم ڪئي هئي، وڪي ميڊيا فائونڊيشن کي [[وڪيڊيٽا]] جي ترقي لاءِ 449,636 ڊالرن جي گرانٽ ڏني.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Developing the Wikidata software platform |url=https://www.moore.org/grant-detail?grantId=GBMF3357 |work=[[Gordon and Betty Moore Foundation]] |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708221006/https://www.moore.org/grant-detail?grantId=GBMF3357 |archive-date=July 8, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; اها هڪ وڏي گرانٽ جو حصو هئي، جنهن جو وڏو حصو وڪي ميڊيا جرمني ڏانهن ويو، جنهن ترقياتي ڪوشش جي مالڪي سنڀالي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=2012-03-30 |title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others |url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/ |access-date=2022-12-03 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2014 ۽ 2015 جي وچ ۾، فائونڊيشن کي [[مونرڪ فنڊ]] کان 500,000 ڊالر، [[آرڪيڊيا فنڊ]] کان 100,000 ڊالر، ۽ [[اسٽاوروس نيارخوس فائونڊيشن]] کان هڪ اڻڄاتل رقم ملي، ته جيئن [[وڪيپيڊيا زيرو]] قدمي جي سهائتا ڪئي وڃي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://990s.foundationcenter.org/990pf_pdf_archive/266/266049750/266049750_201512_990PF.pdf |title=Monarch Fund 990-PF 2015 Form |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708224737/https://990s.foundationcenter.org/990pf_pdf_archive/266/266049750/266049750_201512_990PF.pdf |archive-date=July 8, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Grant Awards 2014 |url=https://www.arcadiafund.org.uk/media/9662/arcadia_grant-awards_pamphlet.pdf |work=Arcadia |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523122942/https://www.arcadiafund.org.uk/media/9662/arcadia_grant-awards_pamphlet.pdf |archive-date=May 23, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wikimedia Foundation: program support |url=https://www.snf.org/en/grants/grantees/w/wikimedia-foundation/program-support/ |work=[[Stavros Niarchos Foundation]] |access-date=July 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617160117/https://www.snf.org/en/grants/grantees/w/wikimedia-foundation/program-support/ |archive-date=June 17, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015 ۾، [[جان ايس. ۽ جيمس ايل. نائيٽ فائونڊيشن]] سان هڪ گرانٽ معاهدو ٿيو ته جيئن &quot;[[ناليج انجن]]&quot; نالي هڪ سرچ انجڻ ٺاهي وڃي، جيڪو اهڙو منصوبو هو جيڪو [[ناليج انجڻ منصوبي]] جي صورت ۾ تڪراري ثابت ٿيو.&lt;ref&gt;[[wmf:File:Knowledge engine grant agreement.pdf]], September 18, 2015. Published February 11, 2016, retrieved February 16, 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikimedia Foundation director resigns after uproar over &quot;Knowledge Engine&quot;: It's damage-control time at the world's biggest encyclopedia |first=Joe |last=Mullin |date=February 29, 2016 |work=Ars Technica |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2016/02/head-of-wikimedia-foundation-resigns-as-tensions-with-editors-mount/ |access-date=February 3, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301082152/https://arstechnica.com/tech-policy/2016/02/head-of-wikimedia-foundation-resigns-as-tensions-with-editors-mount/ |archive-date=March 1, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 ۾، سلون فائونڊيشن ٽن سالن جي مدي لاءِ ٻيهر 3 ملين ڊالرن جي گرانٽ ڏني،&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2017&quot;/&gt; ۽ گوگل 2019 ۾ فائونڊيشن کي وڌيڪ 1.1 ملين ڊالر ڏنا.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Megan Rose Dickey |url=https://techcrunch.com/2019/01/22/google-org-donates-2-million-to-wikipedias-parent-org/ |title=Google.org donates $2 million to Wikipedia's parent org |publisher=TechCrunch |date=January 22, 2019}}&lt;/ref&gt;

هيٺين ادارن يا ماڻهن مان هر هڪ 500,000 ڊالر يا ان کان وڌيڪ ڏنا آهن (2008–2019، وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ کي ڏنل ڏاتن کان سواءِ):
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ڪل&lt;br /&gt;($000s)
! ڏات ڏيندڙ
! سال
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 9,000
| سلون فائونڊيشن
| {{Cslist
 | 2008–2013
 | 2017–2019
 }}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 5,952
| اسٽينٽن فائونڊيشن
| 2009–2012
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 5,000
| (گمنام)
| 2014–2018
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3,100
| گوگل
| 2010، 2019
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2,000
| اوميڊييار نيٽورڪ
| 2009–2010
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,527
| رائوسنگ، بالڊون&lt;br /&gt;آرڪيڊيا، چيريٽيز ايڊ وسيلي
| {{Cslist
 | 2008
 | 2012–2015
 }}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,300
| هيوِلٽ
| 2009–2010
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 500
| سرگئي برِن ۽ اين ووجِسڪي
| 2010
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 500
| مونارڪ فنڊ
| 2014–2015
|}

== بورڊ آف ٽرسٽيز ==
فائونڊيشن جو [[بورڊ آف ٽرسٽيز]] فائونڊيشن جي سرگرمين جي نگراني ڪري ٿو. شروعاتي بورڊ ۾ ٽي ميمبر هئا، جن ۾ پوءِ برادريءَ طرفان چونڊيل ٻه ٽرسٽي شامل ڪيا ويا. 2008 کان شروع ٿيندي، اهو ڏهن ميمبرن تي مشتمل هو:
* ٽي، جيڪي سڀني مختلف وڪي ميڊيا منصوبن تي مشتمل برادريءَ طرفان چونڊيا ويندا هئا؛
* ٻه، جيڪي وڪي ميڊيا بابن طرفان چونڊيا ويندا هئا؛
* چار، جيڪي خود بورڊ طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا؛ ۽
* هڪ بانيءَ جي سيٽ، جيڪا جمي ويلز لاءِ مخصوص هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Board_of_Trustees/Restructure_Announcement |title=Board of Trustees Restructure Announcement |last=de Vreede |first=Jan-Bart |date=April 26, 2008 |access-date=April 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501100733/https://wikimediafoundation.org/wiki/Board_of_Trustees/Restructure_Announcement |archive-date=May 1, 2008 |publisher=Wikimedia Foundation |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2019a&quot;/&gt;
وقت سان گڏ، بورڊ جي ماپ ۽ چونڊ جي عملن جا تفصيل بدلجندا رهيا آهن. 2020ع ۾ ، بورڊ ۾ وڌ ۾ وڌ 16 ٽرسٽي ٿي سگهن ٿا:&lt;ref&gt;{{cite web |date= |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees - Meta |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees&amp;oldid=23278424 |access-date=May 18, 2022 |publisher=Meta.wikimedia.org}}&lt;/ref&gt;
* اٺ سيٽون، جيڪي وسيع وڪي ميڊيا برادريءَ (ساٿي ادارا ۽ رضاڪار برادري) مان اينديون آهن؛
* ست، جيڪي خود بورڊ طرفان مقرر ڪيا ويندا آهن؛ ۽
* هڪ بانيءَ جي سيٽ، جيڪا ويلز لاءِ مخصوص آهي.

2015 ۾، [[جيمز هائلمن]]، جيڪو تازو ئي برادريءَ طرفان بورڊ لاءِ چونڊيو ويو هو،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2015/06/05/board-election-results/ |title=Wikimedia Foundation Board election results are in |work=Wikimedia Diff |date=June 5, 2015 |access-date=June 11, 2015 |author=Varnum, Gregory |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614011940/https://blog.wikimedia.org/2015/06/05/board-election-results/ |archive-date=June 14, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; کيس بورڊ جي باقي ميمبرن جي ووٽ سان سندس عهدي تان هٽايو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:James_Heilman_Removal |title=Resolution:James Heilman Removal |work=Wikimedia Foundation Board of Trustees |date=December 28, 2015 |access-date=December 29, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215153552/https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:James_Heilman_Removal |archive-date=February 15, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2015-December/080479.html |title=[Wikimedia-l] Announcement about changes to the Board |work=wikimedia.org |access-date=January 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617160221/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2015-December/080479.html |archive-date=June 17, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; هن فيصلي سبب وڪيپيڊيا برادريءَ جي ميمبرن ۾ تڪرار پيدا ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Wikimedia-Foundation-feuert-Vorstandsmitglied-3056680.html |title=Wikimedia Foundation feuert Vorstandsmitglied |first=Torsten |last=Kleinz |date=December 29, 2015 |work=heise online |access-date=February 24, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304214328/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Wikimedia-Foundation-feuert-Vorstandsmitglied-3056680.html |archive-date=March 4, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lih |first1=Andrew |title=Wikipedia just turned 15 years old. Will it survive 15 more? |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2016/01/15/wikipedia-just-turned-15-years-old-will-it-survive-15-more/ |access-date=January 16, 2016 |newspaper=[[دي واشنگٽن پوسٽ]] |date=January 15, 2016 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225024419/https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2016/01/15/wikipedia-just-turned-15-years-old-will-it-survive-15-more/ |archive-date=February 25, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; هائلمن پوءِ چيو ته &quot;گذريل ڪجهه هفتن دوران بورڊ طرفان مون کي استعيفيٰ ڏيڻ جو اختيار ڏنو ويو هو. برادريءَ طرفان چونڊيل ميمبر طور، مان پنهنجي مينڊيٽ جو ماخذ انهيءَ برادريءَ کي سمجهان ٿو جنهن مون کي چونڊيو، تنهن ڪري مون ائين ڪرڻ کان انڪار ڪيو. مون اهڙي قدم کي انهن ماڻهن سان بي وفائي سمجهيو، جن مون کي چونڊيو هو.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2016/01/12/wikimedia_dumps_elected_trustee/ |title=Wikimedia Foundation bins community-elected trustee |work=[[دي رجسٽر]] |date=January 12, 2016 |access-date=January 27, 2016 |author=Orlowski, Andrew |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204024007/https://www.theregister.co.uk/2016/01/12/wikimedia_dumps_elected_trustee/ |archive-date=February 4, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; هن پوءِ وڌيڪ چيو ته بورڊ ۾ رهندي هن وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي [[ناليج انجن (وڪي ميڊيا فائونڊيشن)|ناليج انجڻ]] منصوبي ۽ ان جي مالي سهائتا بابت وڌيڪ شفافيت لاءِ زور ڀريو هو،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://rue89.nouvelobs.com/2016/02/26/crise-a-fondation-wikimedia-directrice-demissionne-263290 |title=Crise à la fondation Wikimedia: sa directrice démissionne |language=fr |trans-title=Crisis at the Wikimedia Foundation: director resigns |last=Noisette |first=Thierry |work=[[نوويل اوبزرويٽر]] |date=February 26, 2016 |access-date=December 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509082903/https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-internet/20160226.RUE2291/crise-a-la-fondation-wikimedia-sa-directrice-demissionne.html |archive-date=May 9, 2019 |url-status=dead}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ۽ اهو به ظاهر ڪيو ته انجڻ لاءِ [[نائيٽ فائونڊيشن]] جي گرانٽ کي عوام آڏو آڻڻ جون سندس ڪوششون سندس برطرفيءَ جو هڪ سبب بڻيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/wikipedias-secret-google-competitor-search-engine-is-tearing-it-apart/ |title=The Secret Search Engine Tearing Wikipedia Apart |work=Vice |date=February 15, 2016 |access-date=February 29, 2016 |author=Koebler, Jason |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216072523/https://motherboard.vice.com/read/wikipedias-secret-google-competitor-search-engine-is-tearing-it-apart |archive-date=December 16, 2016}}{{void|Fabrickator|comment|drop &quot;url-status&quot; since archive url provides a better rendering than live url}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; هائلمن 2017 ۾ وري برادريءَ طرفان بورڊ لاءِ چونڊيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Chan |first1=Katie |last2=Sutherland |first2=Joe |date=2017-05-21 |title=Results from the 2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections |url=https://diff.wikimedia.org/2017/05/20/board-of-trustees-elections-2017/ |access-date=2022-12-04 |website=Diff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

جنوري 2016 ۾، [[آرنن گيشوري]] بورڊ ۾ شامل ٿيو، پر پوءِ برادريءَ جي تڪرار سبب استعيفيٰ ڏئي ڇڏي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[گوگل]] ۾ ڪم ڪرڻ دوران هن هڪ &quot;[[هاءِ-ٽيڪ ملازمن جي اينٽي ٽرسٽ مقدمو|نو پوچ]]&quot; معاهدي تي عمل ڪيو هو، جيڪو [[آمريڪا جي اينٽي ٽرسٽ قانون]] جي ڀڃڪڙي هو، ۽ جنهن سبب شريڪ ڪمپنين متاثر ملازمن جي اجتماعي دعويٰ ۾ 415 ملين آمريڪي ڊالر ادا ڪيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mullin |first=Joe |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2016/01/wikimedias-newest-board-appointment-steps-down-amid-editor-hostility/ |title=Wikimedia's newest board appointment steps down amid editor hostility |website=Ars Technica |date=January 27, 2016 |access-date=June 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704163641/https://arstechnica.com/tech-policy/2016/01/wikimedias-newest-board-appointment-steps-down-amid-editor-hostility/ |archive-date=July 4, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=live |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2016/01/editors-demand-ouster-of-wikimedia-board-member-involved-in-no-poach-deal/ |title=Wikipedia editors revolt, vote &quot;no confidence&quot; in newest board member |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225220426/https://arstechnica.com/tech-policy/2016/01/editors-demand-ouster-of-wikimedia-board-member-involved-in-no-poach-deal/ |archive-date=February 25, 2016 |website=Ars Technica |date=January 25, 2016 |first1=Joe |last1=Mullin}}&lt;/ref&gt;
جنوري 2024 تائين، بورڊ ۾ برادريءَ ۽ ساٿي ادارن طرفان چونڊيل ڇهه ٽرسٽي شامل هئا (شاني ايوينسٽين سيگالوف، [[داريوش يميئلنياڪ]]، [[روزي اسٽيفنسن-گڊنائٽ]]، وڪٽوريا دورونينا، مائيڪ پيل، ۽ لورينزو لوسا)؛&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2021/10/13/wikimedia-foundation-welcomes-new-trustees-rosie-stephenson-goodknight-victoria-doronina-dariusz-jemielniak-and-lorenzo-losa/ |title=Wikimedia Foundation welcomes new Trustees Rosie Stephenson-Goodknight, Victoria Doronina, Dariusz Jemielniak, and Lorenzo Losa |first=Wikimedia Foundation Board of |last=Trustees |date=October 13, 2021 |access-date=October 18, 2021 |archive-date=October 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021094308/https://diff.wikimedia.org/2021/10/13/wikimedia-foundation-welcomes-new-trustees-rosie-stephenson-goodknight-victoria-doronina-dariusz-jemielniak-and-lorenzo-losa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; بورڊ طرفان مقرر ڪيل پنج ٽرسٽي ([[مڪينزي اينڊ ڪمپني]] جو ڊائريڪٽر [[راجو ناريسيٽي]]،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Raju_Narisetti_joins_Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees |title=Raju Narisetti joins Wikimedia Foundation Board of Trusteess |date=October 16, 2017 |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020142641/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Raju_Narisetti_joins_Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees |archive-date=October 20, 2017 |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; بحرين جي انساني حقن جي سرگرم ڪارڪن ۽ بلاگر [[اسراءَ الشافعي]]،&lt;ref&gt;[https://diff.wikimedia.org/2017/12/01/esraa-al-shafei/ Esra'a Al Shafei joins Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202083246/https://blog.wikimedia.org/2017/12/01/esraa-al-shafei/ |date=December 2, 2017 }}, Wikimedia Diff, December 1, 2017&lt;/ref&gt; ٽيڪنالاجي آفيسر لوئيس بِٽنڪورٽ-ايميليو، نتاليا ٽيمڪيو، ۽ مالي ماهر ڪيٿي ڪولنز)؛ ۽ ويلز.&lt;ref name=&quot;Wikimedia Foundation-2019a&quot;&gt;{{cite web |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Bylaws#ARTICLE_IV_-_THE_BOARD_OF_TRUSTEES |title=Bylaws – Wikimedia Foundation |date=July 10, 2019 |publisher=Wikimedia Foundation |language=en |access-date=December 5, 2020 |quote=(F) Community Founder Trustee Position. The Board may appoint Jimmy Wales as Community Founder Trustee for a three-year term. The Board may reappoint Wales as Community Founder Trustee for successive three-year terms (without a term limit). In the event that Wales is not appointed as Community Founder Trustee, the position will remain vacant, and the Board shall not fill the vacancy. |archive-date=December 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203112947/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Bylaws#ARTICLE_IV_-_THE_BOARD_OF_TRUSTEES |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ٽيمڪيو بورڊ جي چيئر آهي، جڏهن ته الشافعي ۽ سيگالوف وائيس چيئر آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Board_Officers_and_Committee_Membership,_2021 |title=Resolution:Board Officers and Committee Membership, 2021 – Wikimedia Foundation Governance Wiki |website=foundation.wikimedia.org |access-date=October 18, 2021 |archive-date=October 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016115810/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Board_Officers_and_Committee_Membership,_2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
آگسٽ 2025 ۾، [[ميري ڪيرول ڪلارڪ]] کي اسراءَ الشافعي جي مدت جو باقي حصو پورو ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو، جنهن کي 1 جنوري 2027 تائين وڌايو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ الشافعي اٺ سال ٽرسٽي رهڻ کان پوءِ بورڊ تان هٽي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Foundation |first=Wikimedia |date=2025-08-27 |title=Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark |url=https://wikimediafoundation.org/news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/ |access-date=2026-01-27 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

مارچ  2024 ۾ بورڊ آف ٽرسٽيز جون ڇهه ڪميٽيون آهن: ايگزيڪيوٽو ڪميٽي (چيئر: نتاليا ٽيمڪيو، بورڊ جي چيئر هجڻ جي حيثيت سان)، آڊٽ ڪميٽي (چيئر: ڪيٿي ڪولنز، 2023 ۾ مقرر ٿيل)، گورننس ڪميٽي (چيئر: داريوش يميئلنياڪ، 2021 ۾ مقرر ٿيل)، ٽيلنٽ ۽ ڪلچر ڪميٽي (چيئر: روزي اسٽيفنسن-گڊنائٽ، 2023 ۾ مقرر ٿيل)، برادري معاملن واري ڪميٽي (چيئر: شاني ايوينسٽين سيگالوف، 2021 ۾ مقرر ٿيل)، ۽ پيداوار ۽ ٽيڪنالاجي ڪميٽي (چيئر: لورينزو لوسا، 2023 ۾ مقرر ٿيل).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Main |title=Committee:Main |publisher=Wikimedia Foundation Governance Wiki |author= |date= |access-date=2024-03-11 |language=}}&lt;/ref&gt;

== عملو ==
=== تاريخ ===
[[File:Wikimedia All Hands 2019 Group Photo.jpg|thumb|جنوري 2019 ۾ فائونڊيشن جو عمليو]]

2004 ۾، وڪي ميڊيا فائونڊيشن پنهنجي فني ۽ انتظامي ٻنهي ڪمن کي مضبوط ڪرڻ لاءِ شروعاتي مقررين ذريعي هڪ باضابطه عملي ڍانچي جي تعمير شروع ڪئي. ٽم اسٽارلنگ کي [[ميڊياوڪي]] سافٽويئر جي بهتري ۾ مدد لاءِ ڊولپر لائزيان مقرر ڪيو ويو. ڊينيل ميئر چيف فنانشل آفيسر بڻيو، جنهن جي ذميوارين ۾ [[مئنيجمينٽ اڪائونٽنگ|ماليات]]، [[بجيٽ سازي]]، ۽ چندا گڏ ڪرڻ وارين مهمن جي هم آهنگي شامل هئي. [[ايرڪ مولر]] کي موادي ڀائيواريءَ جو نگران مقرر ڪيو ويو. مئي 2005 ۾، فائونڊيشن وڌيڪ ست سرڪاري مقررين جو اعلان ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Snow |first=Michael |title=Wikimedia names seven to official positions |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-05-30/Foundation_official_positions |work=[[دي سائن پوسٽ]] |date=May 30, 2005 |access-date=April 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427032629/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-05-30/Foundation_official_positions |archive-date=April 27, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جنوري 2006 ۾، فائونڊيشن ڪيترين ڪميٽين جوڙيون، جن ۾ ڪميونيڪيشن ڪميٽي پڻ شامل هئي، انهيءَ مقصد سان ته انهن سرگرمين کي وڌيڪ باضابطه ڍانچو ڏنو وڃي جيڪي ان کان اڳ وڏي حد تائين رضاڪارن طرفان سنڀاليون وينديون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=February 4, 2008 |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolutions |title=Resolutions |first=Florence |last=Devouard |author-link=Florence Devouard |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129221627/https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolutions |archive-date=January 29, 2008 |publisher=Wikimedia Foundation |url-status=live}}&lt;/ref&gt; تاريخ 10.04.2006 تي، فائونڊيشن وٽ پنج پگهاردار ملازم هئا:&lt;ref&gt;{{cite video |people=[[جمي ويلز]] |date=October 4, 2006 |title=Charlie Rose (46:22) |url=https://video.google.com/videoplay?docid=5184822358876183858 |format=internet video |access-date=December 8, 2006 |medium=TV-Series |location=Google Video |publisher=Charlie Rose |archive-url=https://web.archive.org/web/20061014133227/https://video.google.com/videoplay?docid=5184822358876183858 |archive-date=October 14, 2006}}&lt;/ref&gt; ٻه پروگرامر، هڪ انتظامي معاون، هڪ نگران جيڪو چندا گڏ ڪرڻ ۽ گرانٽن جو ذميوار هو، ۽ هڪ عبوري [[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر]]،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikimedia_Foundation_Announces_Interim_Executive_Director |title=Wikimedia Foundation Announces Interim Executive Director |archive-date=July 2, 2006 |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 12, 2006 |author=Korg |author-link=foundation:User:Korg |archive-url=https://web.archive.org/web/20060702230216/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Wikimedia_Foundation_Announces_Interim_Executive_Director |url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; برئڊ پيٽرڪ، جيڪو اڳ ۾ فائونڊيشن جو [[جنرل ڪائونسل]] رهي چڪو هو. پيٽرڪ جنوري 2007 ۾ عبوري ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر جي حيثيت سان خدمت ڪرڻ ڇڏي ڏني ۽ 1 اپريل 2007 کان قانوني صلاحڪار جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. سندس جاءِ [[مائيڪ گاڊون]] ورتي، جنهن جولاءِ 2007 کان 2010 تائين جنرل ڪائونسل ۽ قانوني نگران طور خدمتون سرانجام ڏنيون.&lt;ref&gt;[https://lists.wikimedia.org/pipermail/foundation-l/2007-July/031128.html Mailing list post] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330033357/https://lists.wikimedia.org/pipermail/foundation-l/2007-July/031128.html |date=March 30, 2013 }} by the Chair of the Wikimedia Foundation's Board of Trustees announcing the appointment.&lt;/ref&gt;

جنوري 2007 ۾، ڪيرولين ڊوران کي چيف آپريٽنگ آفيسر مقرر ڪيو ويو ۽ سينڊي اورڊونيز [[wmf:Head of Communications|هيڊ آف ڪميونيڪيشنز]] طور شامل ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current staff |publisher=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Current_staff |access-date=February 1, 2007 |author=Danny |author-link=foundation:User:Danny |archive-url=https://web.archive.org/web/20070204015306/https://wikimediafoundation.org/wiki/Current_staff |archive-date=February 4, 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڊوران 2006 ۾ هڪ عارضي ايجنسي ذريعي مقرر ٿيڻ کان پوءِ پارٽ ٽائيم بڪ ڪيپر جي حيثيت ۾ فائونڊيشن لاءِ ڪم شروع ڪيو هو. جولاءِ 2007 ۾ هن فائونڊيشن ڇڏي ڏني، جڏهن اها ڳالهه سامهون آئي ته سندس هڪ ڏوهاري رڪارڊ موجود هو،&lt;ref&gt;{{cite news |first=Brian |last=Bergstein |title=Former Wikipedia Officer Found To Have Long Criminal Record |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/21/AR2007122102223.html |work=[[ايسوسيئيٽيڊ پريس]] in [[واشنگٽن پوسٽ]] |date=December 22, 2007 |access-date=March 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327230526/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/21/AR2007122102223.html |archive-date=March 27, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ پوءِ [[سو گارڊنر]] کي هڪ صلاحڪار ۽ خاص مشير طور ڀرتي ڪيو ويو. ڊسمبر 2007 ۾، گارڊنر فائونڊيشن جي ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208164834/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Sue_Gardner |archive-date=Dec 8, 2007 |title=Sue Gardner Hired as Executive Director |website=Wikimedia Foundation |date=December 3, 2007 |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/Sue_Gardner}}&lt;/ref&gt; فلورنس ڊيووآرڊ بعد ۾ چيو ته ڊوران جي روانگي انهن سببن مان هڪ هئي، جن ڪري فائونڊيشن کي پنهنجو مالي سال 2007 وارو مالي آڊٽ جاري ڪرڻ ۾ لڳ ڀڳ ست مهينا لڳا.&lt;ref&gt;{{cite news |author=((Ral315)) |title=''Signpost'' interview: Florence Devouard |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2007-11-19/Anthere_interview |work=The Wikipedia Signpost |date=November 19, 2007 |access-date=February 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127220858/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2007-11-19/Anthere_interview |archive-date=November 27, 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:149 New Montgomery Street, San Francisco.jpg|thumb|[[نيو مونٽگومري اسٽريٽ]] واري عمارت، جيڪا 2017 تائين هيڊڪوارٽر طور استعمال ٿيندي رهي]]

ڊيني وول، جيڪو باضابطه طور گرانٽ ڪوآرڊي نيٽر هو ۽ [[فنڊ ريزنگ]] ۽ ڪاروباري ترقيءَ تي پڻ ڪم ڪندو هو، مارچ 2007 ۾ استعيفيٰ ڏني. هن ويلز تي الزام لڳايو ته هن فائونڊيشن جا فنڊ تفريحي مقصدن لاءِ استعمال ڪيا، ۽ اهو پڻ چيو ته ويلز کان سندس خرچ ڪرڻ جي عادتن سبب جزوي طور وڪي ميڊيا جو ڪريڊٽ ڪارڊ واپس ورتو ويو، جنهن دعويٰ کي ويلز رد ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Moses |first=Asher |date=March 5, 2008 |url=https://www.smh.com.au/news/biztech/wikipedia-head-accused-of-expenses-rort/2008/03/05/1204402516874.html |title=Wikipedia's Jimmy Wales accused of expenses rort |work=[[سڊني مارننگ هيرالڊ]] |access-date=October 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140327130452/https://www.smh.com.au/news/biztech/wikipedia-head-accused-of-expenses-rort/2008/03/05/1204402516874.html |archive-date=March 27, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; فيبروري 2007 ۾، فائونڊيشن چيپٽرز ڪوآرڊي نيٽر جي عهدي جوڙي ۽ ڊيلفين مينارڊ کي مقرر ڪيو،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Resolution: Chapters coordinator |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:Chapters_coordinator_-_Delphine_M%C3%A9nard |access-date=April 27, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502015110/https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:Chapters_coordinator_-_Delphine_M%C3%A9nard |archive-date=May 2, 2012 |url-status=live}}, wikimediafoundation.org&lt;/ref&gt; جيڪا آگسٽ 2005 کان رضاڪار طور اڳ ئي اهو ڪم سرانجام ڏئي رهي هئي. ڪيري بئس کي مارچ 2007 ۾ وولنٽيئر ڪوآرڊي نيٽر طور ڀرتي ڪيو ويو. جنوري 2008 ۾، فائونڊيشن ويرونيڪ ڪيسلر کي چيف فنانشل ۽ آپريٽنگ آفيسر، ڪل واڌوا کي هيڊ آف بزنس ڊولپمينٽ، ۽ جي والَش کي هيڊ آف ڪميونيڪيشنز مقرر ڪيو.

مارچ 2013 ۾، گارڊنر اعلان ڪيو ته هوءَ فائونڊيشن ۾ پنهنجي عهدي تان هٽي ويندي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://blog.wikimedia.org/2013/03/27/sue-gardner-departure-announcement/ |title=Please read: an announcement from Wikimedia Foundation ED Sue Gardner « Wikimedia blog |date=March 27, 2013 |access-date=February 17, 2022 |archive-date=December 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219144901/https://blog.wikimedia.org/2013/03/27/sue-gardner-departure-announcement/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ليلا ٽريٽيڪوو]] کي مئي 2014 ۾ ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو،&lt;ref&gt;{{cite web |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |url=https://blogs.wsj.com/digits/2014/05/01/wikipedia-names-software-executive-tretikov-as-new-chief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715043240/https://blogs.wsj.com/digits/2014/05/01/wikipedia-names-software-executive-tretikov-as-new-chief/ |archive-date=July 15, 2018 |access-date=July 15, 2018 |website=WSJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |date=May 2, 2014 |language=en |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html |url-status=live |access-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715040456/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html |archive-date=July 15, 2018 |last1=Cohen |first1=Noam}}&lt;/ref&gt; پر مارچ 2016 ۾ استعيفيٰ ڏني. اڳوڻي چيف ڪميونيڪيشنز آفيسر [[ڪيٿرين ماهر]]، جيڪا 2014 ۾ وڪي ميڊيا سان شامل ٿي هئي،&lt;ref name=&quot;Folkenflik&quot;/&gt; کي عبوري ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو ۽ جون 2016 ۾ ان عهدي تي مستقل بنياد تي تصديق ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lorente |first1=Patricio |last2=Henner |first2=Christophe |date=June 24, 2016 |title=Foundation Board appoints Katherine Maher as Executive Director |work=Wikimedia Blog |url=https://blog.wikimedia.org/2016/06/24/katherine-maher-executive-director/ |access-date=December 24, 2021 |archive-date=August 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809200708/https://blog.wikimedia.org/2016/06/24/katherine-maher-executive-director/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ماهر اپريل 2021 تائين [[ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر]] طور خدمتون سرانجام ڏيندي رهي&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/06/24/katherine-maher-executive-director/ |access-date=June 12, 2020 |work=Wikimedia Foundation |publisher=Patricio Lorente, Christophe Henner |title=Foundation Board appoints Katherine Maher as Executive Director |archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613000316/https://wikimediafoundation.org/news/2016/06/24/katherine-maher-executive-director/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ سندس دور ۾ فائونڊيشن جي [[#Wikimedia Endowment|وڪي ميڊيا ائنڊومينٽ]] جي تعمير ۾ مدد ڏيڻ جو سهرو کيس ڏنو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Folkenflik&quot;&gt;[[David Folkenflik|Folkenflik, David]], [https://www.npr.org/2024/01/24/1226035539/npr-ceo-katherine-maher-wikimedia &quot;NPR names tech executive Katherine Maher to lead in turbulent era&quot;], [[اين پي آر]]، January 24, 2024. Retrieved 2024-01-26.&lt;/ref&gt;

=== موجوده شعبياتي ڍانچو ===
[[File:One_Sansome_Street.jpg|thumb|[[ون سينسَم اسٽريٽ]] آڪٽوبر 2024 کان هيڊڪوارٽر طور ڪم ڪري رهي آهي]]

تاريخ 09.11.2025 تي فائونڊيشن ۾ لڳ ڀڳ 650 ماڻهو ڪم ڪري رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seitz-Gruwell |first1=Lisa |author1-link=Lisa Seitz-Gruwell |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2025/11/09/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |access-date=20 February 2026 |work=Wikimedia Foundation |date=9 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260214231755/https://wikimediafoundation.org/news/2025/11/09/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |archive-date=14 February 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[برنيڊيٽ ميهان]] کي 20 جنوري 2026 تي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر مقرر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wikimedia Foundation appoints Bernadette Meehan as Chief Executive Officer |url=https://wikimediafoundation.org/news/2025/12/09/wikimedia-foundation-appoints-bernadette-meehan-as-chief-executive-officer/ |website=Wikimedia Foundation |date=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt;

وڪي ميڊيا فائونڊيشن وٽ هيٺيون شعبياتي جوڙجڪ موجود آهي:&lt;ref&gt;[https://wikimediafoundation.org/role/staff/ Wikimedia Foundation Staff]&lt;/ref&gt;
* '''آفيس آف دي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر''': وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر جي ڪم جي سهائتا ڪري ٿو.
* '''ايڊوانسمينٽ''': فنڊ ريزنگ، حڪمتِ عمليءَ واري ڀائيواري، ۽ گرانٽ سازي وارن پروگرامن جو ذميوار آهي.
* '''ڪميونيڪيشنز''': وڪي ميڊيا جي برانڊ جي ترقي، مارڪيٽنگ، سوشل ميڊيا، عوامي لاڳاپن، ۽ عالمي آگاهيءَ جي ڪوششن جي نگراني ڪري ٿو.
* '''فنانس اينڊ ايڊمنسٽريشن''': وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي فنڊن ۽ انتظامي وسيلن جي انتظام جو ذميوار آهي.
* '''ليگل''': قانوني ۽ عوامي پاليسيءَ وارا ڪم سنڀالي ٿو، جن ۾ سرڪاري نگراني ۽ سينسرشپ جي مخالفت، رضاڪار برادرين جو دفاع، پاليسي بحثن جي سهائتا، ۽ رازداريءَ جي وڪالت شامل آهي.
* '''پراڊڪٽ اينڊ ٽيڪنالاجي''': وڪي ميڊيا جي سائيٽن جي ڍانچي جي تعمير، بهتري ۽ سار سنڀال ڪري ٿو.
* '''پيپل''': ڀرتي ۽ تربيت جو ذميوار آهي.

== تڪرار ۽ متنازع معاملا ==
{{See also|وڪي ميڊيا فائونڊيشن سان لاڳاپيل مقدما}}
[[File:Post-Sopa Blackout Party for Wikimedia Foundation staff-3.jpg|thumb|وڪي ميڊيا فائونڊيشن جو [[اسٽاپ آن لائين پائريسي ايڪٽ|سوپا]] کان پوءِ وارو اجتماع، 2012]]

ڪيترن ئي تڪرارن جو نتيجو [[مقدمي بازي]] جي صورت ۾ نڪتو آهي&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mondaq.com/article.asp?articleid=91968 |title=UK: High Court Warning To Applicants Seeking To Derogate From Open Justice |date=8 January 2010 |first1=Susan |last1=Barty |first2=Susie |last2=Carr |publisher=Mondaq |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812192915/https://www.mondaq.com/article.asp?articleid=91968 |archive-date=August 12, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Neuburger |first=Jeffrey D. |url=https://www.pbs.org/mediashift/2008/11/canadian-court-rules-linking-to-libel-isnt-necessarily-libel318.html |title=Canadian Court Rules Linking to Libel Isn't (Necessarily) Libel |publisher=PBS |date=November 13, 2008 |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305090629/https://www.pbs.org/mediashift/2008/11/canadian-court-rules-linking-to-libel-isnt-necessarily-libel318.html |archive-date=March 5, 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pr-inside.com/wikipedia-wikimedia-fraud-lawsuit-r1645034.htm |title=PS-Inside.com |publisher=Pr-inside.com |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812190333/https://www.pr-inside.com/wikipedia-wikimedia-fraud-lawsuit-r1645034.htm |archive-date=August 12, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Timmer |first=John |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/08/judge-puts-defamation-lawsuit-against-wikipedia-to-the-sword/ |title=Judge puts defamation lawsuit against Wikipedia to the sword |website=Ars Technica |date=August 13, 2008 |access-date=March 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150309232519/https://arstechnica.com/tech-policy/2008/08/judge-puts-defamation-lawsuit-against-wikipedia-to-the-sword/ |archive-date=March 9, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;، جڏهن ته ڪجهه ٻين جو اهڙو نتيجو نه نڪتو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Foresman |first=Chris |url=https://arstechnica.com/tech-policy/news/2009/04/wikipedia-suit-could-put-it-on-the-wrong-side-of-fair-use.ars |title=ArsTechnica.com |publisher=ArsTechnica.com |date=April 23, 2009 |access-date=December 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225014940/https://arstechnica.com/tech-policy/news/2009/04/wikipedia-suit-could-put-it-on-the-wrong-side-of-fair-use.ars |archive-date=December 25, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; وڪيل ميٽ زيمرمن چيو هو ته، &quot;مضبوط ذميواريءَ کان تحفظ کان سواءِ، وڪيپيڊيا لاءِ صارفن طرفان تيار ڪيل انسائيڪلوپيڊيائي مواد لاءِ پليٽفارم فراهم ڪرڻ جاري رکڻ ڏکيو ٿي پوي ها.&quot;&lt;ref&gt;{{cite press release |title=EFF and Sheppard Mullin Defend Wikipedia in Defamation Case |url=https://www.eff.org/press/archives/2008/05/02 |publisher=[[اليڪٽرانڪ فرنٽيئر فائونڊيشن]] |access-date=March 11, 2014 |date=May 2, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407223854/https://www.eff.org/press/archives/2008/05/02 |archive-date=April 7, 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ڊسمبر 2011 ۾، فائونڊيشن [[واشنگٽن، ڊي سي]] جي لابيسٽ اداري [[ڊائو لوهنز]] گورنمينٽ اسٽريٽجيز ايل ايل سي کي [[آمريڪي ڪانگريس|ڪانگريس]] تي اثرانداز ٿيڻ لاءِ ڀرتي ڪيو.&lt;ref&gt;[https://disclosures.house.gov/ld/pdfform.aspx?id=300433882 New Client Registration] ''House of Representatives Lobbying Disclosure'' December 12, 2011 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121016202104/https://disclosures.house.gov/ld/pdfform.aspx?id=300433882 |date=October 16, 2012 }}&lt;/ref&gt; ڀرتي ٿيڻ وقت فائونڊيشن هڪ بل بابت پريشان هئي، جيڪو [[اسٽاپ آن لائين پائريسي ايڪٽ]] جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.techdirt.com/articles/20111214/04212117082/wikipedia-explains-great-detail-how-even-updated-sopa-hurts-web-wikipedia.shtml |title=Wikipedia Explains, In Great Detail, How Even An Updated SOPA Hurts The Web &amp; Wikipedia |work=[[ٽيڪڊرٽ]] |date=December 14, 2011 |access-date=January 15, 2012 |author=Masnick, Mike |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108081524/https://www.techdirt.com/articles/20111214/04212117082/wikipedia-explains-great-detail-how-even-updated-sopa-hurts-web-wikipedia.shtml |archive-date=January 8, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; برادرين کي به اها ساڳي ڳڻتي هئي، ۽ انهن ٻين مشهور ويب سائيٽن سان گڏجي ان بل جي خلاف انٽرنيٽ تي سڀ کان نمايان [[سوپا ۽ پيپا خلاف احتجاج|احتجاجن]] مان ڪجهه منظم ڪيا.

آڪٽوبر 2013 ۾، هڪ جرمن عدالت فيصلو ڏنو ته جڏهن وڪيپيڊيا ۾ شامل ڪيل مواد بابت ڪا مخصوص شڪايت ڪئي وڃي، تڏهن وڪي ميڊيا فائونڊيشن کي ان مواد بابت ذميوار ٺهرائي سگهجي ٿو؛ ٻي صورت ۾، وڪي ميڊيا فائونڊيشن وڪيپيڊيا تي شايع ٿيندڙ مواد جي جاچ نٿي ڪري ۽ نه ئي ان تي ڪو فرض عائد ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.pcworld.com/article/2067460/wikimedia-is-liable-for-contents-of-wikipedia-articles-german-court-rules.html#tk.rss_all |title=Wikimedia is liable for contents of Wikipedia articles, German court rules |magazine=PCWorld |date=November 27, 2013 |access-date=December 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205234328/https://www.pcworld.com/article/2067460/wikimedia-is-liable-for-contents-of-wikipedia-articles-german-court-rules.html#tk.rss_all |archive-date=December 5, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جون 2014 ۾، بِلڊڪونسٽ اپهووسرئٽ اِ سورييگيه [[وڪي ميڊيا سويڊن]] خلاف حقِ اشاعت جي ڀڃڪڙيءَ جو ڪيس داخل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikimediasverige.wordpress.com/2014/06/13/angaende-stamningsansokan-fran-bus-mot-offentligkonst-se/ |title=Angående stämningsansökan från BUS mot offentligkonst.se |work=Wikimedia Sverige |access-date=October 25, 2015 |date=June 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140822083507/https://wikimediasverige.wordpress.com/2014/06/13/angaende-stamningsansokan-fran-bus-mot-offentligkonst-se/ |archive-date=August 22, 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 20 جون 2014 تي، وڪيپيڊيا جي ايڊيٽرن سان لاڳاپيل هڪ هتڪِ عزت وارو مقدمو (لا ڊويزن سول ڪيس نمبر L-1400-14) نيو جرسي جي مرسر ڪائونٽي سپيريئر ڪورٽ ۾ داخل ڪيو ويو، جنهن ۾ ٻين ڳالهين سان گڏ تلافياتي ۽ سزاوار هرجانا طلب ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://njcourts.judiciary.state.nj.us/web15z/ACMSPA/ |title=ACMS Public Access |author=Bob.Reaman |work=state.nj.us |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924061203/https://njcourts.judiciary.state.nj.us/web15z/ACMSPA/ |archive-date=September 24, 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.williamslopatto.com/uploads/2/5/8/4/25843913/blacklight_power_inc._complaint.pdf |title=Civil Case Information Statement: Blacklight Power Inc. Complaint |access-date=August 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031060310/https://www.williamslopatto.com/uploads/2/5/8/4/25843913/blacklight_power_inc._complaint.pdf |archive-date=October 31, 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

10 مارچ 2015 تي ''[[دي نيو يارڪ ٽائمز]]'' ۾ شايع ٿيل هڪ راءِ مضمون ۾، ويلز ۽ ٽريٽيڪوو اعلان ڪيو ته فائونڊيشن [[وڪي ميڊيا فائونڊيشن بنام اين ايس اي|هڪ مقدمو]] [[نيشنل سيڪيورٽي ايجنسي]] ۽ ٻين پنجن سرڪاري ادارن ۽ عملدارن، جن ۾ [[آمريڪي انصاف کاتو|ڊي او جي]] به شامل هو، خلاف داخل ڪري رهي آهي، ۽ انهن جي [[عام نگراني]] واري عمل کي چئلينج ڪيو، جنهن بابت سندن موقف هو ته اهو فائونڊيشن جي پڙهندڙن، ايڊيٽرن ۽ عملي جي آئيني حقن جي ڀڃڪڙي ڪري ٿو. هن مقدمي ۾ اٺ اضافي مدعي به شامل هئا، جن ۾ [[ايمنسٽي انٽرنيشنل]] ۽ [[هيومن رائيٽس واچ]] شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wales |first1=Jimmy |last2=Tretikov |first2=Lila |author-link1=Jimmy Wales |author-link2=Lila Tretikov |title=Stop Spying on Wikipedia Users |url=https://www.nytimes.com/2015/03/10/opinion/stop-spying-on-wikipedia-users.html |website=[[دي نيو يارڪ ٽائمز]] |access-date=March 10, 2015 |location=San Francisco |date=March 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311033930/https://www.nytimes.com/2015/03/10/opinion/stop-spying-on-wikipedia-users.html |archive-date=March 11, 2015 |url-access=subscription}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Paulson |first1=Michelle |last2=Brigham |first2=Geoff |title=Wikimedia v. NSA: Wikimedia Foundation files suit against NSA to challenge upstream mass surveillance |url=https://diff.wikimedia.org/2015/03/10/wikimedia-v-nsa/ |website=Wikimedia Diff |access-date=March 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310140413/https://blog.wikimedia.org/2015/03/10/wikimedia-v-nsa/ |archive-date=March 10, 2015 |url-status=live |date=March 10, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rayman |first=Noah |title=Saving Wikipedia: Meet Lila Tretikov |magazine=[[ٽائيم (رسالو)|ٽائيم]] |date=April 14, 2015 |url=https://time.com/wikipedia/ |access-date=April 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418212234/https://time.com/wikipedia/ |archive-date=April 18, 2015 |url-status=live |accessdate=April 17, 2026 |archivedate=April 18, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418212234/https://time.com/wikipedia/ }}&lt;/ref&gt; 23 آڪٽوبر 2015 تي، [[آمريڪا جي ضلعي عدالت براءِ ضلعي ميري لينڊ]] مقدمو ''[[وڪي ميڊيا فائونڊيشن بنام اين ايس اي]]'' [[عدالتي حيثيت (قانون)|عدالتي حيثيت]] جي بنياد تي خارج ڪري ڇڏيو. آمريڪي ضلعي جج [[ٽي. ايس. ايلس ٽيون]] فيصلو ڏنو ته مدعي اهو ممڪن نموني ثابت نه ڪري سگهيا ته هو [[اپ اسٽريم نگراني]] جي تابع هئا، ۽ سندن دليل &quot;مفروضن&quot;، &quot;قياس آرائين&quot; ۽ &quot;رياضيائي ڪرتبن&quot; سان ڀريل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Farivar |first1=Cyrus |date=October 23, 2015 |title=Judge tosses Wikimedia's anti-NSA lawsuit because Wikipedia isn't big enough. Not enough facts to &quot;plausibly establish that the NSA is using upstream surveillance.&quot; |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2015/10/judge-tosses-wikimedias-anti-nsa-lawsuit-because-wikipedia-isnt-big-enough/ |website=[[آرس ٽيڪنيڪا]] |access-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120744/https://arstechnica.com/tech-policy/2015/10/judge-tosses-wikimedias-anti-nsa-lawsuit-because-wikipedia-isnt-big-enough/ |archive-date=March 4, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wikimedia v. NSA – D. MD. Opinion |url=https://www.aclu.org/legal-document/wikimedia-v-nsa-d-md-opinion |publisher=[[آمريڪي سول لبرٽيز يونين|اي سي ايل يو]] |date=October 23, 2015 |access-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052405/https://www.aclu.org/legal-document/wikimedia-v-nsa-d-md-opinion |archive-date=March 4, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; مدعين 17 فيبروري 2016 تي [[آمريڪا جي چوٿين سرڪٽ لاءِ اپيلن جي عدالت]] ۾ اپيل داخل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Appeal No. 15-2560. Brief for plaintiffs–appellants |url=https://www.aclu.org/sites/default/files/field_document/23._aclu_appeal_brief_2.17.2016.pdf |publisher=[[آمريڪي سول لبرٽيز يونين|اي سي ايل يو]] |date=February 17, 2016 |access-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312225445/https://www.aclu.org/sites/default/files/field_document/23._aclu_appeal_brief_2.17.2016.pdf |archive-date=March 12, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سيپٽمبر 2020 ۾، [[ڊبليو ايم ايف]] جي [[ورلڊ انٽيليڪچوئل پراپرٽي آرگنائيزيشن]] (وائپو) ۾ مبصر بڻجڻ واري درخواست چين جي حڪومت جي اعتراضن کان پوءِ روڪي وئي&lt;ref&gt;{{cite web |date=September 23, 2020 |title=China blocks Wikimedia Foundation's application to become an observer at WIPO |url=https://www.keionline.org/33999 |access-date=September 23, 2020 |website=Knowledge Ecology International |language=en-US |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924083253/https://www.keionline.org/33999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;، ڇاڪاڻ ته [[تائيوان]] ۾ وڪي ميڊيا فائونڊيشن سان لاڳاپيل هڪ ساٿي تنظيم موجود هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hui |first1=Mary |title=Beijing blocked Wikimedia from a UN agency because of &quot;Taiwan-related issues&quot; |url=https://qz.com/1908836/china-blocks-wikimedia-from-un-agency-wipo-over-taiwan-dispute/ |website=qz.com |date=September 25, 2020 |publisher=Quartz |access-date=September 25, 2020 |archive-date=November 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119120833/https://qz.com/1908836/china-blocks-wikimedia-from-un-agency-wipo-over-taiwan-dispute/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; آڪٽوبر 2021 ۾، ساڳئي سبب سان [[ڊبليو ايم ايف]] جي ٻي درخواست به چين جي حڪومت طرفان روڪي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moody |first=Glyn |date=October 7, 2021 |title=If You Want To Know Why Section 230 Matters, Just Ask Wikimedia: Without It, There'd Be No Wikipedia |url=https://www.techdirt.com/articles/20211007/07051447716/if-you-want-to-know-why-section-230-matters-just-ask-wikimedia-without-it-thered-be-no-wikipedia.shtml |url-status=live |access-date=October 23, 2021 |website=[[ٽيڪڊرٽ]] |archive-date=October 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023213145/https://www.techdirt.com/articles/20211007/07051447716/if-you-want-to-know-why-section-230-matters-just-ask-wikimedia-without-it-thered-be-no-wikipedia.shtml}}&lt;/ref&gt; مئي 2022 ۾، وڪي ميڊيا تحريڪ جي ڇهن ساٿي بابن کي وائپو جي اسٽيڊنگ ڪميٽي آن ڪاپي رائيٽ اينڊ ريليٽيڊ رائيٽس (ايس سي سي آر) ۾ منظوري ملڻ کان چين روڪي ڇڏيو، ۽ دعويٰ ڪئي ته اهي باب غلط ڄاڻ ڦهلائي رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 9, 2022 |title=Six Wikimedia Chapters Rejected as Observers to the World Intellectual Property Organization (WIPO) |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/05/09/six-wikimedia-chapters-rejected-as-observers-to-wipo/ |access-date=May 11, 2022 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US}}&lt;/ref&gt; جولاءِ 2022 ۾، چين وڪي ميڊيا جي ستن بابن جي ان درخواست کي به روڪي ڇڏيو، جنهن ۾ انهن کي وائپو جا مستقل مبصر بڻجڻ جي منظوري گهري وئي هئي؛&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 15, 2022 |title=Seven Wikimedia chapters rejected as permanent observers to the World Intellectual Property Organization (WIPO) |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/07/15/seven-wikimedia-chapters-rejected-as-permanent-observers-to-wipo/ |access-date=July 22, 2022 |website=Wikimedia Foundation |language=en-US}}&lt;/ref&gt; چين جي موقف جي حمايت ڪيترن ٻين ملڪن، جن ۾ روس، پاڪستان، ايران، الجزائر، زمبابوي ۽ وينزويلا شامل هئا، پڻ ڪئي.&lt;ref&gt;WIPO: Webcast of July 15, 2022, proceedings, [https://webcast.wipo.int/home &quot;Assemblies of the Member States of WIPO Sixty-Third Series of Meetings - A 63 Day 2 Afternoon&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722065956/https://webcast.wipo.int/home |date=July 22, 2022 }}, 6. Admission of Observers&lt;/ref&gt;

=== خرچ ڪرڻ ۽ فنڊ ريزنگ جون پاليسيون ===
2014 ۾، جمي ويلز کي انهن الزامن کي منهن ڏيڻو پيو ته [[ڊبليو ايم ايف]] وٽ &quot;تمام خراب لاڳت/فائدي جو تناسب&quot; آهي ۽ اهو &quot;ڪيترن سالن کان سافٽويئر ڊولپمينٽ تي لکين ڊالر خرچ ڪري چڪو آهي بغير ڪنهن اهڙي شيءِ جي، جيڪا واقعي ڪم ڪري&quot;. هن تسليم ڪيو ته هو پڻ &quot;غيرمناسب سافٽويئر جي لاڳو ڪرڻ بابت نه ختم ٿيندڙ تڪرارن کان مايوس&quot; رهيو آهي، جيڪو نه ته برادري سان مناسب صلاح مشوري سان تيار ڪيو ويو ۽ نه ئي تدريجي انداز ۾ لاڳو ڪيو ويو، جيئن سنگين رڪاوٽن واريون خاميون پڪڙجي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=User talk:Jimbo Wales |date=2014-08-29 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk:Jimbo_Wales&amp;oldid=623290239 |website=Wikipedia |language=en |access-date=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;

2015 واري فنڊ ريزنگ مهم دوران، برادريءَ جي ميمبرن فنڊ ريزنگ بينرن بابت پنهنجون ڳڻتيون ظاهر ڪيون. سندن موقف هو ته اهي بينر تڪليف ڏيندڙ آهن ۽ ممڪن ڏات ڏيندڙن کي اهو تاثر ڏئي دوکو ڏئي سگهن ٿا ته وڪيپيڊيا کي فوري مالي مشڪلاتون درپيش آهن، جڏهن ته ائين نه هو. وڪي ميڊيا فائونڊيشن واعدو ڪيو ته اهڙن مسئلن کان بچڻ لاءِ ايندڙ فنڊ ريزنگ مهمن ۾ لفظن جي چونڊ بهتر ڪئي ويندي.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Caitlin |last=Dewey |title=Wikipedia has a ton of money. So why is it begging you to donate yours? |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/12/02/wikipedia-has-a-ton-of-money-so-why-is-it-begging-you-to-donate-yours/ |newspaper=[[دي واشنگٽن پوسٽ]] |date=December 2, 2015 |access-date=July 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710021353/https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/12/02/wikipedia-has-a-ton-of-money-so-why-is-it-begging-you-to-donate-yours/ |archive-date=July 10, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، فائونڊيشن تي اهڙين مهمن سبب تنقيد جاري رهي آهي، جيڪي بظاهر &quot;پنهنجن پڙهندڙن ۾ ڏوهه جو احساس پيدا ڪرڻ&quot; لاءِ ٺهيل هونديون آهن. 2021 ۾ اهڙين مهمن تي وڌيڪ تنقيد ان ڪري به ٿي، جو اهي اهڙن ملڪن ۾ به هلائيون ويون جيڪي [[ڪووڊ-19 عالمي وبا]] کان سخت متاثر ٿيا هئا، جهڙوڪ [[ارجنٽينا]] ۽ [[برازيل]]،&lt;ref name=&quot;Kolbe-2021&quot;&gt;{{Cite web |last=Kolbe |first=Andreas |date=2021-05-24 |title=Wikipedia is swimming in money—why is it begging people to donate? |url=https://www.dailydot.com/debug/wikipedia-endownemnt-fundraising/ |access-date=2023-05-18 |website=The Daily Dot |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ۽ اهو به چيو ويو ته انهن سبب [[ڀارت]] ۾ اهو ڊپ پيدا ٿيو ته متان وڪيپيڊيا &quot;ختم ٿي رهي هجي&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Is Wikipedia dying? The online encyclopedia seeks donation from users |url=https://www.freepressjournal.in/technology/is-wikipedia-dying-the-online-encyclopedia-seeks-donation-from-users |access-date=2023-05-18 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt; اها صورتحال ان حقيقت جي باوجود هئي ته فائونڊيشن وٽ &quot;تمام وڏا مالي ذخيرا&quot; موجود هئا، ۽ 2021 ۾ هن صرف 5 سالن اندر 100&amp;nbsp;ملين ڊالرن جو ائنڊومينٽ فنڊ گڏ ڪرڻ وارو پنهنجو 10 سالن جو هدف حاصل ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;Kolbe-2021&quot; /&gt;

فيبروري 2017 ۾، ''[[دي سائن پوسٽ]]''، جيڪا [[انگريزي وڪيپيڊيا]] جي آن لائين اخبار آهي، ۾ شايع ٿيل هڪ راءِ مضمون &quot;Wikipedia has Cancer&quot; جي عنوان سان&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2017-02-27/Op-ed&amp;oldid=1026368793 |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/2017-02-27/Op-ed |date=June 1, 2021 |via=Wikipedia |access-date=February 18, 2022 |archive-date=February 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218014903/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3AWikipedia_Signpost%2F2017-02-27%2FOp-ed&amp;oldid=1026368793 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Guy |last=Macon |title=Wikipedia has cancer |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Guy_Macon/Wikipedia_has_Cancer |access-date=October 14, 2019 |archive-date=November 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120164416/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Guy_Macon/Wikipedia_has_Cancer |url-status=live}}&lt;/ref&gt; وڪيپيڊين برادريءَ ۽ وسيع عوام ٻنهي ۾ بحث جو سبب بڻي. ليکڪ وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي لڳاتار وڌندڙ سالياني خرچن تي تنقيد ڪئي، ۽ دليل ڏنو ته جيڪڏهن ڪو غيرمتوقع واقعو پيش اچي ته اهي خرچ منصوبي کي مالي خطري ۾ وجهي سگهن ٿا. ليکڪ تجويز ڏني ته خرچن تي حد مقرر ڪئي وڃي، ائنڊومينٽ وڌايو وڃي، ۽ ان جي بناوت اهڙي ريت نئين سر جوڙي وڃي جو خراب وقتن ۾ [[ڊبليو ايم ايف]] ان جي اصل سرمائي ۾ هٿ نه وجهي سگهي.&lt;ref&gt;{{cite web |author-first2=Joon Ian |author-last2=Wong |author-first1=Joshua |author-last1=Wong |title=Reddit is going nuts over Wikipedia's spending, but it's doing far better than its competitors |url=https://qz.com/978416/reddit-is-going-nuts-over-a-post-named-wikipedia-has-cancer/ |work=[[ڪوارٽز (اشاعت)|ڪوارٽز]] |date=May 8, 2017 |access-date=July 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709215712/https://qz.com/978416/reddit-is-going-nuts-over-a-post-named-wikipedia-has-cancer/ |archive-date=July 9, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جون 2022 تائين، [[ڊبليو ايم ايف]] 239 ملين ڊالر خالص اثاثن جي رپورٽ ڏني. اميد ظاهر ڪئي وئي ته 2023 ۾ اها 174 ملين ڊالر آمدني گڏ ڪندي.&lt;ref name=&quot;Orlowski-2023&quot;&gt;{{Cite news |last=Orlowski |first=Andrew |date=2023-08-28 |title=Wikipedia should focus on content creation – not social justice campaigns |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/08/28/wikipedia-donations-contributors-social-justice-charities/ |access-date=2023-09-27 |issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; فائونڊيشن جي عملي جي پگهارن تي خرچن جي باوجود، هڪ قابلِ ذڪر اضافي رقم بچندي آهي. انهن فنڊن جي انتظام لاءِ، [[ڊبليو ايم ايف]] هڪ ائنڊومينٽ ٺاهي ڇڏيو آهي، جيڪو سيڙپڪاري ۽ نقد رقم تي مشتمل آهي. ان جو انتظام خود [[ڊبليو ايم ايف]] نه، پر ٽائڊز فائونڊيشن ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;Orlowski-2023&quot; /&gt; ان جو مقصد آهي ته ايندڙ مالي سال ۾ هن سرمائي کي وڌائي 130.4 ملين ڊالر تائين پهچايو وڃي. تنهن هوندي به، فنڊن جي انتظام بابت تڪرار موجود رهيو آهي. جيتوڻيڪ ٽائڊز فائونڊيشن واعدو ڪيو هو ته اها وڌيڪ شفاف ''[[501(c)(3) تنظيم|501(c)(3)]]'' تنظيم بڻجندي ته جيئن اها واضح ڪري سگهي ته هوءَ فنڊن جو انتظام ڪيئن ڪري ٿي، پر ست سال گذرڻ باوجود خرچن ۽ پگهارن بابت تفصيل اڃا تائين اڻپوري آهي. ان کان علاوه، [[ڊبليو ايم ايف]] جي پگهارن جا خرچ 2010/11 ۾ 7 ملين ڊالر مان وڌي 2021/22 ۾ 88 ملين ڊالر تائين پهچي ويا.&lt;ref name=&quot;Orlowski-2023&quot; /&gt;

=== ناليج انجڻ منصوبو ===
{{Main|ناليج انجڻ (ڳولها انجڻ)}}

ناليج انجڻ [[ڳولھا انجڻ]] جو هڪ منصوبو هو، جيڪو 2015 ۾ [[ڊبليو ايم ايف]] طرفان انٽرنيٽ تي تصديق لائق ۽ ڀروسي جوڳي ڄاڻ ڳولڻ ۽ ڏيکارڻ لاءِ شروع ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Koebler-2016&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.vice.com/en/article/wikipedias-secret-google-competitor-search-engine-is-tearing-it-apart/ |title=The Secret Search Engine Tearing Wikipedia Apart |last=Koebler |first=Jason |date=February 16, 2016 |work=[[وائيس]] |access-date=July 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709215630/https://motherboard.vice.com/en_us/article/8q8gvg/wikipedias-secret-google-competitor-search-engine-is-tearing-it-apart |archive-date=July 9, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ڪي اي]] جو مقصد اهو هو ته روايتي ڳولها انجڻن تي ڀاڙڻ کي گهٽايو وڃي. هن منصوبي کي [[جان ايس. ۽ جيمز ايل. نائيٽ فائونڊيشن|نائيٽ فائونڊيشن]] جي 250,000 ڊالرن جي گرانٽ وسيلي مالي سهائتا ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://searchengineland.com/wikimedia-foundation-secures-250000-grant-for-search-engine-development-242544 |title=Wikimedia Foundation Secures $250,000 Grant For Search Engine Development |last=McGee |first=Matt |date=February 15, 2016 |work=[[سرچ انجڻ لينڊ]] |access-date=July 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160523004937/https://searchengineland.com/wikimedia-foundation-secures-250000-grant-for-search-engine-development-242544 |archive-date=May 23, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ماڻهن هن منصوبي کي هڪ اسڪينڊل طور ڏٺو، خاص ڪري ان ڪري جو اهو ڳجهي نموني تيار ڪيو ويو هو، ۽ منصوبي جي تجويز ڪجهه عملي لاءِ به حيرت جو سبب بڻي، جيڪا تنظيم ۽ ان جي منصوبن ۾ عام شفافيت واري ثقافت جي ابتڙ هئي. برادريءَ وٽ جيڪا ڪجهه ڄاڻ پهتي، ان مان ڪجهه ''[[دي سائن پوسٽ]]'' طرفان 2016 ۾ شايع ٿيل ليڪ ٿيل دستاويزن وسيلي سامهون آئي.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Andreas |last=Kolbe |title=An in-depth look at the newly revealed documents |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2016-02-10/In_focus |work=[[دي سائن پوسٽ]] |date=February 10, 2016 |access-date=July 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901083007/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2016-02-10/In_focus |archive-date=September 1, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Koebler-2016&quot;/&gt; هن تڪرار کان پوءِ، ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر [[ليلا ٽريٽيڪوو]] استعيفيٰ ڏئي ڇڏي.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ashley |last=Allen |title=Wikimedia Director Resigns Following Internal Row Over Search Engine Plans |url=https://www.eteknix.com/wikimedia-director-resigns-following-internal-row-search-engine-plans/ |work=eteknix |access-date=July 9, 2018 |date=February 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010458/https://www.eteknix.com/wikimedia-director-resigns-following-internal-row-search-engine-plans/ |archive-date=July 10, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/26/wikimedia-head-lila-tretikov-resigns-search-engine-plans |title=Head of Wikimedia resigns over search engine plans |last=Hern |first=Alex |date=February 26, 2016 |work=[[دي گارڊين]] |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328201350/https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/26/wikimedia-head-lila-tretikov-resigns-search-engine-plans |archive-date=March 28, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.spiegel.de/netzwelt/web/wikipedia-streit-um-knowledge-engine-lila-tretikov-tritt-zurueck-a-1079448.html |title=Online-Enzyklopädie: Chefin der Wikipedia-Stiftung tritt zurück |date=February 26, 2016 |work=[[اشپيگل آن لائين]] |access-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305100002/https://www.spiegel.de/netzwelt/web/wikipedia-streit-um-knowledge-engine-lila-tretikov-tritt-zurueck-a-1079448.html |archive-date=March 5, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== سيڪيورٽي وارو واقعو ===
5 مارچ 2025 تي، هڪ نقصانڪار جاوا اسڪرپٽ ورم سبب ڪجهه انتظامي کاتن مان ميٽا-وڪي جا صفحا لڳ ڀڳ 23 منٽن تائين بگاڙيا ۽ ڊاهي ڇڏيا ويا. هن واقعي جي نتيجي ۾ وڪيون رڳو-پڙهڻ واري بندش هيٺ آنديون ويون.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Abrams |first1=Lawrence |title=Wikipedia hit by self-propagating JavaScript worm that vandalized pages |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/wikipedia-hit-by-self-propagating-javascript-worm-that-vandalized-pages |website=BleepingComputer |access-date=13 March 2026 |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

== خارجي ڳنڍڻا ==
{{meta|Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/History}}
{{sister project links|Wikimedia|d=Q180|collapsible=true}}
* [https://wikimediafoundation.org/ سرڪاري ويب سائيٽ (wikimediafoundation.org)]
* [https://www.wikimedia.org/ وڪيميڊيا سائيٽ نيويگيشن (wikimedia.org)]

=== تنظيم ===
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2022-2023/draft وڪيميڊيا فائونڊيشن 2022–23 سالياني منصوبو (مسودو)]
* [https://wikimediafoundation.org/about/annual-reports/ وڪيميڊيا فائونڊيشن سالياني رپورٽون]
* [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws وڪيميڊيا فائونڊيشن جا ضابطا]
* وڪيميڊيا فائونڊيشن جا سماجي ميڊيا پروفائيل: [https://twitter.com/Wikimedia ٽوئيٽر]، [https://www.youtube.com/channel/UCK_cUZLMpibyRiIdp0uF-lQ يوٽيوب]

=== مالي تفصيل ===
* [https://foundation.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AWikimedia_Foundation_FY2020-2021_Audit_Report.pdf&amp;page=5 وڪيميڊيا فائونڊيشن جا 2020/2021 جا آڊٽ ٿيل مالي بيان]{{Update inline|date=October 2024}}
* {{ProPublicaNonprofitExplorer|200049703}}

=== خيراتي حيثيت ===
* [https://www.charitynavigator.org/ein/200049703 وڪيميڊيا فائونڊيشن] جو پروفائيل [[Charity Navigator]] تي، charitynavigator.org

=== برادري ===
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/ وڪيميڊيا ميلنگ لسٽ جا آرڪائيو]
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page وڪيميڊيا فائونڊيشن جي منصوبن لاءِ عالمي برادري سائيٽ] (meta.wikimedia.org)
* [https://wikiworkersunited.org/ وڪي ورڪرز يونائيٽيڊ]، وڪيميڊيا فائونڊيشن جي عملي لاءِ عالمي يونين

{{وڪيميڊيا فائونڊيشن}}
{{وڪيپيڊيا}}
{{Authority control}}
{{coord|37|47|21|N|122|24|12|W|type:landmark|display=title}}

[[زمرو:وڪيميڊيا فائونڊيشن| ]]
[[زمرو:2003 ۾ فلوريڊا ۾ قيام]]
[[زمرو:2003 ۾ قائم ٿيل تنظيمون]]
[[زمرو:501(c)(3) تنظيمون]]
[[زمرو:ڪيليفورنيا ۾ قائم خيراتي ادارا]]
[[زمرو:آمريڪا ۾ قائم تعليمي فائونڊيشنون]]
[[زمرو:آمريڪا ۾ قائم فائونڊيشنون]]
[[زمرو:آزاد سافٽويئر منصوبن جون فائونڊيشنون آمريڪا ۾]]
[[زمرو:سان فرانسسڪو ۾ قائم غير منافع بخش تنظيمون]]
[[زمرو:آن لائين غير منافع بخش تنظيمون]]
[[زمرو:وڪي برادريون]]
[[زمرو:جمي ويلز]]
[[زمرو:ويڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]]
{{وڪي ذريعات پيڙهڪا}}
{{وڪيپيڊيا ناؤ}}</text>
      <sha1>hf9yei3vfmkw5e698zgjb33bcudhyc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پيشا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>15216</id>
    <revision>
      <id>373382</id>
      <parentid>338409</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="3tapdz97900fwxrm21dbz4zla59aem9" xml:space="preserve">{{Commons |Category:People by occupation}}
{{اصل مضمون|پيشو}}
{{انگ}} Occupations
[[زمرو:ڪم]]
[[زمرو:سماج]]
[[زمرو:سماجيات]]
[[زمرو:ملازمت]]
[[زمرو:معاشرتي جماعتون]]</text>
      <sha1>3tapdz97900fwxrm21dbz4zla59aem9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڳاڙهو</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15587</id>
    <revision>
      <id>373597</id>
      <parentid>140798</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="8mxzmmty11tza0mtq8utztns36lunw1" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to Wikidata, not here! --&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mxzmmty11tza0mtq8utztns36lunw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:اڇو</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15593</id>
    <revision>
      <id>373605</id>
      <parentid>51718</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="94a3nx08hz7us081wa83ol225usz5h0" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to Wikidata, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94a3nx08hz7us081wa83ol225usz5h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Blue</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15614</id>
    <revision>
      <id>373628</id>
      <parentid>275344</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaleem Bhatti</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <origin>373628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="g43vk9nl0daquv7nhnq09w2un3xgnp0" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g43vk9nl0daquv7nhnq09w2un3xgnp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Brown</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15622</id>
    <revision>
      <id>373556</id>
      <parentid>51645</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="glsjihmmo1mc2hdtgtfozpbqfdl9lxl" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:#964B00&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glsjihmmo1mc2hdtgtfozpbqfdl9lxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cyan</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15628</id>
    <revision>
      <id>373560</id>
      <parentid>51646</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="f3twi3p9p1s7aqmm78znfbfsvfygfza" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:#00cccc&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3twi3p9p1s7aqmm78znfbfsvfygfza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Gold (color)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15634</id>
    <revision>
      <id>373566</id>
      <parentid>51647</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="h9k3zbemdzm29v8hul43tz0am5rkevj" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:gold&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9k3zbemdzm29v8hul43tz0am5rkevj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Green</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15638</id>
    <revision>
      <id>373573</id>
      <parentid>51648</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="8ogao8vbvuytx2er9i0nhzh2mauzls5" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to WikiData, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ogao8vbvuytx2er9i0nhzh2mauzls5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Grey</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15643</id>
    <revision>
      <id>373570</id>
      <parentid>51653</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="eiyikdhrz34jfs4imabo6qvpdjwl66e" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis to Wikidata, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eiyikdhrz34jfs4imabo6qvpdjwl66e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Lime</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15647</id>
    <revision>
      <id>373579</id>
      <parentid>51657</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="83v7q1izinfqp2gi8ofv1lj1dslkscr" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:lime&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>83v7q1izinfqp2gi8ofv1lj1dslkscr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Magenta</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15651</id>
    <revision>
      <id>373583</id>
      <parentid>51661</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="1fg23o7drjui8758e3v87ci518zagy5" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:#c600cf&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1fg23o7drjui8758e3v87ci518zagy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Maroon</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15655</id>
    <revision>
      <id>373585</id>
      <parentid>51665</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="rmb1s289o3y8m0qv4umnrngvkq5lnj3" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color: Maroon;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmb1s289o3y8m0qv4umnrngvkq5lnj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Navy (color)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15659</id>
    <revision>
      <id>373587</id>
      <parentid>51669</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="stk7g49kwfqhxkksgl2s4oq24lj3ktq" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:navy&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>stk7g49kwfqhxkksgl2s4oq24lj3ktq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Olive</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15663</id>
    <revision>
      <id>373589</id>
      <parentid>51673</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="52ix1x4subf8v2ewozij7dagwvaph3t" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:olive&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52ix1x4subf8v2ewozij7dagwvaph3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Orange (color)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15667</id>
    <revision>
      <id>373591</id>
      <parentid>51686</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="8mgljbhc9an959nnpftd6sv2o24jium" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:orange&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mgljbhc9an959nnpftd6sv2o24jium</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Purple</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15679</id>
    <revision>
      <id>373595</id>
      <parentid>51694</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="dmnlw0a9ti87196synae46spn149k09" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dmnlw0a9ti87196synae46spn149k09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Silver (color)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15683</id>
    <revision>
      <id>373600</id>
      <parentid>51698</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="9lboqg0vck2x353z7655n6oqtf4lfhq" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:silver&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lboqg0vck2x353z7655n6oqtf4lfhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Teal</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15686</id>
    <revision>
      <id>373603</id>
      <parentid>51701</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="rwaanrok1wp7n5i7rcq8uszebtqpe53" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:teal&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwaanrok1wp7n5i7rcq8uszebtqpe53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Yellow</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15690</id>
    <revision>
      <id>373607</id>
      <parentid>51705</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="toz8rvp0kna4gpwdltn7jdsixxei3f2" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:yellow&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>toz8rvp0kna4gpwdltn7jdsixxei3f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آيت الله خامنائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16920</id>
    <revision>
      <id>373555</id>
      <parentid>372708</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165740" sha1="onsks6fayd5nef32ewi06fnwfgpi9ll" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[File:Ali Khamenei reading Will of Ruhollah Khomeini in Majlis.jpg|thumb|مجلس ۾ خميني جي وصيت پڙھندي]]

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250817162135/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741 |date=2025-08-17 }}&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

=== تعليم جو واڌارو ===

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع،{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===

[[File:Classroom of Sayyed Ali Khamenei Seminary 2.jpg|thumb|ڪلاس ۾ درس ڏيندي]]
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «درس خارج فقه آیت‌الله خامنه‌ای و تربیت تکنیسین‌های دیوانسالاری مذهبی». radiofarda.com
https://radiofarda.com/a/f35_Khamenei_Seminary_Com/2030152.html،{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;

===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ [[يوسف صانعي]]، [[فاضل لنڪراني]]،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[هاشمي شاهرودي]]، [[تسخيري]]، [[جلال الدين طاهري]]، [[رضا استادي]]، [[محمد باقر حڪيم]]، [[حسين راستي ڪاشاني]]، [[هادي روحاني]] ۽ [[محمد مؤمن]]&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.&lt;ref&gt;صالحات. «اعلمیت یا اصلح بودن تقلید از خامنه‌ای».
https://web.archive.org/web/20190112195249/http://salehat.ir/index.php/component/content/article/96-khamenei/feghahat/144--1373-v15-144، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ [[حسين علي منتظري]]، [[سيد محمد حسين فضل الله]]، [[احمد آذري قمي]]، ۽ [[ابوالقاسم خز علي]] کيس [[مرجعيت]] لاءِ اهل نه سمجهيو. [[محسن ڪديور]] جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.&lt;ref&gt;سایت شخصی کدیور. «مخالفان مرجعیت رهبری در جامعهٔ مدرسین». حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي. خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو. حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو. خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي. خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

===تصنيفون===
خامنائي پنهنجي ديني شاگردي واري دور کان لکڻ ۽ تصنيف ڪرڻ شروع ڪيو. اسلامي انقلاب کان اڳ هن ڪيترائي ڪتاب تصنيف ڪيا، جن ۾ شامل آهن: [[علم رجال جا چار بنيادي ڪتاب، (ڪتاب)|علم رجال جا چار بنيادي ڪتاب]]، [[قرآن ۾ اسلامي فڪر جو مجموعي خاڪو، (ڪتاب)|قرآن ۾ اسلامي فڪر جو مجموعي خاڪو]] ۽ [[پيشوائي صادق، (ڪتاب)|پيشوائي صادق]]. ٻين تصنيفن ۾ شامل آهن: [[گفتار در باب صبر (ڪتاب)|گفتار در باب صدر]]، [[وحدت ۽ تهذيب (ڪتاب)|وحدت ۽ تھذيب]]، آيت الله خامنائي جي نظر ۾ هنر، دين کي صحيح طرح سمجهڻ، مجموعه پيام، شيعه امامن جون جدوجهدون، خدا جي وحدت جو ذات، قرآن ڏانهن واپسي جي ضرورت، امام سجاد، امام رضا ۽ سندس ولي عهد ٿيڻ سان نسبت&lt;ref&gt;{{حوالو ڪتاب
|آخري=Hovsepian-Bearce
|پهريون=Yvette
|عنوان=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
|ناشر=Routledge
|جاءِ=Abingdon, Oxon
|سال=2016
|isbn=978-1-138-81310-6
|صفحو=103
}}&lt;/ref&gt; وغيره.
ساڳئي دور ۾ هن ڪجهه ڪتاب ترجمو ڪري شايع ڪيا، جن ۾ پنهنجي تحقيق به شامل ڪئي، جن مان ڪجهه هي آهن: [[اسلام جي دائري ۾ مستقبل (سيد قطب)]]&lt;ref&gt;{{حوالو ڪتاب
|آخري=Hovsepian-Bearce
|پهريون=Yvette
|عنوان=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
|ناشر=Routledge
|جاءِ=Abingdon, Oxon
|سال=2016
|isbn=978-1-138-81310-6
|صفحو=70
}}&lt;/ref&gt;، صلح امام حسن (رازي آل ياسين جو لکيل)، ۽ هندوستان جي آزادي جي تحريڪ ۾ مسلمان (عبدالمنعم نمر جو لکيل).&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; هڪ ٻي تصنيف مغربي تمدن خلاف فرد جرم آهي.
ان کان علاوه سندس تقريرن جي مجموعن مان به ڪيترائي ڪتاب ترتيب ڏنا ويا آهن، جن ۾ شامل آهن: انسان 250 ساله، ثقافتي يلغار، غنا، آيت الله خامنائي جي نظر ۾ فلسطين، ۽ ٻه مجاهد امام.
مغربي نوجوانن ڏانهن خط
خامنائي مغربي ملڪن جي نوجوانن ڏانهن ٻه کليل خط شايع ڪيا. انهن مان پهريون خط جنوري 2015 ۾ شايع ٿيو ۽ ٻيو خط 29 نومبر 2015 تي شايع ٿيو. اهي ٻئي خط سندس سماجي ميڊيا اڪائونٽن جهڙوڪ ٽوئيٽر، فيسبڪ ۽ انسٽاگرام ذريعي جاري ڪيا ويا.
جون 2024 ۾، اسرائيل–غزه جنگ خلاف يونيورسٽي ڪيمپسز ۾ ٿيندڙ احتجاجن جي حمايت ۾، خامنائي آمريڪا جي يونيورسٽين ۾ فلسطيني ماڻهن جي حمايت ڪندڙ شاگردن ڏانهن پڻ هڪ خط جاري ڪيو. هن انهن کي «محاذ مقاومت» جو حصو قرار ڏنو. هن خط جي ردعمل ۾ ڪجهه ماڻهن ايران جي اختيارين جي شاگردن جي احتجاجن بابت پاليسين کي ٻٽي معيار قرار ڏنو ۽ ايران ۾ شاگردن جي دٻاءُ جا مثال پيش ڪيا. 
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==ثقافتي سرگرميون==
خامنائي ثقافت کي ملڪ جي بنيادي ترين مسئلن مان هڪ سمجهي ٿو. هن ثقافتي خطرن ۽ نقصانن کي «ثقافتي يلغار»، «ثقافتي شبيخون»، «ثقافتي لٽ مار»، «ثقافتي ناٽو» ۽ «نرم خطرو» جهڙن اصطلاحن سان بيان ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; هن انهن خطرن جي مقابلي لاءِ «جهاد تبيين» ۽ «ترڪيب يافته جنگ» جهڙن تصورن تحت مقابلي جي اپيل ڪئي آهي.

===تنظيمون===

[[مجمع جهاني اهل بيت]]، [[جامعة المصطفی العالميه]]، [[بنياد دائرة المعارف اسلامي]]، [[بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هائي دفاع مقدس]]، [[مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي]]، [[شورائی عالي فضائي مجازي]]، ۽ [[شورائي عالی قرآن]] اهي ثقافتي تنظيمون آهن جيڪي خامنائي طرفان قائم ڪيون ويون.
===ادب===

[[File:Ali Khamenei reading Ahmad Shamlu at the 32nd Tehran book fair.jpg|thumb|تھران جي 32ھين ڪتابي ميلي ۾ احمد شامل پڙھندي]]
خامنائي ادبي اسلوبن کان واقف ھو ۽ ننڍپڻ کان وٺي ناولن ۽ ڪهاڻين پڙهڻ ۾ دلچسپي رکندو رهيو، ۽ هن دنيا جي ڪيترن ئي مشهور ناولن ۽ ڪهاڻين جو مطالعو ڪيو. هي دلچسپي دنيا جي وڏن اديبن جي ناولن ۽ ادبي ڪتابن سان گڏ اوڀر ۽ اولهه جي قومن جي تاريخ ۽ ثقافت جي مطالعي سان جاري رهي. فارسي ٻولي جي اهميت ۽ حيثيت بابت خامنائي جو خيال آهي ته جيڪو به انسان انساني علم ۽ معارف ۾ دلچسپي رکي ٿو، ان کي فارسي ٻولي کي خاص حيثيت ڏيڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هن ٻولي دنيا جي وڏي جغرافيائي علائقي کي پنهنجي معنوي اثر هيٺ آندو آهي ۽ پنهنجي بلاغت جي طاقت سان قومن جي دلين ۾ جاءِ ٺاهي آهي ۽ انهن لاءِ ثقافت، دين، علم ۽ تهذيب آندي آهي&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.
2019 ۾ خامنائي چيو ته هو فارسي ٻولي بابت فڪرمند آهي، ڇاڪاڻ ته فارسي ٻولي آهستي آهستي ڪمزور ٿي رهي آهي. هن اهو به چيو ته سرڪاري نشريات ڪڏهن صحيح ٻولي کي فروغ ڏيڻ بدران پرڏيهي لفظ ۽ اصطلاح استعمال ڪن ٿيون.

===شاعري===
[[File:Khamenei meeting with poets in 2016.jpg|thumb|2016ع ۾ شاعرن سان ملندي]]
جڏهن خامنائي مشهد شهر ۾ هو ته هو ادبي انجمنن جهڙوڪ [[انجمن ادبي فردوسي]] ۽ [[انجمن ادبي فرخ]] جو ميمبر رهيو ۽ هن شاعري به ڪئي آهي. ڪجهه عرصي لاءِ هن وٽ هڪ نوٽ بڪ هوندي هئي جنهن جو نالو هن «سفینه غزل» رکيو هو، جنهن ۾ هو نيون شاعريون لکي رکندو هو جيڪي کيس پسند اينديون هيون. سندس آخري گرفتاري دوران [[ساواڪ]] سندس شاعري وارو دفتر ضبط ڪري ورتو ۽ ڪڏهن به واپس نه ڪيو. سندس شاعري ۾ تخلص «امين» آهي&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;. نموني طور هڪ شعر:

{{quote|ڪاش مان به جنون جي محفل ۾ ٿورو ترسيو هجان ها،
۽ ان جادو ڀري پيالي مان پنهنجا چپ به تر ڪيا هجان ها.
هزارين خواهشون راهه ۾ آهن، دل مشتاق ۽ مان حيران،
مان پنهنجي اندر ڏانهن ويندڙ رستو ڪيئن ڳولي سگهان ها.|&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=35791
|عنوان=مطروحه‌ای از رهبر انقلاب برای شاعران مذهبی‌سرا
|ناشر=خامنه‌ای دات‌آی‌آر
|ويب سائيٽ=Khamenei.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;|}}


تسنيم نيوز ايجنسي جي مطابق، شاعرن ۽ خامنائي جون ملاقاتون سندس صدارت واري دور کان ٿينديون رهيون آهن ۽ رهبري دوران به جاري رهيون. تسنيم جي چوڻ مطابق، رمضان جي مهيني جي وچ ۾ هر سال ٿيندڙ شاعرن جي ملاقات ادبي حلقن ۾ هڪ پراڻي روايت بڻجي چڪي آهي. نسيم آن لائن جي مطابق، ڪجهه ماڻهو انهن گڏجاڻين کي هڪ طرفي ۽ حڪم تي ٻڌل عمل سمجهن ٿا، جنهن موجب شاعرن کان توقع ڪئي ويندي آهي ته هو سندس هدايتن تي عمل ڪن.

تسنيم نيوز ايجنسي رپورٽ ڏني آهي ته انهن گڏجاڻين ۽ پڙهيل شاعري بابت ڪيترائي ڪتاب جهڙوڪ شب شاعران بی‌دل ۽ با کاروان شعر فارسی لکيا ويا آهن. ايراني شاعرن کان علاوه افغانستان، تاجڪستان، پاڪستان، آذربائيجان، عراق، هندستان، يوڪرين ۽ ترڪي جا شاعر به انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪري شاعري پڙهي چڪا آهن. ترڪي، عراق ۽ آذربائيجان جي ٽن شاعرن کان سواءِ، باقي شاعرن پنهنجي شاعري فارسي ٻولي ۾ پڙهي&lt;ref&gt;نسیم آنلاین. «رسانه‌های خارجی دربارهٔ علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟». ۳۰ فروردین ۱۴۰۰.
http://nasimonline.ir/Content/Detail/2041365/رسانه-های-خارجی-درباره-علاقه-آیت-الله-خامنه-ای-به-شعر-و-ادبیات-چه-می-گویند،{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;.

==اندروني ۽ خارجي سياست==

===اندروني سياست===

هن دور ۾ اندروني سياست پنجين صدارتي چونڊن ۽ آئين جي ترميم بابت ريفرنڊم سان شروع ٿي. خامنائي جي رهبري جي شروعات کان وٺي هينئر تائين نو حڪومتون قائم ٿي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;.
هاشمي رفسنجاني ۽ خامنائي جا لاڳاپا رفسنجاني جي صدارت واري دور ۾ سٺا هئا. رفسنجاني انهن انقلابي شخصيتن مان هو جيڪي هن جي ويجهو هئا. سڌار پسند صدر سيد محمد خاتمي سان خامنائي جا لاڳاپا دٻاءُ ۽ تناءُ جو شڪار رهيا. خامنائي جي قدامت پسند سوچ ۽ آمريڪا تي گهري بي اعتمادي جي ابتڙ، خاتمي آمريڪا سان ويجهڙائي جو حامي هو. خامنائي پنهنجي سڀ کان وڏي چئلينج کي 2009 جي چونڊن جي واقعن دوران ڏٺو. مخالف ڌر ڌانڌلي جي شڪ جي بنياد تي نتيجن کي رد ڪيو ۽ احتجاج لاءِ گڏ ٿي وئي. ان جي جواب ۾ خامنائي چيو:

{{quote| «اسان جي ملڪ ۾ چونڊن جا قانوني طريقا ڌانڌلي جي اجازت نٿا ڏين.»|}}

محمود احمدي نژاد جي ٻي صدارتي دور ۾ احمدي نژاد ۽ خامنائي جا لاڳاپا پهرين دور جي ابتڙ خراب ٿي ويا. حسن روحاني جي صدارت دوران ايٽمي معاهدي تائين پهچڻ لاءِ ڳالهين ٿيون، جنهن جو نتيجو برجام (JCPOA) نڪتو. پر پابندين جي خاتمي ۽ ايٽمي مسئلي جي حل جا فائدا ٿوري وقت لاءِ هئا. ڊونلڊ ٽرمپ اعلان ڪيو ته آمريڪا ايٽمي معاهدي مان نڪري ويندو ۽ پابنديون ٻيهر لاڳو ڪندو. خامنائي روحاني تي الزام لڳايو ته هن معاهدي ۾ حد کان وڌيڪ نرمي ڏيکاري.[


8 جنوري 2021 (19 دي 1399) تي خامنائي آمريڪا ۽ برطانيا کان ڪورونا ويڪسين جي درآمد تي پابندي لڳائي ۽ چيو ته آلودہ رت واري اسڪينڊل کي نظر ۾ رکندي هو فرانس مان ويڪسين درآمد بابت به پراعتماد ناهي. هن ايران ۾ ويڪسين ٺاهڻ جي به حمايت ڪئي. سندس رهبري جي دور ۾ اندروني سياست ۾ جن معاملن تي هن زور ڏنو انهن ۾ روزگار ۽ «اقتصاد مقاومتي» جو تصور شامل آهي. هن ماڻهن ۽ حڪومت کي معاشي مسئلن جي حل لاءِ قناعت ۽ اسراف کان بچڻ جي صلاح ڏني آهي. خامنائي ايران ۾ سائنسي ترقي جو حامي رهيو آهي. هو انهن پهرين اسلامي عالمن مان هڪ هو جن اسٽيم سيل تحقيق ۽ علاج لاءِ ڪلوننگ جي اجازت ڏني.


خارجي سياست

چيو وڃي ٿو ته خارجي سياست جي «سڌي ذميواري» خامنائي وٽ آهي ۽ «سندس سڌي راءِ ۽ منظوري کان سواءِ ڪو به فيصلو نه ڪيو ويندو.» هو اسلامي جمهوريه ايران جي خارجي سياست کي هن طرح بيان ڪري ٿو:

{{quote| «اسان جي سياست مسلمانن جي دفاع ۽ مظلوم قومن جي دفاع تي ٻڌل آهي، ۽ اسان ان کي پنهنجي بنيادي پاليسين مان سمجهون ٿا ۽ ان کان پوئتي نه هٽنداسين. اسان اسلام جا حامي آهيون، مسلمانن جا حامي آهيون ۽ اسلامي بيداري جا حامي آهيون. اسان استحصالي طاقتن طرفان مظلوم قومن جي وسيلن جي استحصال جا مخالف آهيون، اسان استعمار ۽ استحصال جا مخالف آهيون، ۽ هي مخالفت رڳو لفظن ۽ ڳالهين تائين محدود ناهي. اهو اسان جو عقيدو آهي ۽ اسان جي خارجي سياست جو ڍانچو به انهيءَ تي ٻڌل آهي.»|}}

چيو وڃي ٿو ته هو خارجي سياست کي اهڙي طرف هدايت ڪري ٿو جو اولهه سان نه سڌي ٽڪراءُ ٿئي ۽ نه مڪمل ٺاهه. خامنائي يمن ۾ سعودي عرب جي مداخلت جي مذمت ڪئي ۽ سعودي عرب کي اسرائيل سان ڀيٽيو. خامنائي جي چوڻ موجب ايران جي علائقائي سياست آمريڪا جي سياست جي ابتڙ آهي ۽ ايران علائقي ۾ مزاحمتي تحريڪن ۽ اسرائيل خلاف وڙهندڙن جي حمايت ڪري ٿو. هن اهو به چيو ته اسلامي جمهوريه ايران شام جي حڪومت ۽ عوام جي مدد کي «محور مقاومت» جي حمايت سمجهي ٿو ۽ ان تي فخر ڪري ٿو. خامنائي ميانمار ۾ روهينگيا مسلمانن تي ظلم ۽ تشدد جي مذمت ڪئي ۽ ميانمار جي عملي اڳواڻ ۽ نوبل امن انعام يافته آنگ سانگ سوچي کي «بي رحم عورت» سڏيو&lt;ref&gt;رادیو فردا. «نظر آقای رئیس‌جمهور “The Latest: Indonesia sends 34 tons of aid for Rohingya”, NY Daily News نظر بنده نزدیک‌تر است». حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;.

==خيال ==


=== اقتصادي خيال ===
علي خامنائي جي خيال موجب اسلامي معيشت ٻن بنيادي ستونن تي بيٺل آهي: «قومي دولت ۾ واڌارو» ۽ «اسلامي سماج جي اندر انصاف سان ورڇ ۽ محرومي جو خاتمو». هر اهڙو معاشي نمونو جيڪو انهن ٻنهي بنيادن کي پورو ڪري سگهي، معتبر سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;«اقتصاد اسلامي»، دفترِ حفظ و نشر آثارِ آيت الله خامنه‌اي، khamenei.ir. «اقتصاد اسلامي». حاصل ڪيل: https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1161&amp;npt=8{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

هن 2010ع ۾ پهريون ڀيرو «مزاحمتي معيشت» (اقتصادِ مزاحمتي) جو تصور پيش ڪيو ۽ پوءِ ڪيترين ئي تقريرن ۾ ان تي زور ڏنو.&lt;ref&gt;«طراحي ماڊلِ تعاملي گونه‌هاي فرهنگِ سازماني»، فرهنگ در دانشگاه اسلامي.&lt;/ref&gt; هو ان جي وضاحت هن ريت ڪري ٿو:

&lt;blockquote&gt;
«مزاحمتي معيشت جو مطلب اهو آهي ته اسان وٽ اهڙي معيشت هجي جنهن ۾ ملڪ جي اقتصادي واڌ جو سلسلو برقرار رهي؛ ساڳئي وقت عالمي دٻائن جي مقابلي ۾ گهٽ ڪمزور هجي. اها هڪ اهڙي معيشت آهي جيڪا ماڻهن تي ڀاڙي ٿي.»&lt;ref&gt;خامنه‌اي ڊاٽ آئي آر (khamenei.ir)، «اقتصاد مقاومتي، قرارگاه اقتصاد مقاومتي». حاصل ڪيل: https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=12471&amp;npt=1{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

هن جي نظر ۾ «پيداوار ۾ واڌارو» انتهائي اهم آهي:

&lt;blockquote&gt;
«جيڪڏهن توهان واقعي پيداوار ۾ واڌارو آڻي سگهو ٿا، ته ملڪ جا سڀ اهم اقتصادي اشاريہ بدلجي ويندا؛ يعني مستقل روزگار پيدا ٿيندو، بي روزگاري گهٽ ٿيندي، برآمدات وڌنديون، ملڪ کي غير ملڪي زر مبادله حاصل ٿيندو، مهانگائي گهٽ ٿيندي، ۽ انهن سڀني کان علاوه ملڪ ۾ اقتصادي خودمختياري پيدا ٿيندي.»&lt;ref&gt;خامنه‌اي ڊاٽ آئي آر (khamenei.ir)، «جهش توليد». حاصل ڪيل: https://farsi.khamenei.ir/search-result?q=%D8%AC%D9%87%D8%B4%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF&amp;nt=99,101,2,4,9,1,16{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== فوجي خيال ===

[[File:Khamenei at Imam Hassan Mojtabi University 2022 (K).jpeg|thumb|2022ع ۾ امام حسن مجتبا يونيورسٽي ۾ ]]
علي خامنائي جو خيال آهي ته ايران کي جنگ کان بچڻ لاءِ پنهنجي فوجي طاقت وڌائڻ گهرجي.&lt;ref&gt;«ڪاميني چيو ته ايران کي جنگ روڪڻ لاءِ فوجي طاقت وڌائڻ گهرجي»، رائيٽرز (Reuters). حاصل ڪيل: https://www.reuters.com/article/world/khamenei-says-iran-should-increase-military-might-to-prevent-war-idUSKBN2020B5/&lt;/ref&gt; هن جي مطابق ايران جي علائقائي موجودگي ۽ ميزائل صلاحيتون ناقابلِ مذاڪرات آهن.&lt;ref&gt;«ڪاميني جي 2021ع جي پهرين تقرير: آمريڪي ڪمزوري ۽ ايراني خودانحصاري تي ٻيهر زور»، واشنگٽن انسٽيٽيوٽ (Washington Institute). حاصل ڪيل: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/khameneis-first-speech-2021-reemphasizing-us-weakness-iranian-self-reliance&lt;/ref&gt;

قاسم سليماني جي قتل کان پوءِ هن چيو ته ذميوارن لاءِ «سخت بدلو» انتظار ڪري رهيو آهي. هن عين الاسد ايئر بيس تي حملي جو حوالو ڏيندي چيو ته اهڙيون فوجي ڪارروايون ڪافي ناهن، ۽ علائقي ۾ آمريڪا جي «فساد پيدا ڪندڙ موجودگي» ختم ٿيڻ گهرجي.&lt;ref&gt;«قاسم سليماني جي قتل تي ’سخت بدلو‘: ’مناسب وقت‘ جيڪو نه آيو ۽ ’مناسب جاءِ‘ جيڪا نه ملي»، بي بي سي نيوز فارسي. بائيگاني ڪيل: ۱۳ آڪٽوبر ۲۰۲۲ع. حاصل ڪيل: ۲۰۲۲-۱۰-۱۳. https://www.bbc.com/persian/iran-55500811&lt;/ref&gt;

خامنائي سان منسوب هڪ فتوٰي موجب، ايٽمي هٿيارن ۽ ٻين وڏي تباهي وارن هٿيارن جي پيداوار، ذخيرو ڪرڻ ۽ استعمال حرام آهي. تنهن هوندي به اهڙا ثبوت موجود آهن جيڪي ڳجهي نموني ايٽمي هٿيار حاصل ڪرڻ جي ڪوششن ڏانهن اشارو ڪن ٿا، جنهن سبب يورپي عملدارن ۾ شڪ پيدا ٿيو آهي&lt;ref&gt;«آمريڪا لاءِ اهڙو ايران آپشن جيڪو نظرانداز ڪيو وڃي ٿو»، ايشيا ٽائمز. بائيگاني ڪيل: 17 جون 2018ع. حاصل ڪيل: https://web.archive.org/web/20060316201913/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HC17Ak02.html&lt;/ref&gt;.
ساڳئي وقت، هو غير فوجي مقصدن لاءِ ايٽمي ٽيڪنالاجي جي اهميت تي زور ڏئي ٿو:

&lt;blockquote&gt;
«تيل ۽ گيس جا ذخيرا هميشه لاءِ باقي نٿا رهي سگهن.»&lt;ref&gt;«ايران چوي ٿو ته يورينيم جي افزودگي روڪڻ وارو ناهي»، رائيٽرز. حاصل ڪيل: https://www.reuters.com/article/world/iran-says-it-will-not-stop-uranium-enrichment-idUSTRE4941KO/&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

تنهن هوندي به هن فتويٰ جي اعتبار تي بحث موجود آهي—مثال طور ڇا هن وٽ اهڙي فتويٰ جاري ڪرڻ جو اختيار آهي يا اهو ڪنهن به سبب سان رد ٿي سگهي ٿو. آمريڪا پڻ چوي ٿو ته ان جا فيصلا هن فتويٰ تي مبني ناهن ۽ ان جو انهن تي ڪو اثر ناهي&lt;ref&gt;«نيڊ پرائس چوي ٿو ته خامنه‌اي جو فتويٰ آمريڪا جي ايٽمي هٿيارن تائين ايران جي رسائي روڪڻ بابت فيصلن جو ڪڏهن به بنياد نه رهيو آهي»، صدائے آمريڪا. بائيگاني ڪيل: ۳ آڪٽوبر ۲۰۲۲ع. حاصل ڪيل: ۲۰۲۲-۱۰-۱۳. https://ir.voanews.com/a/us-iran-ned-price-khamenei-fatva/6394845.html&lt;/ref&gt;.

=== ولايت فقيه بابت خيال ===
علي خامنائي جو خيال آهي:

&lt;blockquote&gt;
«ولي فقيه جا اختيار، جيڪڏهن ماڻهن جي ارادي ۽ چونڊ سان ٽڪراءُ ۾ اچن، ته ماڻهن جي فيصلن تي برتري رکن ٿا ۽ انهن تي حاڪم آهن.»
&lt;/blockquote&gt;

هو سمجهي ٿو ته «ولايت مطلقه فقيه» واري نظام ۾ فقيه ئي اسلامي حڪمران آهي ۽ سندس حڪمراني قيامت تائين جاري رهندي.
هن تنقيدن جي جواب ۾، ته اهو نظام فقيه جي ذاتي خواهشن تي هلندو آهي، هن چيو:

&lt;blockquote&gt;
«جيڪڏهن ولايت مطلقه فقيه ڪنهن عالم جي هٿ ۾ هجي ته هو پنهنجي خواهش موجب عمل نٿو ڪري سگهي.»
&lt;/blockquote&gt;

هن وڌيڪ چيو ته هن نظام ۾ لچڪ موجود آهي، يعني قيادت هيٺ ادارا مسلسل وڌيڪ صحيح ۽ مڪمل اختيار ڪندي پاڻ کي تبديل ڪندا رهن ٿا.
تنهن هوندي به ڪيترائي ماڻهو کيس آمريت جو الزام ڏين ٿا. 1997ع ۾ [[حسين علي منتظري]] سندس [[مرجعيت]] تي سوال اٿاريو ۽ کيس ان ميدان ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو.[[حسن فيروزآبادي]] موجب، 2012ع جي سياري ۾ خامنائي سرڪاري عملدارن تي سندس هدايتن تي عمل نه ڪرڻ بابت شڪايت ڪئي

=== فن ۽ ميڊيا بابت خيال ===
خامنائي وٽ موسيقي جي حلال يا حرام هجڻ جا معيار متغير ۽ غير واضح آهن. هو ان جو فيصلو عرفي لحاظ سان مڪلف جي راءِ تي ڇڏي ٿو.
اڪثر شيعه فقيهن جيان، هو سازن کي ٻن قسمن ۾ ورهائي ٿو: «حرام لاءِ مخصوص اوزار» ۽ «مشترڪ اوزار»، پر ان لاءِ ڪو واضح معيار پيش نٿو ڪري.
هو سمجهي ٿو ته «اسلامي انقلاب» کي دنيا تائين فلم ۽ ناول ذريعي متعارف ڪرايو وڃي ٿو. ان حوالي سان هو چوي ٿو:

&lt;blockquote&gt;
«انقلاب بغير ناول جي نٿو ٿي سگهي. روسي ۽ فرانسيسي انقلاب پنهنجي ناولن ذريعي متعارف ٿيا. ساڳيءَ طرح سٺي فلم کان سواءِ به نٿو ٿي سگهي.»&lt;ref&gt;خامنه‌اي ڊاٽ آئي آر (khamenei.ir)، «در مخاطب‌شناسي دچار توهم بوديم». بائيگاني ڪيل: ۵ جولاءِ ۲۰۱۶ع. حاصل ڪيل: https://web.archive.org/web/20160811155132/http://farsi.khamenei.ir/others-note?id=24174&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== راندين بابت خيال ===
هو نوجوانن کي مسلسل عالمي مقابلن ۾ حصو وٺڻ جي همٿ افزائي ڪري ٿو ته جيئن اسلامي قدرن کي عالمي نوجوانن جي دلين ۽ ذهنن تائين پهچايو وڃي ۽ ايراني ثقافت کي متعارف ڪرايو وڃي.
هن جي عوامي بيانن موجب، هو راندين کي هڪ اهم سفارتي اوزار طور ڏسي ٿو.

=== عورتن بابت خيال ===
علي خامنائي مختلف موقعن تي عورتن ۽ سندن سماجي ڪردار بابت پنهنجا خيال بيان ڪيا آهن.
سماجي شموليت بابت هو چوي ٿو:

&lt;blockquote&gt;
«جيڪڏهن عورتون ڪنهن قوم جي سماجي تحريڪ ۾ شامل نه ٿين، ته اها تحريڪ ڪامياب نه ٿيندي.»&lt;ref&gt;خامنه‌اي ڊاٽ آئي آر (khamenei.ir)، «حضور زنان در صحنه». حاصل ڪيل: https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4004 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017180009/https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4004 |date=2021-10-17 }}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

هو اهو پڻ سمجهي ٿو ته اسلامي اصولن موجب عورتن کي نه ته سماجي، اقتصادي، سياسي يا علمي سرگرمين ۾ زبردستي شامل ڪيو وڃي ۽ نه ئي انهن کي روڪيو وڃي. جيڪڏهن عورتون اهڙين سرگرمين ۾ حصو وٺڻ چاهين ته ڪا رڪاوٽ نه هئڻ گهرجي.
تنهن هوندي به، جولاءِ 1997ع ۾ هن عورتن جي برابر شموليت جي خيال کي منفي، سادو ۽ ٻاراڻو قرار ڏنو. هن اهو به چيو ته عورتن جو اعليٰ سرڪاري عهدن تي هجڻ فخر جو باعث ناهي ۽ مغربي سوچ جي قبوليت جي علامت آهي.
هو خاندان کي سڀ کان اهم سماجي ادارو سمجهي ٿو ۽ عورت کي ان ۾ وڌيڪ اهم ڪردار ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;سعيديان، مريم؛ يراقي، سعيده. «راهکارهاي مقابله با فرهنگ غرب». پاسداري فرهنگ انقلاب اسلامي. حاصل ڪيل: https://www.sid.ir/paper/235526/&lt;/ref&gt; هو «گهر سنڀالڻ» ۽ «اولاد ڄڻڻ» کي عورتن لاءِ جهاد ۽ هنر قرار ڏئي ٿو.
جون 1998ع ۾ هن عورتن جي «سرڪش روين» خلاف ڪارروائي جو حڪم ڏنو، جنهن دوران آگسٽ جي وچ تائين 1800 عورتن ۽ مردن کي «نامناسب لباس ۽ غير اخلاقي روين» جي الزام هيٺ گرفتار ڪيو ويو. هن دور ۾ عورتن جي صحافين ۽ رسالن، جهڙوڪ ’’عورتن‘‘، تي به پابنديون لڳايون ويون&lt;ref&gt;Hughes، Donna M. «Women and Reform in Iran». University of Rhode Island.&lt;/ref&gt;.

=== سامراجي مخالفت، آمريڪا ۽ اسرائيل بابت خيال ===

==== آمريڪا سان لاڳاپا ====
علي خامنه‌اي جي آمريڪا بابت پاليسي سندس تقريرن ۾ مستقل طور تي ظاهر ٿئي ٿي، جنهن ۾ هو آمريڪا سان سخت مخالفت جي اصول تي زور ڏئي ٿو. سندس خيال موجب آمريڪا جي «نظام» ۽ «ايراني عوام» سان دشمني ناقابلِ انڪار آهي.
آمريڪا سان مذاڪرات بابت هو موقف اختيار ڪري ٿو ته آمريڪا ظاهري طور دلڪش واعدا ڪري سگهي ٿو، جيڪي عملي طور تي گهڻو ڪري پورا نٿا ٿين؛ تنهنڪري جيستائين ايران ايترو مضبوط نه ٿئي جو ڳالهين دوران آمريڪي دٻاءَ کي برداشت ڪري سگهي، تيستائين آمريڪا سان سڌيون ڳالهيون ڪرڻ مناسب ناهي.
1981ع ۾ تهران يونيورسٽي ۾ وڏي عوامي اجتماع دوران، جنهن ۾ محمد مصدق جي ياد ملهائي وئي ۽ سياسي تبديليءَ جا مطالبا ڪيا ويا، خامنه‌اي پنهنجي تقرير ۾ چيو ته:

&lt;blockquote&gt;
«اسان آليندي ۽ مصدق جهڙا لبرل ناهيون جو سي.آء.اي. اسان کي دٻائي سگهي.»
&lt;/blockquote&gt;

هو برطانيا کي «خبيث انگلينڊ» جي اصطلاح سان ياد ڪري ٿو ۽ دعويٰ ڪري ٿو ته:

&lt;blockquote&gt;
«داعش ۽ القاعده کي استعماري قوتن، خاص طور خبيث انگلينڊ، اسلامي جمهوريه ۽ اسلامي بيداري خلاف ٺاهيو آهي.»&lt;ref&gt;[197]&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

ساڳيءَ طرح، هو پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ ڪشمير بابت تڪرار جو ذميوار پڻ برطانيا کي قرار ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;[198]&lt;/ref&gt; 2018ع ۾ عيدالفطر جي موقعي تي پنهنجي تقرير ۾ هن عوام جي غير ضروري پرڏيهي سفرن تي به تنقيد ڪئي.
ان سلسلي ۾ اڪبر هاشمي رفسنجاني سان منسوب هڪ بيان پڻ موجود آهي، جنهن ۾ آمريڪا سان لاڳاپن بابت اندروني بحثن جو ذڪر ڪيو ويو آهي؛ هي بيان هڪ انٽرويو جي وڊيو جي صورت ۾ سامهون آيو، جيڪو خامنه‌اي جي آفيس پاران آمريڪا تي ڀروسو ڪرڻ جي تنقيد جي پسمنظر ۾ جاري ٿيو.

==== اسرائيل ۽ صهيونيزم بابت خيال ====
خامنه‌اي اسرائيل جي رياست ۽ صهيونيزم جو مخالف آهي. 2000ع ۾ هن اسرائيل کي «هڪ ڪينسر جهڙو ڦوڙو» قرار ڏيندي چيو ته اهو علائقي مان ختم ٿيڻ گهرجي.
2015ع ۾ ايران جي ايٽمي پروگرام بابت عالمي معاهدي کان پوءِ، هن اظهار ڪيو ته:

&lt;blockquote&gt;
«اسرائيل ايندڙ 25 سال نه ڏسندو.»
&lt;/blockquote&gt;

ساڳي وقت، هن وضاحت ڪئي آهي ته اسرائيل جي خاتمي بابت سندس بيان يهودي قوم جي تباهيءَ جو سڏ ناهي، ۽ ايران کي يهودين سان ڪو به اصولي اختلاف ناهي. سندس خيال ۾، مختلف مذهبن سان تعلق رکندڙ ماڻهن کي اسرائيل جي مستقبل بابت فيصلا ڪرڻ جو حق هئڻ گهرجي.
خارجي پاليسي جي لحاظ کان، خامنه‌اي اوڀر ۽ اولهه ٻنهي سان سفارتي لاڳاپا وڌائڻ جي حمايت ڪري ٿو—سواءِ آمريڪا ۽ اسرائيل جي—۽ خاص طور پاڙيسري ملڪن ۽ اوڀر طرف توجهه ڏيڻ کي اوليت ڏئي ٿو.&lt;

==== هولوڪاسٽ ====
2014ع ۾ نوروز جي موقعي تي پنهنجي هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي هولوڪاسٽ بابت شڪ جو اظهار ڪيو. هن چيو:

&lt;blockquote&gt;
«هولوڪاسٽ هڪ اهڙو واقعو آهي جنهن جي حقيقت واضح ناهي، ۽ جيڪڏهن ٿيو به هجي ته اهو ڪيئن ٿيو، اهو به معلوم ناهي.»
&lt;/blockquote&gt;

هن وڌيڪ چيو ته:

&lt;blockquote&gt;
«يورپي ملڪن ۾ ڪو به هولوڪاسٽ بابت ڳالهائڻ جي همت نٿو ڪري»
&lt;/blockquote&gt;

۽ اهو پڻ بيان ڪيو ته اولهه ۾ هولوڪاسٽ بابت بحث ڪرڻ يا ان تي سوال اٿارڻ کي وڏو گناهه تصور ڪيو وڃي ٿو.

==== صحابه محمد ﷺ ۽ اسلامي دنيا جي وحدت بابت خيال ====
2010ع ۾ خامنه‌اي هڪ فتوٰي جاري ڪيو جنهن مطابق محمد ﷺ جي ازواجن ۽ صحابه جي توهين حرام آهي. ايران ۾ اهڙين ڪيسن ۾ ماڻهن کي توهينِ مقدسات (سبّ النبي) جي الزام هيٺ سزا پڻ ڏني وئي آهي، جنهن ۾ موت جي سزا به شامل رهي آهي. هي فتوٰي سعودي عرب جي شيعه برادري جي هڪ استفتا جي جواب ۾ جاري ڪيو ويو هو

اسلامي دنيا بابت، خامنه‌اي اتحاد، تعاون، ۽ مذهبي اختلافن کان پاسو ڪرڻ تي زور ڏئي ٿو. هن جي مطابق، مسلمانن جي وچ ۾ اتحاد قائم ٿيڻ سان انهن جي موجوده حالتن ۾ بهتري اچي سگهي ٿي. هن ان حوالي سان چيو:

&lt;blockquote&gt;
«جيڪڏهن اها وحدت پيدا ٿي وڃي، ته مسلمانن جي موجوده حالت اهڙي نه رهندي ۽ مسلمان عزت حاصل ڪندا. ’انگريزي شيعه‘ ۽ ’آمريڪي سني‘ هڪ ئي قينچي جا ٻه پٽ آهن؛ انهن جو مقصد مسلمانن کي پاڻ ۾ وڙهائڻ آهي.»
&lt;/blockquote&gt;

== ٻين جي نظر ۾ ==
=== دنيا ۾ خامنائي جو مقام ===

ايڪانومسٽ ڊيموڪريسي انڊيڪس موجب، خامنائي جي حڪومت کي هڪ آمرانه نظام قرار ڏنو ويو آهي جيڪو آزاديءَ جي خلاف بيٺل آهي.&lt;ref&gt;{{cite report
 |title=چائنا چيلينج
 |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/eiu-democracy-index-2021.pdf
 |publisher=ايڪانومسٽ انٽيليجنس يونٽ
 |date=2021
 |language=انگريزي
 |access-date=2026-04-08
 |archive-date=2022-04-01
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401142348/https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/eiu-democracy-index-2021.pdf
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; فوربز موجب، خامنائي 2015 ۽ 2018 ۾ ترتيبوار دنيا جي 18هين ۽ 17هين سڀ کان وڌيڪ طاقتور شخص طور شمار ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=فوربس: پوتین در صدر فهرست قدرتمندترین شخصیت‌های جهان قرار گرفت
 |url=https://www.bbc.com/persian/world-38327446
 |publisher=بي بي سي فارسي
 |date=
 |access-date=27 نومبر 2022
 |archive-date=23 آڪٽوبر 2022
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt; بي بي سي فارسي ۾ بزرگمهر شرف‌الدين جي هڪ دستاويزي پروگرام موجب، سياست ڏانهن خامنائي جو منطقي ۽ عملي رويو کيس ايران جي جديد تاريخ جي گهڻن حڪمرانن کان الڳ ڪري ٿو.&lt;ref&gt;[219]&lt;/ref&gt;

ٻئي پاسي، جديد تاريخ جو محقق عباس ميلاني، 2022 ۾ ايران جي احتجاجن بابت بي بي سي سان ڳالهائيندي چيو:
&lt;blockquote&gt;«خامنائي پنهنجين غلطين مان سبق وٺڻ جي صلاحيت نٿو رکي، ڇاڪاڻ⁠تہ هو پاڻ کي هر شيءِ ڄاڻندڙ سمجهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=آيت الله خامنائي؛ مرد فضاهای خالی
 |url=http://www.bbc.com/persian/iran/2011/09/110917_bsh_khamenei.shtml
 |author=بزرگمهر شرف‌الدين
 |publisher=بي بي سي فارسي
 |date=17 سيپٽمبر 2011
 |archive-date=3 جولاءِ 2016
 |language=فارسي
 |accessdate=2026-04-08
 |archivedate=2016-07-03
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160703214802/http://www.bbc.com/persian/iran/2011/09/110917_bsh_khamenei.shtml
 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

ڪارنيگي اينڊومينٽ فار انٽرنيشنل پيس 2008 ۾ كريم سجادپور جي قلم سان «خامنائي کي ٻيهر پڙهڻ: ايران جي سڀ کان طاقتور اڳواڻ جو عالمي نظريو» عنوان سان هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ چيو ويو:
&lt;blockquote&gt;«شايد دنيا ۾ ڪو به اهڙو اڳواڻ نه هجي جيڪو عالمي معاملن ۾ خامنائي جيترو اهم هجي، پر ساڳئي وقت عالمي سطح تي ايترو اڻڄاتل هجي.»&lt;/blockquote&gt;

سجادپور جو چوڻ آهي ته ايران بابت هر ڪامياب حڪمت عملي ۾ خامنائي جي مرڪزي ڪردار ۽ آمريڪا بابت سندس گهري بي اعتمادي کي نظر ۾ رکڻ ضروري آهي. هن 2019 ۾ خامنائي کي وچ اوڀر جو سڀ کان طاقتور شخص قرار ڏنو ۽ چيو ته هو پنهنجي طاقت انهن ادارن ذريعي لڪائي ٿو جن جا ماڻهو يا ته هن پاڻ مقرر ڪيا آهن يا سندس وفادار آهن&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Iranian Supreme Leader Ali Khamenei Is One Despot Trump Might Not Win Over
 |url=https://time.com/magazine/south-pacific/5691730/october-14th-2019-vol-194-no-15-international/
 |author=ڪريم سجادپور
 |publisher=ٽائيم
 |date=3 آڪٽوبر 2019
 |access-date=27 نومبر 2022
 |archive-date=9 ڊسمبر 2022
 |language=انگريزي
 |accessdate=2026-04-08
 |archivedate=2022-12-09
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209002013/https://time.com/magazine/south-pacific/5691730/october-14th-2019-vol-194-no-15-international/
 }}&lt;/ref&gt;
«رپورٽرز وِدائوٽ بارڊرز» جي سالياني رپورٽ ۾ خامنائي کي «ميڊيا آزاديءَ جي درندن» ۾ شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=گزارشگران بدون مرز نام آيت الله خامنائي کي «ميڊيا آزاديءَ جي درندن» ۾ شامل ڪيو
 |url=https://ir.voanews.com/latestnews/iran-journalist-humanrights-khamenei-rsf
 |publisher=صدای آمريڪا
 |access-date=7 جولاءِ 2021
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt; 2000ع ۾ «ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس» کيس اظهار جي آزاديءَ جا 10 دشمنن مان هڪ قرار ڏنو. ان سلسلي ۾، ڇهين مجلس جي شروعاتي دور ۾ جڏهن پريس قانون ۾ ترميم جو بل پيش ٿيڻ وارو هو، خامنائي حڪومتي حڪم ذريعي ان کي روڪڻ جو حڪم ڏنو.
سماجيات دان ڪاظم علمداري موجب، اسلامي جمهوريه جي آئين ۾ ولي فقيه وٽ لا محدود اختيار آهن ۽ آئين اڳواڻ کي آمراڻي اختيار ڏئي ٿو. ڊيوڊ والچنسڪي پنهنجي ڪتاب «دنيا جا بدترين 20 زنده آمر» ۾ خامنائي کي نائين نمبر تي رکيو.
8 فيبروري 2024 تي ڪمپني ميٽا خامنائي جا سڀ اڪائونٽ بند ڪري ڇڏيا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن «خطرناڪ تنظيمن ۽ فردن» جي ترويج بابت ضابطن جي ڀڃڪڙي ڪئي هئي. انهن ۾ سندس انسٽاگرام اڪائونٽ (5 ملين کان وڌيڪ فالوئرز)، انگريزي انسٽاگرام اڪائونٽ (204 هزار فالوئرز) ۽ فيس بڪ شامل هئا.

=== ٻين جي نظر ۾ خامنائي جا خيال ===

بي بي سي موجب، سندس نظرين کي سمجهڻ لاءِ ضروري آهي ته ايران ۾ صحافين کي خامنائي کان سوال ڪرڻ جي اجازت ناهي، ۽ سندس تنقيد ڪرڻ جا نتيجا نڪرندا آهن. اهو هميشه هڪ طرفو رابطو آهي: خامنائي منبر تي ويهي تقرير ڪندو آهي ۽ سندس خيالن کي انهن تقريرن مان ئي سمجهڻو پوندو آهي&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=انتقاد از آيت الله خامنائي چقدر هزينو دارد؟
 |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-61289510
 |publisher=بي بي سي فارسي
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt;

علي اڪبر ولايتي جي نظر ۾، خامنائي جو جدوجهد وارو طريقو اسلامي فڪر تي ٻڌل آهي، جيڪو قرآن ۽ حديث مان اخذ ڪيل آهي ۽ مادي پرستي، مارڪسزم ۽ لبرل خيالن جي مقابلي ۾ بيٺل آهي. ولايتي سندس ڪاميابي جا سبب سندس گهڻ رخا سوچ، سيد روح‌الله خميني جي تحريڪ جي وسيع رابطي واري نيٽورڪ جو استعمال، منبر جو استعمال ۽ عملي رويو بيان ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;.
گيرٿ پورٽر موجب، خامنائي جي ان فتويٰ بابت ته ايٽمي هٿيار ٺاهڻ حرام آهن، ايران طرفان عراق جي ڪيميائي حملن جو جواب نه ڏيڻ اهو ظاهر ڪري ٿو ته ڪيميائي ۽ ايٽمي هٿيارن کان سندس بيزاري گهري ۽ سچي آهي. هن محسن رفيق دوست جي حوالي سان چيو ته خميني به ايران-عراق جنگ دوران اهڙن هٿيارن جي پيداوار ۽ استعمال کي حرام قرار ڏنو هو، باوجود ان جي ته انهن کي ٺاهڻ جون ڪوششون ٿي رهيون هيون. 2012 کان باراڪ اوباما جي حڪومت خامنائي جي ايٽمي مخالف فتويٰ جي آجيان ڪئي&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=When the Ayatollah Said No to Nukes
 |url=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/
 |author=گيرٿ پورٽر
 |publisher=فارين پاليسي
 |date=16 آڪٽوبر 2014
 |access-date=21 آگسٽ 2015
 |archive-date=21 سيپٽمبر 2017
 |language=انگريزي
 |accessdate=2026-04-08
 |archivedate=2017-09-21
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921001025/https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/
 }}&lt;/ref&gt;.
تنهن هوندي به، آمريڪي پرڏيهي وزارت جي ترجمان نيد پرائيس موجب، خامنائي جو فتويٰ ڪڏهن به آمريڪا جي پاليسي ٺاهڻ جو بنياد نه رهيو آهي ته جيئن ايران کي ايٽمي هٿيار حاصل ڪرڻ کان روڪيو وڃي.
مائيڪ پومپيو، خامنائي جي هولوڪاسٽ بابت نظرين تي چيو:
&lt;blockquote&gt;«آمريڪا خامنائي جي نفرت انگيز ۽ يهودي مخالف بيانن جي مذمت ڪري ٿو؛ اهڙا بيان ٽوئيٽر يا ٻين سماجي ميڊيا تي ڪو به جاءِ نٿا رکن. اسان ڄاڻون ٿا ته خامنائي جي اهڙي ٻولي ايران جي عوام جي برداشت واري روايت جي عڪاسي نٿي ڪري.»&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=واکنش‌ها به کاربرد کليدواژه يهودي‌ستيزانه نازي‌ها در پوستر سايت خامنائي
 |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C/a-53523423
 |publisher=ڊيوئچه ويله
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

حميد ڪيهان موجب (بي بي سي تي)، «معاشي مزاحمت» جون عام پاليسيون 2013 جي آخر ۾، ٻاهرين پابندين سبب وڌندڙ معاشي مسئلن جي دوران، 24 شقن ۾ حڪومت کي ڏنيون ويون. هن جو چوڻ آهي ته هن دستاويز جو وڏو حصو اهڙن نعريبازي تي ٻڌل هدفن تي مشتمل آهي جيڪي نظرياتي طور سٺا پر عملي طور لاڳو ڪرڻ مشڪل آهن، جڏهن⁠تہ ڪجهه حصن ۾ اهڙيون حڪمت عمليون آهن جيڪي موجوده حالتن ۾ حاصل ڪرڻ ناممڪن آهن، جيتوڻيڪ ڪجهه پهلو عملي طور لاڳو ٿي سگهن ٿا.
فريدون خاوند موجب، مجموعي طور اهي پاليسيون اهڙن عام هدفن جو مجموعو آهن جيڪي دنيا جي گهڻن ملڪن جي اقتصادي منصوبن ۾ به ڏسي سگهجن ٿا، ۽ سوال اهو آهي ته اهي اڳ ڇو لاڳو نه ڪيا ويا.

=== ٻين جي نظر ۾ خامنائي جي ڪارڪردگي ===

سرج ميشل ۽ پائولو ووڊز موجب، خامنائي جون تقريرون «ڌمڪين ۽ خالي نعريبازي» تي ٻڌل آهن، جيڪي سازشي نظريي ۽ سخت آمريڪا مخالف سوچ سان گڏ آهن. سندن خيال ۾، هو هر هنڌ «دشمنن جي سازش» ڏسي ٿو ۽ مغربي طاقتن کي «متڪبر»، «شيطاني»، «لالچي»، «نفرت انگيز»، «واپسگرا», «برتر»، «سرطاني»، «ظالم»، «زهريلو» ۽ «شيطان جو مجسمو» قرار ڏئي ٿو. اهي صفتون مغربي حڪومتن سان گڏ سندن خفيه ادارن (سي آءِ اي، موساد وغيره) لاءِ به استعمال ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last1=ميشل
 |first1=سرژ
 |last2=ووڊز
 |first2=پائولو
 |title=رهبر
 |translator=لاله پويا
 |publisher=برنارڊ گراسه
 |location=پيرس
 |date=2010
 |pages=351–
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt;

آمريڪا جي اڳوڻي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو:
&lt;blockquote&gt;«ايران جا شريف ماڻهو، جيڪي آمريڪا سان محبت ڪن ٿا، اهڙي حڪومت جا حقدار آهن جيڪا انهن کي سندن خوابن تائين پهچڻ ۾ مدد ڪري، نه⁠تہ انهن کي عزت طلب ڪرڻ تي قتل ڪري. ايران جي اڳواڻن کي دهشتگردي ڇڏڻ گهرجي ۽ ملڪ کي تباهي ڏانهن وٺي وڃڻ بدران ٻيهر عظيم بڻائڻ گهرجي.»&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=ٽرمپ خامنائي جي فارسي ٽوئيٽ جو جواب ڏنو
 |url=https://www.radiofarda.com/a/trump-retwitting-khamenei/30384135.html
 |publisher=ريڊيو فردا
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

10 ڊسمبر 2022 تي ايران جي احتجاجن دوران، ابوالفضل قدیانی محسن شڪاري جي ڦاسي بعد چيو:
&lt;blockquote&gt;«هو هڪ مڪمل آمر ۽ خونخوار حڪمران آهي؛ هو ڄاڻي ته هو ايران جي ماڻهن کي ڦاسين ۽ گرفتارين سان ڊڄائي نٿو سگهي، بلڪه اهي عمل ماڻهن جي عزم کي وڌيڪ مضبوط ڪن ٿا.»&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=ابوالفضل قدياني: خامنائي ملت ايران کي ڦاسين ۽ گرفتارين سان مرعوب نٿو ڪري سگهي
 |url=https://www.radiofarda.com/a/qadyani-shakari-execution/32170407.html
 |publisher=ريڊيو فردا
 |access-date=24 ڊسمبر 2022
 |archive-date=8 جنوري 2023
 |language=فارسي
}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

26 ڊسمبر 2022 تي هن وڌيڪ چيو:
&lt;blockquote&gt;«خامنائي ايران جي قوم جو سڀ کان وڏو دشمن آهي ۽ مڪمل طور ‘مفسد في الارض’ آهي؛ يقين رکو هي حڪومت ختم ٿيندي.»&lt;/blockquote&gt;

جولاءِ 2022 ۾، قدیانی چيو:
&lt;blockquote&gt;«صرف خامنائي کي هٽائڻ سان ئي هڪ آزاد عدليه قائم ٿي سگهي ٿي، جيڪا جمهوريت ۽ انصاف جي بنيادي شرط آهي.»&lt;/blockquote&gt;

24 آگسٽ 2025 جي هڪ خط ۾ هن لکيو:
&lt;blockquote&gt;«خميني جي سياسي ورثي کي تاريخ ۾ دفن ڪرڻ گهرجي ۽ ان تي منصفانه ۽ علمي تنقيد مستقبل جي بهتري لاءِ ضروري آهي. اصل ڳالهه خميني ۽ خامنائي جي ورثي کان اڳتي وڌڻ آهي.»&lt;/blockquote&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

[[File:The House of Ayatollah before the attack 02.jpg|100px|thumb|قاتلاڻي حملي کان اڳ سندس رھائش جي تصوير]]

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>onsks6fayd5nef32ewi06fnwfgpi9ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نظام الملڪ، آصف جاه اول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17311</id>
    <revision>
      <id>373698</id>
      <parentid>255668</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="55lz6syuvndvx1iq81w78lboa00hrtc" xml:space="preserve">[[File:Asaf Jah I, Nizam of Hyderabad.jpg|right|thumb|آساف جهI]]
'''نواب آصف جاه''' جو '''اصل نالو مرزا ابوالحسن'''، لقب '''آصف خان عرف آصف جاهه'''، سندس پيءُ جو نالو اعتماد الدوله غياث بيگ هو. آصف جاهه 
نورجهان بيگم جو وڏو ڀاءُ ۽ ارجمند بانو (شاهجهان جي بيگم ممتاز محل) جو پيءُ هو. هو سيوهڻ توڙي بکر جو نواب هو ۽ اهي سندس جاگير ۾ شامل هئا. هو 17 شعبان 1051ھ ۾ وفات ڪري ويو ۽ لاهور ۾ دفن ٿيل آهي .&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%B5%D9%81%20%D8%AC%D8%A7%D9%87%20%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%A8 آصف جاه نواب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{حوالا}}
[[زمرو:شخصيتون]]</text>
      <sha1>55lz6syuvndvx1iq81w78lboa00hrtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نجم الدين ابڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18591</id>
    <revision>
      <id>373693</id>
      <parentid>102404</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1119" sha1="egcf77ypg829ycw0vajiofu11wx7cc3" xml:space="preserve">نجم الدين ولد ولي محمد ابڙو 4 -اپريل- 1944ع تي ڳوٺ کنڊو [[وارهه تعلقو|تعلقي وارهه]] ۾ ڄائو. هو ايم. اي سان گڏ قانون جي به ڊگري رکندڙ آهي. پيشي جي لحاظ کان زميندار ۽ وڪيل آهي، 12 سال کن -تعليم- کاتي ۾ به نوڪري ڪيائين. قانون جي ڊگري حاصل ڪرڻ بعد سرڪاري نوڪري ڇڏي 1969ع ۾ پ پ ۾ شامل ٿيو. هن 2002ع ۽ 2008ع جي چونڊن ۾ قمبر-شهدادڪوٽ جي -تڪ- 42 تي چونڊ کٽي. تعليم، قانون ۽ انساني حقن بابت سنڌ اسيمبليءَ جي ڪميٽين جو ميمبر آهي. سندس مستقل رهائش ڳوٺ لکنو ۽ قمبر ۾ آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88%20%D9%86%D8%AC%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86 ابڙو نجم الدين : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>egcf77ypg829ycw0vajiofu11wx7cc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نصيرالدين طوسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18632</id>
    <revision>
      <id>373697</id>
      <parentid>285029</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18094" sha1="9qks3g6i6xso6cwozumqh0rnzvsik63" xml:space="preserve">{{Infobox Muslim scholar
| era = [[اسلام جو سونھري دؤر]]
| image =Nasir al-Din Tusi.jpg
| image_size =
| caption =الطوسي جي 700 وين ورسي جي موقعي تي ايراني حڪومت طرفان جاري ڪيل الطوسي جي تصوير واري ٽپال جي مھر.
| name = نصيرالدين الطوسي
| title= خواجه نصير
| birth_date = 18 February 1201 &lt;br/&gt;[[طوس]]، [[گريٽر خراسان]]، [[ايران]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1274|06|26|1201|02|18}} &lt;br/&gt;[[الڪاظميہ مسجد]]، [[الڪاظميہ]]،[[بغداد]]، [[عراق]]
| ethnicity = [[فارسي ٻولي|فارسي]]
| region =[[فارس]]
| Maddhab = [[شيعہ|اثنا عشري]]
| school_tradition= [[ابن سينا|ابن سينائي]]
| main_interests=
[[ڪلام]]، [[اسلامي فلسفو]]، [[فلڪيات]]، [[رياضي]]، [[طب]] ۽ [[طبعيات]]
| notable_ideas= 
[[گول جي ٽرگناميٽري]]، [[طوسي وارو جوڙو]]
| works = رواج تسليم
* تجريدالعقائد  
* اخلاق ناصري
* [[ذج الخاني]]
* الرسالہ الاسترالبياہ 
* تذڪرہ في علم الحيا
| teachers   = ڪمال الدين يونس
|students = شمس الدين البخاري
 | influences = [[ابن سينا]]، [[فخرالدين رازي]]، [[محي الدين ابن عربي]]
| influenced = [[ميثم البحراني]]، [[ابن خلدون]]، [[قطب الدين شيرازي]]، [[ابن الاشتر]]، [[ڪوپرنيڪس]]
}}
'''نصير الدين الطوسي''' (Muhammad ibn Muhammad ibn al-Hasan al-Tūsī؛ پیدائش: 18 فيبروري 1201ع، وفات: 26 جون 1274ع) اڪثر نصير الدين الطوسي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۽ کيس مختصر نالي الطوسي سان بہ سڏيندا آهي.
ابو جعفر طوسي 15 جمادي الاول 598ھ/ 10 فيبروري 1202ع ۾ خراسان جي مشهور شهر طوس ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم اتي ئي مڪمل ڪيائين ۽ هن جو خاص استاد ڪمال الدين ابن يونس هو. ابو جعفر طوسي علم نجوم بابت پڻ وڏي شهرت ماڻي.
&lt;ref&gt;[http://www.dictionary.com/browse/tusi &quot;Tusi&quot;]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Stamps of Azerbaijan, 2009-861.jpg|thumb|left|طوسي کي مان ڏيڻ لاءِ آذربائيجان 2009 ۾ان جي تصوير واري پوسٽل ٽڪلي جاري ڪئي]]

ابو جعفر محمد نصير الدين طوسي اسلامي دنيا جي وڏن مفڪرن مان هو. هو دنيا جي مختلف علمن جي ڄاڻ رکندو هو ۽ وڏو محقق هو. هن جون مختلف علمن ۽ فنن بابت ڪيتريون ئي لافاني تصنيفون موجود آهن. هن کي [[فلڪيات]]، [[رياضي]]، [[سائنس]]، [[جاگرافي]]، [[طب]]، [[فلسفي]] [[منطق]]، [[موسيقي]]، [[اخلاقيات]]، [[نجميات]] ء [[مذھب]] وغيره علمن تي عبور حاصل هو. اسماعيلي گورنر ناصر الدين عبدالرحمان هن کي اغوا ڪرائي &quot;قلعہ الموت&quot; طرف روانو ڪيو، جتي کيس مجبوراً رهڻو پيو. 654 ھجری/1256عیسوی ۾ منگول فاتح هلاڪو خان طوسيءَ کي آزادي ڏياري. ان بعد طوسي، هلاڪو خان جو خاص صلاح ڪار مقرر ٿيو ۽ سڄي زندگي ساڻس گڏ رهيو. 1256-1258ع ۾ جڏهن هلاڪو خان بغداد فتح ڪيو ته طوسي هن سان گڏ هو ۽ هي بغداد جي ڪتب خانن، مقدس مقامن ۽ مسلمانن کي منگولن جي حملن کان محفوظ رکڻ ۾ ڪامياب ٿيو. هلاڪو خان تي علامه طوسيءَ جو وڏو اثر هو ۽ هو ڪو به ڪم سندس مشوري کان سواءِ نه ڪندو هو. نصير الدين طوسي مراغه ۾ فلڪيات تي ڪامياب تحقيق ڪري هڪ ڪتاب ”تذڪره الناصره“ 654 ھجری/1256ع ۾ ٻن جلدن ۾ لکيو هو. مشرقي ۽ مغربي ٻولين ۾ هن ڪتاب جي ترجمن کان سواءِ ان جون ڪيتريون تشريحون ۽ تبصرا به لکيا ويا آهن. هلاڪو خان جي انتقال کان پوءِ سندس جانشين ابڪه خان جي دور ۾ به طوسيءَ جو اثر رسوخ ساڳيو جاري رهيو. وقت جا ڏيهي توڙي پرڏيهي عالم هن جي علمي حيثيت مڃيندا هئا. بغداد ۾ نائين صدي عيسويءَ ۾ عباسي خليفي مامون رشيد جو ”بيت الحڪماء“ ۽ يارهين صدي عيسويءَ ۾ فاطمي خليفي الحاڪم جو ”دارالحڪماء“ فلڪياتي رسدگاهه (اهو هنڌ جتي سيارن جي گردش وغيره جو مشاهدو ڪجي) مشهور هئا. جن کان پوءِ مراغه (ترڪستان) ۾ طوسيءَ هڪ فلڪياتي رسدگاهه جو بنياد رکيو، جيڪو 657 ھجری/1259ع ۾ تيار ٿيو، جنهن جا آثار اڄ به موجود آهن، ان ۾ هڪ وسيع ڪتب خانو به موجود هو، جنهن ۾ چئن لکن مان مٿي ڪتاب هئا.

طوسي کي ”ترڪيوٽ“ جو باني مڃيو وڃي ٿو. پندرهين ۽ سورهين صدي عيسويءَ ۾ هي اوزار مغرب ۾ گهڻو مقبول ٿيو. مراغه ۾ جيڪا خالص فلڪياتي تحقيق ٿي، ان جي نتيجي ۾ ”الزج والخاني“ وجود ۾ آئي، جنهن کي خاني تقويم به چيو وڃي ٿو، جيڪا مشرقي ملڪن خاص ڪري چين ۾ گهڻي مشهور ٿي. طوسيءَ اها تقويم ٻارهن سالن جي محنت کان پوءِ 671ھ/ 1272ع ۾ مرتب ڪئي. هي شاعر به هو. هن 30 ذوالحج 673ھ/ 26 جون 1274ع ۾ بغداد ۾ وفات ڪئي. علامه حلي پنهنجي استاد طوسيءَ کي هميشه ”استاد بشريت“ جي نالي سان ياد ڪندو هو.

==ذاتي زندگي ==
فارسي نسل جو شاعر، رياضيدان، فلسفي، طب ، ۽ سائنسي علمن جو ماھر [[پولي ميٿ]]ھيو.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bennison|first1=Amira K.|title=The great caliphs : the golden age of the 'Abbasid Empire |date=2009 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-300-15227-2 |page=204 |quote=Hulegu killed the last ‘Abbasid caliph but also patronized the foundation of a new observatory at Maragha in Azerbayjan at the instigation of the Persian Shi‘i polymath Nasir al-Din Tusi.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Goldschmidt|first1=Arthur |last2=Boum|first2=Aomar |title=A Concise History of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=hSOdBAAAQBAJ |year=2015 |publisher=Avalon Publishing |isbn=978-0-8133-4963-3 |quote=Hulegu, contrite at the damage he had wrought, patronized the great Persian scholar, Nasiruddin Tusi (died 1274), who saved the lives of many other scientists and artists, accumulated a library of 400000 volumes, and built an astronomical ...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Bar Hebraeus |authorlink1=Bar Hebraeus|last2=Joosse|first2=Nanne Pieter George|title=A Syriac Encyclopaedia of Aristotelian Philosophy: Barhebraeus (13th C.), Butyrum Sapientiae, Books of Ethics, Economy, and Politics : a Critical Edition, with Introduction, Translation, Commentary, and Glossaries|url=https://books.google.com/books?id=eYV3AAAAMAAJ|year=2004 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-14133-9|page=11|quote=the Persian scholar Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Seyyed Hossein Nasr|title=Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy |url=https://books.google.com/books?id=0k5iy4RvAwcC |year=2006 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-6800-5 |page=167 |quote=In fact it was common among Persian Islamic philosophers to write few quatrains on the side often in the spirit of some of the poems of Khayyam singing about the impermanence of the world and its transience and similar themes. One needs to only recall the names of Ibn Sina, Suhrawardi, Nasir al-Din Tusi and Mulla Sadra, who wrote poems alongs with extensive prose works.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rodney Collomb, &quot;The rise and fall of the Arab Empire and the founding of Western pre-eminence&quot;, Published by Spellmount, 2006. pg 127: &quot;Khawaja Nasr ed-Din Tusi, the Persian, Khorasani, former chief scholar and scientist of&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seyyed Hossein Nasr, Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy, SUNY Press, 2006, {{ISBN|0-7914-6799-6}}. page 199&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seyyed H. Badakhchani. Contemplation and Action: The Spiritual Autobiography of a Muslim Scholar: Nasir al-Din Tusi (In Association With the Institute of Ismaili Studies. I. B. Tauris (December 3, 1999). {{ISBN|1-86064-523-2}}. page.1: &quot;&quot;Nasir al-Din Abu Ja`far Muhammad b. Muhammad b. Hasan Tusi:, the renowned Persian astronomer, philosopher and theologian&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Glick|first1=Thomas F.|authorlink1=Thomas F. Glick|last2=Livesey|first2=Steven John|last3=Wallis|first3=Faith|authorlink3=Faith Wallis|title=Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=SaJlbWK_-FcC|year=2005|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-96930-7|quote=drawn by the Persian cosmographer al-Tusi.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Laet|first=Sigfried J. de |title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century|url=https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC|year=1994|publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-102813-7|page=908|quote=the Persian astronomer and philosopher Nasir al-Din Tusi.}}&lt;/ref&gt; ھي 1201 عيسويءَ ۾ خراسان جي شھر [[طوس]] ۾ شيعا خاندان ۾  پيدا ٿيو.  ھن طوس ۽ [[ھمدان]] جي مدرسن  ۾ قرآن، حديث، منطق، فلسفو، رياضي، جعفري فقہہ طب ۽ فلڪيات جي تعليم حاصل ڪئي..&lt;ref&gt;Dabashi, Hamid. &quot;Khwajah Nasir al-Din Tusi: The philosopher/vizier and the intellectual climate of his times&quot;. Routledge History of World Philosophies. Vol I. History of Islamic Philosophy. Seyyed Hossein Nasr and Oliver Leaman (eds.) London: Routledge. 1996. p. 529&lt;/ref&gt; والد جي وفات کان پوءِ ھي [[نيشاپور]] وڃي فلسفي ۽ رياضي جي تعليم حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;Siddiqi, Bakhtyar Husain. &quot;Nasir al-Din Tusi&quot;. A History of Islamic Philosophy. Vol 1. M. M. Sharif (ed.). Wiesbaden:: Otto Harrossowitz. 1963. p. 565&lt;/ref&gt; نيشاپور ۾ ھن جي صوفي ازم ہ پرچارڪ [[عطار]] سان ٿي.[[موصول]] ۾ ھن  [[ڪمال الدين يونس]] کان رياضي ۽فلڪيات جي تعليم حاصل ڪئي جيڪو [[شرف الدين طوسي]] جو شاگرد هو.&lt;ref&gt;
[http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Al-Tusi_Sharaf.html Sharaf al-Din al-Muzaffar al-Tusi biography - MacTutor History of Mathematics]&lt;/ref&gt; چنگيز خان جي حملي کان پوءِ ھن جي ديس ۾ نظاري اسماعيلي حڪومت قائم ٿي ۽ ھن کي اتي نوڪري ملي وئي ۽ ھن سائنس جي واڌاري ۾ ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;Peter Willey, ''The Eagle's Nest: Ismaili Castles in Iran and Syria'', (I.B. Tauris, 2005), 172.&lt;/ref&gt; ھي بعد ۾  منگولن ھٿان گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;[[Michael Axworthy]], ''A History of Iran: Empire of the Mind'', (Basic Books, 2008), 104.&lt;/ref&gt; 1274 ۾ وفات ڪيائين.

==خدمتون==
[[فائل:Tusi manus.jpg|thumb|left|
اصفهان ۾ طوسي جو [[آسٽروليب]](Astrolabe)تي لکيل ڪتاب]]

[[فائل:Tusi couple.jpg|thumb|left|طوسي وارو جوڙو]]

[[فائل:Tusi-couple.gif|left|thumb|200 px|[[Tusi couple]]]]

ھن 150 ڪتاب لکيا جن مان 25 فارسي ۽ باقي عربي ۾ لکيا ۽ ھڪ ترڪي ٻولي ۾ لکيو.&lt;ref&gt;Seyyed Hossein Nasr. The Islamic Intellectual Tradition in Persia. Curson Press, 1996. See p. 208: &quot;Nearly 150 treatises and letters by Nasir al-Din Tusi are known, of which 25 are in Persian and the rest in Arabic. There is even a treatise on geomancy which Tusi wrote in Arabic, Persian, and Turkish, demonstrating his mastery of all three languages.&quot;&lt;/ref&gt; ھن پنھنجي ڪتابن ۾ مذھب ۽ سيڪيولرزم ٻنھي کي اھميت ڏني.&lt;ref&gt;H. Daiber, F.J. Ragep, &quot;Tusi&quot; in Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. Quote: &quot;Tusi's prose writings, which number over 150 works, represent one of the largest collections by a single Islamic author. Writing in both Arabic and Persian, Nasir al-Din dealt with both religious (&quot;Islamic&quot;) topics and non-religious or secular subjects (&quot;the ancient sciences&quot;).&quot;&lt;/ref&gt;
ھن جو خيال ھو تہ انسان جو تعلق سادي قسم وارن جاندارن جي جنسن سان آھي.ھن ارتقا جي نظام جو تصور پيش ڪيو. ھن دعوا ڪئي تہ ڪائنات ڪنھن زماني ۾ ھڪ جھڙن عنصرن تي مشتمل ھئي جيڪي آھستي آھستي ھڪٻئي کان ڌار ٿي ويا ۽ انھن مان ڪجهه معدنيات بڻجي ويا ۽ باقي عنصرن تيزيءَ سان تبديل ٿي ٻوٽن ۽ جانورن جي شڪل اختيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{ڪتاب:سائنس اور سائنسدان؛ ليکڪ:ايڊم ھارٽ،ڊيوس جان فرينڊن٬ ڊين گرين؛ ايڊيشن:،2018؛ تخليقات ،لاھور، صفحو 36}&lt;/ref&gt; ھن اخلاقيات تي لکيل پنھنجي ڪتاب اخلاق ناصري ۾ زندگي جي شڪلين کي درجي بندي ۾ ڏيکاريو آهيجن ۾ حيوانن جو درجو نباتات کان مٿي ڏيکاريو آهي ۽ انسانن جو درجو جانورن کان مٿي ڏيکاريو آهي. ھن حيوانن جي شعوري ارادي کي انساني ضمير طرف ھڪ قدم سڏيو آھي.ھن جي خيال مطابق حيوان ايترا قابل آھن جو شعوري طور تي کاڌي جي تلاش۾ متحرڪ آھن ۽ ايئن آھي نيون ڳالھيون سکي سگھن ٿا. سکڻ جي ان صلاحيت کي الطوسي فھم ۽ ادراڪ جي صلاحيت قرار ڏنو آھي. ھن جي خيال مطابق ھڪ تربيت يافتہ گھوڙو يا ھڪ شڪاري باز  حيواني دنيا ۾ ترقي جي اعلي درجي تي آھن.ھن جو ان مثال تي وڌيڪَ خيال ھو تہ انساني ڪمال جا شروعاتي قدم اتان کان شروع ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; الطوسي جو خيال هو تہ جسماني مظھر وقت سان گڏوگڏ تبديل ٿيا آهن ۽ ان تبديل جي اڳڀرائي ڪمال طرف آھي. ھن جي مطابق انسان ارتقا جي وچولي درجي تي پهتل آهي ۽ ھن مطابق انسان ۾ اھا بنيادي قوت آهن جيڪا کيس ڪمال جي اعلي درجي ڏي وٺي وڃي ٿي.ھي پھريون ماڻھو ھو جنھن ٻڌايو تہ نہ رڳو جسماني مظھر وقت سان گڏ تبديل ٿيا پر زندگيءَ جا سمورا دائرا ان وقت کان ارتقائي مرحلن ۾ ھيا جڏهن اڃان زندگي وجود ۾ نه آئي ھئي.&lt;ref&gt;{ڪتاب:سائنس اور سائنسدان؛ ليکڪ:ايڊم ھارٽ،ڊيوس جان فرينڊن٬ ڊين گرين؛ ايڊيشن:،2018؛ تخليقات ،لاھور، صفحو 37}&lt;/ref&gt;

سندس مشهور تصنيفن م تحرير اقليدس، الرسالة الشافية عن الشڪ في الخطوط المتوازبة، تحرير مجسطي، تحرير مالا وس في الاشڪال الڪروية، تحرير ماخوذات ارشميدس، تحرير المناظر اقليدس، تحرير ظاهرات الفلڪ اقليدس، تحرير ابسقلاوس في المطالع، تحرير المفروضات ارشميدس، ڪتاب ارسطرخس في جرمني النيرين و بعديهما، تحرير ڪره واسطوانه ارشميدس، تحرير ڪتاب امعطيات، ترجمه ثمرة الفلڪ، ڪتاب انعڪاسات الشعاعات، تذڪره نصيريه درحيات، ترجمه صور الڪواڪب، رساله در شعاع، بيست باب در معرفت اسطرلاب، سي فصل در حيات و معرفت تقويم، رساله در حساب و جبر و المقابله، زبدة الادراڪ في حيات الافلاڪ، مدخل في علم النجوم، استخراج قبلة تبريز، اخلاق ناصري، اوصاف الاشراف، جواهر الفرائض در فقه، آداب المتعلمين در تربيت، معيار الاشعار در عروض، اساس الاقتباس، تجريد المنطق، حل مشڪلات اشارات در فلسفه، رساله بقاء النفس بعد فناء الجسد، رساله در ڪيفيت صدور موجودات، رساله در نفي و اثبات، رساله العلل و المعلولات، فصول نصيريه، مصارع المصارع، رساله در جبر و اختيار، رساله اثبات واجب، رساله در امامت وغيره شامل آھن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ابو جعفر طوسي رح : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A8%D9%88%20%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%20%D8%B7%D9%88%D8%B3%D9%8A%20%D8%B1%D8%AD |access-date=2016-05-18 |archive-date=2024-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812121009/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A8%D9%88%20%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%20%D8%B7%D9%88%D8%B3%D9%8A%20%D8%B1%D8%AD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:نجميات]]
[[زمرو:فلڪيات دان]]</text>
      <sha1>9qks3g6i6xso6cwozumqh0rnzvsik63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Fontcolor</title>
    <ns>10</ns>
    <id>18740</id>
    <revision>
      <id>373609</id>
      <parentid>62298</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1467" sha1="ie83cnoicyekcaw9x4vxa0nhbwv8ull" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{ safesubst:#if: {{{text|{{{3|}}}}}}
 | {{ safesubst:#if: {{{link|}}}
      | {{ safesubst:#ifeq: {{{link|}}} | yes
      | [[ {{ safesubst:#if:trim | {{{text|{{{3|}}}}}} }}|&lt;span style=&quot;background-color:{{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|inherit}}}}}} }}; color:{{ safesubst:#if:trim | {{{fg|{{{1|inherit}}}}}} }};&quot;&gt;{{ safesubst:#if:trim | {{{text|{{{3|}}}}}} }}&lt;/span&gt;]]
      | [[{{{link|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|inherit}}}}}} }}; color:{{ safesubst:#if:trim | {{{fg|{{{1|inherit}}}}}} }};&quot;&gt;{{ safesubst:#if:trim | {{{text|{{{3|}}}}}} }}&lt;/span&gt;]]
      }}
    | &lt;span style=&quot;background-color:{{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|inherit}}}}}} }}; color:{{ safesubst:#if:trim | {{{fg|{{{1|inherit}}}}}} }};&quot;&gt;{{ safesubst:#if:trim | {{{text|{{{3|}}}}}} }}&lt;/span&gt;
    }}
 | {{ safesubst:#if: {{{link|}}}
      | {{ safesubst:#ifeq: {{{link|}}} | yes
      | [[ {{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|}}}}}} }} |&lt;span style=&quot;color:{{ safesubst:#if:trim | {{{fg|{{{1|inherit}}}}}} }};&quot;&gt;{{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|}}}}}} }}&lt;/span&gt;]]
      | [[ {{ safesubst:#if:trim | {{{link|}}} }} |&lt;span style=&quot;color:{{ safesubst:#if:trim | {{{fg|{{{1|inherit}}}}}} }};&quot;&gt;{{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|}}}}}} }}&lt;/span&gt;]]
    }}
  | &lt;span style=&quot;color:{{ safesubst:#if:trim | {{{fg|{{{1|inherit}}}}}} }};&quot;&gt;{{ safesubst:#if:trim | {{{bg|{{{2|}}}}}} }}&lt;/span&gt;
  }}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ie83cnoicyekcaw9x4vxa0nhbwv8ull</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نواب احمد خان لغاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18858</id>
    <revision>
      <id>373700</id>
      <parentid>164419</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="17pntbtxtf8wsmkwzm7dwimr5xrbr4d" xml:space="preserve">'''نواب احمد خان لغاري''' 1207ھ/1792ع ۾ ڄائو. ٽالپر حڪومت جي مشهور وزير اعظم نواب ولي محمد خان جو وڏو فرزند هو. پنھنجي والد جي نظر هيٺ [[عربي ٻولي|عربي]] ۽ [[فارسي ٻولي|فارسي]] جي تعليم حاصل ڪيائين، پوءِ باقاعدي وزارت جي تربيت حاصل ڪري ٽالپرن جي درٻار ۾ داخل ٿيو. انگريزن ۽ ٽالپرن جي عھد نامن دوران نواب احمد خان ايلچي رهيو. پاڻ باهمت انسان هو، سندس عوام ۽ راڄن سان دلي محبت هئي. هو سندن ڀلائي ۽ بھبود خاطر هميشہ ڪوشان رهندو هو. همت ۽ مردانگيءَ سان گڏ سندس طبيعت ننڍي هوندي کان فقيريءَ ڏانھن مائل هئي، جنھنڪري ٺٽي جي درويش شاھ بلاول جو مريد ٿيو، جيڪو بعد ۾ لڏي ڀين ۾ آيو ۽ ڀين وارو صاحب سڏجڻ لڳو.

مير صاحبن جي اسرار تي شاھ بلاول جڏهن [[سنڌ]] ڇڏي مسقط ڏانهن روانو ٿيو تہ ويندي وقت نواب احمد خان کي چيائين تہ مريد اسان جو آهين، پر صحبت وڃي صوفي فضل الله قلندر سان ميرانپور ([[جھوڪ شريف|جھوڪ]]) ۾ ڪر، انھيءَ کانپوءِ نواب احمد خان صوفي شاھ قلندر جو مريد ٿيو. هتان کانپوءِ نواب (لغاري) خاندان جو تعلق لڳاتار جھوڪ شريف سان قائم ٿيو، جيڪو اڄ تائين قائم آهي. نواب احمد خان لغاري 19 ذوالقعد 1286ھ/21 فيبروري 1870ع تي پنهنجي ڳوٺ مرزانپور جاگير ۾ وفات ڪئي، کيس جھوڪ شريف ۾ دفن ڪيو ويو. سندس اٿڻي ويھڻيءَ ۾ فقيري ۽ درويشي نمايان هوندي هئي. هن جي زندگي صوفياڻي زندگيءَ جو چٽو نمونو هئي. سندس اهڙو فڪر ۽ خيال کانئس پوءِ سندس اولاد ۽ خاندان جي ٻين شاعرن ۾ بہ ملي ٿو. نواب احمد خان صاحب صوفياڻو فڪر رکندڙ شاعر هو. سندس شاعريءَ ۾ تصوف ۽ حقيقت جي حب جو ذڪر گھڻو ملي ٿو. هن پنھنجي شاعريءَ ۾ اخلاقي ۽ معاشرتي قدرن کي اجاگر ڪيو آهي ۽ سندس شاعريءَ ۾ بھتر انسان ٿي بھتر زندگي گذارڻ ڏانهن اشارا موجود آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%20%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%A8 احمد خان لغاري نواب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1792ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1870ع جون وفاتون]]</text>
      <sha1>17pntbtxtf8wsmkwzm7dwimr5xrbr4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد ميان سومرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18887</id>
    <revision>
      <id>373369</id>
      <parentid>324166</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:سنڌي سياستدان]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>373369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="pfxddflcuw19f2r6fapafjqvdzknbz1" xml:space="preserve">[[فائل:Ahmed Mian Soomro.jpg|thumb|احمد ميان سومرو]]
سنڌ جو نامور سياستدان ، اڳوڻو اسپيڪر ۽ وڪيل '''احمد ميان''' ولد حاجي مولا بخش سومرو [[شڪارپور]] ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم شڪارپور مان پاس ڪري، گريجوئيشن ڪراچيءَ مان ڪيائين . هن ايل. ايل. بي. جو امتحان بمبئيءَ مان پاس ڪيو. احمد ميان سومرو شڪارپور جي سومرا خاندان جو هڪ اهم فرد هو. پاڻ بنيادي طرح هڪ زميندار هو.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=احمد%20ميان%20سومرو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.] [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

== سياست جو احوال ==

سياسي زندگيءَ جي شروعات ميونسپالٽي جيڪب آباد جي صدر چونڊجڻ سان ٿيس. وڪالت سندس پسنديده مشغلو هو، پاڻ بهترين وڪيل هو. احمد ميان سومرو هڪ اعليٰ انسان ، غريبن جو هڏ ڏوکي ۽ همدرد هو. پاڻ مغربي پاڪستان اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. کيس اعليٰ قابليت ۽ سياسي پس منظر ۽ بهترين پارليامينٽرين هئڻ ڪري مغربي پاڪستان جي اسيمبلي ۾ ڊپٽي اسپيڪر ۽ پوءِ اسپيڪر چونڊيو ويو. اسپيڪر هئڻ واري زماني ۾ هن پارليامينٽ اندر اعليٰ سياسي روايتن جو بنياد رکيو ، جنهن کي اڄ تائين ياد ڪيو وڃي ٿو. اسپيڪر جي حيثيت ۾ ميمبرن جي لاءِ پارليامينٽ جي اصولن ۽ قاعدن جوڙڻ ۽ رُڪنن لاءِ ضابطا اخلاق ٺاهڻ شامل آهن . پاڪستان ۾ جيڪي نالي وارا اسپيڪر ٿي گُذريا آهن، انهن ۾ احمد ميان جو نالو مٿاهون آهي. احمد ميان سومرو پاڪستان جي سينيٽ جو رُڪن پڻ رهي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:سومرو خاندان]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:شڪارپور ضلعو]]
[[زمرو:قانون]]</text>
      <sha1>pfxddflcuw19f2r6fapafjqvdzknbz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نصرت فتح علي خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19132</id>
    <revision>
      <id>373695</id>
      <parentid>372861</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4725" sha1="gvt9lbfshhz4h6olqjz94fky0uc0zvv" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

[[فائل:Ustad-nusrat-fateh-ali-khan-vishal-singh-rana-18911.jpg|thumb|alt=|نصرت فتح علي خان]]

قوالين کي هڪ جديد انداز سان عوام آڏو پيش ڪري ڏيهه توڙي پرڏيهه ۾ مڃتا ماڻيندڙ -استاد نصرت فتح علي خان- کي گلوڪاري ۽ موسيقي جو فن ورثي ۾ مليو هو. هن [[1948ء|1948ع]] ۾ فيصل آباد شهر ۾ اک کولي. سندس پيدائشي نالو محمد پرويز هو. پر هڪ بزرگ مٿس نصرت فتح علي خان نالو رکيو. هن جو والد فتح علي خان ۽ چاچو مبارڪ علي خان پنهنجي وقت جا مشهور قوال هئا. جڏهن ته مرحوم جي ڏاڏي -اختر- حسين به موسيقيءَ جي دنيا ۾ نالو ڪمايو هو. جنهن انداز ۾ هن نون سازن ۽ آوازن سان ڳايو، عوام سندس [[قوالي]] جو انداز ڏاڍو پسند ڪيو. نصرت جي گھر وارن جي خواهش هئي ته هو انجينئر ٿئي يا ڊاڪٽر، پر هي لڪي لڪي موسيقيءَ جي سکيا وٺندو هو، جڏهن سندس اهڙي خواهش جي ڄاڻ چاچي مبارڪ کي پئي ته سڀ کان اڳ کيس ڍولڪ وڄائڻ سيکاري، ۽ -ان- کانپوءِ کيس سنگيت جي دنيا ۾ آندائين. جڏهن هن ”دم مست قلندر“ ۽ ”ڪنا سوڻا تينو رب ني بنايا“ ڳايو ته کيس انهن ٻنهي قوالين شهرت جي بلندين تائين پهچائي ڇڏيو. هن کي قوال هجڻ تي وڏو فخر هوندو هو ۽ قوال جي حيثيت سان ئي پاڻ کي متعارف ڪرائيندو هو. 1990ع ۾ پهريون ڀيرو سندس آڊيو ڪيسٽون مارڪيٽ ۾ آيون. -اوڀر- جي ملڪن ۾ هن جي فن جا ايترا ته قدردان نڪري آيا، جو هن کي واشنگٽن يونيورسٽيءَ ۾ رهڻ جي دعوت ڏني وئي ۽ اتي آمريڪين کي موسيقي سيکاريندو رهيو. اتان جا ڪيترا مرد توڙي عورتون هن کان موسيقي جي تربيت وٺندا رهيا. هو رومانوي غزل پڻ قوالي جي انداز ۾ ڳائيندو هو، سندس ڳلي ۾ عجب تاثير هئي. سندس محفلن ۾ ڏيهي توڙي پرڏيهي ٻڌندڙ سندس سرن ۾ محو ٿي رقص ڪندا هئا.
مرحوم نصرت فتح علي کي [[باليووڊ|بالي ووڊ]] فلم انڊسٽري وارن به موسيقيءَ جي دعوت ڏني. اتي هن جي ڏنل موسيقيءَ جو اهڙو ته اثر ٿيو، جو اتان جي ڪيترين ئي فلمن ۾ هن موسيقي ترتيب ڏني. -جن- ۾ بينڊٽ ڪوئين، ڪارتوس، ڪچي ڌاگي، -اور- پيار هوگيا فلمون شامل آهن، جڏهن ته پاڪستاني فلم ”پل دو پل“ به موسيقي ترتيب ڏنائين. -ان- کانسواءِ هن هڪ -انگريزي- فلم ”لاسٽ ٽيمپٽيشن آف ڪرائسٽ“ جو پلي بيڪ گرائونڊ ميوزڪ ڏئي پاڻ کي دنيا جو بهترين موسيقار طور مڃرايو، -ان- کانپوءِ هن آسڪر اوارڊ يافته فلم”ڊيد مين واڪنگ“ ۽ ”نيچرل بورن ڪلرز“ جي پڻ موسيقي ڏني. هن جا 50 کان وڌيڪ البم مارڪيٽ ۾ آيا آهن. 1995ع ۾ -جرمني- جي هڪ تقريب ۾ هن کي ”يونيسڪو اوارڊ“ ڏنو ويو، جڏهن ته لنڊن ۾ [[بي بي سي]] پاران کيس لائيف ٽائيم اوارڊ ڏنو ويو. نصرت فتح علي خان لنڊن جي اسپتال ۾ 16 -آگسٽ- 1996ع تي شگر ۽ گڙدن جي بيماري وگهي وفات ڪئي. اڄ هو نه آهي، پر سندس جديد انداز ۾ ڳايل قواليون هر هنڌ گونجي رهيون آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=استاد%20نصرت%20فتح%20علي%20خان استاد نصرت فتح علي خان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستاني فلمي راڳيندڙ]]
[[زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي]]
[[زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون]]
[[زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي]]
[[زمرو:پنجابي ماڻهو]]
[[زمرو:لاهوري ماڻهو]]
[[زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون]]
[[زمرو:1948ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1997ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>gvt9lbfshhz4h6olqjz94fky0uc0zvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ننڍو ڦوٽو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22746</id>
    <revision>
      <id>373699</id>
      <parentid>368711</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7755" sha1="8daj55yng0xlxvx85rnat2ek86iemjk" xml:space="preserve">ننڍو ڦوٽو. هڪ قسم جو خوشبودار -ٻج-، جيڪو مصالحي ۽ دوا طور ڪم ايندو آهي. اڳي هيءُ ٻوٽو [[ڀارت]] ۽ سريلنڪا ۾ ٿيندو هو، پر -پاڪستان- کان پوءِ هن -ٻوٽي- تي ڪامياب تجربا ڪري، سنڌ جي سامونڊي ڪناري جي آبهوا ۾ پوکيو ويو آهي، تنهنڪري هاڻي ائين چئي سگهجي ٿو ته هي ٻوٽو سنڌ جي سامونڊي ڪناري جي پيداوار آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ايلاچي%20(ڦوٽو) ايلاچي (ڦوٽو) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

{{taxobox
|name =ڦوٽا
|image = Elettaria_cardamomum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-057.jpg
|image_caption = True cardamom (''E. cardamomum'')
|image2 = Cardamom pods - Green BNC.jpg
|image2_caption = Processed Cardamom pods
|regnum = [[پلانٽاء]]
|unranked_divisio=[[اينجيواسپرمس]]
|unranked_classis =[[مونوڪاٽس]]
|unranked_ordo = [[ڪمولينيڊس]]
|ordo = [[زنجيبرالز]]
|familia =[[زنجيبريسياء]]
|subdivision_ranks =  جينرا
|subdivision =
* ''[[ايمامم]]''
* ''[[ايلٽيريا]]''
}}
[[فائل:Cardamom Seeds BNC.jpg|thumb|ڦوٽي جا ٻج]]

ڦوٽو: الائچي:ڪارڊمم:'''Cardamom''' :
({{IPAc-en|ˈ|k|ɑr|d|ə|m|ə|m}})يا 
ڪڏھن ڪڏھن  '''cardamon''' يا 
'''cardamum''' لکبو آھي.&lt;ref&gt;[http://www.dictionary.com/browse/cardamon cardamon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025151200/https://www.dictionary.com/browse/cardamon |date=2019-10-25 }}. dictionary.com&lt;/ref&gt;اھو ھڪ مصالحي جو قسم آھي جيڪو ٻوٽن جي [[زنجيبريسياء]] جنسن [[ايمامم]] '' Amomum '' ۽ [[ايلٽيريا]] ''Elettaria'' مان ملندو آهي. اھي ٻئي جنسون ڏکڻ ايشيا جي  ڀوٽان ۽ نيپال سميت انڊونيشيا ۾ عام آھن. 
== تفصيلي تعارف ==
اھي داڻن جي صورت ۾ ٻج ھوندا آھن جن مٿان سنھون ڇلڪو ھوندو آھي .انھن ۾ ايلٽيريا ھلڪي سبز رنگ جا ھوندا آھن 
[[فائل:Cardamom (Kerala, India).jpg|thumb|ڪيرالا جو خشڪ ننڍو ڦوٽو ۽ کليل ڇلڪي ۾ بہ ڏيکاريل]]
جن کي عام طور تي ننڍا ڦوٽا چئبو آهي ۽ ايمامم تيز ناسي رنگ جا وڏي سائيز وارا ھوندا آھن جن کي عام طور تي وڏا ڦوٽا چيو ويندو آهي. ڦوٽن يا الائچي جي واپار جو پھريون حوالو سريلنڪا کان واپار جو ملي ٿو جيڪو ٻارھين صدي عيسويءَ جو حوالو آهي &lt;ref&gt;{{cite book|title=Spice Crops|publisher=CABI|ISBN=0851996051|last=Weiss|first=E. A.|url=https://books.google.com/books?id=RqqTdAwXev4C&amp;lpg=PA300&amp;ots=E8VmY8oc3o&amp;dq=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;pg=PA299#v=onepage&amp;q=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;f=false|year=2002|pages=299}}&lt;/ref&gt; ھاڻوڪي زماني ۾ ان جي پوک گوئيٽيمالا، ملائيشيا ۽ تنزانيا ۾ پڻ ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Spice Crops|publisher=CABI|ISBN=0851996051|last=Weiss|first=E. A.|url=https://books.google.com/books?id=RqqTdAwXev4C&amp;lpg=PA300&amp;ots=E8VmY8oc3o&amp;dq=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;pg=PA300#v=onepage&amp;q=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;f=false|year=2002|pages=300}}&lt;/ref&gt; گوئيٽيمالا ۾ ڦوٽو انڊيا جي ڪيرالا مان جرمنيءَ جي ڪافي جي آبادگار آسڪر مجوس ڪلوفر پھرين جنگ عظيم کان اڳ منتقل ڪري متعارف ڪرايو ء گوئيٽيمالا سن 2000 کان دنيا جو سڀ کان وڏو ڦوٽا پيدا ڪندڙ ملڪ ٿي ويو آهي &lt;ref name=&quot;karun&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Kerala-cardamom-trying-to-fight-off-its-Guatemalan-cousin/articleshow/34016620.cms Shenoy Karun, Kerala cardamom trying to fight off its Guatemalan cousin&quot;, ''The Times of India''
, 21 April 2014]; accessed 25 July 23014.&lt;/ref&gt;زعفران ۽ ونيلا کان پوءِ  ڦوٽو دنيا جو ٽيون نمبر مھانگو مصالحو آهي. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Williams|first1=Olivia|title=Gin Glorious Gin|date=2014|publisher=Headline Publishing Group|location=London|isbn=978-1-4722-1534-5|page=283}}&lt;/ref&gt;
ننڍن ڦوٽن کي الائچي چئبو آھي جيڪو لفظ  اصل ۾ ايلاچي آهي.قديم زماني کان وٺي سنڌ جا ماڻهو ملبار طرف جي رهاڪن سان وڻج واپار ڪندا آيا آهن، ته انهيءَ ڳالهه جو ٻوليءَ تي به اثر ٿيو آهي. مثلاً، ”ايلاچي“ اصل ۾ دراوڙي (Dravidian) لفظ اهي، جو اول سنسڪرت ۾ چالو ٿيو. سنسڪرت ۾ رڳو چون ”ايلا“، پر اسين چئون ”ايلاچي“. پڇاڙي (Suffix)  ڪئنريز ٻوليءَ مان ورتي اٿئون، جيئن مسٽر دويٽيا  پنهنجيءَ ٺاهيل گجراتيءَ ٻوليءَ جي تاريخ ۾ ڄاڻايو آهي.&lt;ref&gt;{ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page26.html#_ftn27}}
&lt;/ref&gt;

== طب ==
نالا: ع. قاقله، ف. هيل، هه. وغيره___ الائچي، ابل، شوشمار ۽ شـہ فيون.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: ___-، ميل: ڪتيلو، عيوض: ڪباب چيني، وزن: اڌ ماسي کان هڪ ماسي تائين.
سڃاڻپ: هڪڙا ننڍا ڦوٽا، ٻيا نر ڦوٽا، نر ڦوٽي جي کل ڪاري ٿيندي آهي ۽ ننڍي ڦوٽي جي کل ڀوري ٿيندي آهي. کل کي چيربو ته اندران ڪارسرا سنها داڻا نڪرندا.
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهن، معدي ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا، طعام کي هضم ڪن ٿا، وائي باديءَ کي تحليل ڪن ٿا، بک وڌائين ٿا، پيٽ جي سور، اوڪارن ۽ الٽيءَ ۾ مفيد آهن.
دستن ۽ رت جي دستن کي بند ڪرڻ لاءِ اُهي ٿاڌل وانگي گهوٽي پيارڻ گهرجن. وات کي خوشبودار ڪرڻ لاءِ وات جي ڦٽن ۽ ڦرڙين، پچڻ ۽ ڦلارجي پوڻ جي حالت ۾ مفيد آهن.&lt;ref&gt;ڪتاب فرھنگ جعفري :؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ايڊيشن: 2007؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو&lt;/ref&gt;،

== گئلري ==

&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
فائل:Black and green cardamom.jpg|
ڪارا وڏا ڦوٽا ۽ ساوا ننڍا ڦوٽا
فائل:Cardamom Plant ( One year Old).jpg|ڦوٽي جو ھڪ سال جو ٻوٽو
فائل:Leaves of Cardamom.jpg|ڦوٽي جي ٻوٽي جا پن
فائل:Elettaria cardamomum Flowers and Blooms.jpg|ڦوٽي جا گل
فائل:Flower of cardamom.jpg|ڦوٽي جا گل
فائل:Closeup of Cardamom Flower.jpg|گل ويجھو کان
فائل:Cardamom-Dried-Seeds01.jpg |
ڦوٽي جا ٻج ۽ ثمر
فائل:Elettaria cardamomum Capsules and seeds.jpg|ساوا ڦوٽا ۽ انھن جو ٻج
فائل:Green Cardamom.JPG|ننڍن ڦوٽن جي برني
فائل:Cardamom.JPG|پيالي ۾ اڇا ڦوٽا ڏيکاريل
فائل:Elettaria cardamomum capsules.jpg|انڊيا جا ننڍا ڦوٽا جيڪي مصالحي طور استعمال ٿيندا آهن

&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== حوالا ==
{{حوالا|2}}
[[زمرو:عرب کاڌا]]
[[زمرو:مصالحا]]</text>
      <sha1>8daj55yng0xlxvx85rnat2ek86iemjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستاني واپاري ماڻھو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>23354</id>
    <revision>
      <id>373386</id>
      <parentid>324172</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142" sha1="8ryidkyhqd38h0jxm4r5dhbsanbr1q2" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪاروباري ماڻهو]]
[[زمرو:پاڪستاني ماڻهو]]
[[زمرو:پاڪستاني ماڻهو بلحاظ پيشو]]</text>
      <sha1>8ryidkyhqd38h0jxm4r5dhbsanbr1q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حيدر بخش جتوئي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30277</id>
    <revision>
      <id>373731</id>
      <parentid>285638</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:سنڌي سياستدان]]، [[زمرو:سنڌي ودوان]]، [[زمرو:سنڌي ليکڪ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>373731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22849" sha1="j9f73kwnfcjs6iiltcq2uk48m8x9l6n" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = حيدر بخش جتوئي 
| office = چيئرمين، سنڌ ھاري ڪميٽي
| honorific-suffix = ڪامريڊ
| image = 
| predecessor = 
| successor = 
| signature=
| party = سنڌ ھاري ڪميٽي
| birth_date = 7 آڪٽوبر 1901
| birth_place = ڳوٺ بکوديرو ، [[ڏوڪري تعلقو]]
| death_date = 1973 
(72سال)
| death_place = حيدرآباد
| spouse = 
| awards = 
| term_start = 
| term_end = 
| death_cause = 
}}
'''ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي'''، 7 آڪٽوبر 1901ع تي ڳوٺ ’بکو ديري‘ تعلقي ڏوڪريءَ ۾ جنم ورتو. سندس والد جو نالو فقير الهداد جتوئي هو.

مشهور انقلابي ۽ شاعر، حيدر بخش ”حيدر“ ولد الهداد خان جتوئي (1900ع - 1970ع)، هڪ سياسي اڳواڻ ۽ زمينداري پيشي سان تعلق رکندو هو. قومي ڪمن، خاص طرح سان هارين جي حقن لاءِ حياتي وقف ڪيائين. انهيءِ سلسلي ۾ ڊپٽي ڪليڪٽر جو عهدو به ڇڏي ڏنائين. هارين جي حقن خاطر، انگريزن خلاف خوب جدوجهد ڪيائين. ڪجهه وقت ”هاري“ اخبار به جاري ڪيائين.
ڪامريڊ حيدر، غريبن جو همدرد ۽ مددگار هو. وٽس وڏو علمي سرمايو جمع ٿيل هو، جيڪو سندس ڳوٺ ”بکو ديرو“ (تعلقو ڏوڪري) ۾ پيل آهي. هڪ اندازي مطابق ٽن هزارن جي لڳ ڀڳ وٽس انگريزي، سنڌي ۽ اردو زبانن ۾ ڪتاب، رسالا ۽ پمفليٽ موجود هئا.
سنڌ سرڪار، سندس قومي خدمتن کي خيال ۾ رکندي، ڳوٺ جي سامهون، ”حيدر هالٽ ريلوي اسٽيشن“ قائم ڪئي آهي. لاڙڪاڻي جي گجن پور محلي ۾ سندس گهڻگهرن ”ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي لائبرري“ قائم ڪئي آهي، جنهن ۾ ست - اَٺ سؤ ڪتاب آهن&lt;ref&gt;لاڙڪاڻي ضلعي جا ڪتبخانا-- ميمڻ عبدالغفور سنڌي ؛ رسالو:مهراڻ؛ 1984جلد 33 ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ&lt;/ref&gt;
[[فائل:Sindh Peasants Long March 2009.jpg|thumb|500px|سنڌ ھاري عورتن پاران حيدرآباد ۾ ڪيل مارچ]]

== تعليم ==
حيدر بخش جتوئي (Hyder Bux Jatoi) ابتدائي تعليم پنهنجي ويجهي ڳوٺ پٺاڻ تعلقي ڏوڪريءَ مان 1911ع ڌاري ورتي. جتان هن [[سنڌي]] ست درجا پڙهي فائنل جو امتحان سڄي [[سنڌ]] ۾ پهرئين نمبر سان 31 آڪٽوبر 1918ع تي پاس ڪيو. لاڙڪاڻي جي مدرسة الاسلام مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيائين. 1927ع ۾ ڊي. جي [[سنڌ]] ڪاليج ۾ داخل ٿيو ۽ بي. اي (آنرس) جو امتحان سٺن نمبرن ۾ پاس ڪيائين. ان کان پوءِ عملي دنيا ۾ پير رکيائين.

== نوڪرين بابت ==
* 1931ع ۾ هيءُ بدين جو مختيارڪار ٿيو. نوڪريءَ دوران هي ڊگهڙي، ڏوڪري، گهوٽڪي، بدين، ميهڙ ۽ جيڪب آباد ۾ رهيو.
* سن 1943ع کان 1944ع تائين اسپيشل رڪوري آفيسر ڪو آپريٽو سوسائيٽيز هو. جتان کيس ڊپٽي ڪليڪٽر بڻايو ويو.
* 1944ع ۾ حرن خلاف قائم ٿيل اسپيشل ملٽري ڪورٽ ۾ جج مقرر ٿيو ۽ پنهنجي مقرريءَ واري عرصي دوران فقيري مزاج هئڻ ڪري، هن هڪ ٻن حر مجاهد کي ڦاسيءَ جي سزا ڪا نه ڏني. آخرڪار عام ماڻهن سان ظلم ڏسي هن ڊپٽي ڪليڪٽريءَ جي عهدي تان 1935 ۾ استعيفا ڏئي ڇڏي. هن پنهنجي باقي بچيل حياتيءَ کي ملڪي ۽ قومي خدمت وارن ڪمن جي لاءِ وقف ڪري ڇڏيو. سندس شخصيت قرب، وفا، سچائي، محبت، نيڪي، خدا ترسي، همدردي، قول ۽ فعل جي پابنديءَ جهڙن اعليٰ گڻن سان سنواريل هئي. حيدر بخش جتوئي جيڪو ڪجهه چيو اها خالي لفاظي هرگز نه هئي، پر عملي طور هن اهو سڀ ڪري ڏيکاريو. نوجوانن جا ذهن آدرش سان سنوارڻ خاطر هن نوجوانن سان ملاقاتون ڪيون. فڪر انگيز ليڪچر ڏنا. هن اٻوجهه ۽ اياڻن هارين ۽ عام ماڻهن ۾ سجاڳي پيدا ڪئي. هن جي نرالي سڀاءَ واري شخصيت ۾ شاعراڻو مزاج منڍ کان فطري طور شامل رهيو. هو هڪ ’انقلابي‘ ۽ ’ترقي پسند‘ شاعر هو ۽ هڪ قومي، انقلابي ۽ سماجي تبديليءَ واري راهه جو پانڌيئڙو هو.

== ادبي دنيا ==
ڪاليج جي زماني ۾ حيدر بخش جو نالو شاعري ۾ مشهور ٿيو. ڪاليج ۾ 1927ع ڌاري شاگردن جي هڪ جماعت نالي ”سر سوتي گروپ“ هئي اتي مشاعره ٿيندا هيا. سال 1931ع ۾ بحيثيت مختيار ڪار بدين پهريون ڪتاب تحفه سنڌ شايع ٿيو. جنهن ۾ شڪوه جو انساني انداز پنهنجي مالڪ سان پيش ڪيو. هن ڪتاب سنڌ ۾ ان وقت هڪ وڏو مسئلو پيدا ڪري ڇڏيو. جڏهن سنڌ ۾ مذهبي ڪٽرپڻي وارن ماڻهن کي سندس جو مخالف ڪري ڇڏيو ۽ هڪ تحريڪ ايوانن ۾ ويهندڙن شروع ڪئي. ڪيترائي اجلاس منعقد ٿيا ۽ حيدر بخش جتوئي کي ملازمت تان هٽائي سندس ڪتاب ضبط ڪري ڦاسي چاڙهڻ جي فتوى پڻ شامل هئي. ان ڏس ۾ حيدرآباد ۾ هڪ وڏو جلسو ٿيو ۽ نامياري گادي نشين کان علاوه مخالفت ۾ سنڌ اسيمبلي جو اسپيڪر سيد ميران محمد شاهه، خان بهادر محمد ايوب کهڙو، پير علي محمد راشدي، نظر محمد پٺاڻ جهڙا سياستدان ۽ پير حسام الدين راشدي جهڙا اديب شامل هيا. سيد ميزان محمد شاهه صاحب سنڌ اسيمبلي جي مسلمان ميمبرن جي وفد جي قيادت هيٺ بمبئي جي گورنر وٽ حيدر بخش جتوئي خلاف شڪايت کڻي ويا. حيدرآباد جي ڪمشنر مسٽر گبسن وٽ به دانهين ٿيا. جنهن حيدر بخش کي گهرائي سمجهايو ته اهو ڪتاب واپس وٺي پر جتوئي صاحب انگريز ڪمشنر کي صاف جواب ڏنو. جڏهن فائيل بمبئي جي گورنر وٽ پهتي تڏهن گورنر صاحب فائيل ان وقت جي چيف ايگزيڪيوٽو ايڊوائيزر ٽو گورنر بمبئي سر شاهنواز خان ڀٽو ڏانهن موڪليو. جنهن تي سر شاهنواز خان ڀٽو نوٽ لکيو ته سڄي سنڌ ۾ حيدر بخش جتوئي واحد قابل، لائق ۽ هوشيار مسلمان آفيسر آهي. قابليت کان علاوه ايماندار ۽ ديانتدار به آهي. اهڙي قسم جا ڪتاب اڳ پڻ شايع ٿيا آهن جن تي ڪو به قدم کنيو ناهي ويو. لحاظه هن ڪيس ۾ به خاص قسم يا قدم جي ضرورت ناهي. سر شاهنواز ڀٽو جي سفارش کانپوءِ فائيل داخل دفتر ٿيو. حيدر بخش جتوئي جي ملازمت بچي وئي. سر شاهنواز خان کان علاوه ان وقت جي اخبارن ۾ صرف مولانا دين محمد وفائي ۽ محمد هاشم ٻه اهڙا ايڊيٽر هيا جن حيدر بخش جتوئي جي خيالن جي مخالفت نه ڪئي ۽ اهو چيو ته اها ڪا خاص ڳالهه ڪونهي. جيئن ته هو وطن ۽ قوم سان محبت ڪندڙ شاعر هيو تنهن ڪري سندس خاص شعرن جهڙوڪ سنڌ جو دلبر هوش محمد، پاڪستان زنده آباد، جيئي سنڌ جيئي سنڌ ڏاڍا مشهور ٿيا. جيئي سنڌ جيئي سنڌ جام محبت پيئي سنڌ ڏاڍا مشهور ٿيا. جيئي سنڌ جيئي سنڌ جام محبت پيئي سنڌ ته اڄ تائين هر محفل ۾ هر فنڪار جي آواز ۾ جهونگار جي پيو شاعري ۾ سندس تخلص ”حيدر“ هيو. شاعري ۾ خاص طرح تحفه سنڌ نظم آزادي قوم مخصس سال 1943ع سنڌ پياري (نظم) اي مٺي جيجل سونهاري سنڌ (ضبط ٿيل) بلوچستان زنده آباد (ضبط ٿيل) هاري انقلاب (نثر) ۾ هاري گيت (شعر) ڪمدار جا ڪارناما (نثر) سال 1952ع پنهنجو مثال پاڻ آهن. سندس شاعري ۾ هر هڪ شيءِ جو ذڪر هئڻ ۽ سنڌ جي هر هڪ شيءِ ساڻ عشق سبب ماڻهو هن کي چريو به سڏيندا هيا. اڄ به وڏا شاعر ايئر ڪنڊيشن ڪمرن ۾ ويهي ڌرتيءَ قوم ۽ ٻوليءَ بابت شاعري ڪن پيا پر حيدر بخش جيلن ۽ ڪال ڪوٺڙين ۾ ويهي ڌرتيءَ جا گيت ڳايا. مرڻ گهڙي تائين سنڌ ۽ سنڌي سنڌي ڪندو رهيو. هو روزانو زندگي جي وهنوار ۾ قسم به سنڌ جو کڻندو هيو. سندس شاعري ۾ جذبو پيدا ڪندڙ، جوش ڏياريندڙ ۽ غيرت جاڳائيندڙ شاهڪار شامل آهن. ماڻهن ۾ حقن جي قومي جدوجهد جي رهبر جي شايع ٿيل ڪتابن جو تعداد اٽڪل 18 آهي. جن ۾ سنڌ اسيمبلي اليڪشن پٽيشن بل ٽو امينڊ سنڌ ٽيننسي ايڪٽ (انگريزي) سال 1950ع ڊيمو ڪريسي اينڊ ڊڪٽيٽرشپ ان پاڪستان (انگريزي چار حصا سال 1955ع) ڊيمو ڪريسي اينڊ جسٽس آف چيف جسٽس (انگريزي) سال 1956ع لينڊس ان سنڌ، هوشڊ اون ڊيم (انگريزي) شل سنڌي لينگويج سٽي ان ڪراچي آر ناٽ (انگريزي)، انجسٽس لينڊ اسيسمينٽ ريٽس (انگريزي) ۽ ڊسپوزل آف اويڪيو پراپرٽي (انگريزي) سال 1957ع، ون يونٽ اينڊ ڊيموڪريسي (انگريزي) سال 1962ع، ان جسٽس ٽو سنڌ (انگريزي) ٻه حصا ليٽ اس سيو پاڪستان (انگريزي) ٻه حصا، هاير لينڊ ٽيڪسيشن (انگريزي) سال 1966ع کان علاوه رويو آف قرآن شريف شامل آهي جيڪو شايع نه ٿيو.&lt;ref name = &quot; ڀٽي &quot;/&gt;.
هن جڏهن ادب جي دنيا ۾ پير پاتو ته اهو دؤر سنڌي شعر ۽ ادب جي دنيا ۾ گل ۽ خار، جام ساقي، ناز ۽ انداز، حسن ۽ عشق، وفا ۽ بيوفائيءَ جهڙن موضوعن سان ڀريل هو. هن ان دؤر ۾ نواڻ ۽ جدت پسنديءَ جي چونڊ ڪئي. سندس شاعريءَ کي ٽن حصن: (1) ڌرتي ۽ ڌرتيءَ جي ماڻهن جي شاعري، (2) قومي ۽ انقلابي شاعري، (3) اصلاحي ۽ طنزيه شاعري ۾ ورهائي سگهجي ٿو. هو پنهنجي شاعريءَ ۾ [[سنڌ]] جي محب وطن، جفاڪش ۽ محنتي هارين جي خوب ساراهه ڪري ٿو. هو هڪ مرد مجاهد هو، [[سنڌ]] جو سچو عاشق هو. هن جي قومي ۽ انقلابي شاعريءَ ۾:
(1) سلام سنڌ (1947ع)، (2) حيوان انسان (1947ع)، (3) جيئي سنڌ! جيئي سنڌ! جام محبت پيئي سنڌ (1947ع)، (4) بلوچستان زنده باد (طنزيه) (1947ع)، (5). اي! مٺـي جيـجـل اي! سـنـڌ سـونهـاري (1947ع)، (6) پاڪستان زنده باد (1947ع)، (7) ائٽم بم (طنزيه) (1953ع)، (8) سنڌ پياري (1954ع)، (9) اي سنڌي وڏيرا ڪجهه انسان ٿي (1954ع) ۽ درياهه شاهه جهڙا لافاني نظم شامل آهن. هن جا طويل مخمس نظم ’آزاديءِ سنڌ‘ ۽ ’تحفهء سنڌ‘ برصغير جي ورهاڱي کان اڳ ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيا هئا ۽ مٿس ڪفر ۽ ملڪ دشمنيءَ جي پرچارڪرڻ جو الزام هڻي سندس ٻئي ڪتاب انگريز حڪومت ضبط ڪيا. سندس اهي طويل نظم سنڌي شاعريءَ ۾ طويل نظم جي تاريخ جو پهريون ۽ انوکو تجربو مڃيا وڃن ٿا، کيس ان ڳالهه ۾ پختو ايمان هو ته جڏهن به سنڌ ۾ تبديلي رونما ٿيندي ته ان جي واڳ نوجوانن جي هٿن ۾ هوندي. ڪامريڊ حيدر بخش جتوئيءَ جو تعلق سنڌ جي ٻهراڙيءَ واري علائقي سان هو. جتي هن پنهنجي هوش سنڀالڻ واري عمر کان وٺي اٻوجهه، مسڪين هارين، غريبن کي بيڪسي واري حالت ۾ جيئندي ڏٺو.

== سياسي جدوجهد ==
هو شروع کان وٺي هارين مزدورن جو هڏ ڏوکي ٿي رهيو ۽ اهڙي وقت جي انتظار ۾ رهڻ لڳو، جنهن ۾ هو عملي طور تي انهن خاطر ڪجهه ڪري سگهي. سنڌ ۾ هاري ڪاميٽي جو پايو وجهندڙ مثالي ۽ جاکوڙي انسانن ۾ دادا ڄيٺمل پرسرام، شيخ عبدالمجيد سنڌي، جمشيد مهتا ۽ سائين جي. ايم. سيد شامل هئا، جن هاري ڪاميٽيءَ جو بنياد 1930ع ۾ وڌو هو، جنهن جو بنيادي مقصد غريب هارين جي حقن جي حفاظت ڪرڻ هو، جيڪي جاگيرداري ظلم جي جنڊ ۾ پيسجي رهيا هئا. ڪامريڊ حيدر بخش جتوئيءَ ڊپٽي ڪليڪٽري تان استعيفيٰ ڏيڻ بعد ٿوري ئي عرصي دوران سنڌ هاري ڪميٽيءَ جو باضابطه پهريون جنرل سيڪريٽري بڻيو، پوءِ ستت ئي 1947ع ۾ رتيديري واري اجلاس ۾ کيس سنڌ هاري ڪميٽيءَ جو صدر چونڊيو ويو. جنهن عهدي تي آخري وقت تائين رهيو.

حيدر بخش جتوئيءَ جو ذڪر ڪندي، مشهور اديب شورش ڪاشميريءَ لکيو آهي ته: ”جيل جي زندگيءَ ۾ ڪامريڊ جتوئيءَ جهڙو بهادر ۽ شريف انسان مون تمام گهٽ ڏٺو آهي.“ شورش جي ملاقات، ڪامريڊ سان ڪراچي جيل ۾ ٿي هئي، جڏهن ٻئي اُتي، ايوبي آمريت جي آخري دور ۾ گڏ هئا. ڪامريڊ لاءِ اِهو ڊگهو قيد، گهڻو ڪري آخري ڊگهو قيد ثابت ٿيو ۽ هو جڏهن ڪراچي جيل مان آزاد ٿي حيدرآباد پهتو، تڏهن [[حيدرآباد]] ريلوي اسٽيشن تي هزارين ماڻهن سندس شاندار استقبال ڪيو. اُنهيءَ استقبالي هجوم ۾ آئون ([[عبدالواحد آريسر]]) به هوس. رڳو ايترو چيائين ته سڀ کان پهرين سنڌ جي آزاديءَ جي شهيد هوشوءَ جي قبر تي هلبو. هزارين ماڻهن جو هجوم ڪامريڊ جي اڳواڻيءَ ۾ هوشوءَ جي قبر ڏانهن راهي ٿيو. قبر تي هن رڳو ايترو چيو ته: ”هوشو! ڏس تنهنجا وارث جاڳيا آهن. &lt;ref&gt;{{Citation |title=ويراڳي جي وڃڻا ها (عبدالواحد آريسر) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |accessdate=2016-09-10 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073355/https://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
جيئي سنڌ جو نالو جيئي سنڌ قومي تحريڪ تي اصل ۾ ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي جي گيت '''جيئي سنڌ، جيئي سنڌ جام محبت پيئي سنڌ''' تان پيو. جيڪو جيجي زرينا بلوچ به گهڻو ڳايو آهي. &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=JKtp9oaQZks Jiye Sindh Jiye Sindh Song By JiJi Zarina Baloch - YouTube&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== خدمتون ==
هن هارين جي حقن لاءِ جيڪي قابل تحسين خدمتون سر انجام ڏنيون آهن، تن جو وچور ڪجهه هن ريت آهي:
* 1. حيدر بخش جتوئي صحافت ڏانهن پڻ هاري انقلاب خاطر لاڙو کاڌو، 1945ع ۾ هاري حقدار اخبار جاري ڪيائين، پوءِ سال 1946ع ۾ لاڙڪاڻي مان هفتيوار اخبار ”ڪسان“ ڪڍيائين جيڪا قسمت ڇڳاڻي جي پريس مان ايڊيٽر ڪامريڊ عبدالواحد سومرو ۽ سب ايڊيٽر نبي بخش تونيه جي قيادت ۾ سال 1950ع تائين جاري رهي&lt;ref name=&quot; ڀٽي &quot;&gt; ڪتاب جو نالو ؛ لاڙڪاڻو ليڊرن جي ڌرتي: مصنف؛ عبدالستار ڀٽي:
ايڊيشن؛ پهريون جنوري 1998ع ڇپائيندڙ؛
لاڙڪاڻو، ريسرچ اڪيڊمي &lt;/ref&gt;. هن هفتيوار اخبار ’هاري حقدار‘ شروع ڪئي ۽ ان ۾ ايڊيٽر جي حيثيت سان هارين جي حقن جي لاءِ آواز اٿاريائين.
* 2. سنڌ جي هر هڪ تعلقي ۽ ضلعي سطح تي سنڌ هاري ڪاميٽيءَ جون آفيسون قائم ڪيائين.
* 3. ننڍن وڏن شهرن ۾ هاري ڪانفرنسون ۽ جلسا جلوس منعقد ڪرائي هارين ۾ جاڳرتا آندائين.
* 4. سنڌ جا دورا ڪري هارين کي پنهنجن بنيادي حقن کان آگاهي ڏنائين.
* 5. 1945ع کان 1947ع تائين اڌ بٽئيءَ جي تحريڪ شروع ڪري، ان کي ڪامياب ڪيائين.
* 6. 1951ع ڌاري صوبائي اسيمبليءَ اڳيان هزارين هارين جي اڳواڻيءَ ۾ ڌرڻو هڻي سنڌ ٽيننسي ايڪٽ پاس ڪرايائين.
* 7. 1947ع ۾ حيدرآباد ۾ هارين جي حقن بابت اديبن، شاعرن ۽ محققن سان خيالن جي ڏي وٺ ڪري، هارين لاءِ آواز اٿاريائين ۽ انهن جا مطالبا مڃرايائين.
* 8. 1958ع ۾ هارين جو هڪ وفد تيار ڪري ان وقت جي صدر اسڪندر مرزا سان ملاقات ڪري، هارين جي بنيادي مسئلن بابت آگاهي ڏنائين.
* 9. هارين جي حقن خاطر ڪيترا ئي مضمون ۽ مقالا لکيائين، اشتهار ۽ پمفليٽ شايع ڪرايائين.
ذڪر ڪيل خاص ڪارنامن جي ڪري هن مختصر عرصي دوران سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ هارين کانسواءِ عام ماڻهن ۾ به مقبوليت ماڻي ورتي. ان حد تائين جو کيس عزت احترام طور ’باباءِ سنڌ‘ جي لقب سان سڏيو ويو. هن هاري تحريڪ کان سواءِ عملي طرح سياست ۾ حصو ورتو. سن 1945ع واري اليڪشن ۾ لاڙڪاڻي مان بيٺو. 1951ع ۾ قمبر- شهدادڪوٽ مان اليڪشن ۾ بيٺو، پر وڏيرڪي نظام مضبوط هئڻ سبب ڪامياب نه ٿي سگهيو. ننڍين ضمني چونڊن لاءِ دادو، نوابشاهه ۽ سانگهڙ ۾ چونڊن ۾ بيٺو، پر مٿس ڪوڙا ڪيس داخل ٿيا ۽ سرڪار مٿس پابندي مڙهي ڇڏي. سنڌ ڌرتيءَ جي هن عظيم فرزند پنهنجي زندگي سماجي قومي، ادبي ۽ صحافتي ميدان ۾ ايمانداري ۽ آدرش سان گذاري، 3 مارچ 1970ع ۾ کيس جگر ۽ ڪينسر جو مرض ظاهر ٿيو، پر پوءِ به اديبن، عالمن، شاعرن، نثر نويسن سان رهاڻيون ۽ ملاقاتون ڪري کين ڌرتيءَ جي مظلوم ماڻهن جي حقن لاءِ وڙهڻ جي تاڪيد ڪندو رهيو.

== ڪتاب ==
ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي ڇپيل ڪتابن ۾:
* (1) تحفة سنڌ (شاعري-1930)
* (2) آزاديءِ قوم (شاعري- 1943ع)
* (3) سنڌ اسيمبلي اليڪشن پٽيشن (نثر، انگريزيءَ ۾: 1950ع)
* (4) هاري ڪهاڻيون (نثر: 1950ع)
* (5) بل ٽو امينڊ سنڌ ٽيننسي ائڪٽ (نثر، انگريزيءَ ۾: 1950ع)
* (6) اپيل ٽُو سٽيزنس آف پاڪستان (نثر، انگريزيءَ ۾: 1951ع)
* (7) هاري انقلاب (نثر: 1953ع)
* (8) هاري گيت (1951ع)
* (9) ڪمدار جا ڪارناما (ڊراما: 1953ع)
* (10) ڊيموڪريسي اينڊ ڊڪٽيٽرشپ ان پاڪستان- چار حصا (نثر، انگريزيءَ ۾: 1955ع)
* (11) ڊيموڪريسي اينڊ جسٽس آف چيف جسٽس (نثر، انگريزيءَ ۾: 1956ع)
* (12) ان جسٽ لئنڊ اسيسمينٽ ريٽس (نثر، انگريزيءَ ۾: 1957ع)
* (13) سنڌي لئنگئيج اسٽي ان ڪراچي آر ناٽ (انگريزي: 1957ع)
* (14) لئنڊس اِن سنڌ،هو شُڊ اون ديم؟ (انگريزي: 1957ع)
* (15) ون يونٽ ۽ ڊيموڪريسي (انگريزي: 1962ع)
* (16) ڊسپوزل آف اويڪيو پراپرٽي (انگريزي: 1957ع) شامل آهن.
ان کانسواءِ هن قرآن مجيد جو موضوع وار انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيو، جيڪو به سندس شاهڪار ڪارنامو آهي.

== وفات ==
سنڌ جي هن اڳواڻ ۽ انساني درد رکندڙ انسان، 21 مئي 1970ع تي لاڏاڻو ڪيو. [[جي ايم سيد]]، خير بخش مري، اڪبر بگٽي ۽ ٻيا ڪامريڊ جي جنازي جي جلوس ۾ شريڪ هئا، جلوس سِڌو وڃي غلام شاهه ڪلهوڙي جي مقبري جي صدر دورازي ۾ داخل ٿيو. اُتي غلام شاهه ڪلهوڙي جي مقبري جي احاطي ۾ هن کي مٽيءَ ماءُ حوالي ڪيو. &lt;ref&gt;ڪتاب: ويراڳي جي وڃڻا ها، عبدالواحد آريسر&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ڪتاب: [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد ٽيون، ڇپيندڙ: [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]] (ISBN: 978-969-9098-40-6) سال: 2011 &lt;/ref&gt;
[//en.wikipedia.org/wiki/Hyder_Bux_Jatoi]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بلوچ ماڻھو]]
[[زمرو:پاڪستاني سياستدان]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ]]
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:سنڌي ليکڪ]]
[[زمرو:سنڌي ودوان]]
[[زمرو:1901ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1970ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>j9f73kwnfcjs6iiltcq2uk48m8x9l6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستاني صحافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>30346</id>
    <revision>
      <id>373705</id>
      <parentid>221441</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="f920vrid4feqdjkei8633lwuvnss3mz" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستاني صحافت|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ قوميت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني غير افسانوي ليکڪ|صحافي]]</text>
      <sha1>f920vrid4feqdjkei8633lwuvnss3mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373708</id>
      <parentid>373705</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="799" sha1="1o32yplabf5nzdqxkxq7hupd8n5x6oa" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ قوميت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني غير افسانوي ليکڪ|صحافي]]</text>
      <sha1>1o32yplabf5nzdqxkxq7hupd8n5x6oa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373711</id>
      <parentid>373708</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="57e6d8zche46yx93f83z5i4nd1to9nc" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ قوميت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني غير افسانوي ليکڪ|صحافي]]</text>
      <sha1>57e6d8zche46yx93f83z5i4nd1to9nc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373717</id>
      <parentid>373711</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="f9m5rf77boq6ckj3j8b4nygd1gy85zc" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]</text>
      <sha1>f9m5rf77boq6ckj3j8b4nygd1gy85zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373718</id>
      <parentid>373717</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="799" sha1="to3g7ta4wq2jcsuuhx1am24lj1lco4y" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ قوميت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني غير افسانوي ليکڪ|صحافي]]</text>
      <sha1>to3g7ta4wq2jcsuuhx1am24lj1lco4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373719</id>
      <parentid>373718</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="qr3lsc3rrwsekqqvnuf7w0b79dem9f4" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ قوميت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ذرائع ابلاغ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني غير افسانوي ليکڪ|صحافي]]</text>
      <sha1>qr3lsc3rrwsekqqvnuf7w0b79dem9f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373720</id>
      <parentid>373719</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="k3tlf74tr2fxna50xtpt89de6lxv1jl" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]</text>
      <sha1>k3tlf74tr2fxna50xtpt89de6lxv1jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373722</id>
      <parentid>373720</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="2smb16a1xmpwhxcg32ujjvk6rdhodw7" xml:space="preserve">{{Fooian fooers|
|Profession=صحافي|
|profession=صحافي|
|Nationality=پاڪستاني|
|Country=پاڪستان}}

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ صحافت|صحافي]]
[[زمرو:ايشيائي صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني جرنلزم]]
[[زمرو:پاڪستاني ماس ميڊيا ماڻهو]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ|صحافي]]
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو|صحافي]]</text>
      <sha1>2smb16a1xmpwhxcg32ujjvk6rdhodw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نصرت ڀٽو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30519</id>
    <revision>
      <id>373696</id>
      <parentid>165931</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4898" sha1="6g1zribuqg7idy5y0xs7szg4l6moewl" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

{{Infobox Officeholder
|name=نصرت ڀٽو
|image=N. Bhutto.jpg
|birth_date={{Birth date and age|1929|03|23}}
|birth_place=[[اصفھان]], [[ايران]]
|Nationality=[[ايران]]، [[پاڪستان]]
|party=[[پاڪستان پيپلز پارٽي]]
|spouse=[[ذوالفقار علي ڀٽو]]
|office=سربراھ پيپلز پارٽي
|term_start = 4 april 1979
|term_end = 10 january 1983
|predecessor=[[ذوالفقار علي ڀٽو]]
|successor=[[بينظير ڀٽو]]
|children=[[بينظير ڀٽو]]&lt;br&gt;[[مرتضي' ڀٽو]]&lt;br&gt;[[صنم ڀٽو]]&lt;br&gt;[[شاھنواز ڀٽو]]
|religion=[[اسلام]]
}}
'''نصرت ڀٽو''' جي شھرت [[ذوالفقار علي ڀٽو]] جي ٻي گھرواري طور آھي۔ ھن جي اولاد [[بينظير ڀٽو]]، [[مرتضي' ڀٽو]]، [[شاھنواز ڀٽو]]، ۽ [[صنم ڀٽو]] آھي۔ نصرت ڀٽو نسلاً ايراني صوبي ڪردستان سان تعلق رکي ٿي۔ ڀٽي کي ڦاھي کان بعد پيپلز پارٽي جي سربراھ بہ رھي۔ 1996ع ۾ بينظير جي حڪومتي دور ۾ [[مرتضيٰ ڀٽو|مرتضٰي]] جي مارواءِ عدالت قتل کان بعد ذھني توازن وڃائي ويٺي ۽ ان کان بعد مرڻ تائين بينظير جي خاندان سان [[دبئي]] ۾ رھي۔ 23 آڪٽبر 2011ع آچر تي [[دبئي]] ۾ وفات ڪري وئي۔&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://web.archive.org/web/20120506010518fw_/http://www.pppsb.net/BNBbio.htm|title=Pakistan Peoples Party (Shaheed Bhutto)|date=2012-05-06|website=web.archive.org|access-date=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;

== سياسي سفر ==
بيگم نصرت ڀٽو، ايران جي هڪ نامياري پارسي واپاريءَ، مرزا محمد اصفهانيءَ جي ڌيءُ آهي، سندس والدين پهرين بمبئيءَ ۾ رهندا هئا. بيگم نصرت، جيزز ائنڊ ميري ڪانونٽ مان سينيئر ڪئمبرج پاس ڪئي. 5 سيپٽمبر 1951ع تي نامور سياستدان شهيد ذوالفقار علي ڀٽي سان سندس شادي ٿي. هوءَ گهريلو سوشل خاتون هئي. جنرل ضياءُ الحق هٿان پنهنجي عظيم مڙس ذوالفقار علي ڀُٽي جي گرفتاريءَ کان پوءِ هن عملي سياست ۾ حصو ورتو ۽ خاوند جي گرفتاريءَ خلاف، سپريم ڪورٽ ۾ آئيني پٽيشن داخل ڪئي. اها پٽيشن بيگم نصرت ڀٽو، چيف آف آرمي اسٽاف جي خلاف ڪئي هئي. شهيد ذوالفقار علي ڀٽي جي ڦاسيءَ ذريعي شهادت کان پوءِ بيگم نصرت ڀٽو، پيپلز پارٽيءَ جي چيئرپرسن ٿي. ڪيترائي سال پنهنجي گهر ۾ نظربند رهي. 1983ع ۾ يورپ ۾ علاج ڪرائڻ جي اجازت مليس. انهيءَ جلاوطنيءَ واري زماني ۾ سندس ننڍو پٽ شاهنواز ڀٽو فرانس ۾ پراسرار نموني قتل ٿي ويو. نومبر 1987ع ۾، پنهنجي بين الاقوامي شهرت رکندڙ ڌيءَ محترمه بينظير ڀٽو شهيد جي شاديءَ ۾ شريڪ ٿيڻ لاءِ پاڪستان آئي. بيگم صاحبه، چار دفعا قومي اسيمبليءَ جي ميمبر چونڊجي چڪي آهي. پهريون دفعو 1977ع ۾ عورتن جي مخصوص سيٽن تان، ان بعد 1988ع ۾ هڪ ئي وقت چترال ۽ لاڙڪاڻي مان، بعد ۾ 1990ع ۽ 1993ع ۾ ٻه دفعا لاڙڪاڻي مان قومي اسيمبليءَ جي ميمبر چونڊي وئي. 1996ع جي چونڊن ۾ مير مرتضيٰ جي قتل، ضعيفيءَ ۽ مستقل بيماريءَ سبب حصو نه ورتائين. پيپلزپارٽيءَ جي چيئرپرسن جو عهدو به پنهنجي ڌيءُ بينظير کي ڏئي، پاڻ گوشه نشين ٿي وئي. بيماريءَ جي حالت ۾ عرب امارات جي گاديءَ واري هنڌ دبئيءَ ۾ رهائش پذير هئي. 23 آڪٽوبر2011 ۾ وفات ڪيائين، کي ڳڙهي خدابخش ۾ ڀٽن جي قبرستان ۾ دفنايو ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بيگم%20نصرت%20ڀٽو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون.]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

{{حوالا}}

[[زمرو:1929ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:2011ع جون وفاتون]]
[[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]]
[[زمرو:پاڪستاني سياستدان]]
[[زمرو:پاڪستاني سياسي عورتون]]
[[زمرو:پاڪستاني عورت سياستدان]]
[[زمرو:دبئي کان ماڻهو]]
[[زمرو:ڀٽو خاندان]]
[[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]]</text>
      <sha1>6g1zribuqg7idy5y0xs7szg4l6moewl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Background color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>31548</id>
    <revision>
      <id>373528</id>
      <parentid>79039</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="fncum7w4tnrjxhw088bn48ezuv02r8n" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;background-color: {{{c|{{{1|}}}}}}&quot;&gt;{{{t|{{{2|}}}}}}&lt;/span&gt;{{Main other|{{Ensure AAA contrast ratio|base={{{c|{{{1|}}}}}}|other={{{t|{{{2|}}}}}}|category=[[زمرو:Articles using سانچو:Background color with invalid colour combination]]}}}}{{Template other|{{Ensure AAA contrast ratio|base={{{c|{{{1|}}}}}}|other={{{t|{{{2|}}}}}}|category=[[زمرو:Articles using سانچو:Background color with invalid colour combination]]}}}}&lt;noinclude&gt;

{{Documentation}}
&lt;!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fncum7w4tnrjxhw088bn48ezuv02r8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٽائٽانڪ فلم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32059</id>
    <revision>
      <id>373706</id>
      <parentid>373345</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244317" sha1="2cmnmbayeuo43649r2qaxwe9rmfqvn0" xml:space="preserve">{{Short description|1997 American film by James Cameron}}
{{Good article}}
{{Infobox film
| name    = ٽائيٽئنڪ&lt;br&gt;Titanic
| image= ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg
| alt            = The film poster shows a man and a woman hugging over a picture of the Titanic's bow. In the background is a partly cloudy sky and at the top are the names of the two lead actors. The middle has the film's name and tagline, and the bottom contains a list of the director's previous works, as well as the film's credits, rating, and release date.
| caption        = سينيما جو بورڊ
| director       = جيمز ڪيمرون
| producer       = {{plainlist|
* جيمز ڪئميرون 
* جون لنڊاو 
}}
| writer         = جيمز ڪئميرون
| starring = {{Plainlist|
* ليونارڊو ڊي ڪيپريو 
* ڪيٽ ونسليٽ
* بلي زينئ
* ڪيٿي بيٽس 
* فرانسس فشر
* برنارڊ هِل 
* جوناٿن هائيڊ 
* ڊيني نوچي
* ڊيوڊ وارنر
* بل پيڪسٽن}}
| music          = جيمز هارنر
| cinematography = رسل ڪارپينٽر
| editing        = {{plainlist|
* ڪونراڊ بف 
* جيمس ڪيمرون
* رچرڊ ائ هيرس
}}
| studio         = {{plainlist|
* [[Paramount Pictures]]&lt;ref name=BFI&gt;{{cite web|title=Titanic (1997)|work=Film &amp; TV Database|publisher=[[British Film Institute]] |url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/541102|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114204629/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/541102|archive-date=January 14, 2009|access-date=July 29, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AFI Catalog&quot;&gt;{{cite web |title=Titanic |work=[[AFI Catalog of Feature Films]] |publisher=[[American Film Institute]] |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/55202 |access-date=February 2, 2018 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915062543/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/55202 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[20th Century Fox]]&lt;ref name=BFI/&gt;&lt;ref name=&quot;AFI Catalog&quot; /&gt;
* [[Lightstorm Entertainment]]&lt;ref name=BFI/&gt;
}}
| distributor    = {{plainlist|
* پيراماؤنٽ پڪچرز&lt;br /&gt;(آمريڪا ۽ ڪينيڊا) 
* 20 هين صدي فاڪس&lt;br /&gt;(انٽرنيشنل) 
}}
| released       = {{Film date|1997|11|01|[[ٽوڪيو]] |1997|12|19| [[آمريڪا]]}} &lt;!-- PLEASE DO NOT ADD THE 2012 RE-RELEASE DATE, AS WELL AS THE 2017 AND 2023 RE-RELEASE DATE! WP:FILM guidelines dictate we must use the earliest and country of origin release dates. Any attempts to add an international airdate will be removed, but can be added in the release section. Thank you.--&gt;
| runtime        = 195 منٽ&lt;!--Theatrical runtime: 194:36--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/release/titanic-q29sbgvjdglvbjpwwc0zmdu3oty | title=''TITANIC'' (12) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=November 14, 1997 | access-date=November 8, 2014 | archive-date=April 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210427093725/https://www.bbfc.co.uk/release/titanic-q29sbgvjdglvbjpwwc0zmdu3oty | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| country        = {{پرچم|آمريڪا}}
| language       = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]
| budget         = 200 ملين آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;Garrett (2007)&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sandler &amp; Studlar 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Welkos (1998)&quot;/&gt; 
| gross          = 2.264 ارب آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;BoxOfficeBOM&quot;&gt;*Pre-2020 releases: {{cite web |title=Titanic (1997) |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027003338/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/ |archive-date=October 27, 2019 |quote=Worldwide: $2,187,463,944; Original release: $1,843,221,532; 2012 3D Release: $343,550,770; 2017 Re-release: $691,642 }}
*2020 Re-release: {{cite web |title=Titanic (2020 Re-release) |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2694926853/ |quote=2020 Re-release: $71,352 |access-date=February 20, 2023 |archive-date=March 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305215849/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2694926853/ |url-status=live }}
*2023 Re-release: {{cite web |title=Titanic (25 Year Anniversary) |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3800912389/ |quote=2023 Re-release: $70,157,472 |access-date=February 20, 2023 |archive-date=February 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227203751/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3800912389/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
'''ٽائيٽينڪ''' (&lt;small&gt;Titanic&lt;/small&gt;) سال &lt;small&gt;1997&lt;/small&gt;ع جي هڪ رزميه،تاريخي ۽ رومانوي آمريڪي فلم آهي جيڪا جيمس ڪيمرون پاران لکيل ۽ هدايت ڪئي وئي آهي. تاريخ ۽ افساني ٻنهي پهلوئن کي شامل ڪندي، اها &lt;small&gt;1912&lt;/small&gt;ع ۾، مسافر بردار ڀيڙي، &quot;&lt;small&gt;'''آر ايم ايس ٽائيٽينڪ'''&lt;/small&gt;&quot; جي ٻڏڻ جي واقعن تي ٻڌل آهي. ليونارڊو ڊيڪپريو ۽ ڪئٽ ونسليٽ مختلف سماجي طبقن جي ميمبرن جي حيثيت سان ڪم ڪن ٿا جيڪي جهاز جي بدقسمت پهرين سفر دوران پيار ۾ پئجي ويندا آهن. هن جي ڪاسٽ ۾ بلي زين، ڪيٿي بيٽس، فرانسس فشر، برنارڊ هِل، جوناٿن هائيڊ، ڊيني نوچي، ڊيوڊ وارنر ۽ بل پيڪسٽن شامل آهن. 

ڪيمرون جو فلم ٺاهڻ جو جذبو ٻيڙي جي تباهي سان سندس دلچسپي مان آئي. هن محسوس ڪيو ته انساني نقصان سان ڀريل هڪ محبت جي ڪهاڻي آفت جي جذباتي اثر کي پهچائڻ لاءِ ضروري هوندي. پيداوار 1 سيپٽمبر &lt;small&gt;'''1995'''&lt;/small&gt;ع تي شروع ٿي،&lt;ref name=&quot;filmingdate&quot; /&gt; جڏهن ڪيمرون ٽائيٽينڪ جي تباهي جي فوٽيج شوٽ ڪئي. جديد منظر شيرشوف انسٽيٽيوٽ آف اوشينولاجي جي ريسرچ ويسل، &quot;اڪيڊميڪ اسٽيسلاو ڪيلديش&quot; تي فلمايا ويا، جنهن کي ڪيمرون تباهي جي فلمنگ دوران بنياد طور استعمال ڪيو هو. اسڪيل ماڊل، ڪمپيوٽر جي ذريعي ٺاهيل تصوير (CGI)، ۽ باجا اسٽوڊيو ۾ ٺهيل ٽائيٽينڪ جي تعمير نو کي ٻڏڻ کي ٻيهر ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو. ٽائيٽينڪ شروعاتي طور تي، &quot;ٽوينٽيٿ سينچري فاڪس&quot; نالي جي فلمساز ڪمپني ۾ ترقي ۾ هئي، پر دير ۽ وڌندڙ بجيٽ جي نتيجي ۾ فاڪس مالي مدد لاءِ پيراماؤنٽ پکچرز سان ڀائيواري ڪئي. اها ان وقت جي سڀ کان مهانگي فلم هئي، جنهن جي پيداوار جو بجيٽ 200 ملين ڊالر هو. فلم بندي جولاءِ 1996ع کان مارچ 1997ع تائين ٿي.

ٽائيٽينڪ جو پريميئر 1 نومبر &lt;small&gt;1997&lt;/small&gt;ع تي ٽوڪيو انٽرنيشنل فلم فيسٽيول ۾ ٿيو ۽ &lt;small&gt;19&lt;/small&gt; ڊسمبر تي آمريڪا ۾ رليز ڪيو ويو. ان کي آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ پيراماؤنٽ پکچرز ۽ ٻين علائقن ۾ &quot;ٽوينٽيٿ سينچري فاڪس&quot; پاران ورهايو ويو. فلم کي ان جي بصري اثرات، پرفارمنس، خاص طور ڊي ڪيپريو، ونسليٽ ۽ گلوريا اسٽوارٽ جي پرفارمنس، پيداوار جي قدرن، هدايت، اسڪور، سينماٽوگرافي، ڪهاڻي ۽ جذباتي کوٽائي لاءِ ساراهيو ويو. ٻين ايوارڊن سان گڏ، فلم کي 70هين اڪيڊمي ايوارڊز ۾ چوڏهن نامزدگيون مليون ۽ يارهن ايوارڊ کٽيا، جن ۾ بهترين تصوير ۽ بهترين ڊائريڪٽر شامل آهن. ائين ڪرڻ سان، فلم سڀ کان وڌيڪ اڪيڊمي ايوارڊ نامزدگين جي رڪارڊ لاءِ &quot;آل اباؤٽ ايو&quot; (&lt;small&gt;A&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ll About Eve&lt;/small&gt;) ۽ هڪ فلم پاران سڀ کان وڌيڪ اڪيڊمي ايوارڊ کٽڻ لاءِ &quot;بن-حر&quot; &lt;small&gt;(Ben-Hur)&lt;/small&gt; ٻنهي کي برابر ڪيو، جنهن سان ٽائيٽينڪ اڪيڊمي ايوارڊ جي تاريخ ۾ سڀ کان ڪامياب انفرادي فلم بڻجي وئي. اها ريڪارڊ ترتيب وار سال &lt;small&gt;2016&lt;/small&gt;ع جي &quot;لالا لينڊ&quot; ۽ سال &lt;small&gt;2003&lt;/small&gt;ع جي &quot;دي لارڊ آف دي رنگز: دي ريٽرن آف دي ڪنگ&quot; سان ملندا، جيتوڻيڪ نامزدگي جو رڪارڊ سال 2025ع جي &quot;سنرز&quot; (&lt;small&gt;Sinners&lt;/small&gt;) سال &lt;small&gt;2026&lt;/small&gt;ع ۾ پار ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |last1=Davis |first1=Clayton |title='Sinners' Breaks All-Time Oscar Nomination Record With 16 Nods |url=https://variety.com/2026/film/awards/sinners-oscars-nominations-record-16-nods-1236632543/ |website=Variety |date=January 22, 2026}}&lt;/ref&gt; 

1 ارب ۽ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ڪروڙ (&lt;small&gt;1.84&lt;/small&gt; بلين) ڊالر کان وڌيڪ جي شروعاتي عالمي ڪمائي سان، ٽائيٽينڪ پهرين فلم هئي جيڪا ارب ڊالر جي حد تائين پهتي (&lt;small&gt;1993&lt;/small&gt;ع جي &quot;جراسڪ پارڪ&quot; پوء ٻيهر رليز ذريعي هي ڪارنامو حاصل ڪرڻ واري سڀ کان پهرين رليز ٿيل فلم بڻجي وئي)، ۽ ڪيمرون جي ايندڙ فلم، &quot;اوتار&quot; (&lt;small&gt;2009&lt;/small&gt;ع) تائين هر وقت جي سڀ کان وڌيڪ ڪمائي ڪندڙ فلم هئي، سال &lt;small&gt;2010&lt;/small&gt;ع ۾ ان کي پار ڪيو. شروعاتي ٿيٽريڪل ريليز، پرچون وڊيو ۽ سائونڊ ٽريڪ سيلز ۽ آمريڪي نشريات جي حقن مان آمدني &lt;small&gt;3&lt;/small&gt; ارب &lt;small&gt;20&lt;/small&gt; ڪروڙ (&lt;small&gt;3.2&lt;/small&gt; بلين) ڊالر کان وڌي وئي. ريليز دنيا جي ٿيٽريڪل ڪل کي &lt;small&gt;2.264&lt;/small&gt; بلين ڊالر تائين وڌائي ڇڏيو ۽ ٽائيٽينڪ کي &quot;اوتار&quot; کان پوءِ دنيا ۾ 2 ارب ڊالر کان وڌيڪ ڪمائڻ واري ٻي فلم بڻائي ڇڏيو. &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع تائين، اها چوٿين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ ڪمائيندڙ فلم هئي. &lt;small&gt;2017&lt;/small&gt;ع ۾، امريڪا جي لائبريري آف ڪانگريس ان کي آمريڪا جي نيشنل فلم رجسٽري ۾ &quot;ثقافتي، تاريخي يا جمالياتي طور تي اهم فلم&quot; طور محفوظ ڪرڻ لاءِ چونڊيو.

== پلاٽ ==
سال 1996ع ۾ تحقيقي ٻيڙي، &quot;اڪيڊمڪ اسٽسلاو ڪيلديش&quot; تي سوار، خزاني جي کوج ڪندڙ، بروڪ لوٽ ۽ سندس ٽيم آر ايم ايس ٽائيٽينڪ جي ملبي کي ڳوليندا آهن (هن اميد تي ته هنن هڪ هار ڳوليندا جيڪو &quot;سمنڊ جي دل&quot; جي نالي سان مشهور آهي). هنن ان جي بدران اهي هڪ تجوري (&lt;small&gt;safe&lt;/small&gt;) تائين پهچندا آهن جن ۾ هڪ نوجوان ناري جو هار پائڻ وارو خاڪو هوندو آهي. اسڪيچ 14 اپريل 1912ع تي ٻڌل آهي (ڏينهن، جڏهن ٽائيٽينڪ هڪ برفاني تودي سان ٽڪرائجي ويو ۽ ٻڏي ويو ۽ نتيجي ۾ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;1,500&lt;/small&gt; موت واقع ٿيا) دريافت بابت ٽيليويزن رپورٽ ڏسڻ کان پوءِ، سئو ورهين جي عورت، &quot;روز ڊاوسن&quot; (ڪئٽ ونسليٽ) ڪيلورٽ لوويٽ سان رابطو ڪري ٿي ۽ ظاهر ڪري ٿي ته هوءَ ڊرائنگ ۾ موجود عورت جو اصل آهي. هن اميد تي ته هوءَ هار کي ڳولڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿي، لوويٽ روز ۽ سندس پوٽي کي ڪيلديش ٻيڙي تي سوار ڪري ٿو، جتي روز ٽائيٽينڪ تي پنهنجو تجربو بيان ڪري ٿي. 

سال 1912ع ۾، 17 سالن جي روز ڊيوٽ بڪئٽر پنهنجي امير منگيتر، ڪال هڪلي ۽ پنهنجي ماءُ، روٿ سان گڏ سائوٿمپٽن ۾ ٽائيٽينڪ تي سوار ٿي. روز بي محبت منگني ۾ ناخوش آهي. پر هن جي ماء، روٿ شادي ڪرڻ تي زور ڏئي ٿي ته شادي انهن جي مالي مسئلن کي حل ڪندي. روز ٻيڙي جي ڊيڪ مان ٽپو ڏئي خودڪشي ڪرڻ جو سوچي ٿي، پر جيڪ ڊاوسن (ڊي ڪيپريو)، هڪ غريب خانه بدوش فنڪار، طرفان هن کي اهڙو ڪرڻ سان روڪيو ويو. جيڪ ۽ روز هڪ دوستي ٺاهين ٿا ۽ جيڪ هن لاءِ پنهنجي جذبات جو اعتراف ڪري ٿو. جيتوڻيڪ روز شروعات ۾ مزاحمت ڪندي آهي پر هن کي احساس ٿئي ٿو ته هوءَ پڻ جئڪ سان پيار ۾ پئجي وئي آهي.

روز جئڪ کي پنهنجي اسٽيٽ روم ۾ آڻي ٿي ۽ کيس صرف هار پائي سندس ننگي تصوير ڪڍڻ لاءِ چوي ٿي. بعد ۾، اهي ڪيل جي خدمتگار، اسپائسر لوجوائي کان بچي، ڪارگو هولڊ ۾ هڪ ڪار ۾ جنسي تعلق رکن ٿا. اڳيان ڊيڪ تي، هنن ٻيڙي جي هڪ برفاني تودي سان ٽڪرائجڻ جو مشاهدو ڪن ٿا ۽ آفيسرن کي صورتحال جي شدت تي بحث ڪندي ڏسڻ ٿا. جڏهن روز جي منگيتر، ڪيل کي روز جي اسڪيچ بابت معلوم ٿئي ٿو، هو لوجوائي کي جئڪ تي هار لڳائڻ لاءِ چوي ٿو ۽ جئڪ تي چوري جو الزام لڳائي ٿو. جئڪ کي گرفتار ڪيو وڃي ٿو ۽ ماسٽر-ايٽ-آرمز جي آفيس ۾ بند ڪيو وڃي ٿو ۽ ڪيل هار کي کيسي ۾ وجهي ٿو.

جيئن ٽائٽنڪ ٻڏي ٿو، عورتن ۽ ٻارن کي لائف بوٽس تي سواري لاءِ ترجيح ڏني وڃي ٿي. روز جئڪ کي قيد سان بچائي ٿي ۽ هنن ڊيڪ تي واپس اچن ٿا. جتي ڪيل روز کي لائف بوٽ تي چڙهڻ لاءِ زور ڏئي ٿو ۽ يقين ڏياري ٿو ته هو ۽ جيڪ ٻئي ٻيڙي تي چڙهندا. ڪيل بي خبريءَ سان پنهنجو ڪوٽ، جن ۾ هار هوندو آهي، روز جي چوڌاري ويڙهي ٿو ته جيئن سندس لائف بوٽ هيٺ ڪيو وڃي. روز واپس ٻيڙي تي ٽپو ڏئي ٿي، جئين ته هن جيڪ کي پوئتي ڇڏڻ لاءِ تيار نه هئي. ڪاوڙ ۾، ڪيل هڪ پستول کڻي ٿو ۽ ٻڏندڙ ٻيڙي م انهن جو پيڇو ڪري ٿو، پر جڏهن اهي فرار ٿي وڃن ٿا ته هار ڇڏي ٿو. ڪيل هڪ ٻار جو پيءُ هجڻ جو بهانو ڪري هڪ لائف بوٽ ۾ شامل ٿئي ٿو.

جيئن ٻوڏ جو شڪار ٿيل ڪمان ٻڏي ٿو، ان جو سور هوا ۾ اڀري ٿو ۽ جئڪ ۽ روز ريلنگ سان چنبڙي پون ٿا. ٻيڙي ٻن حصن ۾ ورهائجي وڃي ٿي ۽ سور برفاني پاڻي ۾ ٻڏي وڃي ٿو. باقي مسافرن سان گڏ، جئڪ روز کي ٻيڙي جي ترندڙ ملبي تي مدد ڪري ٿو ۽ ان کي جيئڻ ۽ مڪمل زندگي گذارڻ جو واعدو ڪري ٿو. جئڪ سردي لڳڻ (هائپوٿرميا) کان مرجي ويندو آهي، پر روز کي واپس ايندڙ لائف بوٽ تي سوار ڪرائي ٿو، جيڪي آر ايم ايس هيريوٽ پاران  بچائي ويندي آهي. روز ڪيل ۽ سندس ماءُ کان لڪندي آهي ۽ نيويارڪ شهر ۾ پهچڻ تي پنهنجو نالو روز ڊاسن ديکاري ٿي.

روز ڳالهه ٻول دوران ٻڌائي ٿي ته هن جو منگيتر ڪيل 1929ع جي اسٽاڪ مارڪيٽ حادثي ۾ پنهنجي قسمت وڃائڻ کان پوءِ خودڪشي ڪيو هو. هوءَ ڪيلڊيش ٻيڙي جي عملدارن کي ٻڌائي ٿي ته جئڪ هن کي هر ممڪن طريقي سان بچايو ۽ افسوس ڪري ٿي ته هن جون يادون ئي سڀ ڪجهه آهن،  جيڪيون هن وٽ بچيون آهن. هن جي ڪهاڻي کان متاثر ٿي. ليويٽ هار جي ڳولا ڇڏي ڏئي ٿو. رات جو ڪيلڊيش جي سور تي اڪيلي روز، جنهن هار کي پنهنجي قبضي ۾ رکيو آهي، هار کي ملبي جي مٿان سمنڊ ۾ اڇلائندي آهي. پوء جڏهن هوءَ پنهنجي بستري تي ليٽي ٿي، سندن تصويرون جئڪ کان متاثر ٿي آزادي ۽ ايڊونچر جي زندگي کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;comm-sleep-or-dead&quot;&gt;{{cite video|people=[[James Cameron]]|title=Audio Commentary|medium=DVD|publisher=20th Century Fox |year=2005 |quote=The big ambiguity here is 'is she alive and dreaming' or 'is she dead and on her way to ''Titanic'' heaven?' I'll never tell. Of course, I know what we intended....The answer has to be something you supply personally; individually.}}&lt;/ref&gt; ٻيڙي ٽائٽنڪ تي سوار ٿيل، هڪ نوجوان روز،  گرينڊ اسٽيئرڪيس تي جئڪ سان ٻيهر ملي ٿي ۽ هن تي ٻڏڻ ۾ فوت ٿيل مسافرن ۽ عملدارن پاران تاڙيون وڄايو وڃڻ ٿيون.

==ڪاسٽ==
{{multiple image
| direction         = horizontal
| total_width       = 300
| footer  = ليونارڊو ڊي ڪيپريو (سال 2002ع جي تصوير)، جنهن جيڪ ڊاوسن جو ڪردار ادا ڪيو ۽ ڪيٽ ونسليٽ (سال 2006ع ۾)، جنهن روز ڊيوٽ بڪئٽر جو ڪردار ادا ڪيو.
| image1            = Leo(GangsofNY)- (cropped) (1).jpg
| alt1              = 
| caption1          = 
| image2            = Kate Winslet 2006 Toronto.jpg
| alt2              = 
| caption2          = 
}}

=== افسانوي ڪردار ===
* ليونارڊو ڊي ڪيپريو جيڪ ڊاوسن جي حيثيت ۾، هڪ سفر ڪندڙ،چپيوا فالز، وسڪونسن جي هڪ خانه بدوش، غريب يتيم جو آهي، جيڪو پيرس سميت دنيا جو سفر ڪري چڪو آهي، هو پوڪر راند ۾ ٽائيٽينڪ لاءِ ٻه ٽئين درجي جون ٽڪيٽون کٽي ٿو ۽ پنهنجي دوست فيبريزيو سان سفر ڪري ٿو.
* ڪيٽ ونسليٽ روز ڊيوٽ بڪئٽر جي حيثيت ۾، فلاڊيلفيا جي هڪ 17 سالن جي ڇوڪري، جنهن کي ارب پتي ڪيل هڪلي سان منگني تي مجبور ڪيو ويو آهي ته جيئن هوءَ ۽ سندس ماءُ (روٿ) پنهنجي اعليٰ درجي جي حيثيت برقرار رکي سگهن، جئين ته سندس پيءُ جي موت کان پوءِ خاندان قرض ۾ ٻڏي ويو هو. روز ٽائيٽينڪ تي ڪيل ۽ روٿ سان گڏ هڪ پهرين درجي جي مسافر جي حيثيت ۾ سوار ٿئي ٿي ۽ جئڪ سان ملي ٿي.
* گلوريا اسٽوارٽ جديد دور جي روز ڊاوسن ڪيلورٽ جي حيثيت ۾، روز فلم کي هڪ فريمنگ ڊيوائس ۾ بيان ڪري ٿي، بزرگ روز جزوي طور تي آمريڪي فنڪار بيٽرس ووڊ کان متاثر هئي.
* بلي زين ڪيليڊون &quot;ڪئل هڪلي&quot; جي حيثيت ۾، روز جو مغرور ۽ بدمعاش 30 سالن جو منگيتر، جيڪا پٽسبرگ اسٽيل جي دولت جو وارث آهي.
* فرانسس فشر روٿ ڊيوٽ بڪئٽر جي حيثيت ۾، روز جي بيوه ماءُ، جيڪا پنهنجي خاندان جي اعليٰ سماج جي حيثيت کي برقرار رکڻ لاءِ ڪيل سان روز جي منگني جو بندوبست ڪري ٿي.
* بل پيڪسٽن بروڪ لوويٽ جي حيثيت ۾، هڪ خزاني جو ڳولا ڪندڙ جيڪو موجوده وقت ۾ ٽائيٽينڪ جي تباهي ۾ &quot;هارٽ آف دي اوشن&quot; جي هار جي ڳولا ۾ آهي.
* سوزي ايمس ايلزبيٿ &quot;لزي&quot; ڪيلورٽ جي حيثيت ۾،  روز جي پوٽي، جيڪا هن سان گڏ آهي. جڏهن هوءَ ٻيڙي تي لوويٽ  سان ملي ٿي ۽ جيڪ ڊاوسن سان پنهنجي ڏاڏي جي رومانوي ماضي بابت سکي ٿي.
* ڊيني نوچي فيبريزيو ڊي روسي جي حيثيت ۾، جيڪ جو اطالوي بهترين دوست، جيڪو جيڪ جي پوڪر راند ۾ ٻه ٽڪيٽون کٽڻ کان پوءِ هن سان گڏ ٽائيٽينڪ تي سوار ٿئي ٿو. فيبريزيو لائف بوٽ تي سوار ٿيڻ ۾ ناڪام ٿئي ٿو. جڏهن ٽائيٽينڪ ٻڏي ٿو ۽ هو مارجي وڃي ٿو، جڏهن جهاز جو هڪ ڦاٽ ٽٽي پوي ٿو ۽ هن ۽ ڪيترن ئي ٻين مسافرن کي چيڀاٽڻ سان، پاڻي ۾ ڪري پوي ٿو. 
* ڊيوڊ وارنر اسپائسر لوجوئي جي حيثيت ۾، هڪ اڳوڻو پنڪرٽن ڪانسٽيبل ۽ ڪيل جو انگريز خدمتگار ۽ محافظ. هو روز جي نگراني ڪري ٿو ۽ هو جيڪ جي بچاءُ جي چوڌاري حالتن بابت شڪي آهي. هو تڏهن مري ٿو جڏهن ٽائٽينڪ اڌ ۾ ورهائجي ٿو. جنهن جي ڪري هو هڪ وڏي سوراخ ۾ ڪري پوي ٿو.
* جيسن بيري ٽامي ريان جي حيثيت ۾، هڪ آئرش ٽئين درجي جو مسافر، جيڪو جيڪ ۽ فيبريزيو سان دوستي ڪري ٿو. ٽامي کي تڏهن ماريو ويندو آهي جڏهن هو حادثاتي طور تي اڳتي ڌڪيو ويندو آهي ۽ هڪ خوفزده فرسٽ آفيسر مرڊوڪ طرفان گولي هڻي ويندي آهي.
* اليگزينڊريا اوونز-سارنو ڪورا ڪارٽمل جي حيثيت ۾. هڪ نوجوان ٽئين درجي جي ڇوڪري جيڪا آئرش پارٽي ۾ جيڪ سان گڏ ناچ ڪري ٿي. ڪيميلا اوور بائي روز هيلگا ڊاهل جي حيثيت ۾. هڪ نارويجي مهاجر ۽ ٽئين درجي جو مسافر جيڪو فيبريزيو سان پيار ۾ پئجي وڃي ٿو.
* ايمي گيپا ٽروڊي بولٽ جي حيثيت ۾، روز جي ذاتي نوڪرياڻي.

=== تاريخي ڪردار ===
جيتوڻيڪ واقعن جي مڪمل طور تي صحيح تصوير ڏيڻ جو ارادو نه آهي. فلم ۾ مختلف تاريخي شخصيتن جا نقشا شامل آهن:

ٽائٽنڪ (&lt;small&gt;Titanic&lt;/small&gt;) سال &lt;small&gt;1997&lt;/small&gt;ع جي هڪ آمريڪي ٻيڙي جي حادثي جي رومانوي لازوال فلم آهي. ان جي تحرير، هدايت ڪاري، پراڊڪشن ۽ ايڊيٽري جيمز ڪيميرون ڪئي آهي. تاريخ ۽ افساني ٻنهي پاسن کي شامل ڪندي، اها سال 1912ع ۾ &quot;آر ايم ايس ٽائيٽنڪ&quot; جي ٻڏڻ جي واقعن تي ٻڌل آهي. ليونارڊو ڊي ڪئپريو ۽ ڪئٽ ونسليٽ جا ڪردار مختلف سماجي طبقن جي ميمبرن جي حيثيت ۾ آهن جيڪا، ٻيڙي جي پهرين سفر دوران پيار ۾ پئجي ويندا آهن. فلم ۾ بل زينئ، ڪيٿي بيٽس، فرانسس فشر، برنارڊ هل، جوناٿن هائڊ، ڊيني نوڪي، ڊيوڊ وارنر ۽ بل پيڪسٽن پڻ ڪاسٽ م شامل آهن. 

فلم ڊائريڪٽر جيمس ڪئمرون جي هيءَ تازي فلم سڀني فلمن کان گوءِ کڻي وئي آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان جي هاڪ هلي وئي آهي. ان ۾ شڪ ناهي ته هن فلم تي، ”فاڪس فلم انٽرٽينمينٽ“ وارن وڏو خرچ ڪيو آهي. ٻه سئو ملين ڊالر فلم جي شوٽنگ تي خرچ ٿيو آهي ۽ اهڙا ڏيڍ سئو ملين ڊالر مارڪيٽ تي خرچ ٿيو آهي. 

هن فلم ٽائٽانڪ جي شوٽنگ جو بندوبست فاڪس فلم ڪمپني وارن ميڪسيڪو جي شهر روزاريتو ۾ 16 هيڪٽر ڪمپليڪس تي ڪيو هو. فلم ۾ جيڪو ٽائٽانڪ جهاز ڏيکاريو ويو آهي، اهو بلڪل هوبهو ۽ اصل جهاز جهڙو آهي، پر اصل جهاز جي ڏهين حصي جيڏو به ناهي. ان کي ڪمپيوٽر ۽ ٻين ڪئمرائين جي اٽڪلن ذريعي ائين ڏيکاريو ويو آهي، جئين ته سچ پچ هجي ۽ سچ پچ جا ماڻهو اتان ڪري سمنڊ ۾ پيا ٻڏن، جيڪو دراصل &quot;&lt;small&gt;L&quot;&lt;/small&gt; شڪل جي پاڻيءَ جي وڏي ٽانڪي آهي.

فلم لاءِ ڪيمرون جو الهام، جهاز جي تباهي سان، ان جي جذبي مان آيو هو. هن محسوس ڪيو ته محبت جي ڪهاڻي انساني نقصان سان جڙيل آهي آفت جي جذباتي اثر کي پهچائڻ لاء ضروري آهي. پيداوار پهرين سيپٽمبر، &lt;small&gt;1995&lt;/small&gt;ع تي شروع ٿي، &lt;ref name=&quot;filmingdate&quot;&gt;{{Cite web|title=Titanic (1997) - IMDb|website=[[IMDb]]|url=http://www.imdb.com/title/tt0120338/locations|access-date=2022-11-06|archive-date=February 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209003138/https://www.imdb.com/title/tt0120338/locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن ڪيمرون ٽائيٽينڪ جي تباهي جي فوٽيج شوٽ ڪئي. تحقيقي جهاز تي جديد منظرن کي بورڊ تي اڪيڊمڪ مسٽلاو ڪيلديش تي شاٽ ڪيو ويو، جنهن کي ڪئمرون هڪ بنيادي طور استعمال ڪيو هو، جڏهن تباهي کي فلمايو ويو. اسڪيل ماڊل، ڪمپيوٽر جي ٺاهيل تصويري ۽ ٽائيٽينڪ جي بحاليءَ جو استعمال باجا اسٽوڊيو ۾ ڪيو ويو ته جيئن ٻڏڻ کي ٻيهر ٺاهيو وڃي. فلم شروعاتي طور تي &quot;ٽوينٽٿ سينچري فاڪس&quot; (&lt;small&gt;20th Century  Fox)&lt;/small&gt; ۾ ترقي ۾ هئي، پر هڪ وڌندڙ بجيٽ ۽ شيڊول جي پوئتي هجڻ جي نتيجي ۾ فاڪس پيراماؤنٽ پڪچرز کي مالي مدد لاءِ چيو؛ پيراماؤنٽ پڪچرز آمريڪا ۽ ڪئناڊا ۾ ورهائڻ جو انتظام ڪيو، جڏهن ته فاڪس فلم کي بين الاقوامي سطح تي جاري ڪيو. ٽائيٽينڪ ان وقت جي سڀ کان مهانگي فلم هئي، جنهن جي پيداواري بجٽ &lt;small&gt;200&lt;/small&gt; ملين آمريڪي ڊالر هئي. فلمنگ جولاء &lt;small&gt;1996ع&lt;/small&gt; کان مارچ &lt;small&gt;1997ع&lt;/small&gt; تائين ٿي گذريو. ٽائيٽينڪ 19 ڊسمبر &lt;small&gt;1997&lt;/small&gt;ع تي رليز ڪئي وئي. ان جا بصري اثرات، پرفارمنس، خاص طور تي ڊي ڪپريو، ونسلٽ ۽ گلوريا اسٽوارٽ جي پرفارمنس، پيداواري قدر، آفت بهادري جي اسڪوريج، هدايت، سئنيماٽوگرافي ۽ ڪهاڻي لاءِ ساراهيو ويو. 

هن کان اڳ گهڻي خرچ واري فلم ”واٽر ورلڊ“ آهي. جن تي &lt;small&gt;175&lt;/small&gt; ملين ڊالر خرچ آيو هو، منهنجي خيال ۾ هن فلم کي مٿانهون ڪندڙ، ماڻهن کي حيرت ۾ وجهندڙ نظارا آهن، جيڪي ڪمپيوٽر ذريعي پيدا ڪيا ويا آهن. هيئن هن کان اڳ ٺهيل فلم &quot;جراسڪ پارڪ&quot; (&lt;small&gt;Jurrasic Park&lt;/small&gt;) هئي، جنهن ۾ ڪمپيوٽر تي ٺهيل &lt;small&gt;80&lt;/small&gt;   شاٽ (&lt;small&gt;Shots&lt;/small&gt;) هئا ۽ هن فلم ٽائٽانڪ ۾ &lt;small&gt;550&lt;/small&gt; آهن.

ان ۾ شڪ ناهي ته ٽائٽانڪ فلم جو ڊائريڪٽر جيمز ڪئميرون هڪ قابل ۽ هوشيار فلم ٺاهيندڙ آهي ۽ سندس هن کان اڳ جي ٺهيل فلمن مان به ڪيتريون ئي مشهور ٿيون. جهڙوڪ: &quot;ابيس&quot; &quot;ٽرو لائيز&quot;، &quot;دا ٽرمينيٽر&quot; وغيره وغيره. ٽائٽانڪ فلم ائڪشن ۽ رومانس جو ڳانڍاپو آهي، جن ۾ جيڪ ڊاوسن (ليوناردو ڊي ڪئپريو) ۽ روز بڪئٽر (ڪيٽ ونسليٽ) اهم فلمي اداڪار ٿيا آهن. فلم جي شوٽنگ جولاءِ &lt;small&gt;1969ع&lt;/small&gt; کان شروع ٿي ۽ &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڏينهن هلي. عام فلمن کان ڪجهه وڏي ٿي وئي ۽ سندس رننگ ٽائيم ٽي ڪلاڪ چوڏهن منٽ آهي. فلم ۾ ڪم ڪندڙن کي اصل سمنڊ ۽ ٽانڪيءَ ذريعي ٺاهيل نقلي سمنڊ ۾ ٻڏڻ کان بچائڻ لاءِ ٽيهه کن لائيف گارڊ رکيا ويا هئا. فلم ٺهڻ دوران ڪو به ٻڏي مرڻ جو هاڃو پيش نه آيو پر ٽن اسٽنٽ مين جي ٽنگن ۽ ٻانهن جا هڏا ڀڄي پيا.

وڏو رسڪ کڻي خرچ واري فلم ٽائٽانڪ جيتوڻيڪ ان وقت ٺهي، جنهن وقت دنيا جون ٻه ٻيون مشهور فلمون پڻ هلي رهيون هيون. هڪ جيمس بانڊ جي نئين فلم &quot;ٽومارو نيور ڊائيز&quot; (&lt;small&gt;Tomorrow Never Dies&lt;/small&gt;) ۽ ٻي ڊريم ورڪس جي مزاحيه فلم &quot;مائوس هنٽ&quot; (&lt;small&gt;Mouse Hunt&lt;/small&gt;)، پر ان هوندي به سامونڊي هاڃي تي ٺاهيل ٽائٽانڪ سڀ کان گوءِ کڻي وئي ۽ مالڪن جو پئسو سجايو ٿيو.&lt;ref&gt;ڪتاب: موج نه سهي مڪڙي&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
===ڪردار===
{{multiple image
| direction         = horizontal
| total_width       = 300
| footer            = [[Leonardo DiCaprio]] (pictured in 2002), who portrayed Jack Dawson, and [[Kate Winslet]] (in 2006), who portrayed Rose DeWitt Bukater
| image1            = Leonardo DiCaprio 2002.jpg
| alt1              = 
| caption1          = 
| image2            = Kate Winslet 2006 Toronto.jpg
| alt2              = 
| caption2          = 
}}

* [[Leonardo DiCaprio]] as Jack Dawson, an itinerant, poor orphan from [[Chippewa Falls, Wisconsin]], who has travelled the world, including Paris. He wins two third-class tickets for the ''Titanic'' in a poker game and travels with his friend Fabrizio. He is attracted to Rose at first sight. Her fiancé's invitation to dine with them the next evening enables Jack to mix with first-class passengers for a night. Cameron's original choice for the role was [[River Phoenix]]; however, he died in 1993.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cinemablend.com/news/2494354/actors-who-couldve-been-cast-in-titanic|title=12 Actors Who Could've Been Cast In Titanic|last=Ashton|first=Will|date=September 15, 2022|website=CinemaBlend|publisher=[[Future plc]]|access-date=December 13, 2022|quote=James Cameron had originally considered River Phoenix for the role, but the young actor tragically passed away before he could be asked to play the leading man part.|archive-date=December 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213152918/https://www.cinemablend.com/news/2494354/actors-who-couldve-been-cast-in-titanic|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Although Jack was a fictional character, in [[Fairview Cemetery, Halifax, Nova Scotia|Fairview Cemetery]] in [[Halifax, Nova Scotia]], where 121 ''Titanic'' victims are buried, there is a grave labeled &quot;J. Dawson&quot;. The producers did not know of the real J. Dawson until after the film was released.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Rob|last=Gillies|title=Titanic: Visiting The Grave Of The Real J. Dawson In Halifax |work=Huffington Post |date=April 4, 2012 |access-date=May 12, 2015 |url=https://www.huffingtonpost.com/2012/04/04/titanic-real-j-dawson-grave_n_1403858.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120407043556/http://www.huffingtonpost.com/2012/04/04/titanic-real-j-dawson-grave_n_1403858.html |archive-date=April 7, 2012 }}&lt;/ref&gt;
* [[Kate Winslet]] as Rose DeWitt Bukater, a 17-year-old girl from [[Philadelphia]], who is [[Forced marriage|forced into an engagement]] to billionaire Cal Hockley so she and her mother, Ruth, can maintain their high-class status after her father's death left the family debt-ridden. Rose boards ''Titanic'' with Cal and Ruth as a first-class passenger and meets Jack.
* [[Gloria Stuart]] as the modern-day Rose Dawson Calvert. Rose narrates the film in a [[framing device]]. The elderly Rose was partly inspired by the American artist [[Beatrice Wood]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=McCormick |first1=Colin |last2=Elvy |first2=Craig |last3=Barker |first3=Stephen |date=June 24, 2020 |title=Titanic: What Happened To The REAL Rose, Beatrice Wood |url=https://screenrant.com/titanic-rose-real-beatrice-wood-what-happened/ |access-date=November 5, 2025 |website=[[Screen Rant]] |language=en |archive-date=August 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815183243/https://screenrant.com/titanic-rose-real-beatrice-wood-what-happened/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Billy Zane]] as Caledon &quot;Cal&quot; Hockley, Rose's arrogant and snobbish 30-year-old fiancé, who is the heir to a [[Pittsburgh]] steel fortune. He is resentful of Rose's affection for Jack.
* [[Frances Fisher]] as Ruth DeWitt Bukater, Rose's widowed mother, who arranges Rose's engagement to Cal to maintain her family's high-society status. Like many aristocratic passengers portrayed in the film, her disposition is elitist and frivolous. She loves her daughter but believes that social position is more important than having a loving marriage. She strongly dislikes Jack, even though he saved her daughter's life.
* [[Bill Paxton]] as Brock Lovett, a treasure hunter looking for the Heart of the Ocean in the wreck of the ''Titanic'' in the present. Time and funding for his expedition are running out. He reflects at the conclusion that, despite thinking about ''Titanic'' for three years, he has never understood it until he hears Rose's story.
* [[Suzy Amis]] as Elizabeth &quot;Lizzy&quot; Calvert, Rose's granddaughter, who accompanies her when she visits Lovett on the ship and learns of her grandmother's romantic past with Jack Dawson.
* [[Danny Nucci]] as Fabrizio De Rossi, Jack's Italian best friend, who boards ''Titanic'' with him after Jack wins two tickets in a poker game. Fabrizio fails to board a lifeboat when the ''Titanic'' sinks and is killed when one of the ship's funnels breaks and crashes into the water, crushing him and several other passengers to death.&lt;ref name=&quot;Liebenson-2017&quot; /&gt;
* [[David Warner (actor)|David Warner]] as Spicer Lovejoy, an ex-[[Pinkerton (detective agency)|Pinkerton]] constable and Cal's English valet and bodyguard. He monitors Rose and is suspicious about the circumstances surrounding Jack rescuing her. He dies when the ''Titanic'' splits in half, causing him to fall into a massive opening. Warner also appeared in the 1979 TV miniseries ''[[S.O.S. Titanic]]'', portraying passenger [[Lawrence Beesley]].
* [[Jason Barry]] as Tommy Ryan, an Irish third-class passenger who befriends Jack and Fabrizio. Tommy is killed when he is accidentally pushed forward and shot by a panicked First Officer Murdoch.&lt;ref name=&quot;Liebenson-2017&quot; /&gt;
* [[Alexandrea Owens-Sarno]] as Cora Cartmell, a young third-class girl who dances with Jack at the Irish party. In a deleted scene, Cora and her family drowned after they were trapped at the locked third-class gate.&lt;ref name=&quot;Liebenson-2017&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Liebenson |first=Donald |date=December 18, 2017 |title=Five Unforgettable Passengers Remember Life Aboard Titanic |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/12/titanic-20th-anniversary-trudy-fabrizio-cora-tommy-irish-mom |access-date=July 24, 2024 |magazine=Vanity Fair |language=en-US |archive-date=July 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724140154/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/12/titanic-20th-anniversary-trudy-fabrizio-cora-tommy-irish-mom |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Camilla Overbye Roos]] as Helga Dahl, a Norwegian immigrant and third-class passenger who falls in love with Fabrizio. While most of her scenes were cut and the secondary significance of her character was drastically reduced from the original screenplay to the final theatrical cut, Helga is most notably seen clinging onto the rail of the ship's stern with Jack and Rose before slipping into the frigid waters below.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nygaard |first=Kristian Dam |date=December 9, 2017 |title=Danske Camilla var med i Titanic: Sådan er hendes forhold til Leonardo DiCaprio i dag |url=https://www.bt.dk/film-og-tv/danske-camilla-var-med-i-titanic-saadan-er-hendes-forhold-til-leonardo-dicaprio |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103050820/https://www.bt.dk/film-og-tv/danske-camilla-var-med-i-titanic-saadan-er-hendes-forhold-til-leonardo-dicaprio |archive-date=January 3, 2018 |access-date=March 13, 2019 |website=B.T. |language=da}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nygaard |first=Kristian Dam |date=December 8, 2017 |title=Danske Camilla var med i 'Titanic': Så mange penge tjente hun |url=https://www.bt.dk/film-og-tv/danske-camilla-var-med-i-titanic-saa-mange-penge-tjente-hun |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720133933/https://www.bt.dk/film-og-tv/danske-camilla-var-med-i-titanic-saa-mange-penge-tjente-hun |archive-date=July 20, 2018 |access-date=March 13, 2019 |website=B.T. |language=da}}&lt;/ref&gt;
* [[Amy Gaipa]] as Trudy Bolt, Rose's personal maid.&lt;ref name=&quot;Liebenson-2017&quot; /&gt;

===Historical characters===
Although not intended to be an entirely accurate depiction of events,&lt;ref name=five/&gt; the film includes portrayals of various historical figures:
[[File:Molly brown rescue award titanic.jpg|thumb|The real Margaret Brown (right) providing Captain [[Arthur Rostron|Arthur Henry Rostron]] with an award for his service in the rescue of ''Titanic''{{'}}s surviving passengers]]
* [[Kathy Bates]] as [[Margaret &quot;Molly&quot; Brown]]. Brown is looked down upon by other first-class women, including Ruth, as &quot;vulgar&quot; and &quot;[[new money]]&quot;. She is friendly to Jack and lends him a suit of evening clothes (bought for her son) when he is invited to dinner in the first-class dining saloon. She was dubbed the Unsinkable Molly Brown by historians because, with the support of other women, she commandeered [[Titanic Lifeboat No. 6|Lifeboat 6]] from Quartermaster [[Robert Hichens (RMS Titanic)|Robert Hichens]].&lt;ref name=&quot;SLB&quot;&gt;{{cite book|first=Stephanie L.|last=Barczewski|title=Titanic: A Night Remembered|publisher=[[Continuum International Publishing Group]]|year=2004|access-date=March 31, 2009|page=30|url=https://books.google.com/books?id=yYX4s1_6IlEC&amp;pg=PA30|isbn=978-1-85285-434-8|archive-date=January 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126014112/https://books.google.com/books?id=yYX4s1_6IlEC&amp;pg=PA30|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Some aspects of this altercation are portrayed in Cameron's film.
* [[Victor Garber]] as [[Thomas Andrews]], the ship's builder. Andrews is portrayed as a kind, decent man who is modest about his grand achievement. After the collision, he tries to convince the others, particularly Ismay, that it is a &quot;mathematical certainty&quot; that the ship will sink. He is depicted during the [[Sinking of the Titanic|sinking of the ship]] as standing next to the clock in the first-class smoking room, lamenting his failure to build a strong and safe ship. Although this has become one of the most famous legends of the sinking of the ''Titanic'', this story, which was published in a 1912 book (''Thomas Andrews: Shipbuilder'') and thereafter perpetuated, came from John Stewart, a steward on the ship who in fact left the ship in boat no.15 at approximately 1:40&amp;nbsp;a.m.&lt;ref name=&quot;seaofglass&quot;&gt;ON A SEA OF GLASS: THE LIFE &amp; LOSS OF THE RMS TITANIC&quot; by Tad Fitch, J. Kent Layton &amp; Bill Wormstedt. Amberley Books, March 2012. pp 321–323&lt;/ref&gt; There were testimonies of sightings of Andrews after that moment.&lt;ref name=&quot;seaofglass&quot; /&gt; It appears that Andrews stayed in the smoking room for some time to gather his thoughts; he then continued assisting with the evacuation.&lt;ref name=&quot;seaofglass&quot; /&gt;
[[File:Olympic_Crew_1911.jpg|250px|thumb|right|Crew of the ''Olympic'', 1911. Left: [[William McMaster Murdoch|First Officer William M. Murdoch]]. Right: [[Captain Edward J. Smith]].]]
* [[Bernard Hill]] as [[Captain Edward John Smith]].&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;&gt;{{Harvp|Marsh|Kirkland|1998|p=66}}.&lt;/ref&gt; Smith planned to make the ''Titanic'' his final voyage before retiring. He retreats into the [[Bridge (nautical)|wheelhouse]] on the [[bridge (nautical)|bridge]] as the ship sinks, dying when the windows burst from the water pressure whilst he clings to the ship's wheel. There are conflicting accounts as to whether he died in this manner or later froze to death in the water near the capsized collapsible lifeboat B.&lt;ref&gt;Ballard, pp. 40–41&lt;/ref&gt;
* [[Jonathan Hyde]] as [[J. Bruce Ismay]], White Star Line's ignorant, boorish managing director. With the prospect of an earlier arrival in New York and favorable press attention, Ismay influences Captain Smith to go faster; although this situation appears in popular portrayals of the disaster, it is unsupported by evidence.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the S.S. Titanic |publisher=[[Heinemann (publisher)|Heinemann]] |location=London, England |year=1912 |page=56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Howells (1999: 31).&lt;/ref&gt; After the collision, he struggles to comprehend that his &quot;unsinkable&quot; ship is doomed. Ismay later boards Collapsible C (one of the last lifeboats to leave the ship) just before it is lowered. He was branded a coward by the press and public for surviving the disaster while many women and children drowned.
* [[Eric Braeden]] as [[John Jacob Astor IV]], a first-class passenger and the richest man on the ship. Rose introduces Jack to Astor and his 18-year-old wife, [[Madeleine Astor|Madeleine]] ([[Charlotte Chatton]]), in the first-class dining saloon. During the introduction, Astor asks whether Jack is connected to the &quot;Boston Dawsons&quot;, a question Jack deflects by saying that he is instead affiliated with the [[Chippewa Falls]] Dawsons. Astor is last seen as the glass dome over the Grand Staircase implodes and water surges in.
* [[Bernard Fox (actor)|Bernard Fox]] as [[Archibald Gracie IV|Colonel Archibald Gracie IV]]. The film depicts Gracie making a comment to Cal that &quot;women and machinery don't mix&quot; and congratulating Jack for saving Rose from falling off the ship, unaware that Jack saved Rose from a [[suicide attempt]]. He is later seen offering to lead Jack and Rose to the remaining lifeboats during the sinking. Fox portrayed [[Frederick Fleet]] in the 1958 film ''[[A Night to Remember (1958 film)|A Night to Remember]]''.
* [[Michael Ensign]] as [[Benjamin Guggenheim]], a mining magnate traveling in first class. He shows off his French mistress, Madame Aubert (Fannie Brett), to his fellow passengers while his wife and three daughters wait for him at home. When Jack joins the first-class passengers for dinner after rescuing Rose, Guggenheim refers to him as a &quot;[[Bohemianism|bohemian]]&quot;. Guggenheim is seen in the flooding Grand Staircase during the sinking, saying he is prepared to go down as a gentleman.
[[File:Wallace Henry Harvey.jpg|148px|thumb|Wallace Hartley, ''Titanic''{{'}}s bandmaster and violinist]]
* Jonathan Evans-Jones as [[Wallace Hartley]], the ship's bandmaster and violinist, who plays uplifting music with his colleagues on the boat deck as the ship sinks. As the final plunge begins, he leads the band in a final performance of &quot;[[Nearer, My God, to Thee]]&quot;, to the tune of &quot;Bethany&quot;,&lt;ref&gt;{{cite news | title=Further, my god, from thee | url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/further-my-god-from-thee-1122417.html | location=London | work=[[The Independent]] | first=Ian | last=Jack |author-link=Ian Jack | date=September 26, 1999 | access-date=April 16, 2012 | archive-date=December 26, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171226182331/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/further-my-god-from-thee-1122417.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bevil&quot;&gt;{{cite news | first=Bevil, J | last=Marshall | title=And the Band Played On | url=http://home.earthlink.net/~llywarch/tnc02.html.htm | work=Southwest Regional Chapter of the American Musicological Society, Rice University | location=Houston | date=October 1999 | access-date=February 23, 2012 | archive-date=August 9, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170809161210/http://home.earthlink.net/~llywarch/tnc02.html.htm | url-status=live | accessdate=April 23, 2026 | archivedate=January 18, 2000 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20000118171043/http://home.earthlink.net/~llywarch/tnc02.html.htm }}&lt;/ref&gt; and dies in the sinking.
* [[Mark Lindsay Chapman]] as [[Henry Tingle Wilde|Chief Officer Henry Wilde]],&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; the ship's chief officer, who lets Cal board a lifeboat because he has a child in his arms. Before he dies, he tries to get boats to return to the sinking site to rescue passengers by blowing his whistle. After he freezes to death, Rose uses his whistle to attract the attention of Fifth Officer Lowe, leading to her rescue.
* [[Ewan Stewart]] as [[William McMaster Murdoch|First Officer William Murdoch]],&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; the officer in charge of the bridge when the ''Titanic'' struck an iceberg. During a rush for the lifeboats, Murdoch shoots Tommy Ryan, as well as another passenger, in a momentary panic, and then commits suicide by shooting himself in the head. When Murdoch's nephew Scott saw the film, he objected to his uncle's portrayal, seeing it as damaging to Murdoch's heroic reputation.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Nephew angered by tarnishing of Titanic hero | work = [[BBC News Online|BBC News]] | date = January 24, 1998 | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/50203.stm | access-date = February 19, 2007 | archive-date = October 4, 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171004222811/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/50203.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; A few months later, Fox vice president Scott Neeson went to [[Dalbeattie]], Scotland, where Murdoch lived, to deliver a personal apology, and also presented a £5000 donation to [[Dalbeattie High School]] to boost the school's William Murdoch Memorial Prize.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Titanic makers say sorry | work = [[BBC News Online|BBC News]] | date = April 15, 1998 | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/78839.stm | access-date = February 22, 2007 | archive-date = March 9, 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180309052839/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/78839.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Cameron apologized on the DVD commentary, but stated that there were officers who fired gunshots to enforce the [[Women and children first|&quot;women and children first&quot; policy]].&lt;ref name=&quot;commentary&quot;&gt;{{cite video | people = James Cameron | title = Audio Commentary |medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year= 2005}}&lt;/ref&gt; According to Cameron, his depiction of Murdoch is that of an &quot;honorable man&quot;, not of a man &quot;gone bad&quot; or of a &quot;cowardly murderer&quot;. He added, &quot;I'm not sure you'd find that same sense of responsibility and total devotion to duty today. This guy had half of his lifeboats launched before his counterpart on the port side had even launched one. That says something about character and heroism.&quot;&lt;ref&gt;James Cameron's Titanic, p.&amp;nbsp;129.&lt;/ref&gt;
* [[Jonny Phillips (actor)|Jonathan Phillips]] as [[Charles Lightoller|Second Officer Charles Lightoller]].&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; Lightoller took charge of the port side evacuation. In the film, Lightoller informs Captain Smith that it will be difficult to see icebergs without breaking water and, after the collision, suggests that the crew begin boarding women and children in the lifeboats. He is seen brandishing a gun and threatening to use it to keep order. He can be seen on top of [[Titanic Collapsible Boat B|Collapsible B]] when the first funnel collapses. Lightoller was the most senior officer to survive the disaster.
* Film producer Kevin De La Noy as [[Herbert Pitman|Third Officer Herbert Pitman]],&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; who survived the sinking and manned [[Lifeboats of the Titanic#Lifeboat 5 (starboard)|Lifeboat 5]].
* [[Simon Crane]] as [[Joseph Boxhall|Fourth Officer Joseph Boxhall]],&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; the officer in charge of firing flares and manning [[Lifeboats of the Titanic#Lifeboat 2 (port)|Lifeboat 2]] during the sinking. He is shown on the bridge wings helping the seamen firing the flares.
* [[Ioan Gruffudd]] as [[Harold Lowe|Fifth Officer Harold Lowe]],&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; the only officer to lead a lifeboat to retrieve survivors of the sinking from the icy waters. The film depicts Lowe rescuing Rose.
* Edward Fletcher as [[James Paul Moody|Sixth Officer James Moody]],&lt;ref name=&quot;Marsh&amp;Kirland1998p66&quot;/&gt; the only junior officer to have died in the sinking. The film depicts Moody admitting Jack and Fabrizio onto the ship only moments before it departs from Southampton. Moody is later shown following Murdoch's orders to put the ship to full speed ahead, and informs Murdoch about the iceberg. He is last seen clinging to one of the davits on the starboard side after having unsuccessfully attempted to launch collapsible A.
* [[James Lancaster (actor)|James Lancaster]] as [[Father Thomas Byles]], a second-class passenger and a Catholic priest from England. He is portrayed praying and consoling passengers during the ship's final moments.
* [[Lew Palter]] and [[Elsa Raven]] as [[Isidor Straus|Isidor]] and [[Ida Straus]]. Isidor is a former owner of [[Macy's|R.H. Macy and Company]], a former congressman from New York, and a member of the New York and New Jersey Bridge Commission. During the sinking, the couple were offered seats on a lifeboat together. Isidor refused to go before all women and children had been evacuated, and urged his wife Ida to go ahead. Ida is portrayed refusing to board the lifeboat, saying that she will honor her wedding pledge by staying with Isidor. They are last seen lying on their bed, embracing each other as water fills their stateroom; the real Isidor and Ida Straus were also seen in an embrace, but were actually seated on chairs in the A Deck before being swept by waves as the ship made its final plunge.
* [[Martin Jarvis (actor)|Martin Jarvis]] as [[Sir Cosmo Duff-Gordon]], a Scottish baronet who is rescued in [[Titanic Lifeboat No. 1|Lifeboat 1]]. Lifeboats 1 and 2 were emergency boats with a capacity of 40. Situated at the forward end of the boat deck, these were kept ready to launch in case of a person falling overboard. On the night of the disaster, Lifeboat 1 was the fourth to be launched, with 12 people aboard, including Duff-Gordon, his wife and her secretary. The baronet was much criticized for his conduct during the incident. It was suggested that he had boarded the emergency boat in violation of the &quot;women and children first&quot; policy, and that the boat had failed to return to rescue those struggling in the water. He offered five pounds to each of the lifeboat's crew, which those critical of his conduct viewed as a bribe. The Duff-Gordons at the time (and his wife's secretary in a letter written at the time and rediscovered in 2007) stated that there had been no women or children waiting to board in the vicinity of the launching of their boat; there is confirmation that lifeboat 1 of the ''Titanic'' was almost empty, and that First Officer William Murdoch was apparently glad to offer Duff-Gordon and his wife and her secretary a place (simply to fill it) after they had asked if they could get on. Duff-Gordon denied that his offer of money to the lifeboat crew represented a bribe. The [[British Wreck Commissioner's inquiry into the sinking of the Titanic|British Board of Trade's inquiry into the disaster]] accepted Duff-Gordon's denial of bribing the crew, but maintained that, if the emergency boat had rowed towards the people who were in the water, it might very well have been able to rescue some of them.&lt;ref&gt;''British Wreck Commissioner's Enquiry: Report.'' &quot;Account of the Saving and Rescue of those who Survived: Conduct of Sir Cosmo Duff Gordon and Mr Ismay&quot;. Retrieved 8/23/12 at: {{cite web |url=http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTReport/BOTRepConduct.php |title=British Wreck Commissioner's Inquiry Report|access-date=February 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103010821/http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTReport/BOTRepConduct.php |archive-date=January 3, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Letter clears 'blackguard of the Titanic' |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/05/02/ntitanic02.xml |access-date=May 5, 2007 |location=London |first=Nigel |last=Reynolds |date=May 2, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716054503/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F05%2F02%2Fntitanic02.xml |archive-date=July 16, 2007 }}&lt;/ref&gt;
* [[Rosalind Ayres]] as [[Lucy, Lady Duff-Gordon|Lady Duff-Gordon]], a world-famous fashion designer and Sir Cosmo's wife. She is rescued in Lifeboat 1 with her husband. They never lived down rumors that they had forbidden the lifeboat's crew to return to the wreck site in case they would be swamped.&lt;ref&gt;Lynch, pp. 183–185&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Sir Cosmo and Lady Duff Gordon at the Titanic Inquiry,&quot; ''[[The Sketch]]'', May 22, 1912&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Conduct of Sir Cosmo-Duff Gordon and Mr. Ismay|publisher=Titanic Inquiry Project|url=http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq11LDuff-Gordon01.php|access-date=January 2, 2006|archive-date=April 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421173137/http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq11LDuff-Gordon01.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Jarvis and Ayres are husband and wife in real life.
* Rochelle Rose as [[Noël Leslie, Countess of Rothes]]. The Countess is shown to be friendly with Cal and the DeWitt Bukaters. Despite being of a higher status in society than Sir Cosmo and Lady Duff-Gordon, she is kind, and helps row the boat and even looks after the steerage passengers.
* Scott G. Anderson as [[Frederick Fleet]], the lookout who saw the iceberg. Fleet escapes the sinking ship aboard Lifeboat 6.
* [[Paul Brightwell]] as [[Robert Hichens (sailor)|Quartermaster Robert Hichens]], one of the six quartermasters and at the ship's wheel at the time of collision. He is in charge of [[Titanic Lifeboat No. 6|lifeboat 6]]. He refuses to go back and pick up survivors after the sinking.
* Martin East as [[Reginald Lee]], the other lookout in the [[crow's nest]]. He survives the sinking.
[[File:Jack George Phillips.jpg|148px|thumb|Jack Phillips, ''Titanic''{{'}}s senior [[Wireless telegraphy|wireless operator]]]]
* [[Gregory Cooke]] as [[Jack Phillips (wireless operator)|Jack Phillips]], the senior wireless operator whom Captain Smith ordered to send the [[distress signal]] upon learning of the ship's foundering.
* [[Craig Kelly (actor)|Craig Kelly]] as [[Harold Bride]], ''Titanic''{{'}}s junior wireless operator.
* [[Liam Tuohy (actor)|Liam Tuohy]] as [[Charles Joughin|Chief Baker Charles Joughin]]. The baker appears helping Rose stand up after she falls, following her and Jack to the ship's stern, and finally hanging onto the ship's railing as it sinks, drinking brandy from a flask. According to the real Joughin's testimony, he rode the ship down and stepped into the water without getting his hair wet. He also admitted to hardly feeling the cold, most likely thanks to alcohol.&lt;ref&gt;{{cite web| title = British Wreck Commissioner's Inquiry: Day 6| url = http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq06Joughin01.php| publisher = Titanic Inquiry Project| year = 1999| access-date = August 3, 2010| archive-date = September 21, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170921001504/http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq06Joughin01.php| url-status = live}}&lt;/ref&gt; In a deleted scene, he is shown throwing deckchairs overboard, before taking a drink from his bottle.&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Adrienne |last=Tyler |date=August 22, 2021 |title=Titanic Deleted Scenes Honor The Best True Stories Cut From The Movie |url=https://screenrant.com/titanic-movie-deleted-cut-scenes-true-stories/ |access-date=March 7, 2022 |website=Screen Rant |language=en-US |archive-date=March 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307114920/https://screenrant.com/titanic-movie-deleted-cut-scenes-true-stories/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Titanic - Deleted Scene - Boat Six Won't Return [HD] |url=https://www.youtube.com/watch?v=JiHCMp8C3KY&amp;t=114s |website=YouTube | date=June 9, 2014 |access-date=March 7, 2022 |archive-date=March 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307115929/https://www.youtube.com/watch?v=JiHCMp8C3KY&amp;t=114s |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Terry Forrestal]] as [[Joseph Bell (engineer)|Chief Engineer Joseph G. Bell]]: Bell and his men worked throughout the sinking to keep the lights and the power on in order for distress signals to get out. The film portrays Bell and all of the engineers as having died in the bowels of the ''Titanic''; however, there is evidence to suggest that at least some of the engineers were released to come on deck when the flooding became severe. Greaser Frederick Scott testified to seeing eight engineers between approximately 1:50 and 1:55&amp;nbsp;a.m. standing up against the electric crane on the starboard Boat Deck; by then, all the lifeboats had gone.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq06Scott02.php |title=Day 6 - Testimony of Frederick Scott (Greaser, SS Titanic) |work=British Wreck Commissioner's Inquiry |date=May 10, 1912 |access-date=April 9, 2020 |archive-date=January 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106101508/https://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq06Scott02.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Derek Lea as [[Frederick Barrett]]: Barrett was the leading [[Fireman (steam engine)|stoker]] aboard the ''Titanic''; he took overall charge of Lifeboat #13, which was nearly crushed by Lifeboat #15 as they were simultaneously lowered.{{sfn|Lubin|1999|p=140}}

===Cameos===
Several crew members of the ''Akademik Mstislav Keldysh'' appear, including [[Anatoly Sagalevich]], the creator and pilot of the ''[[Mir (submersible)|Mir]]'' self-propelled Deep Submergence Vehicle.&lt;ref name=&quot;heart&quot;&gt;{{cite book | author = Ed W. Marsh | title = James Cameron's Titanic | publisher = Boxtree | year = 1998 | location = London | pages = 3–29}}&lt;/ref&gt; [[Van Ling]] portrayed real-life Chinese survivor Fang Lang; his backstory inspired Cameron to produce a documentary ''The Six'', based on a group of Chinese survivors who survived the sinking.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Le |first=Phuong |date=November 16, 2021 |title=The Six review – the Chinese survivors who were written out of the Titanic narrative |url=https://www.theguardian.com/film/2021/nov/16/the-six-review-the-chinese-survivors-who-were-written-out-of-the-titanic-narrative |access-date=May 1, 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Anders Falk, who filmed a documentary about the film's sets for the [[Titanic Historical Society|''Titanic'' Historical Society]], makes a cameo as a Swedish immigrant whom Jack Dawson meets when he enters his cabin; [[Edward Kamuda]] and Karen Kamuda, then President and Vice President of the Society, who served as film consultants, were cast as extras.&lt;ref name=&quot;bostonglobe&quot;&gt;{{cite news |first=Jon |last=Marcus |title=A Titanic Obsession |url=https://www.bostonglobe.com/magazine/2012/04/07/atitanicobsession/cZ3J1URIHpkUKf4DusONbI/story.html |work=[[Boston Globe]] |date=April 8, 2012 |access-date=May 11, 2014 |archive-date=May 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231518/http://www.bostonglobe.com/magazine/2012/04/07/atitanicobsession/cZ3J1URIHpkUKf4DusONbI/story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;falk&quot;&gt;{{cite video | people = Anders Falk | title = Titanic Ship's Tour | medium = DVD | publisher = [[20th Century Fox]] |year = 2005}}&lt;/ref&gt;

==پراڊڪشن==
===Pre-production===
[[File:JAMES CAMERON 2000.jpg|thumb|upright|Director, writer and producer [[James Cameron]] (''pictured in 2000'')]]
{{Quote box |salign= |width=250px |align=right | quote =
The story could not have been written better had it been fiction{{nbsp}}...The juxtaposition of rich and poor, the [[gender roles]] played out unto death ([[Women and children first|women first]]), the stoicism and nobility of a bygone age, the magnificence of the great ship matched in scale only by the folly of the men who drove her hell-bent through the darkness. And above all the lesson: that life is uncertain, the future unknowable{{nbsp}}... the unthinkable possible. |source=—James Cameron&lt;ref name=&quot;foreword&quot;&gt;Marsh and Kirkland, pp. v–xiii&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.foxnews.com/opinion/read-an-excerpt-from-james-camerons-titanic|title=Read an excerpt from James Cameron's -- 'Titanic'|website=[[Fox News]]|access-date=May 7, 2015|archive-date=February 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219023621/https://www.foxnews.com/opinion/read-an-excerpt-from-james-camerons-titanic|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

Cameron had long been fascinated by shipwrecks and felt ''Titanic'' was &quot;the [[Mount Everest]] of shipwrecks&quot;.&lt;ref name=&quot;www.playboy.com&quot;&gt;{{cite news | title=James Cameron: Playboy Interview|work=[[Playboy]]|date=December 2009|access-date=January 19, 2010|url=http://www.playboy.com/articles/james-cameron-interview/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100730084827/http://www.playboy.com/articles/james-cameron-interview/index.html |archive-date=July 30, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.eyeforfilm.co.uk&quot;&gt;{{cite news|first=Maria|last=Realf|title=An audience with James Cameron. The filmmaker discusses his movies to date and reveals the motivations|publisher=Eyeforfilm.co.uk|access-date=January 21, 2010|url=http://www.eyeforfilm.co.uk/feature/2009-12-17-james-cameron-talks-about-avatar-aliens-and-his-titanic-career-feature-story-by-maria-realf|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109140422/https://www.eyeforfilm.co.uk/feature/2009-12-17-james-cameron-talks-about-avatar-aliens-and-his-titanic-career-feature-story-by-maria-realf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gq-magazine.co.uk&quot;&gt;{{cite news |first=Alex |last=Bilmes |title=James Cameron is a genial raconteur and self-effacing man, says Alex Bilmes |work=[[GQ]] |date=December 14, 2009 |access-date=May 9, 2014 |url=http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2009-12/14/alex-bilmes-james-cameron |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326133227/http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2009-12/14/alex-bilmes-james-cameron |archive-date=March 26, 2010 |accessdate=April 23, 2026 |archivedate=March 26, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326133227/http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2009-12/14/alex-bilmes-james-cameron }}&lt;/ref&gt; He was almost past the point in his life when he felt he could consider an undersea expedition, but was restless to explore the life he had turned away from when he switched from the sciences to the arts in college. After an [[IMAX]] film, ''[[Titanica]]'' (1992), was made from footage of the ''Titanic'' wreck, Cameron sought Hollywood funding for his own expedition. He said he was more motivated by a desire to see the shipwreck than to make a film.&lt;ref name=&quot;www.playboy.com&quot; /&gt;

Cameron wrote a [[scriptment]] for a ''Titanic'' film,&lt;ref name=&quot;dive&quot; /&gt; met [[20th Century Fox]] executives including [[Peter Chernin]], and pitched it as &quot;''[[Romeo and Juliet]]'' on the ''Titanic''&quot;.&lt;ref name=&quot;www.eyeforfilm.co.uk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gq-magazine.co.uk&quot; /&gt; Cameron said the executives were unconvinced of the commercial potential, and had instead hoped for action scenes similar to his previous films.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; They approved the project as they hoped for a long-term relationship with Cameron.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt;

Cameron convinced Fox to promote the film based on the publicity afforded by shooting the ''Titanic'' wreck,&lt;ref name=&quot;dive&quot;&gt;{{cite video | people = James Cameron | title = Deep Dive Presentation | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt; and organized several dives over two years.&lt;ref name=&quot;foreword&quot; /&gt; He also convinced Fox that shooting the real wreck, instead of simulating it with special effects, would provide value: &quot;We can either do [the shots] with elaborate models and motion control shots and CG and all that, which will cost X amount of money – or we can spend X plus 30 per cent and actually go shoot it at the real wreck.&quot;&lt;ref name=&quot;www.eyeforfilm.co.uk&quot; /&gt;

=== Undersea footage ===
The crew shot at the wreck, which lies in the Atlantic Ocean, 12 times in 1995. The work was risky, as the water pressure could kill the crew if there were even the tiniest flaw in the submersible structure.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; Additionally, adverse conditions prevented Cameron from getting footage.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; During one dive, one of the submersibles collided with ''Titanic''{{'}}s hull, damaging both and leaving fragments of the submersible's propeller shroud scattered around the superstructure. The external bulkhead of the captain's quarters collapsed, exposing the interior, and the area around the entrance to the [[Grand Staircase of the Titanic|Grand Staircase]] was damaged.&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1999 | title = ''Titanic'': A Journey Through Time | page=205 | publisher = Patrick Stephens | location = Sparkford, Somerset | isbn = 978-1-85260-575-9 }}&lt;/ref&gt;

Descending to the site emphasized to the crew that the ''Titanic'' disaster was not simply a story of fiction, but a real event with real loss of life. Cameron said: &quot;Working around the wreck for so much time, you get such a strong sense of the profound sadness and injustice of it, and the message of it.&quot; He felt a &quot;great mantle of responsibility&quot; to convey the emotional message of the story, as he was aware there might never be another filmmaker to visit the wreck.&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt;

=== Writing ===
After filming the underwater shots, Cameron began writing the screenplay.&lt;ref name=&quot;dive&quot; /&gt; He wanted to honor the people who died, and spent six months researching the ''Titanic''{{'}}s crew and passengers.&lt;ref name=&quot;foreword&quot; /&gt; He created a detailed timeline of the events of the voyage and sinking and had it verified by historical experts.&lt;ref name=&quot;www.eyeforfilm.co.uk&quot; /&gt; From the beginning of the shoot, the team had &quot;a very clear picture&quot; of what happened on the ship. Cameron said, &quot;That set the bar higher in a way – it elevated the movie in a sense. We wanted this to be a definitive visualization of this moment in history as if you'd gone back in a time machine and shot it.&quot;&lt;ref name=&quot;www.eyeforfilm.co.uk&quot; /&gt; Cameron was influenced by ''[[A Night to Remember (1958 film)|A Night to Remember]]'', the 1958 British film about the ''Titanic'' which he had seen as a youth. He liberally copied some dialogue and scenes, including the lively party of the passengers in steerage,&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://openjournals.library.sydney.edu.au/SSE/article/view/12639 |title=Neoliberal and Social Democratic Versions of History, Class and Ideology in James Cameron's ''Titanic'' and Roy Baker's ''A Night to Remember'' |journal=Sydney Studies in English |volume=43 |first=Steve |last=Cramer |publisher=Sydney Studies |date=2017 |page=117 |s2cid=165242268 |access-date=June 29, 2023 |archive-date=June 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629005133/https://openjournals.library.sydney.edu.au/SSE/article/view/12639 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and the [[Musicians of the Titanic|musicians playing on the deck]] during the sinking.&lt;ref name=&quot;five&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17515305|title=Five Titanic myths spread by films|first=Rosie|last=Waites|date=April 5, 2012|access-date=September 15, 2019|work=BBC News|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201044643/https://www.bbc.com/news/magazine-17515305|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Cameron felt the ''Titanic'' sinking was &quot;like a great novel that really happened&quot;, but that the event had become a mere [[morality tale]]; the film would give audiences the experience of living the history.&lt;ref name=&quot;foreword&quot; /&gt; The treasure hunter Brock Lovett represented those who never connected with the human element of the tragedy.&lt;ref name=&quot;heart&quot; /&gt; He believed that the romance of Jack and Rose would be the most engaging element: when their love is finally destroyed, the audience would mourn the loss.&lt;ref name=&quot;foreword&quot; /&gt; He said: &quot;All my films are love stories, but in ''Titanic'' I finally got the balance right. It's not a disaster film. It's a love story with a fastidious overlay of real history.&quot;&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt; Cameron created the character of the modern-day Rose, a survivor of the ''Titanic'', to &quot;see the present and the past&quot; and &quot;connects us in a way through history&quot;.&lt;ref name=&quot;Making of&quot; /&gt; He framed the romance with the elderly Rose to make the intervening years palpable and poignant.&lt;ref name=&quot;foreword&quot; /&gt; While Winslet and Stuart believed Rose dies at the end,&lt;ref name=&quot;Audio Commentary&quot;&gt;{{cite video | people = [[Jon Landau (film producer)|Jon Landau]], Kate Winslet, Gloria Stuart, [[Victor Garber]] | title = Audio Commentary | medium = DVD | publisher = [[20th Century Fox]] |year = 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Beverly Fortune|title=Wheel of Fortune |work=[[Lexington Herald-Leader]] |date=October 11, 1999 |quote=That was one of the first questions pitched to 89-year-old actress Gloria Stuart at a book signing Wednesday night at Joseph-Beth Booksellers{{nbsp}}[...] 'Yes, Old Rose died.'}}&lt;/ref&gt; Cameron said, &quot;The answer has to be something you supply personally, individually.&quot;&lt;ref name=&quot;comm-sleep-or-dead&quot; /&gt;

===Scale modeling===
[[File:TitanicBaja.jpg|thumb|alt=A ship resembling the Titanic is being built at a port with clear skies and small waves.|The reconstruction of ''Titanic''. The blueprints were supplied by the original ship's builder and Cameron tried to make the ship as detailed and accurate as possible.&lt;ref name=&quot;blueprint&quot;&gt;Marsh and Kirkland, pp. 36–38&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ewadmin&quot;&gt;{{Cite web |last=ewadmin |date=August 13, 2014 |title=TITANIC, the Model |url=https://www.epoxyworks.com/index.php/titanic-the-model/ |access-date=April 21, 2022 |website=Epoxyworks |language=en-US |archive-date=July 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724131201/https://www.epoxyworks.com/index.php/titanic-the-model/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]

[[Harland &amp; Wolff]], ''Titanic''{{'s}} builders, opened their private archives to the crew, sharing blueprints that were previously thought lost.&lt;ref name=&quot;blueprint&quot; /&gt; Fox acquired {{convert|40|acres}} of waterfront south of [[Rosarito Beach|Playas de Rosarito]] in Mexico and began building a new studio on May 31, 1996. A [[horizon tank]] of {{convert|17|e6usgal|e6l|abbr=off}} was built for the exterior of the reconstructed ship, providing 270 degrees of ocean view. The ship was built to full scale, but Lamont removed redundant sections on the [[superstructure]] and forward well deck for the ship to fit in the tank, with the remaining sections filled with digital models. The lifeboats and funnels were shrunk by ten percent. The boat deck and A-deck were working sets, but the rest of the ship was steel plating. Within was a {{convert|50|ft|m|adj=on}} lifting platform for the ship to tilt during the sinking sequences. The {{convert|60|ft|m|adj=on}} 1/8th scale model of the stern section was designed by the naval architect [[Jay Kantola]] using plans of the ''Titanic''{{'s}} sister ship {{RMS|Olympic}}.&lt;ref name=&quot;ewadmin&quot;/&gt; Above the model was a {{convert|162|ft|m|adj=mid|-tall}} tower crane on {{convert|600|ft|m}} of [[rail track]], acting as a combined construction, lighting, and camera platform.&lt;ref name=&quot;heart&quot; /&gt;

The sets representing the interior rooms of the ''Titanic'' were reproduced exactly using photographs and plans from the ''Titanic''{{'s}} builders. The Grand Staircase, which features prominently in the film, was recreated to a high standard, but widened by 30% and reinforced with steel girders. Craftsmen from Mexico and Britain sculpted the ornate paneling and plasterwork based on ''Titanic''{{'s}} original designs.&lt;ref&gt;{{cite book| title=James Cameron's Titanic | url=https://archive.org/details/jamescameronstit00kirk | url-access=registration | author=Ed W. Marsh | year=1997 | page=[https://archive.org/details/jamescameronstit00kirk/page/21 21]}}&lt;/ref&gt; The carpeting, upholstery, pieces of furniture, light fixtures, chairs, cutlery and crockery with the [[White Star Line]] crest on each piece were among the objects recreated according to original designs.&lt;ref&gt;{{cite book| title=James Cameron's Titanic | url=https://archive.org/details/jamescameronstit00kirk | url-access=registration | author=Ed W. Marsh | year=1997 | page=[https://archive.org/details/jamescameronstit00kirk/page/35 35]}}&lt;/ref&gt; For the ship's interiors, production designer [[Peter Lamont]]'s team looked for artifacts from the era. The newness of the ship meant every prop had to be made from scratch.&lt;ref name=&quot;blueprint&quot; /&gt; Cameron hired two ''Titanic'' historians, [[Don Lynch]] and [[Ken Marschall]], to authenticate the historical detail.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt;

===Casting===
Cameron said he needed the cast to feel they were really on the ''Titanic'', to relive its liveliness, and &quot;to take that energy and give it to Jack ... an artist who is able to have his heart soar&quot;.&lt;ref name=&quot;Making of&quot;&gt;{{cite news|title=Heart of the Ocean: The Making of ''Titanic''. THE BEST OF.|date=1997–1998}}&lt;/ref&gt; Established actors including [[Matthew McConaughey]], [[Chris O'Donnell]], [[Billy Crudup]], and [[Stephen Dorff]] were considered, but Cameron felt they were too old for the part of a 20-year-old.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot;&gt;{{cite magazine|title=Titanic. Man overboard! After a production as lavish and pricey as the doomed ship itself, James Cameron finally unveils his epic film. But will it be unsinkable?|magazine=[[Entertainment Weekly]]|pages=1–7|date=November 7, 1997|url=https://ew.com/article/1997/11/07/titanic-10/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326120040/http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html|archive-date=March 26, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot;&gt;{{cite web|title=James Cameron's Titanic|publisher=[[Media Awareness Network]]|access-date=January 24, 2010|url=http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm|archive-date=June 9, 2011}}&lt;/ref&gt; [[Tom Cruise]] was interested, but his [[asking price]] was too high.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; Cameron considered [[Jared Leto]], but he refused to audition.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Ramin|last=Setoodeh|title=Leonardo DiCaprio or Kate Winslet: Which 'Titanic' Star Has the Better Career?|work=[[The Daily Beast]]|publisher=[[The Newsweek Daily Beast Company]]|date=April 4, 2012|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/04/04/leonardo-dicaprio-or-kate-winslet-which-titanic-star-has-the-better-career.html|access-date=April 23, 2012|archive-date=November 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011441/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/04/04/leonardo-dicaprio-or-kate-winslet-which-titanic-star-has-the-better-career.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Jeremy Sisto]] filmed a series of screen tests with Winslet and three other actresses vying for the role of Rose.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Meena|last=Jang|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/jeremy-sisto-was-heartbroken-losing-779565|title='Clueless' Actor: I Was &quot;Heartbroken&quot; After Losing 'Titanic' Role to Leonardo DiCaprio|work=The Hollywood Reporter|access-date=June 17, 2019|language=en-US|archive-date=June 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617234811/https://www.hollywoodreporter.com/news/jeremy-sisto-was-heartbroken-losing-779565|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Mark Wahlberg]] met Cameron to discuss the part but Cameron was not interested.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ObAQjiIupMA |title=Mark Wahlberg on Leonardo DiCaprio Friendship &amp; His Kids Thinking a Dog Surprise Was Kim Kardashian |date=September 24, 2025 |last=The Tonight Show Starring Jimmy Fallon |access-date=September 29, 2025 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; [[Ethan Hawke]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Frank |first=Alex |date=September 1, 2025 |title=How Ethan Hawke found the sweet spot |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/ethan-hawke-interview-2025 |access-date=November 4, 2025 |website=British GQ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[Christian Bale]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stephenson |first=Cassidy |date=May 21, 2022 |title=Why Christian Bale Declared Leonardo DiCaprio His Nemesis |url=https://www.cbr.com/christian-bale-leonardo-dicaprio-movie-nemesis-explained/ |access-date=November 4, 2025 |website=CBR |language=en |archive-date=April 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428040411/https://www.cbr.com/christian-bale-leonardo-dicaprio-movie-nemesis-explained/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and [[Paul Rudd]] also auditioned.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Conner Schwerdtfeger |date=March 17, 2016 |title=Why Paul Rudd Wanted The Lead Role In Titanic So Badly |url=https://www.cinemablend.com/new/Why-Paul-Rudd-Wanted-Lead-Role-Titanic-So-Badly-119157.html |access-date=November 4, 2025 |website=Cinemablend |language=en |archive-date=September 30, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930181838/https://www.cinemablend.com/new/Why-Paul-Rudd-Wanted-Lead-Role-Titanic-So-Badly-119157.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Leonardo DiCaprio, then 21 years old, was brought to Cameron's attention by the casting director, [[Mali Finn]].&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; Initially, DiCaprio did not want the role and refused to read his first romantic scene. Cameron said, &quot;He read it once, then started goofing around, and I could never get him to focus on it again. But for one split second, a shaft of light came down from the heavens and lit up the forest.&quot; Cameron believed in DiCaprio's ability and told him, &quot;Look, I'm not going to make this guy brooding and neurotic. I'm not going to give him a tic and a limp and all the things you want.&quot; Cameron envisioned the character as like those played by [[James Stewart]] or [[Gregory Peck]].&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nIEbpGdctyg |title=James Cameron Breaks Down His Most Iconic Films {{!}} GQ |date=November 22, 2022 |last=GQ |access-date=May 27, 2024 |via=YouTube |archive-date=May 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527080751/https://www.youtube.com/watch?v=nIEbpGdctyg |url-status=live }}&lt;/ref&gt; After she screen-tested with DiCaprio, Winslet was so impressed she whispered to Cameron, &quot;He's great. Even if you don't pick me, pick him.&quot;&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; DiCaprio turned down the lead role in ''[[Boogie Nights]]'' (1997) to star in ''Titanic.'' In 2025, he said he regretted this decision, saying ''Boogie Nights'' was &quot;a profound movie of my generation&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Leonardo DiCaprio Says 'My Biggest Regret' Is Turning Down 'Boogie Nights' Offer 30 Years Ago|url=https://variety.com/2025/film/news/leonardo-dicaprio-regrets-boogie-nights-offer-1236488229/|last=Sharf|date=August 14, 2025|first=Zack|website=Variety|access-date=September 2, 2025|archive-date=September 13, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250913175152/https://variety.com/2025/film/news/leonardo-dicaprio-regrets-boogie-nights-offer-1236488229/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Cameron described Rose as &quot;an [[Audrey Hepburn]] type&quot;. As with DiCaprio, Finn brought Winslet to Cameron's attention. [[Gwyneth Paltrow]], [[Winona Ryder]], [[Claire Danes]] (who had worked with DiCaprio in ''[[Romeo + Juliet]]'' the previous year), [[Gabrielle Anwar]], and [[Reese Witherspoon]] were considered for the role.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;www.forbes.com&quot;&gt;{{cite news |date=February 25, 2009 |title=Star Misses. Nicole Kidman in &quot;The Reader&quot;? Gwyneth Paltrow aboard &quot;Titanic&quot;? How some of the biggest names in Hollywood lost out on some of its biggest roles. |url=https://www.forbes.com/2009/02/25/nicole-kidman-gwyneth-paltrow-kate-winslet-business-media_star_misses.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104103436/http://www.forbes.com/2009/02/25/nicole-kidman-gwyneth-paltrow-kate-winslet-business-media_star_misses.html |archive-date=November 4, 2015 |access-date=January 22, 2010 |work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 22, 2012 |title='Titanic' Casting: What Other Stars Were Considered For James Cameron's Masterpiece? |url=https://www.huffingtonpost.com/2012/06/22/titanic-casting-james-cameron-christian-bale_n_1619006.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313200613/http://www.huffingtonpost.com/2012/06/22/titanic-casting-james-cameron-christian-bale_n_1619006.html |archive-date=March 13, 2016 |access-date=March 21, 2016 |work=[[Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;women.timesonline.co.uk&quot;&gt;{{cite news |last=Warrington |first=Ruby |date=November 29, 2009 |title=Claire Danes: the secretive starlet |url=http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/celebrity/article6929555.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615145756/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/celebrity/article6929555.ece |archive-date=June 15, 2011 |access-date=January 22, 2010 |work=[[The Times]] |location=London |accessdate=April 23, 2026 |archivedate=June 15, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615145756/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/celebrity/article6929555.ece }}&lt;/ref&gt; When they turned it down, Winslet campaigned for the role. She sent Cameron daily notes from England, which led Cameron to invite her to Hollywood for auditions. He was initially uncertain even after her [[screen test]] impressed him.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; Winslet sent Cameron a single rose with a card signed, &quot;From Your Rose&quot;, and lobbied him by phone. &quot;You don't understand!&quot; she pleaded one day when she reached him by mobile phone in his [[Humvee]]. &quot;I am Rose! I don't know why you're even seeing anyone else!&quot; Her persistence and talent eventually convinced him to cast her.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; Cameron said Winslet &quot;had the thing that you look for&quot; and that there was &quot;a quality in her face, in her eyes&quot; that he &quot;just knew people would be ready to go the distance with her&quot;.&lt;ref name=&quot;Making of&quot; /&gt; Winslet said of Rose: &quot;She has got a lot to give, and she's got a very open heart. And she wants to explore and adventure the world, but she [feels] that's not going to happen.&quot;&lt;ref name=&quot;Making of&quot; /&gt;

At 87, [[Gloria Stuart]] had to be made up to look older for the role of the elderly Rose.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; Cameron instructed Finn to &quot;find retired actresses from the [[Classical Hollywood cinema|Golden Age of the thirties and forties]]&quot;.&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot;&gt;{{cite web |last=Schultz |first=Rick |title=James Cameron tells the astonishing story of Titanic, his breathtaking labor of love |url=http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206150228/http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM |archive-date=February 6, 2010 |access-date=January 23, 2010 |publisher=industrycentral.net}}&lt;/ref&gt; Cameron did not know who Stuart was. [[Fay Wray]] was also considered, but Cameron said, &quot;[Stuart] was just so into it, and so lucid, and had such a great spirit. And I saw the connection between her spirit and [Winslet's] spirit. I saw this ''[[joie de vivre]]'' in both of them, that I thought the audience would be able to make that cognitive leap that it's the same person.&quot;&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot;/&gt;

Cameron considered [[Michael Biehn]] for the role of Cal Hockley, whom he had previously collaborated with on ''[[The Terminator]], [[Aliens (1986 film)|Aliens]]'', and ''[[The Abyss]]'',&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Spelling |first1=Ian |date=February 13, 1997 |title='Asteroid's' Michael Biehn Hopes for a Big Impact |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1997-02-13-9702130369-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905060654/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1997-02-13-9702130369-story.html |archive-date=September 5, 2023 |access-date=September 5, 2023 |publisher=Chicago Tribune}}&lt;/ref&gt; before offering it to Matthew McConaughey.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; [[Rob Lowe]] said he also pursued it.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why Rob Lowe Left Brothers &amp; Sisters &amp; The West Wing |url=http://www.eonline.com/news/699008/rob-lowe-talks-about-his-brothers-sisters-and-the-west-wing-departures-ahead-of-the-grinder-premiere |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714182709/http://www.eonline.com/news/699008/rob-lowe-talks-about-his-brothers-sisters-and-the-west-wing-departures-ahead-of-the-grinder-premiere |archive-date=July 14, 2017 |access-date=July 23, 2017 |work=E! Online |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Reba McEntire]] turned down the role of [[Margaret Brown]] because it conflicted with her touring schedule.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Schaffstall |first=Katherine |date=February 22, 2019 |title=Reba McEntire Reveals She Turned Down a Role in 'Titanic' |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/reba-mcentire-turned-down-a-role-titanic-1188978/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227061650/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/reba-mcentire-turned-down-a-role-titanic-1188978/ |archive-date=February 27, 2023 |access-date=February 26, 2023 |work=The Hollywood Reporter |location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;

===Filming===
[[Principal photography]] began on July 31, 1996,&lt;ref name=&quot;filmingdate&quot; /&gt; at [[Dartmouth, Nova Scotia]]. The modern-day expedition scenes were shot aboard the ''[[Akademik Mstislav Keldysh]]''.&lt;ref name=&quot;heart&quot; /&gt; In September, the production moved to the newly built Fox [[Baja Studios]] in [[Rosarito, Mexico]], where a full-scale ''Titanic'' replica had been constructed.&lt;ref name=&quot;heart&quot; /&gt; The [[poop deck]] was built on a hinge that could rise from zero to 90 degrees in a few seconds, just as the ship's stern rose during the sinking.&lt;ref name=&quot;timelapse&quot;&gt;{{cite video | people = Ed W. Marsh | title = Construction Timelapse | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt; For the safety of the stuntmen, many props were made of foam rubber.&lt;ref name=&quot;sink&quot;&gt;Marsh and Kirkland, pp. 130–142&lt;/ref&gt; By November 15, the boarding scenes were being shot.&lt;ref name=&quot;timelapse&quot; /&gt; Cameron built his ''Titanic'' on the [[starboard]] side as a study of weather data revealed it was a prevailing north-to-south wind, which blew the funnel smoke aft. This posed a problem for shooting the ship's departure from [[Southampton]], as it was docked on its [[Port and starboard|port]] side. Implementation of written directions, as well as props and costumes, had to be reversed; for example, if someone walked to their right in the script, they had to walk left during shooting. In post-production, the film was flipped to the correct direction.&lt;ref&gt;Marsh and Kirkland, pp. 52–54&lt;/ref&gt; A full-time etiquette coach was hired to instruct the cast in the manners of the upper class gentility in 1912.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; Despite this, several critics noted anachronisms.&lt;ref&gt;&quot;Quite a bit of the dialogue is peppered by vulgarities and colloquialisms that seem inappropriate to the period and place, but again seem aimed directly to the sensibilities of young American viewers.&quot; {{cite news |access-date=February 21, 2009 |url=https://variety.com/1997/film/reviews/titanic-5-1117339997/ |title=&quot;Titanic&quot; review by Todd McCarthy |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=November 3, 1997 |first=Todd |last=McCarthy |archive-date=December 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043404/https://variety.com/1997/film/reviews/titanic-5-1117339997/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Desson |last=Howe |access-date=February 21, 2009 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/titanichowe.htm |title=Titanic's very slow leak |newspaper=The Washington Post |date=March 25, 1999 |archive-date=December 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043439/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/titanichowe.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Kate-winslet titanic movie pencil-drawing.jpg|left|thumb|alt=A pencil-drawing sketch depicting a woman with a somewhat stern face lying on a chair and pillow naked, only wearing a diamond necklace. From the breast down the picture is cut off.|Cameron's sketch of Rose wearing the Heart of the Ocean. The scene was one of the first shot, as the main set was not ready.&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt;]]
Cameron sketched Jack's portrait of Rose; Winslet posed in a bathing suit.&lt;ref name=&quot;The Telegraph-2011&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-news/8421218/Topless-drawing-of-Kate-Winslet-in-Titanic-to-sell-for-10000.html |title=Topless drawing of Kate Winslet in Titanic to sell for £10,000 |date=April 1, 2011 |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |access-date=October 28, 2018 |archive-date=October 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181028225925/https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-news/8421218/Topless-drawing-of-Kate-Winslet-in-Titanic-to-sell-for-10000.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Huff |first=Lauren |date=February 9, 2023 |title=James Cameron is really the one sketching naked Rose in 'Titanic' |url=https://ew.com/movies/james-cameron-drew-rose-sketch-titanic/ |access-date=February 4, 2024 |website=EW.com |language=en |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204145304/https://ew.com/movies/james-cameron-drew-rose-sketch-titanic/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cameron felt the scene had a backdrop of repression and freedom: &quot;You know what it means for her, the freedom she must be feeling. It's kind of exhilarating for that reason,&quot; he said.&lt;ref name=&quot;The Telegraph-2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt; The sketching scene was DiCaprio and Winslet's first scene together. Cameron said: &quot;It wasn't by any kind of design, although I couldn't have designed it better. There's a nervousness and an energy and a hesitance in them. They had rehearsed together, but they hadn't shot anything together. If I'd had a choice, I probably would have preferred to put it deeper into the body of the shoot.&quot; Cameron said he and his crew &quot;were just trying to find things to shoot&quot; because the big set &quot;wasn't ready for months, so we were scrambling around trying to fill in anything we could get to shoot.&quot;  Cameron felt the final scene worked well.&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt;

The shoot was an arduous experience that &quot;cemented Cameron's formidable reputation as 'the scariest man in Hollywood&quot;. He became known as an &quot;uncompromising, hard-charging perfectionist&quot; and a &quot;300-decibel screamer, a modern-day [[Captain Bligh]] with a megaphone and walkie-talkie, swooping down into people's faces on a 162&amp;nbsp;ft crane.&quot;&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot;&gt;{{cite news|first=Christopher|last=Godwin|title=James Cameron: From Titanic to Avatar|work=[[The Times]]|date=November 8, 2008|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615064159/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece|archive-date=June 15, 2011|accessdate=April 23, 2026|archivedate=September 16, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110916020751/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece}}&lt;/ref&gt; Winslet chipped a bone in her elbow during filming and worried that she would drown in the 17-million-gallon (64-million-litre) water tank in which the ship would sink. She said she was sometimes afraid of Cameron's temper and that he would shout angrily at crew members.&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt; Bill Paxton was familiar with Cameron's work ethic from his earlier experience, and said: &quot;There were a lot of people on the set. Jim is not one of those guys who has the time to win hearts and minds.&quot;&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt; The crew felt Cameron had an evil alter ego and nicknamed him &quot;Mij&quot; (Jim spelled backwards).&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt; In response to the criticism, Cameron said, &quot;Film-making is war. A great battle between business and aesthetics.&quot;&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt; More than 800 crew members worked on the film.&lt;ref name=&quot;Weinraub-1997&quot; /&gt;

On August 9, 1996, during the ''Akademik Mstislav Keldysh'' shoot in Canada, an unknown person, suspected to be a crew member, put the [[dissociative]] drug [[Phencyclidine|PCP]] into the soup that Cameron and various others ate one night in [[Dartmouth, Nova Scotia]].&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PCP&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.ew.com/article/1996/09/13/pcp-laced-chowder-derails-titanic-filming|title=PCP-laced chowder derails ''Titanic'' filming|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=September 13, 1996|access-date=December 3, 2015|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202633/https://ew.com/article/1996/09/13/pcp-laced-chowder-derails-titanic-filming/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=unsolvedmystery&gt;{{cite news |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/12/titanic-pcp-chowder|title=Titanic's Greatest Unsolved Mystery Involves a Conga Line, P.C.P., and an Unidentified Chowder|last=Rich|first=Katie|date=December 19, 2017|work=Vanity Fair|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171219174816/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/12/titanic-pcp-chowder|archive-date=December 19, 2017}}&lt;/ref&gt; It sent more than 50 people to the hospital.&lt;ref name=&quot;PCP&quot;/&gt;&lt;ref name=unsolvedmystery/&gt; Paxton and Cameron ate the soup and went to the hospital, however, Paxton decided to leave, telling Cameron, &quot;Jim, I'm not gonna hang out here, this is bedlam. I'm gonna ... wander back down to the set and just drink a case of beer.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 17, 2015 |title=A case of beer? Bill Paxton reveals his remedy for 'Titanic's' PCP-laced chowder |url=https://www.latimes.com/entertainment/gossip/la-et-mg-bill-paxton-pcp-laced-chowder-remedy-titanic-larry-king-20150617-htmlstory.html |access-date=March 11, 2024 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=March 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311051144/https://www.latimes.com/entertainment/gossip/la-et-mg-bill-paxton-pcp-laced-chowder-remedy-titanic-larry-king-20150617-htmlstory.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The actor Lewis Abernathy said &quot;there were people just rolling around, completely out of it. Some of them said they were seeing streaks and psychedelics.&quot;&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; Cameron vomited before the drug took a full hold. Abernathy was shocked at the way he looked. &quot;One eye was completely red, like the [[Terminator (character)|Terminator]] eye. A pupil, no iris, beet red. The other eye looked like he'd been sniffing glue since he was four.&quot;&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt; The Nova Scotia Department of Health confirmed that the soup had contained PCP on August 27, and the [[Halifax Regional Police Service]] announced a criminal investigation the next day. The investigation was closed in February 1999.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jacobs |first=Matthew |date=December 19, 2022 |title=25 Years Later, No One Knows Who Spiked the Titanic Chowder |url=https://www.vulture.com/2022/12/25-years-later-no-one-knows-who-spiked-the-titanic-chowder.html |access-date=December 19, 2022 |website=Vulture |language=en-us |archive-date=December 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219210838/https://www.vulture.com/2022/12/25-years-later-no-one-knows-who-spiked-the-titanic-chowder.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Though Cameron suggest it might have been a fired crew member that was behind the poisoning, the person was never caught.&lt;ref name=unsolvedmystery/&gt;&lt;ref name=&quot;Audio Commentary&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{cite news | author=Andrew Gumbel | url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/lights-cameras-blockbuster-the-return-of-james-cameron-431615.html | title=Lights, cameras, blockbuster: The return of James Cameron | work=[[The Independent]] | date=January 11, 2007 | access-date=February 5, 2008 | location=London | archive-date=January 27, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120127013103/http://www.independent.co.uk/news/world/americas/lights-cameras-blockbuster-the-return-of-james-cameron-431615.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The filming schedule was intended to last 138 days but grew to 160 (filming officially wrapped on March 23, 1997).&lt;ref name=&quot;filmingdate&quot; /&gt; Many cast members came down with colds, flu, or kidney infections after spending hours in cold water, including Winslet. She decided she would not work with Cameron again unless she earned &quot;a lot of money&quot;.&lt;ref name=&quot;return&quot; /&gt; Several others left the production, and three stuntmen broke their bones, but the [[Screen Actors Guild]] decided, following an investigation, that nothing was inherently unsafe about the set.&lt;ref name=&quot;return&quot; /&gt; DiCaprio said there was no point when he felt he was in danger during filming.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Leonardo DiCaprio Interviewed by Joe Leydon for &quot;Titanic&quot;|url=http://www.youtube.com/watch?v=eZPnEEtvXTU|publisher=YouTube|date=June 11, 2008|access-date=August 3, 2010|archive-date=April 27, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427162610/https://www.youtube.com/watch?v=eZPnEEtvXTU|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Cameron believed in a passionate work ethic and never apologized for the way he ran his sets. He said:{{blockquote|I'm demanding, and I'm demanding on my crew. In terms of being kind of militaresque, I think there's an element of that in dealing with thousands of extras and big logistics and keeping people safe. I think you have to have a fairly strict methodology in dealing with a large number of people.&lt;ref name=&quot;return&quot; /&gt;}}

The filming costs reached $200&amp;nbsp;million,&lt;ref name=&quot;Garrett (2007)&quot;&gt;{{cite news|first=Diane |last=Garrett |title=Big-budget bang-ups. |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=April 20, 2007 |access-date=November 16, 2009 |url=https://variety.com/2007/more/news/big-budget-bang-ups-1117963551/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sandler &amp; Studlar 1999&quot;&gt;{{cite book |last1=Wyatt |first1=Justin |last2=Vlesmas |first2=Katherine |year=1999 |chapter=The Drama of Recoupment: On the Mass Media Negotiation of Titanic |editor=Kevin S. Sandler |editor2=Gaylyn Studlar |editor2-link=Gaylyn Studlar |title=Titanic: Anatomy of a Blockbuster |pages=[https://books.google.com/books?id=q1Q8PlAnosQC&amp;pg=PA29 29]–45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Welkos (1998)&quot;&gt;{{cite news|first=Robert W. |last=Welkos |title=The $200-Million Lesson of 'Titanic' |work=[[Los Angeles Times]] |date=February 11, 1998 |access-date=December 12, 2009 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-feb-11-ca-17727-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015183327/http://articles.latimes.com/1998/feb/11/entertainment/ca-17727 |archive-date=October 15, 2012}}&lt;/ref&gt; around $1&amp;nbsp;million per minute of screen time.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Marshall |first=Sarah |url=https://www.buzzfeed.com/sarahmarshall/20-years-ago-titanic-took-over-the-world-heres-why |title=The Insane True Story Of How &quot;Titanic&quot; Got Made |work=[[BuzzFeed]] |date=December 17, 2017 |access-date=December 27, 2017 |archive-date=December 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226230549/https://www.buzzfeed.com/sarahmarshall/20-years-ago-titanic-took-over-the-world-heres-why |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Fox executives panicked and suggested an hour of cuts from the three-hour film. They argued the extended length would mean fewer showings, thus less revenue, even though long epics are more likely to win [[Oscars]]. Cameron refused, telling Fox, &quot;You want to cut my movie? You're going to have to fire me! You want to fire me? You're going to have to kill me!&quot;&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; The executives did not want to start over, because it would mean the loss of their entire investment. They initially rejected Cameron's offer to forfeit his share of the profits as an empty gesture, as they predicted profits would be unlikely.&lt;ref name=&quot;www.ew.com&quot; /&gt; Instead, they accepted his offer to give up his $8 million salary and his share of the initial gross profits.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Leatham |first=Tom |date=February 28, 2024 |title=Why James Cameron directed 'Titanic' for free |url=https://faroutmagazine.co.uk/james-cameron-directed-titanic-for-free/ |access-date=July 15, 2025 |website=Far Out Magazine |language=en-US |archive-date=July 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706161333/https://faroutmagazine.co.uk/james-cameron-directed-titanic-for-free/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cameron said: &quot;The short version is that the film cost proportionally much more than ''[[Terminator 2: Judgment Day|T2]]'' and ''[[True Lies]].'' Those films went up seven or eight percent from the initial budget. ''Titanic'' also had a large budget to begin with, but it went up a lot more. As the producer and director, I take responsibility for the studio that's writing the checks, so I made it less painful for them. I did that on two different occasions. They didn't force me to do it; they were glad that I did.&quot;&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt; In July 2024, Cameron said that the co-producer [[Jon Landau (film producer)|Jon Landau]] &quot;bore the brunt of the studio pressure&quot; when ''Titanic'' was made.&lt;ref name=&quot;cameronspeaksonlandau&quot;&gt;{{cite news |last=Thomas |first=Carly |date=July 8, 2024 |title=James Cameron, Leonardo DiCaprio, Kate Winslet and More Remember Jon Landau: &quot;He Gave Everyone a Sense of Purpose and Belonging&quot; |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jon-landau-dead-hollywood-tributes-1235940368/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707232949/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jon-landau-dead-hollywood-tributes-1235940368/ |archive-date=July 7, 2024 |accessdate=July 8, 2024 |publisher=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; According to Cameron, Landau &quot;gave his all to provide the time and resources for me to make the film I saw in my head&quot;.&lt;ref name=&quot;cameronspeaksonlandau&quot; /&gt;

Worried about the mounting costs, Fox wanted to find a partner studio to co-finance the film. Fox first approached [[Universal Pictures]], as they had picked up the international distribution rights to Cameron's ''[[True Lies]]'' (1994) when production costs began to mount; however, Universal would turn Fox down.&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=December 8, 1997 |title=Cinema: Trying to Stay Afloat |url=https://time.com/archive/6731946/cinema-trying-to-stay-afloat/ |work=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=April 11, 2026}}&lt;/ref&gt; Instead, Fox and [[Paramount Pictures]] came together in May 1996 following the success both studios had collaborating on the distribution for [[Mel Gibson]]'s ''[[Braveheart]]'' (1995), and they agreed to co-finance the film and split the distribution rights.&lt;ref name=&quot;Bart-2022&quot;&gt;{{Cite news |last=Bart |first=Peter |date=December 15, 2022 |title=Peter Bart: James Cameron's 'Avatar' Movies Represent Titanic Commitment In A Changing World |work=Deadline.com |url=https://deadline.com/2022/12/james-cameron-avatar-movie-plan-titanic-history-lesson-1235200296/ |access-date=December 28, 2022 |archive-date=December 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229033828/https://deadline.com/2022/12/james-cameron-avatar-movie-plan-titanic-history-lesson-1235200296/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In an effort to recoup their $135 million investment, Fox sold the domestic rights to Paramount in return for Paramount providing Fox an additional $65 million for production, while retaining international rights; Fox remained responsible for any further budget overruns, but they would retain all profits from any merchandise as part of the deal with Paramount.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Brew |first1=Simon |title=Titanic, and how Paramount Pictures got an incredible deal on the world's biggest film |url=https://filmstories.co.uk/features/titanic-and-how-paramount-pictures-got-an-incredible-deal-on-the-worlds-biggest-film/ |website=Film Stories |date=April 15, 2020 |access-date=July 1, 2024 |archive-date=June 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620064606/https://filmstories.co.uk/features/titanic-and-how-paramount-pictures-got-an-incredible-deal-on-the-worlds-biggest-film/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feinberg-2023&quot;&gt;{{Cite news |last=Feinberg |first=Scott |date=March 9, 2023 |title=An Oral History of the Epic 'Titanic' Oscars at 25 |work=[[The Hollywood Reporter]] |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/titanic-oscars-oral-history-1235343150/ |access-date=March 18, 2023 |archive-date=March 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317223819/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/titanic-oscars-oral-history-1235343150/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Amidst the film's successful box-office run, the Fox executive William Mechanic said: &quot;Jim Cameron told us we could have an expensive bad movie or a more expensive potentially great movie. We made our judgment. And we made the best choice.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Weinraub |first=Bernard |date=February 2, 1998 |title='Titanic' is turning out to be a success on the scale of its doomed subject. |url=https://www.nytimes.com/1998/02/02/business/media-entertainment-titanic-turning-be-success-scale-its-doomed-subject.html |access-date=February 6, 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=February 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206053341/https://www.nytimes.com/1998/02/02/business/media-entertainment-titanic-turning-be-success-scale-its-doomed-subject.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Post-production===
====Effects====
Cameron wanted to push the boundary of special effects, and enlisted [[Digital Domain]] and [[Pacific Data Images]] to continue the developments in digital technology he pioneered on ''[[The Abyss]]'' and ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''. Many previous films about ''Titanic'' shot water in [[slow motion]], which did not look wholly convincing.&lt;ref name=&quot;unreality&quot;&gt;Marsh and Kirkland, pp. 147–154&lt;/ref&gt; Cameron encouraged his crew to shoot their {{convert|45|ft|m|adj=mid|-long}} [[Scale model|miniature]] of the ship as if &quot;we're making a commercial for the White Star Line&quot;.&lt;ref&gt;Marsh and Kirkland, p. 65&lt;/ref&gt; Afterwards, digital water and smoke were added, as were extras captured on a [[motion capture]] stage. Visual effects supervisor Rob Legato scanned the faces of many actors, including himself and his children, for the digital extras and stuntmen. There was also a {{convert|65|ft|m|adj=mid|-long}} model of the ship's stern that could break in two repeatedly, the only miniature to be used in water.&lt;ref name=&quot;unreality&quot; /&gt; For scenes set in the ship's engines, footage of the [[SS Jeremiah O'Brien|SS ''Jeremiah O'Brien''{{'}}s]] engines were composited with miniature support frames, and actors shot against a [[greenscreen]].&lt;ref&gt;{{cite video | title = VFX Shot Breakdown | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt; To save money, the first-class lounge was a miniature set incorporated into a greenscreen backdrop behind the actors.&lt;ref&gt;{{cite video | title = VFX How To For First Class Lounge | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt; The miniature of the lounge was crushed to simulate the destruction of the room and a scale model of a first-class corridor flooded with jets of water while the camera pans out.&lt;ref&gt;{{cite video | title = VFX How To Flood A First Class Corridor | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt;

[[File:Titanic breaks in half.jpg|thumb|left|300px|alt=The Titanic about to sink into the ocean, with the ship breaking into two parts and with smoke still coming out of the funnels.|Unlike previous films, ''Titanic'' showed the ship breaking in two before sinking. The scenes were an account of the most likely outcome.]]
An enclosed {{convert|5000000|usgal|L|adj=mid}} tank was used for sinking interiors, in which the entire set could be tilted into the water. To sink the Grand Staircase, {{convert|90000|usgal|L}} of water were dumped into the set as it was lowered into the tank. Unexpectedly, the waterfall ripped the staircase from its steel-reinforced foundations, although no one was hurt. The {{convert|744|ft|m|adj=mid|-long}} exterior of ''Titanic'' had its first half lowered into the tank, but as the heaviest part of the ship it acted as a [[shock absorber]] against the water; to get the set into the water, Cameron had much of the set emptied and smashed some of the promenade windows himself. After submerging the dining saloon, three days were spent shooting Lovett's [[remotely operated vehicle|ROV]] traversing the wreck in the present.&lt;ref name=&quot;heart&quot; /&gt; The scenes in the freezing Atlantic were shot in a {{convert|350000|usgal|L|adj=mid}} tank.&lt;ref name=&quot;water&quot;&gt;Marsh and Kirkland, pp. 161–168&lt;/ref&gt; The frozen corpses were created by applying on actors a powder that crystallized when exposed to water, and wax was coated on hair and clothes.&lt;ref name=&quot;blueprint&quot; /&gt;

The climactic scene, which features the breakup of the ship directly before it sinks and its plunge to the bottom of the Atlantic, involved a tilting full-sized set, 150 extras, and 100 stunt performers. Cameron criticized previous ''Titanic'' films for depicting the liner's final plunge as a graceful slide underwater. He &quot;wanted to depict it as the terrifyingly chaotic event that it really was&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; The actors needed to fall off the increasingly tilting deck, plunging hundreds of feet below and bouncing off railings and propellers on the way down. A few attempts to film this sequence with stunt actors resulted in minor injuries, and Cameron halted the more dangerous stunts. The risks were eventually minimized &quot;by using computer-generated people for the dangerous falls&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; A [[Linux]]-based operating system was used for the effects.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Strauss |first=Daryll |date=February 1, 1998 |title=Linux Helps Bring Titanic to Life |url=https://www.linuxjournal.com/article/2494 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301001437/https://www.linuxjournal.com/article/2494 |archive-date=March 1, 2021 |website=[[Linux Journal]] |quote=Linux fulfilled the task very well. It handled every job we threw at it. During our testing phase, we used its ability to emulate Digital UNIX applications to benchmark standard applications and show that its performance would meet our needs. The flexibility of the existing devices and available source code gave Linux a definitive advantage.}}&lt;/ref&gt;

====Editing====
Cameron said there were aspects of the ''Titanic'' story that seemed important in pre- and post-production but became less important as the film evolved. He omitted the [[SS Californian|SS ''Californian'']], the ship that was close to the ''Titanic'' the night she sank but had turned off its radio for the night, did not hear her crew's [[SOS]] calls, and did not respond to their distress flares. A scene involving the ''Californian'' was cut, according to Cameron, &quot;because it focuses you back onto that world. If ''Titanic'' is powerful as a metaphor, as a microcosm, for the end of the world in a sense, then that world must be self-contained.&quot; He said its omission was not &quot;a compromise to mainstream filmmaking&quot; but &quot;about emphasis, creating an emotional truth to the film&quot;.&lt;ref name=&quot;www.industrycentral.net&quot; /&gt;

During the first assembly cut, Cameron altered the ending. In the original version, Brock and Lizzy see the elderly Rose at the stern of the boat and fear she is about to commit suicide. Rose reveals that she has possessed the Heart of the Ocean diamond all along but never sold it, to live on her own without Cal's money. She allows Brock to hold it but tells Brock that life is priceless and throws the diamond into the ocean. After accepting that treasure is worthless, Brock laughs at his stupidity. Cameron decided that the audience would no longer be interested in Lovett and cut the scene, so that Rose is alone when she drops the diamond. He also did not want to disrupt the audience's melancholy after the ''Titanic''{{'s}} sinking.&lt;ref&gt;{{cite video | people = James Cameron | title = Alternate Ending Commentary | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt; Paxton agreed that his scene with Brock's epiphany and laugh was unnecessary, saying: &quot;I would have shot heroin to make the scene work better{{nbsp}}... Our job was done by then{{nbsp}}... If you're smart and you take the ego and the narcissism out of it, you'll listen to the film, and the film will tell you what it needs and what it does not need.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.yahoo.com/entertainment/bill-paxton-on-the-alternate-ending-of-titanic-audiences-didnt-see-in-1997-150538039.html | title=Bill Paxton on the Alternate Ending of 'Titanic' That Audiences Didn't See in 1997 | first=Will | last=Lerner | date=February 27, 2017 | publisher=Yahoo! Entertainment | access-date=September 23, 2018 | archive-date=December 25, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201225134938/https://www.yahoo.com/entertainment/bill-paxton-on-the-alternate-ending-of-titanic-audiences-didnt-see-in-1997-150538039.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The version used for the first [[test screening]] featured a fight between Jack and Lovejoy after Jack and Rose escape into the flooded dining saloon.&lt;ref name=&quot;Deleted scene commentaries&quot;&gt;{{cite video | people = James Cameron | title = Deleted scene commentaries | medium = DVD | publisher = 20th Century Fox |year = 2005}}&lt;/ref&gt; The scene was written to add suspense, and had Cal offering to give Lovejoy, his valet, the Heart of the Ocean if he can get it from Jack and Rose. Lovejoy goes after the pair in the sinking first-class dining room. Jack attacks him and smashes his head against a window; this is why Lovejoy has a gash later. Cameron cut the scene for pacing reasons, and as test audiences found it unrealistic to risk one's life for wealth. Many other scenes were cut for pacing reasons.&lt;ref name=&quot;Deleted scene commentaries&quot; /&gt;

====Heart of the Ocean====
{{redirect|Heart of the Ocean}}
For the Heart of the Ocean design, London-based jewelers [[Asprey &amp; Garrard]] used [[cubic zirconia]]s set in white gold&lt;ref name=&quot;oocities&quot;&gt;{{cite interview|interviewer=Diane Sawyer|first=Terry|last=Davidson|date=March 11, 1998|title=Real 'Titanic' Necklace to Benefit Diana's Trust: Movie's Paste Necklace Recreated with Real Jewels|url=http://www.oocities.org/heartland/acres/1561/heart.html|access-date=February 24, 2020|archive-date=August 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801220113/http://www.oocities.org/heartland/acres/1561/heart.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; to create an [[Edwardian]]-style necklace to be used as a prop. The studio designed and produced three variations, very similar but unique and distinguishable in character. The third went unused until after the film had been released. The three necklaces are commonly known as the original prop, the J. Peterman necklace and the Asprey necklace.{{citation needed|date=June 2025}}

The third and final design was not used. After the film's success, [[Asprey &amp; Garrard]] were commissioned to create an authentic Heart of the Ocean necklace using the original design. The result was a platinum-set, {{convert|171|carat|g|adj=on}} heart-shaped Ceylon [[sapphire]] surrounded by 103 diamonds.&lt;ref name=&quot;oocities&quot; /&gt; This design featured a much larger inverted pear-shaped Ceylon sapphire with a subtle cleft to resemble a heart. The chain for this necklace also featured a mix of round, pear, and marquise cut white diamonds. The bail also featured a heart cut white diamond with another round cut diamond attached to an inverted pear shape diamond which was then attached to the cage of the main stone. The necklace was donated to [[Sotheby's]] auction house in [[Beverly Hills]] for an auction benefiting the [[Diana, Princess of Wales Memorial Fund]] and Southern California's Aid For AIDS. It was sold to an unidentified Asprey client&lt;ref&gt;{{cite news|title=Heart of the Matter|last=Van Der Voort|first=Jane|date=February 11, 2001|work=The Toronto Sun}}{{page needed|date=February 2014}}&lt;/ref&gt; for $1.4&amp;nbsp;million (equivalent to ${{Inflation|US|1.4|1998|r=2}}&amp;nbsp;million in {{Inflation/year|US}}), under the agreement that Dion would wear it two nights later at the [[70th Academy Awards|1998 Academy Awards]] ceremony. The necklace has not been made available for public viewing.{{citation needed|date=June 2025}}

==پيداوار==
==ساؤنڊ ٽريڪ==
==ريليز==
==استقبال==
==تعريف==
==ورثو ۽ ٻيهر ريليز==
==ٻين ميڊيا ۾ نمائندگي==

==Soundtrack==
{{Main|Titanic: Music from the Motion Picture|l1 = ''Titanic: Music from the Motion Picture''|Back to Titanic|l2 = ''Back to Titanic''}}

Cameron wrote ''Titanic'' while listening to the work of the Irish new-age musician [[Enya]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-jan-15-ca-8361-story.html|title=Soundtrack to 'Titanic' Rises to No. 1|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=June 17, 2019|language=en-US|archive-date=October 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021073533/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-jan-15-ca-8361-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; After Enya declined an invitation to compose for the film,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newagemusic.guide/new-age-music-history/enya-said-no-titanic|title=When Enya Said No To Titanic|website=newagemusic.guide|date= April 21, 2017|access-date= December 9, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/irelands-enya-on-how-life-by-the-sea-influenced-her-music-1458056146|title=Ireland's Enya on How Life by the Sea Influenced Her Music|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=June 17, 2019|language=en-US|archive-date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018025817/https://www.wsj.com/articles/irelands-enya-on-how-life-by-the-sea-influenced-her-music-1458056146|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Verify source|date=March 2026}} Cameron chose [[James Horner]]. The two had parted ways after a tumultuous working experience on ''[[Aliens (film)|Aliens]],''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.royalalberthall.com/about-the-hall/news/2017/september/he-was-a-good-friend-and-he-was-very-funny-hollywood-director-james-cameron-on-working-with-titanic-avatar-and-aliens-composer-james-horner/|title='He was a good friend, and he was very funny': Hollywood director James Cameron on working with Titanic, Avatar and Aliens composer James Horner|work=[[Royal Albert Hall]]|access-date=June 17, 2019|language=en-US|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020205231/https://www.royalalberthall.com/about-the-hall/news/2017/september/he-was-a-good-friend-and-he-was-very-funny-hollywood-director-james-cameron-on-working-with-titanic-avatar-and-aliens-composer-james-horner/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; but ''Titanic'' cemented a successful collaboration that lasted until Horner's death.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vulture.com/2015/06/james-cameron-remembers-working-with-james-horner.html|title=James Cameron Remembers Working With James Horner|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|access-date=June 17, 2019|language=en-US|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020040100/https://www.vulture.com/2015/06/james-cameron-remembers-working-with-james-horner.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; For the vocals heard throughout the film, Horner chose the Norwegian singer [[Sissel Kyrkjebø]], commonly known as &quot;Sissel&quot;. Horner knew Sissel from her album ''[[Innerst i sjelen (album)|Innerst i sjelen]]'', and particularly liked how she sang &quot;[[Eg veit i himmerik ei borg]]&quot; (&quot;I Know in Heaven There Is a Castle&quot;). He tried around 30 singers before choosing Sissel.&lt;ref name=&quot;online.wsj.com&quot;&gt;{{cite news|first=Earle|last=Hitchner|title=In Titanic's Wake: A Voice to Remember . . .|work=[[The Wall Street Journal]]|date=March 12, 1998|access-date=January 8, 2010|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB889672431117893500?mg=reno64-wsj&amp;url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB889672431117893500.html|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043521/https://www.wsj.com/articles/SB889672431117893500|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Horner wrote the end theme, &quot;[[My Heart Will Go On]]&quot;, in secret with [[Will Jennings]], because Cameron did not want any songs in the film.&lt;ref name=&quot;Parisi&quot;&gt;Parisi, p. 195&lt;/ref&gt; [[Céline Dion]] agreed to record a demo at the persuasion of her husband [[René Angélil]]. Horner waited until Cameron was in an appropriate mood before presenting him with the song. After playing it several times, Cameron declared his approval, although worried that he would have been criticized for &quot;going commercial at the end of the movie&quot;.&lt;ref name=&quot;Parisi&quot; /&gt; Cameron also wanted to appease anxious studio executives and &quot;saw that a hit song from his movie could only be a positive factor in guaranteeing its completion&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; The soundtrack was the best-selling album of 1998, with sales of over 27 million.&lt;ref name=&quot;VHS&quot; /&gt;

==Release==
===Theatrical===
Distribution for ''Titanic'' was split between Paramount Pictures and 20th Century Fox; Paramount handling the domestic distribution, and Fox handling the foreign release.&lt;ref name=&quot;Bart-2022&quot; /&gt; Both studios expected Cameron to complete it for release on July 2, 1997,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Weinraub|first=Bernard|title=Hollywood Braces for Likely Delay Of 'Titanic'|url=https://www.nytimes.com/1997/04/21/movies/hollywood-braces-for-likely-delay-of-titanic.html|access-date=February 8, 2014|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 21, 1997|archive-date=February 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216221259/https://www.nytimes.com/1997/04/21/movies/hollywood-braces-for-likely-delay-of-titanic.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;to exploit the lucrative summer season ticket sales when blockbuster films usually do better&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; In April, Cameron said the special effects were too complicated and that releasing the film on that date would not be possible.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; The studios considered pushing it to late July or the first week of August, but [[Harrison Ford]], whose film ''[[Air Force One (film)|Air Force One]]'' was to be released on July 25, is reported to have informed Paramount, which had produced his lucrative ''[[Indiana Jones]]'' and ''[[Jack Ryan (franchise)|Jack Ryan]]'' franchises, that he would never work with them again if they released ''Titanic'' so close to his own film.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Drudge |first=Matt |date=May 21, 1997 |title=Drudge: Harrison Ford Holds Up the Titanic |url=https://www.wired.com/1997/05/drudge-harrison-ford-holds-up-the-titanic/ |access-date=July 9, 2023 |website=wired.com |archive-date=July 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709060046/https://www.wired.com/1997/05/drudge-harrison-ford-holds-up-the-titanic/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; On May 29, 1997, Paramount pushed back the release date to December 19, 1997.&lt;ref name=&quot;Weinraub-1997&quot;&gt;{{cite news|last=Weinraub|first=Bernard|title=As Problems Delay 'Titanic,' Hollywood Sighs in Relief|url=https://www.nytimes.com/1997/05/29/movies/as-problems-delay-titanic-hollywood-sighs-in-relief.html|access-date=April 30, 2023|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 29, 1997|archive-date=February 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212081342/https://www.nytimes.com/1997/05/29/movies/as-problems-delay-titanic-hollywood-sighs-in-relief.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The new release date would be shared by ''[[Tomorrow Never Dies]]'' and ''[[Mouse Hunt]]''.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hewitt |first=Chris |url=https://www.newspapers.com/article/syracuse-herald-journal-a-crop-of-holida/157123277/ |title=A crop of holiday movies
|archive-url=https://web.archive.org/web/20241106202553/https://www.newspapers.com/article/syracuse-herald-journal-a-crop-of-holida/157123277/ |date=December 12, 1997 |access-date=November 6, 2024 |archive-date=November 6, 2024 |page=72 |work=Knight-Ridder Newspapers |publisher=[[Syracuse Herald-Journal]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; This led many to speculate that the film was not very well-done. A preview screening in [[Minneapolis]] on July 14 was received positively, and &quot;[c]hatter on the internet was responsible for more favorable word of mouth about the [film]&quot;. This eventually led to more positive media coverage.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt;

Cameron refused to hold the [[world premiere]] in Los Angeles.&lt;ref name=&quot;Feinberg-2023&quot; /&gt; Paramount disagreed with Cameron's decision, but Fox acquiesced and went ahead and held the premiere on November 1, 1997, at the [[Tokyo International Film Festival]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=Big in Japan: ''Titanic''{{'s}} premiere|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,290257,00.html|access-date=February 11, 2014|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|date=November 14, 1997|archive-date=April 18, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418021537/http://www.ew.com/ew/article/0,,290257,00.html|url-status=dead|accessdate=April 23, 2026|archivedate=April 18, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418021537/http://www.ew.com/ew/article/0,,290257,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feinberg-2023&quot; /&gt; where reaction was described as &quot;tepid&quot; by ''[[The New York Times]]''.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Strom|first=Stephanie|title=Arts Abroad; Harrison Ford's Not in 'Titanic'? Well, No Matter!|url=https://www.nytimes.com/1997/11/04/movies/arts-abroad-harrison-ford-s-not-in-titanic-well-no-matter.html|access-date=February 11, 2014|newspaper=[[The New York Times]]|date=November 4, 1997|archive-date=February 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211113547/http://www.nytimes.com/1997/11/04/movies/arts-abroad-harrison-ford-s-not-in-titanic-well-no-matter.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Positive reviews started to appear back in the United States; the official Hollywood premiere occurred on December 14, 1997, where &quot;the big movie stars who attended the opening were enthusiastically gushing about the film to the world media&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; The film had a London premiere as a [[Royal Film Performance]] attended by [[Prince Charles]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 20, 1997 |title=Titanic: the Telegraph's original 1997 film review |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/11147220/Titanic-review.html |access-date=July 12, 2025 |website=The Telegraph |language=en |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062417/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/11147220/Titanic-review.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Home media===
''Titanic'' was released worldwide in [[widescreen]] and [[pan and scan]] formats on [[VHS]] on September 1, 1998.&lt;ref name=&quot;www.amazon.com&quot;&gt;Titanic [VHS] (1997). {{ISBN|0-7921-5171-2}}&lt;/ref&gt; There are two separate cassettes on this release, as the film is divided into two parts.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/newsday-suffolk-edition-sinking-feelin/157130171/ |title=Sinking Feeling of Love |date=September 4, 1998 |access-date=October 15, 2024 |page=151 |publisher=[[Newsday (Suffolk Edition)]] |via=[[Newspapers.com]] |archive-date=April 22, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422100043/https://www.newspapers.com/article/newsday-suffolk-edition-sinking-feelin/157130171/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; More than $50&amp;nbsp;million was spent to market the home video release.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Adam|last=Sandler|url=https://www.variety.com/article.asp?articleID=1117471669|archive-url=https://web.archive.org/web/19980610030915/http://www.variety.com/article.asp?articleID=1117471669|title='Titanic' sets sale|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=June 10, 1998|date=June 9, 1998|access-date=October 5, 2019}}&lt;/ref&gt; Both VHS formats were also made available in a deluxe boxed gift set with a mounted filmstrip and six lithograph prints from the movie. In the first 3 months, the film sold 25&amp;nbsp;million copies in North America with a total sales value of $500&amp;nbsp;million, becoming the [[List of best-selling films in the United States#VHS|best selling live-action video]], beating ''[[Independence Day (1996 film)|Independence Day]]''.&lt;ref name=VHS&gt;{{cite magazine|title='Titanic' tide tumbles o'seas video records|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=January 11, 1999|page=7|first=Marc|last=Graser}}&lt;/ref&gt; In that time, it sold 58&amp;nbsp;million copies worldwide, outselling ''[[The Lion King]]'' for a total worldwide revenue of $995&amp;nbsp;million.&lt;ref name=VHS/&gt; By March 2005, ''Titanic'' had sold 8&amp;nbsp;million [[DVD]] and 59&amp;nbsp;million VHS units.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jessica|last=Wolf|url=http://www.hive4media.com/news/html/breaking_article.cfm?article_id=7290|archive-url=https://web.archive.org/web/20050318182746/http://www.hive4media.com/news/html/breaking_article.cfm?article_id=7290|title=Titanic' Resurfaces for Special Edition DVD|website=[[Hive4media.com]]|archive-date=March 18, 2005|date=March 16, 2005|access-date=September 28, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In the United Kingdom, it sold 1.1&amp;nbsp;million copies on its first day of release, making it the country's fastest-selling home video release. It held this record until May 2002, when ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)|Harry Potter and the Sorcerer's Stone]]'' sold 1.2&amp;nbsp;million home video units on its first day.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2002 |title=Potter breaks another UK record |publisher=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1984071.stm |access-date=August 23, 2022 |archive-date=August 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823154618/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1984071.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''Titanic'' remained the fastest-selling DVD in the United Kingdom until ''[[Mamma Mia! (film)|Mamma Mia!]]'' took it in 2008.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.screendaily.com/mamma-mia-the-movie-is-fastest-selling-uk-dvd-ever/4042138.article|title=Mamma Mia! - The Movie is fastest selling UK DVD ever}}&lt;/ref&gt; Within the first week of release, ''Titanic'' quickly beat ''[[The Full Monty]]'', selling a total of 1.8&amp;nbsp;million home video copies.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 26, 1998 |title=Titanic steams past video sales record |publisher=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/201604.stm |access-date=August 23, 2022 |archive-date=August 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823154455/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/201604.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[NBC]] acquired the US television broadcast rights for $30 million, which was considered a bargain.&lt;ref name=&quot;VHS&quot; /&gt;

A DVD version was released on August 31, 1999, in a widescreen-only (non-[[anamorphic]]) single-disc edition with no special features other than a [[theatrical trailer]]. Cameron stated at the time that he intended to release a special edition with extra features later. This release became the best-selling DVD of 1999 and early 2000, becoming the first DVD ever to sell one million copies.&lt;ref name=&quot;www.usatoday.com&quot;&gt;{{cite news|first=Thomas K|last=Arnold|title=Special editions go full steam ahead|work=[[USA Today]]|date=March 28, 2005|access-date=January 19, 2010|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/news/2005-03-28-dvd-special-editions_x.htm|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125102914/https://usatoday30.usatoday.com/life/movies/news/2005-03-28-dvd-special-editions_x.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; At the time, less than 5% of all U.S. homes had a DVD player. &quot;When we released the original ''Titanic'' DVD, the industry was much smaller, and bonus features were not the standard they are now,&quot; said Meagan Burrows, Paramount's president of domestic home entertainment, which made the DVD performance even more impressive.&lt;ref name=&quot;www.usatoday.com&quot; /&gt;

''Titanic'' was re-released to DVD on October 25, 2005, when a three-disc ''Special Collector's Edition'' was made available in the United States and Canada. This edition contained a newly restored transfer, a 6.1 [[DTS (company)|DTS-ES Discrete]] surround sound mix and various special features. In [[PAL]] regions, two-disc and four-disc variants were released, marketed as the ''Special Edition'' and ''Deluxe Collector's Edition'' respectively. They were released in the United Kingdom on November 7, 2005. A limited 5-disc ''Deluxe Limited Edition'' was also only released in the United Kingdom with only 10,000 copies manufactured. The fifth disc contains Cameron's documentary ''[[Ghosts of the Abyss]]'', which was distributed by [[Walt Disney Pictures]]. Unlike the individual release of ''Ghosts of the Abyss'', which contained two discs, only the first disc was included in the set.&lt;ref name=&quot;www.dvdactive.com&quot; /&gt; In 2007, for the film's tenth anniversary, a ''10th Anniversary Edition'' was released on DVD, which consists of the first two discs from the three-disc 2005 set containing the movie and the special features on those discs.&lt;ref&gt;Rich, Jamie S. (December 26, 2007). [https://www.dvdtalk.com/reviews/31834/titanic-10th-anniversary-edition/ &quot;Titanic - 10th Anniversary Edition.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109141427/https://www.dvdtalk.com/reviews/31834/titanic-10th-anniversary-edition/ |date=November 9, 2020 }} ''DVDTalk.com''. Retrieved December 3, 2020.&lt;/ref&gt;

''Titanic'' was released by [[Paramount Home Entertainment]] on [[Blu-ray]] and [[Blu-ray 3D]] on September 10, 2012.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Titanic#tab=video-sales|title=Titanic (1997) – Financial Information|access-date=April 16, 2020|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201044247/https://www.the-numbers.com/movie/Titanic-(1997)#tab=video-sales|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The 3D presentation is split over two discs and is also [[THX]]-certified. Special features on another disc included many of those featured on the 2005 ''Special Collector's Edition'' DVD along with two new documentaries titled &quot;Reflections on Titanic&quot; and &quot;Titanic: The Final Word with James Cameron&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Titanic Blu-ray, Blu-ray 3D, and DVD Press Release - DVDizzy.com |url=https://www.dvdizzy.com/titanic-pressrelease-0914.html |website=DVDizzy.com |access-date=August 23, 2022 |date=June 1, 2012 |archive-date=August 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823135907/https://www.dvdizzy.com/titanic-pressrelease-0914.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The latter aired on [[National Geographic (American TV channel)|National Geographic]] on April 9, 2012, and was executively produced by Cameron.&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Geographic Channel's Titanic: The Final Word with James Cameron Makes Ratings Splash Leading to 100th Anniversary of Titanic's Sinking |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/national-geographic-channels-titanic-the-final-word-with-james-cameron-makes-ratings-splash-leading-to-100th-anniversary-of-titanics-sinking-146696065.html |website=PR Newswire |access-date=August 23, 2022 |language=en |date=April 9, 2012 |archive-date=August 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823142657/https://www.prnewswire.com/news-releases/national-geographic-channels-titanic-the-final-word-with-james-cameron-makes-ratings-splash-leading-to-100th-anniversary-of-titanics-sinking-146696065.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; A [[4K resolution|4K]] release was released on December 5, 2023, on both digital and [[Ultra HD Blu-ray]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Faulkner |first=Cameron |date=October 16, 2023 |title=The prettiest version of Titanic is coming on Dec. 5 |url=https://www.polygon.com/deals/23919518/titanic-4k-blu-ray-pre-order-buy |access-date=November 5, 2023 |website=Polygon |language=en-US |archive-date=November 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105111212/https://www.polygon.com/deals/23919518/titanic-4k-blu-ray-pre-order-buy |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nash |first=Anthony |date=October 17, 2023 |title=Titanic 4K Blu-ray Release Date Set, Limited Edition Box Set Announced |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/1370053-titanic-4k-blu-ray-release-date-set-limited-edition-box-set-announced |access-date=November 5, 2023 |website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV &amp; Streaming News, and More |language=en-US |archive-date=November 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105111213/https://www.comingsoon.net/movies/news/1370053-titanic-4k-blu-ray-release-date-set-limited-edition-box-set-announced |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hunt |first=Bill |date=March 4, 2023 |title=It's official: Paramount sets James Cameron's TITANIC (1997) for 4K Ultra HD &amp; 4K Collector's Edition on 12/5! |url=https://thedigitalbits.com/columns/my-two-cents/101723-0900 |access-date=November 5, 2023 |website=thedigitalbits.com |language=en-gb |archive-date=November 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105112715/https://thedigitalbits.com/columns/my-two-cents/101723-0900 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Archer |first=John |date=November 15, 2023 |title=Disney Reveals Full Details Of 'Aliens', 'The Abyss', 'True Lies' And 'Titanic' 4K Blu-Ray Releases |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/johnarcher/2023/11/15/disney-reveals-full-details-of-aliens-the-abyss-true-lies-and-titanic-4k-blu-ray-releases/?sh=26de93527eb9 |access-date=November 16, 2023 |archive-date=November 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116052037/https://www.forbes.com/sites/johnarcher/2023/11/15/disney-reveals-full-details-of-aliens-the-abyss-true-lies-and-titanic-4k-blu-ray-releases/?sh=26de93527eb9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

After being on the [[Amazon Prime Video]] streaming service in the U.S. in April 2023, ''Titanic'' became available on [[Netflix]] in July 2023 shortly after the [[Titan submersible implosion]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=New Amazon Prime Video Shows and Movies (April 2023) |url=https://www.tvguide.com/news/new-amazon-prime-video-shows-and-movies-april-2023/ |access-date=January 18, 2025 |website=TVGuide.com |language=en |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230041/https://www.tvguide.com/news/new-amazon-prime-video-shows-and-movies-april-2023/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hibberd |first=James |date=June 26, 2023 |title='Titanic' Returning to Netflix, Some Say Too Soon After Titan Sub Tragedy |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/titanic-returning-netflix-critics-titan-tragedy-1235523949/ |access-date=January 18, 2025 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230041/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/titanic-returning-netflix-critics-titan-tragedy-1235523949/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  It became available on [[Paramount+]] in October 2023&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Richard |first=Nate |date=September 28, 2023 |title=What's New on Paramount+ in October 2023 |url=https://collider.com/new-on-paramount-plus-october-2023/ |access-date=January 18, 2025 |website=Collider |language=en |archive-date=January 26, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126012205/https://collider.com/new-on-paramount-plus-october-2023/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.paramountplus.com/movies/video/GjggIcNk2C1sYQ_JG6j5LoKa7hxsQOzw/ |title=Watch Titanic Full Movie Online - Try for Free |language=en |access-date=January 18, 2025 |via=www.paramountplus.com |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230042/https://www.paramountplus.com/movies/video/GjggIcNk2C1sYQ_JG6j5LoKa7hxsQOzw/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and on Prime Video for a period starting in April 2024 and April 2025.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=New Amazon Prime Video and Freevee Shows and Movies in April 2024 |url=https://www.tvguide.com/news/new-amazon-prime-video-shows-movies-april-2024/ |access-date=January 18, 2025 |website=TVGuide.com |language=en |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230041/https://www.tvguide.com/news/new-amazon-prime-video-shows-movies-april-2024/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Larryg |date=June 1, 2024 |title=Expiring Titles on Amazon Prime: Expiring Titles June 2024 - July 2024 |url=https://expiringtitlesonamazonprime.blogspot.com/2024/06/expiring-titles-june-2024.html |access-date=January 18, 2025 |website=Expiring Titles on Amazon Prime |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230041/https://expiringtitlesonamazonprime.blogspot.com/2024/06/expiring-titles-june-2024.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=New Amazon Prime Video Shows and Movies in April 2025 |url=https://www.tvguide.com/news/new-on-amazon-prime-video/ |access-date=April 12, 2025 |website=TVGuide.com |language=en |archive-date=April 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401164603/https://www.tvguide.com/news/new-on-amazon-prime-video/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It was announced as coming to [[Hulu]] in February 2025.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khosla |first=Proma |date=January 16, 2025 |title=Everything Coming to Hulu and Disney in February 2025 |url=https://www.indiewire.com/features/general/whats-coming-hulu-and-disney-february-2025-1235085826/ |access-date=January 18, 2025 |website=IndieWire |language=en-US |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118225103/https://www.indiewire.com/features/general/whats-coming-hulu-and-disney-february-2025-1235085826/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It was available on the [[Free ad-supported streaming television|free ad-supported streaming]] service [[10Play|Pluto TV]] in June 2023.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spangler |first=Todd |date=June 1, 2023 |title=Pluto TV Adding 200-Plus Free Movies This Summer, Including Indiana Jones and Mission: Impossible Films, 'Titanic,' 'Forrest Gump' and More |url=https://variety.com/2023/digital/news/pluto-tv-free-streaming-movies-indiana-jones-mission-impossible-titanic-1235630197/ |access-date=January 18, 2025 |website=Variety |language=en-US |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230041/https://variety.com/2023/digital/news/pluto-tv-free-streaming-movies-indiana-jones-mission-impossible-titanic-1235630197/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Reception==
===Box office===
Including revenue from the 2012, 2017 and 2023 reissues, ''Titanic'' earned $674.3&amp;nbsp;million in North America and $1.590&amp;nbsp;billion in other countries, for a worldwide total of $2.264&amp;nbsp;billion.&lt;ref name=&quot;BoxOfficeBOM&quot;&gt;*Pre-2020 releases: {{cite web |title=Titanic (1997) |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027003338/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/ |archive-date=October 27, 2019 |quote=Worldwide: $2,187,463,944; Original release: $1,843,221,532; 2012 3D Release: $343,550,770; 2017 Re-release: $691,642 }}
* 2020 Re-release: {{cite web |title=Titanic (2020 Re-release) |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2694926853/ |quote=2020 Re-release: $71,352 |access-date=February 20, 2023 |archive-date=March 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305215849/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2694926853/ |url-status=live }}
* 2023 Re-release: {{cite web |title=Titanic (25 Year Anniversary) |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3800912389/ |quote=2023 Re-release: $70,157,472 |access-date=February 20, 2023 |archive-date=February 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227203751/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3800912389/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It became the [[highest-grossing film of all time worldwide]] in 1998, beating ''[[Jurassic Park]]'' (1993).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/108108407/its-a-titanic-hit/ |title=It's a Titanic hit
|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822192638/https://www.newspapers.com/clip/108108407/its-a-titanic-hit/ |date=February 25, 1998 |access-date=August 22, 2022 |archive-date=August 22, 2022 |page=37 |publisher=[[The Tampa Tribune]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; The film remained so for twelve years, until ''[[Avatar (2009 film)|Avatar]]'' (2009), also written and directed by Cameron, surpassed it in 2010.&lt;ref name=&quot;newsday&quot;&gt;{{cite news|title=Cameron does it again as 'Avatar' surpasses 'Titanic'|work=[[Newsday]]|date=February 3, 2010|access-date=October 26, 2010|url=http://www.newsday.com/entertainment/movies/cameron-does-it-again-as-avatar-surpasses-titanic-1.1741190|archive-date=October 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023000450/https://www.newsday.com/entertainment/movies/cameron-does-it-again-as-avatar-surpasses-titanic-1.1741190|url-status=live}}&lt;/ref&gt; It would hold the record for being Paramount's highest-grossing film domestically until it was dethroned by ''[[Top Gun: Maverick]]'' (2022) twenty-five years later.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rubin |first=Rebecca |date=August 27, 2022 |title='Top Gun: Maverick' Passes 'Titanic' as Seventh-Highest Grossing Release in Domestic Box Office History |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=https://variety.com/2022/film/box-office/top-gun-maverick-titanic-box-office-record-1235330544/ |access-date=October 12, 2022 |archive-date=October 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008131844/https://variety.com/2022/film/box-office/top-gun-maverick-titanic-box-office-record-1235330544/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; On March 1, 1998,&lt;ref&gt;{{cite book|author=Paula Parisi|title=Titanic and the Making of James Cameron|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=978-1-55704-364-1|year=1998|url=https://books.google.com/books?id=7A9ws0inw4YC&amp;q=march+1998+titanic+billion&amp;pg=PA223|access-date=October 29, 2020|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125221531/https://books.google.com/books?id=7A9ws0inw4YC&amp;q=march+1998+titanic+billion&amp;pg=PA223|url-status=live}}&lt;/ref&gt; it became the first film to earn more than $1&amp;nbsp;billion worldwide&lt;ref&gt;{{cite news|title=Titanic sinks competitors without a trace|work=BBC News|date=February 25, 1998|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/59913.stm|access-date=February 19, 2007|archive-date=January 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111025643/http://news.bbc.co.uk/2/hi/59913.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and on the weekend April 13–15, 2012—a century after the original vessel's foundering, ''Titanic'' became the second film to cross the $2&amp;nbsp;billion threshold during its 3D re-release.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Titanic becomes second ever film to take $2&amp;nbsp;billion|work=[[The Daily Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/history/titanic-anniversary/9206367/Titanic-becomes-second-ever-film-to-take-2-billion.html|access-date=April 16, 2012|date=April 16, 2012|location=London|archive-date=April 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416223817/http://www.telegraph.co.uk/history/titanic-anniversary/9206367/Titanic-becomes-second-ever-film-to-take-2-billion.html}}&lt;/ref&gt; [[Box Office Mojo]] estimates that ''Titanic'' is the [[List of highest-grossing films in Canada and the United States|fifth-highest-grossing film]] of all time in North America when adjusting for ticket price inflation.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=June 16, 2018|url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/adjusted.htm|title=All Time Box Office Adjusted for Ticket Price Inflation|website=Box Office Mojo|archive-date=April 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407023310/https://www.boxofficemojo.com/alltime/adjusted.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The site also estimates that the film sold over 128&amp;nbsp;million tickets in the US in its initial theatrical run.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=May 31, 2016|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=titanic.htm&amp;adjust_yr=1&amp;p=.htm|title=Titanic (1997)|website=Box Office Mojo|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629115730/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=titanic.htm&amp;adjust_yr=1&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''Titanic'' was the first foreign-language film to succeed in India, which claims to have the largest movie-going audience in the world.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1998/04/26/movies/why-titanic-conquered-the-world-new-delhi.html|title=Why 'Titanic' Conquered the World; New Delhi|date=April 28, 1998|last=Burns|first=John F.|access-date=May 20, 2018|work=[[New York Times]]|archive-date=May 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521030224/https://www.nytimes.com/1998/04/26/movies/why-titanic-conquered-the-world-new-delhi.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; A ''[[Hindustan Times]]'' report attributes this to its similarities and shared themes with most [[Bollywood]] films.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/to-titanic-the-most-bollywood-hollywood-movie-ever-made/story-LkO22T5Pa5Hl2rh6MKFX2H.html|title=To Titanic, the most Bollywood Hollywood movie ever made|date=December 24, 2017|last=Sharma|first=Sanjukta|access-date=May 20, 2018|work=[[Hindustan Times]]|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043734/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/to-titanic-the-most-bollywood-hollywood-movie-ever-made/story-LkO22T5Pa5Hl2rh6MKFX2H.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

====Initial theatrical run====
''Titanic'' received steady attendance after opening in North America on Friday, December 19, 1997. By the end of the weekend, theaters were beginning to sell out. The film earned $8,658,814 on its opening day and $28,638,131 over the opening weekend from 2,674 theaters,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hindes |first=Andrew |date=December 22, 1997 |title=Sunday punch for 'Titanic' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=https://variety.com/1997/film/news/sunday-punch-for-titanic-111805657/ |access-date=February 6, 2026 }}&lt;/ref&gt; averaging to about $10,710 per venue, and ranking number one at the box office, ahead of ''[[Mouse Hunt]]'', ''[[Scream 2]]'' and ''[[Tomorrow Never Dies]]''. It would go on to break ''[[The Godfather Part III]]''{{'}}s record for having the highest Christmas Day gross, generating a total of $9.2&amp;nbsp;million.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hindes |first=Andrew |date=December 27, 1997 |title=Ship-shape Christmas B.O. booms |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=https://variety.com/1997/film/news/ship-shape-christmas-b-o-booms-111817463/ |access-date=February 6, 2026 }}&lt;/ref&gt; For its second weekend, the film made $35.6&amp;nbsp;million, making it the biggest December weekend gross, replacing ''Scream 2''.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jeff |url=https://www.newspapers.com/clip/102407881/scream-2-losing-its-voice-at-box/ |title='Scream 2' losing its voice at box office |archive-url=https://web.archive.org/web/20220613024916/https://www.newspapers.com/clip/102407881/scream-2-losing-its-voice-at-box/ |date=December 30, 1997 |access-date=June 13, 2022 |archive-date=June 13, 2022 |page=8 |work=Associated Press Writer |publisher=[[Lebanon Daily News|The Daily News]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; By New Year's Day, ''Titanic'' had made over $120&amp;nbsp;million, had increased in popularity and theaters continued to sell out. In just 44 days, it became the fastest film to approach the $300&amp;nbsp;million mark at the domestic box office, surpassing the former record held by ''Jurassic Park'', which took 67 days to do so.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/98884224/titanic-passes-300-million/ |title=Titanic passes $300 million |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407171627/https://www.newspapers.com/clip/98884224/titanic-passes-300-million/ |date=February 2, 1998 |access-date=April 7, 2022 |archive-date=April 7, 2022 |page=8 |publisher=[[North Adams Transcript]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ''Titanic'' would hold this record until 1999 when it was taken by ''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/98512306/phantom-menace-pulls-another-fast-one/ |title='Phantom Menace' pulls another fast one |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328165058/https://www.newspapers.com/clip/98512306/phantom-menace-pulls-another-fast-one/ |date=June 20, 1999 |access-date=March 28, 2022 |archive-date=March 28, 2022 |page=33 |publisher=[[Quad-City Times]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Additionally, the film reached the $400&amp;nbsp;million mark within 66 days, which was the fastest at the time, a record matched by ''[[Spider-Man (2002 film)|Spider-Man]]'' in 2002.&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 8, 2002 |title='Spider-Man' Ties 'Titanic' $400 Million Record |url=https://www.boxofficemojo.com/article/ed611582980/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312204639/https://www.boxofficemojo.com/article/ed611582980/ |archive-date=March 12, 2022 |access-date=March 12, 2022 |website=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt; Both films were surpassed in 2004 by ''[[Shrek 2]]''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hernandez |first=Greg |date=July 3, 2004 |title='Shrek 2' setting box office marks |page=41 |work=The Los Angeles Daily News |publisher=[[Casper Star-Tribune]] |url=https://www.newspapers.com/clip/98515138/shrek-2-setting-box-office-marks/ |url-status=live |access-date=March 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328174500/https://www.newspapers.com/clip/98515138/shrek-2-setting-box-office-marks/ |archive-date=March 28, 2022 |via=[[Newspapers.com]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

''Titanic''{{'}}s highest-grossing day was Saturday, February 14, 1998, on which it earned $13,048,711, more than eight weeks after its North American debut.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Titanic (1997) – Daily Box Office Results |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=daily&amp;id=titanic.htm |access-date=April 17, 2012 |archive-date=November 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124110513/https://www.boxofficemojo.com/release/rl3698624001/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Titanic (1997) – Weekend Box Office Results |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&amp;id=titanic.htm |access-date=April 17, 2012 |archive-date=October 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018120301/https://www.boxofficemojo.com/release/rl3698624001/weekend/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; On March 14, it surpassed ''[[Star Wars (film)|Star Wars]]'' as the highest-grossing film ever in North America.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 16, 1998 |title='Titanic' Refuses to Sink, Passes 'Star Wars' as Top Moneymaker |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-16-me-29454-story.html |access-date=January 17, 2023 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=January 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117190451/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-16-me-29454-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It stayed at number one for 15 consecutive weeks in North America, a record for any film.&lt;ref name=&quot;BOxofficemojo.com&quot;&gt;{{cite web|title=BEST RANKING MOVIES by Weekend Rank, 1982–present|website=Box Office Mojo|access-date=January 19, 2010|url=https://boxofficemojo.com/alltime/weekends/bestranked.htm?page=WKNDSCAT1&amp;p=.htm|archive-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124115906/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_opening_holiday_weekends/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; By April 1998, the film's number one spot was overtaken by ''[[Lost in Space (film)|Lost in Space]]''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/107889012/titanic-had-lost-its-space/ |title='Titanic' had lost its space |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819132405/https://www.newspapers.com/clip/107889012/titanic-had-lost-its-space/ |date=April 8, 1998 |access-date=August 19, 2022 |archive-date=August 19, 2022 |page=44 |publisher=[[The Philadelphia Inquirer]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; It stayed in theaters in North America for almost 10 months before finally closing on Thursday, October 1, 1998, with a final domestic gross of $600,788,188,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Titanic (1997) – Release Summary |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=releases&amp;id=titanic.htm |access-date=April 17, 2012 |archive-date=July 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707114915/https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=releases&amp;id=titanic.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; equivalent to ${{Inflation|US|600.8|1997|r=1}}&amp;nbsp;million in {{Inflation/year|US}}{{Inflation-fn|US}}. Outside North America, the film made double its North American gross, generating $1,242,413,080&lt;ref&gt;{{cite web |title=Titanic (1997) – Overseas Total |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;country=00&amp;id=titanic.htm |access-date=April 17, 2012 |archive-date=October 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018120316/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr4195045893/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and accumulating a grand total of $1,843,201,268 worldwide from its initial theatrical run.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Billion Dollar film club |work=[[The Daily Telegraph]] |date=August 1, 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/8674770/The-Billion-Dollar-film-club.html |access-date=April 16, 2012 |location=London |archive-date=December 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043625/https://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/8674770/The-Billion-Dollar-film-club.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====Commercial analysis====
Various film critics predicted ''Titanic'' would be a [[Box office bomb|major commercial failure]], especially since it was the most expensive film ever made at the time.&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news | first=Jason | last=Davis | title=Love story that won the heart of the Academy: The love story that stole the world's hearts | work=BBC News | access-date=September 11, 2007 | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/03/98/oscars/69009.stm | date=March 24, 1998 | archive-date=December 1, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043739/http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/03/98/oscars/69009.stm | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.guardian.co.uk&quot;&gt;{{cite news|first=David|last=Thomson|title=Titanic achievement at the box office|work=[[The Guardian]]|date=December 10, 2007|access-date=January 8, 2010|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2007/dec/10/titanicachievementatthebox|location=London|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043744/https://www.theguardian.com/film/filmblog/2007/dec/10/titanicachievementatthebox|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.dvdactive.com&quot;&gt;{{cite web|first=Benjamin|last=Willcock|title=Benjamin Willcock takes a look at the long-awaited special edition of Titanic|publisher=dvdactive.com|access-date=January 19, 2010|url=http://www.dvdactive.com/reviews/dvd/titanic-special-edition-2-disc.html|archive-date=October 10, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010114337/http://www.dvdactive.com/reviews/dvd/titanic-special-edition-2-disc.html}}&lt;/ref&gt; When it was shown to the press in late 1997, &quot;it was with massive forebodings&quot;, since the &quot;people in charge of the screenings believed they were on the verge of losing their jobs – because of this great [[Albatross (metaphor)|albatross]] of a picture on which, finally, two studios had to combine to share the great load of its making&quot;.&lt;ref name=&quot;www.guardian.co.uk&quot; /&gt; Cameron also thought he was &quot;headed for disaster&quot; at one point during filming. &quot;We labored the last six months on ''Titanic'' in the absolute knowledge that the studio would lose $100&amp;nbsp;million. It was a certainty.&quot;&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt; As the film neared release, &quot;particular venom was spat at Cameron for what was seen as his hubris and monumental extravagance&quot;. A critic for the ''[[Los Angeles Times]]'' wrote that &quot;Cameron's overweening pride has come close to capsizing this project&quot; and that the film was &quot;a hackneyed, completely derivative copy of old Hollywood romances&quot;.&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt;

{{Quote box
| salign = center
| width = 250px
| align = right
| quote = It's hard to forget the director on the stage of the [[Shrine Auditorium]] in LA, exultant, pumping a golden Oscar statuette into the air and shouting: &quot;I'm the king of the world!&quot; As everyone knew, that was the most famous line in ''Titanic'', exclaimed by Leonardo DiCaprio's character as he leaned into the wind on the prow of the doomed vessel. Cameron's incantation of the line was a giant &quot;eff off&quot;, in front of a television audience approaching a billion, to all the naysayers, especially those sitting right in front of him.
| source = —Christopher Goodwin of ''[[The Times]]'' on Cameron's response to ''Titanic''{{'s}} criticism&lt;ref name=&quot;entertainment.timesonline.co.uk&quot; /&gt;
}}
''Titanic'' was playing on 3,200 screens ten weeks after it opened,&lt;ref name=&quot;www.guardian.co.uk&quot; /&gt; and out of its fifteen straight weeks on top of the charts, jumped 43% in total sales in its ninth week of release. It earned over $20 million for each of its first 10 weekends,&lt;ref name=&quot;www.mtv.com&quot;&gt;{{cite news|first=Eric|last=Ditzian|title=Will 'Avatar' Top James Cameron's 'Titanic' Box-Office Record?|publisher=MTV|date=January 4, 2010|access-date=January 8, 2010|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1628991/story.jhtml|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043754/http://www.mtv.com/news/movies/|url-status=dead|accessdate=April 23, 2026|archivedate=January 9, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109070153/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1628991/story.jhtml}}&lt;/ref&gt; and after 14 weeks was still bringing in more than $1 million on weekdays.&lt;ref name=&quot;www.guardian.co.uk&quot; /&gt; 20th Century Fox estimated that seven percent of American teenage girls had seen ''Titanic'' twice by its fifth week.&lt;ref name=&quot;busch19980306&quot;&gt;{{cite magazine | url=https://ew.com/article/1998/03/06/leonardo-dicaprio-robbed-titanic-nomination/ | title=Was Leonardo Robbed? | magazine=Entertainment Weekly | date=March 6, 1998 | access-date=November 23, 2013 | author=Busch, Anita M. | archive-date=November 9, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141109162757/http://www.ew.com/ew/article/0,,282088,00.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Although young women who saw the film several times and subsequently caused &quot;[[Leo-Mania]]&quot; were often credited for taking it to its all-time box office record,&lt;ref name=&quot;www.people.com&quot;&gt;{{cite news|first=Anne-Marie|last=O'Neill|title=Riding the Wave|work=[[People (American magazine)|People]]|date=January 26, 1998|access-date=January 8, 2010|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20124329,00.html|archive-date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018120500/https://people.com/archive/cover-story-riding-the-wave-vol-49-no-3/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; other reports have attributed the success to positive [[word of mouth]] and repeat viewership due to the love story combined with the ground-breaking special effects.&lt;ref name=&quot;www.mtv.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;www.rottentomatoes.com&quot;&gt;{{Cite Rotten Tomatoes|title=Titanic (1997)|id=titanic|type=m|access-date=March 20, 2024}}&lt;/ref&gt; ''[[The Hollywood Reporter]]'' estimated that after a combined production and promotion cost of $487&amp;nbsp;million, ''Titanic'' turned a net profit of $1.4&amp;nbsp;billion, with a modern profit of as much as $4&amp;nbsp;billion after ancillary sources.&lt;ref name=&quot;THRprofit&quot;&gt;{{cite web|access-date=April 26, 2020|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/what-is-profitable-movie-ever-1269879|title=What Is the Most Profitable Movie Ever?|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=January 18, 2020|author=Stephen Galloway|archive-date=November 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116040628/https://www.hollywoodreporter.com/news/what-is-profitable-movie-ever-1269879|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''Titanic''{{'}}s impact on men has also been especially credited.&lt;ref name=&quot;MSNBC&quot;&gt;{{cite news|first=Ian|last=Hodder|title=Sniff, sniff{{nbsp}}... 7 movies that make guys cry|publisher=[[NBC News]]|date=March 6, 2007|access-date=January 8, 2010|url=http://www.today.com/id/17474383/|archive-date=April 19, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419193835/http://www.today.com/id/17474383/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Finlo Rohrer&quot;&gt;{{cite news|last=Rohrer|first=Finlo|title=A new type of tear-jerker|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-10636511|date=July 16, 2010|access-date=August 5, 2010|quote=Over the years misty eyes have been generated by the death of Bambi's mother, the killing of the kestrel in Kes, the ending of Titanic, or Jenny's death in Love Story.|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043822/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-10636511|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meslow&quot;&gt;{{cite magazine|first=Scott|last=Meslow|title=Boys Can Love 'Titanic,' Too|magazine=[[The Atlantic]]|date=April 6, 2012|access-date=October 22, 2015|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/04/boys-can-love-titanic-too/255532/|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043825/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/04/boys-can-love-titanic-too/255532/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; It is considered one of the films that make men cry,&lt;ref name=&quot;MSNBC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Finlo Rohrer&quot; /&gt; with [[MSNBC]]'s Ian Hodder stating that men admire Jack's sense of adventure and his ambitious behavior to win over Rose, which contributes to their emotional attachment to Jack.&lt;ref name=&quot;MSNBC&quot; /&gt; This was parodied in the 2009 film ''[[Zombieland]]'', where character Tallahassee ([[Woody Harrelson]]), when recalling the death of his young son, states: &quot;I haven't cried like that since ''Titanic''.&quot;&lt;ref name=&quot;Www.mtv.com&quot;&gt;{{cite news|first=Kurt|last=Loder|author-link=Kurt Loder|title=Woody Harrelson brings the laughs in a high-spirited monster mow-down.|website=[[MTV]]|date=October 2, 2009|access-date=December 6, 2010|url=http://www.mtv.com/news/1622859/zombieland-road-kill-by-kurt-loder/|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043828/http://www.mtv.com/news/1622859/zombieland-road-kill-by-kurt-loder/|url-status=dead|accessdate=April 23, 2026|archivedate=December 1, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201043828/http://www.mtv.com/news/1622859/zombieland-road-kill-by-kurt-loder/}}&lt;/ref&gt;

Scott Meslow of ''[[The Atlantic]]'' stated while ''Titanic'' initially seems to need no defense, given its success, it is considered a film &quot;for 15-year-old girls&quot; by its main detractors. He argued that dismissing ''Titanic'' as fodder for teenage girls fails to consider the film's accomplishment: &quot;that [this] grandiose, 3+ hour historical romantic drama is a film for everyone—including teenage boys.&quot; Meslow stated that though the film is ranked high by males under the age of 18, matching the ratings for teenage boy-targeted films like ''[[Iron Man (2008 film)|Iron Man]]'', it is common for boys and men to deny liking ''Titanic''. He acknowledged his own rejection of the film as a child while secretly loving it. &quot;It's this collection of elements—the history, the romance, the action—that made (and continues to make) ''Titanic'' an irresistible proposition for audiences of all ages across the globe,&quot; he stated. &quot;''Titanic'' has flaws, but for all its legacy, it's better than its middlebrow reputation would have you believe. It's a great movie for 15-year-old girls, but that doesn't mean it's not a great movie for everyone else too.&quot;&lt;ref name=&quot;Meslow&quot;/&gt;

Quotes in the film aided its popularity. ''Titanic''{{'s}} catchphrase &quot;I'm the king of the world!&quot; became one of the film industry's more popular quotations.&lt;ref name=&quot;WWW.afi.com&quot;&gt;{{cite web| title=AFI's 100 Years{{nbsp}}... 100 Movie Quotes|publisher=American Film Institute|access-date=January 19, 2010|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/quotes100.pdf?docID=242|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716070844/http://connect.afi.com/site/DocServer/quotes100.pdf?docID=242|archive-date=July 16, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.cnn.com&quot;&gt;{{cite web|first=A|last=Pawlowski|title=You talkin' to me? Film quotes stir passion|website=[[CNN]]|date=March 9, 2009|access-date=January 21, 2010|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Movies/03/09/film.quotes/index.html|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201043908/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Movies/03/09/film.quotes/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; According to Richard Harris, a psychology professor at [[Kansas State University]], who studied why people like to cite films in social situations, using film quotations in everyday conversation is similar to telling a joke and a way to form solidarity with others. &quot;People are doing it to feel good about themselves, to make others laugh, to make themselves laugh&quot;, he said.&lt;ref name=&quot;www.cnn.com&quot;/&gt;

Cameron explained the success as having significantly benefited from the experience of sharing. &quot;When people have an experience that's very powerful in the movie theatre, they want to go share it. They want to grab their friend and bring them, so that they can enjoy it,&quot; he said. &quot;They want to be the person to bring them the news that this is something worth having in their life. That's how ''Titanic'' worked.&quot;&lt;ref name=&quot;cnn.com&quot;&gt;{{cite web|first=Jason |last=Carroll |title=CNN's Jason Carroll interviews director James Cameron about his new film &quot;Avatar.&quot; (Video.) |website=[[CNN]] |date=November 23, 2009 |access-date=December 20, 2009 |url=http://edition.cnn.com/video/data/2.0/video/showbiz/2009/11/22/int.cameron.carroll.long.cnn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091128125635/http://edition.cnn.com/video/data/2.0/video/showbiz/2009/11/22/int.cameron.carroll.long.cnn.html |archive-date=November 28, 2009}}&lt;/ref&gt; [[Media Awareness Network]] stated, &quot;The normal
repeat viewing rate for a blockbuster theatrical film is about 5%. The repeat rate for ''Titanic'' was over 20%.&quot;&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt; The box office receipts &quot;were even more impressive&quot; when factoring in &quot;the film's 3-hour-and-14-minute length meant that it could only be shown three times a day compared to a normal movie's four showings&quot;. In response to this, &quot;[m]any theatres started midnight showings and were rewarded with full houses until almost 3:30&amp;nbsp;am&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt;

''Titanic'' held the record for box office gross for 12 years.&lt;ref name=&quot;www.slate.com&quot;&gt;{{cite web|first=Josh|last=Levin|title=Here Come the Cats With Human Boobs. Is Avatar destined to flop?|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=December 10, 2009|access-date=December 20, 2009|url=http://www.slate.com/articles/arts/movies/2009/12/here_come_the_cats_with_human_boobs.html|archive-date=October 3, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003011526/http://www.slate.com/articles/arts/movies/2009/12/here_come_the_cats_with_human_boobs.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Cameron's follow-up film, ''[[Avatar (2009 film)|Avatar]]'', was considered the first film with a genuine chance at surpassing its worldwide gross,&lt;ref name=&quot;www.marketwatch.com&quot;&gt;{{cite web|first=Russ|last=Britt|title=Can Cameron break his own box-office record? 'Avatar' unprecedented in staying power, international sales|website=[[MarketWatch]]|date=January 4, 2010|access-date=January 4, 2010|url=http://www.marketwatch.com/story/can-avatar-director-break-his-box-office-record-2010-01-04|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031113341/https://www.marketwatch.com/story/can-avatar-director-break-his-box-office-record-2010-01-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;moviesblog.mtv.com&quot;&gt;{{cite news|first=Brian|last=Jacks|title=EXCLUSIVE: James Cameron Says 'Avatar' Will Beat 'Titanic' To Become Biggest Of All Time|website=[[MTV]]|date=January 16, 2010|access-date=January 17, 2010|url=http://moviesblog.mtv.com/2010/01/16/james-cameron-weighs-in-on-whether-avatar-will-outsell-titanic/|archive-date=January 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122224239/http://www.mtv.com/news/movies/2010/01/16/james-cameron-weighs-in-on-whether-avatar-will-outsell-titanic/|url-status=dead|accessdate=April 23, 2026|archivedate=July 1, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701171118/http://moviesblog.mtv.com/2010/01/16/james-cameron-weighs-in-on-whether-avatar-will-outsell-titanic/}}&lt;/ref&gt; and did so in 2010.&lt;ref name=&quot;newsday&quot; /&gt; [[Avatar (2009 film)#Commercial analysis|Various explanations]] for why ''Avatar'' was able to challenge ''Titanic'' were given. For one, &quot;Two-thirds of ''Titanic''{{'s}} haul was earned overseas, and ''Avatar'' [tracked] similarly{{nbsp}}... ''Avatar'' opened in 106 markets globally and was no. 1 in all of them&quot; and the markets &quot;such as Russia, where ''Titanic'' saw modest receipts in 1997 and 1998, are white-hot today&quot; with &quot;more screens and moviegoers&quot; than ever before.&lt;ref name=&quot;www.newsweek.com&quot;&gt;{{cite news|first=Sarah|last=Ball|title=How 'Avatar' Can Beat 'Titanic'|work=[[Newsweek]]|date=January 6, 2010|access-date=January 9, 2010|url=http://www.newsweek.com/how-avatar-can-beat-titanic-71031|archive-date=January 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126184858/http://www.newsweek.com/how-avatar-can-beat-titanic-71031|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Brandon Gray, president of [[Box Office Mojo]], said that while ''Avatar'' may beat ''Titanic''{{'s}} revenue record, the film is unlikely to surpass ''Titanic'' in attendance. &quot;Ticket prices were about $3 cheaper in the late 1990s.&quot;&lt;ref name=&quot;www.marketwatch.com&quot; /&gt; In December 2009, Cameron had stated, &quot;I don't think it's realistic to try to topple ''Titanic'' off its perch. Some pretty good movies have come out in the last few years. ''Titanic'' just struck some kind of chord.&quot;&lt;ref name=&quot;www.mtv.com&quot; /&gt; In a January 2010 interview, he gave a different take on the matter once ''Avatar''{{'s}} performance was easier to predict, saying &quot;It's gonna happen. It's just a matter of time&quot;.&lt;ref name=&quot;moviesblog.mtv.com&quot; /&gt;

Author Alexandra Keller, when analyzing ''Titanic''{{'}}s success, stated that scholars could agree that its popularity &quot;appears dependent on contemporary culture, on perceptions of history, on patterns of [[consumerism]] and [[globalization]], as well as on those elements experienced filmgoers conventionally expect of juggernaut film events in the 1990s&amp;nbsp;– awesome screen spectacle, expansive action, and, more rarely seen, engaging characters and epic drama.&quot;&lt;ref name=&quot;Keller&quot;&gt;{{cite book|first=Alexandra|last=Keller|title=James Cameron|publisher=[[Routledge]]|location=London, England|isbn=978-1-134-70021-9|year=2014|pages=73–76|access-date=October 25, 2014|url=https://books.google.com/books?id=UGd9AwAAQBAJ&amp;pg=PA73|archive-date=April 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416105119/http://books.google.com/books?id=UGd9AwAAQBAJ&amp;pg=PA73|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Critical response===
====Initial====
''Titanic'' garnered mostly positive reviews from film critics, and was positively reviewed by audiences and scholars, who commented on its cultural, historical, and political impacts.&lt;ref name=&quot;Keller&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Rosenstone&quot;&gt;{{cite book|author=Robert A. Rosenstone|title=Lights, Camera, History: Portraying the Past in Film|publisher=[[Texas A&amp;M University Press]]|isbn=978-1-60344-503-0|year=2007|pages=115–117|access-date=October 25, 2014|url=https://books.google.com/books?id=nlVlcwhpNXsC&amp;pg=PA115|archive-date=April 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416110345/http://books.google.com/books?id=nlVlcwhpNXsC&amp;pg=PA115|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kidder&quot;&gt;{{cite book|author1=David S. Kidder|author2=Noah D. Oppenheim|title=The Intellectual Devotional Modern Culture: Revive Your Mind, Complete Your Education, and Converse Confidently with the Culturati|publisher=[[Rodale, Inc.]]|isbn=978-1-60529-793-4|year=2008|page=361|access-date=October 25, 2014|url=https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC&amp;pg=PA361|archive-date=April 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416125243/http://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC&amp;pg=PA361|url-status=live}}&lt;/ref&gt; On the [[review aggregator]] website [[Rotten Tomatoes]], it has an approval rating of 88% based on 255 reviews, with an average rating of 8.1/10. The site's critical consensus reads, &quot;A mostly unqualified triumph for James Cameron, who offers a dizzying blend of spectacular visuals and old-fashioned [[Melodrama (film genre)|melodrama]].&quot;&lt;ref name=&quot;www.rottentomatoes.com&quot;/&gt; [[Metacritic]], which assigned a weighted average score of 75 out of 100, based on 35 critics, reports the film has &quot;generally favorable reviews&quot;.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic |title=Titanic (1997) |id=titanic |type=movie |access-date=February 15, 2021}}&lt;/ref&gt; Audiences polled by [[CinemaScore]] gave it a rare &quot;A+&quot; grade, one of fewer than 60 films in the history of the service from 1982 to 2011 to earn the score.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{Cite web |first=Pamela |last=McClintock |title=Why CinemaScore Matters for Box Office |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/why-cinemascore-matters-box-office-225563/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=August 19, 2011 |access-date=July 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719145918/https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/why-cinemascore-matters-box-office-225563/ |archive-date=July 19, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

With regard to the overall design, [[Roger Ebert]] stated: &quot;It is flawlessly crafted, intelligently constructed, strongly acted, and spellbinding{{nbsp}}... Movies like this are not merely difficult to make at all, but almost impossible to make well.&quot; He credited the &quot;technical difficulties&quot; with being &quot;so daunting that it's a wonder when the filmmakers are also able to bring the drama and history into proportion&quot; and &quot;found [himself] convinced by both the story and the sad saga&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ebert|first=Roger|title=Titanic Movie Review &amp; Film Summary (1997)|url=https://www.rogerebert.com/reviews/titanic-1997|website=Ebert Digital LLC|date=December 19, 1997|access-date=December 7, 2006|author-link=Roger Ebert|archive-date=October 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125018/http://www.rogerebert.com/reviews/titanic-1997|url-status=live}}&lt;/ref&gt; He named it his ninth-best film of 1997.&lt;ref&gt;{{cite episode|title=The Best Films of 1997|date=January 3, 1998|series=Siskel &amp; Ebert|season=12|number=18}}&lt;/ref&gt; The television program ''[[At the Movies (1986 TV program)|Siskel &amp; Ebert]]'' gave ''Titanic'' &quot;two thumbs up&quot; and praised its accuracy in recreating the ship's sinking; Ebert described it as &quot;a glorious Hollywood epic&quot; and &quot;well worth the wait,&quot; and [[Gene Siskel]] found Leonardo DiCaprio &quot;captivating&quot;.&lt;ref name=&quot;bventertainment.go.com&quot;&gt;{{cite episode|url=http://www.youtube.com/watch?v=3q_rNZVuOQ4|title=Titanic (1997) Review|series=Siskel &amp; Ebert|date=December 6, 1997|season=12|number=14|website=YouTube|access-date=February 11, 2014|archive-date=June 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630074928/http://www.youtube.com/watch?v=3q_rNZVuOQ4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[James Berardinelli]] stated: &quot;Meticulous in detail, yet vast in scope and intent, ''Titanic'' is the kind of epic motion picture event that has become a rarity. You don't just watch ''Titanic'', you experience it.&quot;&lt;ref name=&quot;www.reelviews&quot;&gt;{{cite web|first=James|last=Berardinelli|title=A Film Review by James Berardinelli|publisher=ReelViews|access-date=January 19, 2010|url=http://preview.reelviews.net/movies/t/titanic.html|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116091024/http://preview.reelviews.net/movies/t/titanic.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; It was named his second best film of 1997.&lt;ref name=&quot;Www.reelviews&quot;&gt;{{cite web|first=James|last=Berardinelli|title=James Berardinelli Top 10 of 1997|publisher=ReelViews|access-date=January 19, 2010|url=http://preview.reelviews.net/movies/SPECIAL/97list.html|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116093546/http://preview.reelviews.net/movies/SPECIAL/97list.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Joseph McBride of ''Boxoffice Magazine'' concluded: &quot;To describe ''Titanic'' as the greatest disaster movie ever made is to sell it short. James Cameron's recreation of the 1912 sinking of the 'unsinkable' liner is one of the most magnificent pieces of serious popular entertainment ever to emanate from Hollywood.&quot;&lt;ref name=&quot;rogerebert.suntimes.com&quot; /&gt; In a four out of five review, Jay Stone of ''[[Ottawa Citizen]]'' said, &quot;The verdict: As big and glorious as the ship itself, unwieldy, unstoppable, packed with all the corny histrionics of the grand old Hollywood blockbusters and culminating in the most breathtaking maritime disaster since ''[[Waterworld]]''.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Stone |first=Jay |url=https://www.newspapers.com/article/the-ottawa-citizen-titanic/97759015/ |title=A Titanic success
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260123165556/https://www.newspapers.com/article/the-ottawa-citizen-titanic/97759015/ |date=December 19, 1997 |access-date=January 23, 2026 |archive-date=January 23, 2026 |page=63 |publisher=[[Ottawa Citizen]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

The romantic and emotionally charged aspects were equally praised. Andrew L. Urban of ''Urban Cinefile'' said: &quot;You will walk out of ''Titanic'' not talking about budget or running time, but of its enormous emotive power, big as the engines of the ship itself, determined as its giant propellers to gouge into your heart, and as lasting as the love story that propels it.&quot;&lt;ref name=&quot;WWW.rottentomatoes.com&quot;&gt;{{cite web|first=Jeff|last=Giles|title=Total Recall: James Cameron Movies. We take a look at the career of the visionary director of Avatar|website=[[Rotten Tomatoes]]|date=December 16, 2009|access-date=January 19, 2010|url=https://www.rottentomatoes.com/m/avatar/news/1860969/total_recall_james_cameron_movies|archive-date=December 24, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224104453/http://www.rottentomatoes.com/m/avatar/news/1860969/total_recall_james_cameron_movies|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Owen Gleiberman]] of ''[[Entertainment Weekly]]'' described the film as &quot;a lush and terrifying spectacle of romantic doom. Writer-director James Cameron has restaged the defining catastrophe of the early 20th century on a human scale of such purified yearning and dread that he touches the deepest levels of popular moviemaking.&quot;&lt;ref name=&quot;rogerebert.suntimes.com&quot;&gt;{{cite news|title=Titanic (1997) Critical Debates |work=[[Chicago Sun-Times]] |access-date=January 19, 2010 |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20000101/CRITICALDEBATE/40308080 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311072339/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20000101%2FCRITICALDEBATE%2F40308080 |archive-date=March 11, 2013 }}&lt;/ref&gt; [[Janet Maslin]] of ''The New York Times'' commented that &quot;Cameron's magnificent ''Titanic'' is the first spectacle in decades that honestly invites comparison to ''[[Gone with the Wind (film)|Gone With the Wind]]''.&quot;&lt;ref name=&quot;rogerebert.suntimes.com&quot; /&gt; Adrian Turner of ''[[Radio Times]]'' awarded it four stars out of five, stating &quot;Cameron's script wouldn't have sustained [[Clark Gable]] and [[Vivien Leigh]] for 80 minutes, but, somehow, he and his magical cast revive that old-style studio gloss for three riveting hours. ''Titanic'' is a sumptuous assault on the emotions, with a final hour that fully captures the horror and the freezing, paralysing fear of the moment. And there are single shots, such as an awesome [[albatross]]-like swoop past the steaming ship, when you sense Cameron hugging himself with the fun of it all.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.radiotimes.com/movie-guide/b-zxcmgb/titanic/ | title=Titanic | work=Radio Times | first=Adrian | last=Turner | access-date=November 20, 2021 | archive-date=November 20, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211120054235/https://www.radiotimes.com/movie-guide/b-zxcmgb/titanic/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

''Titanic'' suffered backlash in addition to its success. Some reviewers felt that while the visuals were spectacular, the story and dialogue were weak.&lt;ref name=&quot;Kidder&quot; /&gt; [[Richard Corliss]] of ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine wrote a mostly negative review, criticizing the lack of interesting emotional elements.&lt;ref name=&quot;Corliss&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Corliss |first1=Richard |author1-link=Richard Corliss |title=Down, Down To A Watery Grave |url=https://time.com/3833825/titanic-movie-review/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424152330/https://time.com/3833825/titanic-movie-review/ |archive-date=April 24, 2015 |language=en |date=December 9, 1997}}&lt;/ref&gt; [[Kenneth Turan]]'s review in the ''Los Angeles Times'' was particularly scathing. Dismissing the emotive elements, he stated, &quot;What really brings on the tears is Cameron's insistence that writing this kind of movie is within his abilities. Not only is it not, it is not even close.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Turan |first=Kenneth |title='Titanic' Sinks Again (Spectacularly) |newspaper=Los Angeles Times |date=December 19, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-dec-19-ca-39-story.html |access-date=September 15, 2019 |archive-date=December 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219072503/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-dec-19-ca-39-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; He later argued that the only reason that the film won Oscars was because of its box office total.&lt;ref&gt;Lubin, pp. 8–9&lt;/ref&gt; Barbara Shulgasser of ''[[The San Francisco Examiner]]'' gave ''Titanic'' one star out of four, citing a friend as saying, &quot;The number of times in this unbelievably badly written script that the two [lead characters] refer to each other by name was an indication of just how dramatically the script lacked anything more interesting for the actors to say.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.sfgate.com/news/article/TALK-ABOUT-DISASTERS-3084709.php |title=Talk about disasters |work=The San Francisco Examiner |last=Shulgasser |first=Barbara|date=December 19, 1997 |access-date=February 19, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019054324/http://www.sfgate.com/news/article/TALK-ABOUT-DISASTERS-3084709.php|archive-date=October 19, 2013}}&lt;/ref&gt;

====Retrospective====
According to Dalin Rowell of ''[[/Film]]'', &quot;With complaints about its lengthy runtime, observations that certain characters could have easily fit onto pieces of floating furniture, and jokes about its melodramatic nature, ''Titanic'' is no stranger to modern-day criticism.&quot;&lt;ref name=&quot;rowell&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.slashfilm.com/617886/every-james-cameron-film-ranked-from-worst-to-best/ | title=Every James Cameron Film Ranked From Worst To Best | work=[[/Film]] | first=Dalin | last=Rowell | date=September 28, 2021 | access-date=November 20, 2021 | archive-date=October 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211027075000/https://www.slashfilm.com/617886/every-james-cameron-film-ranked-from-worst-to-best/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 2002, filmmaker [[Robert Altman]] called it &quot;the most dreadful piece of work I've ever seen in my entire life&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Friedman|first=Roger|title=Altman: Titanic Worst Movie Ever|publisher=[[Fox News Channel]]|date=March 23, 2002|url=https://www.foxnews.com/story/altman-titanic-worst-movie-ever|access-date=December 2, 2008|archive-date=December 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219072506/https://www.foxnews.com/story/altman-titanic-worst-movie-ever|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Similarly, [[French New Wave]] director and former ''[[Cahiers du Cinéma]]'' editor [[Jacques Rivette]] referred to it as &quot;garbage&quot; in a 1998 interview with [[Frédéric Bonnaud]] and was particularly critical of Winslet's performance, who he said was &quot;unwatchable, the most slovenly girl to appear on the screen in a long, long time.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bonnaud |first1=Frédéric |title=The Captive Lover – An Interview with Jacques Rivette |url=https://www.sensesofcinema.com/2001/jacques-rivette/rivette-2/ |website=Senses of Cinema |date=October 28, 2004 |access-date=August 18, 2022 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818042449/https://www.sensesofcinema.com/2001/jacques-rivette/rivette-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 2003, ''Titanic'' topped a poll of &quot;Best Film Endings&quot;,&lt;ref&gt;{{cite news | title = Titanic voted 'best' film ending | work = BBC News | date = October 15, 2003 | url = https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/3194176.stm | access-date = June 15, 2007 | archive-date = March 17, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070317035318/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3194176.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; but it also topped a poll by ''[[Film 2003]]'' as &quot;the worst movie of all time&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news | title = ''Titanic'' sinks in worst film poll | work = BBC News | date = November 5, 2003 | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3242607.stm | access-date = June 15, 2007 | archive-date = March 2, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070302082215/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3242607.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

In his 2012 study of the lives of the passengers on the ''Titanic'', historian [[Richard Davenport-Hines]] said, &quot;Cameron's film diabolized rich Americans and educated English, anathematizing their emotional restraint, good tailoring, punctilious manners and grammatical training, while it made [[romantic hero]]es of the poor Irish and the unlettered.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Davenport-Hines|first=Richard|title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew|year=2012|publisher=HarperCollins|location=UK}}&lt;/ref&gt; The British film magazine ''[[Empire (film magazine)|Empire]]'' reduced their rating from the maximum five stars and an enthusiastic review, to four stars with a less positive review in a later edition, to accommodate its readers' tastes, who wanted to disassociate themselves from the hype, and the reported activities of its fans, such as those attending multiple screenings.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.5204/mcj.2423 |doi-access=free |last=Stephenson |first=John-Paul |date=October 2005 |title=Reviewing Symbolic Capital |journal=M/C Journal |volume=8 |issue=5 |url=http://journal.media-culture.org.au/0510/06-stephenson.php |access-date=September 11, 2009 |archive-date=October 7, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007172335/http://journal.media-culture.org.au/0510/06-stephenson.php |url-status=live | issn = 1441-2616 }}&lt;/ref&gt; In addition to this, positive and negative parodies and other such spoofs abounded and circulated on the internet, often inspiring passionate responses from fans of various opinions.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Clash of the Titanic | url = http://www.ericdsnider.com/snide/clash-of-the-titanic | access-date = October 14, 2007 | archive-date = October 17, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071017020427/http://www.ericdsnider.com/snide/clash-of-the-titanic | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Benjamin Willcock of DVDActive.com did not understand the backlash or the passionate hatred. &quot;What really irks me{{nbsp}}...,&quot; he said, &quot;are those who make nasty stabs at those who do love it.&quot; Willcock stated, &quot;I obviously don't have anything against those who dislike ''Titanic'', but those few who make you feel small and pathetic for doing so (and they do exist, trust me) are way beyond my understanding and sympathy.&quot;&lt;ref name=&quot;www.dvdactive.com&quot; /&gt;

In 1998, Cameron responded to the backlash, and Kenneth Turan's review in particular, by writing &quot;''Titanic'' is not a film that is sucking people in with flashy hype and spitting them out onto the street feeling let down and ripped off. They are returning again and again to repeat an experience that is taking a 3-hour and 14-minute chunk out of their lives, and dragging others with them, so they can share the emotion.&quot; Cameron emphasized that people from all ages (ranging from 8 to 80) and from all backgrounds were &quot;celebrating their own essential humanity&quot; by seeing it. He described the script as earnest and straightforward, and said it intentionally &quot;incorporates universals of human experience and emotion that are timeless – and familiar because they reflect our basic emotional fabric&quot; and that the film was able to succeed in this way by dealing with [[archetype]]s. He did not see it as pandering. &quot;Turan mistakes archetype for cliché,&quot; he said. &quot;I don't share his view that the best scripts are only the ones that explore the perimeter of human experience, or flashily pirouette their witty and cynical dialogue for our admiration.&quot;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{cite news|title=He's Mad as Hell at Turan. James Cameron Gets the Last Word on Our Critic's 'Titanic'|newspaper=Los Angeles Times|date=March 28, 1998|access-date=February 22, 2010|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-28-ca-33428-story.html|archive-date=March 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326202354/http://articles.latimes.com/1998/mar/28/entertainment/ca-33428|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2000, Almar Haflidason of the [[BBC]] wrote that &quot;the critical knives were out long before James Cameron's ''Titanic'' was complete. Spiralling costs that led to it becoming the most expensive motion picture of the 20th Century, and a cast without any big stars seemed to doom the film before release. But box office and audience appreciation proved Cameron right and many critics wrong.&quot; He added that &quot;the sinking of the great ship is no secret, yet for many exceeded expectations in sheer scale and tragedy&quot; and that &quot;when you consider that [the film] tops a bum-numbing three-hour running time, then you have a truly impressive feat of entertainment achieved by Cameron&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Titanic (1997)|url=https://www.bbc.co.uk/films/2000/12/19/titanic_1997_review.shtml|publisher=BBC|last=Haflidason|first=Almar|date=August 2007|access-date=December 26, 2008|archive-date=January 2, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090102212402/http://www.bbc.co.uk/films/2000/12/19/titanic_1997_review.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Empire'' eventually reinstated its original five-star rating, writing: &quot;It should be no surprise then that it became fashionable to bash James Cameron's ''Titanic'' at approximately the same time it became clear that this was the planet's favourite film. Ever.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Smith|first=Adam|title=Review of Titanic|date=January 2000 |url=https://www.empireonline.com/movies/reviews/empire-essay-titanic-review/|publisher=Bauer Consumer Media|access-date=September 15, 2019|archive-date=December 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219074005/https://www.empireonline.com/movies/reviews/empire-essay-titanic-review/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In 2017, on the 20th anniversary of its release, ''Titanic'' was selected for preservation in the United States [[National Film Registry]] by the [[Library of Congress]] as being &quot;culturally, historically, or aesthetically significant&quot;.&lt;ref name=&quot;NFR&quot;&gt;{{Cite news |title=2017 National Film Registry Is More Than a 'Field of Dreams' |url=https://www.loc.gov/item/prn-17-178/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213180919/https://www.loc.gov/item/prn-17-178/ |archive-date=December 13, 2017 |access-date=December 13, 2017 |work=The Library of Congress |language=en}}&lt;/ref&gt; The same year, Cameron reviewed the accuracy of the film for the [[National Geographic (American TV channel)|National Geographic]] program ''Titanic: 20 Years Later with James Cameron''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Titanic: 20 Years Later With James Cameron |url=https://www.disneyplus.com/movies/titanic-20-years-later-with-james-cameron/133QEwnfPqw5 |access-date=January 18, 2025 |website=www.disneyplus.com |archive-date=January 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118232440/https://www.disneyplus.com/movies/titanic-20-years-later-with-james-cameron/133QEwnfPqw5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=9 things we learned from 'Titanic: 20 Years Later With James Cameron' |url=https://ew.com/tv/2017/11/26/titanic-20-years-later-james-cameron-what-we-learned/ |access-date=January 18, 2025 |website=EW.com |language=en |archive-date=May 2, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502115219/https://ew.com/tv/2017/11/26/titanic-20-years-later-james-cameron-what-we-learned/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The climax has sparked many debates about whether both Jack and Rose should have been able to fit on the floating door and survive, becoming among the most talked about aspects of the film.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=July 16, 2019 |title=A Timeline of the 'Could Jack Have Fit on the Titanic Door' Debate |url=https://time.com/5627345/titanic-door-scene-debate/ |access-date=March 23, 2024 |magazine=TIME |language=en |archive-date=March 23, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323041635/https://time.com/5627345/titanic-door-scene-debate/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; At the film's 20th anniversary, Cameron stated that it was &quot;kind of silly, really, that we're having this discussion 20 years later&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Keegan |first=Rebecca |date=November 26, 2017 |title=James Cameron on Titanic's Legacy, the Avatar Sequels' Progress, and the Impact of a Fox Studio Sale |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/11/james-cameron-titanic-20th-anniversary-avatar-terminator-fox-studios-sale |access-date=January 18, 2025 |magazine=Vanity Fair |language=en-US |archive-date=November 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171127161946/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/11/james-cameron-titanic-20th-anniversary-avatar-terminator-fox-studios-sale |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 2023 he conducted a study for the film's 25th anniversary that aired as part of an updated National Geographic retrospective, which suggested it was possible but unlikely and depended on numerous variables,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch James Cameron recreate 'Titanic' floating door scene to see if Jack fit with Rose |url=https://ew.com/movies/james-cameron-recreates-titanic-floating-door-scene-jack-fit-with-rose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323041635/https://ew.com/movies/james-cameron-recreates-titanic-floating-door-scene-jack-fit-with-rose/ |archive-date=March 23, 2024 |access-date=March 23, 2024 |website=EW.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=1jXHFEy-ibc |title=Titanic: 25 Years Later with James Cameron (Full Episode) {{!}} SPECIAL |date=March 5, 2023 |last=National Geographic |access-date=January 18, 2025 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; after a previous test had been conducted in 2012 by [[MythBusters|''MythBusters''.]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=James Cameron conducted forensic analysis to prove Jack's 'Titanic' death: 'He needed to die' |url=https://ew.com/movies/james-cameron-titanic-jack-death-forensic-analysis/ |access-date=January 18, 2025 |website=EW.com |language=en |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004615/https://ew.com/movies/james-cameron-titanic-jack-death-forensic-analysis/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=JVgkvaDHmto |title=Titanic Survival Results {{!}} MythBusters |date=October 16, 2012 |last=Discovery |access-date=January 18, 2025 |via=YouTube |archive-date=January 28, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128010818/https://www.youtube.com/watch?v=JVgkvaDHmto |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

''Titanic'' was listed among the 100 best films in an ''Empire'' poll and in a later poll of members of the film industry.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/best-movies/|title=The 100 Greatest Movies|date=March 20, 2018|website=Empire|access-date=April 25, 2019|archive-date=October 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013202030/https://www.empireonline.com/movies/features/best-movies/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/100-best-films-ever-hollywood-favorites-818512/item/vertigo-hollywoods-100-favorite-films-818447|title=Vertigo – Hollywood's 100 Favorite Films|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=June 25, 2014|access-date=April 25, 2019|archive-date=April 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425060530/https://www.hollywoodreporter.com/lists/100-best-films-ever-hollywood-favorites-818512/item/vertigo-hollywoods-100-favorite-films-818447|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 2021, Dalin Rowell of ''/Film'' ranked it the third-best film of Cameron's career, stating that it is &quot;easily one of his best films, simply because it defied the odds&quot;, and considering it &quot;a legitimately remarkable achievement — one that, despite its large budget, has a humble, earnest center. Even with all of the jokes the Internet loves to throw its way, ''Titanic'' demonstrates that Cameron is truly capable of everything he can imagine.&quot;&lt;ref name=&quot;rowell&quot; /&gt;

In 2024, ''[[Looper (website)|Looper]]'' ranked it number 44 on its list of the &quot;50 Best PG-13 Movies of All Time&quot;, writing {{blockquote|Cameron's immersive visuals, achieved using groundbreaking special effects, transport viewers back in time to the opulence of the Titanic and the heart-wrenching chaos of its final hours. The sheer grandness of the film, combined with its tragic tale, pushed the boundaries of storytelling and visual effects, paving the way for future blockbusters.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.looper.com/806086/best-pg-13-movies-of-all-time-ranked/ | title=50 Best PG-13 Movies Of All Time Ranked | website=Looper | date=October 3, 2024 | access-date=October 8, 2024 | archive-date=December 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241219204536/https://www.looper.com/806086/best-pg-13-movies-of-all-time-ranked/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}

In 1998, the Chinese president [[Jiang Zemin]] praised the film during an address to the [[National People's Congress]] in order to demonstrate his endorsement of Western cultural imports.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tu |first=Hang |title=Sentimental Republic: Chinese Intellectuals and the Maoist Past |publisher=[[Harvard University Asia Center]] |year=2025 |isbn=9780674297579 |pages=242}}&lt;/ref&gt; In 2025, ''[[The Hollywood Reporter]]'' listed ''Titanic'' as having the best stunts of 1997.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Doherty |first=Thomas |date=June 7, 2025 |title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/ |archive-date=July 20, 2025 |work=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;

==Accolades==
{{main|List of accolades received by Titanic|l1 = List of accolades received by ''Titanic''}}

At the [[55th Golden Globe Awards|Golden Globes]], ''Titanic'' won [[Best Motion Picture – Drama]], [[Golden Globe Award for Best Director|Best Director]], [[Golden Globe Award for Best Original Score|Best Original Score]], and [[Golden Globe Award for Best Original Song|Best Original Song]].&lt;ref&gt;{{cite news | title = ''Titanic'' sweeps Golden Globes | work = BBC News | date = January 19, 1998 | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/48591.stm | access-date = February 19, 2007 | archive-date = December 1, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201201044101/http://news.bbc.co.uk/2/hi/48591.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Winslet and Stuart were also nominated.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Nominations for the 55th Golden Globe Awards | publisher = BBC | date = January 17, 1998 | url = https://news.bbc.co.uk/1/hi/47182.stm | access-date = February 19, 2007 | archive-date = November 9, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201109141238/http://news.bbc.co.uk/2/hi/47182.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; At the [[70th Academy Awards]], ''Titanic'' garnered fourteen [[Academy Award]] nominations, tying the record set in 1950 by [[Joseph L. Mankiewicz]]'s ''[[All About Eve]]''&lt;ref&gt;{{cite news | title = Can Anything Stop the Raising of Titanic on March 23? | work = The New York Observer | date=February 22, 1998 | url = http://www.observer.com/node/40199 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080725153001/http://www.observer.com/node/40199 | archive-date = July 25, 2008| access-date=December 1, 2010}}&lt;/ref&gt; and won eleven: [[Academy Award for Best Picture|Best Picture]] (the second film about the ''Titanic'' to win that award, after 1933's ''[[Cavalcade (1933 film)|Cavalcade]]''), [[Academy Award for Best Director|Best Director]], [[Best Art Direction]], [[Academy Award for Best Cinematography|Best Cinematography]], [[Academy Award for Best Visual Effects|Best Visual Effects]], [[Academy Award for Best Film Editing|Best Film Editing]], [[Academy Award for Best Costume Design|Best Costume Design]], [[Academy Award for Best Sound|Best Sound]] ([[Gary Rydstrom]], [[Tom Johnson (sound engineer)|Tom Johnson]], [[Gary Summers]], [[Mark Ulano]]), [[Best Sound Effects Editing]], [[Academy Award for Best Original Score|Best Original Dramatic Score]], [[Academy Award for Best Original Song|Best Original Song]].&lt;ref name=&quot;Oscars1998&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/70th-winners.html |title=The 70th Academy Awards (1998) Nominees and Winners |access-date=November 19, 2011 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |archive-date=October 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001073921/https://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/70th-winners.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Winslet, Stuart and the make-up artists were nominated, but lost to [[Helen Hunt]] in ''[[As Good as It Gets]]'', [[Kim Basinger]] in ''[[L.A. Confidential (film)|L.A. Confidential]]'' and ''[[Men in Black (1997 film)|Men in Black]]''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/108612896/titanic-ties-oscar-record-with-11/ |title='Titanic' ties Oscar record with 11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903173143/https://www.newspapers.com/clip/108612896/titanic-ties-oscar-record-with-11/ |date=March 24, 1998 |access-date=September 3, 2022 |archive-date=September 3, 2022 |page=2 |publisher=[[Daily Press (Virginia)|Daily Press]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Garner |first=Chris |url=https://www.newspapers.com/article/iowa-city-press-citizen-a-titanic-winn/109932077/ |title=A 'Titanic' winner |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506152141/https://www.newspapers.com/article/iowa-city-press-citizen-a-titanic-winn/109932077/ |date=March 24, 1998 |access-date=May 6, 2023 |archive-date=May 6, 2023 |page=17 |work=Gannett News Service |publisher=[[Iowa City Press-Citizen]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ''Titanic'' was the second film to receive eleven Academy Awards, after ''[[Ben-Hur (1959 film)|Ben-Hur]] (1959).''&lt;ref&gt;{{cite web|title='Titanic' vs. 'Ben-Hur'|work=[[The New York Times]]|date=March 27, 1998|url=https://www.nytimes.com/1998/03/27/opinion/l-titanic-vs-ben-hur-218022.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308064304/http://www.nytimes.com/1998/03/27/opinion/l-titanic-vs-ben-hur-218022.html|archive-date=March 8, 2016|url-status=live|access-date=March 8, 2016}}&lt;/ref&gt; ''[[The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' matched the record in 2004.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Germain |first=David |url=https://www.newspapers.com/clip/108613871/rings-ties-record-with-its-11-oscars/ |title='Rings' ties record with its 11 Oscars |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903173100/https://www.newspapers.com/clip/108613871/rings-ties-record-with-its-11-oscars/ |date=March 1, 2004 |access-date=September 3, 2022 |archive-date=September 3, 2022 |page=2 |work=The Associated Press |publisher=[[Corpus Christi Caller-Times]] |via=[[Newspapers.com]] |url-status=live}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; In 2017, ''[[La La Land]]'' would tie the record for having the most Academy Award nominations.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lang |first=Brent |date=January 14, 2017 |title=Oscars: 'La La Land' Scores Record 14 Nominations |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=https://variety.com/2017/film/awards/oscar-nominations-main-story-academy-awards-1201968118/ |access-date=August 28, 2022 |archive-date=August 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829135017/https://variety.com/2017/film/awards/oscar-nominations-main-story-academy-awards-1201968118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The number of nominations would be surpassed by ''[[Sinners (2025 film)|Sinners]]'' in 2026.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://consequence.net/2026/01/sinners-oscars-record-16-nominations/|title=Sinners Makes Oscars History with 16 Nominations, Beating an 86-Year-Old Record}}&lt;/ref&gt;

''Titanic'' won the [[70th Academy Awards|1997]] [[Academy Award for Best Original Song]], as well as four [[Grammy Award]]s for [[Record of the Year]], [[Song of the Year]], [[Grammy Award for Best Song Written for Visual Media|Best Song Written Specifically for a Motion Picture or Television]], and [[Best Female Pop Vocal Performance]].&lt;ref name=&quot;www.grammy.org&quot;&gt;{{cite web|title=Past Winners Search – 1998 – 41st Annual Grammy Awards|publisher=The Recording Academy|access-date=February 10, 2014|url=http://www.grammy.com/nominees/search?year=1998|archive-date=November 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125060943/https://www.grammy.com/grammys/awards?year=1998|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=41st Annual GRAMMY Awards|url=http://www.grammy.com/awards/41st-annual-grammy-awards|publisher=The Recording Academy|access-date=February 11, 2014|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109141332/https://www.grammy.com/grammys/awards/41st-annual-grammy-awards-1998|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The soundtrack became the best-selling primarily orchestral soundtrack of all time, spending sixteen weeks at number-one in the United States, and was certified diamond for over eleven million copies sold in the United States alone.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626051113/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS |archive-date=June 26, 2007 |title=Gold &amp; Platinum – July&amp;nbsp;28, 2009 |publisher=Recording Industry Association of America |access-date=July 28, 2009}}&lt;/ref&gt; It was also the best-selling album of 1998 in the US.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/year-end/1998/the-billboard-200 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208083930/http://www.billboard.com/charts/year-end/1998/the-billboard-200 |archive-date=February 8, 2008 |magazine=Billboard |title=The Billboard 200: 1998}}&lt;/ref&gt; &quot;[[My Heart Will Go On]]&quot; won the [[Grammy Award]]s for Best Song Written Specifically for a Motion Picture or for Television.

''Titanic'' also won various awards outside the United States, including the [[Awards of the Japanese Academy]] as the Best Foreign Film of the Year.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mubi.com/awards-and-festivals/ajas?year=1998|title=Awards of the Japanese Academy 1998|access-date=April 10, 2021|publisher=[[MUBI]]|archive-date=April 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411013124/https://mubi.com/awards-and-festivals/ajas?year=1998|url-status=live}}&lt;/ref&gt; It eventually won nearly ninety awards and had an additional forty-seven nominations from various award-giving bodies around the world. The book about the making of the film was at the top of ''The New York Times''{{'}} bestseller list for several weeks, &quot;the first time that such a tie-in book had achieved this status&quot;.&lt;ref name=&quot;www.media-awareness.ca&quot; /&gt;

''Titanic'' has appeared on the [[American Film Institute]]'s award-winning [[AFI 100 Years... series|100 Years{{nbsp}}... series]] six times.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! | AFI's 100 Years{{nbsp}}... 100
! | Rank
! | Source
! | Notes
|- style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;
! [[AFI's 100 Years...100 Thrills|Thrills]]
! 25
!&lt;ref name=&quot;www.afi.com&quot;&gt;{{cite web| title=AFI's 100 Years{{nbsp}}... 100 Thrills|publisher=American Film Institute|access-date=January 19, 2010|url=http://www.afi.com/Docs/tvevents/pdf/thrills100.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119133158/http://www.afi.com/Docs/tvevents/pdf/thrills100.pdf|archive-date=November 19, 2012}}&lt;/ref&gt;
| A list of the top 100 thrilling films in American cinema, compiled in 2001.
|- style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;
! [[AFI's 100 Years...100 Passions|Passions]]
! 37
!&lt;ref name=&quot;Www.afi.com&quot;&gt;{{cite web| title=AFI's 100 Years{{nbsp}}... 100 Passions|publisher=American Film Institute|access-date=January 19, 2010|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/passions100.pdf?docID=248|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716072352/http://connect.afi.com/site/DocServer/passions100.pdf?docID=248|archive-date=July 16, 2011}}&lt;/ref&gt;
| A list of the top 100 love stories in American cinema, compiled in 2002.
|- style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;
! [[AFI's 100 Years...100 Songs|Songs]]
! 14
!&lt;ref name=&quot;WWw.afi.com&quot;&gt;{{cite web|title=AFI's 100 Years{{nbsp}}... 100 Songs |publisher=American Film Institute |access-date=January 19, 2010 |url=http://connect.afi.com/site/DocServer/songs100.pdf?docID=244 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716072059/http://connect.afi.com/site/DocServer/songs100.pdf?docID=244 |archive-date=July 16, 2011 }}&lt;/ref&gt;
| A list of the top 100 songs in American cinema, compiled in 2004. ''Titanic'' ranked 14th for Céline Dion's &quot;My Heart Will Go On&quot;.
|- style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;
! [[Movie quotes]]
! 100
!&lt;ref name=&quot;WWW.afi.com&quot; /&gt;
| A list of the top 100 film quotations in American cinema, compiled in 2005. ''Titanic'' ranked 100th for Jack Dawson's yell of &quot;''I'm the king of the world!''&quot;
|- style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;
! [[AFI's 100 Years...100 Movies (10th Anniversary Edition)|Movies]]
! 83
!&lt;ref name=&quot;WWW.Afi.com&quot;&gt;{{cite web|title=AFI's official PDF of the 1998 and 2007 rankings (registration required) |publisher=American Film Institute|access-date=January 19, 2010|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/100Movies.pdf?docID=301|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721205639/http://connect.afi.com/site/DocServer/100Movies.pdf?docID=301|archive-date=July 21, 2011}}&lt;/ref&gt;
| A 2007 (10th anniversary) edition of 1997's list of the 100 best films of the past century. ''Titanic'' was not eligible when the original list was released.
|- style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;
! [[AFI's 10 Top 10]]
! 6
!&lt;ref name=&quot;WWW.AFi.com&quot;&gt;{{cite web|title=AFI's Top Ten Epic|publisher=[[American Film Institute]]|access-date=January 19, 2010|url=http://connect.afi.com/site/DocServer/TOP10.pdf?docID=441|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716071851/http://connect.afi.com/site/DocServer/TOP10.pdf?docID=441 |archive-date= July 16, 2011}}&lt;/ref&gt;
| The 2008 poll consisted of the top ten films in ten different genres. ''Titanic'' ranked as the sixth-best epic film.
|}

==Legacy and re-releases==
===3D conversion&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;3D re-release&quot;&gt;&lt;/span&gt;===
A 2012 3D re-release was created by [[Master recording|re-mastering]] the original to 4K resolution and [[2D to 3D conversion|post-converting]] to [[stereoscopic]] [[3D film|3D]] format. The ''Titanic'' 3D version took 60 weeks and $18&amp;nbsp;million to produce, including the 4K restoration.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Coming in 60 weeks: 'Titanic' in 3D version|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Coming-in-60-weeks-Titanic-in-3D-version/articleshow/10537468.cms?referral=PM|access-date=March 27, 2012|newspaper=The Times of India|date=October 30, 2011|archive-date=May 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508062013/http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Coming-in-60-weeks-Titanic-in-3D-version/articleshow/10537468.cms?referral=PM|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The 3D conversion was performed by Stereo D.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/interactive/2012/03/29/movies/titanic-3d-conversion.html | work=The New York Times | title=Inside the 3-D Conversion of 'Titanic' | date=March 30, 2012 | access-date=February 20, 2017 | archive-date=August 6, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170806140243/http://www.nytimes.com/interactive/2012/03/29/movies/titanic-3d-conversion.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Digital 2D and 2D [[IMAX]] versions were also struck from the new [[4K resolution|4K]] [[Master recording|master]] created in the process.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Douglas |first=Edward |date=October 12, 2011 |title=A Preview of James Cameron's Titanic 3D Rerelease |publisher=[[ComingSoon.net]] ([[CraveOnline]]) |url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=83123 |access-date=November 18, 2011 |archive-date=November 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120090226/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=83123 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The only scene entirely redone for the re-release was Rose's view of the night sky at sea on the morning of April 15, 1912. The scene was replaced with an accurate view of the night-sky star pattern, including the [[Milky Way]], adjusted for the location in the North Atlantic Ocean in April 1912. The change was prompted by the astrophysicist [[Neil deGrasse Tyson]], who had criticized the unrealistic star pattern. He agreed to send Cameron a corrected view of the sky, which was the basis of the new scene.&lt;ref name=&quot;DN&quot;&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=Ian |date=April 2, 2012 |title='Titanic' Accuracy Tightened by Neil deGrassee Tyson |work=[[Discovery News]] |url=http://news.discovery.com/space/astronomy/neil-degrasse-tyson-tightens-titanic-accuracy-120402.htm |access-date=December 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430034527/http://news.discovery.com/space/astronomy/neil-degrasse-tyson-tightens-titanic-accuracy-120402.htm |archive-date=April 30, 2014 |accessdate=April 23, 2026 |archivedate=March 15, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130315003421/http://news.discovery.com/space/astronomy/neil-degrasse-tyson-tightens-titanic-accuracy-120402.htm }}&lt;/ref&gt;
[[Image:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|left|thumb|An accurate view of the [[Milky Way]] was used to replace Rose's view of the moonless night sky at sea, as in this photo from [[Paranal Observatory]]. The view was adjusted to match the North Atlantic at 4:20&amp;nbsp;am on April 15, 1912.]]

The 3D version of ''Titanic'' premiered at the [[Royal Albert Hall]] in London on March 27, 2012, with James Cameron and Kate Winslet in attendance,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Titanic: Kate Winslet and James Cameron at 3D premiere|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-17526845|access-date=February 11, 2014|work=BBC News|date=March 28, 2012|archive-date=April 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410160125/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-17526845|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kate Winslet, James Cameron at Titanic 3D premiere|url=https://news.yahoo.com/kate-winslet-james-cameron-titanic-3d-premiere-183110163.html|access-date=February 11, 2014|work=[[Yahoo! News]]|date=March 27, 2012|archive-date=March 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302012851/http://news.yahoo.com/kate-winslet-james-cameron-titanic-3d-premiere-183110163.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and entered general release on April 4, 2012, six days before the centenary of ''Titanic'' embarking on her maiden voyage.&lt;ref name=&quot;official site&quot;&gt;{{cite web|title=Titanic Official Movie Site|publisher=Paramount Pictures|access-date=February 7, 2012|url=http://www.titanicmovie.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210233040/http://www.titanicmovie.com/|archive-date=February 10, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;April 4&quot;&gt;{{cite magazine |last=Semigran |first=Aly |date=February 8, 2012 |title='Titanic' in 3-D gets earlier release date |url=https://ew.com/article/2012/02/08/titanic-3d-release-date/ |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219050025/https://ew.com/article/2012/02/08/titanic-3d-release-date/ |archive-date=December 19, 2019 |access-date=December 18, 2019 |magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.paramount.com/news/press-releases/paramount-pictures-twentieth-century-fox-and-lightstorm-entertainment-to-set-sail-again-with-james-c|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721133852/http://www.paramount.com/news/press-releases/paramount-pictures-twentieth-century-fox-and-lightstorm-entertainment-to-set-sail-again-with-james-c|archive-date=July 21, 2011|title=Paramount Pictures, Twentieth Century Fox and Lightstorm Entertainment to Set Sail Again with James Cameron's Oscar-Winning &quot;Titanic&quot; with a Worldwide 3D Re-release on April 6, 2012|publisher=Paramount Pictures|date=May 19, 2011|access-date=May 19, 2011}}&lt;/ref&gt;

''[[Rolling Stone]]'' film critic [[Peter Travers]] rated the reissue {{frac|3|1|2}} stars out of 4, explaining he found it &quot;pretty damn dazzling&quot;. He said, &quot;The 3D intensifies ''Titanic''. You are there. Caught up like never before in an intimate epic that earns its place in the movie time capsule.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Travers|first=Peter|title=Movie Reviews – Titanic 3D|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/titanic-3d-20120405|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=April 6, 2012|date=April 5, 2012|archive-date=February 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214073515/https://www.rollingstone.com/movies/reviews/titanic-3d-20120405|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Writing for ''[[Entertainment Weekly]]'', [[Owen Gleiberman]] gave the film an A grade. He wrote, &quot;For once, the visuals in a 3-D movie don't look darkened or distracting. They look sensationally crisp and alive.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Gleiberman|first=Owen|title=Titanic 3D Review|url=https://ew.com/article/2012/04/12/titanic-3d/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|access-date=April 6, 2012|date=April 4, 2012|archive-date=April 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414203210/http://www.ew.com/article/2012/04/12/titanic-3d|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Richard Corliss]] of ''[[Time (magazine)|Time]]'', who was very critical in 1997, remained in the same mood: &quot;I had pretty much the same reaction: fitfully awed, mostly water-logged.&quot; In regards to the 3D effects, he noted the &quot;careful conversion to 3D lends volume and impact to certain moments{{nbsp}}... [but] in separating the foreground and background of each scene, the converters have carved the visual field into discrete, not organic, levels.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Corliss|first=Richard|title=Titanic, TIME and Me|url=https://entertainment.time.com/2012/04/04/titanic-time-and-me/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=April 6, 2012|date=April 4, 2012|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102191147/http://entertainment.time.com/2012/04/04/titanic-time-and-me/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ann Hornaday for ''[[The Washington Post]]'' found herself asking &quot;whether the film's twin values of humanism and spectacle are enhanced by Cameron's 3-D conversion, and the answer to that is: They aren't.&quot; She added that the &quot;3-D conversion creates distance where there should be intimacy, not to mention odd moments in framing and composition.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hornaday|first=Ann|title='Titanic 3-D' review |url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/titanic-3d-movie-review/2012/04/05/gIQAfaezxS_story.html |newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=April 6, 2012|date=April 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305202515/http://www.washingtonpost.com/gog/movies/titanic-3d,1208575.html|archive-date=March 5, 2016}}&lt;/ref&gt;

The film grossed an estimated $4.7&amp;nbsp;million on the first day of its re-release in North America (including midnight preview showings) and went on to make $17.3&amp;nbsp;million over the weekend, finishing in third place behind ''[[The Hunger Games (film)|The Hunger Games]]'' and ''[[American Reunion]]''.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Young|first=John|title='Titanic 3D' leaves port with $4.4&amp;nbsp;million on Wednesday, so was the 3-D conversion worth it?|date=April 5, 2012|magazine=[[Entertainment Weekly]]|url=https://ew.com/article/2012/04/05/titanic-3d-box-office-opening/|access-date=April 8, 2012|archive-date=October 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022092534/http://www.ew.com/article/2012/04/05/titanic-3d-box-office-opening|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/news/?id=3412&amp;p=.htm|title=Weekend Report: 'Hunger Games' Three-peats, Passes $300 Million Over Easter|first=Ray|last=Subers|date=April 8, 2012|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=April 17, 2012|archive-date=April 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419040021/http://boxofficemojo.com/news/?id=3412&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Outside North America it earned $35.2&amp;nbsp;million, finishing second,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/news/?id=3414&amp;p=.htm|title=Around-the-World Roundup: 'Titanic 3D' Can't Stop 'Wrath'|first=Ray|last=Subers|date=April 10, 2012|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=April 17, 2012|archive-date=April 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414025947/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3414&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and it improved on its performance the following weekend by topping the box office with $98.9&amp;nbsp;million.&lt;ref name=&quot;second_weekend&quot;&gt;{{cite web|title=Around-the-World Roundup: 'Titanic 3D' Opens to Record-Setting $67 Million in China|url=https://boxofficemojo.com/news/?id=3421&amp;p=.htm|access-date=April 15, 2012|website=[[Box Office Mojo]]|date=April 16, 2012|archive-date=April 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419012124/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3421&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; China has proven to be its most successful territory, where it earned $11.6&amp;nbsp;million on its opening day,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/news/?id=3416&amp;p=.htm|title='Titanic 3D' Has Huge Opening Day in China|first=Ray|last=Subers|date=April 10, 2012|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=April 17, 2012|archive-date=April 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414025953/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3416&amp;p=.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; going on to earn a record-breaking $67&amp;nbsp;million in its opening week and taking more money in the process than it did in the entirety of its original theatrical run.&lt;ref name=&quot;second_weekend&quot; /&gt;

The reissue earned $343.4&amp;nbsp;million worldwide, with $145&amp;nbsp;million coming from China and $57.8&amp;nbsp;million from Canada and the United States.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Titanic 3D (2012) – International Box Office results |website=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;id=titanic3d.htm |access-date=May 23, 2012 |archive-date=November 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109084054/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&amp;id=titanic3d.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; With a worldwide box office of nearly $350&amp;nbsp;million, the 3D re-release of ''Titanic'' remains the highest grossing re-released film of all time, ahead of ''[[The Lion King]]'', ''[[Star Wars (film)|Star Wars]]'', and ''Avatar''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr4211823109/|title=Titanic 2012 3D Release|website=Box Office Mojo|access-date=April 16, 2020|archive-date=April 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411132731/https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr4211823109/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The 3D conversion of the film was also released in the [[4DX]] format in selected international territories, which allows the audience to experience the film's environment using motion, wind, fog, lighting, and scent-based special effects.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gilchrist|first=Todd|title='Titanic' Fans Get to Go Down with the Ship in '4DX' – The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/titanic-3d-4dx-hunger-games-james-cameron-308391|access-date=October 28, 2013|newspaper=The Hollywood Reporter|date=April 4, 2012|archive-date=August 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802090101/https://www.hollywoodreporter.com/news/titanic-3d-4dx-hunger-games-james-cameron-308391|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Keegan|first=Rebecca|title='Titanic 4DX': Foreign audiences to smell, feel ship's sinking.|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/04/titanic-4dx-foreign-audiences-to-experience-sinking-in-five-senses.html|access-date=October 28, 2013|newspaper=Los Angeles Times|date=April 4, 2012|archive-date=January 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140119075408/http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/04/titanic-4dx-foreign-audiences-to-experience-sinking-in-five-senses.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|title=TITANIC to be Re-released in 4DX™|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/titanic-to-be-re-released-in-4dx-145899195.html|access-date=October 28, 2013|agency=PR Newswire|date=April 3, 2012|archive-date=October 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195706/http://www.prnewswire.com/news-releases/titanic-to-be-re-released-in-4dx-145899195.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===20th anniversary===
For the 20th anniversary of the film, ''Titanic'' was re-released in cinemas in [[Dolby Vision]] (in both 2D and 3D) for one week beginning December 1, 2017.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Evans|first=Greg|title=James Cameron's 'Titanic' Floats Again in 2D &amp; 3D December Rerelease|url=https://deadline.com/2017/11/james-cameron-titanic-rerelease-2d-3d-dolby-1202208882/|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=November 18, 2017|date=November 15, 2017|archive-date=November 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115220452/https://deadline.com/2017/11/james-cameron-titanic-rerelease-2d-3d-dolby-1202208882/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===25th anniversary===
''Titanic'' was re-released in theaters by Paramount domestically and [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] (through the [[20th Century Studios]] and [[Buena Vista International]] labels) internationally on February 10, 2023, in a remastered 3D [[4K resolution|4K HDR]] render, with [[high frame rate]], as part of the film's 25th anniversary. For this version, the international prints update 20th Century's logo with the studio's current name, as a result of [[Disney]]'s [[Acquisition of 21st Century Fox by Disney|2019 acquisition of the studio]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tartaglione|first=Nancy|url=https://deadline.com/2022/06/titanic-rerelease-date-remastered-version-james-cameron-1235050212/|title='Titanic': Remastered Version Set For Theatrical Release In Time For Valentine's Day 2023|work=Deadline Hollywood|date=June 22, 2022|access-date=June 23, 2022|archive-date=June 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623002938/https://deadline.com/2022/06/titanic-rerelease-date-remastered-version-james-cameron-1235050212/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===''Titanic Live''===
''Titanic Live'' was a live performance of Horner's original score by a 130-piece orchestra, choir and Celtic musicians, accompanying a showing of the film.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.titanic-live.com/titanic-live-the-event/|title=Titanic Live – The Event|website=Titanic Live|access-date=December 22, 2016|archive-date=December 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218210146/http://www.titanic-live.com/titanic-live-the-event/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{primary source inline|date=June 2023}} In April 2015, ''Titanic Live'' premiered at the [[Royal Albert Hall]], London, where the 2012 3D re-release had premiered.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.entertainment-focus.com/film-section/film-news/titanic-live-sets-sail-for-the-royal-albert-hall/|title=Titanic Live sets sail for the Royal Albert Hall|last1=Palmer|first1=Jason|date=July 12, 2016|website=Entertainment Focus|access-date=December 22, 2016|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116064843/https://www.entertainment-focus.com/film-section/film-news/titanic-live-sets-sail-for-the-royal-albert-hall/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Representation in other media==
* In 1998, an official tie-in [[computer game]] was released, titled ''James Cameron's Titanic Explorer''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ew.com/article/1998/12/11/james-camerons-titanic-explorer/|title=James Cameron's Titanic Explorer|author=Lisa Schwarzbaum|work=GeekyHobbies|date=December 11, 1998|access-date=May 1, 2023|archive-date=May 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501075255/https://ew.com/article/1998/12/11/james-camerons-titanic-explorer/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The educational game covered the history of the vessel's construction, maiden voyage and sinking, as well as the discovery and exploration of the wreck. The game included deleted footage from the film and extensive [[360-degree video]] footage of the film's sets.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/tech/99/04/circuits/articles/08libe-came.html|title=James Cameron's Titanic Explorer|work=The New York Times|date=April 8, 1999|access-date=May 1, 2023|archive-date=May 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501075255/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/tech/99/04/circuits/articles/08libe-came.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* In 2020, a [[board game]] based on the film, titled ''Titanic: The Game'', was released by Spin Master Games.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geekyhobbies.com/titanic-2020-board-game-review-and-rules/|title=Titanic (2020) Board Game|author=Eric Mortensen|work=GeekyHobbies|date=May 3, 2021|access-date=August 7, 2021|archive-date=August 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807203234/https://www.geekyhobbies.com/titanic-2020-board-game-review-and-rules/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Scenes from ''Titanic'' have been the basis for multiple [[Internet meme]]s, including one called &quot;It's been 84 years&quot;, which features a screenshot or [[GIF]] of a [[close-up]] of modern-day, elderly Rose and is used to &quot;express impatience with the pace of things&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Holtermann |first1=Callie |title=The Unsinkable Memes of ''Titanic'' |url=https://www.nytimes.com/2022/12/19/style/titanic-memes-1997-anniversary.html |access-date=November 6, 2024 |work=[[The New York Times]] |date=December 19, 2022 |archive-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222211/https://www.nytimes.com/2022/12/19/style/titanic-memes-1997-anniversary.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Leopold |first1=Jason |title=Why It Feels Like &quot;84 Years&quot; When Agencies Respond to FOIA Requests |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-07-26/foia-docs-reveal-long-awaited-details-on-michael-flynn-mike-pompeo-guantanamo |website=[[Bloomberg News]] |access-date=November 6, 2024 |date=July 26, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zwerneman |first1=Brent |title=25 years since last football title, Aggies look to another new coach for return to prominence |url=https://www.houstonchronicle.com/texas-sports-nation/college/article/texas-aggies-last-conference-title-1998-big-12-18535244.php |access-date=November 6, 2024 |work=[[Houston Chronicle]] |date=December 5, 2023 |quote=An Internet meme has made the rounds this fall among Texas A&amp;M fans (and others) of the elderly Rose in the movie 'Titanic' recalling to relative youngsters hanging on her every word, 'It's been 84 years ...'. |archive-date=August 11, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811092748/https://www.houstonchronicle.com/texas-sports-nation/college/article/texas-aggies-last-conference-title-1998-big-12-18535244.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Butler |first1=Bethonie |title=After 20 years, these 8 ''Titanic'' moments still won't die. Unlike Jack. |url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/after-20-years-these-8-titanic-moments-still-wont-die-unlike-jack/2017/11/20/57855ec8-ca16-11e7-b0cf-7689a9f2d84e_story.html |access-date=November 6, 2024 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=November 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* In 2017, a [[parody]] [[jukebox musical]] based on the film called &quot;[[Titanique]]&quot; premiered in Los Angeles, written by [[Marla Mindelle]], Tye Blue and Constantine Rousouli, and featured the songs of [[Celine Dion]] (who sang the [[My Heart Will Go On|film's theme song]]). The musical later transferred [[Off-Broadway]] in 2018 and later transferred to [[Broadway theatre|Broadway]] in 2026. A [[West End theatre|West End]] production opened in 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bahr |first=Sarah |date=2022-12-28 |title=A ‘Titanic’ Parody Show That Draws Fans Near, Far, Wherever They Are |url=https://www.nytimes.com/2022/12/28/theater/titanique-titanic-parody-show.html |access-date=2026-04-13 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو ==

* [[بغداد جو چور (1924 فلم)|بغداد جو چور]]

* [[جومانجي: جنگل ۾ ڀليڪار]]

* [[حيرت انگيز عورت (2017 فلم)|حيرت انگيز عورت]]

* [[دي گاڊ فادر]]

* [[ريو (2011 فلم)]]

* [[شريڪ (فلم)]]

* [[مڊگاسڪر (فلم)]]

==نوٽس==
{{reflist|group=Note}}

==حوالا==
{{حوالا}}

==وڌيڪ مطالعي لاء ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Ballard |first=Robert |year=1987 |title=The Discovery of the Titanic |publisher=Grand Central Publishing |location=Canada |isbn=978-0-446-67174-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/discoveryoftitan00ball }}
* {{cite book |last=Cameron |first=Stephen |title=Titanic: Belfast's Own |year=1998 |publisher=Wolfhound Press |location=Ireland |isbn=978-0-86327-685-9}}
* {{cite book |last=Frakes |first=Randall |title=Titanic: James Cameron's Illustrated Screenplay |year=1998 |publisher=Harper |location=New York |isbn=978-0-06-095307-2}}
* {{cite book |last=Lubin |first=David M. |year=1999 |title=Titanic |series=BFI Modern Classics |publisher=BFI Publishing |location=London |isbn=978-0-85170-760-0}}
* {{cite book |last=Lynch |first=Donald |year=1992 |title=Titanic: An Illustrated History |publisher=Madison Press Books |location=New York |isbn=978-0-7868-6401-0}}
* {{cite book |last=Majoor |first=Mireille |author2=James Cameron |title=Titanic: Ghosts of the Abyss |url=https://archive.org/details/titanicghostsofa00_0 |url-access=registration |year=2003 |publisher=Scholastic |location=New York |isbn=978-1-895892-31-4 }}
* {{cite book |last1=Marsh |first1=Ed W. |last2=Kirkland |first2=Douglas |url=https://archive.org/details/jamescameronstit0000mars |title=James Cameron's Titanic |publisher=Boxtree |year=1998 |location=London |oclc=43745407 |url-access=registration |isbn=978-0-7522-2404-6 }}
* {{cite book |last=Molony |first=Senan |title=Titanic: A Primary Source History |year=2005 |publisher=Gareth Stevens |location=Canada |isbn=978-0-8368-5980-5}}
* {{cite book |last=Parisi |first=Paula |title=Titanic and the Making of James Cameron |url=https://books.google.com/books?id=7A9ws0inw4YC&amp;pg=PP1 |year=1998 |publisher=Orion |location=London |isbn=978-0-7528-1799-6 |access-date=October 29, 2020 |archive-date=September 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920145057/https://books.google.com/books?id=7A9ws0inw4YC&amp;pg=PP1 |url-status=live }}
* {{cite book |editor1-last=Sandler |editor1-first=Kevin S. |editor2-first=Gaylyn |editor2-last=Studlar |title=Titanic: Anatomy of a Blockbuster |publisher=Rutgers University Press |year=1999 |location=Piscataway, NJ |isbn=978-0-8135-2669-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/titanicanatomyof0000unse }}
{{refend}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{commons category|Titanic (1997 film)}}
{{wikiquote}}
* {{Official website|https://www.paramountpictures.com/movies/titanic}}
* {{IMDb title|id=0120338|title=Titanic}}
* [https://www.the-numbers.com/movie/Titanic#tab=summary ''Titanic''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201044247/https://www.the-numbers.com/movie/Titanic-(1997)#tab=summary |date=2020-12-01 }} at [[The Numbers (website)|The Numbers]]
* [https://www.imsdb.com/scripts/Titanic.html Screenplay of ''Titanic''] at The Internet Movie Script Database
* [https://www.paramountmovies.com/movies/titanic Paramount Movies - ''Titanic'']
* {{YouTube|id=WOoVjzjGKSg|title=YouTube video detailing model construction}}
{{Portal bar|Film|United States|1990s}}
{{Authority control|state=expanded}}

[[زمرو:فلمون بلحاظ ٻولي]]
[[زمرو:فلمون]]
[[زمرو:انگريزي ٻولي جون فلمون]]
[[زمرو:آمريڪي فلمون]]
[[زمرو:ٽائيٽينڪ (1997 فلم)]]</text>
      <sha1>2cmnmbayeuo43649r2qaxwe9rmfqvn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Greater color contrast ratio</title>
    <ns>10</ns>
    <id>35625</id>
    <revision>
      <id>373523</id>
      <parentid>88312</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="rf2pxg07x3v7fq91j9zzu6nj4e8wbrh" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{safesubst:#invoke:Color contrast|greatercontrast}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf2pxg07x3v7fq91j9zzu6nj4e8wbrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:صحافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>36379</id>
    <revision>
      <id>373408</id>
      <parentid>91163</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="crv77tu5pduwxzx5ok0zydvow3r17kh" xml:space="preserve">صحافت
[[زمرو:پيشا]]</text>
      <sha1>crv77tu5pduwxzx5ok0zydvow3r17kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373409</id>
      <parentid>373408</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="0lyywlmznpbcbexck5epso3cihizmxs" xml:space="preserve">صحافت
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>0lyywlmznpbcbexck5epso3cihizmxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373411</id>
      <parentid>373409</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="mqnqml6uktvh4s7l3vsr8c9879yqtbd" xml:space="preserve">{{Portal|صحافت}}
{{Commons cat|صحافت}}
{{Infobox library classification |DDC= |LCC= |UDC=0 060}}
{{cat main|صحافت}}
{{category seealso|ابلاغ عامه}}

[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>mqnqml6uktvh4s7l3vsr8c9879yqtbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373412</id>
      <parentid>373411</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="390" sha1="1l9s0wfoydluorcgludiuqsofsh3j8f" xml:space="preserve">{{Portal|صحافت}}
{{Commons cat|صحافت}}
{{Infobox library classification |DDC= |LCC= |UDC=0 060}}
{{cat main|صحافت}}
{{category seealso|ابلاغ عامه}}

[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]
[[زمرو:مشاهدو]] 
[[زمرو:انساني رابطا]]
[[زمرو:معلومات]] 
[[زمرو:بيانات]] 
[[زمرو:انساني سرگرميون]]</text>
      <sha1>1l9s0wfoydluorcgludiuqsofsh3j8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٻين مھاڀاري جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38023</id>
    <revision>
      <id>373704</id>
      <parentid>372687</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241189" sha1="pix10ki5hjzpo5z7rgsfbw79osvkmi6" xml:space="preserve">{{حوالا سڌارو}}
{{Short description|1939–1945 global conflict}}
{{Short description|1939–1945 عالمي تڪرار}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = ٻي مهاڀاري جنگ
| image             = {{multiple image|border=infobox|perrow=2/2/2|total_width=300
| image1=Bundesarchiv Bild 101I-646-5188-17, Flugzeuge Junkers Ju 87.jpg
| alt1=
| image2=Matilda tanks on the move outside the perimeter of Tobruk, Libya, 18 November 1941. E6600.jpg
| alt2=
| image3=Nagasakibomb.jpg
| alt3=in the
| image4=Bundesarchiv Bild 183-R76619, Russland, Kesselschlacht Stalingrad.jpg
| alt4=
| image5=Raising a flag over the Reichstag - Restoration.jpg
| alt5=
| image6=USS Pennsylvania moving into Lingayen Gulf.jpg
| alt6=}}مٿان کان هيٺ، کاٻي کان ساڄي: {{flatlist|
* جرمن [[Junkers Ju 87|اسٽوڪا]] ڊائيو بمبار [[Eastern Front (World War II)|مشرقي محاذ]] تي، 1943ع
* برطانوي [[Matilda II]] ٽانڪ [[North African campaign|اتر آفريڪي مهم]] دوران، 1941ع
* آمريڪي [[Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki|ناگاساڪي تي ائٽمي بمباري]] جاپان ۾، 1945ع
* سوويت فوجون [[Battle of Stalingrad|اسٽالن گراڊ جي جنگ]] ۾، 1943ع
* سوويت سپاهي [[Battle of Berlin|برلن جي جنگ]] کانپوءِ [[Reichstag building|رائيچسٽيگ]] تي [[Raising a Flag over the Reichstag|جهنڊو ڦڙڪائيندي]]، 1945ع
* آمريڪي جنگي ٻيڙا فلپائن ۾ [[Invasion of Lingayen Gulf|لينگاين نار]] ۾، 1945ع
}}
| date              = 1 سيپٽمبر 1939 – 2 سيپٽمبر 1945{{efn|جيتوڻيڪ ٻيون به [[#Start and end dates|مختلف تاريخون]] تجويز ڪيون ويون آهن جن تي ٻي مهاڀاري جنگ شروع يا ختم ٿي هئي، پر هي اهو دور آهي جيڪو سڀ کان وڌيڪ بيان ڪيو ويندو آهي.}}&lt;br&gt;({{Age in years and days|1 September 1939|2 September 1945}})
| place             = [[List of theaters and campaigns of World War II|عالمي]]
| result            = {{ubl|[[Allies of World War II|اتحادي]] ڪاميابي}}
| combatants_header = [[World War II by country|شريڪ ملڪ]]
| combatant1        = [[Allies of World War II|'''اتحادي''']]
| combatant2        = [[Axis powers|'''محوري طاقتون''']]
| commander1        = '''[[Allied leaders of World War II|مکيه اتحادي اڳواڻ]]:'''{{plainlist|
* {{flagicon|USSR|1936|size=22px}} [[جوزف اسٽالن]]
* {{flagicon|United States|1912|size=22px}} [[فرينڪلن ڊي روزويلٽ]]
* {{flagicon|United Kingdom|size=22px}} [[ونسٽن چرچل]]
* {{flagicon|Republic of China (1912–1949)|size=22px}} [[چيانگ ڪائي شڪ]]}}
| commander2        = '''[[Axis leaders of World War II|مکيه محوري اڳواڻ]]:'''{{plainlist|
* {{flagicon|Nazi Germany|size=22px}} [[ايڊولف هٽلر]]
* {{flagicon|Empire of Japan|size=22px}} [[هيروهيٽو]]
* {{flagicon|Kingdom of Italy|size=22px}} [[بينيٽو مسوليني]]
}}
| campaignbox       = {{Campaignbox World War II}}
| casualties_header = 
| casualties3       = 6 ڪروڙ کان 7.5 ڪروڙ کان وڌيڪ فوتگيون (فوجي ۽ شهري)
}}

'''ٻي مهاڀاري جنگ'''، جنهن کي اڪثر '''WWII''' يا '''WW2''' پڻ لکيو ويندو آهي، هڪ عالمي جنگ هئي جيڪا 1 سيپٽمبر 1939ع کان 2 سيپٽمبر 1945ع تائين جاري رهي. هن ۾ دنيا جا ٻه وڏا اتحاد شامل هئا: [[Allies of World War II|اتحادي]] ۽ [[Axis powers|محوري طاقتون]]. دنيا جي تقريبن سمورن ملڪن هن ۾ حصو ورتو. هن جنگ ۾ [[Tanks in World War II|ٽانڪن]] ۽ [[Air warfare of World War II|هوائي جهازن]] اهم ڪردار ادا ڪيو، جنهن ذريعي شهرن تي بمباري ڪئي وئي ۽ تاريخ ۾ پهريون ڀيرو [[nuclear weapon|ائٽمي هٿيارن]] جو استعمال ٿيو. ٻي مهاڀاري جنگ انساني تاريخ جو سڀ کان خطرناڪ تڪرار هو، جنهن ۾ 6 کان 7.5 ڪروڙ ماڻهو مارجي ويا. لکين ماڻهو قتل عام، بک، بيماري ۽ [[The Holocaust|هولوڪاسٽ]] جهڙي نسلي ڪشيءَ جو شڪار ٿيا.

جنگ جي خاتمي کانپوءِ جرمني، آسٽريا، جاپان ۽ ڪوريا تي اتحادين جو قبضو ٿي ويو ۽ جرمن توڻي جاپاني اڳواڻن تي جنگي ڏوهن جا ڪيس هلايا ويا.

'''ٻي عالمي جنگ''' ({{Lang-en|World War II}}) انساني تاريخ جي سڀ کان وڏي، ڊگهي ۽ خونريز ۽ تباهي مچائيندڙ لڙائي ٻي عالمي جنگ هئي، جيڪا پهرين سيپٽمبر 1939ع تي [[پولينڊ]] تي [[جرمني|جرمنيءَ]] جي حملي سان شروع ٿي ۽ [[2 سيپٽمبر]] 1945ع تي وڃي پُڄاڻي تي پهتي (ختم ٿي)،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://dic.sindhila.edu.pk/define/World%20War%20II.php|title=World War II {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي
 
ڊڪشنريون|website=dic.sindhila.edu.pk|access-date=2020-01-31}}&lt;/ref&gt; جڏهن آخري محوري طاقت [[جاپان|جپان]] سرڪاري طرح پنهنجي شڪست تسليم ڪئي. ٻي عالمي جنگ هونئن ته جپان جي [[چين]] ۾ مداخلت سان [[1 سيپٽمبر|پهرين سيپٽمبر]] 1939ع کان اڳئي شروع ٿي چڪي هئي، سا جرمني جي غير مشروط طور هٿيارن ڦٽا ڪرڻ سان [[يُورَپ|يورپ]] ۾ 8 مئي 1945ع تي ختم ٿي هئي. هيءَ جنگ جزوي طرح 1930ع ۽ 1940ع جي [[ڏھاڪن جي فھرست|ڏهاڪن]] ۾ [[ايشيا]] ۾ جاري هئي. ان کان سواءِ هيءَ جنگ [[آفريڪا|آفريقا]] جي ڪن حصن ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] جي ڀر وارن ملڪن ۾ به وڙهي پئي وئي. بعد ۾ هن جنگ دوران مختلف [[سمنڊ|سمنڊن]] ۾ وڏين طاقتن جي بحري فوجن، جهازن ۽ [[آبدوز|آبدوزن]] سان تمام وڏيون ۽ خطرناڪ لڙايون ٿيون هيون. هيءَ [[انسان جي تاريخ (ڊاڪٽر حبيب الله صديقي)|انساني تاريخ]] جي وڏي ۾ وڏي لڙائي هئي، جنهن ۾ دنيا جا ذري گھٽ سڀئي ملڪ سڌي ۽ اڻ سڌي طرح شامل ٿي چڪا هئا، جنهن ۾ پراڻن آزمايل هٿيارن سان گڏ نوان خطرناڪ هٿيار به استعمال ٿيا ۽ آخر ۾ ته [[ائٽم بم|ايٽم بم]] به استعمال ٿيو، جيڪو آمريڪا جپان جي ٻن شهرن هيروشيما ۽ ناگاساڪيءَ تي ڪيرايو هو. ٻي عالمي جنگ جا بنياد [[پھرين مھاڀاري جنگ|پهرين عالمي جنگ]] جي خاتمي سان ئي پئجي چڪا هئا. اهو هن طرح ته [[پھرين مھاڀاري جنگ|پهرين عالمي جنگ]] (1914ع کان 1918ع) جي فاتح اتحادي طاقتن، شڪست کاڌل جرمنيءَ کان جيڪو صلح نامو ”ٽريٽي آف ورسائيليز“ (Treaty of Versailles) زرو زبردستيءَ سان صحيح ڪرايو هو، تنهن ۾ جرمنيءَ کي نهايت ذلت وارا شرط قبول ڪرڻا پيا هئا. مثال طور، اتحادين جرمنيءَ جي ڪن خاص علائقن تي، جتي جرمنيءَ جا فولاد جا ڪارخانا ۽ هٿيارن ٺاهڻ جون فيڪٽريون هيون، قبضو ڪري پنهنجون فوجون ويهاري ڇڏيون. جرمنيءَ تي پنهنجي اندروني انتظام کان وڌيڪ فوج رکڻ تي بندش وجھي ڇڏي ۽ اتحادي طاقتن هٿيار ٺاهڻ تي به پابندي لڳائي ڇڏي ۽ خاص طور [[فرانس]] کي، جنهن تي جرمنيءَ جي حملي سان پهرين مھاڀاري جنگ وڏي پئماني تي شروع ٿي هئي ۽ جنهن ۾ فرانس کي وڏو جاني ۽ مالي نقصان پهتو هو. ان کي War Reparations يعني جنگي نقصانن جو معاوضو ڀري ڏيڻ به اتحادين جرمنيءَ کان قبول ڪرايو هو. پهرين مھاڀاري جنگ ۾ جرمنيءَ جي شڪست سبب جرمنيءَ جي پراڻي بادشاهت کي ختم ڪري، ان جي جاءِ تي جمهوري نظام رائج ڪيو ويو ۽ جرمنيءَ کي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ يعني عوامي جمهوريه قرار ڏنو ويو، جيڪا شروعاتي ڪاميابي کانپوءِ ناڻي واڌ، مهانگائيءَ، بيروزگاري ۽ اقتصادي مسئلن ۽ جرمنيءَ جي سندس مخالف طاقتن هٿان قومي ڦر لٽ سبب سخت ڪمزور پئجي ويئي. ملڪ ۾ مختلف شدت پسند سياسي تحريڪون ۽ سياسي جماعتون پيدا ٿي پيو. جن مان هڪڙي ڪميونسٽ پارٽي هئي ۽ ٻي هئي [[ايڊولف هٽلر]] جي نازي پارٽي. [[هٽلر]] ۽ ان جي نازي پارٽيءَ جرمنيءَ جي ٻي مھاڀاري جنگ ۾ شڪست کانپوءِ جي ذلت جو الزام هڪڙو اتحادي طاقتن طرفان جرمنيءَ کان زوري مڃايل ورسائيليز معاهدي ۽ ٻيو يهودين تي لڳايو. هٽلر جي نظر ۾ (الف) يهودين جو جرمنيءَ تي ايترو ته مضبوط اقتصادي ۽ مالي تسلط هو، جو جرمني پنهنجي دفاع جو پورو انتظام نه ڪري سگھي ۽ (ب) يهودي اندران جرمنيءَ سان ڪوڙا ۽ اتحادين سان سچا هئا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٻي%20عالمي%20جنگ ''ٻي عالمي جنگ''] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

== شروعاتي ۽ آخري تاريخون ==
اڪثر مورخن جو اتفاق آهي ته ٻي مهاڀاري جنگ جي شروعات 1 سيپٽمبر 1939ع تي پولينڊ تي جرمني جي حملي سان ٿي، جنهن کان ٻه ڏينهن پوءِ برطانيه ۽ فرانس جرمني خلاف جنگ جو اعلان ڪيو.{{sfn|Weinberg|2005|p=6}} پر ايشيا ۾ جنگ جي شروعات جون مختلف تاريخون آهن، جهڙوڪ 7 جولائي 1937ع تي [[Second Sino-Japanese War|ٻي چين-جاپان جنگ]] جي شروعات.{{sfn|Beevor|2012|p=10}}

جنگ جي خاتمي بابت پڻ مختلف رايا آهن. عام طور تي 15 آگسٽ 1945ع تي جاپان جي هٿيار ڦٽي ڪرڻ واري اعلان کي جنگ جو خاتمو سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ سرڪاري طور تي 2 سيپٽمبر 1945ع تي دستاويزن تي صحيحون ڪيون ويون.

== پس منظر ==
[[File:Bundesarchiv Bild 102-09042, Genf, Völkerbund, Sitzungssaal.jpg|thumb|250px|جنيوا، سوئٽزرلينڊ ۾ [[League of Nations|ليگ آف نيشنز]] جو اجلاس (1930ع)]]

پهرين مهاڀاري جنگ يورپ جي سياسي نقشي کي مڪمل طور تي تبديل ڪري ڇڏيو هو. شڪست کائيندڙ ملڪن پنهنجا وڏا علائقا وڃائي ڇڏيا ۽ عثماني سلطنت، روسي سلطنت ۽ آسٽرو-هنگري سلطنت جي خاتمي کانپوءِ نوان ملڪ وجود ۾ آيا.

مستقبل ۾ اهڙي ڪنهن جنگ کي روڪڻ لاءِ 1920ع ۾ [[League of Nations|ليگ آف نيشنز]] قائم ڪئي وئي. ان جو مقصد عالمي تڪرارن کي پرامن طريقي سان حل ڪرڻ هو. پر پهرين مهاڀاري جنگ کانپوءِ ڪجهه ملڪن، خاص طور تي جرمني ۾، شديد قومپرستي پيدا ٿي. ورسائي جي معاهدي تحت جرمني تي سخت شرط مڙهيا ويا هئا، جنهن ۾ سندس علائقا کسڻ ۽ وڏو مالي ڏنڊ شامل هو، جنهن جرمن عوام ۾ بدلي جي باهه ٻاري ڏني.{{sfn|Kantowicz|1999|p=149}}

=== جرمني ۽ اٽلي ===
[[German revolution of 1918–1919|1918-1919 جي جرمن انقلاب]] ۾ [[German Empire|جرمن سلطنت]] جو خاتمو ٿيو ۽ هڪ جمهوري حڪومت قائم ڪئي وئي، جنهن کي بعد ۾ [[Weimar Republic|وائيمار جمهوريه]] جي نالي سان سڃاتو ويو. [[interwar period|ٻن جنگين جي وچ واري دور]] ۾ نئين جمهوريه جي حمايتين ۽ سخت گير مخالفن (ساڄي توڻي کاٻي ڌر) جي وچ ۾ ڇڪتاڻ جاري رهي. اٽلي، پهرين جنگ ۾ اتحادين جو ساٿي هجڻ ناتي، ڪجهه علائقا حاصل ڪيا هئا؛ پر اٽليءَ جا قومپرست ان ڳالهه تي ڪاوڙيل هئا ته برطانيه ۽ فرانس پاران جنگ ۾ شامل ٿيڻ وقت [[Treaty of London (1915)|ڪيل واعدا]] امن معاهدي ۾ پورا نه ڪيا ويا. 1922ع کان 1925ع تائين، [[Benito Mussolini|بينيٽو مسوليني]] جي قيادت ۾ [[Italian fascism|فاشسٽ]] تحريڪ قومپرست، [[Totalitarianism|آمراڻي]] ۽ طبقاتي سهڪار واري ايجنڊا سان اٽليءَ ۾ اقتدار تي قبضو ڪيو. هنن عوامي جمهوريت کي ختم ڪري ڇڏيو، سوشلست ۽ لبرل قوتن کي چٿيو، ۽ اٽليءَ کي هڪ عالمي طاقت بڻائڻ لاءِ جارحاڻي پرڏيهي پاليسي اپنائي، جنهن تحت هڪ &quot;نئين رومي سلطنت&quot; جو واعدو ڪيو ويو.{{sfn|Shaw|2000|p=35}}

[[File:Nürnberg Reichsparteitag Hitler retouched.jpg|thumb|upright|right|[[ايڊولف هٽلر]] [[Nuremberg|نورمبرگ]] ۾ هڪ [[Nazism|نازي]] سياسي ريلي دوران، آگسٽ 1933ع]]
[[ايڊولف هٽلر]]، 1923ع ۾ [[Beer Hall Putsch|حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ناڪام ڪوشش]] کانپوءِ، نيٺ 1933ع ۾ ان وقت جرمنيءَ جو چانسلر بڻيو جڏهن صدر [[Paul von Hindenburg|پال وان هينڊنبرگ]] ۽ رائيچسٽيگ کيس مقرر ڪيو. 1934ع ۾ هينڊنبرگ جي وفات کانپوءِ، هٽلر پاڻ کي جرمنيءَ جو ''فيوهرر'' (Führer) قرار ڏنو، جمهوريت کي ختم ڪيو ۽ هڪ [[New Order (Nazism)|نسلي بنيادن تي ٻڌل نئين عالمي نظام]] جو اعلان ڪندي وڏي پيماني تي [[German rearmament|فوجي تياريون]] شروع ڪيون.{{sfn|Brody|1999|p=4}} فرانس، اٽليءَ سان پنهنجي اتحاد کي محفوظ بنائڻ لاءِ، [[Franco-Italian Agreement of 1935|اٽليءَ کي ايٿوپيا ۾ کليل ڇوٽ ڏئي ڇڏي]]، جنهن کي اٽلي هڪ نوآبات طور حاصل ڪرڻ چاهيو پئي. صورتحال ان وقت وڌيڪ خراب ٿي جڏهن 1935ع جي شروعات ۾ [[Territory of the Saar Basin|سار بيسن]] جو علائقو قانوني طور جرمنيءَ سان ٻيهر ملي ويو، ۽ هٽلر ورسائي جي معاهدي کي رد ڪندي پنهنجي فوجي پروگرام کي تيز ڪري ڇڏيو.{{sfn|Zalampas|1989|p=62}}

=== يورپي معاهدا ===
برطانيه، فرانس ۽ اٽليءَ اپريل 1935ع ۾ جرمنيءَ کي روڪڻ لاءِ [[Stresa Front|اسٽريسا فرنٽ]] قائم ڪيو، جيڪو فوجي عالميائيزيشن ڏانهن هڪ اهم قدم هو؛ پر ان ئي سال جون ۾، برطانيه جرمنيءَ سان هڪ [[Anglo-German Naval Agreement|آزاد بحري معاهدو]] ڪري اڳوڻيون پابنديون نرم ڪري ڇڏيون. سوويت يونين، جرمنيءَ جي مشرقي يورپ تي قبضي جي ارادن کي ڏسندي، فرانس سان گڏ هڪ مدد جو معاهدو تيار ڪيو. پر، هن [[Franco-Soviet Treaty of Mutual Assistance|فرانس-سوويت معاهدي]] کي ليگ آف نيشنز جي بيوروڪريسيءَ مان گذرڻو هو، جنهن ڪري اهو عملي طور بي اثر ٿي ويو. مٿان وري آمريڪا، يورپ ۽ ايشيا جي حالتن کي ڏسندي، آگسٽ 1935ع ۾ [[Neutrality Acts of the 1930s|غير جانبداري جو ايڪٽ]] (Neutrality Act) پاس ڪيو.{{sfn|Schmitz|2000|p=124}}

هٽلر ورسائي ۽ لوڪارنو معاهدن جي خلاف ورزي ڪندي مارچ 1936ع ۾ [[Remilitarisation of the Rhineland|رائن لينڊ تي ٻيهر قبضو]] ڪيو، جتي کيس &quot;خوش ڪرڻ واري پاليسي&quot; (appeasement) سبب ڪنهن خاص مخالفت جو مقابلو نه ڪرڻو پيو. آڪٽوبر 1936ع ۾، جرمني ۽ اٽليءَ [[Axis powers|روم-برلن محور]] (Rome–Berlin Axis) قائم ڪيو. هڪ مهيني کانپوءِ، جرمني ۽ جاپان [[Anti-Comintern Pact|اينٽي ڪومينٽرن پيڪٽ]] تي صحيحون ڪيون، جنهن ۾ اٽلي به ايندڙ سال شامل ٿي ويو.{{sfn|Shirer|1990|pp=298–299}}

=== ايشيا ===
چين ۾ [[Kuomintang|ڪيومنتانگ]] پارٽي 1920ع جي وچ ڌاري علائقائي جنگي سردارن ([[Warlord Era|warlords]]) جي خلاف هڪ اتحاد جي مهم شروع ڪئي ۽ ظاهري طور تي چين کي متحد ڪري ورتو، پر جلد ئي اها پنهنجي اڳوڻي اتحادين [[Chinese Communist Party|ڪميونسٽ پارٽي]] ۽ نون علائقائي سردارن سان [[Chinese Civil War|گههرو ويڙهه]] ۾ ڦاسي وئي.{{sfn|Preston|1998|p=104}} 1931ع ۾، وڌندڙ فوجي جنون رکندڙ [[Empire of Japan|جاپاني سلطنت]]، جيڪا عرصي کان چين تي اثر وڌائڻ چاهي پئي، [[Mukden incident|موڪڊن واقعي]] کي بهانو بنائي [[Japanese invasion of Manchuria|منچوريا تي حملو ڪيو]] ۽ اتي [[Manchukuo|منچوڪو]] جي نالي سان هڪ ڪٺ پتلي رياست قائم ڪئي.{{sfn|Myers|Peattie|1987|p=458}}

چين منچوريا تي جاپاني حملي کي روڪڻ لاءِ [[League of Nations|ليگ آف نيشنز]] کي اپيل ڪئي. جاپان تي جڏهن تنقيد ڪئي وئي ته هن ليگ آف نيشنز مان نڪرڻ جو اعلان ڪيو. ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ شنگھائي، ريهي ۽ هيبي ۾ ڪيتريون ئي جنگيون ٿيون، تان جو 1933ع ۾ [[Tanggu Truce|تانگو جنگبندي]] تي صحيحون ٿيون. ان کانپوءِ به چيني رضاڪار فوجن منچوريا ۽ اندروني منگوليا ۾ جاپاني جارحيت جي خلاف مزاحمت جاري رکي. 1936ع جي [[Xi'an Incident|شيان واقعي]] کانپوءِ، ڪيومنتانگ ۽ ڪميونسٽ فوجن جاپان جي مخالفت ڪرڻ لاءِ هڪ [[Second United Front|گڏيل محاذ]] قائم ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.{{sfn|Busky|2002|p=10}}

== جنگ کان اڳ جا واقعا ==

=== اٽليءَ جو ايٿوپيا تي حملو (1935) ===
{{Main|ٻي اٽلي-ايٿوپيا جنگ}}

[[File:Mussolini truppe Etiopia.jpg|thumb|[[بينيتو مسوليني]] 1935 ۾ [[ٻي اٽلي-ايٿوپيا جنگ|اٽلي-ايٿوپيا جنگ]] دوران فوجن جو معائنو ڪندي]]

[[ٻي اٽلي-ايٿوپيا جنگ]] هڪ [[استعمار|نوآبادياتي جنگ]] هئي جيڪا آڪٽوبر 1935 ۾ شروع ٿي ۽ مئي 1936 ۾ ختم ٿي. هي جنگ [[اٽلي جي بادشاهت]] ({{lang|it|Regno d'Italia}}) جي هٿياربند فوجن پاران [[ايٿوپيا جي سلطنت]] (جنهن کي حبشه پڻ چيو ويندو آهي) تي حملي سان شروع ٿي، جيڪو [[اطالوي صومالي لينڊ]] ۽ [[اطالوي اريٽيريا|اريٽيريا]] تان ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Stanton |first1=Andrea L. |url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC |title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia |last2=Ramsamy |first2=Edward |last3=Seybolt |first3=Peter J. |date=2012 |isbn=978-1-4129-8176-7 |page=308 |access-date=6 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201327/https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC |archive-date=7 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; هن جنگ جي نتيجي ۾ ايٿوپيا تي فوجي قبضو ٿيو ۽ ان کي اٽليءَ جي نئين ٺهندڙ ڪالوني [[اطالوي اوڀر آفريڪا]] ({{lang|it|Africa Orientale Italiana}}) ۾ شامل ڪيو ويو؛ ان کان علاوه هن جنگ امن برقرار رکڻ واري قوت جي طور تي [[ليگ آف نيشنز]] جي ڪمزوري کي پڻ ظاهر ڪيو. اٽلي ۽ ايٿوپيا ٻئي ليگ جا ميمبر ملڪ هئا، [[ٺاهه واري پاليسي|پر ليگ تمام گهٽ ڪجهه ڪيو]] جڏهن اٽليءَ واضح طور تي ليگ جي [[عهدنامي]] جي آرٽيڪل X جي ڀڃڪڙي ڪئي.{{sfn|Barker|1971|pp=131–132}} برطانيه ۽ فرانس اٽليءَ تي پابنديون لڳائڻ جي حمايت ڪئي، پر اهي پابنديون مڪمل طور تي لاڳو نه ٿيون ۽ اطالوي حملي کي روڪڻ ۾ ناڪام رهيون.{{sfn|Shirer|1990|p=289}} ان کان پوءِ اٽليءَ جرمنيءَ پاران [[آسٽريا جي وفاقي رياست|آسٽريا]] کي پاڻ ۾ ضم ڪرڻ جي مقصد تي پنهنجا اعتراض ختم ڪري ڇڏيا.{{sfn|Kitson|2001|p=231}}

=== اسپين جي گهرو ويڙهه (1936–1939) ===
{{Main|اسپين جي گهرو ويڙهه}}

جڏهن اسپين ۾ گهرو ويڙهه شروع ٿي، ته هٽلر ۽ مسوليني جنرل [[فرانسسڪو فرانڪو]] جي قيادت ۾ [[قومپرست باغي|قومپرست باغين]] کي فوجي مدد ڏني. اٽليءَ نازين جي ڀيٽ ۾ قومپرستن جي وڌيڪ مدد ڪئي: مسوليني 70,000 کان وڌيڪ پيادل فوج، 6,000 هوائي عملو ۽ 720 جهاز اسپين موڪليا.{{sfn|Neulen|2000|page=25}} سوويت يونين [[ٻي اسپيني جمهوريه|اسپيني جمهوريه]] جي موجوده حڪومت جي حمايت ڪئي. 30,000 کان وڌيڪ پرڏيهي رضاڪارن، جن کي [[انٽرنيشنل برگيڊز]] چيو ويندو هو، پڻ قومپرستن جي خلاف جنگ وڙهي. جرمني ۽ سوويت يونين ٻنهي هن [[پراڪسي جنگ]] کي پنهنجي جديد هٿيارن ۽ حڪمت عملين کي جنگي ميدان ۾ پرکڻ لاءِ استعمال ڪيو. قومپرستن اپريل 1939 ۾ گهرو ويڙهه کٽي ورتي؛ فرانڪو، جيڪو هاڻي ڊڪٽيٽر هو، ٻي عالمي جنگ دوران سرڪاري طور تي غير جانبدار رهيو پر [[ٻي عالمي جنگ دوران اسپين|عام طور تي محوري طاقتن (Axis) جو طرفدار هو]].{{sfn|Payne|2008|page=271}} جرمني سان سندس سڀ کان وڏو تعاون [[اڀرندي محاذ (ٻي عالمي جنگ)|اڀرندي محاذ]] تي وڙهڻ لاءِ [[نيري ڊويزن|رضاڪارن]] کي موڪلڻ هو.{{sfn|Payne|2008|page=146}}

=== جاپان جو چين تي حملو (1937) ===
{{Main|ٻي چين-جاپان جنگ}}

[[File:Taierzhuang.jpg|thumb|[[نيشنل ريوليوشنري آرمي|چيني سپاهي]] 1938 ۾ [[تائيرزووانگ]] ۾ [[شاهي جاپاني فوج]] سان وڙهندي]]

جولاءِ 1937 ۾، جاپان [[مارڪو پولو برج واقعي]] کي بهانو بڻائي چين جي اڳوڻي شاهي گاديءَ واري شهر [[بيجنگ]] تي قبضو ڪري ورتو، جنهن جي نتيجي ۾ سالن جي [[جاپان جو منچوريا تي حملو|ڇڪتاڻ]] ۽ [[سيوآن مهم|ننڍي پيماني تي جهڙپن]] کانپوءِ سڄي چين تي حملي جي جاپاني مهم شروع ٿي وئي.{{sfn|Eastman|1986|pp=547–551}} سوويت يونين فوري طور تي [[چين-سوويت عدم جارحيت جو معاهدو|چين سان هڪ معاهدي]] تي صحيحون ڪيون ته جيئن هٿيارن جي فراهمي ڪري سگهجي، جنهن سان چين جي [[چين-جرمني لاڳاپا (1912-1949)|جرمني سان اڳوڻي سهڪار]] جو خاتمو ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Sarah |title=The Wars for Asia, 1911–1949 |date=2012 |publisher=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt; 

سيپٽمبر کان نومبر تائين، جاپاني فوجن [[تائيوان جي جنگ|تائيوان]] تي حملو ڪيو، [[شينڪو جي چوڌاري]] [[ڪومنتانگ فوج]] سان وڙهيا، [[پنگ شينگ گوان]] ۾ [[چيني ڪميونسٽ پارٽي|ڪميونسٽ فوجن]] سان مقابلو ڪيو، ۽ چين جي اترئين ريلوي نيٽ ورڪ تي قبضو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Tucker2009&quot;&gt;{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C. |url=https://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC&amp;pg=PA1873 |title=A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East [6 volumes]: From the Ancient World to the Modern Middle East |date=2009 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-8510-9672-5 |access-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201303/https://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC&amp;pg=PA1873 |archive-date=7 March 2023 |url-status=live |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hsu &amp; Chang 1971 221&quot;&gt;{{Harvnb|Hsu|Chang|1971|pp=195–200}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dorn |first=Frank |title=The Sino-Japanese War, 1937-1941 |date=1974 |publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt; قومپرست [[جنرلسمو]] [[چيانگ ڪائي شيڪ]] [[شنگھائي جي جنگ|شنگھائي جي دفاع]] لاءِ پنهنجي [[نيشنل ريوليوشنري آرمي جي جرمن تربيت يافته ڊويزنن جي فهرست|بهترين فوج]] کي لاهي ڇڏيو، پر ٽن مهينن جي شديد ويڙهه کانپوءِ شنگھائي هٿان نڪري ويو. جاپاني فوجن چيني فوجن کي پٺتي ڌڪڻ جاري رکيو ۽ ڊسمبر 1937 ۾ [[نانڪنگ جي جنگ|گاديءَ واري هنڌ نانڪنگ]] تي قبضو ڪري ورتو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Wakabayashi |first=Bob |title=The Nanking Atrocity, 1937–1938: Complicating the Picture |date=2007 |publisher=Berghahn Books |pages=384}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Levene, Mark and Roberts, Penny. ''The Massacre in History''. 1999, pp. 223–224&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tot&quot;&gt;Totten, Samuel. ''Dictionary of Genocide''. 2008, 298–299.&lt;/ref&gt;

مارچ 1938 ۾، چيني قومپرست فوجن [[تائيرزووانگ جي جنگ|تائيرزووانگ ۾ پنهنجي پهرين وڏي فتح]] حاصل ڪئي، پر مئي ۾ [[شوژو جي جنگ|شوژو شهر]] جو ڪنٽرول وڃائي ويٺا.{{sfn|Hsu|Chang|1971|pp=221–230}} جون 1938 ۾، چيني فوجن [[1938 پيلي نديءَ جو ٻوڏ|پيلي نديءَ جا بند ٽوڙي]] جاپاني اڳڀرائي کي روڪي ڇڏيو؛ جنهن سان مقامي عام آبادي کي وڏو نقصان پهتو پر چيني فوج کي [[وهان]] جي دفاع جي تياريءَ لاءِ وقت ملي ويو، پر آڪٽوبر ۾ يانگزي نديءَ سان گڏ شديد ويڙهه کانپوءِ [[وهان جي جنگ|شهر تي جاپانين قبضو ڪري ورتو]].{{sfn|Eastman|1986|p=566}} 

جاپان جي فوجي فتحن چيني مزاحمت کي ختم نه ڪيو؛ ان جي بدران، چيني حڪومت ملڪ جي اندران شهر [[چونگ ڪنگ]] منتقل ٿي وئي ۽ جنگ جاري رکي.{{sfn|Taylor|2009|pp=150–152}}{{sfn|Sella|1983|pp=651–687}} چينين جو حوصلو ٽوڙڻ لاءِ، جاپاني جهازن سيچوان طاس جي شهرن تي [[چونگ ڪنگ جي بمباري|بمباري]] شروع ڪئي، جنهن ۾ هزارين شهري مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mitter |first=Rana |title=Forgotten Ally |date=2013 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Sarah |title=The Wars for Asia |publisher=Cambridge University Press |pages=185}}&lt;/ref&gt;

=== سوويت-جاپان سرحدي تڪرار ===
{{Main|سوويت-جاپان سرحدي تڪرار}}

1930 جي ڏهاڪي جي وچ کان آخر تائين، [[منچوڪو]] ۾ موجود جاپاني فوجن جا سوويت يونين ۽ [[منگوليا پيپلز ريپبلڪ|منگوليا]] سان سرحدي تڪرار ٿيندا رهيا. جاپان جي [[هوڪوشين-رون]] پاليسي، جيڪا اتر طرف توسيع تي زور ڏيندي هئي، ان وقت جاپاني فوج جي پسنديده هئي. پر 1939 ۾ [[خالخين گول جي جنگ]] ۾ شڪست، جاري چين-جاپان جنگ ۽ جرمني جي سوويت يونين سان غير جانبداري واري پاليسي سبب هن پاليسي تي عمل ڪرڻ ڏکيو ٿي پيو.{{sfn|Beevor|2012|p=342}} آخرڪار جاپان ۽ سوويت يونين اپريل 1941 ۾ [[سوويت-جاپان غير جانبداري معاهدو|غير جانبداري جي معاهدي]] تي صحيحون ڪيون، ۽ جاپان [[نانشين-رون]] پاليسي اختيار ڪئي، جنهن جو رخ ڏکڻ طرف هو ۽ جنهن جي نتيجي ۾ آمريڪا ۽ اتحادي ملڪن سان جنگ شروع ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Goldman |first=Stuart D. |date=28 August 2012 |title=The Forgotten Soviet-Japanese War of 1939 |url=https://thediplomat.com/2012/08/the-forgotten-soviet-japanese-war-of-1939 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629092821/https://thediplomat.com/2012/08/the-forgotten-soviet-japanese-war-of-1939 |archive-date=29 June 2015 |access-date=26 June 2015 |magazine=The Diplomat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Neeno |first=Timothy |title=Nomonhan: The Second Russo-Japanese War |url=https://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/nomonhan.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20051124070956/https://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/nomonhan.aspx |archive-date=24 November 2005 |access-date=26 June 2015 |publisher=MilitaryHistoryOnline.com}}&lt;/ref&gt;

=== يورپي قبضا ۽ معاهدا ===
[[File:Munich Agreement Bundesarchiv Bild 183-R69173.jpg|thumb|[[نيول چيمبرلين|چيمبرلين]]، [[ايڊوارڊ دالاديئر|دالاديئر]]، [[ايڊولف هٽلر|هٽلر]]، [[بينيتو مسوليني|مسوليني]]، ۽ [[گاليئزو چيانو|چيانو]] 29 سيپٽمبر 1938 تي [[ميونيخ معاهدو|ميونيخ معاهدي]] تي صحيحون ڪرڻ کان پهريان]]

يورپ ۾ جرمني ۽ اٽلي وڌيڪ جارحيت پسند ٿي رهيا هئا. مارچ 1938 ۾، جرمني [[آنسلوس|آسٽريا کي پاڻ ۾ ضم ڪري ورتو]]، جنهن تي ٻين يورپي طاقتن طرفان وري به ڪو خاص ردعمل سامهون نه آيو.{{sfn|Collier|Pedley|2000|p=144}} ان مان همت وٺندي، هٽلر [[چيڪوسلوواڪيا]] جي ان علائقي [[سوڊٽن لينڊ]] تي دعويٰ شروع ڪئي جتي اڪثريت [[جرمن قوم|جرمن نسلي]] آبادي جي هئي. جلد ئي برطانيه ۽ فرانس برطانوي وزيراعظم [[نيول چيمبرلين]] جي خوش ڪرڻ واري پاليسي تي هلندي [[ميونيخ معاهدو|ميونيخ معاهدي]] تحت هي علائقو جرمنيءَ کي ڏيڻ تي راضي ٿي ويا، جيڪو چيڪوسلوواڪيا جي حڪومت جي مرضيءَ خلاف هو. ان جي بدلي ۾ هٽلر وڌيڪ علائقائي مطالبن نه ڪرڻ جو واعدو ڪيو.{{sfn|Kershaw|2001|pp=121–122}} ان کان پوءِ جرمني ۽ اٽليءَ چيڪوسلوواڪيا کي [[پهرين ويانا ايوارڊ|وڌيڪ علائقو]] هنگريءَ کي ڏيڻ تي مجبور ڪيو، ۽ پولينڊ پڻ چيڪوسلوواڪيا جي [[ٽرانس-اولزا]] علائقي تي قبضو ڪري ورتو.{{sfn|Kershaw|2001|p=157}}

جيتوڻيڪ جرمني جا سڀئي ظاهري مطالبا پورا ڪيا ويا هئا، پر هٽلر اندروني طور تي ڪاوڙيل هو ته برطانوي مداخلت کيس هڪ ئي ڀيري سڄي چيڪوسلوواڪيا تي قبضو ڪرڻ کان روڪيو هو. بعد ۾ تقريرن ۾ هٽلر برطانوي ۽ يهودي &quot;جنگي جنونين&quot; تي حملا ڪيا ۽ جنوري 1939 ۾ برطانوي سامونڊي طاقت کي چيلنج ڪرڻ لاءِ [[پلان Z|جرمن بحريه جي وڏي پيماني تي تياريءَ جو ڳجهو حڪم]] ڏنو. مارچ 1939 ۾، [[چيڪوسلوواڪيا تي قبضو (1938-1945)|جرمني چيڪوسلوواڪيا جي باقي علائقن تي حملو ڪيو]] ۽ ان کي جرمن [[بوهميا ۽ موراويا جي پروٽيڪٽوريٽ]] ۽ جرمني جي هڪ [[ماتحت رياست]]، [[سلوواڪ جمهوريه (1939-1945)|سلوواڪ جمهوريه]] ۾ ورهائي ڇڏيو.{{sfn|Davies|2006|loc=pp. 143–144 (2008 ed.)}} هٽلر 20 مارچ 1939 تي ليتوانيا کي به هڪ [[1939 ليتوانيا کي جرمن الٽيميٽم|الٽيميٽم]] ڏنو، جنهن کيس [[ڪلائيپيڊا علائقو]] (اڳوڻو جرمن ميمل لينڊ) حوالي ڪرڻ تي مجبور ڪيو.{{sfn|Shirer|1990|pp=461–462}}

[[ڊانزگ جو آزاد شهر]] ۽ [[پولش ڪوريڊور]] بابت هٽلر جي وڌيڪ مطالبن کانپوءِ، برطانيه ۽ فرانس [[پولينڊ جي آزادي جي حمايت]] جو اعلان ڪيو. جڏهن اپريل 1939 ۾ [[اٽلي جو البانيا تي حملو|اٽلي البانيا تي قبضو ڪيو]]، ته اها ئي خاطري [[رومانيا جي بادشاهت]] ۽ [[يونان جي بادشاهت]] کي به ڏني وئي.{{sfn|Lowe|Marzari|2002|p=330}} پولينڊ کي ڏنل برطانوي-فرانسيسي خاطريءَ جي جلد ئي پوءِ، جرمني ۽ اٽليءَ پنهنجي اتحاد کي [[لوهه جو معاهدو (Pact of Steel)]] سان رسمي شڪل ڏني.{{sfn|Dear|Foot|2001|p=234}} هٽلر برطانيه ۽ پولينڊ تي جرمنيءَ کي گهيري ۾ آڻڻ جو الزام لڳايو ۽ [[اينگلو-جرمن بحري معاهدو]] ۽ [[جرمن-پولش عدم جارحيت جو اعلان]] ختم ڪري ڇڏيو.{{sfn|Shirer|1990|p=471}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-H27337, Moskau, Stalin und Ribbentrop im Kreml.jpg|right|thumb|upright|جرمن پرڏيهي وزير [[جواخم وون ربنٽراپ]] (ساڄي) ۽ سوويت اڳواڻ [[جوزف اسٽالن]] 23 آگسٽ 1939 تي [[مولوٽوف-ربنٽراپ معاهدو|مولوٽوف-ربنٽراپ معاهدي]] تي صحيحون ڪرڻ کانپوءِ]]
آگسٽ جي آخر ۾ صورتحال بحراني بڻجي وئي جڏهن جرمني پولينڊ جي سرحد تي پنهنجون فوجون گڏ ڪيون. 23 آگسٽ تي، سوويت يونين جرمني سان [[مولوٽوف-ربنٽراپ معاهدو|عدم جارحيت جو هڪ معاهدو]] ڪيو، جڏهن ته فرانس، برطانيه ۽ سوويت يونين جي وچ ۾ فوجي اتحاد بابت ڳالهيون ناڪام ٿي چڪيون هيون.{{sfn|Shore|2003|p=108}}&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Watson |first=Derek |date=2000 |title=Molotov's Apprenticeship in Foreign Policy: The Triple Alliance Negotiations in 1939 |journal=Europe-Asia Studies |volume=52 |issue=4 |pages=695–722 |doi=10.1080/713663077 |jstor=153322 |s2cid=144385167}}&lt;/ref&gt; هن معاهدي ۾ هڪ ڳجهو پروٽوڪول پڻ هو جنهن ۾ جرمن ۽ سوويت اثر هيٺ علائقن جي وضاحت ڪئي وئي هئي: ليتوانيا جرمني لاءِ؛ جڏهن ته فنلينڊ، [[ايسٽونيا]]، [[لاتويا]] ۽ [[بيسارابيا]] سوويت يونين لاءِ؛ ۽ پولينڊ کي ٻنهي طاقتن جي وچ ۾ ورهائڻ جو فيصلو ڪيو ويو.{{sfn|Dear|Foot|2001|p=608}} هن معاهدي جرمنيءَ کي يقين ڏياريو ته پولينڊ تي حملي وقت کيس سوويت يونين سان جنگ نه وڙهڻي پوندي. ان کان فوراً پوءِ، هٽلر 26 آگسٽ تي حملي جو حڪم ڏنو، پر جڏهن کيس خبر پئي ته برطانيه پولينڊ سان باضابطه امداد جو معاهدو ڪيو آهي ۽ اٽلي غير جانبدار رهندو، ته هن حملي کي ملتوي ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=37-42}}

جرمني برطانيه کي اتحاد جي پيشڪش ڪئي جيڪڏهن برطانيه جرمني کي ڊانزگ، پولش ڪوريڊور ۽ ان جون اڳوڻيون ڪالونيون حاصل ڪرڻ ۾ مدد ڪري، پر برطانيه جواب ڏنو ته هو پولينڊ کي ڏنل ضمانت تي قائم رهندو.{{Sfn|Kershaw|2001|p=216}} 29 آگسٽ تي، هٽلر مطالبو ڪيو ته هڪ پولش نمائندو ايندڙ ڏينهن تائين برلن پهچي ته جيئن بحران جو حل ڪڍجي، پر برطانيه ان وقت کي غير معقول قرار ڏئي رد ڪري ڇڏيو. 30-31 آگسٽ جي رات، برطانوي سفير [[نيول هينڊرسن]] جرمن پرڏيهي وزير [[جواخم وون ربنٽراپ]] سان ملاقات ڪئي. ربنٽراپ کيس پولينڊ بابت هٽلر جا مطالبا ٻڌايا ۽ پوءِ اعلان ڪيو ته پولينڊ جي قبوليت لاءِ مقرر ڪيل وقت گذر چڪو آهي.{{Sfn|Kershaw|2001|pp=218-219}}

== جنگ جو سلسلو ==
{{For timeline|ٻي عالمي جنگ جي ٽائم لائنن جي فهرست}}
{{See also|ٻي عالمي جنگ جي سفارتي تاريخ|ٻي عالمي جنگ ملڪن جي لحاظ کان}}

=== يورپ ۾ جنگ جي شروعات (1939–1940) ===
{{Main|ٻي عالمي جنگ جو يورپي ٿيٽر}}

[[File:Germans at Polish Border (1939-09-01).jpg|thumb|[[نازي جرمني ۾ پروپئگنڊا|جرمن پروپئگنڊا]] جي هڪ تصوير جنهن ۾ [[سوپوٽ]] ۾ پولش بارڊر ڪراسنگ کي هٽائڻ جي منظر کي ٻيهر پيش ڪيو ويو آهي&lt;ref&gt;{{cite web | title=Historyczna fotografia było pozowaną &quot;ustawką&quot;! | website=PolskieRadio.pl | url=https://www.polskieradio.pl/10/512/artykul/715295,historyczna-fotografia-bylo-pozowana-ustawka | language=pl | access-date=2025-03-18 | archive-date=3 July 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250703014357/https://www.polskieradio.pl/10/512/artykul/715295,historyczna-fotografia-bylo-pozowana-ustawka | url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
1 سيپٽمبر 1939 تي، جرمنيءَ حملي جي بهاني طور ڪيترائي [[گليويٽز واقعو|فرضي سرحدي واقعا]] [[آپريشن هملر|رچائڻ]] کانپوءِ [[پولينڊ تي حملو]] ڪيو.{{sfn|Evans|2008|pp=1–2}} جنگ جو پهريون جرمن حملو [[ويسٽرپليٽ جي جنگ|ويسٽرپليٽ تي پولش دفاعن]] جي خلاف ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Zabecki2015&quot;&gt;{{Cite book |last=Zabecki |first=David T. |url=https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&amp;pg=PT1663 |title=World War II in Europe: An Encyclopedia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-1358-1242-3 |page=1663 |quote=The earliest fighting started at 0445 hours when marines from the battleship Schleswig-Holstein attempted to storm a small Polish fort in Danzig, the Westerplate |access-date=17 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201256/https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&amp;pg=PT1663 |archive-date=7 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; برطانيه ان جي جواب ۾ جرمنيءَ کي فوجي ڪارروايون بند ڪرڻ جو [[الٽيميٽم]] ڏنو، ۽ 3 سيپٽمبر تي، الٽيميٽم کي نظرانداز ڪرڻ کانپوءِ، برطانيه ۽ فرانس جرمنيءَ خلاف جنگ جو اعلان ڪري ڇڏيو.{{efn|[[برطانيه جو جرمني خلاف جنگ جو اعلان (1939)|برطانيه صبح 11 وڳي جنگ جو اعلان ڪيو]]. [[فرانس جو جرمني خلاف جنگ جو اعلان (1939)|فرانس 6 ڪلاڪن کانپوءِ]] شام 5 وڳي ان جي پيروي ڪئي.}} [[فرضي جنگ]] (Phoney War) جي عرصي دوران، اتحادين پولينڊ کي ڪا به سڌي فوجي مدد نه ڏني، سواءِ [[سار لينڊ جي مهم|سار لينڊ ۾ هڪ محتاط فرانسيسي اڳڀرائي]] جي.&lt;ref name=&quot;Keegan 1997 35&quot;&gt;{{Harvnb|Keegan|1997|p=35}}.&lt;br/&gt;{{Harvnb|Cienciala|2010|p=128}} مشاهدو ڪري ٿو ته، جيتوڻيڪ اهو سچ آهي ته پولينڊ پري هو، جنهن ڪري فرانسيسين ۽ برطانوي ماڻهن لاءِ مدد فراهم ڪرڻ ڏکيو هو، &quot;ٻي عالمي جنگ جا ڪجهه مغربي مورخ... ڄاڻن ٿا ته برطانوي حڪومت پولينڊ تي حملي جي صورت ۾ جرمني تي بمباري ڪرڻ جو واعدو ڪيو هو، پر ولہيلم شاوين (Wilhelmshaven) جي اڏي تي هڪ حملي کان سواءِ ائين نه ڪيو ويو. فرانسيسي، جن اولهه ۾ جرمني تي حملو ڪرڻ جو واعدو ڪيو هو، انهن جو ائين ڪرڻ جو ڪو ارادو نه هو.&quot;&lt;/ref&gt; مغربي اتحادين جرمني جي [[جرمني جي بحري ناڪابندي (1939–1945)|بحري ناڪابندي]] پڻ شروع ڪئي، جنهن جو مقصد ملڪ جي معيشت ۽ جنگي ڪوششن کي نقصان پهچائڻ هو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Beevor|2012|p=32}}; {{Harvnb|Dear|Foot|2001|pp=248–249}}; {{Harvnb|Roskill|1954|p=64}}.&lt;/ref&gt; جرمني ان جو جواب اتحادين جي واپاري ۽ جنگي جهازن جي خلاف [[يو-بوٽ جنگ|يو-بوٽ ويڙهه]] جو حڪم ڏئي ڏنو، جيڪا بعد ۾ [[ائٽلانٽڪ جي جنگ]] ۾ تبديل ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Battle of the Atlantic |url=https://www.history.co.uk/history-of-ww2/battle-of-the-atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520073745/https://www.history.co.uk/history-of-ww2/battle-of-the-atlantic |archive-date=20 May 2022 |access-date=11 July 2022 |website=Sky HISTORY TV channel |language=en}}&lt;/ref&gt;

8 سيپٽمبر تي، جرمن فوجون [[وارسا]] جي مضافات ۾ پهچي ويون. اولهه طرف [[بزورا جي جنگ|پولش جوابي حملي]] جرمن اڳڀرائي کي ڪجهه ڏينهن لاءِ روڪي ڇڏيو، پر ان کي ''[[ويهرماخت]]'' (Wehrmacht) پاران گهيري ۾ آندو ويو. پولش فوج جا باقي بچيل دستا گهيري هيٺ آيل [[وارسا جو گهيرو (1939)|وارسا]] تائين پهچڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا. 17 سيپٽمبر 1939 تي، جاپان سان [[خالخين گول جي جنگ|جنگ بندي]] جي معاهدي تي صحيحن جي ٻن ڏينهن کانپوءِ، [[سوويت يونين جو پولينڊ تي حملو|سوويت يونين پولينڊ تي حملو ڪيو]]{{sfn|Zaloga|2002|pp=80, 83}} ان بهاني هيٺ ته پولش رياست جو وجود ختم ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ginsburgs |first=George |date=1958 |title=A Case Study in the Soviet Use of International Law: Eastern Poland in 1939 |journal=The American Journal of International Law |volume=52 |issue=1 |pages=69–84 |doi=10.2307/2195670 |jstor=2195670 |s2cid=146904066}}&lt;/ref&gt; 27 سيپٽمبر تي، وارسا جي فوجي دستي جرمنن آڏو هٿيار ڦٽا ڪيا، ۽ پولش فوج جي [[پوليسي آپريشنل گروپ|آخري وڏي يونٽ]] [[ڪاڪ جي جنگ (1939)|6 آڪٽوبر تي هٿيار ڦٽا ڪيا]]. فوجي شڪست جي باوجود، پولينڊ ڪڏهن به سرنڊر نه ڪيو؛ ان جي بدران، ان [[پولش جلاوطن حڪومت]] قائم ڪئي ۽ هڪ [[پولش انڊر گرائونڊ اسٽيٽ|ڳجهو رياستي نظام]] مقبوضه پولينڊ ۾ موجود رهيو.{{sfn|Hempel|2005|p=24}} پولش فوجي اهلڪارن جو هڪ وڏو حصو [[رومانين برج هيڊ|رومانيا]] ۽ لاتويا ڏانهن نڪري ويو؛ جن مان ڪيترن ئي بعد ۾ جنگ جي ٻين ميدانن ۾ [[ٻي عالمي جنگ دوران پولينڊ جي فوجي تاريخ|محوري طاقتن خلاف ويڙهه]] جاري رکي.{{sfn|Zaloga|2002|pp=88–89}}

جرمني [[نازي جرمني پاران ضم ڪيل پولش علائقا|مغربي پولينڊ کي پاڻ سان ملائي ورتو]] ۽ [[جنرل گورنمينٽ|مرڪزي پولينڊ تي قبضو ڪيو]]؛ جڏهن ته سوويت يونين [[سوويت يونين پاران ضم ڪيل پولينڊ جا علائقا|اوڀر پولينڊ کي پاڻ سان ملايو]]. پولش علائقي جا ننڍا حصا [[ليتوانيا]] ۽ [[سلوواڪيا جو پولينڊ تي حملو|سلوواڪيا]] کي ڏنا ويا. 6 آڪٽوبر تي، هٽلر برطانيه ۽ فرانس کي امن جي پيشڪش ڪئي پر چيو ته پولينڊ جي مستقبل جو فيصلو صرف جرمني ۽ سوويت يونين ڪندا. اها تجويز رد ڪئي وئي&lt;ref name=&quot;ibiblio1939&quot;&gt;{{Cite web |title=Major international events of 1939, with explanation |url=https://www.ibiblio.org/pha/events/1939.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310103815/https://www.ibiblio.org/pha/events/1939.html |archive-date=10 March 2013 |access-date=9 May 2013 |publisher=Ibiblio.org}}&lt;/ref&gt; ۽ هٽلر فرانس تي فوري حملي جو حڪم ڏنو،&lt;ref&gt;Nuremberg Documents C-62/GB86, آڪٽوبر 1939 ۾ هٽلر پاران جاري ڪيل هدايتون جيڪي هن تي ختم ٿين ٿيون: &quot;جيڪڏهن حالتون سازگار آهن ته [فرانس تي] حملو هن خريف ۾ شروع ڪيو وڃي.&quot;&lt;/ref&gt; جيڪو خراب موسم سبب 1940 جي بهار تائين ملتوي ڪيو ويو.{{sfn|Liddell Hart|1977|pp=39–40}}{{sfn|Bullock|1990|loc=pp. 563–564, 566, 568–569, 574–575 (1983 ed.)}}&lt;ref&gt;{{Cite book |title=[[Blitzkrieg: From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk]] |first=Len |last=Deighton |author-link=Len Deighton |publisher=Jonathan Cape |date=1979 |isbn=978-0-2240-1648-3 |pages=186–187}} ڊيٽن لکي ٿو ته &quot;حملي کي حتمي شڪل ڏيڻ کان پهريان اوڻٽيهه ڀيرا ملتوي ڪيو ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

[[File:Karelian Isthmus 13 March 1940.png|thumb|[[ونٽر وار]] جي آخري ڏينهن، 13 مارچ 1940 تي [[مينر هيم لائن]] ۽ [[ڪاريلين استھمس]]]]
پولينڊ ۾ جنگ جي شروعات کانپوءِ، اسٽالن [[ايسٽونيا]]، [[لاتويا]] ۽ [[ليتوانيا]] کي فوجي حملي جي ڌمڪي ڏني، جنهن ڪري انهن ٽنهي [[بالٽڪ رياستون|بالٽڪ ملڪن]] کي اهڙن [[بالٽڪ رياستن تي قبضي جو پس منظر|معاهدن]] تي صحيحون ڪرڻيون پيون جن تحت اتي سوويت فوجي اڏا قائم ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي؛ آڪٽوبر 1939 ۾، وڏي تعداد ۾ سوويت فوجي دستا اتي منتقل ڪيا ويا.{{sfn|Smith|Pabriks|Purs|Lane|2002|p=24}}{{sfn|Bilinsky|1999|p=9}}{{sfn|Murray|Millett|2001|pp=55–56}} [[فنلينڊ]] اهڙي ڪنهن معاهدي تي صحيح ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ پنهنجي علائقي جو حصو سوويت يونين کي ڏيڻ کان جواب ڏنو. [[ونٽر وار|سوويت يونين نومبر 1939 ۾ فنلينڊ تي حملو ڪيو]]،{{sfn|Spring|1986|pp=207–226}} ۽ ان جارحيت جي ڏوهه ۾ کيس [[ليگ آف نيشنز]] مان ڪڍيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=van Dyke |first=Carl |title=The Soviet Invasion of Finland |date=1997 |publisher=Frank Cass Publishers |isbn=978-0-7146-4753-1 |location=Portland, Oregon |page=71}}&lt;/ref&gt; عددي برتريءَ جي باوجود، ونٽر وار دوران سوويت فوجي ڪاميابي معمولي هئي، ۽ هي جنگ مارچ 1940 ۾ [[ماسڪو امن معاهدو|ڪجهه فنلينڊي علائقن جي دستبرداري]] سان ختم ٿي.{{sfn|Hanhimäki|1997|p=12}}

جون 1940 ۾، سوويت يونين ايسٽونيا، لاتويا ۽ ليتوانيا جي مڪمل علائقن تي [[بالٽڪ رياستن تي سوويت قبضو (1940)|قبضو ڪري ورتو]]،{{sfn|Bilinsky|1999|p=9}} گڏوگڏ رومانيا جي علائقن [[بيسارابيا ۽ اتر بوڪوينا تي سوويت قبضو|بيسارابيا، اتر بوڪوينا، ۽ هرٽسا علائقي]] تي به قبضو ڪيو ويو. آگسٽ 1940 ۾، هٽلر رومانيا تي [[ٻيو ويانا ايوارڊ]] مڙهيو جنهن جي نتيجي ۾ [[اتر ٽرانسلوانيا]] هنگريءَ کي منتقل ڪيو ويو.{{sfn|Dear|Foot|2001|pp=745, 975}} سيپٽمبر 1940 ۾، بلغاريه جرمن ۽ اطالوي حمايت سان رومانيا کان [[ڏکڻ دوبروجا]] جو مطالبو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ [[ڪرائيووا جو معاهدو]] ٿيو.&lt;ref name=&quot;Haynes-2000&quot;&gt;{{Cite book |last=Haynes |first=Rebecca |url=https://books.google.com/books?id=b_I-AQAAIAAJ |title=Romanian policy towards Germany, 1936–40 |date=2000 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |isbn=978-0-3122-3260-3 |page=205 |access-date=3 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201243/https://books.google.com/books?id=b_I-AQAAIAAJ |archive-date=7 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; رومانيا جي 1939 واري علائقي جي هڪ تہائی حصي جي نقصان سبب [[رومانيا جو ڪيرول ٻيون|بادشاهه ڪيرول ٻئين]] خلاف بغاوت ٿي، جنهن رومانيا کي مارشل [[آئن انتونيسڪو]] جي قيادت ۾ هڪ فاشسٽ ڊڪٽيٽر شپ ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ جرمن تحفظ جي اميد ۾ ملڪ جو رخ محوري طاقتن (Axis) ڏانهن وڌيو.&lt;ref&gt;Deletant, pp. 48–51, 66; Griffin (1993), p. 126; Ornea, pp. 325–327&lt;/ref&gt; ان دوران، جرمن-سوويت سياسي لاڳاپا ۽ اقتصادي تعاون{{sfn|Ferguson|2006|pp=367, 376, 379, 417}}{{sfn|Snyder|2010|pp=118ff}} آهستي آهستي بيهجي ويا،{{sfn|Koch|1983|pp=912–914, 917–920}}{{sfn|Roberts|2006|p=56}} ۽ ٻنهي رياستن جنگ لاءِ تياريون شروع ڪري ڏنيون.{{sfn|Roberts|2006|p=59}}

=== مغربي يورپ (1940–1941) ===
{{Main|مغربي محاذ (ٻي عالمي جنگ)}}

[[File:WWIIEuropeMay40.gif|thumb|upright=1.4|بيلجيئم ۽ اتر فرانس ۾ جرمن فوج جي اڳڀرائي، 10 مئي – 4 جون 1940، [[ماجينو لائن]] (ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکاريل) تان گذري رهيا آهن]]

اپريل 1940 ۾، [[آپريشن ويزربيئونگ|جرمني ڊنمارڪ ۽ ناروي تي حملو ڪيو]] ته جيئن [[ٻي عالمي جنگ دوران سويڊن جي لوهه جي صنعت|سويڊن کان لوهه جي فراهمي]] کي محفوظ بڻائي سگهجي، جنهن کي اتحادي [[آپريشن ولفريڊ|روڪڻ جي ڪوشش]] ڪري رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murray|Millett|2001|pp=57–63}}.&lt;/ref&gt; [[جرمني جو ڊنمارڪ تي حملو (1940)|ڊنمارڪ صرف ڇهن ڪلاڪن ۾ هٿيار ڦٽا ڪيا]]، ۽ [[ناروي جي مهم|اتحادين جي مدد جي باوجود]]، ناروي کي ٻن مهينن اندر فتح ڪيو ويو.{{sfn|Commager|2004|p=9}} ناروي جي مهم تي برطانوي عوام جي بي اطميناني سبب وزيراعظم [[نيول چيمبرلين]] استعيفيٰ ڏني، جنهن جي جڳهه تي 10 مئي 1940 تي [[ونسٽن چرچل]] کي مقرر ڪيو ويو.{{sfn|Reynolds|2006|p=76}}

ساڳئي ڏينهن، جرمني [[فرانس جي جنگ|فرانس تي وڏو حملو شروع ڪيو]]. فرانس-جرمني سرحد تي مضبوط [[ماجينو لائن]] جي قلعي بندي کان بچڻ لاءِ، جرمني پنهنجو رخ غير جانبدار ملڪن [[جرمني جو بيلجيئم تي حملو (1940)|بيلجيئم]]، [[جرمني جو نيدرلينڊز تي حملو|نيدرلينڊز]]، ۽ [[جرمني جو لڪسمبرگ تي حملو|لڪسمبرگ]] ڏانهن ڪيو.{{sfn|Evans|2008|pp=122–123}} جرمنن [[ارڊينز]] (Ardennes) واري علائقي مان هڪ پاسيرو حملو ڪيو،{{sfn|Keegan|1997|pp=59–60}} جنهن کي اتحادين غلطيءَ سان بڪتربند گاڏين لاءِ هڪ ناقابل تسخير قدرتي رڪاوٽ سمجهيو هو.{{sfn|Regan|2004|p=152}}{{sfn|Liddell Hart|1977|p=48}} نئين ''[[بلٽزڪريگ]]'' (Blitzkrieg) حڪمت عملي کي ڪاميابيءَ سان لاڳو ڪندي، ''ويهرماخت'' تيزيءَ سان انگلش چينل تائين پهچي وئي ۽ بيلجيئم ۾ موجود اتحادي فوجن جو رستو ڪٽي ڇڏيو، جنهن سان اتحادي فوجن جو وڏو حصو فرانس-بيلجيئم سرحد تي ليل (Lille) ويجهو گهيري ۾ اچي ويو. برطانيه جون جي شروعات تائين يورپي کنڊ مان [[ڊنڪرڪ جي واپسي|وڏي تعداد ۾ اتحادي فوجن کي ڪڍڻ]] ۾ ڪامياب ٿي ويو، جيتوڻيڪ کين پنهنجو سمورو سامان اتي ئي ڇڏڻو پيو.{{sfn|Keegan|1997|pp=66–67}}

10 جون تي، [[اٽلي جو فرانس تي حملو|اٽلي فرانس تي حملو ڪيو]]، ۽ فرانس توڙي برطانيه خلاف جنگ جو اعلان ڪري ڇڏيو.{{sfn|Overy|Wheatcroft|1999|p=207}} جرمنن ڪمزور ٿيل فرانسيسي فوج جي خلاف ڏکڻ ڏانهن رخ ڪيو، ۽ 14 جون تي [[ٻي عالمي جنگ ۾ پئرس|پئرس]] سندن قبضي ۾ اچي ويو. اٺن ڏينهن کانپوءِ [[22 جون 1940 جو معاهدو|فرانس جرمني سان جنگ بندي جي معاهدي تي صحيحون ڪيون]]؛ فرانس کي [[ٻي عالمي جنگ دوران مقبوضه فرانس ۾ جرمن فوجي انتظاميا|جرمن]] ۽ [[اٽلي جو فرانس تي قبضو|اطالوي قبضي واري علائقن]] ۾ ورهايو ويو،{{sfn|Umbreit|1991|p=311}} ۽ هڪ غير مقبوضه حصو [[وچي فرانس|وچي حڪومت]] جي تحت رهيو، جيڪا سرڪاري طور تي غير جانبدار هجڻ باوجود عام طور تي جرمني جي طرفدار هئي. فرانس پنهنجو بحري ٻيڙو برقرار رکيو، جنهن تي 3 جولاءِ تي [[مرس الڪبير تي حملو|برطانيه حملو ڪيو]] ته جيئن ان کي جرمني جي قبضي ۾ وڃڻ کان روڪي سگهجي.{{sfn|Brown|2004|p=198}}

[[File:St Paul destroyed.jpg|thumb|لنڊن جو [[سينٽ پال ڪيٿڊرل]] 29 ڊسمبر 1940 تي جرمن بمباري [[بلٽز (بمباري)|بلٽز]] کان پوءِ]]

جولاءِ جي شروعات ۾ فضائي [[برطانيه جي جنگ]] شروع ٿي، جنهن ۾ [[ڪينال ڪيمپف|لوفت وافا (Luftwaffe) پاران ٻيڙن ۽ بندرگاهن تي حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Murray_BoB&quot;&gt;{{harvnb|Murray|1983|loc=[https://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/AAF-Luftwaffe/AAF-Luftwaffe-2.html#cn70 The Battle of Britain].}}&lt;/ref&gt; فضائي برتري حاصل ڪرڻ لاءِ جرمن مهم آگسٽ ۾ شروع ٿي، پر [[آر اي ايف فائٽر ڪمانڊ]] کي شڪست ڏيڻ ۾ ناڪاميءَ سبب [[آپريشن سي لائن|برطانيه تي حملي جي تجويز]] غير معين مدي تائين ملتوي ڪئي وئي. جرمني جي [[اسٽريٽجڪ بمباري]] لنڊن ۽ ٻين شهرن تي رات جي وقت حملن (جنهن کي [[بلٽز (بمباري)|بلٽز]] چيو ويندو هو) سان تيز ٿي وئي، پر مئي 1941 ۾ اها وڏي پئماني تي ختم ٿي وئي{{sfn|Dear|Foot|2001|pp=108–109}} ڇاڪاڻ ته اها برطانوي جنگي ڪوششن کي سخت نقصان پهچائڻ ۾ ناڪام رهي هئي.{{r|Murray_BoB}}

فرانس جي نون فتح ڪيل بندرگاهن کي استعمال ڪندي، جرمن بحريه [[ائٽلانٽڪ جي جنگ]] ۾ برطانوي ٻيڙن جي خلاف [[يو-بوٽ]] استعمال ڪندي [[ائٽلانٽڪ جي جنگ#خوشيءَ وارو وقت (جون 1940 – فيبروري 1941)|ڪاميابيون حاصل ڪيون]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Goldstein|2004|p=35}}&lt;/ref&gt; برطانوي هوم فليٽ 27 مئي 1941 تي [[بismarck جو آخري معرڪو|جرمن جنگي جهاز 'ب Bismarck' کي ٻوڙي]] هڪ اهم فتح حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Steury|1987|p=209}}; {{Harvnb|Zetterling|Tamelander|2009|p=282}}.&lt;/ref&gt;

نومبر 1939 ۾، آمريڪا چين ۽ مغربي اتحادين جي مدد ڪري رهيو هو، ۽ پنهنجي [[1930 واري ڏهاڪي جا غير جانبداري ايڪٽ|غير جانبداري ايڪٽ]] ۾ ترميم ڪئي هئي ته جيئن اتحادي ملڪ [[ڪيش اينڊ ڪيري (ٻي عالمي جنگ)|نقد ادائيگي ۽ پاڻ کڻي وڃڻ]] جي بنياد تي خريداري ڪري سگهن.{{sfn|Overy|Wheatcroft|1999|pp=328–330}} 1940 ۾ پئرس تي جرمن قبضي کانپوءِ، [[آمريڪي بحريه]] جي سائيز ۾ [[ٽو اوشن نيوي ايڪٽ|وڏو اضافو ڪيو ويو]]. سيپٽمبر ۾، آمريڪا برطانوي فوجي اڏن جي بدلي آمريڪي تباهي ڪندڙ جهازن (destroyers) جي [[ڊسٽرائرز فار بيسز ڊيل|هڪ معاهدي]] تي اتفاق ڪيو.{{sfn|Maingot|1994|p=52}} ان هوندي به، آمريڪي عوام جي وڏي اڪثريت 1941 تائين جنگ ۾ سڌي فوجي مداخلت جي مخالفت ڪندي رهي.{{sfn|Cantril|1940|p=390}} ڊسمبر 1940 ۾، صدر [[فرينڪلن ڊي روزويلٽ]] هٽلر تي دنيا فتح ڪرڻ جي منصوبابنديءَ جو الزام لڳايو ۽ ڪنهن به ڳالهين کي بيڪار قرار ڏيندي آمريڪا کي &quot;[[جمهوريت جو اسلحو]]&quot; (Arsenal of Democracy) بڻجڻ جو سڏ ڏنو. هن برطانوي جنگي ڪوششن جي مدد لاءِ [[لينڊ ليز]] پروگرامن کي هٿي ڏني؛ بعد ۾ لينڊ ليز کي ٻين اتحادين، بشمول سوويت يونين تائين وڌايو ويو، جڏهن جرمني اتي [[آپريشن باربروسا|حملو]] ڪيو.&lt;ref name=&quot;ibiblio_1940&quot;&gt;{{Cite web |title=Major international events of 1940, with explanation |url=https://www.ibiblio.org/pha/events/1940.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525060313/https://www.ibiblio.org/pha/events/1940.html |archive-date=25 May 2013 |publisher=Ibiblio.org}}&lt;/ref&gt; آمريڪا جرمني جي خلاف مڪمل حملي جي تياري لاءِ اسٽريٽجڪ منصوبابندي شروع ڪري ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Skinner Watson |first=Mark |title=Coordination With Britain |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Plans/USA-WD-Plans-12.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430001549/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Plans/USA-WD-Plans-12.html |archive-date=30 April 2013 |access-date=13 May 2013 |website=US Army in WWII – Chief of Staff: Prewar Plans and Operations}}&lt;/ref&gt;

سيپٽمبر 1940 جي آخر ۾، [[ٽي طرفو معاهدو|ٽي طرفي معاهدي]] (Tripartite Pact) جاپان، اٽلي ۽ جرمني کي باضابطه طور تي [[محوري طاقتون|محوري طاقتن]] جي طور تي متحد ڪري ڇڏيو. هن معاهدي تحت اهو طئي ٿيو ته جيڪڏهن ڪو به ملڪ—سوويت يونين کانسواءِ—ڪنهن به هڪ محوري طاقت تي حملو ڪندو، ته هو ٽنهي ملڪن سان جنگ وڙهڻ تي مجبور هوندو.{{Sfn|Bilhartz|Elliott|2007|p=179}} نومبر 1940 ۾ محوري طاقتن ۾ واڌارو ٿيو جڏهن [[هنگري جي بادشاهت (1920–1946)|هنگري]]، [[سلوواڪ جمهوريه (1939–1945)|سلوواڪيا]]، ۽ [[رومانيا جي بادشاهت|رومانيا]] ان ۾ شامل ٿيا.{{Sfn|Dear|Foot|2001|p=877}} [[ٻي عالمي جنگ ۾ رومانيا|رومانيا]] ۽ [[ٻي عالمي جنگ ۾ هنگري|هنگري]] بعد ۾ سوويت يونين خلاف جنگ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، رومانيا جي صورت ۾ ان جو هڪ مقصد [[بيسارابيا ۽ اتر بوڪوينا تي سوويت قبضو|سوويت يونين پاران قبض ڪيل علائقا]] واپس وٺڻ هو.{{Sfn|Dear|Foot|2001|pp=745–746}}

=== ميڊيٽرينين (بحر روم) (1940–1941) ===
{{Main|ٻي عالمي جنگ جو ميڊيٽرينين ۽ وچ اوڀر ٿيٽر}}

جون 1940 جي شروعات ۾، اطالوي فضائي فوج ''[[ريجيا ايروناٽيڪا]]'' برطانوي قبضي هيٺ آيل [[مالٽا جو گهيرو (ٻي عالمي جنگ)|مالٽا تي حملا ڪيا ۽ ان جو گهيرو ڪيو]]. اونهاري جي آخر کان زوال جي شروعات تائين، اٽليءَ [[برطانوي صومالي لينڊ تي اطالوي حملو|برطانوي صومالي لينڊ فتح ڪيو]] ۽ برطانيه جي قبضي هيٺ آيل [[مصر تي اطالوي حملو|مصر ۾ مداخلت ڪئي]]. آڪٽوبر ۾، [[يونان-اٽلي جنگ|اٽليءَ يونان تي حملو ڪيو]]، پر اهو حملو ناڪام بڻايو ويو جنهن ۾ اٽليءَ کي وڏو جاني نقصان پهتو؛ اها مهم ڪجهه مهينن ۾ معمولي علائقائي تبديلين سان ختم ٿي وئي.{{sfn|Clogg|2002|p=118}} اٽليءَ جي مدد ڪرڻ ۽ برطانيه کي قدم ڄمائڻ کان روڪڻ لاءِ، جرمنيءَ بلقان تي حملي جي تياري ڪئي، جنهن سان رومانيا جي تيل جي کوهن کي خطرو هو ۽ اهو بحر روم ۾ برطانوي غلبي خلاف هڪ وار هو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Evans|2008|pp=146, 152}}; {{Harvnb|US Army|1986|pp=[http://web.archive.org/web/20250123181154/https://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/20_260_1.htm 4–6]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bundesarchiv Bild 101I-783-0109-11, Nordafrika, Panzer III in Fahrt.jpg|thumb|[[آفريڪا ڪورپس]] جو جرمن [[پانزر III]] ٽينڪ اتر آفريڪا جي ريگستان مان گذري رهيو آهي، اپريل 1941]]
ڊسمبر 1940 ۾، برطانوي سامراجي فوجن مصر ۽ [[اطالوي اوڀر آفريڪا]] ۾ اطالوي فوجن جي خلاف [[آپريشن ڪمپاس|جوابي حملا]] شروع ڪيا.{{sfn|Jowett|2001|pp=9–10}} اهي حملا ڪامياب رهيا؛ فيبروري 1941 جي شروعات تائين، اٽلي مشرقي ليبيا جو ڪنٽرول وڃائي ويٺو، ۽ وڏي تعداد ۾ اطالوي فوجي قيد ڪيا ويا. [[ريجيا مرينا|اطالوي بحريه]] کي پڻ سخت شڪستن جو منهن ڏسڻو پيو، جنهن ۾ برطانوي بحريه [[تارانٽو جي جنگ|تارانٽو ۾ بحري جهازن تان حملي]] ذريعي اٽليءَ جي ٽن وڏن جنگي جهازن کي ناڪاره بڻائي ڇڏيو، ۽ [[ڪيپ ماٽاپان جي جنگ]] ۾ ڪيترن ئي ٻين جنگي جهازن کي بي اثر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Jackson|2006|p=106}}

اطالوي شڪستن جرمنيءَ کي اتر آفريڪا ۾ [[آپريشن سونن بلوم|هڪ مهماتي فوج موڪلڻ]] تي مجبور ڪيو؛ مارچ 1941 جي آخر ۾، [[ارون روميل]] جي [[آفريڪا ڪورپس]] [[مغربي ريگستاني مهم|هڪ حملو شروع ڪيو]] جنهن دولت مشترڪه (Commonwealth) جي فوجن کي پٺتي ڌڪي ڇڏيو.{{sfn|Laurier|2001|pp=7–8}} هڪ مهيني کان به گهٽ عرصي ۾، محوري طاقتن جي فوجن مغربي مصر تائين اڳڀرائي ڪئي ۽ [[طوبراق جو گهيرو|طوبراق جي بندرگاهه جو گهيرو ڪيو]].{{sfn|Murray|Millett|2001|pp=263–276}}

مارچ 1941 جي آخر تائين، [[بلغاريه جي بادشاهت (1908–1946)|بلغاريه]] ۽ [[يوگوسلاويا]] [[ٽي طرفو معاهدو|ٽي طرفي معاهدي]] تي صحيحون ڪيون؛ پر، يوگوسلاو حڪومت کي ٻن ڏينهن کانپوءِ برطانيه جي حامي قومپرستن [[يوگوسلاويا جي بغاوت|هڪ بغاوت ذريعي ڪيرائي وڌو]]. جرمني ۽ اٽليءَ ان جو جواب [[يوگوسلاويا تي حملو|يوگوسلاويا]] ۽ [[يونان تي جرمن حملو|يونان]] تي هڪ ئي وقت حملو ڪري ڏنو، جنهن جي شروعات 6 اپريل 1941 تي [[بيلگريڊ تي جرمن بمباري|بيلگريڊ تي وڏي پئماني تي بمباري]] سان ڪئي وئي؛ ٻنهي ملڪن کي هڪ مهيني اندر هٿيار ڦٽا ڪرڻا پيا.{{sfn|Gilbert|1989|pages=174–175}} مئي جي آخر ۾ يونان جي ٻيٽ [[ڪريٽ جي جنگ|ڪريٽ تي فضائي حملي]] بلقان تي جرمنيءَ جي قبضي کي مڪمل ڪري ڇڏيو.{{sfn|Gilbert|1989|pages=184–187}} ان کان پوءِ [[ٻي عالمي جنگ دوران يوگوسلاويا|يوگوسلاويا تي محوري طاقتن جي قبضي]] خلاف پارٽيسن ويڙهه شروع ٿي وئي، جيڪا جنگ جي خاتمي تائين جاري رهي.{{sfn|Gilbert|1989|pages=208, 575, 604}}

مئي ۾ وچ اوڀر اندر، دولت مشترڪه جي فوجن [[اينگلو-عراق جنگ|عراق ۾ هڪ بغاوت کي چيڀاٽي ڇڏيو]] جنهن کي وچي (Vichy) جي ڪنٽرول هيٺ [[شام ۽ لبنان جو مينڊيٽ|شام]] ۾ موجود اڏن تان جرمن جهازن جي مدد حاصل هئي.{{sfn|Watson|2003|p=80}} جون ۽ جولاءِ جي وچ ۾، برطانوي قيادت ۾ فوجن [[شام-لبنان مهم|شام ۽ لبنان جي فرانسيسي علائقن تي حملو ڪري قبضو ڪيو]]، جنهن ۾ کين [[آزاد فرانس|آزاد فرانسيسي]] فوجن جي مدد حاصل هئي.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Morrisey |first=Will |title=Winston Churchill |date=2019 |pages=119–126 |chapter=What Churchill and De Gaulle learned from the Great War |publisher=Routledge |doi=10.4324/9780429027642-6 |isbn=978-0-4290-2764-2 |s2cid=189257503}}&lt;/ref&gt;

=== سوويت يونين تي محوري طاقتن جو حملو (1941) ===
{{Main|اڀرندي محاذ (ٻي عالمي جنگ)}}

[[File:Second world war europe animation large de.gif|thumb|upright=1.2|[[ٻي عالمي جنگ جو يورپي ٿيٽر]] جو ايمينيشن نقشو، 1939-1945 - ڳاڙهو: 1941 کان پوءِ [[ٻي عالمي جنگ جا اتحادي|مغربي اتحادي]] ۽ سوويت يونين؛ سائو: 1941 کان اڳ [[سوويت يونين]]؛ نيرو: [[محوري طاقتون]]]]

يورپ ۽ ايشيا ۾ صورتحال نسبتاً مستحڪم ٿيڻ کان پوءِ، جرمني، جاپان ۽ سوويت يونين جنگ جون تياريون شروع ڪيون. سوويت يونين جرمني سان وڌندڙ ڇڪتاڻ کان هوشيار هو، ۽ جاپاني [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] ۾ يورپي قبضن جي وسيلن سان مالامال علائقن تي قبضو ڪري يورپي جنگ مان فائدو وٺڻ جو منصوبو ٺاهي رهيا هئا، ان ڪري ٻنهي طاقتن اپريل 1941 ۾ [[سوويت-جاپان غير جانبداري معاهدو]] ڪيو.{{sfn|Garver|1988|p=114}} ان جي برعڪس، جرمن مسلسل سوويت يونين تي حملي جي تياري ڪري رهيا هئا ۽ سوويت سرحد تي فوجون گڏ ڪري رهيا هئا.{{sfn|Weinberg|2005|p=195}}

هٽلر جو خيال هو ته برطانيه پاران جنگ ختم ڪرڻ کان انڪار جو سبب اها اميد هئي ته آمريڪا ۽ سوويت يونين جرمني خلاف جنگ ۾ شامل ٿيندا.{{sfn|Murray|1983|p=[https://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/AAF-Luftwaffe/AAF-Luftwaffe-3.html 69]}} 31 جولاءِ 1940 تي هٽلر فيصلو ڪيو ته سوويت يونين کي ختم ڪيو وڃي ۽ هن [[يوڪريني سوويت سوشلست جمهوريه|يوڪرين]]، [[بالٽڪ رياستون|بالٽڪ رياستن]] ۽ [[بيلاروسي سوويت سوشلست جمهوريه|بيلاروس]] جي فتح جو هدف مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;GSWW4_26&quot;&gt;{{Harvnb|Förster|1998|p=26}}.&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ربنٽراپ جهڙن ٻين سينئر جرمن آفيسرن سوويت يونين کي ٽي طرفي معاهدي (Tripartite Pact) ۾ شامل ڪري برطانوي سلطنت خلاف هڪ يورو-ايشيا بلاڪ ٺاهڻ جو موقعو ڏٺو.&lt;ref name=&quot;GSWW4_38&quot;&gt;{{Harvnb|Förster|1998|pp=38–42}}.&lt;/ref&gt; نومبر 1940 ۾، اهو طئي ڪرڻ لاءِ [[جرمن-سوويت محوري ڳالهيون|ڳالهيون ٿيون]] ته ڇا سوويت يونين معاهدي ۾ شامل ٿيندو. سوويت يونين ڪجهه دلچسپي ڏيکاري پر فنلينڊ، بلغاريه، ترڪي ۽ جاپان کان اهڙيون مراعتون گهريون جن کي جرمني ناقابل قبول سمجهيو. 18 ڊسمبر 1940 تي هٽلر سوويت يونين تي حملي جي تياريءَ لاءِ هدايتون جاري ڪيون.{{sfn|Shirer|1990|pp=810–812}}

22 جون 1941 تي، جرمني، اٽلي ۽ رومانيا جي حمايت سان، [[آپريشن باربروسا]] تحت سوويت يونين تي حملو ڪيو، جنهن ۾ جرمني سوويت يونين تي [[سوويت جارحتي منصوبن جو تڪرار|پنهنجي خلاف سازش]] جو الزام لڳايو؛ جلد ئي فنلينڊ ۽ هنگري پڻ انهن سان شامل ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;Events1941&quot;&gt;{{Citation |last1=Klooz |first1=Marle |title=Events leading up to World War II – Chronological History |date=1944 |url=https://www.ibiblio.org/pha/events |access-date=9 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214113907/https://www.ibiblio.org/pha/events |archive-date=14 December 2013 |url-status=live |series=78th Congress, 2d Session – House Document N. 541 |at=pp. 267–312 ([https://www.ibiblio.org/pha/events/1941.html 1941]) |others=Director: Humphrey, Richard A. |place=Washington, DC |publisher=US Government Printing Office |last2=Wiley |first2=Evelyn}}&lt;/ref&gt; هن اچانڪ حملي{{sfn|Sella|1978|p=555}} جا بنيادي هدف [[بالٽڪ خطو]]، ماسڪو ۽ يوڪرين هئا، جنهن جو حتمي مقصد 1941 جي مهم کي [[A-A لائن|ارخانگيلسڪ-استراخان لائن]] (ڪيسپيئن کان وائٽ سمنڊ تائين) جي ويجهو ختم ڪرڻ هو. هٽلر جا مقصد سوويت يونين کي هڪ فوجي طاقت طور ختم ڪرڻ، [[ڪميونسٽ|ڪميونسٽ نظريي]] کي مٽائڻ، مقامي آبادي کي بيدخل ڪري [[جنرل پلان اوسٽ|رهائشي جاءِ]] (''[[ليبينسروم]]'') پيدا ڪرڻ،{{sfn|Kershaw|2007|pp=66–69}}{{sfn|Steinberg|1995}} ۽ جرمني جي باقي حريفن کي شڪست ڏيڻ لاءِ گهربل اسٽريٽجڪ وسيلن تائين پهچ کي يقيني بڻائڻ هو.{{sfn|Hauner|1978}}

[[File:Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942.jpg|thumb|[[آئنزٽس گروپن]] جو هڪ رڪن يوڪرين جي شهر [[ايوان هوروڊ]] ۾ هڪ يهودي ماءُ کي پنهنجي ٻار سميت گولي هڻڻ جي تياري ڪندي]]

جيتوڻيڪ [[ڳاڙهي فوج]] (Red Army) جنگ کان اڳ اسٽريٽجڪ [[جوابي حملا|جوابي حملن]] جي تياري ڪري رهي هئي،{{sfn|Roberts|1995}} پر آپريشن باربروسا سوويت هاءِ ڪمان کي [[اسٽريٽجڪ دفاع]] اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. اونهاري دوران، محوري طاقتن سوويت علائقي ۾ وڏيون ڪاميابيون حاصل ڪيون، جاني ۽ مالي طور تي وڏو نقصان پهچايو، خاص طور تي [[بيايٽوسٽوڪ-منسڪ جي جنگ|منسڪ]]، [[اسموليڪ جي جنگ (1941)|اسموليڪ]]، ۽ [[اومان جي جنگ|اومان]] ۾ وڏي گهيري (encirclements) ذريعي.

[[ڪميسار آرڊر|نازي پاليسي]] موجب ''ويهرماخت'' کي سوويت جنگي قيدين سان وحشياڻو سلوڪ ڪرڻو هو، سڀني يهودي ۽ ڪميونسٽ قيدين کي فوري طور تي قتل ڪرڻ هو، ۽ باقي کي کليل آسمان هيٺ قيد خانن تائين پيدل هلائڻ هو، جتي کين [[سوويت جنگي قيدين خلاف جرمن ظلم|ڄاڻي واڻي بک ماريو ويو]]. 1941 جي سياري جي خاتمي تائين، 2.8 ملين سوويت جنگي قيدي جرمن قيد ۾ مارجي ويا هئا. جنگ جي خاتمي تائين مجموعي طور تي اٽڪل 3.3 ملين سوويت جنگي قيدي جرمن قيد ۾ مري ويا، جيڪا لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو شرح هئي.{{sfn|Snyder|2010|pp=176-180}}

آگسٽ جي وچ ڌاري، جرمن [[فوجي اعليٰ ڪمان]] ڪافي حد تائين ڪمزور ٿيل [[آرمي گروپ سينٽر]] جي اڳڀرائي کي [[اسموليڪ جي جنگ (1941)|روڪڻ]] جو فيصلو ڪيو، ۽ [[ٻي پانزر آرمي|ٻي پانزر گروپ]] کي مرڪزي يوڪرين ۽ لينن گراڊ ڏانهن وڌندڙ فوجن جي مدد لاءِ موڪليو.{{sfn|Wilt|1981}} [[ڪيف جي جنگ (1941)|ڪيف جو حملو]] تمام گهڻو ڪامياب رهيو، جنهن جي نتيجي ۾ چار سوويت فوجن جو گهيرو ۽ خاتمو ٿيو، ۽ وڌيڪ [[ڪرائميا جي مهم|ڪرائميا]] ۽ صنعتي طور تي ترقي يافته مشرقي يوڪرين ([[خارڪوف جي پهرين جنگ]]) ۾ اڳڀرائي ممڪن ٿي وئي.{{sfn|Erickson|2003|pp=114–137}}

فرانس ۽ مرڪزي ميڊيٽرينين مان ٽي چوتھائي محوري فوجن ۽ اڪثر فضائي فوج کي [[اڀرندي محاذ (ٻي عالمي جنگ)|اڀرندي محاذ]] تي منتقل ڪرڻ{{sfn|Glantz|2001|p=9}} برطانيه کي پنهنجي [[عظيم حڪمت عملي]] تي نظرثاني ڪرڻ تي مجبور ڪيو.{{sfn|Farrell|1993}} جولاءِ ۾، برطانيه ۽ سوويت يونين جرمني خلاف [[اينگلو-سوويت معاهدو|فوجي اتحاد]] قائم ڪيو{{sfn|Keeble|1990|p=29}} ۽ آگسٽ ۾، برطانيه ۽ آمريڪا گڏيل طور تي [[ائٽلانٽڪ چارٽر]] جاري ڪيو، جنهن ۾ جنگ کان پوءِ جي دنيا لاءِ برطانوي ۽ آمريڪي مقصدن جي وضاحت ڪئي وئي هئي.{{sfn|Beevor|2012|p=220}} آگسٽ جي آخر ۾ برطانوي ۽ سوويت فوجن غير جانبدار [[ايران تي اينگلو-سوويت حملو|ايران تي حملو ڪيو]] ته جيئن [[فارسي ڪوريڊور]] ۽ ايران جي [[تيل جا کوهه|تيل جي کوهن]] کي محفوظ بڻائي سگهجي، ۽ ايران جي رستي باڪو تيل جي کوهن يا هندستان ڏانهن محوري طاقتن جي ڪنهن به اڳڀرائي کي روڪي سگهجي.{{sfn|Bueno de Mesquita|Smith|Siverson|Morrow|2003|p=425}}

[[File:RIAN archive 2153 After bombing.jpg|thumb|10 ڊسمبر 1942 تي [[لينن گراڊ جو گهيرو|لينن گراڊ جي گهيري]] دوران جرمن بمباري کان پوءِ روسي شهري پنهنجا تباهه ٿيل گهر ڇڏي رهيا آهن]]

آڪٽوبر تائين، محوري طاقتن يوڪرين ۽ بالٽڪ خطي ۾ پنهنجا آپريشنل هدف حاصل ڪري ورتا هئا، رڳو [[لينن گراڊ جو گهيرو|لينن گراڊ]] ۽ [[سيوستوپول جو گهيرو (1941-1942)|سيوستوپول]] جو گهيرو جاري هو.{{sfn|Kleinfeld|1983}}{{sfn|Jukes|2001|p=113}} ماسڪو جي خلاف هڪ وڏو [[ماسڪو جي جنگ|حملو]] ٻيهر شروع ڪيو ويو؛ ٻن مهينن جي سخت ويڙهه ۽ وڌندڙ خراب موسم کان پوءِ، جرمن فوج ماسڪو جي مضافات تائين پهچي وئي، جتي ٿڪل فوجن کي حملو روڪڻ تي مجبور ڪيو ويو.{{sfn|Reinhardt|1992|p=227}} محوري طاقتن وڏا علائقا فتح ڪيا هئا، پر سندن مهم پنهنجا مکيه مقصد حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهي هئي: ٻه اهم شهر اڃا سوويت قبضي ۾ هئا، سوويت [[فوجي صلاحيت|مزاحمتي صلاحيت]] ختم نه ٿي هئي، ۽ سوويت يونين وٽ اڃا تائين وڏي فوجي طاقت موجود هئي. يورپ ۾ جنگ جو ''بلٽزڪريگ'' وارو مرحلو ختم ٿي چڪو هو.{{sfn|Milward|1964}}

ڊسمبر جي شروعات تائين، نون متحرڪ ڪيل [[فوجي متبادل فورس|محفوظ دستن]] (reserves) سوويت يونين کي محوري فوجن جي برابر عددي قوت فراهم ڪئي.{{sfn|Rotundo|1986}}{{sfn|Glantz|2001|p=26}} ان سان گڏ، [[رچرڊ سورج|جاسوسي ڊيٽا]] مان معلوم ٿيو ته اوڀر ۾ سوويت فوجن جو ٿورو تعداد جاپاني [[ڪوانٽنگ فوج]] جي ڪنهن به حملي کي روڪڻ لاءِ ڪافي هوندو، جنهن سوويت يونين کي هڪ [[1941-1942 جي سياري جي مهم|وڏي جوابي حملي]] شروع ڪرڻ جي اجازت ڏني. هي حملو 5 ڊسمبر تي سڄي فرنٽ تي شروع ٿيو ۽ جرمن فوجن کي 100 کان 250 ڪلوميٽر اولهه طرف پٺتي ڌڪي ڇڏيو.{{sfn|Beevor|1998|pp=41–42}}{{sfn|Evans|2008|pp=213–214}}

=== پيسفڪ (بحر ڪاهل) ۾ جنگ جي شروعات (1941) ===
{{main|پيسفڪ جنگ}}

[[File:228 regiment in HK.jpg|thumb|جاپاني سپاهي 8 ڊسمبر 1941 تي [[هانگ ڪانگ جي جنگ|هانگ ڪانگ ۾ داخل ٿي رهيا آهن]]]]

1931 ۾ جاپاني [[فرضي واقعو|فرضي]] [[موڪڊن واقعو|موڪڊن واقعي]]، 1937 ۾ آمريڪي [[يو ايس ايس پناي واقعو|گن بوٽ يو ايس ايس 'پناي']] تي جاپاني گولاباري، ۽ 1937–1938 جي [[نانجنگ قتل عام]] کانپوءِ، [[جاپان-آمريڪا تعلقات#1937–1941|جاپاني-آمريڪي تعلقات خراب ٿي ويا]]. 1939 ۾، آمريڪا جاپان کي آگاهه ڪيو ته هو پنهنجي تجارتي معاهدي ۾ واڌ نه ڪندو ۽ جاپاني توسيع پسندي جي مخالف آمريڪي عوامي راءِ جي ڪري اقتصادي پابندين جو هڪ سلسلو—[[ايڪسپورٽ ڪنٽرول ايڪٽ]]—شروع ڪيو ويو، جنهن جاپان ڏانهن ڪيميائي مواد، معدنيات ۽ فوجي پرزن جي برآمد تي پابندي لڳائي ڇڏي، جنهن سان جاپاني حڪومت تي معاشي دٻاءُ وڌي ويو.{{r|ibiblio_1940}}&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=1983 |title=Peace and War: United States Foreign Policy, 1931–1941 |url=https://www.ibiblio.org/pha/paw |url-status=live |journal=U.S. Department of State Publication |issue=1983 |pages=87–97 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114073007/http://www.ibiblio.org/pha/paw |archive-date=14 January 2022 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Maechling, Charles. ''Pearl Harbor: The First Energy War''. History Today. December 2000&lt;/ref&gt; 1939 دوران جاپان [[چانگشا جي جنگ (1939)|چانگشا تي پهريون حملو]] ڪيو، پر سيپٽمبر جي آخر تائين کيس پٺتي ڌڪيو ويو.{{sfn|Jowett|Andrew|2002|p=14}} ٻنهي طرفن کان [[1939–1940 جو سياري وارو حملو|ڪيترن ئي حملن]] جي باوجود، 1940 تائين چين ۽ جاپان جي وچ ۾ جنگ ۾ ڪو به واضع نتيجو نه نڪتو. رسد جا رستا بند ڪري چين تي دٻاءُ وڌائڻ، ۽ مغربي طاقتن سان جنگ جي صورت ۾ جاپاني فوجن کي بهتر پوزيشن ۾ آڻڻ لاءِ، جاپان سيپٽمبر 1940 ۾ [[فرانسيسي انڊوچائنا تي جاپاني حملو|اتر انڊوچائنا تي حملو ڪري قبضو ڪيو]].{{sfn|Overy|Wheatcroft|1999|p=289}}

چيني قومپرست فوجن 1940 جي شروعات ۾ وڏي پئماني تي [[1939–1940 جو سياري وارو حملو|جوابي حملو]] شروع ڪيو. آگسٽ ۾، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي|چيني ڪميونسٽن]] [[سئو رجمينٽن وارو حملو|مرڪزي چين ۾ هڪ حملو]] ڪيو؛{{sfn|Frank|2020|p=161}} ان جي جواب ۾، اتر چين ۾ جاپاني فوجن [[ٽي سڀ پاليسي|ٽي سڀ پاليسي]] (Three Alls Policy) لاڳو ڪئي، جيڪا جاپاني قبضي لاءِ دشمن سمجهيا ويندڙ علائقن کي خالي ڪرائڻ جي هڪ وڏي مهم هئي..&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Sarah |title=The Wars for Asia, 1911–1949 |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |pages=155}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Joes|2004|p=224}} چيني ڪميونسٽ ۽ قومپرست فوجن جي وچ ۾ مسلسل دشمني [[نيو فورتھ آرمي واقعو|جنوري 1941 ۾ مسلح ويڙهه]] تائين پهچي وئي، جنهن سان سندن تعاون مؤثر طور تي ختم ٿي ويو.{{sfn|Fairbank|Goldman|2006|p=320}} مارچ ۾، جاپاني 11هين فوج قومپرست چيني 19هين فوج جي هيڊ ڪوارٽر تي حملو ڪيو پر [[شانگ گاو جي جنگ]] دوران کين شڪست ملي.{{sfn|Hsu|Chang|1971|p=30}} سيپٽمبر ۾، جاپان ٻيهر [[چانگشا جي جنگ (1941)|چانگشا شهر تي قبضي]] جي ڪوشش ڪئي ۽ چيني قومپرست فوجن سان ٽڪرائجي ويو.{{sfn|Hsu|Chang|1971|p=33}}

يورپ ۾ جرمن ڪاميابين جاپان کي [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] ۾ يورپي حڪومتن تي دٻاءُ وڌائڻ لاءِ اتساهيو. ڊچ حڪومت جاپان کي [[ڊچ ايسٽ انڊيز]] مان تيل جي فراهمي تي اتفاق ڪيو، پر جون 1941 ۾ وڌيڪ وسيلن تائين پهچ لاءِ ڳالهيون ناڪام ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Japanese Policy and Strategy 1931 – July 1941 |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-Strategy/Strategy-2.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106021700/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-Strategy/Strategy-2.html |archive-date=6 January 2013 |access-date=15 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategy and Command: The First Two Years |pages=45–66}}&lt;/ref&gt; جولاءِ 1941 ۾ جاپان ڏکڻ انڊوچائنا ڏانهن فوج موڪلي، جنهن سان ڏور اوڀر ۾ برطانوي ۽ ڊچ قبضي وارن علائقن کي خطرو پيدا ٿيو. آمريڪا، برطانيه ۽ ٻين مغربي حڪومتن ان قدم جي جواب ۾ جاپاني اثاثا منجمد ڪري ڇڏيا ۽ مڪمل طور تي تيل جي [[اقتصادي پابنديون|بندش]] لڳائي ڇڏي.{{sfn|Anderson|1975|p=201}}{{sfn|Evans|Peattie|2012|p=456}} ساڳئي وقت، جاپان اوڀر ۾ جرمن حملي جو فائدو وٺڻ لاءِ [[ڪانٽوڪوئن|سوويت ڏور اوڀر تي حملي جي منصوبابندي]] ڪري رهيو هو، پر پابندين کانپوءِ اهو آپريشن ترڪ ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Coox |first=Alvin |title=Nomonhan: Japan against Russia, 1939 |date=1985 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-1835-6 |location=Stanford, California |pages=1046–1049}}&lt;/ref&gt;

1941 جي شروعات کان وٺي، آمريڪا ۽ جاپان پنهنجي خراب لاڳاپن کي بهتر بنائڻ ۽ چين ۾ جنگ ختم ڪرڻ لاءِ ڳالهين ۾ رڌل هئا. جاپان ڪيتريون ئي تجويزون پيش ڪيون جن کي آمريڪا پاران ناڪافي قرار ڏئي رد ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;USAWWIIcp5&quot;&gt;{{Cite web |title=The decision for War |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-Strategy/Strategy-5.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525064812/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-Strategy/Strategy-5.html |archive-date=25 May 2013 |access-date=15 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategy, and Command: The First Two Years |pages=113–127}}&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت آمريڪا، برطانيه ۽ نيدرلينڊز ڪنهن به هڪ تي جاپاني حملي جي صورت ۾ پنهنجي علائقن جي گڏيل دفاع لاءِ ڳجهي گفتگو ڪئي.&lt;ref name=&quot;USAWWIIcp4&quot;&gt;{{Cite web |title=The Showdown With Japan Aug–Dec 1941 |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109144920/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-4.html |archive-date=9 November 2012 |access-date=15 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare |pages=63–96}}&lt;/ref&gt; روزويلٽ [[فلپائن جي دولت مشترڪه|فلپائن]] (هڪ آمريڪي تحفظ يافته علائقو جنهن کي 1946 ۾ آزادي ملڻي هئي) ۾ فوجي قوت وڌائي ۽ جاپان کي خبردار ڪيو ته آمريڪا ڪنهن به &quot;پاڙيسري ملڪ&quot; تي جاپاني حملي جو جواب ڏيندو.{{r|USAWWIIcp4}}

ڳالهين ۾ اڳڀرائي نه ٿيڻ سبب ۽ آمريڪي-برطانوي-ڊچ پابندين، خاص طور تي تيل جي ڪري، جاپان جنگ جي تياري ڪئي. شهنشاهه [[هيرو هيٽو]]، شروعاتي طور تي فتح جي امڪانن بابت هٻڪ کانپوءِ،{{Sfn|Bix|2000|pages=399–414}} جنگ ۾ شامل ٿيڻ جي حق ۾ ٿي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kitano |first=Ryuichi |date=6 December 2021 |title=Diary: Hirohito prepared for U.S. war before Pearl Harbor attack |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14496398 |url-status=live |journal=The Asahi Shimbun |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417192302/https://www.asahi.com/ajw/articles/14496398 |archive-date=17 April 2022 |access-date=8 June 2022}}&lt;/ref&gt; جنهن جي نتيجي ۾ وزيراعظم [[فوميمارو ڪونوئي]] استعيفيٰ ڏئي ڇڏي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fujiwara |first=Akira |title=Shōwa tennō no jūgo-nen sensō |date=1991 |page=126, citing Kenji Tomita's diary}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Bix|2000|pages=417–420}} هيرو هيٽو سندس جاءِ تي [[شهزادي ناروهيڪو هيگاشيڪوني]] کي مقرر ڪرڻ جي سفارش رد ڪري، ان بدران وزير جنگ [[هيڊيڪي توجو]] کي چونڊيو.{{Sfn|Bix|2000|page=418}} 3 نومبر تي، ناگانو شهنشاهه کي [[پرل هاربر تي حملو|پرل هاربر تي حملي]] جي منصوبي جي تفصيل سان وضاحت ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wetzler |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=BWqEkwH1KRMC&amp;pg=PA29 |title=Hirohito and War: Imperial Tradition and Military Decision Making in Prewar Japan |date=1998 |publisher=University of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-1925-5 |pages=29, 35 |access-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315182053/https://books.google.com/books?id=BWqEkwH1KRMC&amp;pg=PA29 |archive-date=15 March 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 5 نومبر تي، هيرو هيٽو شاهي ڪانفرنس ۾ جنگ جي آپريشنل پلان جي منظوري ڏني.{{Sfn|Bix|2000|page=424}} 20 نومبر تي، نئين حڪومت هڪ عبوري تجويز کي پنهنجي آخري پيشڪش طور پيش ڪيو. جنهن ۾ چين لاءِ آمريڪي امداد ختم ڪرڻ ۽ جاپان کي تيل ۽ ٻين وسيلن جي فراهمي تي لڳل پابندي هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. ان جي بدلي ۾، جاپان واعدو ڪيو ته هو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ڪي به حملا نه ڪندو ۽ پنهنجون فوجون ڏکڻ انڊوچائنا مان واپس گهرائيندو.{{r|USAWWIIcp5}} 26 نومبر جي آمريڪي جوابي تجويز ۾ گهر ڪئي وئي ته جاپان بنا شرط پورو چين خالي ڪري ۽ سمورين پيسفڪ طاقتن سان عدم جارحيت جا معاهدا ڪري.&lt;ref&gt;[https://www.ibiblio.org/pha/pha/congress/app-d.html#363 The United States Replies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130429222741/https://www.ibiblio.org/pha/pha/congress/app-d.html#363 |date=29 April 2013}}. Investigation of the Pearl Harbor attack.&lt;/ref&gt; ان جو مطلب اهو هو ته جاپان کي بنيادي طور تي چين ۾ پنهنجي عزائمن کي ڇڏڻ، يا ڊچ ايسٽ انڊيز ۾ گهربل قدرتي وسيلن تي طاقت جي زور تي قبضو ڪرڻ جي وچ ۾ چونڊ ڪرڻي هئي؛&lt;ref&gt;{{Harvnb|Painter|2012|p=26}}: &quot;آمريڪا 1941 جي اونهاري ۾ جاپان ڏانهن تيل جي برآمد بند ڪري ڇڏي، جنهن ڪري جاپاني اڳواڻن کي نيدرلينڊز ايسٽ انڊيز جي تيل جي کوهن تي قبضو ڪرڻ لاءِ جنگ ۾ وڃڻ يا آمريڪي دٻاءُ آڏو جهڪڻ جي وچ ۾ چونڊ ڪرڻي پئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Wood|2007|p=9}}، مختلف فوجي ۽ سفارتي واقعن جي فهرست ڏيندي، مشاهدو ڪري ٿو ته &quot;جاپان لاءِ خطرو رڳو معاشي نه هو.&quot;&lt;/ref&gt; جاپاني فوج پهرين آپشن کي قبول نه پئي ڪيو، ۽ ڪيترن ئي آفيسرن تيل جي پابنديءَ کي جنگ جو اڻ اعلانيل اعلان سمجهيو.{{sfn|Lightbody|2004|p=125}}

[[File:The USS Arizona (BB-39) burning after the Japanese attack on Pearl Harbor - NARA 195617 - Edit.jpg|thumb|right|يو ايس ايس 'ائريزونا' (BB-39) آچر 7 ڊسمبر 1941 تي [[پرل هاربر]] ۾ [[آمريڪي پيسفڪ ٻيڙو|آمريڪي پيسفڪ ٻيڙي]] تي [[پرل هاربر تي حملو|جاپاني اچانڪ فضائي حملي]] کان پوءِ سڙي رهيو آهي]]

جاپان ايشيا ۾ يورپي نوآبادين تي قبضو ڪري هڪ وڏو دفاعي گهيرو قائم ڪرڻ جو منصوبو ٺاهيو هو جيڪو وچ پيسفڪ تائين پکڙيل هجي. جاپاني وري ڏکڻ اوڀر ايشيا جي وسيلن کي استعمال ڪرڻ لاءِ آزاد هوندا جڏهن ته دفاعي جنگ وڙهندي ٿڪل اتحادين کي وڌيڪ ڪمزور ڪندا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Weinberg|2005|p=310}}&lt;/ref&gt; دفاع کي مضبوط ڪرڻ دوران آمريڪي مداخلت کي روڪڻ لاءِ، اهو پڻ منصوبو هو ته شروعات کان ئي [[آمريڪي پيسفڪ ٻيڙو|آمريڪي پيسفڪ ٻيڙي]] ۽ فلپائن ۾ آمريڪي فوجي موجودگي کي ناڪاره بڻايو وڃي.{{sfn|Wood|2007|pp=11–12}} 7 ڊسمبر 1941 تي (ايشيائي ٽائم زون ۾ 8 ڊسمبر)، جاپان [[جاپاني توسيع (1941–42)|ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ وچ پيسفڪ تي لڳ ڀڳ هڪ ئي وقت حملن]] سان برطانوي ۽ آمريڪي قبضي وارن علائقن تي حملو ڪيو.{{sfn|Wohlstetter|1962|pp=341–343}} انهن ۾ [[پرل هاربر تي حملو|پرل هاربر ۾ آمريڪي ٻيڙن]] ۽ [[فلپائن جي مهم (1941–1942)|فلپائن]] تي حملو، گڏوگڏ [[گوام جي جنگ (1941)|گوام]]، [[ويڪ ٻيٽ جي جنگ|ويڪ ٻيٽ]]، [[ملايا جي مهم|ملايا]]،{{sfn|Wohlstetter|1962|pp=341–343}} [[ٿائيلينڊ تي جاپاني حملو|ٿائيلينڊ]]، ۽ [[هانگ ڪانگ جي جنگ|هانگ ڪانگ]] تي حملا شامل هئا.&lt;ref&gt;[[John Keegan|Keegan, John]] (1989) ''The Second World War''. New York: Viking. pp. 256–257. {{isbn|978-0-3995-0434-1}}&lt;/ref&gt;

انهن حملن سبب [[آمريڪا جو جاپان خلاف جنگ جو اعلان|آمريڪا]]، [[برطانيه جو جاپان خلاف جنگ جو اعلان|برطانيه]]، چين، آسٽريليا ۽ ٻين ڪيترن ئي رياستن باضابطه طور جاپان خلاف جنگ جو اعلان ڪيو، جڏهن ته سوويت يونين، يورپي محوري ملڪن سان وڏي پيماني تي جنگ ۾ مصروف هجڻ ڪري، جاپان سان پنهنجو غير جانبداري معاهدو برقرار رکيو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dunn|1998|p=157}}. {{Harvnb|May|1955|p=155}} موجب، چرچل چيو هو ته: &quot;جاپان خلاف روسي جنگ جو اعلان اسان لاءِ تمام گهڻو فائديمند هوندو، بشرطيڪه روسين کي يقين هجي ته ان سان سندن مغربي محاذ کي ڪو نقصان نه پهچندو.&quot;&lt;/ref&gt; جرمنيءَ، پنهنجي ٻين محوري اتحادين سان گڏ، جاپان سان يڪجهتيءَ ۾ آمريڪا خلاف جنگ جو اعلان ڪيو، جنهن جو جواز روزويلٽ جي حڪم تي جرمن جنگي جهازن تي آمريڪي حملا ٻڌايا ويا.{{r|Events1941}}&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Klooz |first1=Marle |title=Events leading up to World War II – Chronological History |date=1944 |url=https://www.ibiblio.org/pha/events |access-date=9 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214113907/https://www.ibiblio.org/pha/events |archive-date=14 December 2013 |url-status=live |series=78th Congress, 2d Session – House Document N. 541 |at=p. 310 ([https://www.ibiblio.org/pha/events/1941.html 1941]) |others=Director: Humphrey, Richard A. |place=Washington, DC |publisher=US Government Printing Office |last2=Wiley |first2=Evelyn}}&lt;/ref&gt;

=== محوري قوتن جي اڳڀرائي رڪجي وئي (1942–1943) ===
1 جنوري 1942 تي، [[چئن پوليس وارن|اتحادي وڏن چئن]]{{sfn|Bosworth|Maiolo|2015|pp=313–314}}—سوويت يونين، چين، برطانيه، ۽ آمريڪا—۽ 22 ننڍين يا جلاوطن حڪومتن [[گڏيل قومن جو اعلان نامو]] جاري ڪيو، جنهن ذريعي [[ائٽلانٽڪ چارٽر]] جي تصديق ڪئي وئي{{sfn|Mingst|Karns|2007|p=22}} ۽ محوري طاقتن سان ڪو به [[ڌار امن معاهدو]] نه ڪرڻ تي اتفاق ڪيو ويو.{{sfn|Shirer|1990|p=904}}

1942 دوران، اتحادي اختيارين اختيار ڪرڻ لاءِ مناسب [[عظيم حڪمت عملي]] تي بحث ڪيو. سڀني ان ڳالهه تي اتفاق ڪيو ته [[پهرين يورپ|جرمنيءَ کي شڪست ڏيڻ]] بنيادي مقصد هو. آمريڪن فرانس جي رستي جرمنيءَ تي سڌي ۽ [[آپريشن سليج هيمر|وڏي پئماني تي حملي]] جي حق ۾ هئا. سوويت يونين ٻئي محاذ جو مطالبو ڪيو. برطانيه دليل ڏنو ته فوجي آپريشنز کي ٻاهرين علائقن (peripheries) تائين محدود رکڻ گهرجي ته جيئن جرمني جي قوت کي ختم ڪري سگهجي، جنهن سان جرمن فوج ۾ نااميدي وڌندي ۽ [[ٻي عالمي جنگ دوران مزاحمتي تحريڪون|مزاحمتي قوتن]] کي هٿي ملندي؛ جرمني پاڻ وڏي پئماني تي بمباري جي مهم جو نشانو بڻبو. ان کان پوءِ جرمني خلاف حملو بنيادي طور تي اتحادين جي بڪتربند فوج (armour) ذريعي ڪيو ويندو، بغير وڏي پئماني تي پيادي فوج استعمال ڪرڻ جي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The First Full Dress Debate over Strategic Deployment. Dec 1941 – Jan 1942 |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-5.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109145033/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-5.html |archive-date=9 November 2012 |access-date=16 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare |pages=97–119}}&lt;/ref&gt; نيٺ، برطانوي قيادت آمريڪن کي قائل ڪري ورتو ته 1942 ۾ فرانس ۾ فوج لاهڻ ناممڪن هو ۽ کين ان جي بدران اتر آفريڪا مان محوري طاقتن کي ڪڍڻ تي ڌيان ڏيڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Elimination of the Alternatives. Jul–Aug 1942 |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-12.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430013447/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-12.html |archive-date=30 April 2013 |access-date=16 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare |pages=266–292}}&lt;/ref&gt;

1943 جي شروعات ۾ [[ڪئسابلانڪا ڪانفرنس]] ۾، اتحادين 1942 واري پڌرنامي جي بيانن کي ورجايو ۽ پنهنجن دشمنن جي [[بنا شرط هٿيار ڦٽا ڪرڻ]] جو مطالبو ڪيو. برطانيه ۽ آمريڪا ميڊيٽرينين (بحر روم) جي سپلاءِ رستن کي مڪمل محفوظ بڻائڻ لاءِ سسيلي تي حملي ذريعي اڳڀرائي جاري رکڻ تي اتفاق ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Casablanca – Beginning of an Era: January 1943 |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525075310/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-1.html |archive-date=25 May 2013 |access-date=16 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare |pages=18–42}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ برطانيه بلقان ۾ وڌيڪ آپريشنز جي حق ۾ دليل ڏنا ته جيئن ترڪي کي جنگ ۾ آڻي سگهجي، پر مئي 1943 ۾، آمريڪن برطانيه کان اهو واعدو ورتو ته ميڊيٽرينين ۾ اتحادي آپريشنز رڳو اٽليءَ جي مکيه سرزمين تي حملي تائين محدود رکيا ويندا، ۽ 1944 ۾ فرانس تي حملو ڪيو ويندو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Trident Conference – New Patterns: May 1943 |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525100621/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-6.html |archive-date=25 May 2013 |access-date=16 May 2013 |website=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare |pages=126–145}}&lt;/ref&gt;

=== پيسفڪ (بحر ڪاهل) (1942–1943) ===
[[File:Second world war asia 1937-1942 map en6.png|thumb|upright=1.4|1942 جي وچ تائين جاپاني فوجي اڳڀرائي جو نقشو]]

اپريل 1942 جي پڄاڻيءَ تائين، جاپان ۽ ان جي اتحادي [[ٻي عالمي جنگ ۾ ٿائيلينڊ|ٿائيلينڊ]] لڳ ڀڳ پورو [[برما تي جاپاني حملو|برما]]، [[ملايا جي مهم|ملايا]]، [[ڊچ ايسٽ انڊيز جي مهم|ڊچ ايسٽ انڊيز]]، [[سنگاپور جو زوال|سنگاپور]]، ۽ [[راباول جي جنگ (1942)|راباول]] فتح ڪري ورتا هئا، جنهن ۾ اتحادي فوجن کي سخت نقصان پهچايو ويو ۽ وڏي تعداد ۾ فوجي قيد ڪيا ويا. جاپاني اڳڀرائي دوران ڪيترائي ظلم ڪيا ويا، جن ۾ سنگاپور ۾ [[سوڪ چنگ قتل عام]] شامل هو.{{sfn|Beevor|2012|pp=247–267, 345}} 

[[فلپائن جي مهم (1941–1942)|فلپائني ۽ آمريڪي فوجن جي سخت مزاحمت]] جي باوجود، مئي 1942 ۾ فلپائن جي دولت مشترڪه تي قبضو ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ اتان جي حڪومت کي جلاوطن ٿيڻو پيو. باتان (Bataan) جي قبضي کان پوءِ، جاپاني فوج لڳ ڀڳ 75,000 فلپائني ۽ آمريڪي قيدين کي 42 ڪلوميٽرن جي [[باتان ڊيٿ مارچ|موت جي مارچ]] تي مجبور ڪيو، جنهن ۾ هزارين قيدي مارجي ويا.{{sfn|Lewis|1953|loc=p. 529 (Table 11)}} 16 اپريل تي برما ۾، 7,000 برطانوي سپاهين کي جاپاني 33هين ڊويزن [[يانانگ يونگ جي جنگ]] دوران گهيري ۾ آڻي ڇڏيو، جن کي چيني 38هين ڊويزن بچايو.{{sfn|Slim|1956|pp=71–74}} جاپاني فوجن [[پرنس آف ويلز ۽ ريپولس جو ٻڏڻ|ڏکڻ چين سمنڊ]]، [[جاوا سمنڊ جي جنگ|جاوا سمنڊ]]، ۽ [[بحر هند تي حملو|بحر هند]] ۾ بحري سوڀون حاصل ڪيون،{{sfn|Grove|1995|p=362}} ۽ آسٽريليا جي شهر [[ڊارون، ناردرن ٽيريٽري|ڊارون]] ۾ [[ڊارون جي بمباري|اتحادي بحري اڏي تي بمباري]] ڪئي. جنوري 1942 ۾، جاپان خلاف اتحادين جي واحد ڪاميابي چيني فوج جي [[چانگشا جي جنگ (1941–1942)|چانگشا ۾ فتح]] هئي.{{sfn|Ch'i|1992|p=158}} اڻ تيار آمريڪي ۽ يورپي حريفن تي انهن آسان ڪاميابين جاپان کي حد کان وڌيڪ پر اعتماد ۽ پنهنجي طاقت کي ضرورت کان وڌيڪ پکيڙڻ تي مجبور ڪيو.{{sfn|Perez|1998|p=145}}

[[File:Japanese torpedo bombers fly past USS Yorktown (CV-5) on 4 June 1942.jpg|thumb|4 جون 1942 تي [[مڊوي جي جنگ]] دوران جاپاني ٽارپيڊو بمبار جهاز [[يو ايس ايس يارڪ ٽائون (CV-5)|يو ايس ايس يارڪ ٽائون]] وٽان گذري رهيا آهن]]

مئي 1942 جي شروعات ۾، جاپان سامونڊي حملي ذريعي [[آپريشن ايم او|پورٽ مورسبي تي قبضو]] ڪرڻ لاءِ آپريشن شروع ڪيو ته جيئن آمريڪا ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ رابطي ۽ رسد جا رستا ڪٽجي وڃن. اهو منصوبو تڏهن ناڪام ٿيو جڏهن ٻن آمريڪي بحري جهازن (carriers) تي مشتمل اتحادي ٽاسڪ فورس [[ڪورل سمنڊ جي جنگ]] ۾ جاپاني بحري فوج کي مقابلو ڪري برابريءَ تي روڪي ورتو.{{sfn|Maddox|1992|pp=111–112}} جاپان جو ايندڙ منصوبو، جيڪو اڳوڻي [[ڊوليٽل ريڊ]] کان متاثر هو، اهو هو ته [[مڊوي اٽول]] تي قبضو ڪيو وڃي ۽ آمريڪي بحري جهازن کي ويڙهه ۾ ڦاسائي کين ختم ڪيو وڃي؛ ڌيان هٽائڻ لاءِ جاپان پاران الاسڪا ۾ [[اليوشين ٻيٽن جي مهم|اليوشين ٻيٽن تي قبضي]] لاءِ به فوج موڪلي وئي.{{sfn|Salecker|2001|p=186}} مئي جي وچ ڌاري، جاپان چين ۾ [[زيجيانگ-جيانگسي مهم]] شروع ڪئي، جنهن جو مقصد انهن چيني ماڻهن کان بدلو وٺڻ هو جن ڊوليٽل ريڊ ۾ بچي ويل آمريڪي پائلٽن جي مدد ڪئي هئي. ان مهم دوران چيني هوائي اڏن کي تباهه ڪيو ويو ۽ چيني 23هين ۽ 32هين فوجي گروپن سان ويڙهه ڪئي وئي. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Schoppa|2011|p=28}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[{{GBurl|id=lILltXBTo8oC|p=19}} Chevrier &amp; Chomiczewski &amp; Garrigue 2004], p. 19.&lt;/ref&gt; جون جي شروعات ۾، جاپان پنهنجي آپريشنز تي عمل ڪيو، پر آمريڪن مئي جي آخر ۾ [[جاپاني بحري ڪوڊ]] ٽوڙي ورتا هئا ۽ هو جنگ جي منصوبن ۽ فوجي ترتيب کان مڪمل واقف هئا. هنن ان ڄاڻ کي استعمال ڪندي [[شاهي جاپاني بحريه]] تي [[مڊوي جي جنگ|مڊوي ۾ فيصله ڪن فتح]] حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ropp|2000|p=368}}.&lt;/ref&gt;

مڊوي جي جنگ جي نتيجي ۾ حملو ڪرڻ جي صلاحيت گهٽجڻ کانپوءِ، جاپان [[پورٽ مورسبي]] تي قبضو ڪرڻ لاءِ [[پاپوا جي علائقي]] ۾ [[ڪوڪوڊا ٽريڪ مهم|زميني رستي واري مهم]] شروع ڪئي.{{sfn|Weinberg|2005|p=339}} آمريڪن ڏکڻ [[سليمان ٻيٽن]]، خاص طور تي [[گواڊالڪينال]] ۾ جاپاني پوزيشنن تي جوابي حملي جو منصوبو ٺاهيو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ جاپان جي مکيه اڏي [[راباول]] تي قبضو ڪرڻ لاءِ پهريون قدم هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gilbert |first=Adrian |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000gilb/page/259 |title=The Encyclopedia of Warfare: From Earliest Times to the Present Day |date=2003 |publisher=Globe Pequot |isbn=978-1-5922-8027-8 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000gilb/page/259 259] |access-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719123035/https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000gilb/page/259 |archive-date=19 July 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

اهي ٻئي منصوبا جولاءِ ۾ شروع ٿيا، پر سيپٽمبر جي وچ تائين، جاپان لاءِ [[گواڊالڪينال جي مهم|گواڊالڪينال جي جنگ]] اوليت بڻجي وئي، ۽ نيو گني ۾ موجود فوجن کي پورٽ مورسبي واري علائقي مان واپس [[اورو صوبو|ٻيٽ جي اترئين حصي]] ڏانهن وڃڻ جو حڪم ڏنو ويو، جتي هنن [[بونا-گونا جي جنگ]] ۾ آسٽريلوي ۽ آمريڪي فوجن جو مقابلو ڪيو.{{sfn|Swain|2001|p=197}} جلد ئي گواڊالڪينال ٻنهي طرفن لاءِ مرڪزي نقطو بڻجي ويو، جتي وڏي تعداد ۾ فوج ۽ ٻيڙا استعمال ڪيا ويا. ان جنگ ۾ جاپاني فوج کي تمام گهڻو نقصان پهتو، خاص طور تي سندن ماهر پائلٽ مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Sarah |title=The Wars for Asia, 1911-1949 |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |pages=174}}&lt;/ref&gt; 1943 جي شروعات تائين، جاپاني ان ٻيٽ تي شڪست کائي ويا ۽ [[آپريشن ڪي|پنهنجي فوج واپس گهرائي ورتي]].{{sfn|Hane|2001|p=340}} برما ۾، دولت مشترڪه جي فوجن ٻه آپريشن ڪيا. پهريون، 1942 جي آخر ۾ [[اراڪان جي مهم (1942–1943)|اراڪان خطي ۾ هڪ ناڪام حملو]] هو جنهن کين مئي 1943 تائين هندستان واپس وڃڻ تي مجبور ڪيو.{{sfn|Marston|2005|p=111}} ٻيو، فيبروري ۾ جاپاني فرنٽ لائن جي پويان [[آپريشن لانگ ڪلٿ|غير منظم فوجن جي داخلائون]] هيون، جن اپريل جي پڄاڻيءَ تائين مليل جليل نتيجا حاصل ڪيا.{{sfn|Brayley|2002|p=9}}

=== اڀرندي محاذ (1942–1943) ===
وڏي جاني نقصان جي باوجود، 1942 جي شروعات ۾ جرمني ۽ ان جي اتحادين [[مرڪزي روس]] ۽ [[ڏکڻ روس]] ۾ سوويت يونين جي هڪ وڏي حملي کي روڪي ورتو، ۽ گذريل سال دوران حاصل ڪيل اڪثر علائقن تي پنهنجو قبضو برقرار رکيو.{{sfn|Glantz|2001|p=31}} مئي ۾، جرمن فوجن [[ڪيرچ ٻيٽ نما جي جنگ]] ۽ [[خارڪوف جي ٻي جنگ]] ۾ سوويت حملن کي شڪست ڏني.{{sfn|Read|2004|p=764}} سيوستوپول جو قلعو بند شهر، جتي ڳاڙهي فوج (Red Army) لڳ ڀڳ 250 ڏينهن تائين محوري طاقتن جي گهيري جو مقابلو ڪيو هو، نيٺ وڏي پئماني تي توپخاني جي گولاباري ۽ زهريلي گئس جي استعمال سان فتح ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bellamy |first=Chris |title=Absolute War |date=2008}}&lt;/ref&gt;

جون 1942 ۾، جرمني ڏکڻ روس جي خلاف پنهنجو مکيه [[ڪيس بليو|اونهاري وارو حملو]] شروع ڪيو، جنهن جو مقصد [[آذربائيجان ۾ پيٽروليم جي صنعت|قفقاز (Caucasus) جي تيل جي کوهن]] تي قبضو ڪرڻ ۽ [[ڪوبان]] جي ميداني علائقن تائين پهچڻ هو، جڏهن ته محاذ جي اترئين ۽ مرڪزي حصن تي پنهنجون پوزيشنون برقرار رکڻيون هيون. جرمنن [[آرمي گروپ سائوٿ]] کي ٻن گروپن ۾ ورهايو: [[آرمي گروپ اي]] لوئر [[ڊون (نهر)|ڊون نديءَ]] ڏانهن وڌيو ۽ ڏکڻ-اوڀر قفقاز تي حملو ڪيو، جڏهن ته [[آرمي گروپ بي]] [[وولگا|وولگا نديءَ]] ڏانهن روانو ٿيو. سوويت يونين وولگا تي موجود اسٽالن گراڊ جي مقام تي مقابلو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.{{sfn|Davies|2006|loc=p. 100 (2008 ed.)}}

[[File:RIAN archive 44732 Soviet soldiers attack house.jpg|thumb|upright=1.5|فروري 1943 ۾ [[اسٽالن گراڊ جي جنگ]] دوران جوابي حملو ڪندڙ [[ڳاڙهي فوج]] جا سپاهي]]

نومبر جي وچ ڌاري، جرمن فوجن سخت [[شهري جنگ|گهٽي جي ويڙهه]] کانپوءِ [[اسٽالن گراڊ جي جنگ|لڳ ڀڳ اسٽالن گراڊ تي قبضو]] ڪري ورتو هو. سوويت يونين پنهنجو ٻيو سياري وارو جوابي حملو شروع ڪيو، جنهن جي شروعات [[آپريشن يورينس|اسٽالن گراڊ ۾ جرمن ڇهين فوج جي گهيري]] سان ٿي،{{sfn|Beevor|1998|pp=239–265}} ۽ ماسڪو جي ويجهو [[آپريشن مارس|رژيف (Rzhev) واري علائقي]] تي حملو ڪيو ويو، جيتوڻيڪ پويون حملو ناڪام ويو.{{sfn|Black|2003|p=119}} فيبروري 1943 جي شروعات تائين، جرمن فوج کي زبردست نقصان پهتو هو؛ اسٽالن گراڊ ۾ جرمن فوجون شڪست کائي چڪيون هيون،{{sfn|Beevor|1998|pp=383–391}} ۽ فرنٽ لائن اونهاري جي حملي کان اڳ واري پوزيشن کان به پٺتي هٽي وئي هئي. فيبروري جي وچ ۾، جڏهن سوويت اڳڀرائي گهٽجي وئي، جرمنن [[خارڪوف جي ٽي جنگ|خارڪوف تي هڪ ٻيو حملو]] ڪيو، جنهن سان سوويت شهر [[ڪورسڪ]] جي چوڌاري سندن فرنٽ لائن ۾ هڪ [[اڀريل حصو (فوجي)|اڀريل حصو]] (salient) پيدا ٿي ويو.{{sfn|Erickson|2001|p=142}}

=== مغربي يورپ/ائٽلانٽڪ ۽ ميڊيٽرينين (1942–1943) ===
[[File:8th AF Bombing Marienburg.JPEG|right|thumb|9 آڪٽوبر 1943 تي جرمني ۾ فوڪي-ولف فيڪٽري تي آمريڪي [[اٺين فضائي فوج]] جي [[بوئنگ بي-17 فلائنگ فورٽريس]] جهازن جي بمباري]]

آمريڪي بحري ڪمان جي ڪمزور فيصلن جو فائدو وٺندي، [[ٻيو خوشگوار وقت|جرمن بحريه آمريڪي ائٽلانٽڪ ساحل تي اتحادين جي جهازن کي وڏو نقصان پهچايو]].{{sfn|Milner|1990|p=52}} نومبر 1941 تائين، دولت مشترڪه جي فوجن اتر آفريڪا ۾ هڪ جوابي حملو، [[آپريشن ڪروسيڊر]]، شروع ڪيو ۽ انهن سمورن علائقن کي واپس ورتو جيڪي جرمنن ۽ اٽليءَ قبضي ۾ ڪيا هئا.{{sfn|Beevor|2012|pp=224–228}} جرمنن پڻ جنوري ۾ اتر آفريڪا ۾ هڪ حملو شروع ڪيو، جنهن فيبروري جي شروعات تائين برطانوي فوجن کي [[غازالا جي جنگ#غازالا لائن|غازالا لائن]] جي پوزيشن تائين پٺتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Molinari|2007|p=91}} جنهن کانپوءِ ويڙهه ۾ عارضي وقفو آيو، جنهن کي جرمنيءَ پنهنجي ايندڙ حملن جي تياريءَ لاءِ استعمال ڪيو.{{sfn|Mitcham|2007|p=31}} انهن خدشن سبب ته جاپان [[فرانسيسي مڊغاسڪر|ويچي (Vichy) جي قبضي هيٺ مڊغاسڪر]] ۾ فوجي اڏا استعمال ڪري سگهي ٿو، برطانيه مئي 1942 جي شروعات ۾ [[مڊغاسڪر جي جنگ|ان ٻيٽ تي حملو ڪيو]].{{sfn|Beevor|2012|pp=380–381}} ليبيا ۾ محوري طاقتن جي [[غازالا جي جنگ|هڪ حملي]] اتحادين کي مصر جي اندر تائين پٺتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، جيستائين محوري فوجن کي [[العلمين جي پهرين جنگ|العلمين وٽ روڪيو ويو]].{{sfn|Rich|1992|p=178}} يورپي کنڊ تي، اسٽريٽجڪ هدفن تي اتحادي [[ڪمانڊو]] دستن جي حملن، جن جو نتيجو ناڪام [[ڊائپ ريڊ]] (Dieppe Raid) جي صورت ۾ نڪتو،{{sfn|Gordon|2004|p=129}} اهو ثابت ڪيو ته مغربي اتحادي بهتر تياري، سامان ۽ آپريشنل سيڪيورٽي کانسواءِ يورپ جي سرزمين تي ڪو وڏو حملو نٿا ڪري سگهن.{{sfn|Neillands|2005|p=60}}

آگسٽ 1942 ۾، اتحادي [[عالم الحلفا جي جنگ|العلمين تي ٿيندڙ ٻئي حملي]] کي ناڪام بڻائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا{{sfn|Keegan|1997|p=277}} ۽ وڏي جاني نقصان کانپوءِ، [[آپريشن پيڊسٽل|گهيري هيٺ آيل مالٽا تائين انتهائي گهربل رسد پهچائڻ]] ۾ ڪامياب ٿيا.{{sfn|Smith|2002}} ڪجهه مهينن کانپوءِ، اتحادين مصر ۾ [[العلمين جي ٻي جنگ|پنهنجو حملو شروع ڪيو]]، محوري فوجن کي اتان ڪڍي ڇڏيو ۽ ليبيا جي رستي اولهه طرف پيش قدمي شروع ڪئي.{{sfn|Thomas|Andrew|1998|p=8}} هن حملي کان ٿوري دير پوءِ [[آپريشن ٽورچ|فرانسيسي اتر آفريڪا ۾ اينگلو-آمريڪي فوجون لٿيون]]، جنهن جي نتيجي ۾ اهو خطو اتحادين سان شامل ٿي ويو.{{sfn|Ross|1997|p=38}} هٽلر فرانسيسي نوآبادي جي ان بغاوت جو جواب [[ڪيس اينٽون|ويچي فرانس تي قبضي]] جو حڪم ڏئي ڏنو؛{{sfn|Ross|1997|p=38}} جيتوڻيڪ ويچي فوجن جنگ بندي جي ان ڀڃڪڙي تي ڪا مزاحمت نه ڪئي، پر هنن [[ٽولون ۾ فرانسيسي ٻيڙن کي ٻوڙڻ|پنهنجي بحري ٻيڙن کي پاڻ ٻوڙي ڇڏيو]] ته جيئن اهي جرمن فوج جي قبضي ۾ نه اچن.{{sfn|Ross|1997|p=38}}{{sfn|Bonner|Bonner|2001|p=24}} آفريڪا ۾ موجود محوري فوجون [[تونس]] ڏانهن پٺتي هٽي ويون، جنهن کي مئي 1943 ۾ [[تونس جي مهم|اتحادين فتح ڪري ورتو]].{{sfn|Ross|1997|p=38}}{{sfn|Collier|2003|p=11}}

جون 1943 ۾، برطانيه ۽ آمريڪا جرمني خلاف [[گڏيل بمباري مهم|هڪ اسٽريٽجڪ بمباري مهم]] شروع ڪئي، جنهن جو مقصد جنگي معيشت کي نقصان پهچائڻ، مورال ڪمزور ڪرڻ، ۽ شهري آبادي کي &quot;[[ڊي هائوسنگ|بي گهر]]&quot; ڪرڻ هو.&lt;ref&gt;[https://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/USSBS/ETO-Summary.html#tc &quot;The Civilians&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105044932/https://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/USSBS/ETO-Summary.html#tc |date=5 November 2013}} the United States Strategic Bombing Survey Summary Report (European War)&lt;/ref&gt; هن مهم جي پهرين حملن ۾ [[ٻي عالمي جنگ دوران هيمبرگ تي بمباري|هيمبرگ تي باهه وسائيندڙ بمباري]] شامل هئي، جنهن هن اهم صنعتي مرڪز جي انفراسٽرڪچر کي وڏو نقصان پهچايو ۽ وڏي تعداد ۾ جانيون ضايع ٿيون.{{sfn|Overy|1995|pp=119–120}}
=== اتحادين جي اڳڀرائي ۾ تيزي (1943–1944) ===
[[File:SBD VB-16 over USS Washington 1943.jpg|thumb|1943 ۾ [[گلبرٽ ۽ مارشل ٻيٽن جي مهم]] دوران يو ايس ايس واشنگٽن (BB-56) ۽ يو ايس ايس ليڪسنگٽن (CV-16) جي مٿان گشت ڪندڙ [[آمريڪي بحريه]] جو [[ڊيگلس ايس بي ڊي ڊانٽليس|SBD-5]] جاسوسي جهاز]]

گواڊالڪينال مهم کان پوءِ، اتحادين پيسفڪ ۾ جاپان خلاف ڪيترائي آپريشن شروع ڪيا. مئي 1943 ۾، ڪينيڊا ۽ آمريڪي فوجون [[اليوشين ٻيٽن جي مهم#اتحادي جواب|اليوشين مان جاپاني فوجن کي ختم ڪرڻ]] لاءِ موڪليون ويون.{{sfn|Thompson|Randall|2008|p=164}} ان کان ٿوري دير پوءِ، آمريڪا، آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ پيسفڪ ٻيٽن جي فوجن جي مدد سان، [[آپريشن ڪارٽ ويل|آسپاس جي ٻيٽن تي قبضو ڪري راباول کي الڳ ڪرڻ]]، ۽ [[گلبرٽ ۽ مارشل ٻيٽن جي مهم|گلبرٽ ۽ مارشل ٻيٽن ۾ جاپاني مرڪزي پيسفڪ جي گهيري کي ٽوڙڻ]] لاءِ وڏا زميني، سامونڊي ۽ فضائي آپريشن شروع ڪيا.{{sfn|Kennedy|2001|p=610}} مارچ 1944 جي پڄاڻيءَ تائين، اتحادين اهي ٻئي هدف حاصل ڪري ورتا هئا ۽ [[ڪيرولين ٻيٽن]] ۾ [[آپريشن هيلسٽون|ٽرڪ (Truk) واري وڏي جاپاني اڏي کي به ناڪاره بڻائي ڇڏيو هو]]. اپريل ۾، اتحادين [[مغربي نيو گني مهم|مغربي نيو گني کي واپس وٺڻ]] لاءِ آپريشن شروع ڪيو.{{sfn|Rottman|2002|p=228}}

سوويت يونين ۾، جرمنن ۽ سوويت فوجن 1943 جي اونهاري جي شروعات [[مرڪزي روس]] ۾ وڏي حملي جي تيارين ۾ گذاري. 5 جولاءِ 1943 تي، جرمني [[ڪورسڪ جي جنگ|ڪورسڪ بلج (Kursk Bulge) جي چوڌاري سوويت فوجن تي حملو ڪيو]]. هڪ هفتي اندر، جرمن فوجون سوويت يونين جي مضبوط دفاعي نظام اڳيان ٿڪجي پيون،&lt;ref&gt;{{Harvnb|Glantz|1986}}; {{Harvnb|Glantz|1989|pp=149–159}}.&lt;/ref&gt; ۽ جنگ ۾ پهريون ڀيرو هٽلر ڪو آپريشن ان جي تڪنيڪي يا آپريشنل ڪاميابي حاصل ڪرڻ کان اڳ ئي منسوخ ڪري ڇڏيو.{{sfn|Kershaw|2001|p=592}} ان فيصلي تي 9 جولاءِ تي مغربي اتحادين جي [[سسيلي تي اتحادي حملو|سسيلي تي حملي]] پڻ اثر وڌو، جنهن جي نتيجي ۾، گذريل اطالوي ناڪامين سان گڏ، ان مهيني جي آخر ۾ [[اٽلي ۾ فاشسٽ راڄ جو خاتمو|مسوليني کي اقتدار تان هٽائي گرفتار ڪيو ويو]].{{sfn|O'Reilly|2001|p=32}}

[[File:Soviet troops and T-34 tanks counterattacking Kursk Voronezh Front July 1943.jpg|thumb|جولاءِ 1943 ۾ [[ڪورسڪ جي جنگ]] دوران جرمن پوزيشنن تي جوابي حملو ڪندڙ [[ڳاڙهي فوج]] جا دستا]]

12 جولاءِ 1943 تي، سوويت فوجن پنهنجو [[آپريشن ڪٽوزوف|جوابي حملو]] شروع ڪيو، جنهن سان اوڀر ۾ جرمن فتح يا برابريءَ جو ڪو به امڪان لڳ ڀڳ ختم ٿي ويو. ڪورسڪ ۾ سوويت فتح جرمن برتريءَ جي خاتمي جي نشاني هئي،{{sfn|Bellamy|2007|p=595}} جنهن سوويت يونين کي اڀرندي محاذ تي اڳڀرائيءَ جو موقعو ڏنو.{{sfn|O'Reilly|2001|p=35}}{{sfn|Healy|1992|p=90}} جرمنن تڪڙ ۾ تيار ڪيل [[پينٿر-ووٽن لائن]] سان پنهنجي اڀرندي محاذ کي مستحڪم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سوويت فوجن [[اسموليڪ آپريشن|اسموليڪ]] ۽ [[نيپر جي جنگ|لوئر نيپر حملي]] ۾ ان کي ٽوڙي ڇڏيو.{{sfn|Glantz|2001|pp=50–55}}

3 سيپٽمبر 1943 تي، [[اتحادين سان اٽلي جي جنگ بندي]] ۽ ان کان پوءِ اٽلي تي جرمن قبضي جي نتيجي ۾، مغربي اتحادين [[اٽلي تي اتحادي حملو|اٽلي جي سرزمين تي حملو ڪيو]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kolko|1990|p=45}}&lt;/ref&gt; جرمني فاشسٽن جي مدد سان ان جنگ بندي جو جواب [[آپريشن آڪسي|اطالوي فوجن کي غير مسلح ڪري]]، اطالوي علائقن تي فوجي قبضو ڪري،{{sfn|Mazower|2008|p=362}} ۽ دفاعي لائينن جو هڪ سلسلو قائم ڪري ڏنو.{{sfn|Hart|Hart|Hughes|2000|p=151}} جرمن خاص دستن پوءِ [[گران ساسو ريڊ|مسوليني کي آزاد ڪرايو]]، جنهن جلد ئي جرمن قبضي هيٺ اٽليءَ ۾ [[اطالوي سوشل ريپبلڪ]] جي نالي سان هڪ نئين رياست قائم ڪئي،{{sfn|Blinkhorn|2006|p=52}} جنهن سان [[اطالوي گهرو ويڙهه]] شروع ٿي وئي. مغربي اتحادي نومبر جي وچ ڌاري [[ونٽر لائن|جرمنن جي مکيه دفاعي لائن]] تائين پهچڻ تائين ڪيترن ئي مورچن تي وڙهندا رهيا.{{sfn|Read|Fisher|2002|p=129}}

ائٽلانٽڪ ۾ جرمن آپريشنز کي به نقصان پهتو. [[ڪارو مئي (1943)|مئي 1943 تائين، جڏهن اتحادين جا جوابي قدم وڌيڪ اثرائتا ٿيا]]، ته جرمن آبدوزن کي ٿيندڙ وڏي نقصان جي ڪري جرمني کي ائٽلانٽڪ بحري مهم عارضي طور تي روڪڻي پئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Padfield|1998|pp=335–336}}.&lt;/ref&gt; نومبر 1943 ۾، [[فرينڪلن ڊي روزويلٽ]] ۽ ونسٽن چرچل [[قاهره ڪانفرنس|قاهره ۾]] چيانگ ڪائي شيڪ سان ۽ پوءِ [[تهران ڪانفرنس|تهران ۾]] جوزف اسٽالن سان ملاقات ڪئي.&lt;ref name=&quot;Kolko 1990 211,235,267_268&quot;&gt;{{Harvnb|Kolko|1990|pp=211, 235, 267–268}}.&lt;/ref&gt; قاهره ڪانفرنس ۾ جنگ کان پوءِ جاپاني علائقن جي واپسي{{r|Iriye 1981 154}} ۽ [[برما مهم]] لاءِ فوجي منصوبابندي طئي ڪئي وئي،{{sfn|Mitter|2014|p=286}} جڏهن ته تهران ڪانفرنس ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ڪيو ويو ته مغربي اتحادي 1944 ۾ يورپ تي حملو ڪندا ۽ سوويت يونين جرمني جي شڪست جي ٽن مهينن اندر جاپان خلاف جنگ جو اعلان ڪندو.{{r|polley148}}

نومبر 1943 کان وٺي، ستن هفتن تائين جاري رهندڙ [[چانگڊي جي جنگ]] دوران، چيني فوج اتحادين جي مدد جي انتظار ۾ جاپان کي هڪ مهانگي ۽ ٿڪائيندڙ جنگ وڙهڻ تي مجبور ڪيو.&lt;ref name=&quot;Beevor 2012 268_274&quot;&gt;{{Harvnb|Beevor|2012|pp=268–274}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;H161&quot;&gt;{{Harvnb|Ch'i|1992|p=161}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hsu Chang 412-416&quot;&gt;{{Harvnb|Hsu|Chang|1971|pp=412–416, Map 38}}&lt;/ref&gt; جنوري 1944 ۾، اتحادين [[مونٽي ڪسينو جي جنگ|اٽليءَ ۾ مونٽي ڪسينو واري لائن خلاف حملن جو سلسلو]] شروع ڪيو ۽ [[انزييو جي جنگ|انزييو ۾ فوج لاهي]] کين گهيري ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Weinberg|2005|pp=660–661}}.&lt;/ref&gt;

27 جنوري 1944 تي، [[لينن گراڊ محاذ|سوويت]] دستن [[لينن گراڊ جو گهيرو#سوويت پاران گهيري جو خاتمو|هڪ وڏو حملو]] شروع ڪيو جنهن جرمن فوجن کي [[لينن گراڊ اوبلاسٽ|لينن گراڊ واري علائقي]] مان تڙي ڪڍيو، اهڙي طرح [[تاريخ جي سڀ کان خطرناڪ گهيري]] جو خاتمو ٿيو.&lt;ref name=&quot;Glantz 2002 327_366&quot;&gt;{{Harvnb|Glantz|2002|pp=327–366}}.&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ ٿيندڙ [[لينن گراڊ-نووگوروڊ حملو|سوويت اڳڀرائي]] کي جنگ کان اڳ واري ايسٽونيا جي سرحد تي جرمن [[آرمي گروپ نارٿ]] پاران روڪيو ويو، جنهن ۾ کين انهن [[ايسٽونيائي فوجي دستا|ايسٽونيائي ماڻهن]] جي مدد حاصل هئي جيڪي [[ايسٽونيا جي آزادي|قومي آزادي]] جي بحاليءَ جي اميد رکندا هئا. ان رڪاوٽ سبب [[بالٽڪ سمنڊ]] واري خطي ۾ سوويت آپريشن سست ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;Glantz 2002 367_414&quot;&gt;{{Harvnb|Glantz|2002|pp=367–414}}.&lt;/ref&gt; مئي 1944 جي پڄاڻيءَ تائين، سوويت فوجن [[ڪرائميا جي مهم|ڪرائميا کي آزاد ڪرائي ورتو هو]]، [[نيپر-ڪارپيٿين مهم|يوڪرين مان محوري طاقتن کي لڳ ڀڳ ڪڍي ڇڏيو هو]]، ۽ [[پهرين ياسي-ڪيشنيف مهم|رومانيا جي اندر تائين حملا ڪيا هئا]]، جن کي محوري دستن پٺتي ڌڪي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Chubarov 2001 122&quot;&gt;{{Harvnb|Chubarov|2001|p=122}}.&lt;/ref&gt; اٽلي ۾ اتحادين جا حملا ڪامياب رهيا ۽ ڪيترن ئي جرمن ڊويزنن کي پٺتي هٽڻ جو موقعو ڏيندي، 4 جون تي روم تي قبضو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Holland|2008|pp=169–184}}; {{Harvnb|Beevor|2012|pp=568–573}}.&lt;/ref&gt;

ايشيا جي سرزمين تي اتحادين کي مليل جليل ڪاميابي ملي. مارچ 1944 ۾، جاپاني فوجن ٻن حملن مان پهريون حملو شروع ڪيو، جيڪو [[آپريشن يو-گو|هندستان جي آسام ۾ اتحادين جي پوزيشنن خلاف هو]]،&lt;ref name=&quot;Lightbody 2004 224&quot;&gt;{{Harvnb|Lightbody|2004|p=224}}.&lt;/ref&gt; ۽ جلد ئي [[امپھال جي جنگ|امپھال]] ۽ [[ڪوهيما جي جنگ|ڪوهيما]] ۾ دولت مشترڪه جي پوزيشنن جو گهيرو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Zeiler&quot;&gt;{{Harvnb|Zeiler|2004|p=60}}.&lt;/ref&gt; مئي 1944 ۾، برطانوي ۽ هندستاني فوجن هڪ جوابي حملو ڪيو جنهن جولاءِ تائين جاپاني فوجن کي واپس برما تائين پٺتي ڌڪي ڇڏيو،&lt;ref name=&quot;Zeiler&quot;/&gt; ۽ چيني فوجون جيڪي 1943 جي آخر ۾ [[اتر برما ۽ مغربي يونان جي جنگ|اتر برما ۾ داخل ٿيون هيون]]، تن [[مائيٽڪينا جو گهيرو|مائيٽڪينا]] ۾ جاپاني فوجن کي گهيري ورتو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Beevor|2012|pp=555–560}}.&lt;/ref&gt; چين تي [[آپريشن اچي-گو|جاپان جو ٻيو حملو]] چين جي مکيه جنگي قوتن کي تباهه ڪرڻ، جاپاني قبضي هيٺ علائقن جي وچ ۾ ريلوي لائينن کي محفوظ ڪرڻ ۽ اتحادين جي هوائي اڏن تي قبضو ڪرڻ لاءِ هو.{{sfn|Ch'i|1992|p=163}} جون تائين، جاپاني فوجن [[هينان]] صوبي تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[چانگشا جي جنگ (1944)|چانگشا تي نئون حملو]] شروع ڪيو.{{sfn|Coble|2003|p=85}}

=== اتحادين جا حملا (1944) ===
[[File:Approaching Omaha.jpg|thumb|6 جون 1944 تي [[نارمنڊي لينڊنگز|ڊي-ڊي]] (D-Day) جي موقعي تي [[آپريشن اوورلارڊ|نارمنڊي تي حملي]] دوران آمريڪي سپاهي [[اوماها سمنڊ ڪناري]] ڏانهن وڌي رهيا آهن]]

6 جون 1944 تي (جنهن کي عام طور تي [[نارمنڊي لينڊنگز|ڊي-ڊي]] سڏيو وڃي ٿو)، ٽن سالن تائين سوويت دٻاءُ کانپوءِ،&lt;ref name=&quot;rees406&quot;&gt;{{Harvnb|Rees|2008|pp=406–407}}: &quot;اسٽالن هميشه اهو يقين رکيو ته برطانيه ۽ آمريڪا ٻئي محاذ ۾ دير ڪري رهيا هئا ته جيئن سوويت يونين جنگ جو پورو بار برداشت ڪري.&quot;&lt;/ref&gt; مغربي اتحادين [[آپريشن اوورلارڊ|اتر فرانس تي حملو ڪيو]]. اٽليءَ مان ڪيترن ئي اتحادي ڊويزنن کي هتي منتقل ڪرڻ کانپوءِ، هنن [[آپريشن ڊريگون|ڏکڻ فرانس تي به حملو ڪيو]].&lt;ref name=&quot;Weinberg 2005 695&quot;&gt;{{Harvnb|Weinberg|2005|p=695}}.&lt;/ref&gt; اهي لينڊنگ ڪامياب رهيون ۽ فرانس ۾ [[فاليس پاڪٽ|جرمن فوجي يونٽن جي شڪست]] جو سبب بڻيون. 25 آگسٽ تي، [[آزاد فرانسيسي فوج]] جي مدد سان [[فرانسيسي مزاحمتي تحريڪ|مقامي مزاحمتي قوتن]] پاران [[پئرس]] کي [[پئرس جي آزادي|آزاد ڪرايو ويو]]، جنهن جي اڳواڻي جنرل [[چارلس ڊي گال]] ڪري رهيو هو،&lt;ref&gt;{{Harvnb|Badsey|1990|p=91}}.&lt;/ref&gt; ۽ مغربي اتحادين سال جي پڄاڻي تائين مغربي يورپ ۾ [[سگفرائيڊ لائن مهم|جرمن فوجن کي پٺتي ڌڪڻ]] جاري رکيو. هالينڊ ۾ هڪ وڏي [[آپريشن مارڪيٽ گارڊن|ائيربورن آپريشن]] جي ذريعي اتر جرمني ڏانهن وڌڻ جي ڪوشش ناڪام وئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dear|Foot|2001|p=562}}.&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ، مغربي اتحادي آهستي آهستي جرمنيءَ ۾ داخل ٿيا، پر [[آپريشن ڪوئن|روئر ندي پار ڪرڻ ۾ ناڪام رهيا]]. اٽليءَ ۾، [[گوٿڪ لائن|جرمنن جي آخري وڏي دفاعي لائن]] جي ڪري اتحادين جي اڳڀرائي سست ٿي وئي.{{r|Forrest|Evans|Gibbons|2012|p=191}}

22 جون تي، سوويت فوجن [[بيلاروس ۾ اسٽريٽجڪ حملو]] ([[آپريشن باگريشن]]) شروع ڪيو جنهن جرمن [[آرمي گروپ سينٽر]] کي لڳ ڀڳ تباهه ڪري ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Zaloga 1996 7&quot;&gt;{{Harvnb|Zaloga|1996|p=7}}: &quot;اها ٻي عالمي جنگ ۾ جرمني جي سمورين مسلح فوجن جي سڀ کان وڏي شڪست هئي.&quot;&lt;/ref&gt; ان کان ٿوري دير پوءِ، [[ليو-سينڊوميرز مهم|هڪ ٻئي سوويت اسٽريٽجڪ حملي]] جرمن فوجن کي مغربي يوڪرين ۽ مشرقي پولينڊ مان نڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهن هوندي به، سوويت ڳاڙهي فوج [[ويسٽولا ندي]] جي ٻئي پاسي [[پراگا]] ضلعي ۾ رڪجي وئي، ڇو ته جرمنن [[هوم آرمي]] (پولينڊ جي غير ڪميونسٽ جلاوطن حڪومت جي وفادار مزاحمتي قوت) پاران شروع ڪيل [[وارسا جي بغاوت]] کي ڪچلي ڇڏيو هو، جنهن ۾ 150,000 کان وڌيڪ پولينڊ واسي مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Berend|1996|p=8}}.&lt;/ref&gt; [[سلوواڪ جمهوريه (1939–1945)|سلوواڪيا]] ۾ پڻ [[سلوواڪ قومي بغاوت|قومي بغاوت]] کي جرمنن پاران ڪچليو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slovak National Uprising 1944 |url=https://www.mzv.sk/documents/10182/2369491/BROZURA_70_VYROCIE_SNP_indd.pdf/007d0f33-4aa1-4e3a-95ae-5ef5096360d3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519024459/https://www.mzv.sk/documents/10182/2369491/BROZURA_70_VYROCIE_SNP_indd.pdf/007d0f33-4aa1-4e3a-95ae-5ef5096360d3 |archive-date=19 May 2020 |access-date=27 April 2020 |website=Museum of the Slovak National Uprising |publisher=Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic}}&lt;/ref&gt; سوويت فوج جي [[ياسي-ڪيشنيف جي ٻي مهم|مشرقي رومانيا ۾ اسٽريٽجڪ حملي]] اتي موجود [[آرمي گروپ سائوٿ يوڪرين|جرمن فوجن جي وڏي حصي]] کي ڪٽي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ [[1944 جي رومانيا ۾ ٿيندڙ فوجي بغاوت|رومانيا]] ۽ [[1944 جي بلغاريا ۾ ٿيندڙ فوجي بغاوت|بلغاريا]] ۾ ڪامياب فوجي انقلابن کي جنم ڏنو، جنهن کان پوءِ اهي ملڪ اتحادين سان شامل ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;countrystudies.us&quot;&gt;{{Cite web |title=Armistice Negotiations and Soviet Occupation |url=https://countrystudies.us/romania/23.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430001849/https://countrystudies.us/romania/23.htm |archive-date=30 April 2011 |access-date=14 November 2009 |publisher=US Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

[[File:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|20 آڪٽوبر 1944 تي [[ليٽي جي جنگ]] دوران جنرل [[ڊگلس ميڪ آرٿر]] [[فلپائن جي دولت مشترڪه|فلپائن]] ۾ واپس پهچي رهيو آهي]]

سيپٽمبر 1944 ۾، سوويت فوجون [[جمهوريه وفاقي يوگوسلاويا|يوگوسلاويا]] ۾ داخل ٿيون ۽ [[يونان تي محوري قبضو|يونان]]، [[البانيا تي جرمن قبضو|البانيا]]، ۽ يوگوسلاويا مان جرمن آرمي گروپن [[آرمي گروپ اي|اي]] (E) ۽ [[آرمي گروپ ايف|ايف]] (F) کي گهيري کان بچڻ لاءِ تيزيءَ سان نڪرڻ تي مجبور ڪيو.&lt;ref name=&quot;Evans 2008 653&quot;&gt;{{Harvnb|Evans|2008|p=653}}.&lt;/ref&gt; ان وقت تائين، مارشل [[جوزيف بروز ٽيٽو]] جي اڳواڻي ۾ ڪميونسٽ [[يوگوسلاو پارٽيزن|پارٽيزن]]، جن 1941 کان قبضي خلاف [[يوگوسلاويا ۾ ٻي عالمي جنگ|هڪ ڪامياب گوريلا مهم]] هلائي هئي، يوگوسلاويا جي اڪثر علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو هو. اتر [[سربيا ۾ فوجي ڪمانڊر جو علائقو|سربيا]] ۾، سوويت ڳاڙهي فوج، بلغاريا جي فوجن جي محدود مدد سان، 20 آڪٽوبر تي پارٽيزن کي [[بلغراد جي آزادي|دارالحڪومت بلغراد کي آزاد ڪرائڻ]] ۾ مدد ڪئي. ڪجهه ڏينهن بعد، سوويت فوجن [[پينزر فاسٽ آپريشن|جرمن قبضي هيٺ]] هنگري خلاف هڪ [[بوداپيسٽ آپريشن|وڏو حملو]] شروع ڪيو جيڪو فيبروري 1945 ۾ [[بوداپيسٽ جو گهيرو|بوداپيسٽ جي زوال]] تائين جاري رهيو.{{r|Wiest|Barbier|2002|pp=65–66}} بلقان ۾ تيز سوويت فتحن جي ابتڙ، [[ڪيريليائي استهمس]] ۾ سوويت حملي خلاف [[فن لينڊ جي سخت مزاحمت]] سبب سوويت يونين فن لينڊ تي قبضو نه ڪري سگهيو ۽ نيٺ نسبتاً نرم شرطن تي [[ماسڪو جنگ بندي]] عمل ۾ آئي،&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wiktor |first=Christian L |title=Multilateral Treaty Calendar – 1648–1995 |date=1998 |publisher=Kluwer Law International |isbn=978-9-0411-0584-4 |page=426}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ فن لينڊ کي پنهنجي اڳوڻي جرمن اتحادين خلاف [[ليپ لينڊ جنگ]] وڙهڻي پئي.{{sfn|Shirer|1990|p=1085}}

جولاءِ 1944 جي شروعات تائين، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ دولت مشترڪه جي فوجن [[آسام]] ۾ جاپاني گهيرن کي ناڪام بڻائي، کين واپس [[چنڊوين ندي]] تائين ڌڪي ڇڏيو هو{{r|Marston 2005 120}} جڏهن ته چيني فوج مائيٽڪينا (Myitkyina) تي قبضو ڪري ورتو. سيپٽمبر 1944 ۾، چيني فوجن [[سونگ جبل جي جنگ|سونگ جبل تي قبضو ڪيو]] ۽ [[برما روڊ]] کي ٻيهر کولي ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=zh:全面抗战，战犯前仆后继见阎王 |trans-title=The war criminals tries to be the first to see their ancestors |url=https://www.china1931.cn/China/ShowArticle.asp?ArticleID%3D7648 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224203/https://www.china1931.cn/China/ShowArticle.asp?ArticleID=7648 |archive-date=3 March 2016 |access-date=16 March 2013 |language=zh}}&lt;/ref&gt; چين ۾، جاپاني فوجن کي وڌيڪ ڪاميابيون مليون، جن جون جي وچ ۾ [[چانگشا جي جنگ (1944)|چانگشا]] ۽ آگسٽ جي شروعات ۾ [[هينگيانگ جي جنگ|هينگيانگ]] شهر تي قبضو ڪيو.{{r|Jowett|Andrew|2002|p=8}} ان کان جلد پوءِ، هنن [[گوانگشي]] صوبي تي حملو ڪيو، ۽ نومبر جي پڄاڻي تائين [[گوئلن-ليوزو جي جنگ|گوئلن ۽ ليوزو]] ۾ چيني فوجن خلاف وڏيون سوڀون حاصل ڪيون{{r|Howard|2004|p=140}} ۽ ڊسمبر جي وچ ڌاري چين ۽ انڊوچائنا ۾ موجود پنهنجي فوجن کي پاڻ ۾ ملائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;Drea 2003 54&quot;&gt;{{Harvnb|Drea|2003|p=54}}.&lt;/ref&gt;

پيسفڪ ۾، آمريڪي فوجن جاپاني دفاعي گهيري کي پٺتي ڌڪڻ جاري رکيو. جون 1944 جي وچ ۾، هنن [[ماريانا ۽ پالا ٻيٽن جي مهم|ماريانا ۽ پالا ٻيٽن خلاف حملو]] شروع ڪيو ۽ [[فلپائني سمنڊ جي جنگ]] ۾ جاپاني فوج کي فيصله ڪن شڪست ڏني. انهن شڪستن سبب جاپاني وزيراعظم [[هيڊيڪي توجو]] کي استعيفيٰ ڏيڻي پئي، ۽ آمريڪا کي اهڙا هوائي اڏا ملي ويا جتان هو جاپاني مرڪزي ٻيٽن تي وڏي پئماني تي بمباري ڪري سگهيو. آڪٽوبر جي آخر ۾، آمريڪي فوجن [[ليٽي جي جنگ|فلپائني ٻيٽ ليٽي تي حملو ڪيو]]؛ جنهن کان ٿوري دير پوءِ، اتحادي بحري فوجن [[ليٽي خليج جي جنگ]] ۾ هڪ ٻي وڏي سوڀ حاصل ڪئي، جيڪا تاريخ جي سڀ کان وڏي بحري جنگين مان هڪ هئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Cook|Bewes|1997|p=305}}.&lt;/ref&gt;

=== محوري طاقتن جو خاتمو ۽ اتحادين جي سوڀ (1944–1945) ===
[[File:Yalta Conference (Churchill, Roosevelt, Stalin) (B&amp;W).jpg|thumb|فيبروري 1945 ۾ منعقد ٿيل [[يالٽا ڪانفرنس]]، جنهن ۾ [[ونسٽن چرچل]]، [[فرينڪلن ڊي روزويلٽ]]، ۽ [[جوزف اسٽالن]] شريڪ آهن]]

16 ڊسمبر 1944 تي، جرمنيءَ پنهنجي بچيل سمورن ذخيرن کي استعمال ڪندي مغربي محاذ تي اتحادين کي ورهائڻ جي آخري ڪوشش ڪئي. هنن [[آرڊينس جي جنگ|آرڊينس (Ardennes) جي علائقي]] ۽ [[آپريشن نارٿ ونڊ (1944)|فرانس-جرمني سرحد سان گڏ هڪ وڏو جوابي حملو]] شروع ڪيو، جنهن جو مقصد مغربي اتحادي فوجن جي وڏي حصي کي گهيري ۾ آڻڻ ۽ [[اينٽورپ]] جي اهم سپلاءِ بندرگاهه تي قبضو ڪري سياسي تصفيو ڪرڻ هو. 16 جنوري 1945 تائين، هن حملي کي ڪو به اسٽريٽجڪ مقصد حاصل ڪرڻ کان سواءِ ئي ناڪام بڻايو ويو.&lt;ref name=&quot;parkerxiii&quot;&gt;{{Harvnb|Parker|2004|pp=xiii–xiv, 6–8, 68–70, 329–330}}&lt;/ref&gt; اٽليءَ ۾، مغربي اتحادي جرمن دفاعي لائن تي اڃا تائين رڪيل هئا. جنوري 1945 جي وچ ۾، ڳاڙهي فوج (Red Army) پولينڊ تي حملو ڪيو، [[ويسٽولا-اوڊر مهم|ويسٽولا کان جرمنيءَ جي اوڊر نديءَ تائين اڳڀرائي ڪئي]]، ۽ [[اوڀر پروشيا جي مهم|اوڀر پروشيا تي قبضو ڪري ورتو]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Glantz|2001|p=85}}.&lt;/ref&gt; 4 فيبروري تي سوويت، برطانوي ۽ آمريڪي اڳواڻن [[يالٽا ڪانفرنس]] ۾ شرڪت ڪئي. هنن جنگ کان پوءِ واري جرمنيءَ جي قبضي ۽ سوويت يونين پاران جاپان خلاف جنگ ۾ شامل ٿيڻ جي وقت تي اتفاق ڪيو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Beevor|2012|pp=709–722}}.&lt;/ref&gt;

فيبروري ۾، سوويت فوجون [[سائليشيا جي مهم|سائليشيا]] ۽ [[اوڀر پوميرينيا جي مهم|پوميرينيا]] ۾ داخل ٿيون، جڏهن ته [[جرمني تي مغربي اتحادين جو حملو|مغربي اتحادي مغربي جرمنيءَ ۾ داخل ٿيا]] ۽ [[رائن ندي]] جي ويجهو پهتا. مارچ تائين، مغربي اتحادين [[رور (ندي)|رور]] جي [[آپريشن پلنڊر|اتر]] ۽ [[ريماگن|ڏکڻ]] کان رائن نديءَ کي پار ڪري، [[رور پاڪٽ|جرمن آرمي گروپ بي کي گهيري ۾ آڻي ورتو]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Buchanan|2006|p=21}}.&lt;/ref&gt; مارچ جي شروعات ۾، هنگري ۾ پنهنجي تيل جي آخري ذخيرن جي حفاظت ۽ بوداپيسٽ کي واپس وٺڻ جي ڪوشش ۾، جرمنيءَ [[بالاٽون ڍنڍ]] ويجهو سوويت فوجن خلاف پنهنجو [[آپريشن اسپرنگ اويڪننگ|آخري وڏو حملو]] شروع ڪيو. ٻن هفتن اندر اهو حملو ناڪام بڻايو ويو، سوويت فوجن [[ويانا مهم|ويانا]] ڏانهن پيش قدمي ڪئي ۽ شهر تي قبضو ڪيو. اپريل جي شروعات ۾، سوويت فوجن [[ڪونيگزبرگ جي جنگ|ڪونيگزبرگ تي قبضو ڪيو]]، جڏهن ته مغربي اتحادين نيٺ [[اٽلي ۾ 1945 جي بهار واري مهم|اٽليءَ ۾ اڳڀرائي ڪئي]] ۽ مغربي جرمنيءَ ۾ [[هيمبرگ جي فتح|هيمبرگ]] ۽ [[نيورمبرگ جي جنگ (1945)|نيورمبرگ]] تي قبضو ڪري ورتو. 25 اپريل تي [[ايلبي ڏينهن|آمريڪي ۽ سوويت فوجون ايلبي نديءَ تي پاڻ ۾ مليون]]، جنهن سان ڏکڻ جرمني ۽ برلن جي چوڌاري ڪجهه علائقا اڃا غير قبضي هيٺ رهجي ويا.

سوويت فوجن اپريل جي آخر ۾ [[برلن جي جنگ|برلن تي حملو ڪري ان تي قبضو ڪري ورتو]].{{sfn|Kershaw|2001|pp=793–829}} اٽليءَ ۾، [[ڪيسرٽا جي آتم سمپرڻ|جرمن فوجن 29 اپريل تي هٿيار ڦٽا ڪيا]]، جڏهن ته [[اطالوي سوشل ريپبلڪ]] ٻن ڏينهن کانپوءِ شڪست قبول ڪئي. 30 اپريل تي، [[رائيخسٽاگ عمارت|رائيخسٽاگ]] تي قبضو ڪيو ويو، جيڪو نازي جرمنيءَ جي فوجي شڪست جو اعلان هو.&lt;ref name=&quot;Shepardson 1998&quot;&gt;{{Harvnb|Shepardson|1998}}&lt;/ref&gt;

هن عرصي دوران ٻنهي طرفن جي قيادت ۾ وڏيون تبديليون آيون. 12 اپريل تي صدر روزويلٽ وفات ڪري ويو ۽ سندس نائب صدر [[هيري ايس ٽرومين]] سندس جاءِ ورتي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Glass |first=Andrew |date=2016-04-12 |title=President Franklin D. Roosevelt dies at age 63, April 12, 1945 |url=https://www.politico.com/story/2016/04/this-day-in-politics-april-12-1945-221722 |access-date=2025-01-26 |website=[[Politico]] |language=en |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329062410/https://www.politico.com/story/2016/04/this-day-in-politics-april-12-1945-221722 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; بينيٽو مسوليني کي 28 اپريل تي [[اطالوي مزاحمتي تحريڪ|اطالوي پارٽيزن]] [[بينيٽو مسوليني جو موت|قتل ڪري ڇڏيو]].&lt;ref name=&quot;O'Reilly 2001 244&quot;&gt;{{Harvnb|O'Reilly|2001|p=244}}.&lt;/ref&gt; 30 اپريل تي، [[ايڊولف هٽلر جو موت|هٽلر پنهنجي هيڊڪوارٽر]] ([[فيورر بنڪر]]) ۾ آپگهات ڪري ڇڏيو، ۽ [[گرانڊ ايڊمرل]] [[ڪارل ڊونٽز]] (رائيخ جي صدر طور) ۽ [[جوزف گوئبلز]] (رائيخ جي چانسلر طور) سندس جانشين بڻيا. گوئبلز به ايندڙ ڏينهن آپگهات ڪري ورتو ۽ کيس [[لوٽز گراف شويرن ون ڪروسيگ]] سان تبديل ڪيو ويو، جنهن کي بعد ۾ [[فلينسبرگ حڪومت]] طور سڃاتو ويو. يورپ ۾ [[جرمني جي آتم سمپرڻ جو دستاويز|مڪمل ۽ بنا شرط هٿيار ڦٽا ڪرڻ]] جي معاهدي تي [[يورپ ۾ سوڀ جو ڏينهن|7 ۽ 8 مئي تي]] دستخط ڪيا ويا، جيڪو 8 مئي جي پڄاڻي کان لاڳو ٿيو.&lt;ref name=&quot;Evans 2008 737&quot;&gt;{{Harvnb|Evans|2008|p=737}}.&lt;/ref&gt; جرمن آرمي گروپ سينٽر 11 مئي تائين [[پراگ جي مهم|پراگ ۾ مزاحمت ڪئي]].&lt;ref name=&quot;Glantz 1998 34&quot;&gt;{{Harvnb|Glantz|1998|p=24}}.&lt;/ref&gt; 23 مئي تي، جرمن حڪومت جي سمورن بچيل ميمبرن کي اتحادين پاران [[فلينسبرگ]] ۾ گرفتار ڪيو ويو. 5 جون تي، [[برلن پڌرنامو (1945)|برلن پڌرنامي]] ذريعي جرمنيءَ جا سمورا سياسي ۽ فوجي ادارا اتحادين جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Selby |first=Scott A. |url=https://books.google.com/books?id=7SQ_EAAAQBAJ |title=The Axmann Conspiracy: The Nazi Plan for a Fourth Reich and How the U.S. Army Defeated It |date=28 July 2021 |publisher=Scott Andrew Selby |page=8 |language=en |access-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240504072215/https://books.google.com/books?id=7SQ_EAAAQBAJ |archive-date=4 May 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Japanese atrocities. Philippines, China, Burma, Japan - NARA - 292598.jpg|thumb|1945 ۾ [[منيلا]] ۾ جاپاني فوجن هٿان قتل ٿيل هڪ فلپائني عورت ۽ ٻار]]

پيسفڪ محاذ تي، آمريڪي ۽ [[فلپائن جي دولت مشترڪه]] جي فوجن [[فلپائن جي مهم (1944–1945)|فلپائن ۾ اڳڀرائي جاري رکي]] ۽ اپريل 1945 جي آخر تائين [[ليٽي جي جنگ|ليٽي کي آزاد]] ڪيو. هو جنوري 1945 ۾ [[لوزون جي جنگ|لوزون تي لٿا]] ۽ مارچ ۾ [[منيلا جي جنگ (1945)|منيلا کي واپس ورتائون]]، جنهن دوران جاپاني فوجن شهر ۾ [[منيلا قتل عام|100,000 فلپائني شهرين کي قتل ڪيو]]. لوزون، [[مينڊاناؤ جي جنگ|مينڊاناؤ]]، ۽ فلپائن جي ٻين ٻيٽن تي ويڙهه جنگ جي پڄاڻي تائين جاري رهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chant |first=Christopher |title=The Encyclopedia of Codenames of World War II |date=1986 |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |isbn=978-0-7102-0718-0 |page=118}}&lt;/ref&gt; 

ان دوران، [[آمريڪي فوج جي فضائي قوت]] جاپان جي اهم شهرن تي [[جاپان تي هوائي حملا|باهه وسائيندڙ بمباري جي وڏي مهم]] شروع ڪئي ته جيئن جاپاني جنگي صنعت ۽ شهري مورال کي تباهه ڪري سگهجي. [[ٽوڪيو تي 9–10 مارچ جي بمباري]] تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ موتمار روايتي هوائي حملو هو.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Long |first=Tony |date=9 March 2011 |title=March 9, 1945: Burning the Heart Out of the Enemy |url=https://www.wired.com/2011/03/0309incendiary-bombs-kill-100000-tokyo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323180239/https://www.wired.com/2011/03/0309incendiary-bombs-kill-100000-tokyo |archive-date=23 March 2017 |access-date=22 June 2018 |magazine=Wired |publisher=Wired Magazine}}&lt;/ref&gt;

مئي 1945 ۾، آسٽريلوي فوجون [[بورنيو مهم|بورنيو ۾ لٿيون]] ۽ اتي جي تيل جي کوهن تي قبضو ڪيو. برطانوي، آمريڪي ۽ چيني فوجن مارچ ۾ اتر [[برما مهم|برما]] ۾ جاپاني فوجن کي شڪست ڏني، ۽ برطانوي فوج 3 مئي تائين [[يانگون|رنگون]] پهچي وئي.&lt;ref name=&quot;Drea 2003 57&quot;&gt;{{Harvnb|Drea|2003|p=57}}.&lt;/ref&gt; چيني فوجن [[مغربي هونان جي جنگ]] ۾ هڪ جوابي حملو ڪيو جيڪو 6 اپريل ۽ 7 جون 1945 جي وچ ۾ ٿيو. آمريڪي بحري ۽ سامونڊي فوجون پڻ جاپان ڏانهن وڌيون، مارچ تائين [[آئيوي جيما جي جنگ|آئيوي جيما]] ۽ جون جي آخر تائين [[اوڪيناوا جي جنگ|اوڪيناوا]] تي قبضو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Jowett|Andrew|2002|p=6}}.&lt;/ref&gt; ان سان گڏوگڏ، [[پيسفڪ جنگ ۾ اتحادي آبدوزون|آبدوزن]] جي بحري ناڪابندي جاپان جي معيشت جو ساهه گهٽائي رهي هئي ۽ ٻاهرين ملڪن ۾ موجود پنهنجي فوجن کي رسد پهچائڻ جي صلاحيت کي سخت نقصان پهچائي رهي هئي.&lt;ref name=&quot;results of german and american submarines&quot;&gt;{{Cite web |last=Poirier |first=Michel Thomas |date=20 October 1999 |title=Results of the German and American Submarine Campaigns of World War II |url=https://www.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409052122/https://www.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html |archive-date=9 April 2008 |access-date=13 April 2008 |publisher=U.S. Navy}}&lt;/ref&gt;

11 جولاءِ تي، اتحادي اڳواڻ [[پوٽسڊيم ڪانفرنس|جرمنيءَ جي شهر پوٽسڊيم ۾ مليا]]. هنن جرمنيءَ بابت [[پوٽسڊيم معاهدو|اڳوڻن معاهدن جي تصديق ڪئي]]،&lt;ref name=&quot;Williams 2006 90&quot;&gt;{{Harvnb|Williams|2006|p=90}}.&lt;/ref&gt; ۽ آمريڪي، برطانوي ۽ چيني حڪومتن جاپان جي بنا شرط هٿيار ڦٽا ڪرڻ جي مطالبي کي ورجايو، خاص طور تي اهو چيو ويو ته &quot;[[پوٽسڊيم پڌرنامو|جاپان لاءِ ٻيو رستو فوري ۽ مڪمل تباهي آهي]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Miscamble 2007 201&quot;&gt;{{Harvnb|Miscamble|2007|p=201}}.&lt;/ref&gt; هن ڪانفرنس دوران، برطانيه ۾ [[1945 برطانيه جون عام چونڊون|عام چونڊون]] ٿيون، ۽ [[ڪليمينٽ ايٽلي]] چرچل جي جاءِ تي وزيراعظم بڻيو.&lt;ref name=&quot;Miscamble 2007 203_204&quot;&gt;{{Harvnb|Miscamble|2007|pp=203–204}}.&lt;/ref&gt;

[[File:Mamoru Shigemitsu signs the Instrument of Surrender, officially ending the Second World War.jpg|thumb|جاپاني پرڏيهي وزير [[مامورو شيگي ميتسو]] 2 سيپٽمبر 1945 تي يو ايس ايس مسوري (BB-63) جي ڊيڪ تي [[جاپان جي آتم سمپرڻ جو دستاويز|آتم سمپرڻ جي دستاويز]] تي دستخط ڪري رهيو آهي، جنهن سان باضابطه طور تي ٻي عالمي جنگ ختم ٿي وئي]]

بنا شرط هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري مطالبي کي جاپاني حڪومت رد ڪري ڇڏيو، جنهن جو خيال هو ته هو وڌيڪ سازگار شرطن تي ڳالهين جي صلاحيت رکي ٿي.&lt;ref&gt;Ward Wilson. &quot;The Winning Weapon? Rethinking Nuclear Weapons in Light of Hiroshima&quot;. ''International Security'', Vol. 31, No. 4 (Spring 2007), pp. 162–179.&lt;/ref&gt; آگسٽ جي شروعات ۾، آمريڪا جاپاني شهرن [[هيروشيما]] ۽ [[ناگاساڪي]] تي [[هيروشيما ۽ ناگاساڪي تي ائٽمي بمباري|ائٽمي بم ڪيرايا]]. انهن ٻن بمبارين جي وچ ۾، يالٽا معاهدي تحت، سوويت يونين [[سوويت-جاپاني جنگ|جاپان خلاف جنگ جو اعلان ڪيو]]، [[منچوريا تي سوويت حملو|جاپاني قبضي هيٺ منچوريا تي حملو ڪيو]] ۽ تيزيءَ سان [[ڪوانٽنگ فوج]] کي شڪست ڏني، جيڪا جاپان جي سڀ کان وڏي جنگي قوت هئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Glantz|2005}}.&lt;/ref&gt; انهن ٻن واقعن اڳوڻي ضدي شاهي فوج جي اڳواڻن کي هٿيار ڦٽا ڪرڻ جا شرط مڃڻ تي مجبور ڪيو.&lt;ref name=&quot;Pape 1993&quot;&gt;{{Harvnb|Pape|1993}}&lt;/ref&gt; ڳاڙهي فوج [[ساخالين ٻيٽ جو ڏکڻ حصو]] ۽ [[ڪوريل ٻيٽن تي حملو|ڪوريل ٻيٽن]] تي به قبضو ڪري ورتو. 9–10 آگسٽ 1945 جي رات، شهنشاهه هيرو هيٽو جاپاني ڪابينا کي اتحادين جي [[پوٽسڊيم پڌرنامو|پوٽسڊيم پڌرنامي]] وارن شرطن کي قبول ڪرڻ جو حڪم ڏنو.{{Sfn|Bix|2000|pages=525–526}} 15 آگسٽ تي، شهنشاهه ريڊيو تي نشر ٿيل هڪ تقرير ذريعي جاپاني عوام کي ان فيصلي کان آگاهه ڪيو.{{Sfn|Bix|2000|pages=526–528}} 15 آگسٽ 1945 تي [[جاپان جي آتم سمپرڻ|جاپان هٿيار ڦٽا ڪيا]]، ۽ آخري دستاويزن تي 2 سيپٽمبر 1945 تي ٽوڪيو بي ۾ آمريڪي بحري جهاز يو ايس ايس مسوري (BB-63) تي دستخط ڪيا ويا، جنهن سان ٻي عالمي جنگ جو پڄاڻي ٿيو.&lt;ref name=&quot;Beevor 2012 776&quot;&gt;{{Harvnb|Beevor|2012|p=776}}.&lt;/ref&gt;

== نتيجا ۽ اثرات ==
{{Main|ٻي عالمي جنگ جا نتيجا|نازي ازم جا نتيجا}}

[[File:Proces Neurenberg, Bestanddeelnr 901-2065.jpg|thumb|[[نيورمبرگ ٽرائلز]] جا جوابدار، جتي اتحادي فوجن [[نازي جرمني]] جي سياسي، فوجي، عدالتي ۽ اقتصادي قيادت جي اهم ميمبرن تي [[انسانيت خلاف ڏوهه|انسانيت خلاف ڏوهن]] جا ڪيس هلايا هئا]]

اتحادين [[آسٽريا تي اتحادي قبضو|آسٽريا]] ۽ [[جرمني تي اتحادي قبضو|جرمني]] ۾ انتظامي قبضو قائم ڪيو. شروع ۾ ٻنهي ملڪن کي مغربي ۽ مشرقي قبضي وارن علائقن ۾ ورهايو ويو، جن تي ترتيبوار مغربي اتحادين ۽ سوويت يونين جو ڪنٽرول هو. پر جلد ئي انهن جا رستا ڌار ٿي ويا. جرمني ۾، [[ٽرائيزون|مغربي]] ۽ [[جرمني ۾ سوويت قبضي وارو علائقو|مشرقي قبضي وارا علائقا]] باضابطه طور تي 1949 ۾ ختم ٿي ويا، ۽ اهي علائقا ٻن ڌار ملڪن، [[مغربي جرمني]] ۽ [[مشرقي جرمني]] جي صورت ۾ سامهون آيا.&lt;ref name=&quot;Wettig 2008 96_100&quot;&gt;{{Harvnb|Wettig|2008|pp=96–100}}.&lt;/ref&gt; پر آسٽريا ۾ قبضو 1955 تائين جاري رهيو، جڏهن مغربي اتحادين ۽ سوويت يونين جي وچ ۾ هڪ گڏيل معاهدي تحت آسٽريا کي هڪ جمهوري رياست طور ٻيهر متحد ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي، جيڪا سرڪاري طور تي ڪنهن به سياسي بلاڪ سان لاڳاپيل نه هئي (جيتوڻيڪ عملي طور تي ان جا لاڳاپا مغربي اتحادين سان بهتر هئا). جرمني ۾ &quot;ڊي-نازي فڪيشن&quot; (denazification) پروگرام تحت [[نيورمبرگ ٽرائلز]] ۾ نازي جنگي ڏوهارين تي ڪيس هلايا ويا ۽ اڳوڻن نازين کي اقتدار تان هٽايو ويو، جيتوڻيڪ بعد ۾ اها پاليسي معافي ۽ اڳوڻن نازين کي مغربي جرمن معاشري ۾ ٻيهر شامل ڪرڻ ڏانهن وڌي وئي.&lt;ref name=&quot;Frei 2002 41_66&quot;&gt;{{Harvnb|Frei|2002|pp=41–66}}.&lt;/ref&gt;

جرمني پنهنجي جنگ کان اڳ واري (1937) علائقي جو چوٿون حصو وڃائي ويٺو. مشرقي علائقن مان، [[سائليشيا]]، [[نيومارڪ]] ۽ [[پوميرينيا]] جو وڏو حصو پولينڊ جي قبضي ۾ ويو،&lt;ref name=&quot;Eberhardt-2015&quot;&gt;{{Cite journal |last=Eberhardt |first=Piotr |date=2015 |title=The Oder-Neisse Line as Poland's western border: As postulated and made a reality |url=https://www.geographiapolonica.pl/article/item/9928.html |url-status=live |journal=Geographia Polonica |volume=88 |issue=1 |pages=77–105 |doi=10.7163/GPol.0007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111248/https://www.geographiapolonica.pl/article/item/9928.html |archive-date=3 May 2018 |access-date=3 May 2018 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ۽ [[اوڀر پروشيا]] کي پولينڊ ۽ سوويت يونين جي وچ ۾ ورهايو ويو. ان کان پوءِ انهن صوبن مان 90 لک جرمنن کي [[جرمنن جو اخراج (1944–1950)|جرمني ڏانهن تڙيو ويو]]،&lt;ref name=&quot;Eberhardt-2006&quot;&gt;{{Cite book |last=Eberhardt |first=Piotr |url=https://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf |title=Political Migrations in Poland 1939–1948 |date=2006 |publisher=Didactica |isbn=978-1-5361-1035-7 |location=Warsaw |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626151411/https://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf |archive-date=26 June 2015 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626151411/https://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf |date=26 June 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eberhardt-2011&quot;&gt;{{Cite book |last=Eberhardt |first=Piotr |url=https://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf |title=Political Migrations On Polish Territories (1939–1950) |date=2011 |publisher=Polish Academy of Sciences |isbn=978-8-3615-9046-0 |location=Warsaw |access-date=3 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520220409/https://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf |archive-date=20 May 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته چيڪو سلوواڪيا جي [[سوڊيٽن لينڊ]] مان به 30 لک جرمن بي گهر ڪيا ويا. 1950ع تائين، مغربي جرمنيءَ جي پنجين حصي جي آبادي اوڀر مان آيل پناهه گيرن تي مشتمل هئي. سوويت يونين [[ڪرزن لائن]] جي اوڀر وارا پولش صوبا به پنهنجي قبضي ۾ ڪري ورتا،&lt;ref name=&quot;Eberhardt-2012&quot;&gt;{{Cite journal |last=Eberhardt |first=Piotr |date=2012 |title=The Curzon line as the eastern boundary of Poland. The origins and the political background |url=https://www.geographiapolonica.pl/article/item/7563.html |url-status=live |journal=Geographia Polonica |volume=85 |issue=1 |pages=5–21 |doi=10.7163/GPol.2012.1.1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111001/https://www.geographiapolonica.pl/article/item/7563.html |archive-date=3 May 2018 |access-date=3 May 2018}}&lt;/ref&gt; جتان [[پولش آبادي جي منتقلي (1944–1946)|20 لک پولينڊ واسين کي تڙيو ويو]].&lt;ref name=&quot;Eberhardt-2011&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stalinswars43&quot;&gt;{{Harvnb|Roberts|2006|p=43}}.&lt;/ref&gt; اتر اوڀر رومانيا،&lt;ref name=&quot;stalinswars55&quot;&gt;{{Harvnb|Roberts|2006|p=55}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shirer794&quot;&gt;{{Harvnb|Shirer|1990|p=794}}.&lt;/ref&gt; اوڀر فن لينڊ جا ڪجهه حصا، ۽ [[بالٽڪ رياستون]] [[بالٽڪ رياستن تي سوويت قبضو (1944)|سوويت يونين ۾ شامل ڪيون ويون]].&lt;ref name=&quot;Wettig 2008 20_21&quot;&gt;{{Harvnb|Wettig|2008|pp=20–21}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Senn 2007 ?&quot;&gt;{{Harvnb|Senn|2007|p=?}}.&lt;/ref&gt; اٽلي پنهنجي [[1946ع جو اطالوي ريفرنڊم|بادشاهت]]، پنهنجي [[اطالوي سلطنت|نوآباتي سلطنت]] ۽ ڪجهه [[اٽلي ۽ اتحادين جي وچ ۾ پئرس جو معاهدو|يورپي علائقا]] وڃائي ويٺو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italy since 1945 |url=https://www.britannica.com/place/Italy/Italy-since-1945 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005052527/https://www.britannica.com/place/Italy/Italy-since-1945 |archive-date=5 October 2023 |access-date=2 October 2023 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[عالمي امن]] کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ۾،&lt;ref name=&quot;Yoder 1997 39&quot;&gt;{{Harvnb|Yoder|1997|p=39}}.&lt;/ref&gt; اتحادين [[گڏيل قومون|گڏيل قومن جي تنظيم]] (United Nations) قائم ڪئي،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the UN |url=https://www.un.org/en/about-us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215170453/https://www.un.org/un70/en/content/history/index.html |archive-date=15 December 2021 |access-date=2 April 2026 |website=United Nations}}&lt;/ref&gt; جيڪا باضابطه طور تي 24 آڪٽوبر 1945 تي وجود ۾ آئي،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the UN |url=https://www.un.org/aboutun/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218221016/https://www.un.org/aboutun/history.htm |archive-date=18 February 2010 |access-date=25 January 2010 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; ۽ 1948 ۾ [[انساني حقن جو عالمي پڌرنامو]] اختيار ڪيو ويو. جنگ کٽيندڙ [[عظيم طاقتون|وڏيون طاقتون]]—فرانس، چين، برطانيه، سوويت يونين ۽ آمريڪا—گڏيل قومن جي [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل|سلامتي ڪائونسل]] جا [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جا مستقل ميمبر|مستقل ميمبر]] بڻجي ويون. &lt;ref name=&quot;The UN Security Council&quot;&gt;{{Citation |title=The UN Security Council |url=https://www.unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html |access-date=15 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620101548/https://www.unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html |archive-date=20 June 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اهي پنج مستقل ميمبر اڄ تائين برقرار آهن، جيتوڻيڪ سيٽن ۾ ٻه تبديليون آيون آهن: 1971 ۾ [[تائيوان|جمهوريه چين]] جي جاءِ تي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] کي شامل ڪيو ويو، ۽ 1991 ۾ [[سوويت يونين جو خاتمو|سوويت يونين جي خاتمي]] کان پوءِ ان جي جاءِ تي [[روس|روسي فيڊريشن]] کي سيٽ ملي. مغربي اتحادين ۽ سوويت يونين جي وچ ۾ اتحاد جنگ ختم ٿيڻ کان اڳ ئي خراب ٿيڻ شروع ٿي ويو هو.&lt;ref name=&quot;Kantowicz 2000 6&quot;&gt;{{Harvnb|Kantowicz|2000|p=6}}.&lt;/ref&gt;

[[File:EasternBloc BorderChange38-48.svg|thumb|[[مرڪزي يورپ]] ۾ جنگ کان پوءِ سرحدن ۾ تبديليون ۽ [[ڪميونسٽ]] [[مشرقي بلاڪ]] جو قيام]]
جرمنيءَ کان علاوه، باقي يورپ کي به مغربي ۽ سوويت [[اثر واري دائري]] ۾ ورهايو ويو. &lt;ref name=&quot;Trachtenberg 1999 33&quot;&gt;{{Harvnb|Trachtenberg|1999|p=33}}.&lt;/ref&gt; اڪثر مشرقي ۽ مرڪزي يورپي ملڪ سوويت اثر هيٺ اچي ويا، جنهن جي نتيجي ۾ سوويت قبضي اختيارين جي مڪمل يا جزوي مدد سان ڪميونسٽ حڪومتون قائم ٿيون. نتيجي طور، [[مشرقي جرمني]]،&lt;ref name=&quot;Applebaum 2012&quot;&gt;{{Harvnb|Applebaum|2012}}.&lt;/ref&gt; [[پولش عوامي جمهوريه|پولينڊ]]، [[هنگري عوامي جمهوريه|هنگري]]، [[رومانيا عوامي جمهوريه|رومانيا]]، [[بلغاريا عوامي جمهوريه|بلغاريا]]، [[چيڪو سلوواڪيا]]، ۽ [[البانيا عوامي جمهوريه|البانيا]]&lt;ref name=&quot;Naimark 2010&quot;&gt;{{Harvnb|Naimark|2010}}.&lt;/ref&gt; سوويت [[سيٽلائيٽ رياست|سيٽلائيٽ رياستون]] بڻجي ويا. جڏهن ته ڪميونسٽ [[يوگوسلاويا]] هڪ مڪمل طور تي [[غير وابسته تحريڪ|آزاد پاليسي]] اختيار ڪئي، جنهن ڪري [[ٽيٽو-اسٽالن اختلاف|سوويت يونين سان ڇڪتاڻ]] پيدا ٿي. &lt;ref name=&quot;Swain 1992&quot;&gt;{{Harvnb|Swain|1992}}.&lt;/ref&gt; يونان ۾ [[يوناني گهرو ويڙهه|ڪميونسٽن جي بغاوت]] کي اينگلو-آمريڪي مدد سان ڪچليو ويو ۽ ملڪ مغربي بلاڪ سان گڏ رهيو. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 May 2023 |title=Greek Civil War |url=https://www.britannica.com/event/Greek-Civil-War |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324172645/https://www.britannica.com/event/Greek-Civil-War |archive-date=24 March 2023 |access-date=15 May 2023 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

دنيا جي جنگ کان پوءِ واري ورهاست کي ٻن بين الاقوامي فوجي اتحادين، آمريڪا جي اڳواڻي ۾ [[نيٽو]] (NATO) ۽ سوويت يونين جي اڳواڻي ۾ [[وارسا پيڪٽ]] ذريعي رسمي شڪل ڏني وئي. &lt;ref name=&quot;Borstelmann 2005 318&quot;&gt;{{Harvnb|Borstelmann|2005|p=318}}.&lt;/ref&gt; انهن جي وچ ۾ سياسي ڇڪتاڻ ۽ فوجي مقابلي جو هڪ طويل عرصو—جنهن کي [[سرد جنگ]] چيو وڃي ٿو—شروع ٿيو، جنهن سان گڏوگڏ بي مثال [[هٿيارن جي ڊوڙ]] ۽ سڄي دنيا ۾ ڪيتريون ئي [[پراڪسي جنگ|پراڪسي جنگيون]] (proxy wars) پڻ شروع ٿيون. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Leffler|Westad|2010}}.&lt;/ref&gt;

ايشيا ۾، آمريڪا [[جاپان تي قبضو|جاپان جو قبضو]] سنڀاليو ۽ مغربي پيسفڪ ۾ جاپان جي اڳوڻن ٻيٽن جو انتظام هلايو، جڏهن ته سوويت يونين [[ڏکڻ ساخالين]] ۽ [[ڪوريل ٻيٽن]] کي پنهنجي ملڪ ۾ شامل ڪري ورتو. &lt;ref name=&quot;Weinberg 2005 911&quot;&gt;{{Harvnb|Weinberg|2005|p=911}}.&lt;/ref&gt; [[ڪوريا]]، جيڪو اڳ ۾ جاپاني نوآبادي هو، سوويت يونين پاران [[اتر ڪوريا|اتر]] ۽ آمريڪا پاران [[ڏکڻ ڪوريا|ڏکڻ]] ۾ 1945 ۽ 1948 جي وچ ۾ [[ڪوريا جي ورهاست|ورهايو ويو]]. 1948 ۾ ٻنهي طرفن ڌار جمهوريتون قائم ڪيون، جن مان هر هڪ پوري ڪوريا جي قانوني حڪومت هجڻ جي دعويٰ ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ اڳتي هلي [[ڪوريا جي جنگ]] شروع ٿي. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Stueck|2010|p=71}}.&lt;/ref&gt;

چين ۾، قوم پرست ۽ ڪميونسٽ فوجن جون 1946 ۾ [[چيني گهرو ويڙهه]] کي ٻيهر شروع ڪيو. ڪميونسٽ فوجون کٽي ويون ۽ سرزمين چين تي عوامي جمهوريه چين قائم ڪيو، جڏهن ته قوم پرست فوجون 1949 ۾ [[تائيوان]] ڏانهن هليون ويون. &lt;ref name=&quot;Lynch 2010 12_13&quot;&gt;{{Harvnb|Lynch|2010|pp=12–13}}.&lt;/ref&gt; وچ اوڀر ۾، عربن پاران [[فلسطين لاءِ گڏيل قومن جو ورهاست وارو منصوبو|فلسطين جي ورهاست واري منصوبي]] کي رد ڪرڻ ۽ [[اسرائيل جو قيام|اسرائيل جي قيام]] سان [[عرب-اسرائيل تنازعو|عرب-اسرائيل تڪرار]] ۾ تيزي آئي. جڏهن ته يورپي طاقتن پنهنجون [[نوآباتي سلطنتون]] بچائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر جنگ دوران وسيلن ۽ وقار جي نقصان سبب هو ناڪام رهيا، جنهن ڪري سڄي دنيا ۾ [[نوآبادياتي نظام جو خاتمو|آزاديءَ جون تحريڪون]] (Decolonization) تيز ٿي ويون. &lt;ref name=&quot;JMRoberts 1996 589&quot;&gt;{{Harvnb|Roberts|1997|p=589}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Darwin|2007|pp=441–443, 464–68}}.&lt;/ref&gt;

جنگ سبب عالمي معيشت کي سخت نقصان پهتو، پر شرڪت ڪندڙ ملڪ مختلف طرح متاثر ٿيا. آمريڪا ٻين سڀني ملڪن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ امير ٿي اڀريو، جنهن جي ڪري اتي &quot;بيبي بوم&quot; ٿيو، ۽ 1950ع تائين ان جي في ماڻهو [[مجموعي ملڪي پيداوار]] (GDP) ٻين طاقتن کان تمام گهڻي هئي، جنهن سبب هن عالمي معيشت تي قبضو ڪري ورتو. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Dear|Foot|2001|p=1006}}; {{Harvnb|Harrison|1998|pp=34–55}}.&lt;/ref&gt; اتحادي اختيارين 1945 کان 1948 تائين مغربي جرمني ۾ [[ٻي عالمي جنگ کانپوءِ جرمن صنعت لاءِ اتحادي منصوبا|صنعتي غير هٿياربندي]] جي پاليسي اختيار ڪئي. &lt;ref name=&quot;Balabkins 1964 207&quot;&gt;{{Harvnb|Balabkins|1964|p=207}}.&lt;/ref&gt; بين الاقوامي واپاري وابستگين جي ڪري، ان پاليسي يورپ ۾ معاشي جمود پيدا ڪيو ۽ جنگ کانپوءِ يورپ جي معاشي بحاليءَ ۾ ڪيترن ئي سالن تائين دير ڪئي. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Petrov|1967|p=263}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balabkins 1964 208,209&quot;&gt;{{Harvnb|Balabkins|1964|pp=208–209}}.&lt;/ref&gt;

جولاءِ 1944 ۾ [[بريٽن ووڊس ڪانفرنس]] ۾، اتحادي قومن جنگ کانپوءِ جي دنيا لاءِ هڪ معاشي فريم ورڪ تيار ڪيو. ان معاهدي تحت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (IMF) ۽ [[بين الاقوامي بئنڪ براءِ تعمير ۽ ترقي]] (IBRD) قائم ڪيا ويا، جيڪي بعد ۾ [[ورلڊ بئنڪ گروپ]] جو حصو بڻجي ويا. [[بريٽن ووڊس سسٽم]] 1973 تائين جاري رهيو. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 January 2008 |title=The Bretton Woods Conference, 1944 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/98681.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417233116/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/98681.htm |archive-date=17 April 2022 |access-date=18 April 2022 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt; معاشي بحالي 1948 جي وچ ڌاري مغربي جرمني ۾ [[ڊيوچ مارڪ|ڪرنسي سڌارن]] سان شروع ٿي، ۽ آمريڪا جي [[مارشل پلان]] (1948–1951) تحت مليل معاشي امداد ان کي تيز ڪيو. &lt;ref&gt;{{Harvnb|DeLong|Eichengreen|1993|pp=190–191}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balabkins 1964 212&quot;&gt;{{Harvnb|Balabkins|1964|p=212}}.&lt;/ref&gt; 1948 کان پوءِ مغربي جرمنيءَ جي بحاليءَ کي &quot;جرمن معاشي معجزو&quot; ([[Wirtschaftswunder]]) چيو ويندو آهي. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Wolf|1993|pp=29–30, 32}}&lt;/ref&gt; اٽلي پڻ معاشي ترقي جو تجربو ڪيو ۽ فرانسيسي معيشت به ٻيهر اڀري. ان جي برعڪس، برطانيه معاشي بربادي جي حالت ۾ هو، ۽ جيتوڻيڪ هن مارشل پلان جي ڪل امداد جو چوٿون حصو حاصل ڪيو (جيڪو ڪنهن به ٻئي يورپي ملڪ کان وڌيڪ هو)، پر هو ڏهاڪن تائين نسبتي معاشي زوال جو شڪار رهيو. سوويت يونين، تمام گهڻي جاني ۽ مالي نقصان جي باوجود، جنگ کانپوءِ جي فوري دور ۾ پيداوار ۾ تيز اضافو ڪيو، ڇاڪاڻ ته هن جرمني جا اڪثر صنعتي پلانٽ قبضي ۾ ڪري منتقل ڪيا هئا ۽ پنهنجي سيٽلائيٽ رياستن کان [[ٻي عالمي جنگ جو هجانو|جنگي هجانو]] وصول ڪيو هو. جاپان جي بحالي ڪافي عرصي بعد ٿي، جڏهن ته چين 1952ع تائين پنهنجي جنگ کان اڳ واري صنعتي پيداوار واري سطح تي واپس پهچي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Genzberger |first=Christine |url=https://archive.org/details/chinabusinesspor0000genz/page/4 |title=China Business: The Portable Encyclopedia for Doing Business with China |date=1994 |publisher=World Trade Press |isbn=978-0-9631-8643-0 |location=Petaluma, CA |page=[https://archive.org/details/chinabusinesspor0000genz/page/4 4]}}&lt;/ref&gt;

== اثرات ==
{{Main|ٻي عالمي جنگ جي تاريخ نگاري}}

=== جاني نقصان ===
{{Main|ٻي عالمي جنگ ۾ جاني نقصان}}

[[File:Nanking_bodies_1937.jpg|thumb|ڊسمبر 1937 ۾ [[نانجنگ قتل عام]] دوران [[جاپاني شاهي فوج]] هٿان قتل ٿيل چيني شهرين جا لاش]]
هڪ اندازي مطابق هن جنگ ۾ 6 ڪروڙ کان وٺي 7.5 ڪروڙ کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا، جن ۾ گهٽ ۾ گهٽ 2 ڪروڙ ماڻهو محرومي، ڏڪار ۽ بيمارين وگهي فوت ٿيا.{{Sfn|Beevor|2012|p=1}}{{Sfn|Hastings|2011|pp=669-670}}{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=147}}{{Sfn|Hanson|2017|p=470}} اندازو آهي ته شهرين جو جاني نقصان جنگ ۾ ٿيندڙ مجموعي موت جو 67%{{Sfn|Clodfelter|2017|p=528}} کان 80%{{Sfn|Hanson|2017|p=38}} هو. سڀ کان وڌيڪ جاني نقصان سوويت يونين کي ٿيو (اندازي مطابق 2 ڪروڙ کان 2.8 ڪروڙ)،&lt;ref&gt;{{Multiref||{{harvnb|Hanson|2017|p=485|ps=. Hanson estimates there were 20-27 million Soviet dead}}.|{{Harvard citation no brackets|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=146}}.}}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ چين (گهٽ ۾ گهٽ 1.5 ڪروڙ)،{{Sfn|Hastings|2011|pp=669-670}}{{Sfn|Hanson|2017|p=487}}{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=146}} جرمني (60 لک کان 87 لک){{Sfn|Hanson|2017|p=488}}{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=146}} ۽ پولينڊ (50 لک کان 65 لک).{{Sfn|Hastings|2011|pp=669-670}}{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=146}}

سڀ کان وڌيڪ فوجي جاني نقصان کڻندڙ ملڪن ۾ سوويت يونين (اٽڪل 87 لک)،&lt;ref name=&quot;Ell&amp;Mak 19942&quot;&gt;{{Harvnb|Ellman|Maksudov|1994}}.&lt;/ref&gt; جرمني (اٽڪل 53 لک)،{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=152}} چين (20 لک کان 30 لک){{Sfn|Mitter|2013|p=381}}{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=148}} ۽ جاپان (17 لک کان 25 لک) شامل هئا.{{Sfn|Hastings|2011|pp=669-670}}{{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019|p=148}} جنگ ۾ ٿيندڙ 2 ڪروڙ کان 2.5 ڪروڙ فوجي موت مان اڪثريت مشرقي محاذ تي جرمن ۽ سوويت سپاهين جي هئي، جن ۾ جنگي قيدي (POWs) پڻ شامل هئا.{{Sfn|Hanson|2017|p=473}}

فوجي موتن جي مقابلي ۾ شهرين جو ايترو وڏو جاني نقصان ان وقت تائين جي وڏين جنگين ۾ غير معمولي هو.{{Sfn|Hanson|2017|p=469}} چين ۽ سوويت يونين ۾ اٽڪل 1 ڪروڙ کان 1.5 ڪروڙ ماڻهو بک ۽ بيماري وگهي مري ويا، جڏهن ته هندستان ۽ ايشيا-پيسفڪ جي ٻين جاپاني قبضي هيٺ علائقن ۾ 80 لک کان 1 ڪروڙ ماڻهو فوت ٿيا.{{Sfn|Hanson|2017|pp=472-473}} اٽڪل 1.5 ڪروڙ شهري نسلن ڪشي ۽ ٻين عمدي قتلن ۾ مارجي ويا، جڏهن ته لکين ماڻهو ڪنسنٽريشن ڪيمپن، هوائي بمباري ۽ جنگي علائقن ۾ فوت ٿيا.{{Sfn|Hanson|2017|pp=474-475, 481-485}}

=== نسل ڪشي، جنگي ڏوهه ۽ انسانيت خلاف ڏوهه ===
[[File:Czeslawa Kwoka - Brasse.jpg|thumb|[[آشوٽز]] ۾ جرمن [[ايس ايس]] پاران ورتل هڪ پولش ڇوڪريءَ جي قيدي سڃاڻپ واري تصوير.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dw.com/en/colorized-photo-of-girl-at-auschwitz-strikes-chord-on-social-media/a-43033478 |title=Color photo of girl at Auschwitz strikes chord |first=Alexander |last=Pearson |date=19 March 2018 |access-date=12 July 2023 |work=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt; اٽڪل 230,000 ٻارن کي قيد رکيو ويو ۽ کين جبري پورهئي ۽ [[نازي انساني تجربا|طبي تجربن]] لاءِ استعمال ڪيو ويو.]]

جنگ کان پوءِ وارن [[محوري طاقتن جي جنگي ڏوهن جي ڪارروائي|مقدمن]] ۾، محوري طاقتن جي نمائندن ۽ انهن جي ساٿين کي ڪيترن ئي [[جنگي ڏوهه|جنگي ڏوهن]]، [[انسانيت خلاف ڏوهه|انسانيت خلاف ڏوهن]] ۽ [[نسل ڪشي]] ۾ ملوث هجڻ تي سزا ڏني وئي.{{Sfn|Davies|2014}} نازين اٽڪل 60 لک يهودين کي نسلي بنياد تي قتل ڪيو، جنهن کي [[هولوڪاسٽ]] طور سڃاتو وڃي ٿو. هنن لکين [[سلاو]]، 130,000 کان وڌيڪ [[روماڻي ماڻهو|روماڻي ماڻهن]]، ۽ ٻين گروپن جي ميمبرن کي پڻ قتل ڪيو جن کي هو نسلي طور گهٽ درجي جو سمجهندا هئا.{{Sfn|Hanson|2017|pp=474-477}}{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|pp=55-60}} جرمني ۽ ان جي قبضي هيٺ علائقن ۾ لڳ ڀڳ 300,000 ذهني ۽ جسماني طور معذور ماڻهن کي پڻ [[ايڪشن ٽي 4|منظم طريقي سان قتل ڪيو ويو]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Das Bundesarchiv |title=Euthanasie im Dritten Reich |url=https://www.bundesarchiv.de/im-archiv-recherchieren/archivgut-recherchieren/nach-themen/euthanasie-im-dritten-reich/ |access-date=21 January 2026 |website=Das Bundesarchiv |language=de}}&lt;/ref&gt;

عام شهرين ۽ جنگي قيدين کي قتل عام ۽ عمدي بک ذريعي مارڻ جو عمل مشرقي يورپي ۽ ايشيا-پيسفڪ محاذن تي خاص طور عام هو. مشرقي محاذ تي جرمن فوجن موجود کاڌ خوراڪ کي تباهه ڪيو يا ضبط ڪيو، بدلي ۾ شهرين جو قتل عام ڪيو ۽ باقاعدي قيدين کي گوليون هڻي ماريو.{{Sfn|Hanson|2017|pp=471-472}}{{Sfn|Davies|2014}} جاپان قبضي هيٺ علائقن ۾ لکين شهرين کي قتل عام ۽ &quot;سڙيل زمين&quot; (scorched earth) واري حڪمت عملي ذريعي ماريو؛ مثال طور، چين ۾ انهن جي &quot;[[تنهن سڀ پاليسي|سڀني کي مارڻ، سڀ ڪجهه ساڙڻ، سڀ ڪجهه لٽڻ]]&quot; جي پاليسي.{{Sfn|Hanson|2017|pp=470-472}}{{Sfn|Mitter|2013|pp=289-290}} [[نانجنگ قتل عام]] ۾ 40,000 کان 200,000 چيني شهري ۽ جنگي قيدي مارجي ويا.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite book |last=Wakabayashi |first=Bob |title=The Nanking Atrocity, 1937–1938: Complicating the Picture |year=2007 |isbn=9781-84545-500-2}}&lt;/ref&gt; جاپان چين ۾ ۽ سوويت يونين خلاف شروعاتي لڙاين ۾ [[يونٽ 731|بيالوجيڪل هٿيارن جو استعمال]] پڻ ڪيو. &lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Harvnb|Harris|2002|p=74}}.&lt;/ref&gt;{{Sfn|Hastings|2011|pp=428-429}} سوويت يونين قبضي هيٺ يا شامل ڪيل علائقن مان لکين شهرين ۽ جنگي قيدين کي قيد ڪرڻ، جلاوطن ڪرڻ ۽ اڪثر [[NKVD قيدي قتل عام|قتل ڪرڻ]] جو ذميوار هو.{{Sfn|Akashi|Davies|Service|2014}}&lt;ref name=&quot;:47&quot;&gt;Robert Gellately (2007). ''Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe''. Knopf, {{ISBN|978-1-4000-4005-6}} pp. 391-396&lt;/ref&gt; ان ۾ [[ڪيٽين قتل عام]] پڻ شامل هو جتي 22,000 پولش آفيسرن ۽ دانشورن کي قتل ڪيو ويو هو.{{Sfn|Dimbleby|2022|pp=81-82}}

جنگي ڏوهه گهرو جنگين ۽ مزاحمتي گروپن جي وچ ۾ ٿيندڙ لڙاين ۾ پڻ ڪيا ويا. يوگوسلاويا ۾، محوري فوجن ۽ انهن سان لاڳاپيل ڪروٽيا جي [[اوشتاسا]] (Ustaše) پاران شهرين ۽ قيدين جي قتل عام سميت ڪيترائي ڏوهه ڪيا ويا. مکيه مزاحمتي گروپن، سرب قوم پرست [[چيٽنڪس]] ۽ ڪميونسٽ [[يوگوسلاو پارٽيزن|پارٽيزن]] پڻ پنهنجي دشمنن جو قتل عام ڪيو.{{Sfn|Davies|2014}}{{Sfn|Wheeler|2014}} پولينڊ ۾، [[يوڪريني باغي فوج]] پاران 1943 ۽ 1945 جي وچ ۾ [[وولهينيا قتل عام]] ۾ اٽڪل 100,000 پولينڊ واسين کي قتل ڪيو ويو. جوابي حملن ۾ پولينڊ واسين هٿان اٽڪل 10,000 يوڪريني مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{cite news |id={{ProQuest|1840045393}} |last1=Portnov |first1=Andrii |title=Clash of victimhoods: the Volhynia Massacre in Polish and Ukrainian memory |work=openDemocracy |date=16 November 2016}}&lt;/ref&gt; يونان ۾، محوري قوتون عمدي بک ۽ قتل عام جون ذميوار هيون، پر اتي جي وڏي مزاحمتي قوتن [[ELAS]] ۽ [[EDES]] پڻ جنگي ڏوهه ڪيا.{{Sfn|Clogg|2014}}{{Sfn|Davies|2014}}

سوويت يونين، جاپان ۽ جرمني قيدين کي قتل ڪري، بک ماري، جبري پورهيو وٺي ۽ ٻي بدسلوڪي ذريعي جنگي قيدين جي موت جي بلند شرح جا ذميوار هئا. سوويت يونين ۽ جاپان جنگي قيدين بابت [[جنيوا ڪنوينشن]] جي تصديق نه ڪئي هئي.{{Sfn|Davies|2014}} جاپاني قيد ۾ موجود اٽڪل ٽيون حصو قيدي مري ويا، جڏهن ته جرمنن جي قيد ۾ موجود لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو سوويت قيدي فوت ٿيا. سوويت يونين جي قيد ۾ موجود اٽڪل ٽيون حصو جرمن قيدي مري ويا. مغربي اتحادين جي قيد ۾ جرمن ۽ جاپاني قيدين جي موت جي شرح صرف 1 کان 2 سيڪڙو هئي.{{Sfn|Hanson|2017|p=482}}{{Sfn|Dimbleby|2022|p=501}}

[[File:The_Liberation_of_Bergen-belsen_Concentration_Camp,_April_1945_BU4031.jpg|thumb|[[برگن-بيلسن ڪنسنٽريشن ڪيمپ]] ۾ [[ايس ايس]] (SS) جي عورت محافظن پاران قيدين جا لاش اجتماعي قبر ڏانهن کڻي وڃڻ جو منظر، 1945]]
جرمني، جاپان ۽ سوويت يونين غير ملڪي شهرين ۽ جنگي قيدين کان وڏي پئماني تي جبري پورهيو ورتو. 1944 جي پڄاڻي تائين جرمني ۾ 76 لک غير ملڪي ورڪر ۽ اٽڪل 500,000 غلام پورهيت ڪيمپن ۾ موجود هئا.{{Sfn|Herbert|2014}} سوويت يونين جي قبضي هيٺ علائقن مان جلاوطن ڪيل شهرين ۽ قيدين کي سوويت جبري پورهئي وارن ڪيمپن ۾ رکيو ويندو هو، جن کي [[گولاگ]] (gulag) چيو ويندو هو.{{Sfn|Akashi|Davies|Service|2014}} لڳ ڀڳ 2 لک کان 10 لک سوويت شهري جيڪي جرمن ڪيمپن مان واپس آيا هئا، تن کي محوري طاقتن جو ساٿ ڏيڻ جي الزام ۾ گولاگ موڪليو ويو،{{Sfn|Davies|2014}} جتي ڪيترائي سخت موسم ۽ بک وگهي فوت ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;:47&quot; /&gt;{{Sfn|Akashi|Davies|Service|2014}} جاپان به لکين غير ملڪي شهرين ۽ قيدين کان جبري پورهيو ورتو جتي انهن سان وحشي سلوڪ ڪيو ويو.{{Sfn|Kratoska|2015|p=xv}} اٽڪل 200,000 ڪوريائي ۽ چيني عورتن کي جنسي غلامي (comfort women) تي مجبور ڪيو ويو.{{Sfn|Jacob|2018|p=6}}

جيتوڻيڪ سمورين وڏين طاقتن جي فوجن ريپ (زنا بالجبر) جا ڏوهه ڪيا، پر جرمن، جاپاني ۽ سوويت فوجن ۾ شهرين سان زيادتيءَ جا واقعا تمام گهڻا هئا. جنگ کان پوءِ وارين عدالتن کي جرمن فوجن جي زيادتين جا اڻ ڳڻيا ثبوت مليا. 29 جاپاني جوابدارن کي اجتماعي ريپ ۾ ملوث هجڻ تي سزا ڏني وئي.{{Sfn|Neumann|2013|pp=553-554}} سوويت سپاهين به قبضي هيٺ علائقن، خاص ڪري جرمني ۾، وڏي پئماني تي ريپ جا ڏوهه ڪيا.{{Sfn|Cherry|2013|pp=556-557}}&lt;ref name=&quot;Bird&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bird |first=Nicky |date=October 2002 |title=Berlin: The Downfall 1945 by Antony Beevor}}&lt;/ref&gt;

مغربي اتحادي طاقتن پاران به جنگي ڏوهه ڪيا ويا، پر اهي محوري طاقتن ۽ سوويت يونين جي مقابلي ۾ تمام گهٽ هئا.{{Sfn|Davies|2014}} مغربي اتحادين پنهنجي فوجن پاران ڪيل ڪجهه ڏوهن تي ڪارروائي ڪئي، پر انهن جي ڏوهن کي بين الاقوامي عدالتن ۾ نه آندو ويو.{{Sfn|Hastings|2011|pp=445-446}} اڄ به ان ڳالهه تي بحث جاري آهي ته جرمني ۽ جاپان جي شهرن تي علائقائي بمباري (area bombing)، ۽ [[هيروشيما ۽ ناگاساڪي تي ائٽمي بمباري]] جنگي ڏوهه هئا يا نه.{{Sfn|Grayling|2014|pp=1-2}}{{Sfn|Davies|2014}}

=== قبضو ===
{{Main|جرمن قبضي هيٺ يورپ|ٻي عالمي جنگ دوران مزاحمت|نازي جرمني ۽ فاشسٽ اٽلي سان تعاون|شاهي جاپان سان تعاون|نازي لٽ مار}}

[[File:Palmiry before execution.jpg|thumb|1940ع ۾ [[پالميري قتل عام|پالميري جي ٻيلي]] ۾ جرمن سپاهين هٿان قتل ٿيڻ کان ٿورو اڳ اکين تي پٽيون ٻڌل پولش شهري]]

يورپ ۾ قبضي جون ٻه صورتون هيون. مغربي، اتر، ۽ مرڪزي يورپ (فرانس، ناروي، ڊنمارڪ، لو ڪنٽريز، ۽ [[بوهميا ۽ موراويا جو پروٽيڪٽريٽ|چيڪو سلوواڪيا جا شامل ڪيل حصا]]) ۾ جرمني اهڙيون معاشي پاليسيون قائم ڪيون، جن جي ذريعي جنگ جي پڄاڻي تائين لڳ ڀڳ 69.5 ارب رائيخ مارڪ (27.8 ارب آمريڪي ڊالر) گڏ ڪيا ويا؛ هن انگ اکر ۾ صنعتي شين، فوجي سازو سامان، خام مال ۽ ٻين شين جي [[نازي لٽ مار|لٽ مار]] شامل ناهي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Liberman|1996|p=42}}.&lt;/ref&gt; اهڙي طرح، قبضي هيٺ آيل قومن مان حاصل ٿيندڙ آمدني جرمنيءَ پاران ٽيڪس ذريعي گڏ ڪيل رقم جي 40 سيڪڙو کان وڌيڪ هئي، جيڪا جنگ جي اڳتي وڌڻ سان مجموعي جرمن آمدني جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Milward 1979 138&quot;&gt;{{Harvnb|Milward|1992|p=138}}.&lt;/ref&gt;

مشرقي پاسي، ''[[ليبنسروم]]'' (Lebensraum) جا گهربل مقصد ڪڏهن به حاصل نه ٿي سگهيا، ڇاڪاڻ ته بدلجندڙ محاذن ۽ سوويت يونين جي &quot;[[سڙيل زمين]]&quot; (scorched earth) واري پاليسيءَ جرمن حملي آورن کي وسيلن تائين پهچڻ نه ڏنو.&lt;ref name=&quot;Milward 1992 148&quot;&gt;{{Harvnb|Milward|1992|p=148}}.&lt;/ref&gt; مغربي حصي جي ابتڙ، [[نازي جرمني جي نسلي پاليسي|نازي نسلي پاليسي]] [[سلاو ماڻهو|سلاوي]] نسل جي ماڻهن کي &quot;[[انٽرمينش|گهٽ درجي جا ماڻهو]]&quot; قرار ڏئي انهن خلاف انتهائي وحشي سلوڪ جي حوصلا افزائي ڪئي؛ تنهن ڪري اڪثر جرمن پيش قدمي کان پوءِ [[جنرل پلان اوسٽ|وڏي پئماني تي ظلم ۽ جنگي ڏوهه]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Barber|Harrison|2006|p=232}}.&lt;/ref&gt; نازين [[پولش قوم خلاف نازي ڏوهه|اندازي مطابق 28 لڪ نسلي پولينڊ واسين کي قتل ڪيو]]، جن ۾ هولوڪاسٽ جا شڪار پولش-يهودي شامل نه هئا.&lt;ref&gt;Institute of National Remembrance, Polska 1939–1945 Straty osobowه i ofiary represji pod dwiema okupacjami. Materski and Szarota. p. 9 ''&quot;Total Polish population losses under German occupation are currently calculated at about 2 770 000&quot;''.&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ 1942ع تائين اڪثر قبضي هيٺ علائقن ۾ [[ٻي عالمي جنگ دوران مزاحمت|مزاحمتي گروپ]] بڻجي چڪا هئا،&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cooke |first1=Philip |title=European Resistance in the Second World War |last2=Shepherd |first2=Ben H. |date=2020-01-31 |publisher=Pen and Sword |page=24}}&lt;/ref&gt; پر [[سوويت پارٽيزن]]&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hill|2005|p=5}}.&lt;/ref&gt; ۽ [[فرانسيسي مزاحمت]]&lt;ref&gt;{{Harvnb|Christofferson|Christofferson|2006|p=156}}&lt;/ref&gt; جي اثرائتي هجڻ بابت اندازا ٻڌائين ٿا ته هنن 1943ع جي آخر تائين جرمن آپريشنن کي ڪو خاص نقصان نه پهچايو هو.

[[File:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen retouched.jpg|thumb|جرمن فوج هٿان ڦاهي ڏنل [[سوويت پارٽيزن]]. [[روسي اڪيڊمي آف سائنسز]] 1995ع ۾ رپورٽ ڏني ته جرمن هٿان [[سوويت يونين ۾ ٻي عالمي جنگ جا جاني نقصان|سوويت يونين ۾ شهرين جا مجموعي موت]] 1 ڪروڙ 37 لک هئا، جيڪا قبضي هيٺ آيل سوويت يونين جي 6 ڪروڙ 80 لک آبادي جو 20 سيڪڙو هئي.]]

ايشيا ۾، جاپان پنهنجي قبضي هيٺ ملڪن کي [[عظيم مشرقي ايشيا جي گڏيل خوشحالي وارو دائرو|گڏيل خوشحالي واري دائري]] جو حصو قرار ڏنو، جيڪا بنيادي طور تي جاپاني [[بالادستي]] هئي؛ جنهن بابت هنن دعويٰ ڪئي هئي ته اهو نوآبادياتي ماڻهن کي آزاد ڪرائڻ لاءِ آهي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Radtke|1997|p=107}}.&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ڪجهه هنڌن تي جاپاني فوجن جو يورپي تسلط کان آزادي ڏياريندڙ طور استقبال ڪيو ويو، پر [[جاپاني جنگي ڏوهه|جاپاني جنگي ڏوهن]] اڪثر مقامي عوام کي انهن جي خلاف ڪري ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;GSWW6_266&quot;&gt;{{Harvnb|Rahn|2001|p=266}}.&lt;/ref&gt; جاپان پنهنجي شروعاتي فتحن دوران، پٺتي هٽندڙ اتحادي فوجن پاران ڇڏيل {{convert|4000000|oilbbl}} تيل (اٽڪل 550,000 ٽن) تي قبضو ڪيو؛ ۽ 1943ع تائين، ڊچ ايسٽ انڊيز ۾ تيل جي پيداوار {{convert|50|e6oilbbl}} (اٽڪل 6.8 ملين ٽن) تائين پهچائڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جيڪا ان جي 1940ع جي پيداوار جو 76 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;GSWW6_266&quot;/&gt;

=== گهريلو محاذ ۽ پيداوار ===
{{Main|ٻي عالمي جنگ دوران فوجي پيداوار|ٻي عالمي جنگ دوران گهريلو محاذ}}

[[File:World_War_II_Allies_to_Axis_GDP_Ratio.svg|class=skin-invert-image|thumb|400px|جنگ دوران محوري طاقتن جي مقابلي ۾ اتحادين جي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جو تناسب]]
1930ع واري ڏهاڪي ۾، برطانيه ۽ آمريڪا گڏجي دنيا جي معدني پيداوار جي لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو حصي تي ڪنٽرول رکندا هئا—جيڪو فوجي طاقت جي لاء انتهائي ضروري هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Leith |first=C. K. |author-link=Charles Kenneth Leith |title=The Struggle for Mineral Resources |url=http://www.jstor.org/stable/1021443 |url-status=live |journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science |publication-date=July 1939 |volume=204, Democracy and the Americas |pages=42–48 |jstor=1021443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126024338/https://www.jstor.org/stable/1021443 |archive-date=26 January 2024 |access-date=26 January 2024 |quote=...{{nbsp}}mineral raw materials{{nbsp}}... are the basis of industrial power, and this in turn is the basis of military power.{{nbsp}}... England and the United States of America alone control economic proportions of nearly three-fourths of the world's production of minerals. Not less important, they control the seas over which the products must pass.}}&lt;/ref&gt;

يورپ ۾، جنگ جي شروعات کان اڳ، اتحادين کي آبادي ۽ معيشت، ٻنهي ۾ وڏي برتري حاصل هئي. 1938ع ۾، مغربي اتحادين (برطانيه، فرانس، پولينڊ ۽ برطانوي ڊومينينز) جي آبادي يورپي محوري طاقتن (جرمني ۽ اٽلي) جي ڀيٽ ۾ 30 سيڪڙو وڌيڪ هئي ۽ مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) به 30 سيڪڙو وڌيڪ هئي؛ جيڪڏهن نوآبادين کي به شامل ڪيو وڃي، ته اتحادين کي آباديءَ ۾ 5:1 ۽ جي ڊي پي (GDP) ۾ لڳ ڀڳ 2:1 جي برتري حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;6Econ3&quot;&gt;{{Harvnb|Harrison|1998|p= 3}}.&lt;/ref&gt; ايشيا ۾ ساڳئي وقت، چين جي آبادي جاپان جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ڇهه ڀيرا وڌيڪ هئي پر ان جي جي ڊي پي صرف 89 سيڪڙو وڌيڪ هئي؛ جيڪڏهن جاپاني نوآبادين کي شامل ڪجي ته اها برتري گهٽجي آبادي ۾ ٽي ڀيرا ۽ جي ڊي پي ۾ صرف 38 سيڪڙو رهجي وئي ٿي.&lt;ref name=&quot;6Econ3&quot;/&gt;

ٻي عالمي جنگ ۾ اتحادين پاران استعمال ڪيل سموري جنگي ساز و سامان، بشمول جنگي ٻيڙيون، ٽرانسپورٽ، جنگي جهاز، توپخانو، ٽينڪ، ٽرڪون ۽ گولا بارود جو تقريبن ٻه-تھائي حصو آمريڪا پيدا ڪيو هو.&lt;ref&gt;Compare:
{{Cite book |last=Wilson |first=Mark R. |url=https://books.google.com/books?id=AcqADAAAQBAJ |title=Destructive Creation: American Business and the Winning of World War II |date=2016 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-9354-8 |edition=reprint |series=American Business, Politics, and Society |location=Philadelphia |page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201318/https://books.google.com/books?id=AcqADAAAQBAJ |archive-date=7 March 2023 |access-date=19 December 2019 |quote=By producing nearly two thirds of the munitions used by Allied forces – including huge numbers of aircraft, ships, tanks, trucks, rifles, artillery shells, and bombs – American industry became what President Franklin D. Roosevelt once called 'the arsenal of democracy'{{nbsp}}..}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ جرمني ۽ جاپان جي شروعاتي تيز رفتار &quot;بليٽز ڪريگ&quot; حملن دوران اتحادين جي معاشي ۽ آبادي واري برتري ڪافي حد تائين گهٽجي وئي هئي، پر 1942ع تائين اهي عنصر فيصلي ڪن بڻجي ويا، جڏهن آمريڪا ۽ سوويت يونين اتحادين سان شامل ٿيا ۽ جنگ هڪ [[ٿڪائيندڙ جنگ]] (attrition warfare) ۾ تبديل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;6Econ2&quot;&gt;{{Harvnb|Harrison|1998|p=2}}.&lt;/ref&gt; اتحادين جي محوري طاقتن کان وڌيڪ پيداوار جي صلاحيت جو هڪ سبب قدرتي وسيلن تائين پهچ هئي، پر ٻيا عنصر جهڙوڪ جرمني ۽ جاپان پاران پورهيت قوت ۾ عورتن کي شامل ڪرڻ کان انڪار،&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bernstein|1991|p= 267}}.&lt;/ref&gt; اتحادين جي [[ٻي عالمي جنگ دوران اسٽريٽجڪ بمباري|اسٽريٽجڪ بمباري]]،&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Griffith |first=Charles |title=The Quest: Haywood Hansell and American Strategic Bombing in World War II |date=1999 |publisher=Diane Publishing |isbn=978-1-5856-6069-8 |page=203}}&lt;/ref&gt; ۽ جرمنيءَ پاران دير سان &quot;جنگي معيشت&quot; ڏانهن منتقل ٿيڻ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Overy|1994|p= 26}}.&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، نه ته جرمني ۽ نه ئي جاپان ڪنهن طويل جنگ جي رٿابندي ڪئي هئي، ۽ نه ئي ان لاءِ پاڻ کي تيار ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{Harvnb|BBSU|1998|p= 84}}; {{Harvnb|Lindberg|Todd|2001|p= 126}}.&lt;/ref&gt; جرمني، جاپان ۽ سوويت يونين جنگ سان لاڳاپيل صنعتن ۾ لکين [[غلامي|غلام پورهيتن]] کي استعمال ڪيو.{{Sfn|Herbert|2014}}{{Sfn|Kratoska|2015|p=xv}}{{Sfn|Davies|2014}}

=== ٽيڪنالاجي ۾ اڳڀرائي ۽ ان جو استعمال ===
{{Main|ٻي عالمي جنگ دوران ٽيڪنالاجي}}

[[File:Bundesarchiv Bild 146-1978-Anh.026-01, Peenemünde, V2 beim Start.jpg|thumb|21 جون 1943ع تي [[پينيمونڊي]] ۾ هڪ مقرر هنڌ تان [[V-2 راڪيٽ]] لانچ ڪيو پيو وڃي]]

جهازن کي [[جاسوسي جهاز|جاسوسي]]، [[ويڙهاڪ جهاز|فائٽر]]، [[بمبار]]، ۽ [[ويجھي فضائي مدد|زميني مدد]] لاءِ استعمال ڪيو ويو، ۽ هر ڪردار ۾ ڪافي ترقي ٿي. نون ايجادن ۾ [[ايئر لفٽ]] (محدود پر اعليٰ ترجيحي سامان، اوزارن ۽ اهلڪارن کي تيزيءَ سان منتقل ڪرڻ جي صلاحيت)؛&lt;ref name=&quot;EncWWII_76&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|Roberts|2004|p=76}}.&lt;/ref&gt; ۽ [[اسٽريٽجڪ بمباري]] (دشمن جي صنعتي ۽ آبادي وارن مرڪزن تي بمباري ته جيئن دشمن جي جنگ وڙهڻ جي صلاحيت کي ختم ڪري سگهجي) شامل هئا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Levine|1992|p=227}}.&lt;/ref&gt; [[فضائي دفاعي هٿيار|فضائي دفاعي هٿيارن]] ۾ پڻ ترقي ٿي، جنهن ۾ [[راڊار]] ۽ زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ توپخانو، خاص طور تي [[پروڪسيمٽي فيوز]] جي شروعات شامل هئي. [[جيٽ جهاز]] جو استعمال پهريون ڀيرو ڪيو ويو جنهن جي ڪري اڳتي هلي جيٽ جهاز سڄي دنيا جي فضائي فوجن ۾ معياري بڻجي ويا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Klavans|Di Benedetto|Prudom|1997}}; {{Harvnb|Ward|2010|pp=247–251}}.&lt;/ref&gt;

بحريه جي لڙائيءَ جي لڳ ڀڳ هر پهلوءَ ۾ ترقي ڪئي وئي، خاص طور تي [[طياره بردار ٻيڙي|ايئرڪرافٽ ڪيريئرز]] ۽ [[آبدوز]] جي ميدان ۾. جيتوڻيڪ جنگ جي شروعات ۾ فضائي جنگ کي گهٽ ڪاميابي ملي، پر تارنٽو، [[پرل هاربر تي حملو|پرل هاربر]]، ۽ [[ڪورل سمنڊ جي جنگ]] جي ڪاررواين ڪيريئر کي (بيٽل شپ جي جاءِ تي) سڀ کان اهم ٻيڙي طور قائم ڪري ورتو.&lt;ref name=&quot;EncWWII_163&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|Roberts|2004|p=163}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bishop |first1=Chris |title=Aircraft Carriers: The World's Greatest Naval Vessels and Their Aircraft |last2=Chant |first2=Chris |date=2004 |publisher=Silverdale Books |isbn=978-1-8450-9079-1 |location=Wigston, Leics |page=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Chenoweth |first1=H. Avery |title=Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines |last2=Nihart |first2=Brooke |date=2005 |publisher=Main Street |isbn=978-1-4027-3099-3 |location=New York |page=180}}&lt;/ref&gt; ايٽلانٽڪ ۾، ننڍا ڪيريئر (escort carriers) اتحادي قافلن جو هڪ اهم حصو بڻجي ويا، جن تحفظ جي دائري کي وڌايو ۽ [[مڊ ايٽلانٽڪ گيپ]] کي ختم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sumner|Baker|2001|p=25}}.&lt;/ref&gt; ڪيريئر جهازن جي گهٽ قيمت جي ڪري بيٽل شپس کان وڌيڪ سستا ۽ وڌيڪ ڪارائتا ثابت ٿيا.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hearn|2007|p=14}}.&lt;/ref&gt; آبدوزون، جيڪي پهرين عالمي جنگ ۾ اثرائتو هٿيار ثابت ٿيون هيون، ٻي عالمي جنگ ۾ به اهم سمجهيون ويون. برطانيه جو ڌيان [[آبدوز دشمن جنگ|آبدوز دشمن هٿيارن]] ۽ حڪمت عملين، جهڙوڪ [[سونار]] (sonar) تي هو، جڏهن ته جرمني پنهنجي جارحاڻي صلاحيت کي وڌائڻ لاءِ [[ٽائپ VII آبدوز]] ۽ ولف پيڪ (wolfpack) حڪمت عملي تي ڌيان ڏنو.&lt;ref name=&quot;Bur&amp;Ryd 1995 16&quot;&gt;{{Harvnb|Burcher|Rydill|1995|p=16}}.&lt;/ref&gt; رفتي رفتي، اتحادين جي ٽيڪنالاجي جهڙوڪ لي لائيٽ (Leigh Light)، هيج هوگ (Hedgehog)، ۽ سيلف گائيڊڊ ٽارپيڊوز جرمن آبدوزن خلاف اثرائتا ثابت ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burns |first=R. W. |date=September 1994 |title=Impact of technology on the defeat of the U-boat September 1939 – May 1943 |url=https://digital-library.theiet.org/doi/abs/10.1049/ip-smt%3A19949918 |journal=IEE Proceedings - Science, Measurement and Technology |volume=141 |issue=5 |pages=343–355|doi=10.1049/ip-smt:19949918 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Trinity device readied.jpg|thumb|نيو ميڪسيڪو ۾ جولاءِ 1945ع تي [[ٽرنيٽي (ايٽمي تجربو)|ٽرنيٽي ايٽمي تجربي]] دوران ايٽمي &quot;گيجيٽ&quot; کي ڌماڪي واري ٽاور جي چوٽي تي چاڙهيو پيو وڃي]]

زميني جنگ پهرين عالمي جنگ جي خندقن واري لڙائيءَ کان بدلجي وڌيڪ متحرڪ ۽ [[گڏيل هٿيار|گڏيل هٿيارن جي لڙائي]] (combined arms) ۾ تبديل ٿي وئي. [[ٽينڪ]]، جيڪو پهرين عالمي جنگ ۾ صرف پيادل فوج جي مدد لاءِ استعمال ٿيندو هو، هاڻي مکيه هٿيار بڻجي ويو هو.&lt;ref name=&quot;EncWWII_125&quot;&gt;{{Harvnb|Tucker|Roberts|2004|p=125}}.&lt;/ref&gt; 1930ع جي آخر ۾ ٽينڪ جي ڊيزائن ۾ تمام گهڻي ترقي ٿي چڪي هئي، ۽ سڄي جنگ دوران ان جي رفتار، بچاءُ (armour) ۽ مار ڪندڙ قوت ۾ اضافو ٿيندو رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Vital Role Of Tanks In The Second World War |url=https://www.iwm.org.uk/history/the-vital-role-of-tanks-in-the-second-world-war |access-date=5 April 2022 |website=Imperial War Museums}}&lt;/ref&gt; جنگ جي شروعات ۾ ڪمانڊرن جو خيال هو ته دشمن جي ٽينڪن کي ٽينڪن سان ئي منهن ڏيڻ گهرجي، پر جرمن حڪمت عملي &quot;بليٽز ڪريگ&quot; (blitzkrieg) ۾ پيادل فوج، فضائيه ۽ ٽينڪن جي گڏيل استعمال هن تصور کي بدلائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;EncWWII_125&quot;/&gt; ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ اينٽي ٽينڪ توپون، مائينز (mines)، ۽ ننڍي فاصلي واري اينٽي ٽينڪ هٿيارن جو استعمال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;EncWWII_108&quot;/&gt; مشينائيزيشن جي باوجود، پيادل فوج تمام فوجن جو بنياد رهي، ۽ سڄي جنگ دوران اڪثر پيادل فوج پهرين عالمي جنگ جيان ئي ليس هئي.&lt;ref name=&quot;Comp_221&quot;&gt;{{Harvnb|Cowley|Parker|2001|p=221}}.&lt;/ref&gt; پر هن دور ۾ پورٽيبل مشين گن، جهڙوڪ جرمن [[MG 34]]، ۽ سب مشين گن جو استعمال وڌيو جيڪي شهرن ۽ جهنگلن جي لڙائيءَ لاءِ موزون هيون.&lt;ref name=&quot;Comp_221&quot;/&gt; [[اسالٽ رائفل]] (assault rifle) جنگ جي آخري دور جي هڪ اهم ايجاد هئي، جيڪا اڳتي هلي سڄي دنيا جي فوجن جو معياري هٿيار بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Sprague |first1=Oliver |title=The AK-47: the worlds favourite killing machine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/act30/011/2006/en |access-date=14 November 2009 |publisher=controlarms.org |page=1 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

گهڻن ئي ملڪن پنهنجي پيغامن کي محفوظ رکڻ لاءِ سائيفر (cipher) مشينون تيار ڪيون، جن مان جرمن [[اينگما مشين]] (Enigma machine) سڀ کان مشهور هئي.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ratcliff|2006|p=11}}.&lt;/ref&gt; پيغامن کي ڊي-ڪوڊ ڪرڻ (cryptanalysis) جي ميدان ۾ پڻ تمام گهڻي ترقي ٿي. ان جا اهم مثال اتحادين پاران جاپاني بحري ڪوڊز جو ٽوڙڻ ۽ برطانوي &quot;الٽرا&quot; (Ultra) هئا. الٽرا ذريعي اينگما جي پيغامن کي ڊي-ڪوڊ ڪيو ويندو هو، جنهن ۾ پولش سائيفر بيورو پاران مليل معلومات جو وڏو هٿ هو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Macintyre |first=Ben |date=10 December 2010 |title=Bravery of thousands of Poles was vital in securing victory |work=The Times |location=London |page=27}}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه فوجي جاسوسيءَ ۾ &quot;دھوڪي&quot; (deception) جو به وڏو استعمال ڪيو ويو، جهڙوڪ [[آپريشن منسميٽ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Rowe |first1=Neil C. |title=Deception for Defense of Information Systems: Analogies from Conventional Warfare |url=https://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/nps/mildec.htm |access-date=15 November 2009 |publisher=Air University}}&lt;/ref&gt;

ٻيا ٽيڪنالاجي ڪارناما جيڪي جنگ دوران يا ان جي نتيجي ۾ ٿيا، تن ۾ دنيا جا پهريان پروگرام لائق ڪمپيوٽر ([[Z3 (computer)|Z3]]، [[ڪولوسس ڪمپيوٽر|ڪولوسس]]، ۽ [[ENIAC]])، گائيڊڊ ميزائيل ۽ جديد راڪيٽ، [[مينهٽن پروجيڪٽ]] تحت [[ايٽمي هٿيار|ايٽمي هٿيارن]] جي تيار، مصنوعي بندرگاهن جي اڏاوت (Mulberry harbour)، ۽ سمنڊ جي اندر تيل جي پائپ لائنن جو وڇائڻ (Operation Pluto) شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Scientific and Technological Advances of World War II|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/scientific-and-technological-advances-world-war-ii|publisher=The National WWII Museum}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ [[پينسلين]] جنگ کان اڳ دريافت ٿي هئي، پر ان جي وڏي پئماني تي پيداوار ۽ طبي استعمال جنگ دوران ئي شروع ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Gaynes|first=Robert|title=The Discovery of Penicillin—New Insights After More Than 75 Years of Clinical Use|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=23|number=5|date=May 2017|pages=849–853}}&lt;/ref&gt;

== يورپ ۾ جنگ جي شروعات ==
جرمني ۽ [[روس]] هڪٻئي جا جاني دشمن هئا. پر ڪن فوجي ۽ سياسي مصلحتن جي ڪري انهن في الحال پاڻ ۾ هڪٻئي خلاف جارحيت نه ڪرڻ جي معاهدي تي صحيحون ڪيون ۽ انهن معاهدي جي هڪ ڳجھي راز مطابق [[پولينڊ]]، بالٽڪ سمنڊ جي ڀر وارا [[ملڪ]] ۽ [[فن لينڊ]] کي پاڻ ۾ اڌو اڌ ڪري ورهائي کڻڻ جو به فيصلو ڪيو هو. پهرين سيپٽمبر 1939ع تي ان وقت يورپ ۾ باقاعدي وڏي [[جنگ]] شروع ٿي ويئي، جڏهن جرمنيءَ پولينڊ تي حملو ڪري ڏنو، جنهن جي حفاظت لاءِ [[انگلينڊ|انگلنڊ]] ۽ فرانس ٻنهي لکت ۾ اڳيئي خاطريون ڪرايون هيون. ٻئي پاسي کان روس به پولينڊ تي حملو ڪري ڏنو. ٻنهي حملي آورن پولينڊ اڌو اڌ ورهائي کنيو. پولينڊ جي فوجن شڪست کاڌي، پر ڪجهه فوجي آخر تائين اتحادين پاران قابض فوجن خلاف وڙهندا رهيا. جرمنيءَ فرانس تي [[فوج]] چاڙهي، پر ٻنهي ملڪن جون فوجون 10 مئي 1940ع تائين هڪٻئي تي صرف فائرنگ ڪنديون رهيون.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== جرمني ۽ روس جي خوفناڪ لڙائي ==
ٻي عالمي جنگ جو فيصلو جرمني ۽ روس جي شديد، طويل ۽ خونريز جنگ جي نتيجي ۾ وڃي ٿيو. هٽلر روس سان جنگ ۾ شڪست کانپوءِ هر محاذ تي پوئتي پوندو ويو. تان جو دشمن جرمنيءَ کي چئن ئي طرفن کان گھيري ويا. هٽلر جي Minister for Armament يعني (هٿيارن واري وزير) البرٽ اسپيئر پنهنجين ياداشتن ۾ لکيو آهي ته، ”ڪابينا جي جنهن اجلاس ۾ هٽلر روس تي حملي جو پلان (Operation Barbarossa) ”آپريشن باربروسا“ جي منظوري ڏني، ان وقت هو فرانس کي ڏيڍ مهيني جي مختصر جنگ ۾ اڳئي شڪست ڏئي چڪو هو ۽ کلندي کيس چيو هئائين ته:&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

:“As Compared to war with France the “Operation Barbarosa” will be a child’s play”.

يعني ”فرانس سان ٿيل جنگ جي نسبت آپريشن باربروسا ته اسان لاءِ هڪ ٻارن جي راند ثابت ٿيندي.“ پر ائين ٿيو ڪونه. روس تي حملي هٽلر کي ائين تباهه ڪري ڇڏيو، جيئن ڏيڍ سؤ سال اڳ ۾ [[نيپولين]] جي لکين سپاهين جي زبردست فرينچ فوج کي روس ۾ تباهه ڪيو ويو هو. نيپولين پنهنجي چند هزار جان نثار سپاهين سان وڏي مشڪل سان پنهنجي جان بچائي واپس فرانس پهچي سگھيو هو. جيتوڻيڪ هن [[ماسڪو]] شهر تي به قبضو ڪري سڄي شهر کي ساڙائي ڇڏيو هو ۽ هٽلر جي فوج تي ماسڪو کان 35 ميل پري رهجي وئي هئي. [[عظيم برطانيا|برطانيه]] جي فيلڊ مارشل منٽگو مري ته چيو هو ته: ”جنگ جي وڏن اصولن ۾ هاڻي هن اصول جو به اضافو ٿيڻ کپي ته:(Never march on Moscow) يعني ”ماسڪو تي ڪڏهن به حملو نه ڪجو.“ فاتح روسي فوج ۽ برلن تي روسي حملي جي اڳواڻي ڪندڙ جنرل زوخوف جرمنيءَ جي شڪست ۽ روس جي فتح جو وڏو سبب اهو ٻڌايو هو ته، ”هٽلر پنهنجي طاقت جو حقيقت کان وڌيڪ ۽ اسان جي طاقت جو حقيقت کان گھٽ اندازو لڳايو هو.“ ساڳيو جرمن وزير جنگ البرٽ اسپيئر پنهنجين يادگيرن ۾ اهو به لکي ٿو ته، ”بعد ۾ روس هٿان جرمنيءَ جي شڪست تي تبصرو ڪندي هٽلر وڏي اداسيءَ سان کيس چيو هو ته:&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

:“Future belongs to our powerful neighbour as Germans have proved themselves weaker people.”

يعني ”مستقبل اسان جي طاقتور پاڙيسري (روس) جو آهي، ڇاڪاڻ جو جرمن قوم پاڻ کي (روسين جي ڀيٽ ۾) ڪمزور ثابت ڪيو آهي.“

روس تي حملو ڪندڙن لاءِ وڏي ۾ وڏي مسئلو هميشه لاءِ پنهنجين فوجن کي هٿيار، بارود، کاڌي، تيل ۽ ضروري شين جي سپلاءِ جو رهيو آهي ۽ ٻيو وڏي ۾ وڏي مسئلو روس جي خوفناڪ سردي هئي. جنهن ۾ روسين کان سواءِ ٻيا ٻاهران حملي آور نه ٿي وڙهي سگھيا. روسين ۽ سردي ٻنهي سان وڙهڻ مشڪل هو. جرمنيءَ سان به ائين ٿيو. جرمنيءَ جو پلان هو ته ايندڙ سردين کان اڳ ۾ روسين کي شڪست ڏني ويندي. ائين ٿيو ڪونه روسي پويان هٽندا ۽ ملڪ خالي ڪندا ويا ۽ پويان فصل ۽ ٻيون ضرورت جون شيون به برباد ڪندا ويا. اهڙيءَ طرح جرمنيءَ کي دوبدو وڙهڻ جو موقعو ئي ڪونه مليو، جو روسي فوجن کي ختم ڪري سگھي. ان کانپوءِ جرمن فوجون پيشقدمي ڪندي 5 ڊسمبر 1941ع تي ماسڪو کان 35 ميل پري پهچي بيهي رهيون، جو انهن جي سپلاءِ لائين ان کان وڌيڪ سلامت ڪانه هئي ۽ روسي گوريلا فوجون هر هنڌ انهن تي حملا ڪري رهيون هيون، جرمن ته ايتري روسي علائقي تي قبضو ڪري چڪو هو، جو روسي اهو 1944ع تائين جرمن فوجن کان مس خالي ڪرائي سگھيا هئا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

هٽلر جي فوجين لينن گراڊ شهر (موجوده نالو پيٽرزبرگ) کي گھيري ۾ آڻي ڇڏيو ۽ هٽلر حڪم ڪيو ته، ”هن شهر کي صفحهء هستي تان مٽايو وڃي ۽ ان جي سڀني شهرين کي ماريو وڃي.“ هٽلر روسين کي ” Subhuman Race“ يعني انساني سطح کان گھٽ نسلن جا ماڻهو قرار ڏيندو هو، جن کي ماري تباهه ڪري ڇڏڻ ڪو ڏوهه ڪونه هو، هو جرمن قوم کي ئي انسان ذات جي اعليٰ قوم تصور ڪندو هو، هن جي خيال ۾ جنهن کي ئي دنيا تي حڪومت ڪرڻ جو حق حاصل هو، هٽلر لينن گراڊ شهر کي گھيرو ڪري ويهي رهڻ جو حڪم ڏنو، جيئن هن شهر جي باشندن کي اڃيو ۽ بکيو ماري ختم ڪري ڇڏجي. ساڳئي وقت بمبار جهازن ۽ توپن جي گولي باري به شهرين تي جاري رهي. هن شهر جي گھيري جي نتيجي ۾ انهن جا ڏهه لک ماڻهو مري ويا. اهو گھيرو 900 ڏينهن جاري رهيو.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

42-1941ع جو سيارو ڪاٽڻ بعد جرمن فوج ماسڪو تي حملي جو پروگرام بدلائي اسٽالن گراڊ شهر (موجوده نالو وولگو گراڊ) تي حملو ڪيو ۽ ان تي قبضو ڪيو، جنهن کان پوءِ اسٽالن گراڊ جي گھٽين ۾ جنگ شروع ٿي ويئي. هيءَ جنگ ايتري ته شديد ٿي وئي، جو شهر جي چؤڌاري موجود سڄي جرمن فوج کي شهر ۾ وڙهڻ لاءِ موڪليو ويو ۽ جرمنيءَ جي مددگارن [[رومانيہ|رومانيه]] ۽ هنگريءَ جي فوجين کي شهر جي ٻاهران حفاظت لاءِ مقرر ڪيو ويو. روسين ڇا ڪيو، جو هن شهر تي جوابي حملو ڪري هنگري ۽ رومانيه جي ڪمزور فوجين کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ شهر ۾ موجود جرمن فوج کي پنهنجي گھيري ۾ آڻي ڇڏيو. جرمن فوج جي ڇهين ۽ ستين ڊويزن جا لکين فوجي بنا مدد بنا سپلاءِ، بنا کاڌي ۽ بنا بارود جي شديد مصيبت ۾ اچي ويا. 1943ع جي شروعات ۾ باقي بچيل جرمن فوج شڪست قبول ڪندي هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ تيستائين شديد ترين خوني جنگ ۾ جرمني ۽ روس جا ڪل 20 لک ماڻهو مارجي ويا. جن مان 5 لک شهري ۽ باقي ٻنهي ملڪن جا سپاهي هئا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

هٽلر ضد ۾ اچي آخر تائين جرمن سپاهين کي جنگ جاري رکڻ لاءِ چيو، پر جرمن فوج جي سپهه سالار مجبور ٿي هٿيار ڦٽا ڪيا، جيتوڻيڪ هن کي ائين ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ هٽلر هن کي [[جنرل]] مان فيلڊ مارشل جي عهدي تي ترقي ڏئي ڇڏي، جو اوستائين ڪنهن به جرمن فيلڊ مارشل ڪنهن دشمن اڳيان هٿيار نه ڦٽا ڪيا هئا. هن جنگ کانپوءِ جرمنيءَ جي فوج جو زور ٽٽي پيو ۽ روسي فوجن اڳتي وڌڻ شروع ڪيو. تان جو اهي وڃي مئي 1945ع ۾ خود جرمنيءَ اندر [[برلن، جرمني|برلن]] جي شهر تي پهتيون. ان کان اڳ 1945ع جي بهار ۾ جرمنيءَ ڪرسڪ جي هنڌ وٽ روسي فوجن تي تاريخ جو وڏي ۾ وڏو ٽينڪن وارو حملو ڪيو ۽ اتي دنيا جي ٽينڪن جي وڏي ۾ وڏي لڙائي ٿي. هزارين ٽينڪن ۽ لکين فوجن، ٻنهي پاسن کان جنگ ۾ حصو ورتو، جنهن ۾ به آخرڪار جرمنيءَ کي شڪست ۽ روس جي فتح ٿي. هن جنگ ۾ ٻنهي پاسي وڏو جاني ۽ مالي نقصان ٿيو.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== پڻ ڏسندا ==
* [[پھرين مھاڀاري جنگ]]
* {{anl|عظيم ترين نسل}}
* [[ٻي عالمي جنگ جي مخالفت]]
* [[ٻي عالمي جنگ جي موضوعن جي فھرست]]
* {{anl|ٽين عالمي جنگ}}

== حوالا ==
{{See also|ٻي عالمي جنگ جي ببليوگرافي}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{reflist|21em}}

=== ذريعا ===
{{Refbegin|indent=yes|30em}}
* {{Cite book |last=Adamthwaite |first=Anthony P. |url=https://archive.org/details/makingofsecondwo00adam_0 |title=The Making of the Second World War |date=1992 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-90716-3 |location=New York }}
* {{Cite book |title=The Oxford Companion to World War II |last2=Davies |first2=Norman |last3=Service |first3=Robert |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780191727603 |editor-last=Dear |editor-first=I. C. B. |doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001 |editor-last2=Foot |editor-first2=M. R. D. |last=Akashi |first=Yoji |chapter=Gulag}}
* {{Cite journal |last=Anderson |first=Irvine H. Jr. |date=1975 |title=The 1941 De Facto Embargo on Oil to Japan: A Bureaucratic Reflex |journal=The Pacific Historical Review |volume=44 |issue=2 |pages=201–231 |doi=10.2307/3638003 |jstor=3638003}}
* {{Cite book |last=Applebaum |first=Anne |author-link=Anne Applebaum |title=Gulag: A History of the Soviet Camps |title-link=Gulag: A History |date=2003 |publisher=[[Penguin Books|Allen Lane]] |isbn=978-0-7139-9322-6 |location=London}}
* {{Cite book |last=Applebaum |first=Anne |title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–56 |date=2012 |publisher=[[Penguin Books|Allen Lane]] |isbn=978-0-7139-9868-9 |location=London |author-mask=3}}
* {{Cite book |last1=Aubin |first1=Nicolas |title=World War II Infographics |last2=Bernard |first2=Vincent |last3=Guillerat |first3=Nicolas |publisher=Thames &amp; Hudson |year=2019 |isbn=978-0-500-02292-4 |editor-last=Lopez |editor-first=Jean |location=London}}
* {{Cite journal |last=Bacon |first=Edwin |date=1992 |title=''Glasnost''' and the Gulag: New Information on Soviet Forced Labour around World War II |journal=[[Soviet Studies]] |volume=44 |issue=6 |pages=1069–1086 |doi=10.1080/09668139208412066 |jstor=152330}}
* {{Cite book |last=Badsey |first=Stephen |title=Normandy 1944: Allied Landings and Breakout |date=1990 |publisher=[[Osprey Publishing]] |isbn=978-0-85045-921-0 |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Balabkins |first=Nicholas |url=https://archive.org/details/germanyunderdire0000bala |title=Germany Under Direct Controls: Economic Aspects of Industrial Disarmament 1945–1948 |date=1964 |publisher=[[Rutgers University Press]] |location=New Brunswick, New Jersey |url-access=registration }}
* {{Cite book |last1=Barber |first1=John |title=The Cambridge History of Russia – The Twentieth Century |last2=Harrison |first2=Mark |date=2006 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-81144-6 |editor-last=Ronald Grigor Suny |volume=III |location=Cambridge |pages=217–242 |chapter=Patriotic War, 1941–1945}}
* {{Cite book |last=Barker |first=A. J. |title=The Rape of Ethiopia 1936 |date=1971 |publisher=[[Ballantine Books]] |isbn=978-0-345-02462-6 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Beevor |first=Antony |author-link=Antony Beevor |title=Stalingrad |title-link=Stalingrad (Beevor book) |date=1998 |publisher=[[Viking Press|Viking]] |isbn=978-0-670-87095-0 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Beevor |first=Antony |title=The Second World War |title-link=The Second World War (book) |date=2012 |publisher=[[Weidenfeld &amp; Nicolson]] |isbn=978-0-297-84497-6 |location=London |author-mask=3}}
* {{Cite book |last=Belco |first=Victoria |title=War, Massacre, and Recovery in Central Italy: 1943–1948 |date=2010 |publisher=[[University of Toronto Press]] |isbn=978-0-8020-9314-1 |location=Toronto}}
* {{Cite book |last=Bellamy |first=Chris T. |title=Absolute War: Soviet Russia in the Second World War |date=2007 |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |isbn=978-0-375-41086-4 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Ben-Horin |first=Eliahu |title=The Middle East: Crossroads of History |date=1943 |publisher=W. W. Norton |location=New York}}
* {{Cite book |last=Berend |first=Ivan T. |author-link=Iván T. Berend |title=Central and Eastern Europe, 1944–1993: Detour from the Periphery to the Periphery |date=1996 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-55066-6 |location=Cambridge}}
* {{Cite book |last=Bernstein |first=Gail Lee |author-link=Gail Lee Bernstein |url=https://archive.org/details/recreatingjapane0000unse |title=Recreating Japanese Women, 1600–1945 |date=1991 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-07017-2 |location=Berkeley &amp; Los Angeles }}
* {{Cite book |last1=Bilhartz |first1=Terry D. |url=https://archive.org/details/currentsinameric0000bilh |title=Currents in American History: A Brief History of the United States |last2=Elliott |first2=Alan C. |date=2007 |publisher=[[M. E. Sharpe]] |isbn=978-0-7656-1821-4 |location=Armonk, New York }}
* {{Cite book |last=Bilinsky |first=Yaroslav |title=Endgame in NATO's Enlargement: The Baltic States and Ukraine |date=1999 |publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood]] |isbn=978-0-275-96363-7 |location=Westport, Connecticut}}
* {{Cite book |last=Bix |first=Herbert P. |author-link=Herbert P. Bix |title=Hirohito and the Making of Modern Japan |title-link=Hirohito and the Making of Modern Japan |date=2000 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-019314-0 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Black |first=Jeremy |author-link=Jeremy Black (historian) |title=World War Two: A Military History |date=2003 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-30534-1 |location=Abingdon &amp; New York}}
* {{Cite book |last=Blinkhorn |first=Martin |title=Mussolini and Fascist Italy |date=2006 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-26206-4 |edition=3rd |location=Abingdon &amp; New York |orig-date=1984}}
* {{Cite book |last1=Bonner |first1=Kit |title=Warship Boneyards |last2=Bonner |first2=Carolyn |date=2001 |publisher=[[MBI Publishing Company]] |isbn=978-0-7603-0870-7 |location=Osceola, Wisconsin}}
* {{Cite book |last=Borstelmann |first=Thomas |title=Origins of the Cold War: An International History |date=2005 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-34109-7 |editor-last=Melvyn P. Leffler |edition=2nd |location=Abingdon &amp; New York |pages=317–332 |chapter=The United States, the Cold War, and the colour line |editor-last2=David S. Painter}}
* {{Cite book |last1=Bosworth |first1=Richard |url=https://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/subject_title_list.jsf?subjectCode=15&amp;heading=Warfare&amp;tSort=title+closed&amp;aSort=author+default_list&amp;ySort=year+default_list |title=The Cambridge History of the Second World War Volume 2: Politics and Ideology |last2=Maiolo |first2=Joseph |date=2015 |publisher=[[Cambridge University Press]] |series=The Cambridge History of the Second World War (3 vol) |location=[[Cambridge]] |pages=313–314 |language=en |access-date=17 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820160141/http://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/subject_title_list.jsf?subjectCode=15&amp;heading=Warfare&amp;tSort=title+closed&amp;aSort=author+default_list&amp;ySort=year+default_list |archive-date=20 August 2016 |url-status=dead }}
* {{Cite book |last=Brayley |first=Martin J. |title=The British Army 1939–45, Volume 3: The Far East |date=2002 |publisher=[[Osprey Publishing]] |isbn=978-1-84176-238-8 |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=British Bombing Survey Unit |title=The Strategic Air War Against Germany, 1939–1945 |date=1998 |publisher=[[Frank Cass Publishers]] |isbn=978-0-7146-4722-7 |location=London &amp; Portland, Oregon |ref=CITEREFBBSU1998}}
* {{Cite book |last=Brody |first=J. Kenneth |url=https://archive.org/details/avoidablewar0000brod |title=The Avoidable War: Pierre Laval and the Politics of Reality, 1935–1936 |date=1999 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=978-0-7658-0622-2 |location=New Brunswick, New Jersey }}
* {{Cite book |last=Brown |first=David |title=The Road to Oran: Anglo-French Naval Relations, September 1939 – July 1940 |date=2004 |publisher=[[Frank Cass]] |isbn=978-0-7146-5461-4 |location=London &amp; New York}}
* {{Cite book |last=Buchanan |first=Tom |title=Europe's Troubled Peace, 1945–2000 |date=2006 |publisher=[[Blackwell Publishing]] |isbn=978-0-631-22162-3 |location=Oxford &amp; Malden, Massachusetts}}
* {{Cite book |last1=Bueno de Mesquita |first1=Bruce |author-link1=Bruce Bueno de Mesquita |title=The Logic of Political Survival |title-link=The Logic of Political Survival |last2=Smith |first2=Alastair |last3=Siverson |first3=Randolph M. |last4=Morrow |first4=James D. |author-link4=James D. Morrow |date=2003 |publisher=[[MIT Press]] |isbn=978-0-262-02546-1 |location=Cambridge, Massachusetts}}
* {{Cite book |last1=Bull |first1=Martin J. |title=Italian Politics: Adjustment Under Duress |last2=Newell |first2=James L. |date=2005 |publisher=[[Polity (publisher)|Polity]] |isbn=978-0-7456-1298-0}}
* {{Cite book |last=Bullock |first=Alan |author-link=Alan Bullock |title=Hitler: A Study in Tyranny |date=1990 |orig-year=1952 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14-013564-0 |location=London}}
* {{Cite journal |last=Burcher |first=Roy |last2=Rydill |first2=Louis |date=1995 |title=Concepts in Submarine Design |journal=Journal of Applied Mechanics |location=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=62 |issue=1 |page=268 |bibcode=1995JAM....62R.268B |doi=10.1115/1.2895927 |isbn=978-0-521-55926-3 |doi-access=free}}
* {{Cite book |last=Busky |first=Donald F. |title=Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas |date=2002 |publisher=Praeger Publishers |isbn=978-0-275-97733-7 |location=Westport, Connecticut}}
* {{Cite book |last=Canfora |first=Luciano |author-link=Luciano Canfora |title=Democracy in Europe: A History |date=2006 |publisher=[[Blackwell Publishing]] |isbn=978-1-4051-1131-7 |location=Oxford &amp; Malden MA |orig-date=2004}}
* {{Cite journal |last=Cantril |first=Hadley |date=1940 |title=America Faces the War: A Study in Public Opinion |journal=[[Public Opinion Quarterly]] |volume=4 |issue=3 |pages=387–407 |doi=10.1086/265420 |jstor=2745078}}
* {{Cite book |last=Chang |first=Iris |author-link=Iris Chang |url=https://archive.org/details/rapeofnankingfor00chan |title=The Rape of Nanking: The Forgotten Holocaust of World War II |date=1997 |publisher=[[Basic Books]] |isbn=978-0-465-06835-7 |location=New York }}
* {{Cite book|title=Atrocities, Massacres and War Crimes: An Encyclopedia|last=Cherry|first=Rachael I.|publisher=ABC-CLEO|year=2013|isbn=978-1-59884-925-7|location=Santa Barbara, California|chapter=Rape (Red Army in World War II)|editor-last=Mikaberidze|editor-first=Alexander|volume=II, M-Z}}
* {{Cite book |last1=Christofferson |first1=Thomas R. |title=France During World War II: From Defeat to Liberation |last2=Christofferson |first2=Michael S. |date=2006 |publisher=[[Fordham University Press]] |isbn=978-0-8232-2562-0 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Chubarov |first=Alexander |url=https://archive.org/details/russiasbitterpat0000chub |title=Russia's Bitter Path to Modernity: A History of the Soviet and Post-Soviet Eras |date=2001 |publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]] |isbn=978-0-8264-1350-5 |location=London &amp; New York }}
* {{Cite book |last=Ch'i |first=Hsi-Sheng |title=China's Bitter Victory: War with Japan, 1937–45 |date=1992 |publisher=[[M. E. Sharpe]] |isbn=978-1-56324-246-5 |editor-last=James C. Hsiung |location=Armonk, New York |pages=157–184 |chapter=The Military Dimension, 1942–1945 |editor-last2=Steven I. Levine}}
* {{Cite journal |last=Cienciala |first=Anna M. |date=2010 |title=Another look at the Poles and Poland during World War II |journal=[[The Polish Review]] |volume=55 |issue=1 |pages=123–143 |doi=10.2307/25779864 |jstor=25779864 |s2cid=159445902}}
* {{Cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures |publisher=McFarland and Company |year=2017 |isbn=9780786474707 |edition=4th}}
* {{Cite book |last=Clogg |first=Richard |author-link=Richard Clogg |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00clog_0 |title=A Concise History of Greece |date=2002 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-80872-9 |edition=2nd |location=Cambridge }}
* {{Cite book |title=The Oxford Companion to World War II |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780191727603 |editor-last=Dear |editor-first=I. C. B. |doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001 |editor-last2=Foot |editor-first2=M. R. D. |last=Clogg |first=Richard |chapter=Greece}}
* {{Cite book |last=Coble |first=Parks M. |title=Chinese Capitalists in Japan's New Order: The Occupied Lower Yangzi, 1937–1945 |date=2003 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-23268-6 |location=Berkeley &amp; Los Angeles}}
* {{Cite book |last=Collier |first=Paul |title=The Second World War (4): The Mediterranean 1940–1945 |date=2003 |publisher=[[Osprey Publishing]] |isbn=978-1-84176-539-6 |location=Oxford}}
* {{Cite book |last1=Collier |first1=Martin |url=https://archive.org/details/germany1919450000coll |title=Germany 1919–45 |last2=Pedley |first2=Philip |date=2000 |publisher=[[Heinemann (publisher)|Heinemann]] |isbn=978-0-435-32721-7 |location=Oxford |url-access=registration }}
* {{Cite book |last=Commager |first=Henry Steele |title=The Story of the Second World War |date=2004 |publisher=Brassey's |isbn=978-1-57488-741-9}}
* {{Cite journal |last=Coogan |first=Anthony |date=1993 |title=The Volunteer Armies of Northeast China |url=https://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5000186948 |url-status=live |journal=[[History Today]] |volume=43 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511015311/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5000186948 |archive-date=11 May 2012 |access-date=6 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511015311/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5000186948 |date=11 May 2012 }}
* {{Cite book |last1=Cook |first1=Chris |title=What Happened Where: A Guide to Places and Events in Twentieth-Century History |last2=Bewes |first2=Diccon |date=1997 |publisher=[[UCL Press]] |isbn=978-1-85728-532-1 |location=London}}
* {{Cite book |title=The Reader's Companion to Military History |date=2001 |publisher=[[Houghton Mifflin Company]] |isbn=978-0-618-12742-9 |editor-last=Cowley |editor-first=Robert |editor-link=Robert Cowley |location=Boston |editor-last2=Parker |editor-first2=Geoffrey |editor-link2=Geoffrey Parker (historian)}}
* {{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: The Rise &amp; Fall of Global Empires 1400–2000 |date=2007 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14-101022-9 |location=London}}
* {{Cite book |last=Davies |first=Norman |author-link=Norman Davies |title=Europe at War 1939–1945: No Simple Victory |title-link=Europe at War 1939–1945: No Simple Victory |date=2006 |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=978-0-333-69285-1 |location=London |oclc=70401618 |no-pp=yes}}
* {{Cite book |title=The Oxford Companion to World War II |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780191727603 |editor-last=Dear |editor-first=I. C. B. |doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001 |editor-last2=Foot |editor-first2=M. R. D. |last=Davies |first=Norman |chapter=War Crimes}}
* {{Cite book |title=The Oxford Companion to World War II |date=2001 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-860446-4 |editor-last=Dear |editor-first=I. C. B. |editor-link=I. C. B. Dear |location=Oxford |orig-date=1995 |editor-last2=Foot |editor-first2=M. R. D. |editor-link2=M. R. D. Foot}}
* {{Cite book |last1=DeLong |first1=J. Bradford |author-link1=J. Bradford DeLong |title=Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today |last2=Eichengreen |first2=Barry |author-link2=Barry Eichengreen |date=1993 |publisher=[[MIT Press]] |isbn=978-0-262-04136-2 |editor-last=Rudiger Dornbusch |location=Cambridge, Massachusetts |pages=189–230 |chapter=The Marshall Plan: History's Most Successful Structural Adjustment Program |editor-last2=Wilhelm Nölling |editor-last3=Richard Layard}}
* {{Cite book|title=Barbarossa: How Hitler Lost the War|last=Dimbleby|first=Jonathan|author-link = Jonathan Dimbleby|publisher=Penguin Books|year=2022|isbn=978-0-241-97919-8|location=UK}}
* {{Cite book |last=Dower |first=John W. |author-link=John W. Dower |url=https://archive.org/details/warwithoutmercyr0000dowe |title=War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War |date=1986 |publisher=[[Pantheon Books]] |isbn=978-0-394-50030-0 |location=New York |url-access=registration }}
* {{Cite book |last=Drea |first=Edward J. |title=In the Service of the Emperor: Essays on the Imperial Japanese Army |date=2003 |publisher=[[University of Nebraska Press]] |isbn=978-0-8032-6638-4 |location=Lincoln, Nebraska}}
* {{Cite journal |last1=de Grazia |first1=Victoria |last2=Paggi |first2=Leonardo |date=Autumn 1991 |title=Story of an Ordinary Massacre: Civitella della Chiana, 29 June, 1944 |journal=Cardozo Studies in Law and Literature |volume=3 |issue=2 |pages=153–169 |doi=10.1525/lal.1991.3.2.02a00030 |jstor=743479}}
* {{Cite book |last=Dunn |first=Dennis J. |title=Caught Between Roosevelt &amp; Stalin: America's Ambassadors to Moscow |date=1998 |publisher=[[University Press of Kentucky]] |isbn=978-0-8131-2023-2 |location=Lexington, Kentucky}}
* {{Cite book |last=Eastman |first=Lloyd E. |title=The Cambridge History of China – Republican China 1912–1949, Part 2 |date=1986 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-24338-4 |editor-last=John K. Fairbank |volume=13 |location=Cambridge |chapter=Nationalist China during the Sino-Japanese War 1937–1945 |editor-last2=Denis Twitchett}}
* {{Cite journal |last=Ellman |first=Michael |author-link=Michael Ellman |date=2002 |title=Soviet Repression Statistics: Some Comments |url=https://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf |url-status=dead |journal=[[Europe-Asia Studies]] |volume=54 |issue=7 |pages=1151–1172 |doi=10.1080/0966813022000017177 |jstor=826310 |s2cid=43510161 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122071204/https://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf |archive-date=22 November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122071204/https://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf |date=22 November 2012 }}
* {{Cite journal |last1=Ellman |first1=Michael |last2=Maksudov |first2=S. |author-mask1=3 |date=1994 |title=Soviet Deaths in the Great Patriotic War: A Note |url=https://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf |url-status=live |journal=[[Europe-Asia Studies]] |volume=46 |issue=4 |pages=671–680 |doi=10.1080/09668139408412190 |jstor=152934 |pmid=12288331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213194518/https://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf |archive-date=13 February 2022 |access-date=17 February 2022 }}
* {{Cite book |last=Emadi-Coffin |first=Barbara |title=Rethinking International Organization: Deregulation and Global Governance |date=2002 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-19540-9 |location=London &amp; New York}}
* {{Cite book |last=Erickson |first=John |author-link=John Erickson (historian) |title=Stalin's Generals |date=2001 |publisher=[[Weidenfeld &amp; Nicolson|Phoenix Press]] |isbn=978-1-84212-513-7 |editor-last=Shukman |editor-first=Harold |location=London |pages=137–154 |chapter=Moskalenko}}
* {{Cite book |last=Erickson |first=John |title=The Road to Stalingrad |date=2003 |publisher=[[Cassell Military Paperbacks|Cassell Military]] |isbn=978-0-304-36541-8 |location=London |author-mask=3}}
* {{Cite book |last1=Evans |first1=David C. |title=Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy |last2=Peattie |first2=Mark R. |date=2012 |publisher=[[Naval Institute Press]] |isbn=978-1-59114-244-7 |location=Annapolis, Maryland |orig-date=1997}}
* {{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |author-link=Richard J. Evans |title=The Third Reich at War |title-link=The Third Reich at War |date=2008 |publisher=[[Penguin Group|Allen Lane]] |isbn=978-0-7139-9742-2 |location=London}}
{{Refend}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{Cite journal |last=Buchanan |first=Andrew |date=7 February 2023 |title=Globalizing the Second World War |journal=Past &amp; Present |issue=258 |pages=246–281 |doi=10.1093/pastj/gtab042 |issn=0031-2746}} پڻ ڏسندا [https://hdiplo.org/to/AR1180 آن لائن جائزو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240504072231/https://hdiplo.org/to/AR1180 |date=4 May 2024}}
* {{Cite book |last=Gerlach |first=Christian |title=Conditions of Violence |date=2024 |publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |isbn=978-3-1115-6873-7 |language=en}}

== خارجي لنڪس ==
{{Sister project links|voy=ٻي عالمي جنگ|ٻي عالمي جنگ|collapsible=collapsed}}
* [https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-europe يورپي جنگ جا ويسٽ پوائنٽ نقشا]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323092741/https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-europe |date=23 March 2019}}.
* [https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-asia ايشيائي-پئسفڪ جنگ جا ويسٽ پوائنٽ نقشا]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323092715/https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-asia |date=23 March 2019}}.
* [[s:Atlas of the World Battle Fronts in Semimonthly Phases to August 15 1945|عالمي جنگي محاذن جو ائٽلس]] (جولاءِ 1943ع – آگسٽ 1945ع)

{{World War II}}
{{WWII history by nation}}
{{Western world}}
{{Eastern world}}
{{Authority control}}

== نوٽ ==

[[Category:ٻي عالمي جنگ]]
[[Category:عالمي جنگيون]]
[[Category:1939ع جا تڪرار]]
[[Category:1940ع جا تڪرار]]
[[Category:1941ع جا تڪرار]]
[[Category:1942ع جا تڪرار]]
[[Category:1943ع جا تڪرار]]
[[Category:1944ع جا تڪرار]]
[[Category:1945ع جا تڪرار]]
[[Category:ايٽمي جنگ]]
[[Category:آسٽريليا شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:آسٽريا شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:البانيا شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:اٽلي شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:ايٿوپيا شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:ايران شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:عراق شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:مصر شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:برازيل شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:برطانيه شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:برطانوي هندستان شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:بيلجيم شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:پولينڊ شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:ٿائلينڊ شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:جاپان شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:جرمني شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:چين شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:روس شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:سوویت يونين شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:فرانس شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:فنلينڊ شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:ڪينيڊا شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:گڏيل رياستون شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:يونان شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:هندستان شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[Category:نيوزيلينڊ شامل هجي اهڙيون جنگيون]]
[[زمرو:جنگ]]
[[زمرو:جنگيون]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:20ھين صدي]]
[[زمرو:ٻي مھاڀاري جنگ]]
[[زمرو:20ھين صدي جي تاريخ]]
[[زمرو:20ھين صدي جي جنگيون]]
[[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل جنگيون]]</text>
      <sha1>pix10ki5hjzpo5z7rgsfbw79osvkmi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پيشو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42053</id>
    <revision>
      <id>373370</id>
      <parentid>167199</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8849" sha1="g0gdfwnvxwirhpgxym69dpgenh17iip" xml:space="preserve">[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]

'''پيشو''': ''پروفيشن'': ''Profession'':
صنعتي انقلاب بعد  ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي.ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.

[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|300px|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]

{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
{{Other uses}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}

[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|A 19th century etching of a farmer consulting with his doctor, vicar and lawyer]]

A '''profession''' is a field of [[Work (human activity)|work]] that has been formally [[professionalized]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; It can be defined as a disciplined group of individuals, [[professional]]s, who adhere to ethical standards and are recognized by the public as possessing specialized knowledge and skills grounded in a widely recognized body of learning derived from advanced research, education, and training, and who apply this knowledge and exercise these skills in the interest of others.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

Professional occupations are founded upon specialized [[education]]al [[training]], the purpose of which is to supply disinterested objective counsel and service to others, for direct and definite compensation, wholly apart from expectation of other business gain.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; Medieval and early modern tradition recognized only three professions: [[Divinity (academic discipline)|divinity]], [[medicine]], and [[law]],&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; which were called the '''learned professions'''.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; In some legal definitions, a profession is not a [[Craft|trade]]&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt; nor an industry.&lt;ref&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;

Some professions change slightly in status and power, but their prestige generally remains stable over time, even if the profession begins to have more required study and formal education.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Disciplines formalized more recently, such as architecture, now have equally long periods of study associated with them.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

Although professions may enjoy relatively high status and public prestige, not all professionals earn high salaries, and even within specific professions there exist significant differences in salary. In law, for example, a corporate [[defense lawyer]] working on an hourly basis may earn several times what a [[District attorney|prosecutor]] or [[public defender]] earns.

[[زمرو:پيشا]]</text>
      <sha1>g0gdfwnvxwirhpgxym69dpgenh17iip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373371</id>
      <parentid>373370</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10783" sha1="415h1o6y2pf6zgjif2psmiopp463gbt" xml:space="preserve">[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
'''پيشو''' (Profession) صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|300px|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]

{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
{{Other uses}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}

[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]]

A '''profession''' is a field of [[Work (human activity)|work]] that has been formally [[professionalized]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; It can be defined as a disciplined group of individuals, [[professional]]s, who adhere to ethical standards and are recognized by the public as possessing specialized knowledge and skills grounded in a widely recognized body of learning derived from advanced research, education, and training, and who apply this knowledge and exercise these skills in the interest of others.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

Professional occupations are founded upon specialized [[education]]al [[training]], the purpose of which is to supply disinterested objective counsel and service to others, for direct and definite compensation, wholly apart from expectation of other business gain.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; Medieval and early modern tradition recognized only three professions: [[Divinity (academic discipline)|divinity]], [[medicine]], and [[law]],&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; which were called the '''learned professions'''.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; In some legal definitions, a profession is not a [[Craft|trade]]&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt; nor an industry.&lt;ref&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;

Some professions change slightly in status and power, but their prestige generally remains stable over time, even if the profession begins to have more required study and formal education.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Disciplines formalized more recently, such as architecture, now have equally long periods of study associated with them.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

Although professions may enjoy relatively high status and public prestige, not all professionals earn high salaries, and even within specific professions there exist significant differences in salary. In law, for example, a corporate [[defense lawyer]] working on an hourly basis may earn several times what a [[District attorney|prosecutor]] or [[public defender]] earns.

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن. جن جو مقصد ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ. وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: ديوتا، طب، ۽ قانون. جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو. ڪجهه قانوني وصفن ۾. پيشو واپار يا صنعت ناهي.

ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا. سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن. ۽ مخصوص پيشن جي اندر به. پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. قانون ۾ (مثال طور) هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي. هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري محافظ جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.
==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>415h1o6y2pf6zgjif2psmiopp463gbt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373372</id>
      <parentid>373371</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11546" sha1="0nz8pc7yupvn6zrlh3zj1pt5df8foma" xml:space="preserve">[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
'''پيشو''' (Profession) صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|300px|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]

{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
{{Other uses}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}

[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]]

A '''profession''' is 

پيشو ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جنهن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي. ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪي ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.

a field of [[Work (human activity)|work]] that has been formally [[professionalized]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; It can be defined as a disciplined group of individuals, [[professional]]s, who adhere to ethical standards and are recognized by the public as possessing specialized knowledge and skills grounded in a widely recognized body of learning derived from advanced research, education, and training, and who apply this knowledge and exercise these skills in the interest of others.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

Professional occupations are founded upon specialized [[education]]al [[training]], the purpose of which is to supply disinterested objective counsel and service to others, for direct and definite compensation, wholly apart from expectation of other business gain.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; Medieval and early modern tradition recognized only three professions: [[Divinity (academic discipline)|divinity]], [[medicine]], and [[law]],&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; which were called the '''learned professions'''.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; In some legal definitions, a profession is not a [[Craft|trade]]&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt; nor an industry.&lt;ref&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;

Some professions change slightly in status and power, but their prestige generally remains stable over time, even if the profession begins to have more required study and formal education.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Disciplines formalized more recently, such as architecture, now have equally long periods of study associated with them.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

Although professions may enjoy relatively high status and public prestige, not all professionals earn high salaries, and even within specific professions there exist significant differences in salary. In law, for example, a corporate [[defense lawyer]] working on an hourly basis may earn several times what a [[District attorney|prosecutor]] or [[public defender]] earns.

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن. جن جو مقصد ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ. وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: ديوتا، طب، ۽ قانون. جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو. ڪجهه قانوني وصفن ۾. پيشو واپار يا صنعت ناهي.

ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا. سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن. ۽ مخصوص پيشن جي اندر به. پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. قانون ۾ (مثال طور) هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي. هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري محافظ جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.
==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>0nz8pc7yupvn6zrlh3zj1pt5df8foma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373375</id>
      <parentid>373372</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11106" sha1="0msrzt9ng9vqzufu2a21l1u5uylrg34" xml:space="preserve">[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
'''پيشو''' (Profession) صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|300px|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]

{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
{{Other uses}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}

[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]] 

پيشو ('''profession''') ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪي ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن، جنهن جو مقصد، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ  ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: divinity، طب ۽ قانون،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; ڪجهه قانوني وصفن ۾، پيشو واپار يا صنعت ناهي.&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Professional occupations are founded upon specialized [[education]]al [[training]], the purpose of which is to supply disinterested objective counsel and service to others, for direct and definite compensation, wholly apart from expectation of other business gain. Medieval and early modern tradition recognized only three professions: [[Divinity (academic discipline)|divinity]], [[medicine]], and [[law]], which were called the '''learned professions'''. In some legal definitions, a profession is not a [[Craft|trade]] nor an industry.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;

Some professions change slightly in status and power, but their prestige generally remains stable over time, even if the profession begins to have more required study and formal education.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Disciplines formalized more recently, such as architecture, now have equally long periods of study associated with them.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

Although professions may enjoy relatively high status and public prestige, not all professionals earn high salaries, and even within specific professions there exist significant differences in salary. In law, for example, a corporate [[defense lawyer]] working on an hourly basis may earn several times what a [[District attorney|prosecutor]] or [[public defender]] earns.


ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا. سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن. ۽ مخصوص پيشن جي اندر به. پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. قانون ۾ (مثال طور) هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي. هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري محافظ جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.
==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>0msrzt9ng9vqzufu2a21l1u5uylrg34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373377</id>
      <parentid>373375</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9886" sha1="hkblaxpixgn1xbwbg7k0k1v3g94nd3c" xml:space="preserve">[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
'''پيشو''' (Profession) صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|300px|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]

{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
{{Other uses}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}

[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]] 

پيشو ('''profession''') ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪا ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن، جنهن جو مقصد، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ  ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: مذهبي خدمتون، طب ۽ قانون،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; ڪجهه قانوني وصفن ۾، پيشو واپار يا صنعت ناهي.&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;

ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن ۽ مخصوص پيشن جي اندر به پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. مثال طور, قانون ۾, هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي, هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري دفاعي وڪيل جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.

==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>hkblaxpixgn1xbwbg7k0k1v3g94nd3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373378</id>
      <parentid>373377</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9803" sha1="26kcpbg8lb3jsrreffgdarjwj6smyyr" xml:space="preserve">{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]] 
پيشو ('''profession''') ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪا ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن، جنهن جو مقصد، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ  ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: مذهبي خدمتون، طب ۽ قانون،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; ڪجهه قانوني وصفن ۾، پيشو واپار يا صنعت ناهي.&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|300px|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]
ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن ۽ مخصوص پيشن جي اندر به پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. مثال طور, قانون ۾, هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي, هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري دفاعي وڪيل جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.

[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.

==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>26kcpbg8lb3jsrreffgdarjwj6smyyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373379</id>
      <parentid>373378</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9803" sha1="gn7j0illzqrb7w6w83qcvgkmely6uvu" xml:space="preserve">{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]] 
پيشو ('''profession''') ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪا ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن، جنهن جو مقصد، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ  ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: مذهبي خدمتون، طب ۽ قانون،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; ڪجهه قانوني وصفن ۾، پيشو واپار يا صنعت ناهي.&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|thumb|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]
ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن ۽ مخصوص پيشن جي اندر به پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. مثال طور, قانون ۾, هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي, هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري دفاعي وڪيل جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.

[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.

==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>gn7j0illzqrb7w6w83qcvgkmely6uvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373380</id>
      <parentid>373379</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11456" sha1="l97rd1i2uhpv92nl9zpgh3gwlmlgplt" xml:space="preserve">{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]] 
پيشو ('''profession''') ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪا ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن، جنهن جو مقصد، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ  ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: مذهبي خدمتون، طب ۽ قانون،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; ڪجهه قانوني وصفن ۾، پيشو واپار يا صنعت ناهي.&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|thumb|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]
ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن ۽ مخصوص پيشن جي اندر به پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. مثال طور, قانون ۾, هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي, هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري دفاعي وڪيل جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.

[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.

==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
* {{Cite book |last=Abbott |first=Andrew |title=The System of Professions: An Essay on the Division of Expert Labor |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=1988 |isbn=9780226000688 |location=Chicago |language=en}}
*{{Cite book |last=Brint |first=Steven G |title=In an Age of Experts: The Changing Role of Professionals in Politics and Public Life |publisher=[[Princeton University Press]] |year=1994 |isbn=9780691033990 |language=en}}
*{{Cite book |last=Corfield |first=P. J. |title=Power and the Professions in Britain, 1700-1850 |publisher=[[Routledge]] |year=1995 |isbn=9780415097567 |location=London |language=en}}
* {{Cite book |last1=Dezalay |first1=Yves |title=Professional Competition and Professional Power: Lawyers, Accountants and the Social Construction of Markets |last2=Sugarman |first2=David |publisher=[[Routledge]] |year=1995 |isbn=9780415093620 |language=en}}
* {{Cite book |last=Freidson |first=Eliot |title=Professional Powers: A Study of the Institutionalization of Formal Knowledge |date=15 May 1988 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226262253 |language=en |oclc=26287874}}
* {{Cite book |last=Jacob |first=Joseph M |title=Doctors &amp; Rules: A Sociology of Professional Values |publisher=[[Transaction Publishers]] |year=1999 |isbn=9780765804778 |edition=2nd |location=New Brunswick and London |language=en |oclc=39313497 |ol=1914768W}}
*{{cite journal |doi=10.2307/1409987 |jstor=1409987 |title=Medicine, Accountability, and Professionalism |journal=Journal of Law and Society |volume=16 |issue=3 |pages=319–39 |year=1989 |last1=Montgomery |first1=Jonathan |hdl=10822/833082 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>l97rd1i2uhpv92nl9zpgh3gwlmlgplt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373381</id>
      <parentid>373380</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11478" sha1="j883abt9ylhfbpab7ptrwnzmshyq92x" xml:space="preserve">{{short description|Vocation founded upon specialized educational training}}
[[File:A farmer telling his family, a doctor, a vicar and a lawyer Wellcome V0011022.jpg|thumbnail|upright=1.3|19 صدي جي هڪ نقاشي جيڪا هڪ هاري پنهنجي ڊاڪٽر، وائيڪر ۽ وڪيل سان صلاح مشورو ڪري ٿو]] 
پيشو ('''profession''') ڪم جو هڪ اهڙو شعبو آهي جن کي رسمي طور تي پيشه ورانه بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Perkin |first=Harold James |title=The Rise of Professional Society: England Since 1880 |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |isbn=9780415301787 |edition=2nd |language=en |oclc=1378675481 |author-link=Harold James Perkin}}&lt;/ref&gt; ان کي فردن، پيشه ور ماڻهن جي هڪ نظم و ضبط واري گروهه جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو، جيڪي اخلاقي معيارن تي عمل ڪن ٿا ۽ عوام طرفان انهن کي خاص علم ۽ صلاحيتن جي مالڪ طور سڃاتو وڃي ٿو جيڪا ترقي يافته تحقيق، تعليم ۽ تربيت مان حاصل ٿيندڙ سکيا جي هڪ وڏي پيماني تي تسليم ٿيل اداري ۾ ٻڌل آهن، ۽ جيڪي هن علم کي لاڳو ڪن ٿا ۽ انهن صلاحيتن کي ٻين جي مفاد ۾ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=What is a Profession |url=https://www.professions.org.au/what-is-a-professional |access-date=19 February 2020 |publisher=Australian Council of Professions |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901054651/https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Profession |url=https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312022406/https://www.psc.gov.au/what-is-a-profession |archive-date=12 March 2022 |access-date=9 August 2018 |publisher=Professional Standards Council}}&lt;/ref&gt;

پيشه ورانه پيشا خاص تعليمي تربيت تي قائم ڪيا ويا آهن، جنهن جو مقصد، سڌو ۽ قطعي معاوضي لاءِ، مڪمل طور تي ٻين ڪاروباري فائدي جي اميد کان سواءِ  ٻين کي غير دلچسپي واري مقصدي صلاح ۽ خدمت فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;[[New Statesman]], 21 April 1917, article by [[Sidney Webb]] and [[Beatrice Webb]] quoted with approval at paragraph 123 of a report by the UK Competition Commission, dated 8 November 1977, entitled {{usurped|1=[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140402141250/http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1976_1979/108architects.htm ''Architects Services'']}} (in Chapter 7).&lt;/ref&gt; وچين ۽ ابتدائي جديد روايت صرف ٽن پيشن کي تسليم ڪيو: مذهبي خدمتون، طب ۽ قانون،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Popat |first=Nitin |url=https://books.google.com/books?id=C6ybCwAAQBAJ&amp;q=oldest+profession+confidentiality&amp;pg=PT215 |title=Introduction to Accounting |date=18 February 2016 |publisher=Lulu.com |isbn=9781329911642 |access-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perks-p2&quot;&gt;Perks, R.W. (1993): ''Accounting and Society''. London: [[Chapman &amp; Hall]]; {{ISBN|0-412-47330-5}}. p.2.&lt;/ref&gt; جن کي سکيا پيشو سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;See for example:
{{cite journal|date=August 1846|editor-last=Fisher|editor-first=Redwood|title=Statistics of the State of New-York|url=https://books.google.com/books?id=50ZKAAAAMAAJ|journal=Fisher's National Magazine and Industrial Record|volume=3|issue=3|pages=234|access-date=17 August 2013|quote=[...] the three learned professions of divinity, law, and medicine [...]}}
&lt;/ref&gt; ڪجهه قانوني وصفن ۾، پيشو واپار يا صنعت ناهي.&lt;ref&gt;John J Parker, &quot;A Profession Not a Skilled Trade&quot; (1955-1956) 8 South Carolina Law Quarterly 179 [https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page= HeinOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806112249/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sclr8&amp;div=32&amp;id=&amp;page=|date=6 August 2020}}; Sommerlad, Harris-Short, Vaughan and Young (eds), The Futures of Legal Education and the Legal Profession, Bloomsbury, 2015, [https://books.google.com/books?id=yUq9BgAAQBAJ&amp;pg=PT147 p 147]; Richard Colman, [https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade &quot;Medicine is a profession not a trade&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215092713/https://www.bmj.com/rapid-response/2011/10/28/medicine-profession-not-trade|date=15 December 2021}}, British Medical Journal, 7 October 2001; A M Linz, &quot;A profession, not a trade&quot; (December 1990) New York State Dental Journal 56(10):16 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/ PubMed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616195348/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/2080056/|date=16 June 2018}}; E. G. Eberle, &quot;The practice of medicine held to be a profession and not a trade&quot; (August 1939) 28 Journal of the American Pharmaceutical Association 482 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802 Wiley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215094207/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/jps.3080280802|date=15 December 2021}}; Wendler, Tremml and Buecker (eds), Key Aspects of German Business Law: A Practical Manual, 2nd Ed, Springer, 2002, [https://books.google.com/books?id=Nj6bBwAAQBAJ&amp;pg=PA255 p 255]; William F Ryan, &quot;Methods of Achieving Professional Recognition&quot; (1946) The American Engineer, vols 16-17, p 8 [https://books.google.com/books?id=MdEmAAAAMAAJ] [https://books.google.com/books?id=v7gpAQAAMAAJ].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(1961) [https://books.google.com/books?id=xHchAQAAIAAJ 2] The Industrial and Labour Law Digest, 1926-1959, Annotated 668; Sharma and Goyal, Hospital Administration And Human Resource Management, 5th Ed, PHI Learning, [https://books.google.com/books?id=HFzTry0ll9kC&amp;pg=PA445 p 445].&lt;/ref&gt;
[[فائل:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|thumb|ڊاڪٽري بہ ھڪ پيشو آهي]]
ڪجهه پيشا حيثيت ۽ طاقت ۾ ٿورو تبديل ٿيندا آهن. پر انهن جو وقار عام طور تي وقت سان گڏ مستحڪم رهي ٿو. جيتوڻيڪ پيشو وڌيڪ گهربل مطالعو ۽ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fossum|first1=John|last2=Moore|first2=Michael|date=December 1975|title=The stability of longitudinal and cross-sectional occupational prestige rankings|url=https://doi.org/10.1016/0001-8791(75)90072-X|journal=Journal of Vocational Behavior|volume=7|issue=3|pages=305–311|doi=10.1016/0001-8791(75)90072-X|via=Elsevier Science Direct|access-date=17 September 2020|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425154949/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/000187917590072X|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; تازو ئي رسمي ڪيل نظم و ضبط (جهڙوڪ فن تعمير) هاڻي انهن سان گڏ مطالعي جي هڪجهڙائي ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;Holm, Ivar (2006): ''Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How attitudes, orientations and underlying assumptions shape the built environment''. Oslo School of Architecture and Design. {{ISBN|82-547-0174-1}}.&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ پيشا نسبتا اعلي حيثيت ۽ عوامي وقار مان لطف اندوز ٿي سگهن ٿا سڀئي پيشه ور اعلي پگهارون نه ڪمائيندا آهن ۽ مخصوص پيشن جي اندر به پگهار ۾ اهم فرق موجود آهن. مثال طور, قانون ۾, هڪ ڪارپوريٽ دفاعي وڪيل ڪلاڪ جي بنياد تي ڪم ڪري رهيو آهي, هو هڪ پراسيڪيوٽر يا سرڪاري دفاعي وڪيل جي ڪمائي کان ڪيترائي ڀيرا ڪمائي سگهي ٿو.

[[فائل:Phoenix Mars Lander in testing PIA01885.jpg|right|thumb|upright=1.15|اسٽرڪچرل انجنيئر مريخ تي موڪلجندڙ خلائي جھاز فونڪس کي ٺاھيندي]]
صنعتي انقلاب بعد ڪم جي پيچيده ورھاست پيداوار جي لاءِ لازمي ٿي وئي جنھن جو بنيادي شرط ڪم ۾ خاص مھارت آهي. ماضي م پيداوار جا مرحلا ۽ ذريعا سادہ ھيا ۽ ڪنھن بہ شئي جي پيداوار ۾ مھارت جي تقسيم جي ضرورت نہ ھئي پر ٽيڪنالاجي سان پيداوار جي مقدار م تڪڙي اضافي جي ڪري پيداوار جي مرحلن ء ذريعن کي اھڙو تہ پيچيده ڪري ڇڏيو جو ھاڻي مھارت ڪنھن ھڪ جي وس جي ڳالھ نہ رھي پر اھا تقسيم ٿي وئي آھي. ان جي ھر شعبي ء مرحلي ۾ مختلف مخصوص مھارتن جي ضرورت ھوندي آھي. سڀ سرگرميون ڪنھن ھڪ يا ٻن ماھرن جي وس جي ڳالھ ناھي رھي. پيشي جو مطلب اھڙيون خدمتون آھن جن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ھڪ مخصوص علم ۽ تربيت جي ضرورت ھوندي آھي. پيشي ۾ تدريس، طب، حساب ڪتاب،وڪالت، انجنيئرنگ وغيره شامل آهن.پيشي سان ڪاروبار ۽ تجارت ۾ سھولتون پيدا ڪرڻ لاءِ خدمتون ڏنيون وينديون آهن.

==اشاعت==
==تشکيل==
==خصوصيتون== 
==ضابطو==
==خودمختاري==
==حيثيت، وقار ۽ طاقت==
==سماجيات== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
* {{Cite book |last=Abbott |first=Andrew |title=The System of Professions: An Essay on the Division of Expert Labor |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=1988 |isbn=9780226000688 |location=Chicago |language=en}}
*{{Cite book |last=Brint |first=Steven G |title=In an Age of Experts: The Changing Role of Professionals in Politics and Public Life |publisher=[[Princeton University Press]] |year=1994 |isbn=9780691033990 |language=en}}
*{{Cite book |last=Corfield |first=P. J. |title=Power and the Professions in Britain, 1700-1850 |publisher=[[Routledge]] |year=1995 |isbn=9780415097567 |location=London |language=en}}
* {{Cite book |last1=Dezalay |first1=Yves |title=Professional Competition and Professional Power: Lawyers, Accountants and the Social Construction of Markets |last2=Sugarman |first2=David |publisher=[[Routledge]] |year=1995 |isbn=9780415093620 |language=en}}
* {{Cite book |last=Freidson |first=Eliot |title=Professional Powers: A Study of the Institutionalization of Formal Knowledge |date=15 May 1988 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226262253 |language=en |oclc=26287874}}
* {{Cite book |last=Jacob |first=Joseph M |title=Doctors &amp; Rules: A Sociology of Professional Values |publisher=[[Transaction Publishers]] |year=1999 |isbn=9780765804778 |edition=2nd |location=New Brunswick and London |language=en |oclc=39313497 |ol=1914768W}}
*{{cite journal |doi=10.2307/1409987 |jstor=1409987 |title=Medicine, Accountability, and Professionalism |journal=Journal of Law and Society |volume=16 |issue=3 |pages=319–39 |year=1989 |last1=Montgomery |first1=Jonathan |hdl=10822/833082 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سماج]]
[[زمرو:سماجيات]]</text>
      <sha1>j883abt9ylhfbpab7ptrwnzmshyq92x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Legend-line</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43018</id>
    <revision>
      <id>373648</id>
      <parentid>120755</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="t632pi7qykfdccwekdh2prdf2uiy1wv" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;&lt;!--&quot;main&quot; stylesheet for legends--&gt;&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{inline|}}}|yes|&lt;span class=&quot;legend&quot; style=&quot;padding-right:5px;&quot;&gt;|&lt;div class=&quot;legend&quot;&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;span class=&quot;legend-line&quot; &lt;!-- below could be bundled into a template-specific TemplateStyles CSS sheet
--&gt;style=&quot;display: inline-block; vertical-align: middle; width: 1.67em; height: 0; border-style: none; border-top: 2px dotted black;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{1|}}}| border-top:{{{1}}};|}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;{{{2|}}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{inline|}}}|yes|&lt;/span&gt;|&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t632pi7qykfdccwekdh2prdf2uiy1wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مرد بلحاظ پيشو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>44278</id>
    <revision>
      <id>373389</id>
      <parentid>333898</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="jn2yt5ykyb9hkesk91iwlyvsf6zj3is" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ جنس]]</text>
      <sha1>jn2yt5ykyb9hkesk91iwlyvsf6zj3is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Script</title>
    <ns>10</ns>
    <id>45005</id>
    <revision>
      <id>373612</id>
      <parentid>263572</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17639" sha1="2ec9rudkj8xcarulqslgswdg0k5kmkx" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1|}}}
&lt;!-- خاص سانچن وارا رسم الخط --&gt;
&lt;!-- 2021-12-03 تائين، ISO 15924 ۽ يونيڪوڊ:
 1. هن فهرست ۾ سڀئي ISO 15924 باقاعده رسم الخط IDs شامل آهن. ISO نموني موجب alpha4 = 'Abcd'.
 2. شامل نه آهن: خاص ڪوڊ (ISO نمبر 900-999، مثال طور symbols، اڻڄاتل رسم الخط، خانگي رسم الخط):
    Qaaa..Qabx, Zinh Zmth Zsye Zsym Zxxx Zyyy Zzzz
 3. ڪل: 204 باقاعده alpha4 رسم الخط IDs.
 4. فونٽ سنڀالڻ جي طريقي تي دارومدار رکي، ڪجهه رسم الخط comment out ٿي سگهن ٿا، يعني اهي عام فونٽ استعمال ڪندا.
 5. يونيڪوڊ ۾ بيان ڪيل رسم الخط: دستاويز ٿيڻا آهن.
 6. اهي رسم الخط جن وٽ lang-specifier آهي، جهڙوڪ 'fa-Arab': بغير تبديلي، ISO15924 موضوع نه آهن --&gt;
|Adlm = {{Script/Adlam|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Afak = {{Script/Afak|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Aghb = {{Script/Caucasian_Albanian|1={{{2}}}}}
|Ahom = {{Script/Ahom|1={{{2}}}}}
|Arab|Arabic = {{Script/Arabic|1={{{2}}}}}
|fa-Arab|az-Arab = {{Script/Nastaliq|1={{{2}}}|2=fa}}
|ps-Arab = {{Script/Nastaliq|1={{{2}}}|2=ps}}
|ur-Arab = {{Script/Nastaliq|1={{{2}}}}}
|Aran|Nastaliq = {{Script/Nastaliq|1={{{2}}}}}
|Armi = {{Script/Aramaic|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Armn = {{Script/Armenian|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Avst = {{Script/Avestan|1={{{2}}}}}
|Bali = {{Script/Bali|1={{{2}}}}}
|Bamu = {{Script/Bamum|1={{{2}}}}}
|Bass = {{Script/Bassa Vah|1={{{2}}}}}
|Batk = {{Script/Batak|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Beng = {{Script/Bengali|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Bhks = {{Script/Bhaiksuki|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Blis = {{Script/Blissymbols|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Bopo = {{Script/Bopomofo|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Brah = {{Script/Brahmi|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Brai|Braille = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
|Bugi = {{Script/Lontara|2={{{2}}}}}
|Buhd = {{Script/Buhid|1={{{2}}}}}
|Cakm = {{Script/Chakma|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Cans = {{Script/Unified Canadian Aboriginal Syllabics|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Cari = {{Script/Carian|1={{{2}}}}} Segoe UI Historic فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Cham = {{Script/Cham|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Cher|Cherokee = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
|Chrs = {{Script/Chorasmian|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Cirt = {{Script/Cirth|1={{{2}}}}} CSUR سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Copt = {{Script/Coptic|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Cpmn = {{Script/Cypro-Minoan|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Cprt = {{Script/Cprt|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو --&gt;
&lt;!--|Cyrl = {{Script/Cyrillic|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Cyrs = {{Script/Slavonic|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Deva = {{Script/Devanagari|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Diak = {{Script/Dives_Akuru|1={{{2}}}}} فونٽ سپورٽ جو انتظار --&gt;
|Dogr = {{Script/Dogra|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Dsrt = {{Script/Deseret|1={{{2}}}}} Segoe UI Symbol فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Dupl = {{Script/Duployan|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Egyd = {{Script/Demotic|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Egyh = {{Script/Hieratic|1={{{2}}}}} &quot;Egyptian Hieroglyphs&quot; سان گڏيل --&gt;
&lt;!--|Egyp = {{Script/Egyptian_Hieroglyphs|1={{{2}}}}} Segoe UI Historic فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Elba = {{Script/Elbasan|1={{{2}}}}}
|Elym = {{Script/Elymaic|1={{{2}}}}}
|Ethi = {{Script/Ethiopic|1={{{2}}}}}
|Geok = {{Script/Khutsuri|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Geor = {{Script/Georgian|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Glag = {{Script/Glagolitic|1={{{2}}}}}
|Gong = {{Script/Gunjala Gondi|1={{{2}}}}}
|Gonm = {{Script/Masaram Gondi|1={{{2}}}}}
|Goth = {{Script/Gothic|1={{{2}}}}}
|Gran = {{Script/Grantha|1={{{2}}}}}
|Grek|Greek = {{Script/Greek|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Gujr = {{Script/Gujarati|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Guru = {{Script/Gurmukhi|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Hanb = (Hanzi with bopomofo) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Hang = {{Script/Hangul|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Hani = عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Hano|Hanunoo = {{Script/Hanunoo|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Hans = (سادي چيني) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Hant = (روايتي چيني) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Hatr = {{Script/Hatran|1={{{2}}}}}
|Hebr|Hebrew = {{Script/Hebrew|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Hira = (جاپاني هيراگانا) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Hluw = {{Script/Anatolian Hieroglyphs|1={{{2}}}}}
|Hmng = {{Script/Pahawh Hmong|1={{{2}}}}}
|Hmnp = {{Script/Nyiakeng Puachue Hmong|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Hrkt = (جاپاني ڪانا) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Hung = {{Script/Old Hungarian|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Inds = {{Script/Indus|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Ital = {{Script/Old Italic|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Jamo = ڪوريائي هيٺ --&gt;
|Java = {{Script/Java|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Jpan = (جاپاني) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Jurc = {{Script/Jurchen|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Kali = {{Script/Kayah Li|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Kana = (جاپاني ڪاتاڪانا) عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Kawi = {{Script/Kawi|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Khar = {{Script/Kharosthi|1={{{2}}}}} Segoe UI Historic فونٽ سان سپورٽ ٿيل (RTL)--&gt;
|Khmr = {{Script/Khmer|1={{{2}}}}}
|Khoj = {{Script/Khojki|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Kitl = {{Script/Khitan Large Script|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Kits = {{Script/Khitan Small Script|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Knda = {{Script/Kannada|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Kore = {{Script/Korean|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Kpel = {{Script/Kpelle|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Kthi = {{Script/Kaithi|1={{{2}}}}}
|Lana = {{Script/Tai Tham|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Laoo = {{Script/Lao|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، پر پالي جا اضافي اکر ڏيکارڻ لاءِ transclusion جي ضرورت ٿي سگهي ٿي --&gt;
&lt;!--|Latf = {{Script/Fraktur blackletter|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو --&gt;
&lt;!--|en-Latf = {{Script/Textura blackletter|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو --&gt;
&lt;!--|it-Latf = {{Script/Rotunda blackletter|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو --&gt;
|Latg = {{Script/Gaelic|1={{{2}}}}}
|Latn = {{Script/Classical and Medieval Latin|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Leke = {{Script/Leke|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Lepc = {{Script/Lepcha|1={{{2}}}}}
|Limb|Limbu = {{Script/Limbu|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Lina = {{Script/Linear A|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو --&gt;
&lt;!--|Linb = {{Script/Linear B|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو --&gt;
|Lisu|Fraser = {{Script/Lisu|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Loma = {{Script/Loma|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Lyci = {{Script/Lycian|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Lydi = {{Script/Lydian|1={{{2}}}}} Segoe UI Historic فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Mahj|Mahajani = {{Script/Mahajani|1={{{2}}}}}
|Maka = {{Script/Makasar|1={{{2}}}}}
|Mand = {{Script/Mandaic|1={{{2}}}}} 
|Mani = {{Script/Manichaean|1={{{2}}}}} 
|Marc = {{Script/Marchen|1={{{2}}}}} 
&lt;!--|Maya = {{Script/Maya|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Medf = {{Script/Medefaidrin|1={{{2}}}}} 
|Mend = {{Script/Mende Kikakui|1={{{2}}}}} 
|Merc = {{Script/Meroitic Cursive|1={{{2}}}}} 
|Mero = {{Script/Meroitic Hieroglyphs|1={{{2}}}}} 
&lt;!--|Mlym = {{Script/Malayalam|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Modi = {{Script/Modi|1={{{2}}}}} 
&lt;!--|Mong|Mongolian = use Template:MongolUnicode --&gt;
&lt;!--|Moon = {{Script/Moon Type|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Mroo|Mru = {{Script/Mro|1={{{2}}}}} 
|Mtei|Meithei|Meetei Mayek = {{Script/Meetei Mayek|1={{{2}}}}}
|Mult = {{Script/Multani|1={{{2}}}}} 
|Mymr|Myanmar = {{Script/Myanmar|1={{{2}}}}}
|Nagm = {{Script/Nag Mundari|1={{{2}}}}}
|Nand = {{Script/Nandinagari|1={{{2}}}}}
|Narb = {{Script/Old North Arabian|1={{{2}}}}}
|Nbat = {{Script/Nabataean|1={{{2}}}}}
|Newa = {{Script/Newa|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Nkdb = {{Script/Naxi Dongba|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Nkgb = {{Script/Naxi Geba|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Nkoo|Nko = {{Script/Nko|1={{{2}}}}}
|noto = {{Script/Noto|1={{{2}}}}}
|Nshu = {{Script/Nushu|1={{{2}}}}}
|Ogam = {{Script/Ogam|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Olck = {{Script/Ol Chiki|1={{{2}}}}} Nirmala UI فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Orkh = {{Script/Orkhon|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Orya = {{Script/Oriya|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Osge = {{Script/Osage|1={{{2}}}}} &lt;!-- جديد Gadugi فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Osma = {{Script/Osmanya|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Ougr = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
|Palm = {{Script/Palmyrene|1={{{2}}}}}
|Pauc = {{Script/Pau Cin Hau|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Pcun = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
&lt;!--|Pelm = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
|Perm = {{Script/Old Permic|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Phag = {{Script/Phags-pa|1={{{2}}}}} Microsoft PhagsPa فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Phli = {{Script/Pahlavi|1={{{2}}}}}
|Phlp = {{Script/Psalter Pahlavi|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Phlv = {{Script/Book Pahlavi|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Phnx|Phoenician = {{Script/Phoenician|1={{{2}}}}}
|Piqd = {{Script/Klingon|1={{{2}}}}}
|Plrd|Pollard = {{Script/Pollard|1={{{2}}}}}
|Prti = {{Script/Pahlavi|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Psin = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
&lt;!--|Ranj = (فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي) --&gt;
|Rjng|Rejang = {{Script/Rejang|1={{{2}}}}}
|Rohg = {{Script/Hanifi Rohingya|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Roro = {{Script/Rongorongo|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Runr = {{Script/Runic|1={{{2}}}|2={{{3}}}}}
|Samr = {{Script/Samaritan|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Sara = {{Script/Sarati|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Sarb = {{Script/Old South Arabian|1={{{2}}}}} Segoe UI Historic فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Saur = {{Script/Saurashtra|1={{{2}}}}}
|serif = {{Script/Serif|1={{{2}}}}}
|Sgnw = {{Script/Sutton SignWriting|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Shaw = {{Script/Shavian|1={{{2}}}}} Segoe UI Historic فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Shrd = {{Script/Sharada|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Shui|Sui = {{Script/Shuishu|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Sidd = {{Script/Siddham|1={{{2}}}}}
|Sind = {{Script/Khudawadi|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Sinh = {{Script/Sinhala|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي (vertical)--&gt;
|Sogd = {{Script/Sogdian|1={{{2}}}}}
|Sogo = {{Script/Old Sogdian|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Sora = {{Script/Sorang Sompeng|1={{{2}}}}} Nirmala UI فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Soyo = {{Script/Soyombo|1={{{2}}}}}
|Sund|Sunda = {{Script/Sund|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Sunu = {{Script/Sunuwar|1={{{2}}}}} (ڊسمبر 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
|Sylo = {{Script/Syloti|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Syrc = {{Script/Syriac|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي / ??? --&gt;
|Syre = {{Script/Estrangelo Syriac|1={{{2}}}}}
|Syrj = {{Script/Western Syriac|1={{{2}}}}}
|Syrn = {{Script/Eastern Syriac|1={{{2}}}}}
|Tagb = {{Script/Tagbanwa|1={{{2}}}}}
|Takr = {{Script/Takri|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Tale = {{Script/Tai Le|1={{{2}}}}} Microsoft Tai Le فونٽ سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Talu = {{Script/New Tai Lue|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Taml = {{Script/Tamil|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
|Tang = {{Script/Tangut|1={{{2}}}}} 
|Tavt = {{Script/Tai Viet|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Telu = {{Script/Telugu|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Teng = {{Script/Tengwar|1={{{2}}}}} CSUR سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Tfng = {{Script/Tifinagh|1={{{2}}}}}
|Tglg = {{Script/Baybayin|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Thaa = {{Script/Thaana|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Thai = {{Script/Thai|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي --&gt;
&lt;!--|Tibt|Tibetan = {{Script/Tibetan|1={{{2}}}}} عام طور سپورٽ ٿيل، شايد transclusion جي ضرورت نه هجي /(فيبروري 2021: ISO 15924 ڪوڊ آهي، يونيڪوڊ ۾ آهي) --&gt;
|Tirh = {{Script/Tirhuta|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Toto = {{Script/Toto|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Ugar = {{Script/Ugaritic|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو: class=&quot;...&quot; ذريعي --&gt;
|Vaii|Vai = {{Script/Vai|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Visp = {{Script/Visible Speech|1={{{2}}}}} CSUR سان سپورٽ ٿيل --&gt;
|Vith = {{Script/Vithkuqi|1={{{2}}}}}
|Wara = {{Script/Warang Citi|1={{{2}}}}}
|Wcho = {{Script/Wancho|1={{{2}}}}}
&lt;!--|Wole = {{Script/Woleai|1={{{2}}}}} (مارچ 2021: ISO 15924 ڪوڊ؛ يونيڪوڊ ۾ نه آهي. {{Script}} اختيار نه آهي)--&gt;
&lt;!--|Xpeo = {{Script/Old Persian|1={{{2}}}}} هيٺ ڏسو: class=&quot;...&quot; ذريعي --&gt;
|Xsux = {{Script/Cuneiform|1={{{2}}}}}
|Yezi|Yezidi = {{Script/Yezidi|1={{{2}}}}}
|Yiii|Yi = {{Script/Yi|1={{{2}}}}}
|Zanb = {{Script/Zanabazar Square|1={{{2}}}}}
&lt;!-- ٻيا رسم الخط معياري ٻولي span استعمال ڪن ٿا --&gt;
|#default =&lt;!--
 SWITCH2 شروع
 (switch1-#default کي حل ڪرڻ. switch2 ٻاهرئين code، templatestyles ۽ span کي ويڙهي ٿو)
 --&gt;{{{{{|safesubst:}}}ifsubst|1=|2=&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles.css&quot; /&gt;}}&lt;span {{#switch:{{{1}}}
  &lt;!-- اهي ننڍيون درستگيون global CSS classes ڏانهن منتقل ٿيڻ گهرجن، Universal Language Selector ۾ سپورٽ ٿيل فونٽن سان --&gt;
  |Cprt         = class=&quot;script-Cprt&quot;
  &lt;!-- |Hano|Hanunoo = class=&quot;script-Hano&quot; مٿي ئي پڪڙيل آهي، {{Script/Hanunoo}} استعمال ڪري ٿو --&gt;
  |Latf|de-Latf = class=&quot;script-Latf&quot;
  |en-Latf      = class=&quot;script-en-Latf&quot;
  |it-Latf      = class=&quot;script-it-Latf&quot;
  |Lina         = class=&quot;script-Lina&quot;
  |Linb         = class=&quot;script-Linb&quot;
  |Ugar         = class=&quot;script-Ugar&quot;
  |Xpeo         = class=&quot;script-Xpeo&quot;
  |#default     = class=&quot;Unicode&quot;&lt;!-- باقي سڀ هتي ايندا. BMP(?)، ٻين سڀني رسم الخط لاءِ generic &quot;Unicode&quot; CSS class استعمال ٿئي ٿي، IPA لاءِ &quot;Latn&quot; سميت --&gt;
 }}&gt;{{{2}}}&lt;/span&gt;&lt;!--
 آخر وارو ڪم: input-1 (script ID) کي analyze ۽ categorize ڪرڻ، جيڪڏهن سڃاتل نه هجي
 --&gt;{{#switch:{{{1|}}}|Cprt|Hano|Hanunoo|Latf|de-Latf|en-Latf|it-Latf|Lina|Linb|Ugar|Xpeo=&lt;!--
 --&gt;|#default={{Script/doc/id-unk|input1={{{1|&lt;noinclude&gt;Test&lt;/noinclude&gt;}}}}}&lt;!-- Tail job ختم
 --&gt;}}}}&lt;!-- switch2، switch1 ختم

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ec9rudkj8xcarulqslgswdg0k5kmkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مدد:حوالو صورت 1</title>
    <ns>12</ns>
    <id>46617</id>
    <revision>
      <id>373638</id>
      <parentid>141948</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2108" sha1="06rbez6fjjip0osgccy7xd8ei4338s8" xml:space="preserve">{{Short description|حوالا ڏيڻ وارن سانچن لاءِ مدد صفحو}}
{{Wikipedia how-to|HELP:CS1|WP:CS1}}
{{Bots|deny=Citation bot}}
{{Nutshell|هي وڪيپيڊيا جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ حوالا ڏيڻ واري انداز لاءِ هڪ تعارفي رهنمائي آهي۔ اهو هر سانچي جي هر آپشن کي شامل نٿو ڪري۔ وڌيڪ تفصيل لاءِ هر سانچي جي الڳ دستاويز ڏسو (مثال طور [[سانچو:Cite journal]])۔}}
{{Mbox|text=&lt;div style=padding:6px&gt;هن مدد صفحي ۾ {{subpages|testcases|Help:Citation Style 1}} ذريعي مختلف استعمالن جا مثال ڏنل آهن۔&lt;/div&gt;|image=&lt;div style=padding:2px&gt;[[File:Gnome-applications-science.svg|40px]]&lt;/div&gt;}}
{{csdoc|cs1}}

'''Citation Style 1''' ('''CS1''') [[وڪيپيڊيا:ذريعن جو حوالو ڏيڻ]] لاءِ استعمال ٿيندڙ [[مدد:سانچو|سانچن]] جو هڪ مجموعو آهي، جنهن کي تبديل ڪري مختلف قسمن جي مواد لاءِ مختلف حوالا انداز تيار ڪري سگهجن ٿا۔ ان جو مقصد وڪيپيڊيا تي حوالن لاءِ هڪ معياري بنيادي فارميٽ مهيا ڪرڻ آهي۔ هن ۾ ڪيترائي سانچا شامل آهن جيڪي پاڻ ۾ [[ماڊيول:Citation/CS1]] استعمال ڪن ٿا۔

[[WP:CITESTYLE]] مطابق CS1 يا سانچن جو استعمال لازمي ناهي۔ جيڪڏهن ڪنهن مضمون ۾ اڳ ئي هڪجهڙو حوالا انداز استعمال ٿي رهيو هجي ته ان کي بغير ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي اتفاق جي تبديل نه ڪيو وڃي، جيئن [[WP:CITEVAR]] ۾ بيان ڪيو ويو آهي۔

CS1، وڪيپيڊيا جي پنهنجي [[WP:Manual of Style|اندازنامو]] کان علاوه، ''[[The Chicago Manual of Style]]'' ۽ ''[[Publication Manual of the American Psychological Association]]'' جا ڪجهه اصول پڻ استعمال ڪري ٿو، پر انهن ۾ اهم تبديليون ڪيون ويون آهن۔</text>
      <sha1>06rbez6fjjip0osgccy7xd8ei4338s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪپڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47520</id>
    <revision>
      <id>373373</id>
      <parentid>160162</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7338" sha1="teasbdm4ktoz256q322crb32nm96pl6" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>teasbdm4ktoz256q322crb32nm96pl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373374</id>
      <parentid>373373</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12362" sha1="eqjp8bqxsluvvs0a8cvjiw9792qci1d" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪپڙو' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن {{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}</text>
      <sha1>eqjp8bqxsluvvs0a8cvjiw9792qci1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373376</id>
      <parentid>373374</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12412" sha1="f6cjcnm5h4qp04je9sorvxij3d4jpzs" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}</text>
      <sha1>f6cjcnm5h4qp04je9sorvxij3d4jpzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373400</id>
      <parentid>373376</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33336" sha1="fiz6hgd2humd1f7wzjowgpsm66sa0gf" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fiz6hgd2humd1f7wzjowgpsm66sa0gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373403</id>
      <parentid>373400</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39098" sha1="fe8qajth7t4ydr9gla8fgml20om544z" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fe8qajth7t4ydr9gla8fgml20om544z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373404</id>
      <parentid>373403</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41420" sha1="hxhsvpcyzdoxt6mjqj9xfqsv4dix3rd" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}</text>
      <sha1>hxhsvpcyzdoxt6mjqj9xfqsv4dix3rd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373405</id>
      <parentid>373404</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53860" sha1="88i0l39ikidt7bwm5kalryrivsyjjwg" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>88i0l39ikidt7bwm5kalryrivsyjjwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373410</id>
      <parentid>373405</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69939" sha1="8mth6dlmccj6om1nlm187l0o9tcafaj" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== فائبر يا ريشو ==
{{main|ريشو}}
ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا [[قدرتي ريشو|قدرتي]]، [[مصنوعي ريشو|مصنوعي]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

=== عالمي استعمال ===
دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔{{clarify|Is this per person per year?|date=September 2023}} 2020ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58&amp;nbsp;ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113&amp;nbsp;ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149&amp;nbsp;ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preferred Fiber and Materials |url=https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Exchange |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119081806/https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!-- Not provided --&gt; |date=26 September 2022 |title=Manmade Fibre Industry Outlook 2022 |url=https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119075442/https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite press release |last=Markets |first=Research and |date=21 September 2022 |title=Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities |url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |access-date=2022-11-19 |website=GlobeNewswire News Room |language=en |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119080046/https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ريشن جا ذريعا ===
* قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}} قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔{{sfn|Smith|1982|p=70}}
* مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا [[ڪيميائي ترڪيب]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}}
* نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، [[ايڪريلڪ ريشو]] ۽ [[اوليفن ريشو|اوليفن ريشا]] اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ [[پولي ايسٽر]] ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== قسم ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ريشن جا قسم{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |قدرتي
!مصنوعي
!نيم مصنوعي
|-
!سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا)
!پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا)
!معدني ريشا
!پيٽروليم تي ٻڌل
![[سيلولوز]] تي ٻڌل
|-
|[[ڪپهه]]
|[[اون]]
|[[ايسبيسٽس]]
|[[نائلون]]
|[[ريون]]
|-
|[[لينن]]
|[[ريشم]]
|[[شيشي جو ريشو]]
|[[پولي ايسٽر]]
|[[ايسيٽيٽ]]
|-
|[[جوٽ]]
|
|
|[[ايڪريلڪ ريشو]]
|[[سيلولوز ٽرائي ايسيٽيٽ|ٽرائي ايسيٽيٽ]]
|-
|[[ڀنگ]]
|
|
|[[اوليفن ريشو]]
|
|-
|[[بانس جو ڪپڙو|بانس جو ريشو]]
|
|
|[[اسپينڊيڪس]]
|
|-
|
|
|
|[[ارامڊ]]
|
|}

=== ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون ===
ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=69}} نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [&lt;nowiki/&gt;[[اسٽيپل (ڪپڙا)|اسٽيپل]]]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ [[ريشم]] واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، [[ريشي جو ڪراس سيڪشن|ڪراس سيڪشن]] ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=66}}

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

==== ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا) ====
اهڙو ڪپڙو يا [[ڌاڳو]] جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف [[ريشو|ريشن]] يا ڌاڳن جي [[ميلاپ]] سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ [[ڪپڙي جي پيداوار]] جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ [[قدرتي ريشو|قدرتي]] ۽ [[مصنوعي ريشو|مصنوعي ريشا]] هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ [[ديووري]]، [[هيٿر (ڪپڙو)|هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو]] وغيره۔ ڪپهه ۽ [[پولي ايسٽر]] جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barnett |first=Anne |title=Examining Textiles Technology |publisher=Heinemann Educational |year=1997 |isbn=978-0-435-42104-5 |page=51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gulrajani |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |title=Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay |date=1981 |publisher=Textile Association |language=en |access-date=2020-11-22 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041052/https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=369}}&lt;/ref&gt; ''مڪسچر'' يا ''ملايو ڪپڙو'' به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=402}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |page=355}}&lt;/ref&gt;

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔
* [[مشرو]] 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو &quot;ملاوٽي ڪپڙي&quot; جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O8gnAQAAIAAJ&amp;q=Mashru,+a+16th-century+fabric |title=Indian Journal of History of Science |date=1982 |publisher=National Institute of Sciences of India |page=120 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[سياموائز]] 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=347}}&lt;/ref&gt;

==== ساخت ====
ريشي جي ساخت&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kumar |first1=Raj |last2=Srivastava |first2=H.C. |title=Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain |journal=Textile Research Journal |date=June 1980 |volume=50 |issue=6 |pages=359–362 |doi=10.1177/004051758005000607 }}&lt;/ref&gt;، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles |url=https://www.astm.org/Standards/D629.htm |access-date=2021-05-24 |website=www.astm.org |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084425/https://www.astm.org/Standards/D629.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9780857097385.2.803 |chapter=The use of biomass to produce bio-based composites and building materials |title=Advances in Biorefineries |date=2014 |last1=Rowell |first1=R.M. |pages=803–818 |isbn=978-0-85709-521-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xhArAQAAMAAJ |title=Mechanical Engineering |date=1956 |publisher=American Society of Mechanical Engineers |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Franck |first=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres |date=29 October 2001 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-759-4 |page=230 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041049/https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ''ريورس بلينڊ'' چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/josephsintroduct06edjose |title=Joseph's introductory textile science |date=1992 |location=Fort Worth |publisher= Harcourt Brace Jovanovich College Publishers |isbn=978-0-03-050723-6 |page=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Langan |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=20gN3AousRAC&amp;q=frontcover |title=Improving Reading Comprehension Skills |last2=Anton |first2=Harley F. |last3=Bader |first3=Carol H. |date=1992 |publisher=Townsend Press |isbn=978-0-944210-54-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stauffer |first=Jeanne |url=https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |title=Sewing Smart with Fabric |date=2004 |publisher=DRG Wholesale |isbn=978-1-59217-018-0 |page=139 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041047/https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mendelson |first=Cheryl |url=https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |title=Home Comforts: The Art and Science of Keeping House |date=17 May 2005 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-7286-5 |page=264 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041051/https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>8mth6dlmccj6om1nlm187l0o9tcafaj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373416</id>
      <parentid>373410</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89335" sha1="3n3y3mbvhat9j8ih1y5py5eihnzh9tw" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== فائبر يا ريشو ==
{{main|ريشو}}
ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا [[قدرتي ريشو|قدرتي]]، [[مصنوعي ريشو|مصنوعي]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

=== عالمي استعمال ===
دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔{{clarify|Is this per person per year?|date=September 2023}} 2020ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58&amp;nbsp;ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113&amp;nbsp;ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149&amp;nbsp;ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preferred Fiber and Materials |url=https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Exchange |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119081806/https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!-- Not provided --&gt; |date=26 September 2022 |title=Manmade Fibre Industry Outlook 2022 |url=https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119075442/https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite press release |last=Markets |first=Research and |date=21 September 2022 |title=Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities |url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |access-date=2022-11-19 |website=GlobeNewswire News Room |language=en |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119080046/https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ريشن جا ذريعا ===
* قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}} قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔{{sfn|Smith|1982|p=70}}
* مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا [[ڪيميائي ترڪيب]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}}
* نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، [[ايڪريلڪ ريشو]] ۽ [[اوليفن ريشو|اوليفن ريشا]] اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ [[پولي ايسٽر]] ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== قسم ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ريشن جا قسم{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |قدرتي
!مصنوعي
!نيم مصنوعي
|-
!سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا)
!پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا)
!معدني ريشا
!پيٽروليم تي ٻڌل
![[سيلولوز]] تي ٻڌل
|-
|[[ڪپهه]]
|[[اون]]
|[[ايسبيسٽس]]
|[[نائلون]]
|[[ريون]]
|-
|[[لينن]]
|[[ريشم]]
|[[شيشي جو ريشو]]
|[[پولي ايسٽر]]
|[[ايسيٽيٽ]]
|-
|[[جوٽ]]
|
|
|[[ايڪريلڪ ريشو]]
|[[سيلولوز ٽرائي ايسيٽيٽ|ٽرائي ايسيٽيٽ]]
|-
|[[ڀنگ]]
|
|
|[[اوليفن ريشو]]
|
|-
|[[بانس جو ڪپڙو|بانس جو ريشو]]
|
|
|[[اسپينڊيڪس]]
|
|-
|
|
|
|[[ارامڊ]]
|
|}

=== ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون ===
ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=69}} نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [&lt;nowiki/&gt;[[اسٽيپل (ڪپڙا)|اسٽيپل]]]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ [[ريشم]] واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، [[ريشي جو ڪراس سيڪشن|ڪراس سيڪشن]] ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=66}}

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

==== ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا) ====
اهڙو ڪپڙو يا [[ڌاڳو]] جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف [[ريشو|ريشن]] يا ڌاڳن جي [[ميلاپ]] سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ [[ڪپڙي جي پيداوار]] جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ [[قدرتي ريشو|قدرتي]] ۽ [[مصنوعي ريشو|مصنوعي ريشا]] هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ [[ديووري]]، [[هيٿر (ڪپڙو)|هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو]] وغيره۔ ڪپهه ۽ [[پولي ايسٽر]] جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barnett |first=Anne |title=Examining Textiles Technology |publisher=Heinemann Educational |year=1997 |isbn=978-0-435-42104-5 |page=51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gulrajani |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |title=Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay |date=1981 |publisher=Textile Association |language=en |access-date=2020-11-22 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041052/https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=369}}&lt;/ref&gt; ''مڪسچر'' يا ''ملايو ڪپڙو'' به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=402}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |page=355}}&lt;/ref&gt;

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔
* [[مشرو]] 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو &quot;ملاوٽي ڪپڙي&quot; جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O8gnAQAAIAAJ&amp;q=Mashru,+a+16th-century+fabric |title=Indian Journal of History of Science |date=1982 |publisher=National Institute of Sciences of India |page=120 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[سياموائز]] 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=347}}&lt;/ref&gt;

==== ساخت ====
ريشي جي ساخت&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kumar |first1=Raj |last2=Srivastava |first2=H.C. |title=Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain |journal=Textile Research Journal |date=June 1980 |volume=50 |issue=6 |pages=359–362 |doi=10.1177/004051758005000607 }}&lt;/ref&gt;، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles |url=https://www.astm.org/Standards/D629.htm |access-date=2021-05-24 |website=www.astm.org |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084425/https://www.astm.org/Standards/D629.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9780857097385.2.803 |chapter=The use of biomass to produce bio-based composites and building materials |title=Advances in Biorefineries |date=2014 |last1=Rowell |first1=R.M. |pages=803–818 |isbn=978-0-85709-521-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xhArAQAAMAAJ |title=Mechanical Engineering |date=1956 |publisher=American Society of Mechanical Engineers |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Franck |first=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres |date=29 October 2001 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-759-4 |page=230 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041049/https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ''ريورس بلينڊ'' چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/josephsintroduct06edjose |title=Joseph's introductory textile science |date=1992 |location=Fort Worth |publisher= Harcourt Brace Jovanovich College Publishers |isbn=978-0-03-050723-6 |page=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Langan |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=20gN3AousRAC&amp;q=frontcover |title=Improving Reading Comprehension Skills |last2=Anton |first2=Harley F. |last3=Bader |first3=Carol H. |date=1992 |publisher=Townsend Press |isbn=978-0-944210-54-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stauffer |first=Jeanne |url=https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |title=Sewing Smart with Fabric |date=2004 |publisher=DRG Wholesale |isbn=978-1-59217-018-0 |page=139 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041047/https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mendelson |first=Cheryl |url=https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |title=Home Comforts: The Art and Science of Keeping House |date=17 May 2005 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-7286-5 |page=264 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041051/https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== مختلف ريشن جا استعمال ==

=== قدرتي ريشا يا فائبر ===

==== ٻوٽا ====
[[File:Brudekjole, 1797.jpg|thumb|نيٽل ريشن مان ٺهيل شاديءَ جو لباس، جيڪو شايد ايلينورا سوفي رانتزائو (1779-) پنهنجي شاديءَ ۾ [[پريبن بلي-براهي]] سان، [[هويدھولم قلعو|هويدھولم قلعي]] ۾ پاتو هو۔ [[ڊينمارڪ جو قومي ميوزيم]]۔]]
* [[گاهه]]، [[رش (ٻوٽو)|رش]]، [[ڀنگ]] ۽ [[سيسل]] سڀ [[رسي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پهرين ٻن ۾ سڄو ٻوٽو هن مقصد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آخري ٻن ۾ صرف ٻوٽي جا ريشا استعمال ٿين ٿا۔ [[ڪوئر]] ([[ناريل]] جو ريشو) ٽوائن ٺاهڻ ۾، ۽ فرش جي چٽائن، [[چٽائي|دروازي جي چٽائين]]، [[برش]]ن، [[گدو|گدن]]، فرش جي ٽائيلن ۽ [[ٿلھو ڪپڙو|ٿيلهائي ڪپڙي]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلال]] ۽ [[بانس جو ڪپڙو|بانس]] ٻئي ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ پلال، جيڪو گاهه جي سڪل صورت آهي، ڀرائي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڪاپوڪ]] پڻ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلپ ووڊ]] وڻن، ڪپهه، چانورن، ڀنگ ۽ [[نيٽل]] جا ريشا ڪاغذ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* ڪپهه، [[لينن|فليڪس]]، [[جوٽ]]، [[ڀنگ]]، [[موڊل (ڪپڙو)|موڊل]]، [[ڪيلي جو ريشو|ڪيلي]]، [[بانس جو ڪپڙو|بانس]]، [[ڪنول جو ريشم|ڪنول]]، [[يوڪليپٽس]]، [[توت (ٻوٽو)|توت]] ۽ [[ڪمند]] سڀ لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[پينا]] ([[انناس]] جو ريشو) ۽ [[رامي]] پڻ لباس ۾ استعمال ٿيندڙ ريشا آهن، عام طور تي ٻين ريشائن جهڙوڪ ڪپهه سان ملاوٽ ۾۔ نيٽل پڻ اهڙو ريشو ۽ ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي، جيڪو ڀنگ يا فليڪس سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ هوندو آهي۔ ملڪ ويڊ جي تنن جي ريشو جي استعمال جو به ذڪر ملي ٿو، پر اهو ڀنگ يا فليڪس جهڙن ٻين ريشائن کان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي۔
* [[ليس بارڪ وڻ]] جي اندروني ڇل هڪ نفيس جالي آهي، جيڪا لباس ۽ لوازمات سان گڏ رسي جهڙين استعمالي شين ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي وئي آهي۔
* [[سيلولوز ايسيٽيٽ|ايسيٽيٽ]] ڪجهه ڪپڙن، جهڙوڪ ريشم، [[ويلويٽ]] ۽ [[ٽافٽا]]، جي چمڪ وڌائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[سامونڊي گاهه]] ڪپڙن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو: [[الجينڪ تيزاب|الجينيٽ]] نالي پاڻي ۾ حل ٿيندڙ ريشو تيار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهو عارضي جهليندڙ ريشو طور استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ڪپڙو مڪمل ٿي وڃي ٿو ته الجينيٽ کي حل ڪيو وڃي ٿو، جنهن سان کليل جاءِ بچي وڃي ٿي۔
* [[ريون]] ٻوٽن جي گودي مان ٺهيل انسان ٺاهيل ريشو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; ريون جا مختلف قسم ريشم، ڪپهه، اون يا لينن جي [[هٿ جو احساس|احساس]] ۽ بناوت جي نقل ڪري سگهن ٿا۔

ٻوٽن جي تنن مان حاصل ٿيندڙ ريشا، جهڙوڪ ڀنگ، فليڪس ۽ نيٽل، 'باسٽ' ريشا پڻ سڏبا آهن۔ ڀنگ جو ريشو پيلو-ناسي ريشو آهي، جيڪو ڀنگ جي ٻوٽي مان ٺهندو آهي۔ ان ريشو جون خاصيتون وڌيڪ کُهريون، سخت،{{clarify|coarser and harsher than what?|date=September 2023}} مضبوط ۽ هلڪيون هونديون آهن۔ ڀنگ جو ريشو بنيادي طور ٽوائن، رسي ۽ cordage ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== جانور ====
جانورن مان ٺهندڙ ڪپڙا عام طور وار، فر، کل يا ريشم مان ٺاهيا وڃن ٿا؛ ريشم جي صورت ۾ ريشم جي ڪيڙن مان۔{{clarify|Use of skin in textiles|date=September 2023}}
* ان گهريلو رڍ يا ٻڪري جي وار کي چيو وڃي ٿو، جيڪو جانورن جي ٻين وارن کان هن ڪري ڌار آهي ته ان جا الڳ الڳ وار ڇلڪن سان ڍڪيل ۽ سخت وڪڙيل هوندا آهن، ۽ سڄي اون [[ميڻ]] جهڙي ملاوٽ سان ڍڪيل هوندي آهي جنهن کي [[لينولين]] چيو وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ان جي چرٻي به سڏيو وڃي ٿو، جيڪا پاڻي ۽ مٽي کان بچائيندڙ هوندي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vatin Nikolai Ivanovich |first=Alexandr A. Berlin, Roman Joswik |url=https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |title=Engineering Textiles |publisher=Apple Academic Press |year=2015 |isbn=978-1-4987-0603-2 |page=142 |access-date=2023-03-19 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081531/https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; وڌيڪ عمل کان اڳ خام اون مان لينولين ۽ ٻيون آلودگيون ڪڍيون وڃن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arno Cahn |first=Edward C. Leonard, Edward George Perkins |title=Proceedings of the World Conference on Palm and Coconut Oils for the 21st Century |publisher=AOCS Press |year=1999 |isbn=978-0-935315-99-8 |page=115}}&lt;/ref&gt; [[وولن]] اهڙي ڌاڳي کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڪارڊ ڪيل، غير متوازي ريشائن مان ٺهندو آهي، جڏهن ته [[ورسٽيڊ]] وڌيڪ نفيس ڌاڳو آهي، جيڪو ڊگهن ريشائن مان ڪتيو وڃي ٿو جن کي ڪنگھي ڪري متوازي ڪيو ويو هجي۔
** وار يا فر مان ٺهندڙ ٻيا جانوري ڪپڙا [[الپاڪا ان]]، [[وڪونيا ان]]، [[لاما ان]]، [[چينگورا]]، [[شاتوش]]، [[ياڪ ريشو]] ۽ [[اٺ جا وار]] آهن، جيڪي عام طور ڪوٽ، جيڪٽ، [[پوچو]]، ڪمبل ۽ ٻين گرم ڍڪن جي پيداوار ۾ استعمال ٿين ٿا۔
** ''[[ڪشميري ان|ڪشميري]]''، هندستاني [[ڪشميري ٻڪري]] جا وار، ۽ [[موهير]]، اتر آفريڪي [[انگورا ٻڪري]] جا وار، اون جا اهي قسم آهن جيڪي پنهنجي نرمي سبب مشهور آهن۔ [[پشمينا]] تمام نفيس ڪشميري اون جو هڪ قسم آهي۔ اهو سوئيٽرن ۽ اسڪارفن جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
** ''[[انگورا ان|انگورا]]'' [[انگورا خرگوش]] جي ڊگهن، ٿلهن ۽ نرم وارن کي چيو وڃي ٿو۔ [[قيويوت]] [[مشڪ آڪس]] جي اندروني نفيس اون آهي۔
* [[ريشم]] هڪ جانوري ڪپڙو آهي، جيڪو چيني [[ريشم جو ڪوڪون|ڪوڪون]] جي ريشائن مان ٺهندو آهي، جنهن کي هموار ڪپڙي ۾ ڪتيو وڃي ٿو ۽ پنهنجي نرمي سبب قيمتي سمجهيو وڃي ٿو۔ ريشم جا ٻه مکيه قسم آهن: ''[[بومبيڪس موري]]'' مان ٺهندڙ 'توت ريشم'، ۽ 'جهنگلي ريشم' جهڙوڪ [[جهنگلي ريشم|تساهه ريشم]]۔ ريشم جي ڪيڙن جا لاروا پهريون قسم تڏهن پيدا ڪن ٿا جڏهن انهن کي تازن توت جي پنن وارن ماحول ۾ پاليو وڃي، جڏهن ته تساهه ريشم اهڙن ريشم جي ڪيڙن مان ٺهندو آهي جيڪي رڳو بلوط جي پنن تي پلجن ٿا۔ دنيا جي ريشم پيداوار جو لڳ ڀڳ چار پنجون حصو پاليل ريشم تي مشتمل آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Trevisan |first=Adrian |title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture |url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-date=2012-05-07 |publisher=Sense of Nature}}&lt;/ref&gt; ريشمي شين ۾ تڪيا جا غلاف، لباس، ٽاپ، اسڪرٽ، بستري جون چادرون ۽ پردا شامل آهن۔

==== جراثيم ====
[[جراثيمي سيلولوز]] صنعتي نامياتي ۽ زرعي فضلي مان ٺاهي سگهجي ٿو، ۽ ڪپڙن ۽ لباس لاءِ مواد طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |title=Why Nanollose is on the verge of a major market opportunity with its fibre conversion technology, as global fashion brands come knocking |date=14 February 2022 |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215183949/https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== معدنيات ====
* ايسبيسٽس ۽ [[بيسالٽ ريشو]] ونائل ٽائيلن، شيٽن ۽ چنبڙائيندڙ مواد، &quot;ٽرانزائٽ&quot; پينلن ۽ سائڊنگ، آواز روڪ ڇتين، اسٽيج پردن ۽ باهه کان بچاءُ وارن ڪمبلن لاءِ استعمال ٿين ٿا۔
* [[شيشي جو ريشو]] استري بورڊ ۽ گدن جي ڍڪن، رسين ۽ ڪيبلن، مرڪب مواد لاءِ مضبوط ڪندڙ ريشو، جيتن جي ڄارين، باهه کان بچاءُ ۽ حفاظتي ڪپڙي، آواز روڪ، باهه روڪ ۽ موصلي ريشائن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ شيشي جا ريشا اُڻي ۽ [[ٽيفلون]] سان ڪوٽ ڪري [[بيٽا ڪپڙو]] ٺاهيو وڃي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ باهه کان محفوظ ڪپڙو آهي ۽ 1968ع کان آمريڪا جي [[خلائي لباس]]ن جي ٻاهرين پرت ۾ نائلون جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;pg=PA469-IA2 |title=Apollo Accident, Hearing .... |date=1968 |pages=469, 557 |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133641/https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA469-IA2&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ڌاتي ريشو، ڌاتي ورق ۽ ڌاتي تار جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ [[سون جو ڪپڙو]] ۽ زيور ٺاهڻ شامل آهن۔ [[هارڊويئر ڪپڙو]] (رڳو آمريڪي اصطلاح) فولادي تار جي کُهري اُڻيل [[ڄاري]] آهي، جيڪا تعمير ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو عام [[دري جي ڄاري]] جهڙو آهي، پر وڌيڪ ڳرو ۽ وڌيڪ کليل اُڻاءُ وارو هوندو آهي۔

معدنيات ۽ قدرتي ۽ مصنوعي ڪپڙن کي گڏ ڪري سگهجي ٿو، جيئن [[ايمري ڪپڙو]]، جنهن ۾ [[ايمري (پٿر)|ايمري]] جهڙي رڳڙيندڙ پرت ڪپڙي جي پٺيءَ تي لڳائي ويندي آهي۔ &quot;سينڊ ڪپڙو&quot; به آمريڪي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙي نفيس تار ڄاري لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن تي رڳڙيندڙ مادو لڳل هجي، ۽ جيڪو ايمري ڪپڙي يا کُهري [[واري پنو|واري پني]] وانگر استعمال ٿئي ٿو۔

=== مصنوعي ===

ويهين صديءَ ۾، انهن ۾ پيٽروليم مان ٺهيل مصنوعي ريشا به شامل ٿي ويا۔ ڪپڙا مختلف طاقت ۽ پائيداري جي درجن ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، سڀ کان نفيس [[مائڪرو فائبر]] کان، جيڪو هڪ [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ڊينيئر]] کان به سنهين تارن مان ٺهندو آهي، کان وٺي سڀ کان مضبوط [[ڪينوس]] تائين۔

مصنوعي ڪپڙا بنيادي طور لباس جي پيداوار ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ مصنوعي ريشا اهي آهن جيڪي انسان ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهين ٿا۔
* [[پولي ايسٽر]] ريشو هر قسم جي لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو، اڪيلو به ۽ ڪپهه جهڙن ريشائن سان ملاوٽ ۾ به۔
* [[ارامڊ]] ريشو، مثال طور [[ٽوارون]]، باهه روڪ لباس، ڪٽجڻ کان بچاءُ ۽ زرھ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]] اهڙو ريشو آهي جيڪو اون جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammerskog |first1=Paula |url=https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm |title=Swedish Knits: Classic and Modern Designs in the Scandinavian Tradition |last2=Wincent |first2=Eva |date=2009 |publisher=Skyhorse Publishing Inc. |isbn=978-1-60239-724-8 |page=[https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm/page/32 32] |language=en |quote=acrylic fiber used to imitate wools. |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ ڪشميري اون به شامل آهي، ۽ اڪثر انهن جي متبادل طور استعمال ٿئي ٿو۔
* نائلون هڪ ريشو آهي جيڪو ريشم جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اهو [[پينٽي هوز]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ ٿلها نائلون ريشا رسي ۽ ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* [[اسپينڊيڪس]]، جنهن جو تجارتي نالو ''لائڪرا'' آهي، هڪ [[پولي يورٿين]] پيداوار آهي، جيڪا حرڪت کي روڪڻ کانسواءِ جسم سان لڳندڙ ڪپڙا ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو [[فعال لباس]]، [[انگي]] ۽ [[ترڻ جو لباس]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[اوليفن ريشو]] فعال لباس، استرن ۽ گرم لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ اوليفن پاڻي کان بچندڙ هوندا آهن، تنهنڪري جلدي سڪي ويندا آهن۔ اوليفن ريشائن جو سنٽر ٿيل فيلٽ [[ٽائيويڪ]] جي تجارتي نالي سان وڪرو ٿئي ٿو۔
* [[انجيو]] هڪ [[پولي ليڪٽائيڊ]] ريشو آهي، جيڪو ڪپهه جهڙن ٻين ريشائن سان ملايو وڃي ٿو ۽ لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ اهو گهڻن ٻين مصنوعي ريشائن کان وڌيڪ پاڻي دوست آهي، تنهنڪري پگهر کي جذب ڪري ٻاهر ڪڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔
* [[لوريڪس (ڌاڳو)|لوريڪس]] هڪ ڌاتي ريشو آهي، جيڪو لباس جي سينگار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* کير جا پروٽين به مصنوعي ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔ کير يا [[ڪيسين]] ريشو ڪپڙو [[پهرين عالمي جنگ]] دوران جرمني ۾ تيار ٿيو، ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي ۽ آمريڪا ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي۔&lt;ref&gt;Euroflax Industries Ltd. [http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm &quot;Euroflaxx Industries (Import of Textiles)&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113023858/http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm|date=13 January 2010}}&lt;/ref&gt; کير جي ريشو جو ڪپڙو گهڻو پائيدار ناهي ۽ آساني سان گهنججي وڃي ٿو، پر ان جو پي ايڇ انساني چمڙي سان ملندڙ آهي ۽ ان ۾ جراثيم مخالف خاصيتون موجود آهن۔ اهو [[حياتياتي طور ٽٽڻ|حياتياتي طور ٽٽندڙ]]، [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] مصنوعي ريشو طور وڪرو ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Fonte, Diwata |date=23 August 2005 |title=Milk-fabric clothing raises a few eyebrows |work=The Orange County Register |url=http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |access-date=2009-10-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501074855/http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |archive-date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[ڪاربان ريشو]] گهڻو ڪري ريزن سان گڏ مرڪب مواد ۾ استعمال ٿئي ٿو، جهڙوڪ [[ڪاربان ريشو مضبوط ڪيل پلاسٽڪ]]۔ ريشا پوليمر ريشائن مان [[ڪاربانائزيشن]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔</text>
      <sha1>3n3y3mbvhat9j8ih1y5py5eihnzh9tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373420</id>
      <parentid>373416</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112639" sha1="chsd9bbjajkpq2964x5s5fkejad6euo" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== فائبر يا ريشو ==
{{main|ريشو}}
ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا [[قدرتي ريشو|قدرتي]]، [[مصنوعي ريشو|مصنوعي]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

=== عالمي استعمال ===
دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔{{clarify|Is this per person per year?|date=September 2023}} 2020ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58&amp;nbsp;ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113&amp;nbsp;ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149&amp;nbsp;ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preferred Fiber and Materials |url=https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Exchange |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119081806/https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!-- Not provided --&gt; |date=26 September 2022 |title=Manmade Fibre Industry Outlook 2022 |url=https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119075442/https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite press release |last=Markets |first=Research and |date=21 September 2022 |title=Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities |url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |access-date=2022-11-19 |website=GlobeNewswire News Room |language=en |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119080046/https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ريشن جا ذريعا ===
* قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}} قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔{{sfn|Smith|1982|p=70}}
* مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا [[ڪيميائي ترڪيب]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}}
* نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، [[ايڪريلڪ ريشو]] ۽ [[اوليفن ريشو|اوليفن ريشا]] اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ [[پولي ايسٽر]] ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== قسم ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ريشن جا قسم{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |قدرتي
!مصنوعي
!نيم مصنوعي
|-
!سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا)
!پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا)
!معدني ريشا
!پيٽروليم تي ٻڌل
![[سيلولوز]] تي ٻڌل
|-
|[[ڪپهه]]
|[[اون]]
|[[ايسبيسٽس]]
|[[نائلون]]
|[[ريون]]
|-
|[[لينن]]
|[[ريشم]]
|[[شيشي جو ريشو]]
|[[پولي ايسٽر]]
|[[ايسيٽيٽ]]
|-
|[[جوٽ]]
|
|
|[[ايڪريلڪ ريشو]]
|[[سيلولوز ٽرائي ايسيٽيٽ|ٽرائي ايسيٽيٽ]]
|-
|[[ڀنگ]]
|
|
|[[اوليفن ريشو]]
|
|-
|[[بانس جو ڪپڙو|بانس جو ريشو]]
|
|
|[[اسپينڊيڪس]]
|
|-
|
|
|
|[[ارامڊ]]
|
|}

=== ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون ===
ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=69}} نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [&lt;nowiki/&gt;[[اسٽيپل (ڪپڙا)|اسٽيپل]]]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ [[ريشم]] واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، [[ريشي جو ڪراس سيڪشن|ڪراس سيڪشن]] ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=66}}

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

==== ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا) ====
اهڙو ڪپڙو يا [[ڌاڳو]] جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف [[ريشو|ريشن]] يا ڌاڳن جي [[ميلاپ]] سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ [[ڪپڙي جي پيداوار]] جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ [[قدرتي ريشو|قدرتي]] ۽ [[مصنوعي ريشو|مصنوعي ريشا]] هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ [[ديووري]]، [[هيٿر (ڪپڙو)|هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو]] وغيره۔ ڪپهه ۽ [[پولي ايسٽر]] جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barnett |first=Anne |title=Examining Textiles Technology |publisher=Heinemann Educational |year=1997 |isbn=978-0-435-42104-5 |page=51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gulrajani |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |title=Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay |date=1981 |publisher=Textile Association |language=en |access-date=2020-11-22 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041052/https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=369}}&lt;/ref&gt; ''مڪسچر'' يا ''ملايو ڪپڙو'' به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=402}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |page=355}}&lt;/ref&gt;

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔
* [[مشرو]] 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو &quot;ملاوٽي ڪپڙي&quot; جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O8gnAQAAIAAJ&amp;q=Mashru,+a+16th-century+fabric |title=Indian Journal of History of Science |date=1982 |publisher=National Institute of Sciences of India |page=120 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[سياموائز]] 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=347}}&lt;/ref&gt;

==== ساخت ====
ريشي جي ساخت&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kumar |first1=Raj |last2=Srivastava |first2=H.C. |title=Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain |journal=Textile Research Journal |date=June 1980 |volume=50 |issue=6 |pages=359–362 |doi=10.1177/004051758005000607 }}&lt;/ref&gt;، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles |url=https://www.astm.org/Standards/D629.htm |access-date=2021-05-24 |website=www.astm.org |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084425/https://www.astm.org/Standards/D629.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9780857097385.2.803 |chapter=The use of biomass to produce bio-based composites and building materials |title=Advances in Biorefineries |date=2014 |last1=Rowell |first1=R.M. |pages=803–818 |isbn=978-0-85709-521-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xhArAQAAMAAJ |title=Mechanical Engineering |date=1956 |publisher=American Society of Mechanical Engineers |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Franck |first=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres |date=29 October 2001 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-759-4 |page=230 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041049/https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ''ريورس بلينڊ'' چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/josephsintroduct06edjose |title=Joseph's introductory textile science |date=1992 |location=Fort Worth |publisher= Harcourt Brace Jovanovich College Publishers |isbn=978-0-03-050723-6 |page=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Langan |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=20gN3AousRAC&amp;q=frontcover |title=Improving Reading Comprehension Skills |last2=Anton |first2=Harley F. |last3=Bader |first3=Carol H. |date=1992 |publisher=Townsend Press |isbn=978-0-944210-54-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stauffer |first=Jeanne |url=https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |title=Sewing Smart with Fabric |date=2004 |publisher=DRG Wholesale |isbn=978-1-59217-018-0 |page=139 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041047/https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mendelson |first=Cheryl |url=https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |title=Home Comforts: The Art and Science of Keeping House |date=17 May 2005 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-7286-5 |page=264 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041051/https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== مختلف ريشن جا استعمال ==

=== قدرتي ريشا يا فائبر ===

==== ٻوٽا ====
[[File:Brudekjole, 1797.jpg|thumb|نيٽل ريشن مان ٺهيل شاديءَ جو لباس، جيڪو شايد ايلينورا سوفي رانتزائو (1779-) پنهنجي شاديءَ ۾ [[پريبن بلي-براهي]] سان، [[هويدھولم قلعو|هويدھولم قلعي]] ۾ پاتو هو۔ [[ڊينمارڪ جو قومي ميوزيم]]۔]]
* [[گاهه]]، [[رش (ٻوٽو)|رش]]، [[ڀنگ]] ۽ [[سيسل]] سڀ [[رسي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پهرين ٻن ۾ سڄو ٻوٽو هن مقصد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آخري ٻن ۾ صرف ٻوٽي جا ريشا استعمال ٿين ٿا۔ [[ڪوئر]] ([[ناريل]] جو ريشو) ٽوائن ٺاهڻ ۾، ۽ فرش جي چٽائن، [[چٽائي|دروازي جي چٽائين]]، [[برش]]ن، [[گدو|گدن]]، فرش جي ٽائيلن ۽ [[ٿلھو ڪپڙو|ٿيلهائي ڪپڙي]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلال]] ۽ [[بانس جو ڪپڙو|بانس]] ٻئي ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ پلال، جيڪو گاهه جي سڪل صورت آهي، ڀرائي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڪاپوڪ]] پڻ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلپ ووڊ]] وڻن، ڪپهه، چانورن، ڀنگ ۽ [[نيٽل]] جا ريشا ڪاغذ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* ڪپهه، [[لينن|فليڪس]]، [[جوٽ]]، [[ڀنگ]]، [[موڊل (ڪپڙو)|موڊل]]، [[ڪيلي جو ريشو|ڪيلي]]، [[بانس جو ڪپڙو|بانس]]، [[ڪنول جو ريشم|ڪنول]]، [[يوڪليپٽس]]، [[توت (ٻوٽو)|توت]] ۽ [[ڪمند]] سڀ لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[پينا]] ([[انناس]] جو ريشو) ۽ [[رامي]] پڻ لباس ۾ استعمال ٿيندڙ ريشا آهن، عام طور تي ٻين ريشائن جهڙوڪ ڪپهه سان ملاوٽ ۾۔ نيٽل پڻ اهڙو ريشو ۽ ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي، جيڪو ڀنگ يا فليڪس سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ هوندو آهي۔ ملڪ ويڊ جي تنن جي ريشو جي استعمال جو به ذڪر ملي ٿو، پر اهو ڀنگ يا فليڪس جهڙن ٻين ريشائن کان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي۔
* [[ليس بارڪ وڻ]] جي اندروني ڇل هڪ نفيس جالي آهي، جيڪا لباس ۽ لوازمات سان گڏ رسي جهڙين استعمالي شين ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي وئي آهي۔
* [[سيلولوز ايسيٽيٽ|ايسيٽيٽ]] ڪجهه ڪپڙن، جهڙوڪ ريشم، [[ويلويٽ]] ۽ [[ٽافٽا]]، جي چمڪ وڌائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[سامونڊي گاهه]] ڪپڙن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو: [[الجينڪ تيزاب|الجينيٽ]] نالي پاڻي ۾ حل ٿيندڙ ريشو تيار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهو عارضي جهليندڙ ريشو طور استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ڪپڙو مڪمل ٿي وڃي ٿو ته الجينيٽ کي حل ڪيو وڃي ٿو، جنهن سان کليل جاءِ بچي وڃي ٿي۔
* [[ريون]] ٻوٽن جي گودي مان ٺهيل انسان ٺاهيل ريشو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; ريون جا مختلف قسم ريشم، ڪپهه، اون يا لينن جي [[هٿ جو احساس|احساس]] ۽ بناوت جي نقل ڪري سگهن ٿا۔

ٻوٽن جي تنن مان حاصل ٿيندڙ ريشا، جهڙوڪ ڀنگ، فليڪس ۽ نيٽل، 'باسٽ' ريشا پڻ سڏبا آهن۔ ڀنگ جو ريشو پيلو-ناسي ريشو آهي، جيڪو ڀنگ جي ٻوٽي مان ٺهندو آهي۔ ان ريشو جون خاصيتون وڌيڪ کُهريون، سخت،{{clarify|coarser and harsher than what?|date=September 2023}} مضبوط ۽ هلڪيون هونديون آهن۔ ڀنگ جو ريشو بنيادي طور ٽوائن، رسي ۽ cordage ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== جانور ====
جانورن مان ٺهندڙ ڪپڙا عام طور وار، فر، کل يا ريشم مان ٺاهيا وڃن ٿا؛ ريشم جي صورت ۾ ريشم جي ڪيڙن مان۔{{clarify|Use of skin in textiles|date=September 2023}}
* ان گهريلو رڍ يا ٻڪري جي وار کي چيو وڃي ٿو، جيڪو جانورن جي ٻين وارن کان هن ڪري ڌار آهي ته ان جا الڳ الڳ وار ڇلڪن سان ڍڪيل ۽ سخت وڪڙيل هوندا آهن، ۽ سڄي اون [[ميڻ]] جهڙي ملاوٽ سان ڍڪيل هوندي آهي جنهن کي [[لينولين]] چيو وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ان جي چرٻي به سڏيو وڃي ٿو، جيڪا پاڻي ۽ مٽي کان بچائيندڙ هوندي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vatin Nikolai Ivanovich |first=Alexandr A. Berlin, Roman Joswik |url=https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |title=Engineering Textiles |publisher=Apple Academic Press |year=2015 |isbn=978-1-4987-0603-2 |page=142 |access-date=2023-03-19 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081531/https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; وڌيڪ عمل کان اڳ خام اون مان لينولين ۽ ٻيون آلودگيون ڪڍيون وڃن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arno Cahn |first=Edward C. Leonard, Edward George Perkins |title=Proceedings of the World Conference on Palm and Coconut Oils for the 21st Century |publisher=AOCS Press |year=1999 |isbn=978-0-935315-99-8 |page=115}}&lt;/ref&gt; [[وولن]] اهڙي ڌاڳي کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڪارڊ ڪيل، غير متوازي ريشائن مان ٺهندو آهي، جڏهن ته [[ورسٽيڊ]] وڌيڪ نفيس ڌاڳو آهي، جيڪو ڊگهن ريشائن مان ڪتيو وڃي ٿو جن کي ڪنگھي ڪري متوازي ڪيو ويو هجي۔
** وار يا فر مان ٺهندڙ ٻيا جانوري ڪپڙا [[الپاڪا ان]]، [[وڪونيا ان]]، [[لاما ان]]، [[چينگورا]]، [[شاتوش]]، [[ياڪ ريشو]] ۽ [[اٺ جا وار]] آهن، جيڪي عام طور ڪوٽ، جيڪٽ، [[پوچو]]، ڪمبل ۽ ٻين گرم ڍڪن جي پيداوار ۾ استعمال ٿين ٿا۔
** ''[[ڪشميري ان|ڪشميري]]''، هندستاني [[ڪشميري ٻڪري]] جا وار، ۽ [[موهير]]، اتر آفريڪي [[انگورا ٻڪري]] جا وار، اون جا اهي قسم آهن جيڪي پنهنجي نرمي سبب مشهور آهن۔ [[پشمينا]] تمام نفيس ڪشميري اون جو هڪ قسم آهي۔ اهو سوئيٽرن ۽ اسڪارفن جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
** ''[[انگورا ان|انگورا]]'' [[انگورا خرگوش]] جي ڊگهن، ٿلهن ۽ نرم وارن کي چيو وڃي ٿو۔ [[قيويوت]] [[مشڪ آڪس]] جي اندروني نفيس اون آهي۔
* [[ريشم]] هڪ جانوري ڪپڙو آهي، جيڪو چيني [[ريشم جو ڪوڪون|ڪوڪون]] جي ريشائن مان ٺهندو آهي، جنهن کي هموار ڪپڙي ۾ ڪتيو وڃي ٿو ۽ پنهنجي نرمي سبب قيمتي سمجهيو وڃي ٿو۔ ريشم جا ٻه مکيه قسم آهن: ''[[بومبيڪس موري]]'' مان ٺهندڙ 'توت ريشم'، ۽ 'جهنگلي ريشم' جهڙوڪ [[جهنگلي ريشم|تساهه ريشم]]۔ ريشم جي ڪيڙن جا لاروا پهريون قسم تڏهن پيدا ڪن ٿا جڏهن انهن کي تازن توت جي پنن وارن ماحول ۾ پاليو وڃي، جڏهن ته تساهه ريشم اهڙن ريشم جي ڪيڙن مان ٺهندو آهي جيڪي رڳو بلوط جي پنن تي پلجن ٿا۔ دنيا جي ريشم پيداوار جو لڳ ڀڳ چار پنجون حصو پاليل ريشم تي مشتمل آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Trevisan |first=Adrian |title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture |url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-date=2012-05-07 |publisher=Sense of Nature}}&lt;/ref&gt; ريشمي شين ۾ تڪيا جا غلاف، لباس، ٽاپ، اسڪرٽ، بستري جون چادرون ۽ پردا شامل آهن۔

==== جراثيم ====
[[جراثيمي سيلولوز]] صنعتي نامياتي ۽ زرعي فضلي مان ٺاهي سگهجي ٿو، ۽ ڪپڙن ۽ لباس لاءِ مواد طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |title=Why Nanollose is on the verge of a major market opportunity with its fibre conversion technology, as global fashion brands come knocking |date=14 February 2022 |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215183949/https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== معدنيات ====
* ايسبيسٽس ۽ [[بيسالٽ ريشو]] ونائل ٽائيلن، شيٽن ۽ چنبڙائيندڙ مواد، &quot;ٽرانزائٽ&quot; پينلن ۽ سائڊنگ، آواز روڪ ڇتين، اسٽيج پردن ۽ باهه کان بچاءُ وارن ڪمبلن لاءِ استعمال ٿين ٿا۔
* [[شيشي جو ريشو]] استري بورڊ ۽ گدن جي ڍڪن، رسين ۽ ڪيبلن، مرڪب مواد لاءِ مضبوط ڪندڙ ريشو، جيتن جي ڄارين، باهه کان بچاءُ ۽ حفاظتي ڪپڙي، آواز روڪ، باهه روڪ ۽ موصلي ريشائن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ شيشي جا ريشا اُڻي ۽ [[ٽيفلون]] سان ڪوٽ ڪري [[بيٽا ڪپڙو]] ٺاهيو وڃي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ باهه کان محفوظ ڪپڙو آهي ۽ 1968ع کان آمريڪا جي [[خلائي لباس]]ن جي ٻاهرين پرت ۾ نائلون جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;pg=PA469-IA2 |title=Apollo Accident, Hearing .... |date=1968 |pages=469, 557 |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133641/https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA469-IA2&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ڌاتي ريشو، ڌاتي ورق ۽ ڌاتي تار جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ [[سون جو ڪپڙو]] ۽ زيور ٺاهڻ شامل آهن۔ [[هارڊويئر ڪپڙو]] (رڳو آمريڪي اصطلاح) فولادي تار جي کُهري اُڻيل [[ڄاري]] آهي، جيڪا تعمير ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو عام [[دري جي ڄاري]] جهڙو آهي، پر وڌيڪ ڳرو ۽ وڌيڪ کليل اُڻاءُ وارو هوندو آهي۔

معدنيات ۽ قدرتي ۽ مصنوعي ڪپڙن کي گڏ ڪري سگهجي ٿو، جيئن [[ايمري ڪپڙو]]، جنهن ۾ [[ايمري (پٿر)|ايمري]] جهڙي رڳڙيندڙ پرت ڪپڙي جي پٺيءَ تي لڳائي ويندي آهي۔ &quot;سينڊ ڪپڙو&quot; به آمريڪي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙي نفيس تار ڄاري لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن تي رڳڙيندڙ مادو لڳل هجي، ۽ جيڪو ايمري ڪپڙي يا کُهري [[واري پنو|واري پني]] وانگر استعمال ٿئي ٿو۔

=== مصنوعي ===

ويهين صديءَ ۾، انهن ۾ پيٽروليم مان ٺهيل مصنوعي ريشا به شامل ٿي ويا۔ ڪپڙا مختلف طاقت ۽ پائيداري جي درجن ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، سڀ کان نفيس [[مائڪرو فائبر]] کان، جيڪو هڪ [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ڊينيئر]] کان به سنهين تارن مان ٺهندو آهي، کان وٺي سڀ کان مضبوط [[ڪينوس]] تائين۔

مصنوعي ڪپڙا بنيادي طور لباس جي پيداوار ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ مصنوعي ريشا اهي آهن جيڪي انسان ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهين ٿا۔
* [[پولي ايسٽر]] ريشو هر قسم جي لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو، اڪيلو به ۽ ڪپهه جهڙن ريشائن سان ملاوٽ ۾ به۔
* [[ارامڊ]] ريشو، مثال طور [[ٽوارون]]، باهه روڪ لباس، ڪٽجڻ کان بچاءُ ۽ زرھ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]] اهڙو ريشو آهي جيڪو اون جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammerskog |first1=Paula |url=https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm |title=Swedish Knits: Classic and Modern Designs in the Scandinavian Tradition |last2=Wincent |first2=Eva |date=2009 |publisher=Skyhorse Publishing Inc. |isbn=978-1-60239-724-8 |page=[https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm/page/32 32] |language=en |quote=acrylic fiber used to imitate wools. |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ ڪشميري اون به شامل آهي، ۽ اڪثر انهن جي متبادل طور استعمال ٿئي ٿو۔
* نائلون هڪ ريشو آهي جيڪو ريشم جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اهو [[پينٽي هوز]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ ٿلها نائلون ريشا رسي ۽ ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* [[اسپينڊيڪس]]، جنهن جو تجارتي نالو ''لائڪرا'' آهي، هڪ [[پولي يورٿين]] پيداوار آهي، جيڪا حرڪت کي روڪڻ کانسواءِ جسم سان لڳندڙ ڪپڙا ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو [[فعال لباس]]، [[انگي]] ۽ [[ترڻ جو لباس]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[اوليفن ريشو]] فعال لباس، استرن ۽ گرم لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ اوليفن پاڻي کان بچندڙ هوندا آهن، تنهنڪري جلدي سڪي ويندا آهن۔ اوليفن ريشائن جو سنٽر ٿيل فيلٽ [[ٽائيويڪ]] جي تجارتي نالي سان وڪرو ٿئي ٿو۔
* [[انجيو]] هڪ [[پولي ليڪٽائيڊ]] ريشو آهي، جيڪو ڪپهه جهڙن ٻين ريشائن سان ملايو وڃي ٿو ۽ لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ اهو گهڻن ٻين مصنوعي ريشائن کان وڌيڪ پاڻي دوست آهي، تنهنڪري پگهر کي جذب ڪري ٻاهر ڪڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔
* [[لوريڪس (ڌاڳو)|لوريڪس]] هڪ ڌاتي ريشو آهي، جيڪو لباس جي سينگار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* کير جا پروٽين به مصنوعي ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔ کير يا [[ڪيسين]] ريشو ڪپڙو [[پهرين عالمي جنگ]] دوران جرمني ۾ تيار ٿيو، ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي ۽ آمريڪا ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي۔&lt;ref&gt;Euroflax Industries Ltd. [http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm &quot;Euroflaxx Industries (Import of Textiles)&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113023858/http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm|date=13 January 2010}}&lt;/ref&gt; کير جي ريشو جو ڪپڙو گهڻو پائيدار ناهي ۽ آساني سان گهنججي وڃي ٿو، پر ان جو پي ايڇ انساني چمڙي سان ملندڙ آهي ۽ ان ۾ جراثيم مخالف خاصيتون موجود آهن۔ اهو [[حياتياتي طور ٽٽڻ|حياتياتي طور ٽٽندڙ]]، [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] مصنوعي ريشو طور وڪرو ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Fonte, Diwata |date=23 August 2005 |title=Milk-fabric clothing raises a few eyebrows |work=The Orange County Register |url=http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |access-date=2009-10-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501074855/http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |archive-date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[ڪاربان ريشو]] گهڻو ڪري ريزن سان گڏ مرڪب مواد ۾ استعمال ٿئي ٿو، جهڙوڪ [[ڪاربان ريشو مضبوط ڪيل پلاسٽڪ]]۔ ريشا پوليمر ريشائن مان [[ڪاربانائزيشن]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔

== پيداوار جا طريقا ==
{{Main|ڪپڙي جي پيداوار|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي پيداوار قبل تاريخي دستڪاري کان ترقي ڪري مڪمل خودڪار صنعت بڻجي چڪي آهي۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}} سالن دوران ڪپڙي جي جوڙجڪ ۽ ڊيزائن ۾ لڳاتار بهتري آئي آهي۔{{sfn|Birrell|1973|p={{pn|date=January 2025}}}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+پيداوار جا طريقا
!پيداوار جو طريقو
!وضاحت
!ايجاد ڪندڙ، ايجادون ۽ ترقيءَ جا اهم مرحلا
!
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڇوڏي جو ڪپڙو]]
|ڇوڏي جو ڪپڙو وڻ جي ڇوڏي کي ڪٽي يا ڪُٽي نرم ۽ هموار ڪرڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Veys |first=Fanny Wonu |url=https://books.google.com/books?id=lCytDQAAQBAJ |title=Unwrapping Tongan Barkcloth: Encounters, Creativity and Female Agency |date=26 January 2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4742-8331-1 |language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|ڇوڏي جو ڪپڙو قديم ترين ڄاتل ڪپڙن مان هڪ آهي؛ دنيا جا قديم ماڻهو روزانو ڇوڏن جو ڪپڙو پائيندا هئا، تان جو اُڻيل ڪپڙن ان جي جاءِ ورتي۔ [[انڊونيشيا]] ۾ ڇوڏي جو ڪپڙو [[توراجا ماڻهو|توراجا ماڻهن]] سان لاڳاپيل آهي، جيڪي اهو مقامي وڻن، توت ۽ پانڊانس جي اندروني ڇل جي خمير مان ٺاهيندا هئا۔ توراجا ماڻهو ڇوڏي جو ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ پٿر ۽ ڪاٺ جا ڪُٽڻ وارا اوزار استعمال ڪندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Warming |first=Wanda |url=http://archive.org/details/worldofindonesia0000warm_v5j5 |title=The world of Indonesian textiles |date=1981 |location=Tokyo; New York |publisher= Kodansha International |isbn=978-0-87011-432-8 |page=56}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Barkcloth dress of Lore Bada, Central Sulawesi.jpg|thumb|center|انڊونيشيا جي مرڪزي سولاويسي، پوسو ريجنسي، لوري واديءَ جي لوري بادا ماڻهن جو ڇل واري ڪپڙي جو لباس۔ مرڪزي سولاويسي ميوزيم جو هي مجموعو نومبر 2016ع ۾ جڪارتا جي ڪپڙي واري ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيو ويو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[فيلٽ]] ۽ ٻيا [[غير اُڻيل ڪپڙو|غير اُڻيل]] ڪپڙا
|فيلٽنگ ريشن مان سڌو ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو آهي، جنهن ۾ ريشن يا  فائبرن کي مشيني عمل، جهڙوڪ رڳڙڻ ۽ دٻائڻ، ذريعي هڪ ٻئي ۾ ڦاسايو ۽ ڳنڍيو ويندو آهي، ۽ اڪثر گرمي ۽ نمي سان مدد ڏني ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|فيلٽنگ ڪپڙو ٺاهڻ جو ٻيو قديم طريقو آهي۔ جڏهن [[ميڊيٽرينين سمنڊ|اولهه ميڊيٽرينين]] جون تهذيبون اُڻت جي مهارت بهتر ڪري رهيون هيون، تڏهن وچ ايشيا جا [[خانہ بدوش]] ان مان فيلٽ، يعني غير اُڻيل مواد، ٺاهڻ سکيا۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} فيلٽنگ ۾ ريشن جي پرت تي دٻاءُ ۽ رڳڙ لاڳو ڪئي ويندي آهي، انهن کي ڪم ڪيو ۽ هڪ ٻئي سان رڳڙيو ويندو آهي، تان جو ريشا پاڻ ۾ ڦاسي ۽ الجهي غير اُڻيل ڪپڙو بڻائين ٿا۔ عام طور صابڻ وارو پاڻي جهڙو مايع شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ريشا هموار ٿين ۽ ان جي تندن تي موجود ننڍڙا ڇلڪا کلي وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} جديد دور ۾ ريشن کي غير اُڻيل ڪپڙن ۾ ڳنڍڻ جا ٻيا طريقا به تيار ٿيا آهن، جن ۾ سوئي سان سوراخ ڪرڻ، چنبڙائيندڙ مواد ۽ ڪيميائي بندش شامل آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}{{sfn|Chapman|2010|p={{pn|date=January 2025}}}}
|[[File:Kazah jurta.jpg|thumb|center|[[قزاق ماڻهو|قزاق]] فيلٽ [[يورٽ]]]] [[File:Spunbond.jpg|center|thumb|اسپن بانڊ غير اُڻيل ڪپڙو]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اُڻت]]
|اُڻت يا  ويونگ ڪپڙي جي پيداوار جو طريقو آهي، جنهن ۾ ڊگهن [[ڌاڳو|ڌاڳن]] جي هڪ سيٽ، جنهن کي [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] چيو وڃي ٿو، کي پار ويندڙ ڌاڳن جي سيٽ، جنهن کي [[ويفٽ]] چيو وڃي ٿو، سان گڏ اُڻيو وڃي ٿو۔ اهو ڪم هڪ فريم يا مشين تي ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي لوم چيو ويندو آهي، ۽ ان جا ڪيترائي قسم آهن۔ ڪجهه اُڻت اڃا به هٿ سان ٿيندي آهي، پر گهڻي اڪثريت مشيني آهي۔{{sfn|Birrell|1973|pp=1–14}}
|هٿ جا لوم: قديم [[لوم]] 5000 ق.م تائين ملن ٿا۔ قديم دور کان وچين دور تائين، ايشيا ۽ يورپ ٻنهي ۾ لوم ۾ سڌارا آيا، جيتوڻيڪ لوم جو بنيادي عمل ساڳيو رهيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=loom {{!}} weaving {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/loom |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713060703/https://www.britannica.com/technology/loom |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 200 ق.م ۾ چينين عمودي لوم ۽ پيرن سان هلندڙ لوم ايجاد ڪيا، جنهن سان هي هنر صنعت ۾ تبديل ٿيو۔ ڪارڪن جو بار گهٽائڻ سان نون حلن پيداوار وڌائي۔

وارپ ڌاڳي جي حرڪت کي سنڀالڻ لاءِ هارنس ۽ [[هيڊل]] هوندا هئا، ويفٽ ڌاڳن کي کڻي وڃڻ لاءِ شٽل، ڪپڙي کي دٻائي ويهارڻ لاءِ ريڊ، ۽ ڪپڙي کي ويڙهڻ لاءِ ٽيڪ اَپ رولر هوندو هو۔ پهرين صدي عيسوي تائين لوم جا سڀ ضروري جزا گڏ ٿي چڪا هئا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}}

طاقت سان هلندڙ لوم: [[جان ڪي (فلائنگ شٽل)|جان ڪي]] 1734ع ۾ بري، لنڪاشائر ۾ [[فلائنگ شٽل]] ايجاد ڪئي۔ اها ڪپهه جي اُڻيل ڪپڙي جي صنعت ۾ پهرين جدتن مان هڪ هئي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=John Kay {{!}} British engineer and inventor {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/John-Kay |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318071514/https://www.britannica.com/biography/John-Kay |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[سيموئل ڪرومپٽن]] 1779ع ۾ [[اسپننگ ميول|ڪتڻ واري مشين]] ايجاد ڪئي، جيڪا اڳي کان وڌيڪ تيزيءَ سان ڌاڳو ٺاهيندي هئي۔ پوءِ [[ايڊمنڊ ڪارٽ رائيٽ]] 1785ع ۾ پهريون [[پاور لوم]] ايجاد ڪيو۔{{sfn|Smith|1982|p=10}}

جيڪارڊ لوم: [[جيڪارڊ مشين]] پروگرام ٿيڻ لائق لوم جو تبديل ٿيل روپ هئي، جيڪا 1804ع ۾ تيار ڪئي وئي۔ اها [[جوزف ميري جيڪارڊ]] طرفان اڳين ايجادن، يعني [[باسيل بوشون]] (1725ع)، جين بيپٽسٽ فالڪون (1728ع)، ۽ [[جيڪ ووڪانسون]] (1740ع)، جي بنياد تي تيار ڪئي وئي۔

ارڙهين صديءَ جي صنعتي انقلاب ڌاڳي ۽ ڪپڙي جي وڏي پيماني تي پيداوار کي جنم ڏنو، جنهن سان ڪپڙي جي صنعت جي اُڻيل ڪپڙي واري حصي ۾ واڌ آئي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammond |first1=J. L. (John Lawrence) |url=http://archive.org/details/skilledlabourer00hammiala |title=The skilled labourer, 1760–1832 |last2=Hammond |first2=Barbara Bradby |date=1919 |publisher=London, New York [etc.] : Longmans, Green and co. |others=University of California Libraries |page=51}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Warp and weft 2.jpg|thumb|center|وارپ ۽ ويفٽ]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[بُڻت]]
|بُڻت يا  نٽنگ ۾ ڌاڳي جي لوپن کي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي، جيڪي يا ته [[بُڻت جي سُئي]]، سُئي، يا [[ڪروشيه جو ڪنڊو]] تي هڪ قطار ۾ ٺاهيا ويندا آهن۔ عملن ۾ فرق اهو آهي ته بُڻت ۾ هڪ ئي وقت ڪيترائي فعال لوپ بُڻت جي سُئي تي موجود هوندا آهن، جيڪي ٻئي لوپ سان ڳنڍجڻ جا منتظر هوندا آهن۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot;&gt;{{Cite book |last=Rowe |first=Ann Pollard |title=Looping and Knitting |publisher=The Textile Museum |year=1997 |location=Washington, D.C. |page=2}}&lt;/ref&gt;
|هٿ جي بُڻت: جيتوڻيڪ بُڻت [[ڊينش ماڻهو|ڊينمارڪ جي ماڻهن]] لڳ ڀڳ 900 ق.م ۾ ترقي ڏني، پر اها 900ع تائين ٻين تهذيبن تائين نه پهتي۔{{sfn|Smith|1982|p=5}} يورپ تقريباً 1400ع ۾ هٿ سان بُڻڻ سکيو۔ 1450ع تائين هڪ هفتي ۾ ٽي کان چار جراب بُڻي سگهبا هئا۔ [[وليم لي (موجد)|وليم لي]] 1589ع ۾ [[اسٽاڪنگ فريم]] ايجاد ڪيو، جيڪو ڏينهن ۾ هڪ جراب بُڻي سگهندو هو۔ لي جي ايجاد جي قبوليت ۽ پوءِ ٿيل تبديلين يورپ ۾ ڪپڙن جي وسيع قسمن کي جنم ڏنو۔{{sfn|Smith|1982|p=8}} مشيني بُڻت کي پيداوار جي ٻن وڏن عملن ۾ ورهايو وڃي ٿو: وارپ بُڻت ۽ ويفٽ بُڻت۔
|[[File:Knit-schematic.png|thumb|center|لوپ ٺهڻ۔ ويفٽ بُڻيل ڪپڙي ۾ اسٽاڪنيٽ ٽانڪي جي جوڙجڪ۔]]
|-
|[[نال بائنڊنگ]]
|نال بائنڊنگ (Nalebinding) ۾ سُئي استعمال ڪري ڌاڳي جا لوپ ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن ۾ ڌاڳي جي پوري ڊيگهه هر لوپ مان گذاري وڃي ٿي، بُڻت ۽ ڪروشيه جي ابتڙ۔
|نال بائنڊنگ ڪروشيه ۽ بُڻت جو اڳوڻو طريقو آهي۔
|[[File:Handschuhe Nadelbindung.JPG|thumb|نال بائنڊنگ سان ٺهيل دستانا]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڪروشيه]]
|ڪروشيه ۾ سُئي تي هڪ کان وڌيڪ فعال ٽانڪو ڪڏهن به نه هوندو آهي۔ بُڻت مشين سان ٿي سگهي ٿي، پر ڪروشيه صرف هٿ سان ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot; /&gt;
|ڪروشيه اصل ۾ اسڪاٽلينڊ جي هارين طرفان هڪ ننڍڙي ڪنڊي واري سُئي سان ڪيو ويندو هو، جنهن کي چرواهيءَ جو ڪنڊو چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frances Lambert |url=http://archive.org/details/mycrochetsample00lambgoog |title=My crochet sampler |date=1844 |others=Oxford University |page=12 |language=English}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Crochet-round.jpg|thumb|center|گهڻو ڪروشيه هڪ ڪنڊي سان ڪيو ويندو آهي ۽ هڪ وقت ۾ هڪ ٽانڪي تي ڪم ٿيندو آهي۔ هتي ڏيکاريل نموني وانگر، ڪروشيه ڪنهن خاص اوزار کانسواءِ گول چڪرن ۾ به ٿي سگهي ٿو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اسپريڊ ٽو ڪپڙو|اسپريڊ ٽو]]
|اسپريڊ ٽو (spread tow) هڪ پيداوار جو طريقو آهي جنهن ۾ ٽو ريشائن کي سنهين پٽين ۾ پکيڙيو ويندو آهي، ۽ پوءِ اهي پٽيون وارپ ۽ ويفٽ طور اُڻيون وينديون آهن۔ هي طريقو گهڻو ڪري مرڪب مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اسپريڊ ٽو ڪپڙا [[ڪاربان ريشو|ڪاربان]]، [[ارامڊ]] ۽ ٻين ريشائن مان ٺهي سگهن ٿا۔
|
|
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[چوٽي ٺاهڻ]] يا پليٽنگ
|چوٽي ٺاهڻ يا پليٽنگ ۾ ڌاڳن کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔
|
|[[File:Braid StepBystep.jpg|thumb|center|چوٽي ٺاهڻ]]
|-
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]  (knotting) ۾ ڌاڳن کي پاڻ ۾ ٻڌو ويندو آهي، ۽ اهو [[ٽيٽنگ]] ۽ [[مڪرامي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Collier |first=Billie J. |url=http://archive.org/details/understandingtex0000coll_b7k9 |title=Understanding textiles |date=2009 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118770-2 |page=543}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Birrell|1973|p=279}}
|
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ليس]]
|ليس (lacing) ڌاڳن کي پاڻ ۾ ڳنڍي اهڙو نفيس ڪپڙو ٺاهڻ سان ٺهندي آهي، جنهن ۾ کليل سوراخ هوندا آهن۔ ليس هٿ سان، جهڙوڪ [[سُئي ليس]] يا [[بابن ليس]]، يا مشين سان ٺهي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lyle |first=Dorothy Siegert |url=http://archive.org/details/moderntextiles02edlyle |title=Modern textiles |date=1982 |location=New York |publisher= Wiley |isbn=978-0-471-07805-0 |page=474}}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:Ursuline lace 2.jpg|thumb|center|ٺهندڙ بابن ليس]]
|-
|3D ڪپڙا
|ڌاڳن جي پيچيده ڳانڍاپي، جنهن ۾ آخري پيداوار عام هموار ڪپڙي جهڙي سادي نه پر ٽن بُعدي شڪل واري هوندي آهي۔
|سڀ ٽيڪنالاجيون—ويفٽ بُڻت، وارپ بُڻت، اُڻت ۽ چوٽي ٺاهڻ—مناسب مشيني ترتيب ۽ نموني سان پيچيده ٽن بُعدي شڪل واريون شيون پيدا ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿيون۔ اهي ٽيڪنالاجيون اُڻيل دل جي والون، مرڪب پروفائلن ۽ ٻين شين لاءِ استعمال ٿين ٿيون۔
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ٽن بُعدي ڪپڙا|اضافي پيداوار سان ٺاهيل ڪپڙي جهڙيون جوڙجڪون]]
|[[ٿري ڊائمينشن ڇپائي|3D پرنٽر]] ذريعي ڪپڙي جي پيداوار ۾ اضافي پيداوار استعمال ٿئي ٿي، جنهن کي اضافي پرت پيداوار پڻ چيو وڃي ٿو؛ اها [[ڪمپيوٽر مددگار ڊيزائن|سي اي ڊي مددگار]] پيداوار جي ٽيڪنڪ آهي، جيڪا شيءِ کي پرت در پرت ٺاهيندي آهي۔ هي طريقو [[اوڪسيٽڪ]] ڪپڙن ۽ مرڪب مواد جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hu |first1=Hong |url=https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |title=Auxetic Textiles |last2=Zhang |first2=Minglonghai |last3=Liu |first3=Yanping |date=11 July 2019 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-102212-2 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094440/https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:XYZprinting inBloom Dress 3D Printed Outfit (16837487086).jpg|thumb|center|3D ڇپيل لباس]]
|}

ڪپڙي جي چونڊ ۾ اهم معيار:

ڪپڙي جي چونڊ ۾ بنيادي خيال آخري استعمال آهي۔ استعمال جي لحاظ کان ڪپڙي جون ضرورتون گهڻو بدلجن ٿيون۔ هڪجهڙي قسم جا ڪپڙا سڀني استعمالن لاءِ مناسب نه هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

[[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#گرام في چورس ميٽر (جي ايس ايم)|ڪپڙي جو وزن]] مختلف ڪپڙا ٺاهڻ وقت هڪ اهم معيار آهي۔ قالين لاءِ 1300 GSM واري ڪپڙي جي ضرورت هوندي آهي، پر گاؤن 160 GSM سان ٺهي سگهي ٿو۔ يقيناً لباس ۽ قالين لاءِ ڪپڙن جا وزن الڳ هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+مختلف ڪپڙي جي شين ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ ڪپڙي جي وزنن جي حد{{sfn|Humphries|1996|p=4}}
!GSM (گرام في چورس ميٽر) جي حد
!درجابندي
!سڏبو آهي
!ڪپڙي جي شين لاءِ مناسب
|-
|0–50
|[[شفاف ڪپڙو]]
|
|شفاف پردا، اندروني لباس جون شيون، [[شادي جو لباس]]
|-
|50–150
|هلڪو وزن
|مٿيون وزن
|[[بلائوز]]، [[استر (سلائي)|استر]]، قميص، [[ٽي شرٽ]]، لباس
|-
|150–300
|وچولو وزن
|هيٺيون وزن
|اسڪرٽ، پتلون، ڊينم ۽ سوٽ
|-
|300–600
|وچولي کان ڳرو وزن
|بُل ڊينم
|[[دراپري]]، اوورڪوٽ، ٽوال، [[سلپ ڪور]]، ڪم وارو لباس
|-
|600 کان وڌيڪ
|ڳرو
|
|قالين، چٽائي، [[فرنيچر جي پوشش]]، سياري جا ڪوٽ
|}

ڇڪجڻ وارا ڪپڙا وڌيڪ حرڪت جي گنجائش ڏين ٿا، تنهنڪري اهي اڇڪجڻ وارن يا گهٽ ڇڪجڻ وارن ڪپڙن کان وڌيڪ آرامده هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=23}}

=== ڪپڙي جون برآمدات ===
{{See also|ڪپڙي جي برآمدات موجب ملڪن جي فهرست}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|-
! colspan=2| '''ڪپڙي جا پنج وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ—2013'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ارب آمريڪي ڊالر)&lt;/small&gt;
|-
| چين || style=&quot;text-align:right;&quot;| 274
|-
| هندستان || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40
|-
| اٽلي || style=&quot;text-align:right;&quot;| 36
|-
| جرمني || style=&quot;text-align:right;&quot;| 35
|-
| بنگله ديش || style=&quot;text-align:right;&quot;| 28
|-
|colspan=2 style=&quot;font-size:90%;&quot;|''ذريعو:''&lt;ref name=stat&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |title=India overtakes Germany and Italy, is new world No. 2 in textile exports |website=[[ٽائيمز آف انڊيا]] |date=3 June 2014 |access-date=2015-02-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215101537/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |archive-date=2015-02-15}}&lt;/ref&gt;
|}

[[گڏيل قومن جي ڪموڊٽي ٽريڊ اسٽيٽسٽڪس ڊيٽابيس]] موجب، عالمي ڪپڙي ۽ لباس جي برآمدي مارڪيٽ 2013ع ۾ 772&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهتي۔&lt;ref&gt;{{Cite news |title=India world's second largest textiles exporter: UN Comtrade |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531035900/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== مارڪيٽ جي بدلجندڙ حرڪت ====
چين ڪپڙي جي شين جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي۔ چين جي گهڻين برآمدات ۾ لباس، لباس جا لوازمات، ڪپڙي جا ڌاڳا ۽ ڪپڙي جون شيون شامل آهن۔ چين جا مقابلاتي فائدا گهٽ قيمتون، گهڻو مزدور، گهٽ واپاري رڪاوٽون ۽ خام مال جي تيار فراهمي آهن۔ چين، آمريڪا ۽ هندستان سان گڏ، ڪپهه جو وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest textile exporting countries in 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531042947/https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World cotton production by country 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2020-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417213314/https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

چين جي لباس واري مارڪيٽ جو حصو تازن سالن ۾ مختلف سببن ۽ اعليٰ معيار ۽ پيچيده شين ڏانهن تبديلي سبب گهٽيو آهي۔ ان کان علاوه، چين جا سيڙپڪار ميانمار، ويٽنام ۽ ڪمبوڊيا ۾ به حصيدار ٿيا۔ گذريل سال ان جو مارڪيٽ حصو 36.7٪، يعني 161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر، هو، جيڪو سال بہ سال 8٪ گهٽتائي هئي۔ ٻين لفظن ۾، چين هڪ ئي سال ۾ لباس جا 14&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن جا ڪم جا آرڊر ٻين ملڪن کي وڃائي ويٺو۔ 2016ع ۾ بنگله ديش جي لباس مارڪيٽ جو حصو 28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو گذريل سال کان 7.69 سيڪڙو وڌيڪ هو۔

2016ع ۾ لباس جا وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ چين (161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ويٽنام (25&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (18&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هانگ ڪانگ (16&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ترڪي (15&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ۽ انڊونيشيا (7&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر) هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirdha |first=Refayet Ullah |date=11 August 2017 |title=Exporters hardly grab orders diverted from China |url=https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |access-date=2022-05-31 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523144220/https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

بنگله ديش مان لباس جون برآمدات 2021–2022ع جي مالي سال ۾ رڪارڊ سطح تي پهتيون؛ چين (220,302&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (38.70&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (8.127&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، پاڪستان (19.33&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yusuf |first=Anik |date=12 March 2023 |title=Garment Exports in Bangladesh Reached Record High in 2021–2022 Fiscal Year |url=https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |access-date=2023-03-15 |website=TextileTuts |language=en |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315141526/https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>chsd9bbjajkpq2964x5s5fkejad6euo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373421</id>
      <parentid>373420</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123945" sha1="i0zhsz0fl6queboc5nuek3q6spg9z97" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== فائبر يا ريشو ==
{{main|ريشو}}
ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا [[قدرتي ريشو|قدرتي]]، [[مصنوعي ريشو|مصنوعي]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

=== عالمي استعمال ===
دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔{{clarify|Is this per person per year?|date=September 2023}} 2020ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58&amp;nbsp;ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113&amp;nbsp;ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149&amp;nbsp;ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preferred Fiber and Materials |url=https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Exchange |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119081806/https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!-- Not provided --&gt; |date=26 September 2022 |title=Manmade Fibre Industry Outlook 2022 |url=https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119075442/https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite press release |last=Markets |first=Research and |date=21 September 2022 |title=Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities |url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |access-date=2022-11-19 |website=GlobeNewswire News Room |language=en |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119080046/https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ريشن جا ذريعا ===
* قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}} قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔{{sfn|Smith|1982|p=70}}
* مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا [[ڪيميائي ترڪيب]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}}
* نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، [[ايڪريلڪ ريشو]] ۽ [[اوليفن ريشو|اوليفن ريشا]] اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ [[پولي ايسٽر]] ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== قسم ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ريشن جا قسم{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |قدرتي
!مصنوعي
!نيم مصنوعي
|-
!سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا)
!پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا)
!معدني ريشا
!پيٽروليم تي ٻڌل
![[سيلولوز]] تي ٻڌل
|-
|[[ڪپهه]]
|[[اون]]
|[[ايسبيسٽس]]
|[[نائلون]]
|[[ريون]]
|-
|[[لينن]]
|[[ريشم]]
|[[شيشي جو ريشو]]
|[[پولي ايسٽر]]
|[[ايسيٽيٽ]]
|-
|[[جوٽ]]
|
|
|[[ايڪريلڪ ريشو]]
|[[سيلولوز ٽرائي ايسيٽيٽ|ٽرائي ايسيٽيٽ]]
|-
|[[ڀنگ]]
|
|
|[[اوليفن ريشو]]
|
|-
|[[بانس جو ڪپڙو|بانس جو ريشو]]
|
|
|[[اسپينڊيڪس]]
|
|-
|
|
|
|[[ارامڊ]]
|
|}

=== ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون ===
ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=69}} نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [&lt;nowiki/&gt;[[اسٽيپل (ڪپڙا)|اسٽيپل]]]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ [[ريشم]] واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، [[ريشي جو ڪراس سيڪشن|ڪراس سيڪشن]] ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=66}}

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

==== ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا) ====
اهڙو ڪپڙو يا [[ڌاڳو]] جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف [[ريشو|ريشن]] يا ڌاڳن جي [[ميلاپ]] سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ [[ڪپڙي جي پيداوار]] جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ [[قدرتي ريشو|قدرتي]] ۽ [[مصنوعي ريشو|مصنوعي ريشا]] هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ [[ديووري]]، [[هيٿر (ڪپڙو)|هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو]] وغيره۔ ڪپهه ۽ [[پولي ايسٽر]] جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barnett |first=Anne |title=Examining Textiles Technology |publisher=Heinemann Educational |year=1997 |isbn=978-0-435-42104-5 |page=51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gulrajani |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |title=Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay |date=1981 |publisher=Textile Association |language=en |access-date=2020-11-22 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041052/https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=369}}&lt;/ref&gt; ''مڪسچر'' يا ''ملايو ڪپڙو'' به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=402}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |page=355}}&lt;/ref&gt;

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔
* [[مشرو]] 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو &quot;ملاوٽي ڪپڙي&quot; جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O8gnAQAAIAAJ&amp;q=Mashru,+a+16th-century+fabric |title=Indian Journal of History of Science |date=1982 |publisher=National Institute of Sciences of India |page=120 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[سياموائز]] 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=347}}&lt;/ref&gt;

==== ساخت ====
ريشي جي ساخت&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kumar |first1=Raj |last2=Srivastava |first2=H.C. |title=Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain |journal=Textile Research Journal |date=June 1980 |volume=50 |issue=6 |pages=359–362 |doi=10.1177/004051758005000607 }}&lt;/ref&gt;، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles |url=https://www.astm.org/Standards/D629.htm |access-date=2021-05-24 |website=www.astm.org |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084425/https://www.astm.org/Standards/D629.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9780857097385.2.803 |chapter=The use of biomass to produce bio-based composites and building materials |title=Advances in Biorefineries |date=2014 |last1=Rowell |first1=R.M. |pages=803–818 |isbn=978-0-85709-521-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xhArAQAAMAAJ |title=Mechanical Engineering |date=1956 |publisher=American Society of Mechanical Engineers |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Franck |first=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres |date=29 October 2001 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-759-4 |page=230 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041049/https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ''ريورس بلينڊ'' چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/josephsintroduct06edjose |title=Joseph's introductory textile science |date=1992 |location=Fort Worth |publisher= Harcourt Brace Jovanovich College Publishers |isbn=978-0-03-050723-6 |page=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Langan |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=20gN3AousRAC&amp;q=frontcover |title=Improving Reading Comprehension Skills |last2=Anton |first2=Harley F. |last3=Bader |first3=Carol H. |date=1992 |publisher=Townsend Press |isbn=978-0-944210-54-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stauffer |first=Jeanne |url=https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |title=Sewing Smart with Fabric |date=2004 |publisher=DRG Wholesale |isbn=978-1-59217-018-0 |page=139 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041047/https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mendelson |first=Cheryl |url=https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |title=Home Comforts: The Art and Science of Keeping House |date=17 May 2005 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-7286-5 |page=264 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041051/https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== مختلف ريشن جا استعمال ==

=== قدرتي ريشا يا فائبر ===

==== ٻوٽا ====
[[File:Brudekjole, 1797.jpg|thumb|نيٽل ريشن مان ٺهيل شاديءَ جو لباس، جيڪو شايد ايلينورا سوفي رانتزائو (1779-) پنهنجي شاديءَ ۾ [[پريبن بلي-براهي]] سان، [[هويدھولم قلعو|هويدھولم قلعي]] ۾ پاتو هو۔ [[ڊينمارڪ جو قومي ميوزيم]]۔]]
* [[گاهه]]، [[رش (ٻوٽو)|رش]]، [[ڀنگ]] ۽ [[سيسل]] سڀ [[رسي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پهرين ٻن ۾ سڄو ٻوٽو هن مقصد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آخري ٻن ۾ صرف ٻوٽي جا ريشا استعمال ٿين ٿا۔ [[ڪوئر]] ([[ناريل]] جو ريشو) ٽوائن ٺاهڻ ۾، ۽ فرش جي چٽائن، [[چٽائي|دروازي جي چٽائين]]، [[برش]]ن، [[گدو|گدن]]، فرش جي ٽائيلن ۽ [[ٿلھو ڪپڙو|ٿيلهائي ڪپڙي]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلال]] ۽ [[بانس جو ڪپڙو|بانس]] ٻئي ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ پلال، جيڪو گاهه جي سڪل صورت آهي، ڀرائي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڪاپوڪ]] پڻ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلپ ووڊ]] وڻن، ڪپهه، چانورن، ڀنگ ۽ [[نيٽل]] جا ريشا ڪاغذ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* ڪپهه، [[لينن|فليڪس]]، [[جوٽ]]، [[ڀنگ]]، [[موڊل (ڪپڙو)|موڊل]]، [[ڪيلي جو ريشو|ڪيلي]]، [[بانس جو ڪپڙو|بانس]]، [[ڪنول جو ريشم|ڪنول]]، [[يوڪليپٽس]]، [[توت (ٻوٽو)|توت]] ۽ [[ڪمند]] سڀ لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[پينا]] ([[انناس]] جو ريشو) ۽ [[رامي]] پڻ لباس ۾ استعمال ٿيندڙ ريشا آهن، عام طور تي ٻين ريشائن جهڙوڪ ڪپهه سان ملاوٽ ۾۔ نيٽل پڻ اهڙو ريشو ۽ ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي، جيڪو ڀنگ يا فليڪس سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ هوندو آهي۔ ملڪ ويڊ جي تنن جي ريشو جي استعمال جو به ذڪر ملي ٿو، پر اهو ڀنگ يا فليڪس جهڙن ٻين ريشائن کان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي۔
* [[ليس بارڪ وڻ]] جي اندروني ڇل هڪ نفيس جالي آهي، جيڪا لباس ۽ لوازمات سان گڏ رسي جهڙين استعمالي شين ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي وئي آهي۔
* [[سيلولوز ايسيٽيٽ|ايسيٽيٽ]] ڪجهه ڪپڙن، جهڙوڪ ريشم، [[ويلويٽ]] ۽ [[ٽافٽا]]، جي چمڪ وڌائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[سامونڊي گاهه]] ڪپڙن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو: [[الجينڪ تيزاب|الجينيٽ]] نالي پاڻي ۾ حل ٿيندڙ ريشو تيار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهو عارضي جهليندڙ ريشو طور استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ڪپڙو مڪمل ٿي وڃي ٿو ته الجينيٽ کي حل ڪيو وڃي ٿو، جنهن سان کليل جاءِ بچي وڃي ٿي۔
* [[ريون]] ٻوٽن جي گودي مان ٺهيل انسان ٺاهيل ريشو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; ريون جا مختلف قسم ريشم، ڪپهه، اون يا لينن جي [[هٿ جو احساس|احساس]] ۽ بناوت جي نقل ڪري سگهن ٿا۔

ٻوٽن جي تنن مان حاصل ٿيندڙ ريشا، جهڙوڪ ڀنگ، فليڪس ۽ نيٽل، 'باسٽ' ريشا پڻ سڏبا آهن۔ ڀنگ جو ريشو پيلو-ناسي ريشو آهي، جيڪو ڀنگ جي ٻوٽي مان ٺهندو آهي۔ ان ريشو جون خاصيتون وڌيڪ کُهريون، سخت،{{clarify|coarser and harsher than what?|date=September 2023}} مضبوط ۽ هلڪيون هونديون آهن۔ ڀنگ جو ريشو بنيادي طور ٽوائن، رسي ۽ cordage ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== جانور ====
جانورن مان ٺهندڙ ڪپڙا عام طور وار، فر، کل يا ريشم مان ٺاهيا وڃن ٿا؛ ريشم جي صورت ۾ ريشم جي ڪيڙن مان۔{{clarify|Use of skin in textiles|date=September 2023}}
* ان گهريلو رڍ يا ٻڪري جي وار کي چيو وڃي ٿو، جيڪو جانورن جي ٻين وارن کان هن ڪري ڌار آهي ته ان جا الڳ الڳ وار ڇلڪن سان ڍڪيل ۽ سخت وڪڙيل هوندا آهن، ۽ سڄي اون [[ميڻ]] جهڙي ملاوٽ سان ڍڪيل هوندي آهي جنهن کي [[لينولين]] چيو وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ان جي چرٻي به سڏيو وڃي ٿو، جيڪا پاڻي ۽ مٽي کان بچائيندڙ هوندي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vatin Nikolai Ivanovich |first=Alexandr A. Berlin, Roman Joswik |url=https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |title=Engineering Textiles |publisher=Apple Academic Press |year=2015 |isbn=978-1-4987-0603-2 |page=142 |access-date=2023-03-19 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081531/https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; وڌيڪ عمل کان اڳ خام اون مان لينولين ۽ ٻيون آلودگيون ڪڍيون وڃن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arno Cahn |first=Edward C. Leonard, Edward George Perkins |title=Proceedings of the World Conference on Palm and Coconut Oils for the 21st Century |publisher=AOCS Press |year=1999 |isbn=978-0-935315-99-8 |page=115}}&lt;/ref&gt; [[وولن]] اهڙي ڌاڳي کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڪارڊ ڪيل، غير متوازي ريشائن مان ٺهندو آهي، جڏهن ته [[ورسٽيڊ]] وڌيڪ نفيس ڌاڳو آهي، جيڪو ڊگهن ريشائن مان ڪتيو وڃي ٿو جن کي ڪنگھي ڪري متوازي ڪيو ويو هجي۔
** وار يا فر مان ٺهندڙ ٻيا جانوري ڪپڙا [[الپاڪا ان]]، [[وڪونيا ان]]، [[لاما ان]]، [[چينگورا]]، [[شاتوش]]، [[ياڪ ريشو]] ۽ [[اٺ جا وار]] آهن، جيڪي عام طور ڪوٽ، جيڪٽ، [[پوچو]]، ڪمبل ۽ ٻين گرم ڍڪن جي پيداوار ۾ استعمال ٿين ٿا۔
** ''[[ڪشميري ان|ڪشميري]]''، هندستاني [[ڪشميري ٻڪري]] جا وار، ۽ [[موهير]]، اتر آفريڪي [[انگورا ٻڪري]] جا وار، اون جا اهي قسم آهن جيڪي پنهنجي نرمي سبب مشهور آهن۔ [[پشمينا]] تمام نفيس ڪشميري اون جو هڪ قسم آهي۔ اهو سوئيٽرن ۽ اسڪارفن جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
** ''[[انگورا ان|انگورا]]'' [[انگورا خرگوش]] جي ڊگهن، ٿلهن ۽ نرم وارن کي چيو وڃي ٿو۔ [[قيويوت]] [[مشڪ آڪس]] جي اندروني نفيس اون آهي۔
* [[ريشم]] هڪ جانوري ڪپڙو آهي، جيڪو چيني [[ريشم جو ڪوڪون|ڪوڪون]] جي ريشائن مان ٺهندو آهي، جنهن کي هموار ڪپڙي ۾ ڪتيو وڃي ٿو ۽ پنهنجي نرمي سبب قيمتي سمجهيو وڃي ٿو۔ ريشم جا ٻه مکيه قسم آهن: ''[[بومبيڪس موري]]'' مان ٺهندڙ 'توت ريشم'، ۽ 'جهنگلي ريشم' جهڙوڪ [[جهنگلي ريشم|تساهه ريشم]]۔ ريشم جي ڪيڙن جا لاروا پهريون قسم تڏهن پيدا ڪن ٿا جڏهن انهن کي تازن توت جي پنن وارن ماحول ۾ پاليو وڃي، جڏهن ته تساهه ريشم اهڙن ريشم جي ڪيڙن مان ٺهندو آهي جيڪي رڳو بلوط جي پنن تي پلجن ٿا۔ دنيا جي ريشم پيداوار جو لڳ ڀڳ چار پنجون حصو پاليل ريشم تي مشتمل آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Trevisan |first=Adrian |title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture |url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-date=2012-05-07 |publisher=Sense of Nature}}&lt;/ref&gt; ريشمي شين ۾ تڪيا جا غلاف، لباس، ٽاپ، اسڪرٽ، بستري جون چادرون ۽ پردا شامل آهن۔

==== جراثيم ====
[[جراثيمي سيلولوز]] صنعتي نامياتي ۽ زرعي فضلي مان ٺاهي سگهجي ٿو، ۽ ڪپڙن ۽ لباس لاءِ مواد طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |title=Why Nanollose is on the verge of a major market opportunity with its fibre conversion technology, as global fashion brands come knocking |date=14 February 2022 |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215183949/https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== معدنيات ====
* ايسبيسٽس ۽ [[بيسالٽ ريشو]] ونائل ٽائيلن، شيٽن ۽ چنبڙائيندڙ مواد، &quot;ٽرانزائٽ&quot; پينلن ۽ سائڊنگ، آواز روڪ ڇتين، اسٽيج پردن ۽ باهه کان بچاءُ وارن ڪمبلن لاءِ استعمال ٿين ٿا۔
* [[شيشي جو ريشو]] استري بورڊ ۽ گدن جي ڍڪن، رسين ۽ ڪيبلن، مرڪب مواد لاءِ مضبوط ڪندڙ ريشو، جيتن جي ڄارين، باهه کان بچاءُ ۽ حفاظتي ڪپڙي، آواز روڪ، باهه روڪ ۽ موصلي ريشائن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ شيشي جا ريشا اُڻي ۽ [[ٽيفلون]] سان ڪوٽ ڪري [[بيٽا ڪپڙو]] ٺاهيو وڃي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ باهه کان محفوظ ڪپڙو آهي ۽ 1968ع کان آمريڪا جي [[خلائي لباس]]ن جي ٻاهرين پرت ۾ نائلون جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;pg=PA469-IA2 |title=Apollo Accident, Hearing .... |date=1968 |pages=469, 557 |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133641/https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA469-IA2&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ڌاتي ريشو، ڌاتي ورق ۽ ڌاتي تار جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ [[سون جو ڪپڙو]] ۽ زيور ٺاهڻ شامل آهن۔ [[هارڊويئر ڪپڙو]] (رڳو آمريڪي اصطلاح) فولادي تار جي کُهري اُڻيل [[ڄاري]] آهي، جيڪا تعمير ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو عام [[دري جي ڄاري]] جهڙو آهي، پر وڌيڪ ڳرو ۽ وڌيڪ کليل اُڻاءُ وارو هوندو آهي۔

معدنيات ۽ قدرتي ۽ مصنوعي ڪپڙن کي گڏ ڪري سگهجي ٿو، جيئن [[ايمري ڪپڙو]]، جنهن ۾ [[ايمري (پٿر)|ايمري]] جهڙي رڳڙيندڙ پرت ڪپڙي جي پٺيءَ تي لڳائي ويندي آهي۔ &quot;سينڊ ڪپڙو&quot; به آمريڪي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙي نفيس تار ڄاري لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن تي رڳڙيندڙ مادو لڳل هجي، ۽ جيڪو ايمري ڪپڙي يا کُهري [[واري پنو|واري پني]] وانگر استعمال ٿئي ٿو۔

=== مصنوعي ===

ويهين صديءَ ۾، انهن ۾ پيٽروليم مان ٺهيل مصنوعي ريشا به شامل ٿي ويا۔ ڪپڙا مختلف طاقت ۽ پائيداري جي درجن ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، سڀ کان نفيس [[مائڪرو فائبر]] کان، جيڪو هڪ [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ڊينيئر]] کان به سنهين تارن مان ٺهندو آهي، کان وٺي سڀ کان مضبوط [[ڪينوس]] تائين۔

مصنوعي ڪپڙا بنيادي طور لباس جي پيداوار ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ مصنوعي ريشا اهي آهن جيڪي انسان ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهين ٿا۔
* [[پولي ايسٽر]] ريشو هر قسم جي لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو، اڪيلو به ۽ ڪپهه جهڙن ريشائن سان ملاوٽ ۾ به۔
* [[ارامڊ]] ريشو، مثال طور [[ٽوارون]]، باهه روڪ لباس، ڪٽجڻ کان بچاءُ ۽ زرھ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]] اهڙو ريشو آهي جيڪو اون جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammerskog |first1=Paula |url=https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm |title=Swedish Knits: Classic and Modern Designs in the Scandinavian Tradition |last2=Wincent |first2=Eva |date=2009 |publisher=Skyhorse Publishing Inc. |isbn=978-1-60239-724-8 |page=[https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm/page/32 32] |language=en |quote=acrylic fiber used to imitate wools. |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ ڪشميري اون به شامل آهي، ۽ اڪثر انهن جي متبادل طور استعمال ٿئي ٿو۔
* نائلون هڪ ريشو آهي جيڪو ريشم جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اهو [[پينٽي هوز]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ ٿلها نائلون ريشا رسي ۽ ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* [[اسپينڊيڪس]]، جنهن جو تجارتي نالو ''لائڪرا'' آهي، هڪ [[پولي يورٿين]] پيداوار آهي، جيڪا حرڪت کي روڪڻ کانسواءِ جسم سان لڳندڙ ڪپڙا ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو [[فعال لباس]]، [[انگي]] ۽ [[ترڻ جو لباس]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[اوليفن ريشو]] فعال لباس، استرن ۽ گرم لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ اوليفن پاڻي کان بچندڙ هوندا آهن، تنهنڪري جلدي سڪي ويندا آهن۔ اوليفن ريشائن جو سنٽر ٿيل فيلٽ [[ٽائيويڪ]] جي تجارتي نالي سان وڪرو ٿئي ٿو۔
* [[انجيو]] هڪ [[پولي ليڪٽائيڊ]] ريشو آهي، جيڪو ڪپهه جهڙن ٻين ريشائن سان ملايو وڃي ٿو ۽ لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ اهو گهڻن ٻين مصنوعي ريشائن کان وڌيڪ پاڻي دوست آهي، تنهنڪري پگهر کي جذب ڪري ٻاهر ڪڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔
* [[لوريڪس (ڌاڳو)|لوريڪس]] هڪ ڌاتي ريشو آهي، جيڪو لباس جي سينگار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* کير جا پروٽين به مصنوعي ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔ کير يا [[ڪيسين]] ريشو ڪپڙو [[پهرين عالمي جنگ]] دوران جرمني ۾ تيار ٿيو، ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي ۽ آمريڪا ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي۔&lt;ref&gt;Euroflax Industries Ltd. [http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm &quot;Euroflaxx Industries (Import of Textiles)&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113023858/http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm|date=13 January 2010}}&lt;/ref&gt; کير جي ريشو جو ڪپڙو گهڻو پائيدار ناهي ۽ آساني سان گهنججي وڃي ٿو، پر ان جو پي ايڇ انساني چمڙي سان ملندڙ آهي ۽ ان ۾ جراثيم مخالف خاصيتون موجود آهن۔ اهو [[حياتياتي طور ٽٽڻ|حياتياتي طور ٽٽندڙ]]، [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] مصنوعي ريشو طور وڪرو ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Fonte, Diwata |date=23 August 2005 |title=Milk-fabric clothing raises a few eyebrows |work=The Orange County Register |url=http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |access-date=2009-10-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501074855/http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |archive-date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[ڪاربان ريشو]] گهڻو ڪري ريزن سان گڏ مرڪب مواد ۾ استعمال ٿئي ٿو، جهڙوڪ [[ڪاربان ريشو مضبوط ڪيل پلاسٽڪ]]۔ ريشا پوليمر ريشائن مان [[ڪاربانائزيشن]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔

== پيداوار جا طريقا ==
{{Main|ڪپڙي جي پيداوار|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي پيداوار قبل تاريخي دستڪاري کان ترقي ڪري مڪمل خودڪار صنعت بڻجي چڪي آهي۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}} سالن دوران ڪپڙي جي جوڙجڪ ۽ ڊيزائن ۾ لڳاتار بهتري آئي آهي۔{{sfn|Birrell|1973|p={{pn|date=January 2025}}}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+پيداوار جا طريقا
!پيداوار جو طريقو
!وضاحت
!ايجاد ڪندڙ، ايجادون ۽ ترقيءَ جا اهم مرحلا
!
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڇوڏي جو ڪپڙو]]
|ڇوڏي جو ڪپڙو وڻ جي ڇوڏي کي ڪٽي يا ڪُٽي نرم ۽ هموار ڪرڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Veys |first=Fanny Wonu |url=https://books.google.com/books?id=lCytDQAAQBAJ |title=Unwrapping Tongan Barkcloth: Encounters, Creativity and Female Agency |date=26 January 2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4742-8331-1 |language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|ڇوڏي جو ڪپڙو قديم ترين ڄاتل ڪپڙن مان هڪ آهي؛ دنيا جا قديم ماڻهو روزانو ڇوڏن جو ڪپڙو پائيندا هئا، تان جو اُڻيل ڪپڙن ان جي جاءِ ورتي۔ [[انڊونيشيا]] ۾ ڇوڏي جو ڪپڙو [[توراجا ماڻهو|توراجا ماڻهن]] سان لاڳاپيل آهي، جيڪي اهو مقامي وڻن، توت ۽ پانڊانس جي اندروني ڇل جي خمير مان ٺاهيندا هئا۔ توراجا ماڻهو ڇوڏي جو ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ پٿر ۽ ڪاٺ جا ڪُٽڻ وارا اوزار استعمال ڪندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Warming |first=Wanda |url=http://archive.org/details/worldofindonesia0000warm_v5j5 |title=The world of Indonesian textiles |date=1981 |location=Tokyo; New York |publisher= Kodansha International |isbn=978-0-87011-432-8 |page=56}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Barkcloth dress of Lore Bada, Central Sulawesi.jpg|thumb|center|انڊونيشيا جي مرڪزي سولاويسي، پوسو ريجنسي، لوري واديءَ جي لوري بادا ماڻهن جو ڇل واري ڪپڙي جو لباس۔ مرڪزي سولاويسي ميوزيم جو هي مجموعو نومبر 2016ع ۾ جڪارتا جي ڪپڙي واري ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيو ويو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[فيلٽ]] ۽ ٻيا [[غير اُڻيل ڪپڙو|غير اُڻيل]] ڪپڙا
|فيلٽنگ ريشن مان سڌو ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو آهي، جنهن ۾ ريشن يا  فائبرن کي مشيني عمل، جهڙوڪ رڳڙڻ ۽ دٻائڻ، ذريعي هڪ ٻئي ۾ ڦاسايو ۽ ڳنڍيو ويندو آهي، ۽ اڪثر گرمي ۽ نمي سان مدد ڏني ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|فيلٽنگ ڪپڙو ٺاهڻ جو ٻيو قديم طريقو آهي۔ جڏهن [[ميڊيٽرينين سمنڊ|اولهه ميڊيٽرينين]] جون تهذيبون اُڻت جي مهارت بهتر ڪري رهيون هيون، تڏهن وچ ايشيا جا [[خانہ بدوش]] ان مان فيلٽ، يعني غير اُڻيل مواد، ٺاهڻ سکيا۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} فيلٽنگ ۾ ريشن جي پرت تي دٻاءُ ۽ رڳڙ لاڳو ڪئي ويندي آهي، انهن کي ڪم ڪيو ۽ هڪ ٻئي سان رڳڙيو ويندو آهي، تان جو ريشا پاڻ ۾ ڦاسي ۽ الجهي غير اُڻيل ڪپڙو بڻائين ٿا۔ عام طور صابڻ وارو پاڻي جهڙو مايع شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ريشا هموار ٿين ۽ ان جي تندن تي موجود ننڍڙا ڇلڪا کلي وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} جديد دور ۾ ريشن کي غير اُڻيل ڪپڙن ۾ ڳنڍڻ جا ٻيا طريقا به تيار ٿيا آهن، جن ۾ سوئي سان سوراخ ڪرڻ، چنبڙائيندڙ مواد ۽ ڪيميائي بندش شامل آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}{{sfn|Chapman|2010|p={{pn|date=January 2025}}}}
|[[File:Kazah jurta.jpg|thumb|center|[[قزاق ماڻهو|قزاق]] فيلٽ [[يورٽ]]]] [[File:Spunbond.jpg|center|thumb|اسپن بانڊ غير اُڻيل ڪپڙو]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اُڻت]]
|اُڻت يا  ويونگ ڪپڙي جي پيداوار جو طريقو آهي، جنهن ۾ ڊگهن [[ڌاڳو|ڌاڳن]] جي هڪ سيٽ، جنهن کي [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] چيو وڃي ٿو، کي پار ويندڙ ڌاڳن جي سيٽ، جنهن کي [[ويفٽ]] چيو وڃي ٿو، سان گڏ اُڻيو وڃي ٿو۔ اهو ڪم هڪ فريم يا مشين تي ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي لوم چيو ويندو آهي، ۽ ان جا ڪيترائي قسم آهن۔ ڪجهه اُڻت اڃا به هٿ سان ٿيندي آهي، پر گهڻي اڪثريت مشيني آهي۔{{sfn|Birrell|1973|pp=1–14}}
|هٿ جا لوم: قديم [[لوم]] 5000 ق.م تائين ملن ٿا۔ قديم دور کان وچين دور تائين، ايشيا ۽ يورپ ٻنهي ۾ لوم ۾ سڌارا آيا، جيتوڻيڪ لوم جو بنيادي عمل ساڳيو رهيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=loom {{!}} weaving {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/loom |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713060703/https://www.britannica.com/technology/loom |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 200 ق.م ۾ چينين عمودي لوم ۽ پيرن سان هلندڙ لوم ايجاد ڪيا، جنهن سان هي هنر صنعت ۾ تبديل ٿيو۔ ڪارڪن جو بار گهٽائڻ سان نون حلن پيداوار وڌائي۔

وارپ ڌاڳي جي حرڪت کي سنڀالڻ لاءِ هارنس ۽ [[هيڊل]] هوندا هئا، ويفٽ ڌاڳن کي کڻي وڃڻ لاءِ شٽل، ڪپڙي کي دٻائي ويهارڻ لاءِ ريڊ، ۽ ڪپڙي کي ويڙهڻ لاءِ ٽيڪ اَپ رولر هوندو هو۔ پهرين صدي عيسوي تائين لوم جا سڀ ضروري جزا گڏ ٿي چڪا هئا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}}

طاقت سان هلندڙ لوم: [[جان ڪي (فلائنگ شٽل)|جان ڪي]] 1734ع ۾ بري، لنڪاشائر ۾ [[فلائنگ شٽل]] ايجاد ڪئي۔ اها ڪپهه جي اُڻيل ڪپڙي جي صنعت ۾ پهرين جدتن مان هڪ هئي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=John Kay {{!}} British engineer and inventor {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/John-Kay |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318071514/https://www.britannica.com/biography/John-Kay |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[سيموئل ڪرومپٽن]] 1779ع ۾ [[اسپننگ ميول|ڪتڻ واري مشين]] ايجاد ڪئي، جيڪا اڳي کان وڌيڪ تيزيءَ سان ڌاڳو ٺاهيندي هئي۔ پوءِ [[ايڊمنڊ ڪارٽ رائيٽ]] 1785ع ۾ پهريون [[پاور لوم]] ايجاد ڪيو۔{{sfn|Smith|1982|p=10}}

جيڪارڊ لوم: [[جيڪارڊ مشين]] پروگرام ٿيڻ لائق لوم جو تبديل ٿيل روپ هئي، جيڪا 1804ع ۾ تيار ڪئي وئي۔ اها [[جوزف ميري جيڪارڊ]] طرفان اڳين ايجادن، يعني [[باسيل بوشون]] (1725ع)، جين بيپٽسٽ فالڪون (1728ع)، ۽ [[جيڪ ووڪانسون]] (1740ع)، جي بنياد تي تيار ڪئي وئي۔

ارڙهين صديءَ جي صنعتي انقلاب ڌاڳي ۽ ڪپڙي جي وڏي پيماني تي پيداوار کي جنم ڏنو، جنهن سان ڪپڙي جي صنعت جي اُڻيل ڪپڙي واري حصي ۾ واڌ آئي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammond |first1=J. L. (John Lawrence) |url=http://archive.org/details/skilledlabourer00hammiala |title=The skilled labourer, 1760–1832 |last2=Hammond |first2=Barbara Bradby |date=1919 |publisher=London, New York [etc.] : Longmans, Green and co. |others=University of California Libraries |page=51}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Warp and weft 2.jpg|thumb|center|وارپ ۽ ويفٽ]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[بُڻت]]
|بُڻت يا  نٽنگ ۾ ڌاڳي جي لوپن کي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي، جيڪي يا ته [[بُڻت جي سُئي]]، سُئي، يا [[ڪروشيه جو ڪنڊو]] تي هڪ قطار ۾ ٺاهيا ويندا آهن۔ عملن ۾ فرق اهو آهي ته بُڻت ۾ هڪ ئي وقت ڪيترائي فعال لوپ بُڻت جي سُئي تي موجود هوندا آهن، جيڪي ٻئي لوپ سان ڳنڍجڻ جا منتظر هوندا آهن۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot;&gt;{{Cite book |last=Rowe |first=Ann Pollard |title=Looping and Knitting |publisher=The Textile Museum |year=1997 |location=Washington, D.C. |page=2}}&lt;/ref&gt;
|هٿ جي بُڻت: جيتوڻيڪ بُڻت [[ڊينش ماڻهو|ڊينمارڪ جي ماڻهن]] لڳ ڀڳ 900 ق.م ۾ ترقي ڏني، پر اها 900ع تائين ٻين تهذيبن تائين نه پهتي۔{{sfn|Smith|1982|p=5}} يورپ تقريباً 1400ع ۾ هٿ سان بُڻڻ سکيو۔ 1450ع تائين هڪ هفتي ۾ ٽي کان چار جراب بُڻي سگهبا هئا۔ [[وليم لي (موجد)|وليم لي]] 1589ع ۾ [[اسٽاڪنگ فريم]] ايجاد ڪيو، جيڪو ڏينهن ۾ هڪ جراب بُڻي سگهندو هو۔ لي جي ايجاد جي قبوليت ۽ پوءِ ٿيل تبديلين يورپ ۾ ڪپڙن جي وسيع قسمن کي جنم ڏنو۔{{sfn|Smith|1982|p=8}} مشيني بُڻت کي پيداوار جي ٻن وڏن عملن ۾ ورهايو وڃي ٿو: وارپ بُڻت ۽ ويفٽ بُڻت۔
|[[File:Knit-schematic.png|thumb|center|لوپ ٺهڻ۔ ويفٽ بُڻيل ڪپڙي ۾ اسٽاڪنيٽ ٽانڪي جي جوڙجڪ۔]]
|-
|[[نال بائنڊنگ]]
|نال بائنڊنگ (Nalebinding) ۾ سُئي استعمال ڪري ڌاڳي جا لوپ ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن ۾ ڌاڳي جي پوري ڊيگهه هر لوپ مان گذاري وڃي ٿي، بُڻت ۽ ڪروشيه جي ابتڙ۔
|نال بائنڊنگ ڪروشيه ۽ بُڻت جو اڳوڻو طريقو آهي۔
|[[File:Handschuhe Nadelbindung.JPG|thumb|نال بائنڊنگ سان ٺهيل دستانا]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڪروشيه]]
|ڪروشيه ۾ سُئي تي هڪ کان وڌيڪ فعال ٽانڪو ڪڏهن به نه هوندو آهي۔ بُڻت مشين سان ٿي سگهي ٿي، پر ڪروشيه صرف هٿ سان ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot; /&gt;
|ڪروشيه اصل ۾ اسڪاٽلينڊ جي هارين طرفان هڪ ننڍڙي ڪنڊي واري سُئي سان ڪيو ويندو هو، جنهن کي چرواهيءَ جو ڪنڊو چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frances Lambert |url=http://archive.org/details/mycrochetsample00lambgoog |title=My crochet sampler |date=1844 |others=Oxford University |page=12 |language=English}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Crochet-round.jpg|thumb|center|گهڻو ڪروشيه هڪ ڪنڊي سان ڪيو ويندو آهي ۽ هڪ وقت ۾ هڪ ٽانڪي تي ڪم ٿيندو آهي۔ هتي ڏيکاريل نموني وانگر، ڪروشيه ڪنهن خاص اوزار کانسواءِ گول چڪرن ۾ به ٿي سگهي ٿو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اسپريڊ ٽو ڪپڙو|اسپريڊ ٽو]]
|اسپريڊ ٽو (spread tow) هڪ پيداوار جو طريقو آهي جنهن ۾ ٽو ريشائن کي سنهين پٽين ۾ پکيڙيو ويندو آهي، ۽ پوءِ اهي پٽيون وارپ ۽ ويفٽ طور اُڻيون وينديون آهن۔ هي طريقو گهڻو ڪري مرڪب مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اسپريڊ ٽو ڪپڙا [[ڪاربان ريشو|ڪاربان]]، [[ارامڊ]] ۽ ٻين ريشائن مان ٺهي سگهن ٿا۔
|
|
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[چوٽي ٺاهڻ]] يا پليٽنگ
|چوٽي ٺاهڻ يا پليٽنگ ۾ ڌاڳن کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔
|
|[[File:Braid StepBystep.jpg|thumb|center|چوٽي ٺاهڻ]]
|-
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]  (knotting) ۾ ڌاڳن کي پاڻ ۾ ٻڌو ويندو آهي، ۽ اهو [[ٽيٽنگ]] ۽ [[مڪرامي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Collier |first=Billie J. |url=http://archive.org/details/understandingtex0000coll_b7k9 |title=Understanding textiles |date=2009 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118770-2 |page=543}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Birrell|1973|p=279}}
|
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ليس]]
|ليس (lacing) ڌاڳن کي پاڻ ۾ ڳنڍي اهڙو نفيس ڪپڙو ٺاهڻ سان ٺهندي آهي، جنهن ۾ کليل سوراخ هوندا آهن۔ ليس هٿ سان، جهڙوڪ [[سُئي ليس]] يا [[بابن ليس]]، يا مشين سان ٺهي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lyle |first=Dorothy Siegert |url=http://archive.org/details/moderntextiles02edlyle |title=Modern textiles |date=1982 |location=New York |publisher= Wiley |isbn=978-0-471-07805-0 |page=474}}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:Ursuline lace 2.jpg|thumb|center|ٺهندڙ بابن ليس]]
|-
|3D ڪپڙا
|ڌاڳن جي پيچيده ڳانڍاپي، جنهن ۾ آخري پيداوار عام هموار ڪپڙي جهڙي سادي نه پر ٽن بُعدي شڪل واري هوندي آهي۔
|سڀ ٽيڪنالاجيون—ويفٽ بُڻت، وارپ بُڻت، اُڻت ۽ چوٽي ٺاهڻ—مناسب مشيني ترتيب ۽ نموني سان پيچيده ٽن بُعدي شڪل واريون شيون پيدا ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿيون۔ اهي ٽيڪنالاجيون اُڻيل دل جي والون، مرڪب پروفائلن ۽ ٻين شين لاءِ استعمال ٿين ٿيون۔
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ٽن بُعدي ڪپڙا|اضافي پيداوار سان ٺاهيل ڪپڙي جهڙيون جوڙجڪون]]
|[[ٿري ڊائمينشن ڇپائي|3D پرنٽر]] ذريعي ڪپڙي جي پيداوار ۾ اضافي پيداوار استعمال ٿئي ٿي، جنهن کي اضافي پرت پيداوار پڻ چيو وڃي ٿو؛ اها [[ڪمپيوٽر مددگار ڊيزائن|سي اي ڊي مددگار]] پيداوار جي ٽيڪنڪ آهي، جيڪا شيءِ کي پرت در پرت ٺاهيندي آهي۔ هي طريقو [[اوڪسيٽڪ]] ڪپڙن ۽ مرڪب مواد جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hu |first1=Hong |url=https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |title=Auxetic Textiles |last2=Zhang |first2=Minglonghai |last3=Liu |first3=Yanping |date=11 July 2019 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-102212-2 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094440/https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:XYZprinting inBloom Dress 3D Printed Outfit (16837487086).jpg|thumb|center|3D ڇپيل لباس]]
|}

ڪپڙي جي چونڊ ۾ اهم معيار:

ڪپڙي جي چونڊ ۾ بنيادي خيال آخري استعمال آهي۔ استعمال جي لحاظ کان ڪپڙي جون ضرورتون گهڻو بدلجن ٿيون۔ هڪجهڙي قسم جا ڪپڙا سڀني استعمالن لاءِ مناسب نه هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

[[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#گرام في چورس ميٽر (جي ايس ايم)|ڪپڙي جو وزن]] مختلف ڪپڙا ٺاهڻ وقت هڪ اهم معيار آهي۔ قالين لاءِ 1300 GSM واري ڪپڙي جي ضرورت هوندي آهي، پر گاؤن 160 GSM سان ٺهي سگهي ٿو۔ يقيناً لباس ۽ قالين لاءِ ڪپڙن جا وزن الڳ هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+مختلف ڪپڙي جي شين ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ ڪپڙي جي وزنن جي حد{{sfn|Humphries|1996|p=4}}
!GSM (گرام في چورس ميٽر) جي حد
!درجابندي
!سڏبو آهي
!ڪپڙي جي شين لاءِ مناسب
|-
|0–50
|[[شفاف ڪپڙو]]
|
|شفاف پردا، اندروني لباس جون شيون، [[شادي جو لباس]]
|-
|50–150
|هلڪو وزن
|مٿيون وزن
|[[بلائوز]]، [[استر (سلائي)|استر]]، قميص، [[ٽي شرٽ]]، لباس
|-
|150–300
|وچولو وزن
|هيٺيون وزن
|اسڪرٽ، پتلون، ڊينم ۽ سوٽ
|-
|300–600
|وچولي کان ڳرو وزن
|بُل ڊينم
|[[دراپري]]، اوورڪوٽ، ٽوال، [[سلپ ڪور]]، ڪم وارو لباس
|-
|600 کان وڌيڪ
|ڳرو
|
|قالين، چٽائي، [[فرنيچر جي پوشش]]، سياري جا ڪوٽ
|}

ڇڪجڻ وارا ڪپڙا وڌيڪ حرڪت جي گنجائش ڏين ٿا، تنهنڪري اهي اڇڪجڻ وارن يا گهٽ ڇڪجڻ وارن ڪپڙن کان وڌيڪ آرامده هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=23}}

=== ڪپڙي جون برآمدات ===
{{See also|ڪپڙي جي برآمدات موجب ملڪن جي فهرست}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|-
! colspan=2| '''ڪپڙي جا پنج وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ—2013'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ارب آمريڪي ڊالر)&lt;/small&gt;
|-
| چين || style=&quot;text-align:right;&quot;| 274
|-
| هندستان || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40
|-
| اٽلي || style=&quot;text-align:right;&quot;| 36
|-
| جرمني || style=&quot;text-align:right;&quot;| 35
|-
| بنگله ديش || style=&quot;text-align:right;&quot;| 28
|-
|colspan=2 style=&quot;font-size:90%;&quot;|''ذريعو:''&lt;ref name=stat&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |title=India overtakes Germany and Italy, is new world No. 2 in textile exports |website=[[ٽائيمز آف انڊيا]] |date=3 June 2014 |access-date=2015-02-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215101537/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |archive-date=2015-02-15}}&lt;/ref&gt;
|}

[[گڏيل قومن جي ڪموڊٽي ٽريڊ اسٽيٽسٽڪس ڊيٽابيس]] موجب، عالمي ڪپڙي ۽ لباس جي برآمدي مارڪيٽ 2013ع ۾ 772&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهتي۔&lt;ref&gt;{{Cite news |title=India world's second largest textiles exporter: UN Comtrade |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531035900/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== مارڪيٽ جي بدلجندڙ حرڪت ====
چين ڪپڙي جي شين جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي۔ چين جي گهڻين برآمدات ۾ لباس، لباس جا لوازمات، ڪپڙي جا ڌاڳا ۽ ڪپڙي جون شيون شامل آهن۔ چين جا مقابلاتي فائدا گهٽ قيمتون، گهڻو مزدور، گهٽ واپاري رڪاوٽون ۽ خام مال جي تيار فراهمي آهن۔ چين، آمريڪا ۽ هندستان سان گڏ، ڪپهه جو وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest textile exporting countries in 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531042947/https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World cotton production by country 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2020-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417213314/https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

چين جي لباس واري مارڪيٽ جو حصو تازن سالن ۾ مختلف سببن ۽ اعليٰ معيار ۽ پيچيده شين ڏانهن تبديلي سبب گهٽيو آهي۔ ان کان علاوه، چين جا سيڙپڪار ميانمار، ويٽنام ۽ ڪمبوڊيا ۾ به حصيدار ٿيا۔ گذريل سال ان جو مارڪيٽ حصو 36.7٪، يعني 161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر، هو، جيڪو سال بہ سال 8٪ گهٽتائي هئي۔ ٻين لفظن ۾، چين هڪ ئي سال ۾ لباس جا 14&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن جا ڪم جا آرڊر ٻين ملڪن کي وڃائي ويٺو۔ 2016ع ۾ بنگله ديش جي لباس مارڪيٽ جو حصو 28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو گذريل سال کان 7.69 سيڪڙو وڌيڪ هو۔

2016ع ۾ لباس جا وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ چين (161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ويٽنام (25&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (18&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هانگ ڪانگ (16&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ترڪي (15&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ۽ انڊونيشيا (7&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر) هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirdha |first=Refayet Ullah |date=11 August 2017 |title=Exporters hardly grab orders diverted from China |url=https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |access-date=2022-05-31 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523144220/https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

بنگله ديش مان لباس جون برآمدات 2021–2022ع جي مالي سال ۾ رڪارڊ سطح تي پهتيون؛ چين (220,302&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (38.70&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (8.127&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، پاڪستان (19.33&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yusuf |first=Anik |date=12 March 2023 |title=Garment Exports in Bangladesh Reached Record High in 2021–2022 Fiscal Year |url=https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |access-date=2023-03-15 |website=TextileTuts |language=en |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315141526/https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== آخري تياري ==
[[File:Old method of Bleaching Figure 20 Appleton 1884.tif|thumb|right|لان تي ڪپهه ۽ لينن جي شين کي اڇو ڪرڻ جو ابتدائي طريقو]]
ڪپڙو جڏهن لوم يا بُڻت واري مشين مان نڪري ٿو، تڏهن اهو فوري طور استعمال لائق نه هوندو آهي۔ اهو کُهرو، اڻ هموار يا ٽيڙائپ جهڙين خامين وارو ٿي سگهي ٿو۔ تنهنڪري ڪپڙي جي آخري تياري ضروري هوندي آهي۔ آخري تياري جا طريقا علاج ڪيل ڪپڙن جي قدر ۾ واڌ ڪن ٿا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}} پيداوار کان پوءِ ڪپڙا آخري تياري جي مختلف مرحلن مان گذرن ٿا، جن ۾ اڇو ڪرڻ، رنگ ڪرڻ، ڇپائي، ۽ مشيني توڙي ڪيميائي آخري تياري شامل آهي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;

=== رنگ ڏيڻ ===
ڪپڙن کي اڪثر [[رڱائي|رڱيو]] ويندو آهي، ۽ ڪپڙا لڳ ڀڳ هر [[لباس جو رنگ|رنگ]] ۾ موجود هوندا آهن۔ رنگائي جي عمل ۾ اڪثر هر پائونڊ لباس لاءِ پاڻي جا ڪيترائي درجن گيلن گهربل هوندا آهن۔&lt;ref&gt;Green Inc. Blog [http://greeninc.blogs.nytimes.com/2009/07/21/cutting-water-use-in-the-textile-industry/ &quot;Cutting Water Use in the Textile Industry.&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090724170857/http://greeninc.blogs.nytimes.com/2009/07/21/cutting-water-use-in-the-textile-industry/ |date=24 July 2009 }} ''[[نيو يارڪ ٽائيمز]]''. 21 July 2009. 28 July 2009.&lt;/ref&gt; ڪپڙن ۾ رنگين ڊيزائن مختلف رنگن وارن ريشائن کي گڏ اُڻي ([[ٽارٽن]] يا ازبڪ ايڪٽ)، تيار ڪپڙي ۾ رنگين ٽانڪا شامل ڪري ([[ڪڙهائي]])، [[مزاحمتي رڱائي]] طريقن سان نمونا ٺاهي، ڪپڙي جا ڪجهه حصا ٻڌي باقي حصو رنگي ([[ٽائي ڊائي]])، ڪپڙي تي موم سان ڊيزائن ٺاهي ۽ وچ وارا حصا رنگي ([[باٽڪ]])، يا تيار ڪپڙي تي مختلف ڇپائي وارا طريقا استعمال ڪري ٺاهي سگهجن ٿا۔ [[ڪاٺي بلاڪ ڇپائي]]، جيڪا اڄ به هندستان ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿئي ٿي، انهن مان سڀ کان پراڻي آهي، جنهن جو پتو چين ۾ گهٽ ۾ گهٽ 220ع تائين وڃي ٿو۔ ڪپڙن کي ڪڏهن ڪڏهن [[اڇو ڪرڻ|اڇو]] به ڪيو ويندو آهي، جنهن سان ڪپڙو هلڪو يا اڇو ٿي ويندو آهي۔

==== رنگ ملائڻ ====
ڪپڙن ۾ رنگ ملائڻ صرف مناسب رنگن يا پگمينٽن جي چونڊ ۽ انهن کي صحيح تناسب ۾ ملائي گهربل آخري رنگ حاصل ڪرڻ کان اڳتي جو عمل آهي۔&lt;ref name=&quot;Becker Color Matching&quot;&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-39395-9.00038-4 |chapter=Color Matching |title=Color Trends and Selection for Product Design |date=2016 |last1=Becker |first1=Doreen |pages=183–184 |isbn=978-0-323-39395-9 }}&lt;/ref&gt; رنگ جي پائيداري، قيمت ۽ معيار جا معيار پورا ڪرڻ به ضروري آهي۔ هي عمل ڊيزائنر جي تصور کي حقيقي پيداوار ۾ آڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو۔&lt;ref name=&quot;Becker Color Matching&quot; /&gt;

=== فنشنگ ===
[[ڪپڙي جي فنشنگ]] اهو عمل آهي جنهن سان لوم مان نڪتل يا خام مال کي استعمال لائق پيداوار ۾ تبديل ڪيو وڃي ٿو، ۽ اهو ڪم مشيني يا ڪيميائي طريقي سان ٿي سگهي ٿو۔ فنشنگ هڪ وسيع اصطلاح آهي، جيڪو مختلف جسماني ۽ ڪيميائي طريقن ۽ علاجن لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ مرحلو مڪمل ڪن ٿا ۽ ايندڙ مرحلي لاءِ تياري به ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي فنشنگ ۾ مٿاڇري جو احساس بهتر ڪرڻ، خوبصورتي وڌائڻ ۽ ترقي يافته ڪيميائي فنشنگ شامل ٿي سگهي ٿي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt; فنشنگ اهو هر عمل آهي جيڪو [[گريج مال|اڻتيار شين]] کي تيار شين ۾ تبديل ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |page=2}}&lt;/ref&gt; هن ۾ مشيني فنشنگ ۽ ڪيميائي استعمال شامل آهن، جيڪي علاج ڪيل ڪپڙن، يعني ريشو، ڌاڳو يا ڪپڙي، جي ساخت کي بدلائين ٿا۔

1990ع واري ڏهاڪي کان، [[مستقل پريس]] جهڙين ٽيڪنالاجين ۾ اڳڀرائي سان، [[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]] ايجنٽ ڪپڙن کي مضبوط ڪرڻ ۽ گهنجن کان پاڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ask.yahoo.com/ask/20010315.html |title=What makes fabric &quot;wrinkle-free&quot;? Is it the weave or a special type of fiber? |publisher=Ask.yahoo.com |date=15 March 2001 |access-date=2011-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117025006/http://ask.yahoo.com/ask/20010315.html |archive-date=2012-01-17}}&lt;/ref&gt; تازو، [[نانو مواد]] بابت تحقيق وڌيڪ اڳڀرائي آندي آهي؛ نينو ٽيڪس ۽ نينو هورائزنز جهڙيون ڪمپنيون ڌاتي [[نانو ذرا|نانو ذرڙن]] تي ٻڌل مستقل علاج تيار ڪري رهيون آهن، جيڪي ڪپڙن کي پاڻي، داغ، گهنجن ۽ جراثيمن، جهڙوڪ بيڪٽيريا ۽ فنجائي، خلاف وڌيڪ مزاحم بڻائين ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tms.org/pubs/journals/jom/0507/byko-0507.html |title=The Materials Science and Engineering of Clothing |publisher=Tms.org |access-date=2011-12-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121161232/http://www.tms.org/pubs/journals/jom/0507/byko-0507.html |archive-date=2012-01-21}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا آخري استعمال ڪندڙ تائين پهچڻ کان اڳ مختلف علاجن مان گذرن ٿا۔ [[فارملڊيهائيڊ]] فنشنگ کان، جيڪا گهنجن جي مزاحمت بهتر ڪري ٿي، بايو سائيڊڪ فنشنگ تائين، ۽ باهه روڪ مواد کان ڪيترن قسمن جي ڪپڙن جي رنگائي تائين، امڪان لڳ ڀڳ بي انتها آهن۔ پر انهن مان ڪيترين فنشنگن جا آخري استعمال ڪندڙ تي نقصانڪار اثر به ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور، ڪيترن ڊسپرس، ايسڊ ۽ ريئڪٽو رنگن بابت ثابت ٿيو آهي ته اهي حساس ماڻهن ۾ الرجي پيدا ڪري سگهن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1468-3083.2004.00967.x |title=Textile dermatitis in patients with contact sensitization in Israel: A 4-year prospective study |year=2004 |last1=Lazarov |first1=A |journal=Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology |volume=18 |issue=5 |pages=531–7b |pmid=15324387 }}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، هن گروهه جا ڪجهه مخصوص رنگ پرپورڪ رابطي واري ڊرماٽائٽس پيدا ڪرڻ جو سبب به ثابت ٿيا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=12952748 |year=2003 |last1=Lazarov |first1=A |last2=Cordoba |first2=M |last3=Plosk |first3=N |last4=Abraham |first4=D |title=Atypical and unusual clinical manifestations of contact dermatitis to clothing (textile contact dermatitis): Case presentation and review of the literature |volume=9 |issue=3 |page=1 |journal=Dermatology Online Journal|doi=10.5070/D30KD1D259 }}&lt;/ref&gt;

{{lang|de|[[آئزن گارن]]}}، جنهن جو انگريزي ۾ مطلب &quot;لوهي ڌاڳو&quot; آهي، روشني موٽائيندڙ مضبوط مواد آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ جرمني ۾ ايجاد ٿيو۔ اهو ڪپهه جي ڌاڳن کي نشاستي ۽ پيرافن ميڻ جي محلول ۾ ڀڄائڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔ پوءِ ڌاڳن کي فولادي رولرن ۽ برشن سان ڇڪيو ۽ پالش ڪيو ويندو آهي۔ هن عمل جو نتيجو چمڪدار، ڦاٽڻ کان مزاحم ۽ انتهائي مضبوط ڌاڳو هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[http://www.wuppertal.ihk24.de/servicemarken/branchen_neu/industrie/industrie_im_bs/902782/Textilstandort_Wuppertal.html ''Industriegeschichte aus dem Bergischen land''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814102306/http://www.wuppertal.ihk24.de/servicemarken/branchen_neu/industrie/industrie_im_bs/902782/Textilstandort_Wuppertal.html |date=14 August 2017 }} (in German). (Accessed: 27 November 2016)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;video&quot;&gt;[http://digit.wdr.de/entries/5900?index=69&amp;q=eyJ7aH0iOlsiezE2fSIsInsxYX0iXSwie2t9IjpbInsyMn0iXSwiezF9IjpbeyJmaWVsZCI6IiJ9XX0%3D&amp;qt=search WDR digit project. ''Eisengarnfabrikation in Barmen''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161128050159/http://digit.wdr.de/entries/5900?index=69&amp;q=eyJ7aH0iOlsiezE2fSIsInsxYX0iXSwie2t9IjpbInsyMn0iXSwiezF9IjpbeyJmaWVsZCI6IiJ9XX0%3D&amp;qt=search|date=28 November 2016}} (Video (16 min) in German). (Accessed: 27 November 2016).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فنشنگ جا طريقا
!فنشنگ
!ڪپڙا
|-
|[[گگ مل|برشنگ]]
|قالين، رگ، ويلويٽ، [[ويلور]] ۽ [[ويلويٽين]]، جن کي پائل ڪپڙا چيو وڃي ٿو، اُڻيل ڪپڙي مان هڪ ٻيو ڌاڳو گذاري ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن سان ٽفٽ ٿيل پرت ٺهي ٿي، جنهن کي [[نئپ (ڪپڙو)|نئپ]] يا [[پائل (ڪپڙو)|پائل]] چيو وڃي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p=196}}
|-
|[[شيئرنگ (ڪپڙا)|شيئرنگ]]
|&quot;شيئرنگ مشين&quot; اهڙي مشين آهي جنهن ۾ شيئرنگ سلنڊر، ليجر بليڊ، فلف خارج ڪرڻ وارو نظام، ۽ جوائنٽ سيم سينسر لڳل هوندا آهن۔ اها مشين لان ڪٽڻ واري مشين وانگر ڪم ڪري ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=A. K. Roy |url=https://books.google.com/books?id=0TamObsaaPQC&amp;dq=shearing+process+in+textile&amp;pg=PA138 |title=Textile Preparation and Dyeing |date=9 January 2006 |publisher=Science Publishers |isbn=978-1-57808-404-3 |page=138 |language=en |access-date=2022-06-01 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081535/https://books.google.com/books?id=0TamObsaaPQC&amp;dq=shearing+process+in+textile&amp;pg=PA138 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Elsasser|2005|p=197}} [[مول اسڪن]] ۽ [[ويلويٽ]] شيئر ڪيل مواد آهن، جن ۾ پائل کي هڪ مقرر سطح تائين ڪٽيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Denny |first=Grace G. (Grace Goldena) |url=http://archive.org/details/fabricshowtoknow00denn |title=Fabrics and how to know them;definitions of fabrics, practical textile tests, classification of fabrics |date=1923 |publisher=Philadelphia, London, J.B. Lippincott Company |others=The Library of Congress |page=103}}&lt;/ref&gt;
|}</text>
      <sha1>i0zhsz0fl6queboc5nuek3q6spg9z97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373424</id>
      <parentid>373421</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137627" sha1="fzloeb0jjq20az5zkq01nj127ncguyk" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== فائبر يا ريشو ==
{{main|ريشو}}
ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا [[قدرتي ريشو|قدرتي]]، [[مصنوعي ريشو|مصنوعي]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

=== عالمي استعمال ===
دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔{{clarify|Is this per person per year?|date=September 2023}} 2020ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58&amp;nbsp;ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113&amp;nbsp;ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149&amp;nbsp;ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preferred Fiber and Materials |url=https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Exchange |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119081806/https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!-- Not provided --&gt; |date=26 September 2022 |title=Manmade Fibre Industry Outlook 2022 |url=https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119075442/https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite press release |last=Markets |first=Research and |date=21 September 2022 |title=Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities |url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |access-date=2022-11-19 |website=GlobeNewswire News Room |language=en |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119080046/https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ريشن جا ذريعا ===
* قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}} قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔{{sfn|Smith|1982|p=70}}
* مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا [[ڪيميائي ترڪيب]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}}
* نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، [[ايڪريلڪ ريشو]] ۽ [[اوليفن ريشو|اوليفن ريشا]] اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ [[پولي ايسٽر]] ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== قسم ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ريشن جا قسم{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |قدرتي
!مصنوعي
!نيم مصنوعي
|-
!سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا)
!پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا)
!معدني ريشا
!پيٽروليم تي ٻڌل
![[سيلولوز]] تي ٻڌل
|-
|[[ڪپهه]]
|[[اون]]
|[[ايسبيسٽس]]
|[[نائلون]]
|[[ريون]]
|-
|[[لينن]]
|[[ريشم]]
|[[شيشي جو ريشو]]
|[[پولي ايسٽر]]
|[[ايسيٽيٽ]]
|-
|[[جوٽ]]
|
|
|[[ايڪريلڪ ريشو]]
|[[سيلولوز ٽرائي ايسيٽيٽ|ٽرائي ايسيٽيٽ]]
|-
|[[ڀنگ]]
|
|
|[[اوليفن ريشو]]
|
|-
|[[بانس جو ڪپڙو|بانس جو ريشو]]
|
|
|[[اسپينڊيڪس]]
|
|-
|
|
|
|[[ارامڊ]]
|
|}

=== ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون ===
ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=69}} نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [&lt;nowiki/&gt;[[اسٽيپل (ڪپڙا)|اسٽيپل]]]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ [[ريشم]] واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، [[ريشي جو ڪراس سيڪشن|ڪراس سيڪشن]] ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=66}}

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

==== ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا) ====
اهڙو ڪپڙو يا [[ڌاڳو]] جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف [[ريشو|ريشن]] يا ڌاڳن جي [[ميلاپ]] سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ [[ڪپڙي جي پيداوار]] جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ [[قدرتي ريشو|قدرتي]] ۽ [[مصنوعي ريشو|مصنوعي ريشا]] هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ [[ديووري]]، [[هيٿر (ڪپڙو)|هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو]] وغيره۔ ڪپهه ۽ [[پولي ايسٽر]] جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barnett |first=Anne |title=Examining Textiles Technology |publisher=Heinemann Educational |year=1997 |isbn=978-0-435-42104-5 |page=51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gulrajani |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |title=Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay |date=1981 |publisher=Textile Association |language=en |access-date=2020-11-22 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041052/https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=369}}&lt;/ref&gt; ''مڪسچر'' يا ''ملايو ڪپڙو'' به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=402}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |page=355}}&lt;/ref&gt;

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔
* [[مشرو]] 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو &quot;ملاوٽي ڪپڙي&quot; جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O8gnAQAAIAAJ&amp;q=Mashru,+a+16th-century+fabric |title=Indian Journal of History of Science |date=1982 |publisher=National Institute of Sciences of India |page=120 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[سياموائز]] 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=347}}&lt;/ref&gt;

==== ساخت ====
ريشي جي ساخت&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kumar |first1=Raj |last2=Srivastava |first2=H.C. |title=Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain |journal=Textile Research Journal |date=June 1980 |volume=50 |issue=6 |pages=359–362 |doi=10.1177/004051758005000607 }}&lt;/ref&gt;، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles |url=https://www.astm.org/Standards/D629.htm |access-date=2021-05-24 |website=www.astm.org |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084425/https://www.astm.org/Standards/D629.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9780857097385.2.803 |chapter=The use of biomass to produce bio-based composites and building materials |title=Advances in Biorefineries |date=2014 |last1=Rowell |first1=R.M. |pages=803–818 |isbn=978-0-85709-521-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xhArAQAAMAAJ |title=Mechanical Engineering |date=1956 |publisher=American Society of Mechanical Engineers |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Franck |first=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres |date=29 October 2001 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-759-4 |page=230 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041049/https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ''ريورس بلينڊ'' چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/josephsintroduct06edjose |title=Joseph's introductory textile science |date=1992 |location=Fort Worth |publisher= Harcourt Brace Jovanovich College Publishers |isbn=978-0-03-050723-6 |page=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Langan |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=20gN3AousRAC&amp;q=frontcover |title=Improving Reading Comprehension Skills |last2=Anton |first2=Harley F. |last3=Bader |first3=Carol H. |date=1992 |publisher=Townsend Press |isbn=978-0-944210-54-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stauffer |first=Jeanne |url=https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |title=Sewing Smart with Fabric |date=2004 |publisher=DRG Wholesale |isbn=978-1-59217-018-0 |page=139 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041047/https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mendelson |first=Cheryl |url=https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |title=Home Comforts: The Art and Science of Keeping House |date=17 May 2005 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-7286-5 |page=264 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041051/https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== مختلف ريشن جا استعمال ==

=== قدرتي ريشا يا فائبر ===

==== ٻوٽا ====
[[File:Brudekjole, 1797.jpg|thumb|نيٽل ريشن مان ٺهيل شاديءَ جو لباس، جيڪو شايد ايلينورا سوفي رانتزائو (1779-) پنهنجي شاديءَ ۾ [[پريبن بلي-براهي]] سان، [[هويدھولم قلعو|هويدھولم قلعي]] ۾ پاتو هو۔ [[ڊينمارڪ جو قومي ميوزيم]]۔]]
* [[گاهه]]، [[رش (ٻوٽو)|رش]]، [[ڀنگ]] ۽ [[سيسل]] سڀ [[رسي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پهرين ٻن ۾ سڄو ٻوٽو هن مقصد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آخري ٻن ۾ صرف ٻوٽي جا ريشا استعمال ٿين ٿا۔ [[ڪوئر]] ([[ناريل]] جو ريشو) ٽوائن ٺاهڻ ۾، ۽ فرش جي چٽائن، [[چٽائي|دروازي جي چٽائين]]، [[برش]]ن، [[گدو|گدن]]، فرش جي ٽائيلن ۽ [[ٿلھو ڪپڙو|ٿيلهائي ڪپڙي]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلال]] ۽ [[بانس جو ڪپڙو|بانس]] ٻئي ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ پلال، جيڪو گاهه جي سڪل صورت آهي، ڀرائي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڪاپوڪ]] پڻ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلپ ووڊ]] وڻن، ڪپهه، چانورن، ڀنگ ۽ [[نيٽل]] جا ريشا ڪاغذ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* ڪپهه، [[لينن|فليڪس]]، [[جوٽ]]، [[ڀنگ]]، [[موڊل (ڪپڙو)|موڊل]]، [[ڪيلي جو ريشو|ڪيلي]]، [[بانس جو ڪپڙو|بانس]]، [[ڪنول جو ريشم|ڪنول]]، [[يوڪليپٽس]]، [[توت (ٻوٽو)|توت]] ۽ [[ڪمند]] سڀ لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[پينا]] ([[انناس]] جو ريشو) ۽ [[رامي]] پڻ لباس ۾ استعمال ٿيندڙ ريشا آهن، عام طور تي ٻين ريشائن جهڙوڪ ڪپهه سان ملاوٽ ۾۔ نيٽل پڻ اهڙو ريشو ۽ ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي، جيڪو ڀنگ يا فليڪس سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ هوندو آهي۔ ملڪ ويڊ جي تنن جي ريشو جي استعمال جو به ذڪر ملي ٿو، پر اهو ڀنگ يا فليڪس جهڙن ٻين ريشائن کان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي۔
* [[ليس بارڪ وڻ]] جي اندروني ڇل هڪ نفيس جالي آهي، جيڪا لباس ۽ لوازمات سان گڏ رسي جهڙين استعمالي شين ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي وئي آهي۔
* [[سيلولوز ايسيٽيٽ|ايسيٽيٽ]] ڪجهه ڪپڙن، جهڙوڪ ريشم، [[ويلويٽ]] ۽ [[ٽافٽا]]، جي چمڪ وڌائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[سامونڊي گاهه]] ڪپڙن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو: [[الجينڪ تيزاب|الجينيٽ]] نالي پاڻي ۾ حل ٿيندڙ ريشو تيار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهو عارضي جهليندڙ ريشو طور استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ڪپڙو مڪمل ٿي وڃي ٿو ته الجينيٽ کي حل ڪيو وڃي ٿو، جنهن سان کليل جاءِ بچي وڃي ٿي۔
* [[ريون]] ٻوٽن جي گودي مان ٺهيل انسان ٺاهيل ريشو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; ريون جا مختلف قسم ريشم، ڪپهه، اون يا لينن جي [[هٿ جو احساس|احساس]] ۽ بناوت جي نقل ڪري سگهن ٿا۔

ٻوٽن جي تنن مان حاصل ٿيندڙ ريشا، جهڙوڪ ڀنگ، فليڪس ۽ نيٽل، 'باسٽ' ريشا پڻ سڏبا آهن۔ ڀنگ جو ريشو پيلو-ناسي ريشو آهي، جيڪو ڀنگ جي ٻوٽي مان ٺهندو آهي۔ ان ريشو جون خاصيتون وڌيڪ کُهريون، سخت،{{clarify|coarser and harsher than what?|date=September 2023}} مضبوط ۽ هلڪيون هونديون آهن۔ ڀنگ جو ريشو بنيادي طور ٽوائن، رسي ۽ cordage ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== جانور ====
جانورن مان ٺهندڙ ڪپڙا عام طور وار، فر، کل يا ريشم مان ٺاهيا وڃن ٿا؛ ريشم جي صورت ۾ ريشم جي ڪيڙن مان۔{{clarify|Use of skin in textiles|date=September 2023}}
* ان گهريلو رڍ يا ٻڪري جي وار کي چيو وڃي ٿو، جيڪو جانورن جي ٻين وارن کان هن ڪري ڌار آهي ته ان جا الڳ الڳ وار ڇلڪن سان ڍڪيل ۽ سخت وڪڙيل هوندا آهن، ۽ سڄي اون [[ميڻ]] جهڙي ملاوٽ سان ڍڪيل هوندي آهي جنهن کي [[لينولين]] چيو وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ان جي چرٻي به سڏيو وڃي ٿو، جيڪا پاڻي ۽ مٽي کان بچائيندڙ هوندي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vatin Nikolai Ivanovich |first=Alexandr A. Berlin, Roman Joswik |url=https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |title=Engineering Textiles |publisher=Apple Academic Press |year=2015 |isbn=978-1-4987-0603-2 |page=142 |access-date=2023-03-19 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081531/https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; وڌيڪ عمل کان اڳ خام اون مان لينولين ۽ ٻيون آلودگيون ڪڍيون وڃن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arno Cahn |first=Edward C. Leonard, Edward George Perkins |title=Proceedings of the World Conference on Palm and Coconut Oils for the 21st Century |publisher=AOCS Press |year=1999 |isbn=978-0-935315-99-8 |page=115}}&lt;/ref&gt; [[وولن]] اهڙي ڌاڳي کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڪارڊ ڪيل، غير متوازي ريشائن مان ٺهندو آهي، جڏهن ته [[ورسٽيڊ]] وڌيڪ نفيس ڌاڳو آهي، جيڪو ڊگهن ريشائن مان ڪتيو وڃي ٿو جن کي ڪنگھي ڪري متوازي ڪيو ويو هجي۔
** وار يا فر مان ٺهندڙ ٻيا جانوري ڪپڙا [[الپاڪا ان]]، [[وڪونيا ان]]، [[لاما ان]]، [[چينگورا]]، [[شاتوش]]، [[ياڪ ريشو]] ۽ [[اٺ جا وار]] آهن، جيڪي عام طور ڪوٽ، جيڪٽ، [[پوچو]]، ڪمبل ۽ ٻين گرم ڍڪن جي پيداوار ۾ استعمال ٿين ٿا۔
** ''[[ڪشميري ان|ڪشميري]]''، هندستاني [[ڪشميري ٻڪري]] جا وار، ۽ [[موهير]]، اتر آفريڪي [[انگورا ٻڪري]] جا وار، اون جا اهي قسم آهن جيڪي پنهنجي نرمي سبب مشهور آهن۔ [[پشمينا]] تمام نفيس ڪشميري اون جو هڪ قسم آهي۔ اهو سوئيٽرن ۽ اسڪارفن جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
** ''[[انگورا ان|انگورا]]'' [[انگورا خرگوش]] جي ڊگهن، ٿلهن ۽ نرم وارن کي چيو وڃي ٿو۔ [[قيويوت]] [[مشڪ آڪس]] جي اندروني نفيس اون آهي۔
* [[ريشم]] هڪ جانوري ڪپڙو آهي، جيڪو چيني [[ريشم جو ڪوڪون|ڪوڪون]] جي ريشائن مان ٺهندو آهي، جنهن کي هموار ڪپڙي ۾ ڪتيو وڃي ٿو ۽ پنهنجي نرمي سبب قيمتي سمجهيو وڃي ٿو۔ ريشم جا ٻه مکيه قسم آهن: ''[[بومبيڪس موري]]'' مان ٺهندڙ 'توت ريشم'، ۽ 'جهنگلي ريشم' جهڙوڪ [[جهنگلي ريشم|تساهه ريشم]]۔ ريشم جي ڪيڙن جا لاروا پهريون قسم تڏهن پيدا ڪن ٿا جڏهن انهن کي تازن توت جي پنن وارن ماحول ۾ پاليو وڃي، جڏهن ته تساهه ريشم اهڙن ريشم جي ڪيڙن مان ٺهندو آهي جيڪي رڳو بلوط جي پنن تي پلجن ٿا۔ دنيا جي ريشم پيداوار جو لڳ ڀڳ چار پنجون حصو پاليل ريشم تي مشتمل آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Trevisan |first=Adrian |title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture |url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-date=2012-05-07 |publisher=Sense of Nature}}&lt;/ref&gt; ريشمي شين ۾ تڪيا جا غلاف، لباس، ٽاپ، اسڪرٽ، بستري جون چادرون ۽ پردا شامل آهن۔

==== جراثيم ====
[[جراثيمي سيلولوز]] صنعتي نامياتي ۽ زرعي فضلي مان ٺاهي سگهجي ٿو، ۽ ڪپڙن ۽ لباس لاءِ مواد طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |title=Why Nanollose is on the verge of a major market opportunity with its fibre conversion technology, as global fashion brands come knocking |date=14 February 2022 |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215183949/https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== معدنيات ====
* ايسبيسٽس ۽ [[بيسالٽ ريشو]] ونائل ٽائيلن، شيٽن ۽ چنبڙائيندڙ مواد، &quot;ٽرانزائٽ&quot; پينلن ۽ سائڊنگ، آواز روڪ ڇتين، اسٽيج پردن ۽ باهه کان بچاءُ وارن ڪمبلن لاءِ استعمال ٿين ٿا۔
* [[شيشي جو ريشو]] استري بورڊ ۽ گدن جي ڍڪن، رسين ۽ ڪيبلن، مرڪب مواد لاءِ مضبوط ڪندڙ ريشو، جيتن جي ڄارين، باهه کان بچاءُ ۽ حفاظتي ڪپڙي، آواز روڪ، باهه روڪ ۽ موصلي ريشائن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ شيشي جا ريشا اُڻي ۽ [[ٽيفلون]] سان ڪوٽ ڪري [[بيٽا ڪپڙو]] ٺاهيو وڃي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ باهه کان محفوظ ڪپڙو آهي ۽ 1968ع کان آمريڪا جي [[خلائي لباس]]ن جي ٻاهرين پرت ۾ نائلون جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;pg=PA469-IA2 |title=Apollo Accident, Hearing .... |date=1968 |pages=469, 557 |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133641/https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA469-IA2&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ڌاتي ريشو، ڌاتي ورق ۽ ڌاتي تار جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ [[سون جو ڪپڙو]] ۽ زيور ٺاهڻ شامل آهن۔ [[هارڊويئر ڪپڙو]] (رڳو آمريڪي اصطلاح) فولادي تار جي کُهري اُڻيل [[ڄاري]] آهي، جيڪا تعمير ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو عام [[دري جي ڄاري]] جهڙو آهي، پر وڌيڪ ڳرو ۽ وڌيڪ کليل اُڻاءُ وارو هوندو آهي۔

معدنيات ۽ قدرتي ۽ مصنوعي ڪپڙن کي گڏ ڪري سگهجي ٿو، جيئن [[ايمري ڪپڙو]]، جنهن ۾ [[ايمري (پٿر)|ايمري]] جهڙي رڳڙيندڙ پرت ڪپڙي جي پٺيءَ تي لڳائي ويندي آهي۔ &quot;سينڊ ڪپڙو&quot; به آمريڪي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙي نفيس تار ڄاري لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن تي رڳڙيندڙ مادو لڳل هجي، ۽ جيڪو ايمري ڪپڙي يا کُهري [[واري پنو|واري پني]] وانگر استعمال ٿئي ٿو۔

=== مصنوعي ===

ويهين صديءَ ۾، انهن ۾ پيٽروليم مان ٺهيل مصنوعي ريشا به شامل ٿي ويا۔ ڪپڙا مختلف طاقت ۽ پائيداري جي درجن ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، سڀ کان نفيس [[مائڪرو فائبر]] کان، جيڪو هڪ [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ڊينيئر]] کان به سنهين تارن مان ٺهندو آهي، کان وٺي سڀ کان مضبوط [[ڪينوس]] تائين۔

مصنوعي ڪپڙا بنيادي طور لباس جي پيداوار ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ مصنوعي ريشا اهي آهن جيڪي انسان ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهين ٿا۔
* [[پولي ايسٽر]] ريشو هر قسم جي لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو، اڪيلو به ۽ ڪپهه جهڙن ريشائن سان ملاوٽ ۾ به۔
* [[ارامڊ]] ريشو، مثال طور [[ٽوارون]]، باهه روڪ لباس، ڪٽجڻ کان بچاءُ ۽ زرھ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]] اهڙو ريشو آهي جيڪو اون جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammerskog |first1=Paula |url=https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm |title=Swedish Knits: Classic and Modern Designs in the Scandinavian Tradition |last2=Wincent |first2=Eva |date=2009 |publisher=Skyhorse Publishing Inc. |isbn=978-1-60239-724-8 |page=[https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm/page/32 32] |language=en |quote=acrylic fiber used to imitate wools. |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ ڪشميري اون به شامل آهي، ۽ اڪثر انهن جي متبادل طور استعمال ٿئي ٿو۔
* نائلون هڪ ريشو آهي جيڪو ريشم جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اهو [[پينٽي هوز]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ ٿلها نائلون ريشا رسي ۽ ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* [[اسپينڊيڪس]]، جنهن جو تجارتي نالو ''لائڪرا'' آهي، هڪ [[پولي يورٿين]] پيداوار آهي، جيڪا حرڪت کي روڪڻ کانسواءِ جسم سان لڳندڙ ڪپڙا ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو [[فعال لباس]]، [[انگي]] ۽ [[ترڻ جو لباس]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[اوليفن ريشو]] فعال لباس، استرن ۽ گرم لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ اوليفن پاڻي کان بچندڙ هوندا آهن، تنهنڪري جلدي سڪي ويندا آهن۔ اوليفن ريشائن جو سنٽر ٿيل فيلٽ [[ٽائيويڪ]] جي تجارتي نالي سان وڪرو ٿئي ٿو۔
* [[انجيو]] هڪ [[پولي ليڪٽائيڊ]] ريشو آهي، جيڪو ڪپهه جهڙن ٻين ريشائن سان ملايو وڃي ٿو ۽ لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ اهو گهڻن ٻين مصنوعي ريشائن کان وڌيڪ پاڻي دوست آهي، تنهنڪري پگهر کي جذب ڪري ٻاهر ڪڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔
* [[لوريڪس (ڌاڳو)|لوريڪس]] هڪ ڌاتي ريشو آهي، جيڪو لباس جي سينگار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* کير جا پروٽين به مصنوعي ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔ کير يا [[ڪيسين]] ريشو ڪپڙو [[پهرين عالمي جنگ]] دوران جرمني ۾ تيار ٿيو، ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي ۽ آمريڪا ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي۔&lt;ref&gt;Euroflax Industries Ltd. [http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm &quot;Euroflaxx Industries (Import of Textiles)&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113023858/http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm|date=13 January 2010}}&lt;/ref&gt; کير جي ريشو جو ڪپڙو گهڻو پائيدار ناهي ۽ آساني سان گهنججي وڃي ٿو، پر ان جو پي ايڇ انساني چمڙي سان ملندڙ آهي ۽ ان ۾ جراثيم مخالف خاصيتون موجود آهن۔ اهو [[حياتياتي طور ٽٽڻ|حياتياتي طور ٽٽندڙ]]، [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] مصنوعي ريشو طور وڪرو ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Fonte, Diwata |date=23 August 2005 |title=Milk-fabric clothing raises a few eyebrows |work=The Orange County Register |url=http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |access-date=2009-10-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501074855/http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |archive-date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[ڪاربان ريشو]] گهڻو ڪري ريزن سان گڏ مرڪب مواد ۾ استعمال ٿئي ٿو، جهڙوڪ [[ڪاربان ريشو مضبوط ڪيل پلاسٽڪ]]۔ ريشا پوليمر ريشائن مان [[ڪاربانائزيشن]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔

== پيداوار جا طريقا ==
{{Main|ڪپڙي جي پيداوار|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي پيداوار قبل تاريخي دستڪاري کان ترقي ڪري مڪمل خودڪار صنعت بڻجي چڪي آهي۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}} سالن دوران ڪپڙي جي جوڙجڪ ۽ ڊيزائن ۾ لڳاتار بهتري آئي آهي۔{{sfn|Birrell|1973|p={{pn|date=January 2025}}}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+پيداوار جا طريقا
!پيداوار جو طريقو
!وضاحت
!ايجاد ڪندڙ، ايجادون ۽ ترقيءَ جا اهم مرحلا
!
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڇوڏي جو ڪپڙو]]
|ڇوڏي جو ڪپڙو وڻ جي ڇوڏي کي ڪٽي يا ڪُٽي نرم ۽ هموار ڪرڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Veys |first=Fanny Wonu |url=https://books.google.com/books?id=lCytDQAAQBAJ |title=Unwrapping Tongan Barkcloth: Encounters, Creativity and Female Agency |date=26 January 2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4742-8331-1 |language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|ڇوڏي جو ڪپڙو قديم ترين ڄاتل ڪپڙن مان هڪ آهي؛ دنيا جا قديم ماڻهو روزانو ڇوڏن جو ڪپڙو پائيندا هئا، تان جو اُڻيل ڪپڙن ان جي جاءِ ورتي۔ [[انڊونيشيا]] ۾ ڇوڏي جو ڪپڙو [[توراجا ماڻهو|توراجا ماڻهن]] سان لاڳاپيل آهي، جيڪي اهو مقامي وڻن، توت ۽ پانڊانس جي اندروني ڇل جي خمير مان ٺاهيندا هئا۔ توراجا ماڻهو ڇوڏي جو ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ پٿر ۽ ڪاٺ جا ڪُٽڻ وارا اوزار استعمال ڪندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Warming |first=Wanda |url=http://archive.org/details/worldofindonesia0000warm_v5j5 |title=The world of Indonesian textiles |date=1981 |location=Tokyo; New York |publisher= Kodansha International |isbn=978-0-87011-432-8 |page=56}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Barkcloth dress of Lore Bada, Central Sulawesi.jpg|thumb|center|انڊونيشيا جي مرڪزي سولاويسي، پوسو ريجنسي، لوري واديءَ جي لوري بادا ماڻهن جو ڇل واري ڪپڙي جو لباس۔ مرڪزي سولاويسي ميوزيم جو هي مجموعو نومبر 2016ع ۾ جڪارتا جي ڪپڙي واري ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيو ويو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[فيلٽ]] ۽ ٻيا [[غير اُڻيل ڪپڙو|غير اُڻيل]] ڪپڙا
|فيلٽنگ ريشن مان سڌو ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو آهي، جنهن ۾ ريشن يا  فائبرن کي مشيني عمل، جهڙوڪ رڳڙڻ ۽ دٻائڻ، ذريعي هڪ ٻئي ۾ ڦاسايو ۽ ڳنڍيو ويندو آهي، ۽ اڪثر گرمي ۽ نمي سان مدد ڏني ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|فيلٽنگ ڪپڙو ٺاهڻ جو ٻيو قديم طريقو آهي۔ جڏهن [[ميڊيٽرينين سمنڊ|اولهه ميڊيٽرينين]] جون تهذيبون اُڻت جي مهارت بهتر ڪري رهيون هيون، تڏهن وچ ايشيا جا [[خانہ بدوش]] ان مان فيلٽ، يعني غير اُڻيل مواد، ٺاهڻ سکيا۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} فيلٽنگ ۾ ريشن جي پرت تي دٻاءُ ۽ رڳڙ لاڳو ڪئي ويندي آهي، انهن کي ڪم ڪيو ۽ هڪ ٻئي سان رڳڙيو ويندو آهي، تان جو ريشا پاڻ ۾ ڦاسي ۽ الجهي غير اُڻيل ڪپڙو بڻائين ٿا۔ عام طور صابڻ وارو پاڻي جهڙو مايع شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ريشا هموار ٿين ۽ ان جي تندن تي موجود ننڍڙا ڇلڪا کلي وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} جديد دور ۾ ريشن کي غير اُڻيل ڪپڙن ۾ ڳنڍڻ جا ٻيا طريقا به تيار ٿيا آهن، جن ۾ سوئي سان سوراخ ڪرڻ، چنبڙائيندڙ مواد ۽ ڪيميائي بندش شامل آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}{{sfn|Chapman|2010|p={{pn|date=January 2025}}}}
|[[File:Kazah jurta.jpg|thumb|center|[[قزاق ماڻهو|قزاق]] فيلٽ [[يورٽ]]]] [[File:Spunbond.jpg|center|thumb|اسپن بانڊ غير اُڻيل ڪپڙو]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اُڻت]]
|اُڻت يا  ويونگ ڪپڙي جي پيداوار جو طريقو آهي، جنهن ۾ ڊگهن [[ڌاڳو|ڌاڳن]] جي هڪ سيٽ، جنهن کي [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] چيو وڃي ٿو، کي پار ويندڙ ڌاڳن جي سيٽ، جنهن کي [[ويفٽ]] چيو وڃي ٿو، سان گڏ اُڻيو وڃي ٿو۔ اهو ڪم هڪ فريم يا مشين تي ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي لوم چيو ويندو آهي، ۽ ان جا ڪيترائي قسم آهن۔ ڪجهه اُڻت اڃا به هٿ سان ٿيندي آهي، پر گهڻي اڪثريت مشيني آهي۔{{sfn|Birrell|1973|pp=1–14}}
|هٿ جا لوم: قديم [[لوم]] 5000 ق.م تائين ملن ٿا۔ قديم دور کان وچين دور تائين، ايشيا ۽ يورپ ٻنهي ۾ لوم ۾ سڌارا آيا، جيتوڻيڪ لوم جو بنيادي عمل ساڳيو رهيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=loom {{!}} weaving {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/loom |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713060703/https://www.britannica.com/technology/loom |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 200 ق.م ۾ چينين عمودي لوم ۽ پيرن سان هلندڙ لوم ايجاد ڪيا، جنهن سان هي هنر صنعت ۾ تبديل ٿيو۔ ڪارڪن جو بار گهٽائڻ سان نون حلن پيداوار وڌائي۔

وارپ ڌاڳي جي حرڪت کي سنڀالڻ لاءِ هارنس ۽ [[هيڊل]] هوندا هئا، ويفٽ ڌاڳن کي کڻي وڃڻ لاءِ شٽل، ڪپڙي کي دٻائي ويهارڻ لاءِ ريڊ، ۽ ڪپڙي کي ويڙهڻ لاءِ ٽيڪ اَپ رولر هوندو هو۔ پهرين صدي عيسوي تائين لوم جا سڀ ضروري جزا گڏ ٿي چڪا هئا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}}

طاقت سان هلندڙ لوم: [[جان ڪي (فلائنگ شٽل)|جان ڪي]] 1734ع ۾ بري، لنڪاشائر ۾ [[فلائنگ شٽل]] ايجاد ڪئي۔ اها ڪپهه جي اُڻيل ڪپڙي جي صنعت ۾ پهرين جدتن مان هڪ هئي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=John Kay {{!}} British engineer and inventor {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/John-Kay |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318071514/https://www.britannica.com/biography/John-Kay |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[سيموئل ڪرومپٽن]] 1779ع ۾ [[اسپننگ ميول|ڪتڻ واري مشين]] ايجاد ڪئي، جيڪا اڳي کان وڌيڪ تيزيءَ سان ڌاڳو ٺاهيندي هئي۔ پوءِ [[ايڊمنڊ ڪارٽ رائيٽ]] 1785ع ۾ پهريون [[پاور لوم]] ايجاد ڪيو۔{{sfn|Smith|1982|p=10}}

جيڪارڊ لوم: [[جيڪارڊ مشين]] پروگرام ٿيڻ لائق لوم جو تبديل ٿيل روپ هئي، جيڪا 1804ع ۾ تيار ڪئي وئي۔ اها [[جوزف ميري جيڪارڊ]] طرفان اڳين ايجادن، يعني [[باسيل بوشون]] (1725ع)، جين بيپٽسٽ فالڪون (1728ع)، ۽ [[جيڪ ووڪانسون]] (1740ع)، جي بنياد تي تيار ڪئي وئي۔

ارڙهين صديءَ جي صنعتي انقلاب ڌاڳي ۽ ڪپڙي جي وڏي پيماني تي پيداوار کي جنم ڏنو، جنهن سان ڪپڙي جي صنعت جي اُڻيل ڪپڙي واري حصي ۾ واڌ آئي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammond |first1=J. L. (John Lawrence) |url=http://archive.org/details/skilledlabourer00hammiala |title=The skilled labourer, 1760–1832 |last2=Hammond |first2=Barbara Bradby |date=1919 |publisher=London, New York [etc.] : Longmans, Green and co. |others=University of California Libraries |page=51}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Warp and weft 2.jpg|thumb|center|وارپ ۽ ويفٽ]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[بُڻت]]
|بُڻت يا  نٽنگ ۾ ڌاڳي جي لوپن کي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي، جيڪي يا ته [[بُڻت جي سُئي]]، سُئي، يا [[ڪروشيه جو ڪنڊو]] تي هڪ قطار ۾ ٺاهيا ويندا آهن۔ عملن ۾ فرق اهو آهي ته بُڻت ۾ هڪ ئي وقت ڪيترائي فعال لوپ بُڻت جي سُئي تي موجود هوندا آهن، جيڪي ٻئي لوپ سان ڳنڍجڻ جا منتظر هوندا آهن۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot;&gt;{{Cite book |last=Rowe |first=Ann Pollard |title=Looping and Knitting |publisher=The Textile Museum |year=1997 |location=Washington, D.C. |page=2}}&lt;/ref&gt;
|هٿ جي بُڻت: جيتوڻيڪ بُڻت [[ڊينش ماڻهو|ڊينمارڪ جي ماڻهن]] لڳ ڀڳ 900 ق.م ۾ ترقي ڏني، پر اها 900ع تائين ٻين تهذيبن تائين نه پهتي۔{{sfn|Smith|1982|p=5}} يورپ تقريباً 1400ع ۾ هٿ سان بُڻڻ سکيو۔ 1450ع تائين هڪ هفتي ۾ ٽي کان چار جراب بُڻي سگهبا هئا۔ [[وليم لي (موجد)|وليم لي]] 1589ع ۾ [[اسٽاڪنگ فريم]] ايجاد ڪيو، جيڪو ڏينهن ۾ هڪ جراب بُڻي سگهندو هو۔ لي جي ايجاد جي قبوليت ۽ پوءِ ٿيل تبديلين يورپ ۾ ڪپڙن جي وسيع قسمن کي جنم ڏنو۔{{sfn|Smith|1982|p=8}} مشيني بُڻت کي پيداوار جي ٻن وڏن عملن ۾ ورهايو وڃي ٿو: وارپ بُڻت ۽ ويفٽ بُڻت۔
|[[File:Knit-schematic.png|thumb|center|لوپ ٺهڻ۔ ويفٽ بُڻيل ڪپڙي ۾ اسٽاڪنيٽ ٽانڪي جي جوڙجڪ۔]]
|-
|[[نال بائنڊنگ]]
|نال بائنڊنگ (Nalebinding) ۾ سُئي استعمال ڪري ڌاڳي جا لوپ ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن ۾ ڌاڳي جي پوري ڊيگهه هر لوپ مان گذاري وڃي ٿي، بُڻت ۽ ڪروشيه جي ابتڙ۔
|نال بائنڊنگ ڪروشيه ۽ بُڻت جو اڳوڻو طريقو آهي۔
|[[File:Handschuhe Nadelbindung.JPG|thumb|نال بائنڊنگ سان ٺهيل دستانا]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڪروشيه]]
|ڪروشيه ۾ سُئي تي هڪ کان وڌيڪ فعال ٽانڪو ڪڏهن به نه هوندو آهي۔ بُڻت مشين سان ٿي سگهي ٿي، پر ڪروشيه صرف هٿ سان ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot; /&gt;
|ڪروشيه اصل ۾ اسڪاٽلينڊ جي هارين طرفان هڪ ننڍڙي ڪنڊي واري سُئي سان ڪيو ويندو هو، جنهن کي چرواهيءَ جو ڪنڊو چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frances Lambert |url=http://archive.org/details/mycrochetsample00lambgoog |title=My crochet sampler |date=1844 |others=Oxford University |page=12 |language=English}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Crochet-round.jpg|thumb|center|گهڻو ڪروشيه هڪ ڪنڊي سان ڪيو ويندو آهي ۽ هڪ وقت ۾ هڪ ٽانڪي تي ڪم ٿيندو آهي۔ هتي ڏيکاريل نموني وانگر، ڪروشيه ڪنهن خاص اوزار کانسواءِ گول چڪرن ۾ به ٿي سگهي ٿو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اسپريڊ ٽو ڪپڙو|اسپريڊ ٽو]]
|اسپريڊ ٽو (spread tow) هڪ پيداوار جو طريقو آهي جنهن ۾ ٽو ريشائن کي سنهين پٽين ۾ پکيڙيو ويندو آهي، ۽ پوءِ اهي پٽيون وارپ ۽ ويفٽ طور اُڻيون وينديون آهن۔ هي طريقو گهڻو ڪري مرڪب مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اسپريڊ ٽو ڪپڙا [[ڪاربان ريشو|ڪاربان]]، [[ارامڊ]] ۽ ٻين ريشائن مان ٺهي سگهن ٿا۔
|
|
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[چوٽي ٺاهڻ]] يا پليٽنگ
|چوٽي ٺاهڻ يا پليٽنگ ۾ ڌاڳن کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔
|
|[[File:Braid StepBystep.jpg|thumb|center|چوٽي ٺاهڻ]]
|-
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]  (knotting) ۾ ڌاڳن کي پاڻ ۾ ٻڌو ويندو آهي، ۽ اهو [[ٽيٽنگ]] ۽ [[مڪرامي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Collier |first=Billie J. |url=http://archive.org/details/understandingtex0000coll_b7k9 |title=Understanding textiles |date=2009 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118770-2 |page=543}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Birrell|1973|p=279}}
|
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ليس]]
|ليس (lacing) ڌاڳن کي پاڻ ۾ ڳنڍي اهڙو نفيس ڪپڙو ٺاهڻ سان ٺهندي آهي، جنهن ۾ کليل سوراخ هوندا آهن۔ ليس هٿ سان، جهڙوڪ [[سُئي ليس]] يا [[بابن ليس]]، يا مشين سان ٺهي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lyle |first=Dorothy Siegert |url=http://archive.org/details/moderntextiles02edlyle |title=Modern textiles |date=1982 |location=New York |publisher= Wiley |isbn=978-0-471-07805-0 |page=474}}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:Ursuline lace 2.jpg|thumb|center|ٺهندڙ بابن ليس]]
|-
|3D ڪپڙا
|ڌاڳن جي پيچيده ڳانڍاپي، جنهن ۾ آخري پيداوار عام هموار ڪپڙي جهڙي سادي نه پر ٽن بُعدي شڪل واري هوندي آهي۔
|سڀ ٽيڪنالاجيون—ويفٽ بُڻت، وارپ بُڻت، اُڻت ۽ چوٽي ٺاهڻ—مناسب مشيني ترتيب ۽ نموني سان پيچيده ٽن بُعدي شڪل واريون شيون پيدا ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿيون۔ اهي ٽيڪنالاجيون اُڻيل دل جي والون، مرڪب پروفائلن ۽ ٻين شين لاءِ استعمال ٿين ٿيون۔
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ٽن بُعدي ڪپڙا|اضافي پيداوار سان ٺاهيل ڪپڙي جهڙيون جوڙجڪون]]
|[[ٿري ڊائمينشن ڇپائي|3D پرنٽر]] ذريعي ڪپڙي جي پيداوار ۾ اضافي پيداوار استعمال ٿئي ٿي، جنهن کي اضافي پرت پيداوار پڻ چيو وڃي ٿو؛ اها [[ڪمپيوٽر مددگار ڊيزائن|سي اي ڊي مددگار]] پيداوار جي ٽيڪنڪ آهي، جيڪا شيءِ کي پرت در پرت ٺاهيندي آهي۔ هي طريقو [[اوڪسيٽڪ]] ڪپڙن ۽ مرڪب مواد جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hu |first1=Hong |url=https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |title=Auxetic Textiles |last2=Zhang |first2=Minglonghai |last3=Liu |first3=Yanping |date=11 July 2019 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-102212-2 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094440/https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:XYZprinting inBloom Dress 3D Printed Outfit (16837487086).jpg|thumb|center|3D ڇپيل لباس]]
|}

ڪپڙي جي چونڊ ۾ اهم معيار:

ڪپڙي جي چونڊ ۾ بنيادي خيال آخري استعمال آهي۔ استعمال جي لحاظ کان ڪپڙي جون ضرورتون گهڻو بدلجن ٿيون۔ هڪجهڙي قسم جا ڪپڙا سڀني استعمالن لاءِ مناسب نه هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

[[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#گرام في چورس ميٽر (جي ايس ايم)|ڪپڙي جو وزن]] مختلف ڪپڙا ٺاهڻ وقت هڪ اهم معيار آهي۔ قالين لاءِ 1300 GSM واري ڪپڙي جي ضرورت هوندي آهي، پر گاؤن 160 GSM سان ٺهي سگهي ٿو۔ يقيناً لباس ۽ قالين لاءِ ڪپڙن جا وزن الڳ هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+مختلف ڪپڙي جي شين ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ ڪپڙي جي وزنن جي حد{{sfn|Humphries|1996|p=4}}
!GSM (گرام في چورس ميٽر) جي حد
!درجابندي
!سڏبو آهي
!ڪپڙي جي شين لاءِ مناسب
|-
|0–50
|[[شفاف ڪپڙو]]
|
|شفاف پردا، اندروني لباس جون شيون، [[شادي جو لباس]]
|-
|50–150
|هلڪو وزن
|مٿيون وزن
|[[بلائوز]]، [[استر (سلائي)|استر]]، قميص، [[ٽي شرٽ]]، لباس
|-
|150–300
|وچولو وزن
|هيٺيون وزن
|اسڪرٽ، پتلون، ڊينم ۽ سوٽ
|-
|300–600
|وچولي کان ڳرو وزن
|بُل ڊينم
|[[دراپري]]، اوورڪوٽ، ٽوال، [[سلپ ڪور]]، ڪم وارو لباس
|-
|600 کان وڌيڪ
|ڳرو
|
|قالين، چٽائي، [[فرنيچر جي پوشش]]، سياري جا ڪوٽ
|}

ڇڪجڻ وارا ڪپڙا وڌيڪ حرڪت جي گنجائش ڏين ٿا، تنهنڪري اهي اڇڪجڻ وارن يا گهٽ ڇڪجڻ وارن ڪپڙن کان وڌيڪ آرامده هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=23}}

=== ڪپڙي جون برآمدات ===
{{See also|ڪپڙي جي برآمدات موجب ملڪن جي فهرست}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|-
! colspan=2| '''ڪپڙي جا پنج وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ—2013'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ارب آمريڪي ڊالر)&lt;/small&gt;
|-
| چين || style=&quot;text-align:right;&quot;| 274
|-
| هندستان || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40
|-
| اٽلي || style=&quot;text-align:right;&quot;| 36
|-
| جرمني || style=&quot;text-align:right;&quot;| 35
|-
| بنگله ديش || style=&quot;text-align:right;&quot;| 28
|-
|colspan=2 style=&quot;font-size:90%;&quot;|''ذريعو:''&lt;ref name=stat&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |title=India overtakes Germany and Italy, is new world No. 2 in textile exports |website=[[ٽائيمز آف انڊيا]] |date=3 June 2014 |access-date=2015-02-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215101537/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |archive-date=2015-02-15}}&lt;/ref&gt;
|}

[[گڏيل قومن جي ڪموڊٽي ٽريڊ اسٽيٽسٽڪس ڊيٽابيس]] موجب، عالمي ڪپڙي ۽ لباس جي برآمدي مارڪيٽ 2013ع ۾ 772&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهتي۔&lt;ref&gt;{{Cite news |title=India world's second largest textiles exporter: UN Comtrade |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531035900/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== مارڪيٽ جي بدلجندڙ حرڪت ====
چين ڪپڙي جي شين جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي۔ چين جي گهڻين برآمدات ۾ لباس، لباس جا لوازمات، ڪپڙي جا ڌاڳا ۽ ڪپڙي جون شيون شامل آهن۔ چين جا مقابلاتي فائدا گهٽ قيمتون، گهڻو مزدور، گهٽ واپاري رڪاوٽون ۽ خام مال جي تيار فراهمي آهن۔ چين، آمريڪا ۽ هندستان سان گڏ، ڪپهه جو وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest textile exporting countries in 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531042947/https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World cotton production by country 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2020-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417213314/https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

چين جي لباس واري مارڪيٽ جو حصو تازن سالن ۾ مختلف سببن ۽ اعليٰ معيار ۽ پيچيده شين ڏانهن تبديلي سبب گهٽيو آهي۔ ان کان علاوه، چين جا سيڙپڪار ميانمار، ويٽنام ۽ ڪمبوڊيا ۾ به حصيدار ٿيا۔ گذريل سال ان جو مارڪيٽ حصو 36.7٪، يعني 161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر، هو، جيڪو سال بہ سال 8٪ گهٽتائي هئي۔ ٻين لفظن ۾، چين هڪ ئي سال ۾ لباس جا 14&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن جا ڪم جا آرڊر ٻين ملڪن کي وڃائي ويٺو۔ 2016ع ۾ بنگله ديش جي لباس مارڪيٽ جو حصو 28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو گذريل سال کان 7.69 سيڪڙو وڌيڪ هو۔

2016ع ۾ لباس جا وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ چين (161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ويٽنام (25&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (18&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هانگ ڪانگ (16&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ترڪي (15&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ۽ انڊونيشيا (7&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر) هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirdha |first=Refayet Ullah |date=11 August 2017 |title=Exporters hardly grab orders diverted from China |url=https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |access-date=2022-05-31 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523144220/https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

بنگله ديش مان لباس جون برآمدات 2021–2022ع جي مالي سال ۾ رڪارڊ سطح تي پهتيون؛ چين (220,302&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (38.70&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (8.127&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، پاڪستان (19.33&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yusuf |first=Anik |date=12 March 2023 |title=Garment Exports in Bangladesh Reached Record High in 2021–2022 Fiscal Year |url=https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |access-date=2023-03-15 |website=TextileTuts |language=en |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315141526/https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== آخري تياري ==
[[File:Old method of Bleaching Figure 20 Appleton 1884.tif|thumb|right|لان تي ڪپهه ۽ لينن جي شين کي اڇو ڪرڻ جو ابتدائي طريقو]]
ڪپڙو جڏهن لوم يا بُڻت واري مشين مان نڪري ٿو، تڏهن اهو فوري طور استعمال لائق نه هوندو آهي۔ اهو کُهرو، اڻ هموار يا ٽيڙائپ جهڙين خامين وارو ٿي سگهي ٿو۔ تنهنڪري ڪپڙي جي آخري تياري ضروري هوندي آهي۔ آخري تياري جا طريقا علاج ڪيل ڪپڙن جي قدر ۾ واڌ ڪن ٿا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}} پيداوار کان پوءِ ڪپڙا آخري تياري جي مختلف مرحلن مان گذرن ٿا، جن ۾ اڇو ڪرڻ، رنگ ڪرڻ، ڇپائي، ۽ مشيني توڙي ڪيميائي آخري تياري شامل آهي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;

=== رنگ ڏيڻ ===
ڪپڙن کي اڪثر [[رڱائي|رڱيو]] ويندو آهي، ۽ ڪپڙا لڳ ڀڳ هر [[لباس جو رنگ|رنگ]] ۾ موجود هوندا آهن۔ رنگائي جي عمل ۾ اڪثر هر پائونڊ لباس لاءِ پاڻي جا ڪيترائي درجن گيلن گهربل هوندا آهن۔&lt;ref&gt;Green Inc. Blog [http://greeninc.blogs.nytimes.com/2009/07/21/cutting-water-use-in-the-textile-industry/ &quot;Cutting Water Use in the Textile Industry.&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090724170857/http://greeninc.blogs.nytimes.com/2009/07/21/cutting-water-use-in-the-textile-industry/ |date=24 July 2009 }} ''[[نيو يارڪ ٽائيمز]]''. 21 July 2009. 28 July 2009.&lt;/ref&gt; ڪپڙن ۾ رنگين ڊيزائن مختلف رنگن وارن ريشائن کي گڏ اُڻي ([[ٽارٽن]] يا ازبڪ ايڪٽ)، تيار ڪپڙي ۾ رنگين ٽانڪا شامل ڪري ([[ڪڙهائي]])، [[مزاحمتي رڱائي]] طريقن سان نمونا ٺاهي، ڪپڙي جا ڪجهه حصا ٻڌي باقي حصو رنگي ([[ٽائي ڊائي]])، ڪپڙي تي موم سان ڊيزائن ٺاهي ۽ وچ وارا حصا رنگي ([[باٽڪ]])، يا تيار ڪپڙي تي مختلف ڇپائي وارا طريقا استعمال ڪري ٺاهي سگهجن ٿا۔ [[ڪاٺي بلاڪ ڇپائي]]، جيڪا اڄ به هندستان ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿئي ٿي، انهن مان سڀ کان پراڻي آهي، جنهن جو پتو چين ۾ گهٽ ۾ گهٽ 220ع تائين وڃي ٿو۔ ڪپڙن کي ڪڏهن ڪڏهن [[اڇو ڪرڻ|اڇو]] به ڪيو ويندو آهي، جنهن سان ڪپڙو هلڪو يا اڇو ٿي ويندو آهي۔

==== رنگ ملائڻ ====
ڪپڙن ۾ رنگ ملائڻ صرف مناسب رنگن يا پگمينٽن جي چونڊ ۽ انهن کي صحيح تناسب ۾ ملائي گهربل آخري رنگ حاصل ڪرڻ کان اڳتي جو عمل آهي۔&lt;ref name=&quot;Becker Color Matching&quot;&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-39395-9.00038-4 |chapter=Color Matching |title=Color Trends and Selection for Product Design |date=2016 |last1=Becker |first1=Doreen |pages=183–184 |isbn=978-0-323-39395-9 }}&lt;/ref&gt; رنگ جي پائيداري، قيمت ۽ معيار جا معيار پورا ڪرڻ به ضروري آهي۔ هي عمل ڊيزائنر جي تصور کي حقيقي پيداوار ۾ آڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو۔&lt;ref name=&quot;Becker Color Matching&quot; /&gt;

=== فنشنگ ===
[[ڪپڙي جي فنشنگ]] اهو عمل آهي جنهن سان لوم مان نڪتل يا خام مال کي استعمال لائق پيداوار ۾ تبديل ڪيو وڃي ٿو، ۽ اهو ڪم مشيني يا ڪيميائي طريقي سان ٿي سگهي ٿو۔ فنشنگ هڪ وسيع اصطلاح آهي، جيڪو مختلف جسماني ۽ ڪيميائي طريقن ۽ علاجن لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ مرحلو مڪمل ڪن ٿا ۽ ايندڙ مرحلي لاءِ تياري به ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي فنشنگ ۾ مٿاڇري جو احساس بهتر ڪرڻ، خوبصورتي وڌائڻ ۽ ترقي يافته ڪيميائي فنشنگ شامل ٿي سگهي ٿي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt; فنشنگ اهو هر عمل آهي جيڪو [[گريج مال|اڻتيار شين]] کي تيار شين ۾ تبديل ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |page=2}}&lt;/ref&gt; هن ۾ مشيني فنشنگ ۽ ڪيميائي استعمال شامل آهن، جيڪي علاج ڪيل ڪپڙن، يعني ريشو، ڌاڳو يا ڪپڙي، جي ساخت کي بدلائين ٿا۔

1990ع واري ڏهاڪي کان، [[مستقل پريس]] جهڙين ٽيڪنالاجين ۾ اڳڀرائي سان، [[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]] ايجنٽ ڪپڙن کي مضبوط ڪرڻ ۽ گهنجن کان پاڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ask.yahoo.com/ask/20010315.html |title=What makes fabric &quot;wrinkle-free&quot;? Is it the weave or a special type of fiber? |publisher=Ask.yahoo.com |date=15 March 2001 |access-date=2011-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117025006/http://ask.yahoo.com/ask/20010315.html |archive-date=2012-01-17}}&lt;/ref&gt; تازو، [[نانو مواد]] بابت تحقيق وڌيڪ اڳڀرائي آندي آهي؛ نينو ٽيڪس ۽ نينو هورائزنز جهڙيون ڪمپنيون ڌاتي [[نانو ذرا|نانو ذرڙن]] تي ٻڌل مستقل علاج تيار ڪري رهيون آهن، جيڪي ڪپڙن کي پاڻي، داغ، گهنجن ۽ جراثيمن، جهڙوڪ بيڪٽيريا ۽ فنجائي، خلاف وڌيڪ مزاحم بڻائين ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tms.org/pubs/journals/jom/0507/byko-0507.html |title=The Materials Science and Engineering of Clothing |publisher=Tms.org |access-date=2011-12-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121161232/http://www.tms.org/pubs/journals/jom/0507/byko-0507.html |archive-date=2012-01-21}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا آخري استعمال ڪندڙ تائين پهچڻ کان اڳ مختلف علاجن مان گذرن ٿا۔ [[فارملڊيهائيڊ]] فنشنگ کان، جيڪا گهنجن جي مزاحمت بهتر ڪري ٿي، بايو سائيڊڪ فنشنگ تائين، ۽ باهه روڪ مواد کان ڪيترن قسمن جي ڪپڙن جي رنگائي تائين، امڪان لڳ ڀڳ بي انتها آهن۔ پر انهن مان ڪيترين فنشنگن جا آخري استعمال ڪندڙ تي نقصانڪار اثر به ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور، ڪيترن ڊسپرس، ايسڊ ۽ ريئڪٽو رنگن بابت ثابت ٿيو آهي ته اهي حساس ماڻهن ۾ الرجي پيدا ڪري سگهن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1468-3083.2004.00967.x |title=Textile dermatitis in patients with contact sensitization in Israel: A 4-year prospective study |year=2004 |last1=Lazarov |first1=A |journal=Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology |volume=18 |issue=5 |pages=531–7b |pmid=15324387 }}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، هن گروهه جا ڪجهه مخصوص رنگ پرپورڪ رابطي واري ڊرماٽائٽس پيدا ڪرڻ جو سبب به ثابت ٿيا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=12952748 |year=2003 |last1=Lazarov |first1=A |last2=Cordoba |first2=M |last3=Plosk |first3=N |last4=Abraham |first4=D |title=Atypical and unusual clinical manifestations of contact dermatitis to clothing (textile contact dermatitis): Case presentation and review of the literature |volume=9 |issue=3 |page=1 |journal=Dermatology Online Journal|doi=10.5070/D30KD1D259 }}&lt;/ref&gt;

{{lang|de|[[آئزن گارن]]}}، جنهن جو انگريزي ۾ مطلب &quot;لوهي ڌاڳو&quot; آهي، روشني موٽائيندڙ مضبوط مواد آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ جرمني ۾ ايجاد ٿيو۔ اهو ڪپهه جي ڌاڳن کي نشاستي ۽ پيرافن ميڻ جي محلول ۾ ڀڄائڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔ پوءِ ڌاڳن کي فولادي رولرن ۽ برشن سان ڇڪيو ۽ پالش ڪيو ويندو آهي۔ هن عمل جو نتيجو چمڪدار، ڦاٽڻ کان مزاحم ۽ انتهائي مضبوط ڌاڳو هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[http://www.wuppertal.ihk24.de/servicemarken/branchen_neu/industrie/industrie_im_bs/902782/Textilstandort_Wuppertal.html ''Industriegeschichte aus dem Bergischen land''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814102306/http://www.wuppertal.ihk24.de/servicemarken/branchen_neu/industrie/industrie_im_bs/902782/Textilstandort_Wuppertal.html |date=14 August 2017 }} (in German). (Accessed: 27 November 2016)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;video&quot;&gt;[http://digit.wdr.de/entries/5900?index=69&amp;q=eyJ7aH0iOlsiezE2fSIsInsxYX0iXSwie2t9IjpbInsyMn0iXSwiezF9IjpbeyJmaWVsZCI6IiJ9XX0%3D&amp;qt=search WDR digit project. ''Eisengarnfabrikation in Barmen''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161128050159/http://digit.wdr.de/entries/5900?index=69&amp;q=eyJ7aH0iOlsiezE2fSIsInsxYX0iXSwie2t9IjpbInsyMn0iXSwiezF9IjpbeyJmaWVsZCI6IiJ9XX0%3D&amp;qt=search|date=28 November 2016}} (Video (16 min) in German). (Accessed: 27 November 2016).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فنشنگ جا طريقا
!فنشنگ
!ڪپڙا
|-
|[[گگ مل|برشنگ]]
|قالين، رگ، ويلويٽ، [[ويلور]] ۽ [[ويلويٽين]]، جن کي پائل ڪپڙا چيو وڃي ٿو، اُڻيل ڪپڙي مان هڪ ٻيو ڌاڳو گذاري ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن سان ٽفٽ ٿيل پرت ٺهي ٿي، جنهن کي [[نئپ (ڪپڙو)|نئپ]] يا [[پائل (ڪپڙو)|پائل]] چيو وڃي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p=196}}
|-
|[[شيئرنگ (ڪپڙا)|شيئرنگ]]
|&quot;شيئرنگ مشين&quot; اهڙي مشين آهي جنهن ۾ شيئرنگ سلنڊر، ليجر بليڊ، فلف خارج ڪرڻ وارو نظام، ۽ جوائنٽ سيم سينسر لڳل هوندا آهن۔ اها مشين لان ڪٽڻ واري مشين وانگر ڪم ڪري ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=A. K. Roy |url=https://books.google.com/books?id=0TamObsaaPQC&amp;dq=shearing+process+in+textile&amp;pg=PA138 |title=Textile Preparation and Dyeing |date=9 January 2006 |publisher=Science Publishers |isbn=978-1-57808-404-3 |page=138 |language=en |access-date=2022-06-01 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081535/https://books.google.com/books?id=0TamObsaaPQC&amp;dq=shearing+process+in+textile&amp;pg=PA138 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Elsasser|2005|p=197}} [[مول اسڪن]] ۽ [[ويلويٽ]] شيئر ڪيل مواد آهن، جن ۾ پائل کي هڪ مقرر سطح تائين ڪٽيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Denny |first=Grace G. (Grace Goldena) |url=http://archive.org/details/fabricshowtoknow00denn |title=Fabrics and how to know them;definitions of fabrics, practical textile tests, classification of fabrics |date=1923 |publisher=Philadelphia, London, J.B. Lippincott Company |others=The Library of Congress |page=103}}&lt;/ref&gt;
|}

== ماحولياتي ۽ صحت تي اثر ==
تيل جي صنعت کان پوءِ، فيشن جي صنعت زرعي زمين کي آلودہ ڪندڙ ٻي وڏي صنعت آهي، جنهن جا ماحول تي ڪيترائي نقصانڪار اثر پون ٿا۔ جيئن جيئن صنعت وڌي ٿي، تيئن ماحول تي ان جو اثر وڌيڪ خراب ٿي رهيو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-85403-0.00004-9 |chapter=Waste management in fashion and textile industry: Recent advances and trends, life-cycle assessment, and circular economy |title=Emerging Trends to Approaching Zero Waste |date=2022 |last1=Gupta |first1=Richa |last2=Kushwaha |first2=Anamika |last3=Dave |first3=Dushyant |last4=Mahanta |first4=Niva Rana |pages=215–242 |isbn=978-0-323-85403-0 }}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پيداوار سڀ کان پراڻين ۽ فني طور پيچيده صنعتن مان هڪ آهي۔ هن صنعت جي بنيادي طاقت ان جي مضبوط پيداواري بنياد مان نڪري ٿي، جنهن ۾ قدرتي ريشا، جهڙوڪ جوٽ، ريشم، اون ۽ ڪپهه، کان وٺي مصنوعي يا ٺاهيل ريشا، جهڙوڪ پولي ايسٽر، ويسڪوز، نائلون ۽ ايڪريلڪ، تائين مختلف ريشا/ڌاڳا شامل آهن۔

ڪپڙي جي شين جي طلب وڌڻ سان ڪپڙي جون ملون ۽ انهن جو گندو پاڻي به وڌيو آهي، جنهن سڄي دنيا ۾ شديد آلودگي جو مسئلو پيدا ڪيو آهي۔ ڪپڙي جي صنعت ۾ استعمال ٿيندڙ ڪيترائي ڪيميائي مادا ماحول ۽ صحت لاءِ خطرا پيدا ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي گندي پاڻي ۾ موجود مرڪبن مان رنگن کي اهم آلودہ ڪندڙ سمجھيو وڃي ٿو۔ صاف نہ ڪيل گندي پاڻي جي خارج ٿيڻ ۽ زهريلي ڪيميائي مادن جي استعمال، خاص طور پروسيسنگ دوران، ڪپڙي جي صنعت سان لاڳاپيل عالمي ماحولياتي مسئلن جو وڏو حصو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-94-007-7890-0_4 |chapter=Environmental and Health Effects of Textile Industry Wastewater |title=Environmental Deterioration and Human Health |date=2014 |last1=Khan |first1=Sana |last2=Malik |first2=Abdul |pages=55–71 |isbn=978-94-007-7889-4 }}&lt;/ref&gt;

=== ماحولياتي اثر ===
لباس انسانن جي بنيادي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ ضروري آهي۔ آبادي ۽ زندگي جي معيار ۾ واڌ لباس جي ضرورت وڌائي آهي، جنهن سان ڪپڙي جي پيداوار جي طلب به وڌي آهي؛ گلي پروسيسنگ ۾ پاڻي جو وڌيڪ استعمال گهربل هوندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Muthu |first=Subramanian Senthilkannan |url=https://books.google.com/books?id=Pvx7DwAAQBAJ&amp;q=water+in+textile+and+fashion |title=Water in Textiles and Fashion: Consumption, Footprint, and Life Cycle Assessment |date=26 November 2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-102654-0 |language=en |access-date=2023-01-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094439/https://books.google.com/books?id=Pvx7DwAAQBAJ&amp;q=water+in+textile+and+fashion |url-status=live }}&lt;/ref&gt; روايتي مشينري ۽ علاج جا طريقا پاڻي جون تمام وڏيون مقدارون استعمال ڪن ٿا، خاص ڪري قدرتي ريشائن لاءِ، جن ۾ في ڪلوگرام مواد لاءِ 150&amp;nbsp;ڪلوگرام تائين پاڻي گهربل ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van der Walt |first1=G. H. J. |last2=van Rensburg |first2=N. J. J. |title=Low-Liquor Dyeing and Finishing |journal=Textile Progress |date=March 1986 |volume=14 |issue=2 |pages=1–50 |doi=10.1080/00405168608688900 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جو شعبو ماحولياتي اثرن جي وڏي تعداد جو ذميوار آهي۔ بهرحال، صاف نہ ڪيل گندي پاڻي کي پاڻيءَ جي ذخيرن ۾ ڇڏڻ ڪپڙي جي شعبي مان پيدا ٿيندڙ ماحولياتي نقصان جو وڏو سبب آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1201/9781315148588 |title=Pollution Control in Textile Industry |date=2017 |last1=Bhatia |first1=S.C. |isbn=978-1-351-37306-7 |editor-first1=Sarvesh |editor-last1=Devraj }}{{pn|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

اندازو آهي ته ڪپڙي جو شعبو هر سال 79&amp;nbsp;ٽريلين ليٽر پاڻي استعمال ڪري ٿو ۽ سڄي صنعتي گندي پاڻي جو لڳ ڀڳ 20٪ ماحول ۾ خارج ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Zhu |first1=Lisha |last2=Chen |first2=Bilin |last3=Liu |first3=Junran |last4=Chen |first4=Shuang |last5=Zhang |first5=Ying |last6=Wang |first6=Xiaopeng |last7=Wang |first7=Laili |date=19 October 2022 |title=Assessing baseline water footprints of natural fiber textile products in China |journal=Journal of Cleaner Production |volume=379 |language=en |article-number=134747 |doi=10.1016/j.jclepro.2022.134747 |bibcode=2022JCPro.37934747Z }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو وڃي ٿو ته ڪپڙي جي رڱائي جي عملن ۾ استعمال ٿيندڙ گهڻا رنگ [[اروميٽڪ مرڪب|اروميٽڪ]] ۽ [[هيٽروسائيڪلڪ مرڪب]]ن تي مشتمل هوندا آهن، جن ۾ رنگ ڏيکاريندڙ ۽ قطبي گروهه شامل هوندا آهن۔ انهن جي جوڙجڪ وڌيڪ پيچيده ۽ مستحڪم هوندي آهي، جنهن ڪري ڇپائي ۽ رڱائي جي گندي پاڻي کي ٽوڙڻ وڌيڪ ڏکيو ٿي ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Körlü |first1=Ayşegül |title=Textile Industry and Environment |date=2019 |publisher=BoD – Books on Demand |isbn=978-1-83880-027-7 }}{{self-published inline|date=January 2025}}{{pn|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

ان کان علاوه، ڪپڙا لينڊفل فضلي جو پڻ هڪ اهم حصو بڻجن ٿا۔ 2023ع ۾، [[نارٿ ڪيرولائنا اسٽيٽ يونيورسٽي]] جي محققن ڪپڙي جي فضلي کي گهٽائڻ طرف هڪ ابتدائي قدم طور [[انزائم]]ن جي مدد سان ڪپهه کي [[پولي ايسٽر]] کان الڳ ڪيو، جنهن سان هر مواد کي ٻيهر استعمال لائق بڻائي سگهجي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Oleniacz |first1=Laura |title=Researchers Separate Cotton From Polyester in Blended Fabric |date=20 March 2023 |url=https://news.ncsu.edu/2023/03/researchers-separate-cotton-from-polyester-in-blended-fabric/ |publisher=North Carolina State University |access-date=12 April 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412014949/https://news.ncsu.edu/2023/03/researchers-separate-cotton-from-polyester-in-blended-fabric/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اهي ڪپڙا جن ۾ مختلف قسم جا پلاسٽڪ، جهڙوڪ پولي ايسٽر، [[پولي امائيڊ]]، [[ايلاسٽين]]، [[پولي ايڪريلونائٽرائل]]، [[ارامڊ]]، [[پولي پروپيلين]] وغيره شامل هجن، ماحولياتي آلودگي جو اهم ذريعو پڻ آهن ۽ [[مائڪرو پلاسٽڪ]] جي خارج ٿيڻ ذريعي صحت جا خطرا پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref name=&quot;Sajn_2019&quot;&gt;{{cite web |author-last=Sajn |author-first=Nikolina |title=Environmental Impact of the Textile and Clothing Industry: What Consumers Need to Know |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/633143/EPRS_BRI(2019)633143_EN.pdf |date=2019 |website=[[يورپي پارليامينٽ]] |publisher=European Parliamentary Research Service |access-date=2025-05-19 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827190134/https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/633143/EPRS_BRI(2019)633143_EN.pdf |archive-date=2025-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== صحت تي اثر ===
پاڻي ۾ خارج ٿيندڙ رنگن ۽ پگمينٽن سبب ساهه جي ڪيترين بيمارين، چمڙي جي مسئلن ۽ الرجي جو سبب بڻجي سگهي ٿو۔

جيتوڻيڪ لباس ۾ فارملڊيهائيڊ جا سطح اهڙا هجڻ جو امڪان گهٽ آهي جو اهي الرجي جو سبب بڻجن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scheman |first1=AJ |last2=Carroll |first2=PA |last3=Brown |first3=KH |last4=Osburn |first4=AH |year=1998 |title=Formaldehyde-related textile allergy: An update |journal=Contact Dermatitis |volume=38 |issue=6 |pages=332–6 |doi=10.1111/j.1600-0536.1998.tb05769.x |pmid=9687033 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اهڙي ڪيميائي مادي جي موجودگي سبب معيار جو ڪنٽرول ۽ جاچ انتهائي اهم آهي۔ باهه روڪ مادا، خاص طور برومينيٽيڊ صورت ۾، ماحول ۽ انهن جي امڪاني زهريت جي حوالي سان به ڳڻتي جو سبب آهن۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alaee |first1=M |title=An overview of commercially used brominated flame retardants, their applications, their use patterns in different countries/regions and possible modes of release |journal=Environment International |date=September 2003 |volume=29 |issue=6 |pages=683–689 |doi=10.1016/S0160-4120(03)00121-1 |pmid=12850087 |bibcode=2003EnInt..29..683A }}&lt;/ref&gt;

==== ڪيميائي مادن جو استعمال، فائدا ۽ صحت تي اثر ====
ڪجهه ڪيميائي فنشنگون صحت ۽ ماحول لاءِ امڪاني خطرا رکن ٿيون۔ [[پرفلورو مرڪب|پرفلورو ٿيل تيزاب]] [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ اداري]] موجب انساني صحت لاءِ خطرناڪ سمجهيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|last=US EPA|first=OCSPP|date=29 April 2015|title=Chemicals under the Toxic Substances Control Act (TSCA)|url=https://www.epa.gov/chemicals-under-tsca|access-date=2021-07-24|website=www.epa.gov|language=en|archive-date=2010-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100118092730/http://www.epa.gov/oppt/existingchemicals/pubs/actionplans/deccadbe.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!مادي جو نالو
!ڪپڙي جي شين ۾ فائدو
!لاڳاپيل صحت جا خطرا ۽ ماحولياتي اثر
!حوالا
|-
|[[پرفلورو اوڪٽانوئڪ تيزاب]] (PFOA)، [[پولي ٽيٽرا فلورو ايٿيلين]] (ٽيفلون)
|[[پاڻي کان پري رهڻ وارو اثر]]
|[[اينڊوڪرائن ۾ خلل وجهندڙ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Betts|first=Kellyn S.|date=2007|title=Perfluoroalkyl Acids: What Is the Evidence Telling Us?|journal=Environmental Health Perspectives|volume=115|issue=5|pages=A250–A256|doi=10.1289/ehp.115-a250|issn=0091-6765|pmc=1867999|pmid=17520044 |bibcode=2007EnvHP.115.a250B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Perfluorooctanoic acid (PFOA): 1. What is PFOA and what is it used for?|url=https://www.greenfacts.org/en/pfoa-cookware-waterproofing/l-2/index.htm|access-date=2021-07-01|website=www.greenfacts.org|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182349/https://www.greenfacts.org/en/pfoa-cookware-waterproofing/l-2/index.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[فلورو ڪاربن]] (PFC)
|پاڻي کان پري رهڻ وارو اثر
|ساهه جي بيماري جو سبب بڻجي سگهي ٿو
|&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Hays|first1=Hannah L.|title=Fluorides and Fluorocarbons Toxicity|date=2021|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430799/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=28613550|access-date=2021-07-01|last2=Mathew|first2=Dana|last3=Chapman|first3=Jennifer|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811104636/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430799/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[برومين]]
|[[برومينيٽيڊ باهه روڪ مادو]]
|[[مستقل، حياتياتي طور گڏ ٿيندڙ ۽ زهريلا مادا]] [[اعصابي-رويي جون بيماريون]] ۽ [[اينڊوڪرائن خلل]] پيدا ڪري سگهن ٿا
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brominated Flame retardants in the Environment|url=https://www.cerc.usgs.gov/pubs/center/pdfdocs/pbde.pdf|url-status=live|access-date=2021-07-01|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181419/https://www.cerc.usgs.gov/pubs/center/pdfdocs/pbde.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
|چاندي، [[چاندي جا نانو ذرا]]
|[[جراثيم مخالف مزاحمت]]
|[[چاندي جي نانو ذرڙن جا ماحولياتي اثر]] ۽ انساني صحت تي زهريلا اثر
|&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ermini|first1=Maria Laura|last2=Voliani|first2=Valerio|date=27 April 2021|title=Antimicrobial Nano-Agents: The Copper Age|journal=ACS Nano|volume=15|issue=4|pages=6008–6029|doi=10.1021/acsnano.0c10756|issn=1936-0851|pmc=8155324|pmid=33792292 |bibcode=2021ACSNa..15.6008E }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=AshaRani |first1=P. V. |last2=Low Kah Mun |first2=Grace |last3=Hande |first3=Manoor Prakash |last4=Valiyaveettil |first4=Suresh |title=Cytotoxicity and Genotoxicity of Silver Nanoparticles in Human Cells |journal=ACS Nano |date=24 February 2009 |volume=3 |issue=2 |pages=279–290 |doi=10.1021/nn800596w |pmid=19236062 |bibcode=2009ACSNa...3..279A |url=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/93520 }}&lt;/ref&gt;
|}
==== جاچ ====
انهن اضافي مادن جي جاچ ڪيترين تجارتي ليبارٽرين ۾ ممڪن آهي۔ ڪپڙن کي [[اوئڪو-ٽيڪس]] سرٽيفڪيشن معيار موجب به جاچي سگهجي ٿو، جنهن ۾ ڪپڙي جي شين ۾ ڪجهه ڪيميائي مادن جي استعمال لاءِ حدون مقرر ٿيل آهن۔</text>
      <sha1>fzloeb0jjq20az5zkq01nj127ncguyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373425</id>
      <parentid>373424</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153487" sha1="aso97i29sxw0bzvn6afllpm2hn138rt" xml:space="preserve">{{Short description|مختلف ريشيدار مواد}}
{{Other uses}}

{{Multiple image
| header            = ڪپڙا (ٽيڪسٽائل)
| direction         = horizontal
| perrow            = 2/2
| image_gap         = 8
| width2            = 130
| image2            = Weaving_jamdani_at_BSCIC_Jamdani_palli,_Narayanganj_113.jpg
| caption2          = [[جمداڻي]] اُڻت [[بنگله ديش ۾ ڪپڙي جي صنعت|بنگله ديش جي]]
| width3            = 230
| image3            = Urdimbre rosa.jpg
| caption3          = ڪپڙي جي تياري ۾ ڊگها ڌاڳا “وارپ” (اڏا) سڏجن ٿا ۽ اهي “ويفٽ” (اُڙيون) ڌاڳن سان گڏجي اُڻيل ڪپڙو تيار ڪن ٿا۔
| width4            = 240
| image4            = Flores y colores hechos a mano.jpg
| caption4          = هٿ سان ٺاهيل گلن جا نمونا ڪپڙي تي
| width7            = 120
| image7            = Tzutujil.weaving.jpg
| caption7          = [[اُڻت]]
| footer            = ڪپڙي جي پيداوار جيڪا شروعات ۾ هٿ جي هنر تي ٻڌل هئي، اڄ هڪ وسيع ميدان بڻجي چڪي آهي جنهن ۾ ريشا، ڌاڳا، ڪپڙا ۽ مختلف ريشيدار شين جي پيداوار شامل آهي، جيڪي گهريلو ۽ صنعتي استعمال لاءِ تيار ڪيون وڃن ٿيون۔
}}
[[File:Weaving_demonstrated_on_a_historic_loom_in_Leiden.webm |right|thumbtime=12|thumb|300px| 1830ع جي هٿرادو لوم تي اُڻت جو مظاهرو [[ليڊن]] جي [[ميوزيم هيٽ ليڊس ويورز هائوس|اُڻت ميوزيم]] ۾]]

'''ڪپڙو (ٽيڪسٽائل)''' هڪ اهڙو [[مفھوم (لسانيات)|جامع اصطلاح]] آهي جنهن ۾ مختلف [[ريشو|ريشيدار]] مواد شامل آهن، جهڙوڪ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[فلامنٽ (ڊگهو ريشو)|فلامنٽ]]، [[سُتو|سُتا]] ۽ مختلف قسمن جا [[ڪپڙو]]. شروعات ۾ “ٽيڪسٽائل” جو لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو۔{{sfn|Joseph|1977|p=3}}{{sfn|Kadolph|1998|p=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; پر اُڻت ئي واحد طريقو ناهي، ۽ وقت سان گڏ ٻين ڪيترن طريقن کي به ترقي ڏني وئي ته جيئن مختلف استعمالن لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون تيار ڪري سگهجن۔ [[اُڻت]] ۽ [[غير اُڻيل ڪپڙو]] به اهم طريقا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

اڄ جي دنيا ۾ ڪپڙا مختلف ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، روزمره لباس کان وٺي [[گولي کان بچاءُ واري جيڪٽ]]، [[خلائي لباس]]، [[ڊاڪٽرن جا گائون]] ۽ فني استعمال جهڙوڪ [[جيوٽيڪسٽائل]] تائين۔&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |pages=552, 553, 211, 131}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايا وڃن ٿا: گهريلو استعمال جا ڪپڙا ۽ [[فني ڪپڙا]]. گهريلو ڪپڙن ۾ خوبصورتي ۽ آرام اهم هوندا آهن، جڏهن ته فني ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي بنيادي حيثيت رکي ٿي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=31 October 2000 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پائيداري به هڪ اهم خاصيت آهي، جتي عام ڪپهه جا ڪپڙا (جهڙوڪ ٽي شرٽ) مناسب سنڀال سان ويهن سالن تائين هلي سگهن ٿا۔

[[جيوٽيڪسٽائل]]، [[صنعتي ڪپڙا]] ۽ [[طبي ڪپڙا]] فني ڪپڙن جا مثال آهن، جڏهن ته لباس ۽ گهر جي سينگار جون شيون گهريلو ڪپڙن ۾ اچن ٿيون۔ ڪپڙي جي هر جزو—ريشو، ڌاڳو، ڪپڙو، پروسيسنگ ۽ [[فنشنگ (ڪپڙا)|آخري تياري]]—آخري پيداوار تي اثرانداز ٿئي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

ريشو ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو حصو هوندو آهي؛ ريشا عام طور ڌاڳن ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا ۽ پوءِ انهن مان ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Division |first=United States Department of Labor Wage and Hour |url=https://books.google.com/books?id=5Yxh19vrzd0C&amp;dq=textile+industry+definition&amp;pg=PP3 |title=Some Basic Information on the Textile Industry |date=1941 |publisher=U.S. Department of Labor, Wage and Hour Division. |pages=3–6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ريشا ڊگها ۽ باريڪ هوندا آهن ۽ انهن جا ذريعا [[قدرتي ريشا]]، [[مصنوعي ريشا]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔

ڪجهه حالتن ۾، ريشا سڌو ئي [[فيلٽ ٺاهڻ]] يا [[بانڊنگ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ٻين حالتن ۾ ڌاڳن کي اُڻت، بُڻت، [[ڪروشيه]]، [[گرھ بندي]]، [[ٽيٽنگ]] يا [[چوٽي ٺاهڻ]] ذريعي ڪپڙي ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Textile Terms |url=http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723073411/http://www.textilemuseum.org/PDFs/TextileTerms.pdf |archive-date=23 July 2006 |access-date=6 August 2006}}&lt;/ref&gt;

پيداوار کان پوءِ، ڪپڙي کي وڌيڪ عملن مان گذاريو ويندو آهي ته جيئن ان ۾ خوبصورتي، مضبوطی ۽ استعمال جي صلاحيت وڌائي وڃي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=Asim Kumar Roy |url=https://books.google.com/books?id=p_9PCwAAQBAJ&amp;q=finishing+textiles |title=Principles of Textile Finishing |date=29 April 2017 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-100661-0 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي تياري دنيا جي قديم ترين صنعتي هنر مان هڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_business_1971-11_21_11 |title=Atlanta Economic Review 1971-11: Vol 21 Iss 11 |date=1971 |publisher=College of Business Administration. Georgia State University |page=6}}&lt;/ref&gt;

[[رڱائي]]، [[ڇپائي]] ۽ [[ڪڙهائي]] ڪپڙي سان لاڳاپيل اهم سينگار جا هنر آهن۔&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005a&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005a |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 |page=9}}&lt;/ref&gt;

== اصل (اِٽمولاجي) ==

=== ٽيڪسٽائل ===
لفظ 'ٽيڪسٽائل' [[لاطيني ٻولي]] جي صفت ٽيڪسٽلس {{lang|la|textilis}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'اُڻيل'، ۽ اهو پاڻ ٽيڪسٽس {{lang|la|textus}} مان نڪتل آهي، جيڪو فعل ٽيڪسٽ {{lang|la|texere}} ('اُڻڻ') جو ماضي صفت آهي۔&lt;ref name=&quot;Farlex-2020&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Textile |url=http://www.thefreedictionary.com/textile |access-date=2012-05-25 |dictionary=The Free Dictionary |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527165616/https://www.thefreedictionary.com/textile |url-status=live }}&lt;/ref&gt; شروعات ۾ هي لفظ صرف [[اُڻيل ڪپڙو]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو اصطلاح مختلف قسمن جي مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ ريشا، [[ڌاڳو|ڌاڳا]]، [[ڪپڙو]] ۽ ٻين لاڳاپيل شين کي به شامل ڪيو وڃي ٿو۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt;

=== فيبرڪ ===
{{Redirect|Fabric}}

&quot;فيبرڪ&quot; ان پتلي ۽ لچڪدار مواد کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڌاڳن، سڌي ريت ريشائن، پولي مر فلم، فوم يا انهن جي گڏيل طريقن سان ٺاهيو وڃي۔ فيبرڪ جو استعمال ڪپڙي کان وڌيڪ وسيع هوندو آهي۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |page=469}}&lt;/ref&gt; فيبرڪ لفظ ڪپڙو، مواد، سامان يا [[ٽڪرن وارو سامان]] سان مترادف آهي۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot; /&gt;

لفظ 'فيبرڪ' پڻ لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي، جنهن جون پاڙون [[پروٽو-هند-يورپي ٻولي]] ۾ ملن ٿيون۔ اهو سڀ کان تازو [[وچين فرينچ ٻولي]] جي لفظ {{lang|fr|fabrique}} (&quot;عمارت&quot;) مان آيو آهي، ۽ ان کان اڳ لاطيني {{lang|la|fabrica}} ('ڪارخانو؛ هنر؛ مهارت سان ٺهيل جوڙجڪ') مان، جيڪو پاڻ لاطيني {{lang|la|faber}} (&quot;ڪاريگر&quot;) مان نڪتل آهي، جيڪو پروٽو-هند-يورپي جڙ ''dhabh-'' مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'گڏ ڪرڻ يا جوڙڻ'۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|fabric|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

=== ڪپڙو  يا ڪلاٿ===
{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| image_gap         = 10
| width1            = 240
| image1            = Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg 
| caption1          = ڪپڙي جي واپاري جو دڪان
| width2            = 200
| image2            = Museum of Lincolnshire Life, Lincoln, England - DSCF1759.JPG 
| caption2          = [[ڊريپر (ڪپڙي جو واپاري)|ڊريپر جي دڪان]] جي نقل، [[ميوزيم آف لنڪن شائر لائف]]، [[لنڪن، انگلينڊ]] ۾
}}

جيڪڏهنچه ڪپڙو فيبرڪ جو هڪ قسم آهي، پر هر فيبرڪ کي ڪپڙو نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي تياري، خاصيتن ۽ استعمال ۾ فرق هوندو آهي۔ اهي مواد جيڪي ڌاڳن مان اُڻيا، بُڻيا، [[ٽفٽنگ]] يا ڳنڍيا وڃن، انهن کي ڪپڙو چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ وال پيپر، پلاسٽڪ فرنيچر ڪپڙا، قالين ۽ غير اُڻيل مواد فيبرڪ جا مثال آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=207}}

ڪپڙو هڪ لچڪدار مادو آهي جيڪو عام طور اُڻت، فيلٽ ٺاهڻ يا بُڻت ذريعي قدرتي يا مصنوعي مواد مان تيار ڪيو وڃي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لفظ 'ڪلاٿ' [[پراڻي انگريزي ٻولي]] جي لفظ {{lang|ang|clað}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي &quot;اُڻيل يا فيلٽ ڪيل مواد جيڪو جسم کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي&quot;، ۽ اهو [[پروٽو-جرمنڪ ٻولي]] جي ڪلائٿز {{lang|gem|klaithaz}} مان نڪتل آهي، جيڪو [[پراڻي فريزيئن ٻولي]] {{lang|ofs|klath}}، [[وچين ڊچ ٻولي]] ۾ ڪليٽ {{lang|dum|cleet}}، [[وچين اعليٰ جرمن ٻولي]] ۾ ڪليئٽ {{lang|gmh|kleit}} ۽ جرمن ۾ ڪلئڊ{{lang|de|kleid}} سان لاڳاپيل آهي، جيڪي سڀ 'لباس' جي معنيٰ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{OEtymD|cloth|access-date=2012-12-11}}&lt;/ref&gt;

{{ clear }}

== تاريخ ==
[[File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg |thumb|300px| 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[لانورتڊ]]، [[ويلز]] جي ڪيمبرين فيڪٽري ۾ ڪپڙي جون مشينون]]
{{Main|لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ}}

ڪپڙا پاڻ ايترا نازڪ هوندا آهن جو هزارين سالن تائين محفوظ نٿا رهي سگهن؛ تنهنڪري [[سُت ڪتڻ|سُت ڪتڻ]] ۽ [[اُڻت]] لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار ئي ڪپڙي جي ڪم بابت قبل تاريخي دور جا گهڻا ثبوت فراهم ڪن ٿا۔ سُت ڪتڻ جو سڀ کان قديم اوزار [[تڪلو]] هو، جنهن ۾ پوءِ [[تڪلي جو چڪر]] شامل ڪيو ويو۔ چڪر جي وزن سان ڪتيل ڌاڳي جي ٿلهائپ ۽ وڪڙ بهتر ٿيا۔ بعد ۾ [[چرخو]] ايجاد ٿيو۔ مؤرخن کي يقين نه آهي ته اهو ڪٿي ايجاد ٿيو؛ ڪي چين چون ٿا، ته ڪي هندستان۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Beaudry |first=Mary C. |title=Findings: The Material Culture of Needlework and Sewing |publisher=Yale University Press |date=2006 |page=137}}&lt;/ref&gt;

اڄ جي ڪپڙن جا ابتدائي اڳواڻ پن، ڇل، جانورن جون کلون ۽ فيلٽ ٿيل ڪپڙا هئا۔{{sfn|Weibel|1952|p=27}}

بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال آهي، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ رکيل آهي۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔ پهريان ڪپڙا، جيڪي گهٽ ۾ گهٽ 70,000 سال اڳ ۽ شايد ان کان به گهڻو اڳ پاتا ويا، غالباً جانورن جي کلن مان ٺهيل هئا ۽ ابتدائي انسانن کي موسم جي اثرن کان بچائڻ ۾ مدد ڪندا هئا۔ ڪنهن مرحلي تي ماڻهن ٻوٽن جي ريشائن کي ڪپڙي ۾ اُڻڻ سکيو۔

[[فليڪس|رنگيل فليڪس ريشائن]] جي [[جارجيا (ملڪ)|جمهوريه جارجيا]] جي هڪ غار مان دريافت، جنهن جي تاريخ 34,000 [[قبل مسيح]] مقرر ڪئي وئي آهي، ظاهر ڪري ٿي ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ئي ٺاهيا ويندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.325_1329a |pmid=19745126 |title=Clothes Make the (Hu) Man |year=2009 |last1=Balter |first1=M. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.1175404 |pmid=19745144 |title=30,000-Year-Old Wild Flax Fibers |year=2009 |last1=Kvavadze |first1=E. |last2=Bar-Yosef |first2=O. |last3=Belfer-Cohen |first3=A. |last4=Boaretto |first4=E. |last5=Jakeli |first5=N. |last6=Matskevich |first6=Z. |last7=Meshveliani |first7=T. |journal=Science |volume=325 |issue=5946 |page=1359 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:4270521 |bibcode=2009Sci...325.1359K |access-date=2018-11-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304052409/https://dash.harvard.edu/handle/1/4270521 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://worldtextile.aimoo.com/ Supporting Online Material] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127065045/http://worldtextile.aimoo.com/ |date=27 November 2009 }}&lt;/ref&gt;

صنعتڪاري ۽ جديد پيداواري طريقن جي اچڻ سان ڪپڙي جي پيداوار جي رفتار ۽ پيماني ۾ ايتري تبديلي آئي آهي جو اها اڳوڻي حالت کان لڳ ڀڳ سڃاڻپ کان ٻاهر ٿي وئي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|title= Advanced Textile Engineering Materials|publisher= Wiley|editor1-first= Shahid|editor1-last= Ul-Islam|editor2-first= B. S.|editor2-last= Butola|isbn= 978-1-119-48785-2|date= 2018|access-date= 4 September 2020|archive-date= 2020-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20201109034146/https://www.wiley.com/en-us/Advanced+Textile+Engineering+Materials-p-9781119487852|url-status= live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪپڙي جي مکيه قسمن، يعني [[سادو اُڻاءُ]]، [[ٽول اُڻاءُ]] يا [[ساٽن اُڻاءُ]]، ۾ قديم ۽ جديد طريقن جي وچ ۾ ٿورو ئي فرق آهي۔

=== ڪپڙي جي صنعت ===
{{main|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي صنعت هنر ۽ دستڪاري مان پيدا ٿي ۽ [[دستڪاري گلڊ]]ن ذريعي جاري رهي۔ ارڙهين ۽ اوڻيهين صدي ۾، [[صنعتي انقلاب]] دوران، اها وڌندڙ طور مشيني ٿي وئي۔ 1765ع ۾، جڏهن برطانيا ۾ اون يا ڪپهه ڪتڻ واري مشين، جنهن کي [[اسپننگ جيني]] چيو ويو، ايجاد ٿي، تڏهن ڪپڙي جي پيداوار پهرين معاشي سرگرمي بڻجي وئي جيڪا صنعتي بڻائي وئي۔ ويهين صدي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي محرڪ قوتون بڻجي ويون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |pages=1, 2, 3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control, 2nd ed. |doi=10.23943/princeton/9780691164137.003.0010 |date=2017 |last1=Herbst |first1=Jeffrey |volume=1 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جي صنعت ۾ فطري تحرڪ موجود آهي، جيڪو هن شعبي اندر ڪيترين تبديلي آڻيندڙ تبديلين ۽ جدتن کان متاثر ٿئي ٿو۔ ڪپڙي جا ڪاروبار بين الاقوامي واپار جي پاليسين ۾ تبديلين، فيشن جي رجحانن، گراهڪن جي پسندن، پيداواري خرچن ۽ طريقن جي تبديلي، حفاظت ۽ ماحولياتي ضابطن جي پابندي، ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ اڳڀرائي سبب اثر هيٺ اچي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=4}}

ڪپڙي ۽ پوشاڪ جون صنعتون انهن ڪيترن ملڪن جي معاشي نظامن تي وڏو اثر وجهن ٿيون، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار سان لاڳاپيل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-1-78242-232-7.00001-1 |chapter=Introduction |title=Garment Manufacturing Technology |date=2015 |last1=Nayak |first1=R. |last2=Padhye |first2=R. |pages=1–17 |isbn=978-1-78242-232-7 }}&lt;/ref&gt;

=== نالا رکڻ ===
[[File:Calico sample Crum &amp; Co..jpg |thumb|right| والٽر ڪرم اينڊ ڪمپني طرفان ڇهن رنگن واري مشين سان ڇپيل ڪيليڪو جو نمونو، [[فريڊرڪ ڪريس ڪيلورٽ]] جي ''رڱائي ۽ ڪيليڪو ڇپائي'' (1878ع) مان]]

گهڻن ڪپڙن کي سندن بنيادي ريشيدار عام نالن، سندن اصل هنڌ، يا پيداوار جي طريقن، خاصيتن ۽ ڊيزائنن جي بنياد تي ٺهيل گروهن مطابق سڏيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot;&gt;{{Cite book |last =Malekandathil |first =Pius |url=https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |title =The Indian Ocean in the Making of Early Modern India |date =13 September 2016 |publisher =Routledge |isbn =978-1-351-99745-4 |page =359 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date=2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602045837/https://books.google.com/books?id=-WEPDQAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PT359 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot;&gt;{{Cite book |last =Peck |first =Amelia |url =https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |title =Interwoven Globe: The Worldwide Textile Trade, 1500–1800 |date =2013 |publisher =Metropolitan Museum of Art |isbn =978-1-58839-496-5 |page =60 |language =en |access-date =2022-05-25 |archive-date =2022-06-02 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220602055305/https://books.google.com/books?id=BYjh82N63IQC&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA60 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot;&gt;{{Cite book |last =Corbman |first =Bernard P. |url=http://archive.org/details/textilesfibertof0006corb |title =Textiles: fiber to fabric |date =1983 |location=New York |publisher =Gregg Division, McGraw-Hill |isbn =978-0-07-013137-8 |pages =2 to 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot;&gt;{{Cite book |last1 =Cerchia |first1=Rossella Esther |url =https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |title =The New Frontiers of Fashion Law |last2 =Pozzo |first2 =Barbara |date =13 January 2021 |publisher =MDPI |isbn =978-3-03943-707-8 |pages =2, 3 |language=en |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081520/https://books.google.com/books?id=37UTEAAAQBAJ&amp;dq=Textiles+and+origin+of+their+names&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{linktext | بيئر اسڪن}}&lt;ref&gt;
{{oed | bearskin}}
&lt;/ref&gt;
(بيئر اسڪن ڪپڙو) شايد پنهنجي &quot;گهاٽي ۽ وارين سطح&quot; سبب اهو نالو حاصل ڪيو۔&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Caulfeild
 |first1               = Sophia Frances Anne
 |author-link1         = Sophia Frances Anne Caulfeild
 |year                 = 1882
 |chapter              = Bearskin Cloth
 |title                = The Dictionary of Needlework: An Encyclopædia of Artistic, Plain, and Fancy Needlework [...]
 |url                  = https://books.google.com/books?id=io87coIiELMC
 |publication-place    = London
 |publisher            = L. Upcott Gill
 |page                 = 25
 |access-date          = 16 سيپٽمبر 2025
 |quote                = رڇ جي چمڙي وارو ڪپڙو.{{--}} ھڪ کنھرو ٿلھو اوني ڪپڙو جيڪو اوور ڪوٽن لاء استعمال ٿيندو آھي 
}}
&lt;/ref&gt;

&quot;نائلون&quot;، [[اوليفن ريشو|&quot;اوليفن&quot;]] ۽ [[ايڪريلڪ ريشو|&quot;ايڪريلڪ&quot;]] عام استعمال ٿيندڙ ڪجهه مصنوعي ريشائن جا عام نالا آهن۔{{sfn|Elsasser|2005|p=219}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear: both&quot;
|+
!نالو
!پيداوار
! colspan=&quot;2&quot; |ڪپڙن جا نالا هن بنياد تي
!وضاحت
|-
|[[ڪشميري ان|ڪشميري]]
|[[ڪشميري ٻڪري|ڪشميري ٻڪرين]] مان حاصل ٿيندڙ [[ان]] جو ريشو
|اصل
|[[ڪشمير (شال)|ڪشمير]]
|ڪشميري لفظ ڪشميري شال جو مترادف آهي، ۽ &quot;ڪشميري&quot; اصطلاح ڪشمير جي سنڌي صورت مان نڪتل آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot;&gt;{{Cite book |last =Boulanger |first =Jean-Claude |url =https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath%3D+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |title =Actes du XVIe Congrès international des sciences onomastiques: Québec, Université Laval, 16–22 août 1987: le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales |date =1990 |publisher =Presses Université Laval |isbn =978-2-7637-7213-4 |page =143 |language =en |access-date=2022-06-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230405081522/https://books.google.com/books?id=MLChUpf_66EC&amp;dq=Jagannath=+light+cotton+material&amp;pg=PA143 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ڪيليڪو]]
|[[سادو اُڻاءُ|سادي اڻيل]]ھ ڪپڙي جو مواد
|اصل
|[[ڪوزيڪوڊ|ڪاليڪٽ]]
|هي ڪپڙو ڏکڻ اولهه هندستان جي شهر ڪاليڪٽ مان پيدا ٿيو۔
|-
|جيڪونيٽ
|سادو اُڻاءُ وارو هلڪو ڪپهه جو ڪپڙو
|اصل
|[[پوري|جگنناٿ پوري]]
|جيڪونيٽ، جگنناٿ جي انگريزي صورت آهي، جتي اهو اصل ۾ تيار ڪيو ويندو هو۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[جرسي (ڪپڙو)|جرسي]]
|[[اڻيل ڪپڙو|اڻيل ڪپڙي]] جو هڪ قسم
|اصل
|[[جرسي]]، [[چينل ٻيٽ]]
|جرسي ڪپڙو سڀ کان پهرين چينل ٻيٽن جي جرسي تي تيار ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[ڪرسي (ڪپڙو)|ڪرسي]]
|هڪ کُهرو [[اوني ڪپڙو]]
|اصل
|[[ڪرسي، سفڪ]]
|هي ڪپڙو انگلينڊ جي اوڀر واري شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt;
|-
|[[پيزلي (ڊيزائن)]]
|[[نقش (بصري هنر)|نقش]] جو هڪ قسم
|ڊيزائن
|[[پيزلي، رينفرو شائر]]
|[[اسڪاٽلينڊ]] جي اولهه [[مرڪزي هيٺاهيون زمينون]] ۾ واقع هڪ شهر۔&lt;ref name=&quot;Boulanger-1990&quot; /&gt; هي نقش ايران/فارس مان نڪتل آهي، پوءِ مغلن سان گڏ هندستان آيو ۽ برطانوي ان کي ريشم واري رستي ذريعي اسڪاٽلينڊ کڻي ويا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Fashion |first=Guardian |date=2011-09-26 |title=A brief history of paisley |url=https://www.theguardian.com/fashion/gallery/2011/sep/26/paisley-london-fashion-week |access-date=2025-12-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[دوسوتي]]
|هٿ سان ڪتيل ڪپهه جو ڪپڙو
|خاصيتون
|کُهرو ۽ ٿلهو ڪپهه جو ڪپڙو
|اوڻيهين صديءَ جي لڳ ڀڳ [[پنجاب]] ۽ [[گجرات]] هٿ سان ڪتيل مختلف ڪپڙن جي پيداوار لاءِ مشهور هئا۔ دوسوتي کي ان ۾ استعمال ٿيندڙ ڌاڳن جي تعداد سان سڃاتو ويندو هو (دو+سوتي جو مطلب 'ٻه ڌاڳا' آهي)۔ اڪ سوتي هڪ ٻيو قسم هو، جنهن ۾ هڪ ڌاڳو استعمال ٿيندو هو۔
&lt;ref name=&quot;Baden-Powell-1872&quot;&gt;{{Cite book |last =Baden-Powell |first =Baden Henry |url =https://books.google.com/books?id=gg_JAAAAMAAJ |title =Hand-book of the Manufactures &amp; Arts of the Punjab: With a Combined Glossary &amp; Index of Vernacular Trades &amp; Technical Terms ... Forming Vol. Ii to the &quot;Hand-book of the Economic Products of the Punjab&quot; Prepared Under the Orders of Government |date =1872 |publisher =Punjab printing Company |isbn = |location = |page =7 |language =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Annuals Bureau-1964&quot;&gt;{{Cite book |last = |first = |url =https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |title =Supplies and Disposals Year Book |date =1964 |publisher = |isbn = |location = |pages =74, 335, 351 |language =en |access-date =2022-06-07 |archive-date =2022-06-07 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220607041847/https://books.google.com/books?id=yVM5AQAAIAAJ |url-status =live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ململ]] جا قسم، جهڙوڪ ''آبِ روان'' (وهندڙ پاڻي)، ''بافت هوا'' (اُڻيل هوا){{sfn|Weibel|1952|p=54}}
|[[بنگال]] جي [[ڍاڪا|ڊاڪا]] مان نفيس ململ ڪپڙي جا قسم
|خاصيتون
|نازڪ ململ جا قسم
|اوڀر هندستاني اپکنڊ ۾ ڊاڪا هٿ سان اُڻيل ۽ ڪتيل ململن جا ڪيترائي قسم پيدا ڪندو هو۔ ''بافت هوا''، جنهن جي معنيٰ &quot;اُڻيل هوا&quot; آهي، ''شبنم''، جنهن جي معنيٰ &quot;شام جي اوس&quot; آهي، ۽ ''آبِ روان''، جنهن جي معنيٰ &quot;وهندڙ پاڻي&quot; آهي، نرم ململن جا ڪجهه شاعراڻا نالا آهن۔{{sfn|Weibel|1952|p=54}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last =King |first =Brenda M. |url =https://books.google.com/books?id=vqua3eovs7kC&amp;q=Abrawan&amp;pg=PR16 |title =Silk and Empire |date =3 September 2005 |publisher =Manchester University Press |isbn =978-0-7190-6700-6 |pages =61, xvi |language =en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نينسوڪ]]
|نرم هٿ وارو سادو اُڻاءُ ڪپڙو
|خاصيتون
|اکين کي وڻندڙ
|نين + سوک جو مطلب &quot;اکين کي وڻندڙ&quot; آهي۔{{sfn|Humphries|1996|p=15}}
|-
|[[سوان اسڪن ڪپڙو|سوان اسڪن]]
|اُڻيل [[فلينل]] ڪپڙو
|خاصيتون
|[[هَنس]] جي چمڙي جهڙو ڏسڻ ۽ محسوس ٿيڻ
|ارڙهين صديءَ جو ڪپڙو، جيڪو [[شافٽس بري]] ۾ تيار ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last =Harmuth |first =Louis |url =http://archive.org/details/dictionaryoftext00harmrich |title =Dictionary of textiles |date =1915 |publisher =New York, Fairchild publishing company |others =University of California Libraries |page =149}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[تنسک ڪپڙو|تنسک]]
|نرم ۽ نازڪ بناوت واري ململ جو ٻيو قسم
|خاصيتون
|جسم کي وڻندڙ
|تن + سُک جو مطلب &quot;جسم کي وڻندڙ&quot; آهي۔ تنسک نفيس، نرم ۽ نازڪ بناوت وارو ڪپڙو هو۔ هن قسم جي ڪپڙي جو ذڪر 16هين صديءَ جي مغل دور جي رڪارڊ [[آئين اڪبري]] ۾ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last =Sangar |first =S. P. |date =1965 |title =FEMALE COSTUMES IN THE SIXTEENTH AND SEVENTEENTH CENTURIES (as reflected in the contemporary Hindi literature) |journal =Proceedings of the Indian History Congress |volume =27 |pages =243–247 |jstor =44140630 |issn =2249-1937 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== لاڳاپيل اصطلاح ===
لاڳاپيل لفظ &quot;'''فيبرڪ'''&quot;&lt;ref name=&quot;MW-2017&quot; /&gt;، &quot;'''ڪپڙو'''&quot;&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot; /&gt; ۽ &quot;'''[[مواد]]'''&quot; اڪثر ڪپڙي جي اسمبلي وارن ڌنڌن، جهڙوڪ درزڪي ڪم ۽ [[لباس ٺاهيندڙ|لباس ٺاهڻ]]، ۾ ''ٽيڪسٽائل'' جا مترادف طور استعمال ٿيندا آهن۔ پر خاص استعمال ۾ انهن اصطلاحن ۾ باريڪ فرق موجود آهي۔ ''مواد'' انتهائي وسيع اصطلاح آهي، جنهن جو بنيادي مطلب [[مادو]] تي مشتمل هجڻ آهي، ۽ ان کي مفيد بڻائڻ لاءِ حوالي جي ضرورت هوندي آهي۔ ٽيڪسٽائل اهو هر مواد آهي جيڪو ريشائن جي ڳانڍاپي مان ٺاهيو وڃي، جنهن ۾ قالين ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] به شامل آهن، جيڪي ضروري ناهي ته لباس ۽ [[فرنيچر جي پوشش]] جهڙين وڌيڪ شين جي پيداوار ۾ استعمال ٿين۔ ''فيبرڪ'' اهو مواد آهي جيڪو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻت]]، [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻت]]، پکيڙڻ، فيلٽ ٺاهڻ، ٽانڪو هڻڻ، ڪروشيه يا بانڊنگ ذريعي ٺاهيو وڃي ۽ جيڪو وڌيڪ شين، جهڙوڪ لباس ۽ فرنيچر جي پوشش، جي پيداوار ۾ استعمال ٿي سگهي، تنهنڪري ان لاءِ پيداوار جو وڌيڪ مرحلو گهربل هوندو آهي۔ ''ڪپڙو'' به ''فيبرڪ'' جي مترادف طور استعمال ٿي سگهي ٿو، پر گهڻو ڪري خاص طور اهڙي فيبرڪ جي ٽڪري لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪو پروسيس ڪيو ويو هجي يا ڪٽيو ويو هجي۔{{Citation needed|date=May 2022}}
* گريج مال: اهي ڪپڙا جيڪي خام ۽ اڻپورا هوندا آهن، انهن کي [[گريج مال]] چيو ويندو آهي۔ پيداوار کان پوءِ، مواد کي پروسيس ۽ فنش ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MATHEWS |first=KOLANJIKOMBIL |url=https://books.google.com/books?id=XkqoDwAAQBAJ |title=Encyclopaedic Dictionary of Textile Terms: Four Volume Set |date=2017 |publisher=Woodhead Publishing India PVT. Limited |isbn=978-93-85059-66-7 |page=690 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;
* پيس گڊز: [[پيس گڊز]] اهي ڪپڙي جا مواد هئا جيڪي خريدار جي گهرج مطابق ڪٽيل ٽڪرن ۾ وڪرو ڪيا ويندا هئا۔ پيس گڊز يا ته ڪپڙي جي رول مان ڪٽيا ويندا هئا يا مخصوص ڊيگهه ۾ ٺاهيا ويندا هئا، جنهن کي يارڊ گڊز به چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wingate |first=Isabel Barnum |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio00wing |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1979 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-0-87005-198-2 |page=455}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Blanco |first=A. E. |url=https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |title=Piece Goods Manual: Fabrics described; textile, knit goods, weaving terms, etc., explained; with notes on the classification of samples |date=19 May 2021 |publisher=Good Press |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094437/https://books.google.com/books?id=WsbCDwAAQBAJ&amp;q=wool+piecegoods+length&amp;pg=PT14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Well-clothed baby.jpg|thumb|upright=.85|هڪ ٻار جيڪو سياري جا نرم ڪپڙا پاتل آهي: مٿو بند، ٽوپي، کَل سان اندرين ڪوٽ، اسڪارف، ۽ [[سوئيٽر]]]]
ڪپڙا مختلف مواد آهن جيڪي ريشائن ۽ ڌاڳن مان ٺاهيا وڃن ٿا۔ &quot;ٽيڪسٽائل&quot; جو لفظ شروعات ۾ صرف اُڻيل ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڄ اهو هڪ وسيع ميدان کي ڍڪي ٿو۔{{sfn|Joseph|1977|p={{pn|date=January 2025}}}} ڪپڙن کي مختلف سطحن تي ورهايو وڃي ٿو، جهڙوڪ ريشائن جي اصل (قدرتي يا مصنوعي)، جوڙجڪ (اُڻيل، بُڻيل، غير اُڻيل)، فنشنگ وغيره۔&lt;ref name=&quot;Malekandathil-2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Peck-2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Corbman-1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerchia-2021&quot; /&gt; تنهن هوندي به بنيادي طور تي ڪپڙن جا ٻه مکيه قسم آهن:

=== گهريلو استعمال جا ڪپڙا ===
ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جن مان سڀ کان عام لباس ٺاهڻ ۽ بيگ يا ٽوڪري جهڙن ڪنٽينرن ۾ ٿيندا آهن۔ گهرن ۾ ڪپڙا قالين، فرنيچر جي پوشش، [[دري جا پردا]]، ٽوال، ميزن، بسترن ۽ ٻين هموار سطحن جي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، ۽ فنون ۾ به استعمال ٿين ٿا۔ ڪپڙا ڪيترن روايتي هٿ جي هنر جهڙوڪ [[سئي ڪاري]]، [[ڪِلٽ ٺاهڻ]] ۽ [[ڪڙهائي]] ۾ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== فني ڪپڙا ===
[[File:Übung Northern Coast.jpg|thumb|right|فني ڪپڙا ڪپڙي جي هڪ شاخ آهي جيڪا حفاظت، سلامتي ۽ ٻين ڪارڪردگي خاصيتن تي ڌيان ڏئي ٿي، جڏهن⁠تہ گهريلو ڪپڙن ۾ بنيادي ڌيان خوبصورتي ۽ آرام تي هوندو آهي۔ هڪ ٽيڪنيشن جيڪو [[بم ڊسپوزل لباس]] پاتل آهي۔]]
[[File:Nonwoven geotextile containers.jpg|thumb|غير اُڻيل [[جيوٽيڪسٽائل]] ٿيلها ساڳئي ٿلهائپ وارن اُڻيل ٿيلهن کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔]]

اهي ڪپڙا جيڪي صنعتي مقصدن لاءِ تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ جن کي ظاهري شڪل کان وڌيڪ فني خاصيتن جي بنياد تي چونڊيو وڃي ٿو، انهن کي عام طور ''[[فني ڪپڙا]]'' چيو وڃي ٿو۔ فني ڪپڙن ۾ گاڏين لاءِ ڪپڙي جون جوڙجڪون، طبي ڪپڙا (جهڙوڪ امپلانٽس)، [[جيوٽيڪسٽائل]] (زمين کي مضبوط ڪرڻ لاءِ)، زرعي ڪپڙا (فصلن جي حفاظت لاءِ)، ۽ حفاظتي لباس (جهڙوڪ گرمي، شعاعن يا ڳريل ڌاتن کان بچاءُ وارو لباس، ۽ ڇيد کان بچاءُ وارو لباس، مثال طور ڇري يا گولي کان بچاءُ وارو لباس) شامل آهن۔

ڪم واري هنڌ تي، ڪپڙا صنعتي ۽ سائنسي عملن جهڙوڪ فلٽر ڪرڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ ٻين استعمالن ۾ جهنڊا، [[بيگ]]، [[خيمو]]، [[ڄار (اوزار)|ڄار]]، صفائي جا ڪپڙا، ۽ ٽرانسپورٽ جا اوزار جهڙوڪ [[هوائي غبارو]]، [[پتنگ بازي|پتنگون]]، [[بادبان]] ۽ پيرا شوٽ شامل آهن؛ ڪپڙا [[مرڪب مواد]] جهڙوڪ [[فائبر گلاس]] ۽ صنعتي [[جيوٽيڪسٽائل]] ۾ مضبوطي ڏيڻ لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

انهن شين جي فني ۽ قانوني گهرجن جي ڪري، اهڙا ڪپڙا عام طور تي جاچيا وڃن ٿا ته جيئن اهي سخت ڪارڪردگي معيارن تي پورا لهن۔ فني ڪپڙن جا ٻيا قسم سائنسي خاصيتن جي تجربي لاءِ به تيار ڪيا وڃن ٿا ۽ مستقبل ۾ انهن جي ممڪن فائدن کي ڳولڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ مثال طور، اهي ڌاڳا جيڪي [[زنڪ آڪسائيڊ]] جي [[نینو تارون]] سان ڍڪيل هوندا آهن، جڏهن ڪپڙي ۾ اُڻيا وڃن ٿا، ته اهي &quot;خود توانائي پيدا ڪندڙ نينو نظام&quot; ٺاهي سگهن ٿا، جيڪي روزمره حرڪتن جهڙوڪ هوا يا جسم جي حرڪت مان توانائي پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Keim, Brandon |title=Piezoelectric Nanowires Turn Fabric Into Power Source |url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |date=13 February 2008 |work=Wired News |publisher=CondéNet |access-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001128/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/piezoelectric-n.html |archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yong Qin, Xudong Wang &amp; Zhong Lin Wang |title=Letter/abstract: Microfibre–nanowire hybrid structure for energy scavenging |journal=Nature |volume=451 |pages=809–813 |doi=10.1038/nature06601 |date=10 October 2007 |pmid=18273015 |issue=7180 |bibcode=2008Natur.451..809Q }} cited in {{cite web |title=Editor's summary: Nanomaterial: power dresser |url=http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |work=Nature |publisher=Nature Publishing Group |date=14 February 2008 |access-date=2008-02-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215185507/http://www.nature.com/nature/journal/v451/n7180/edsumm/e080214-06.html |archive-date=15 February 2008 |volume=451 |issue=7180}}&lt;/ref&gt;

== اهميت ==
ڪپڙا اسان جي چوڌاري هر هنڌ موجود آهن۔ ڪپڙو بنيادي ضرورتن جهڙوڪ خوراڪ ۽ رهائش جو هڪ اهم حصو آهي۔ ڪپڙا اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ آهن، غسل جي ٽوالن کان وٺي خلائي لباس تائين۔ ڪپڙا انسانن کي آرام، تحفظ ۽ سندن زندگيءَ کي وڌائڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ اهي اسان جي لباس جي ضرورتن کي پورو ڪن ٿا، سياري ۾ اسان کي گرم ۽ اونهاري ۾ ٿڌو رکن ٿا۔ ڪپڙن جا ڪيترائي استعمال آهن، جهڙوڪ طبي ڪپڙا، ذهين (سمارٽ) ڪپڙا، ۽ گاڏين سان لاڳاپيل ڪپڙا۔ اهي سڀئي انسان جي ڀلائي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي ===

&quot;ڪارڪردگي&quot; (سروس ايبليٽي) جو مطلب آهي ڪپڙي جي پيداوار جي اها صلاحيت، جيڪا صارفين جي ضرورتن کي پورو ڪري۔ ان ۾ خاص ڌيان هن ڳالهه تي ڏنو وڃي ٿو ته ٽارگيٽ مارڪيٽ کي سمجهيو وڃي ۽ انهن جي ضرورتن کي پيداوار جي ڪارڪردگي سان هم آهنگ ڪيو وڃي۔ ڪپڙن ۾ ڪارڪردگي يا ڪارڪردگي جي صلاحيت اهو آهي ته ڪپڙي جا مواد مختلف حالتن، ماحولن ۽ خطرن کي برداشت ڪري سگهن۔ خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ حفاظت، شڪل برقرار رکڻ، سنڀال، ماحولياتي اثر ۽ قيمت اهي سڀ ڪارڪردگي جا اهم تصور آهن جيڪي مواد جي جوڙجڪ ۾ استعمال ٿين ٿا۔{{clarify|'structuring' the material?|date=September 2023}}{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

=== جزا ===
ريشا، ڌاڳا، ڪپڙي جي جوڙجڪ، فنشنگ ۽ ڊيزائن ڪپڙي جي پيداوار جا بنيادي جزا آهن۔ انهن جزن جي چونڊ استعمال جي مقصد تي دارومدار رکي ٿي، تنهنڪري ريشا، ڌاڳا ۽ ڪپڙي ٺاهڻ جا طريقا گهربل ڪارڪردگي کي نظر ۾ رکندي چونڊيا ويندا آهن۔{{sfn|Kadolph|1998|pp=1–12}}

== استعمال ۽ لاڳو ٿيڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!تجارتي/گهريلو ڪپڙا
!استعمال
!فني/صنعتي ڪپڙا
!استعمال
|-
|لباس
|مردن، عورتن ۽ ٻارن لاءِ ڪپڙا، [[رات جو لباس]]، [[راندين جو لباس]]، اندروني لباس، [[اندروني ڪپڙا]]، [[ترڻ جو لباس]]؛ لوازمات جهڙوڪ [[ٽوپي]]، [[ڇتر]]، موزا، دستانا ۽ هٿ بيگ۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|زرعي ڪپڙا
|اهي ڪپڙا زراعت، باغباني، [[مڇي پالڻ]]، منظر سازي ۽ [[ٻيلاڻي]] ۾ استعمال ٿين ٿا۔ خاص طور فصلن جي حفاظت لاءِ، جهڙوڪ ڇانوَ جال، [[حرارتي موصليت]]، سج کان بچاءُ جا مواد، هوا روڪ جال، پکين کان بچاءُ جال، مال مويشي ڍڪڻ، جهنگلي ٻوٽن کي روڪڻ ۽ ڪيڙن جي ڪنٽرول لاءِ۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|گهريلو سينگار
|[[فرنيچر جي پوشش]]، [[پردا]]، [[دراپري]]، [[قالين]]، [[ٽوال]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|جيوٽيڪسٽائل
|اهي ڪپڙا سول انجنيئرنگ، رستن، [[هوائي ميدان]]، ريلوي، [[ڪناري بند]]، [[سپورٽ ڍانچا]]، پاڻي جا ذخيرو، [[واهه]]، بند، [[درياهه جا ڪنارا]]، سامونڊي انجنيئرنگ ۽ تعميراتي سائيٽن تي مٽي روڪ جال لاءِ استعمال ٿين ٿا، ۽ گليشيئرن جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[بسترو]]
|[[بستري جون چادرون]]، [[کيس]]، [[ڪمبل]]، [[تڪيا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|گاڏين جا ڪپڙا
|[[ايئر بيگ]]، [[سيٽ بيلٽ]]، [[اندروني ڇت ڪپڙو]]، [[فرنيچر جي پوشش]]، ڪار قالين ۽ [[دروازي جا پينل]]۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ٻيا
|[[غسل جا پردا]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|طبي ڪپڙا
|[[امپلانٽ]]، [[سرجري ڌاڳو]]، [[پٽي]]، [[بينڊيج]]، [[ڊاڪٽرن جا گاؤن]]، [[چهري جا ماسڪ]]۔{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|[[انڊوٽيڪ]]
|هن شعبي ۾ [[ڪنويئر بيلٽ]]، [[ڊرائيو بيلٽ]]، [[رسيون]]، فلٽريشن جون شيون، شيشي جي بيٽري جدا ڪندڙ، ڪپڙي جي صفائي لاءِ خاص مواد، [[مرڪب مواد]]، پرنٽ ٿيل سرڪٽ بورڊ، [[پرنٽر ربن]]، سيل ۽ گيسڪٽ، ۽ ڪاغذ ٺاهڻ جا ڪپڙا شامل آهن۔&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}

=== ٻيا استعمال ===
قديم دور ۾ ڪپڙا، ڪپڙي جي پيداوار ۽ لباس زندگيءَ جون بنيادي ضرورتون هئا ۽ اهي سماجي، معاشي ۽ مذهبي نظامن سان ڳنڍيل هئا۔ لباس کان علاوه، ڪپڙي جي هنر مان استعمالي، علامتي ۽ شاهانه شيون پڻ ٺاهيون وينديون هيون۔ وچ يورپ ۾ پٿر جي دور ۽ لوهي دور جا آثار قديمه ڪپڙن جي تاريخ ۽ سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.26530/oapen_604250 |title=The Art of Prehistoric Textile Making.: The development of craft traditions and clothing in Central Europe |date=2016 |last1=Grömer |first1=Karina |isbn=978-3-902421-94-4 }}&lt;/ref&gt;

==== ڄاڻ جو ذريعو ====
[[آثار (آثار قديمه)]] مختلف [[آثار قديمه جي کوٽائي]] مان مليا آهن، جيڪي اسان کي ماضي جي انساني زندگي ۽ سرگرمين بابت ڄاڻ ڏين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archaeology {{!}} Definition, History, Types, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/archaeology |access-date=2022-05-27 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704002834/https://www.britannica.com/science/archaeology |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جمهوريه جارجيا مان مليا رنگيل فليڪس ريشا ظاهر ڪن ٿا ته ڪپڙي جهڙا مواد قديم پٿر واري دور ۾ ترقي ڪيا ويا۔ [[ريڊيو ڪاربان تاريخ]] انهن ريشائن جي عمر لڳ ڀڳ 36,000 سال ٻڌائي ٿي، جڏهن جديد انسان آفريڪا مان لڏي رهيا هئا۔&lt;ref name=&quot;Kvavadze-2009&quot; /&gt;

ڪپڙي جا باقيات، جهڙوڪ انڪا سلطنت جا ڪپڙي جا نمونا، انهن جي خوبصورتي ۽ سماجي خيالن کي ظاهر ڪن ٿا ۽ مختلف تهذيبن، رواجن ۽ ثقافتن بابت ڄاڻ ڏيڻ جو ذريعو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Phipps |first1=Elena |url=https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |title=The Colonial Andes: Tapestries and Silverwork, 1530–1830 |last2=Hecht |first2=Johanna |last3=Martín |first3=Cristina Esteras |last4=Martin |first4=Cristina Esteras |last5=N.Y.) |first5=Metropolitan Museum of Art (New York |date=2004 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-131-5 |page=17 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531105603/https://books.google.com/books?id=A6nutjzmxvkC&amp;q=The+yacolla+was+basically+a+blanket |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

دنيا ۾ ڪيترائي [[ڪپڙي جا ميوزيم]] موجود آهن جيڪي ڪپڙي سان لاڳاپيل تاريخ پيش ڪن ٿا۔ اهي ميوزيم ماڻهن ۾ ڪپڙي جي فني خوبصورتي ۽ ثقافتي اهميت بابت شعور پيدا ڪن ٿا۔ [[جارج واشنگٽن يونيورسٽي ميوزيم ۽ ٽيڪسٽائل ميوزيم]]، واشنگٽن ڊي سي ۾، 1925ع ۾ قائم ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 April 2012 |title=The Textile Museum {{!}} Mission &amp; History |url=http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |access-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428185646/http://www.textilemuseum.org/about/history.htm |archive-date=2012-04-28 }}&lt;/ref&gt;

==== بيانتي هنر ====
[[بيئو ٽپسٽري]] هڪ نادر مثال آهي [[رومانسڪ هنر]] جو، جيڪو 1066ع ۾ انگلينڊ تي [[نورمن فتح]] کي ڏيکاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bernstein |first=David J. |url=http://archive.org/details/mysteryofbayeuxt0000bern |title=The mystery of the Bayeux tapestry |date=1986 |location=London |publisher= Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-78928-4 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt;

==== سينگار وارو هنر ====
{{main|ڪپڙي جا هنر}}
ڪپڙا سينگار لاءِ به استعمال ٿين ٿا۔ [[پپلي اپليڪي ڪم]]، جيڪو [[اوڙيسا]] (اوڀر هندستان) جو هڪ مشهور هنر آهي، ڇترن، ڀتين جي سينگار، ليمپ شيڊن ۽ بيگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ ان ۾ رنگين ڪپڙن کي جانورن، پکين ۽ گلن جي شڪلن ۾ ڪٽي بنيادي ڪپڙي تي سيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2015 |title=Facilitation of IPR Protection through Geographical Indications {{!}} Services {{!}} Textiles Committee (Ministry of Textiles, Government of India) |url=http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |access-date=2022-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427132918/http://textilescommittee.nic.in/services/geographical-indications#Pipli |archive-date=2015-04-27 }}&lt;/ref&gt;

==== آرڪيٽيڪسٽائل ====
[[آرڪيٽيڪسٽائل]]، جيڪو عمارت سازي ۽ ڪپڙي جو ميلاپ آهي، ڪپڙي تي ٻڌل جوڙجڪون آهن۔ ڇانورا (آوننگ) آرڪيٽيڪسٽائل جو بنيادي مثال آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Garcia |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |title=Architextiles |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-02634-2 |page=5 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602154540/https://books.google.com/books?id=WNM3AQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[مغل شاهي لال ديرا خيمو]]، جيڪو هڪ هلندڙ محل هو، [[مغليه دور]] جي آرڪيٽيڪسٽائل جو مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willem |title=Mughal Shahi Lal Dera Tent |url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |access-date=2022-05-24 |website=trc-leiden.nl |language=en-gb |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811211625/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/com-k2/individual-textiles-and-textile-types/furnishings/tent-of-shah-jahan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ڪرنسي ====
ڪپڙا ڪرنسي طور پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ آفريڪا ۾ ڪپڙا لباس، مٿي ڍڪڻ، ٻارن کي لپيٽڻ، خيما، بادبان، بيگ، قالين وغيره سان گڏ ڪرنسي طور به استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Johnson |first1=Marion |title=Cloth as Money: the Cloth Strip Currencies of Africa |journal=Textile History |date=October 1980 |volume=11 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1179/004049680793691185 }}&lt;/ref&gt; سب سهارا آفريڪا ۾ اوڀر-اولهه طرف، ڪپڙي جا پٽا، جيڪي عام طور ساوانا علائقن ۾ ٺاهيا ويندا هئا، ڪرنسي جي صورت ۾ استعمال ٿيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-18675-3_3 |chapter=Guinées in the Lower Senegal River: A Consumer-Led Trade in the Early Nineteenth Century |title=Indian Cotton Textiles in West Africa |date=2019 |last1=Kobayashi |first1=Kazuo |pages=81–125 |isbn=978-3-030-18674-6 }}&lt;/ref&gt;

==== مذهبي نذرانو ====
قديم يونان ۾ ڪپڙا ديوتائن کي پيش ڪيل [[نذرانا]]ن ۾ شامل هوندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Br¿ns |first=Cecilie |url=https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |title=Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC |date=30 November 2016 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-78570-358-4 |page=51 |language=en |access-date=2022-12-03 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133722/https://books.google.com/books?id=aXm7DQAAQBAJ&amp;dq=gods+and+garments&amp;pg=PR23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== فائبر يا ريشو ==
{{main|ريشو}}
ڪپڙي جو سڀ کان ننڍو جزو ريشو يا فائبر آهي؛ ريشا/فائبر عام طور ڌاڳن ۾ ڪتيا وڃن ٿا، ۽ ڌاڳن مان ڪپڙا ٺاهيا وڃن ٿا۔ ريشا تمام سنها ۽ وار جهڙيون جوڙجڪون هوندا آهن۔ ريشائن جا ذريعا [[قدرتي ريشو|قدرتي]]، [[مصنوعي ريشو|مصنوعي]] يا ٻئي ٿي سگهن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

=== عالمي استعمال ===
دنيا ۾ في ماڻهو ريشن يا فائبرن جي پيداوار 1975ع ۾ 8.4 ڪلوگرام مان وڌي 2021ع ۾ 14.3 ڪلوگرام ٿي وئي۔{{clarify|Is this per person per year?|date=September 2023}} 2020ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب ٿوري گهٽتائي کان پوءِ، 2021ع ۾ عالمي ريشا پيداوار ٻيهر وڌي 113 ملين ٽن ٿي وئي۔ عالمي ريشا پيداوار 2000ع ۾ 58&amp;nbsp;ملين ٽن کان لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي 2021ع ۾ 113&amp;nbsp;ملين ٽن ٿي وئي، ۽ 2030ع تائين 149&amp;nbsp;ملين ٽن تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preferred Fiber and Materials |url=https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Exchange |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119081806/https://textileexchange.org/knowledge-center/reports/preferred-fiber-and-materials/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مصنوعي ريشن جي گهرج تيزي سان وڌي رهي آهي۔ ان جا ڪيترائي سبب آهن، جهڙوڪ گهٽ قيمت، ڪپهه جي طلب ۽ رسد ۾ عدم توازن، ۽ مصنوعي ريشائن جي ڊيزائن ۽ استعمال ۾ گهڻ رخي صلاحيت۔ مصنوعي ريشا عالمي ريشا استعمال جو 70٪ حصو آهن، جن ۾ خاص طور پولِي ايسٽر شامل آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!-- Not provided --&gt; |date=26 September 2022 |title=Manmade Fibre Industry Outlook 2022 |url=https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |access-date=2022-11-19 |website=Textile Magazine, Textile News, Apparel News, Fashion News |language=en-US |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119075442/https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/manmade-fibre-industry-outlook-2022/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2030ع تائين مصنوعي ريشن جي مارڪيٽ 98.21&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهچندي۔ 2022ع کان 2030ع تائين مارڪيٽ ۾ هر سال 5.1٪ واڌ جو امڪان آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite press release |last=Markets |first=Research and |date=21 September 2022 |title=Global Synthetic Fiber Market Report 2022: Shifting Fashion Trends Coupled With the Rising Urban Population Creates Opportunities |url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |access-date=2022-11-19 |website=GlobeNewswire News Room |language=en |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119080046/https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/09/21/2519999/28124/en/Global-Synthetic-Fiber-Market-Report-2022-Shifting-Fashion-Trends-Coupled-With-the-Rising-Urban-Population-Creates-Opportunities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ريشن جا ذريعا ===
* قدرتي ريشا يا فائبر ٻوٽن، جانورن ۽ معدنيات مان حاصل ڪيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}} قبل تاريخي دور کان ڪپڙا قدرتي ريشائن مان ٺاهيا پيا وڃن۔ قدرتي ريشن کي وڌيڪ سيلولوزي، پروٽيني ۽ معدني قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو۔{{sfn|Smith|1982|p=70}}
* مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشا [[ڪيميائي ترڪيب]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔{{sfn|Kadolph|1998|p=18}}
* نيم مصنوعي: مصنوعي يا انسان ٺاهيل ريشن جو هڪ ذيلي قسم نيم مصنوعي ريشو آهي۔ ريون کي نيم مصنوعي ريشو قرار ڏنو وڃي ٿو، جيڪو قدرتي پوليمرن مان ٺاهيو ويندو آهي۔

مونومر، پوليمرن جا بنيادي جزا آهن۔ ريشائن ۾ پوليمر ٻن قسمن جا هوندا آهن: اضافي يا ڪنڊينسيشن۔ قدرتي ريشا، جهڙوڪ ڪپهه ۽ اون، ڪنڊينسيشن پوليمر قسم جا هوندا آهن، جڏهن ته مصنوعي ريشائن ۾ اضافي يا ڪنڊينسيشن ٻنهي مان ڪو به پوليمر قسم ٿي سگهي ٿو۔ مثال طور، [[ايڪريلڪ ريشو]] ۽ [[اوليفن ريشو|اوليفن ريشا]] اضافي پوليمر رکن ٿا، جڏهن ته نائلون ۽ [[پولي ايسٽر]] ڪنڊينسيشن پوليمر آهن۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}}

=== قسم ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ريشن جا قسم{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |قدرتي
!مصنوعي
!نيم مصنوعي
|-
!سيلولوزي ريشا (سبزي يا ٻوٽن جا ريشا)
!پروٽيني ريشا (جانورن جا ريشا)
!معدني ريشا
!پيٽروليم تي ٻڌل
![[سيلولوز]] تي ٻڌل
|-
|[[ڪپهه]]
|[[اون]]
|[[ايسبيسٽس]]
|[[نائلون]]
|[[ريون]]
|-
|[[لينن]]
|[[ريشم]]
|[[شيشي جو ريشو]]
|[[پولي ايسٽر]]
|[[ايسيٽيٽ]]
|-
|[[جوٽ]]
|
|
|[[ايڪريلڪ ريشو]]
|[[سيلولوز ٽرائي ايسيٽيٽ|ٽرائي ايسيٽيٽ]]
|-
|[[ڀنگ]]
|
|
|[[اوليفن ريشو]]
|
|-
|[[بانس جو ڪپڙو|بانس جو ريشو]]
|
|
|[[اسپينڊيڪس]]
|
|-
|
|
|
|[[ارامڊ]]
|
|}

=== ريشن يا فائيبرن جون خاصيتون ===
ريشن جون خاصيتون ڪپڙي جي خوبصورتي، پائيداري، آرام ۽ قيمت تي اثرانداز ٿين ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=69}} نفاست ريشن جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي۔ انهن ۾ ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب گهڻو هوندو آهي [قطر کان 100 ڀيرا وڌيڪ]۔ ريشائن جو مضبوط، گڏيل ۽ لچڪدار هجڻ ضروري آهي۔ ريشائن جي ڪارائتي حيثيت ڪجهه معيارن، جهڙوڪ طاقت، لچڪ، ڊيگهه ۽ قطر جي نسبت، ۽ ڪتڻ جي صلاحيت جي بنياد تي طئي ڪئي ويندي آهي۔ قدرتي ريشا ڊيگهه ۾ نسبتاً ننڍا هوندا آهن [&lt;nowiki/&gt;[[اسٽيپل (ڪپڙا)|اسٽيپل]]]۔ مصنوعي ريشا ڊگهي ڊيگهه ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، جن کي فلامنٽ چيو وڃي ٿو۔ [[ريشم]] واحد قدرتي ريشو آهي جيڪو فلامنٽ آهي۔ ريشائن جي درجابندي سندن اصل، ماخذ ۽ عام قسمن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p={{pn|date=January 2025}}}}{{sfn|Smith|1982|pp=64, 69}}

مصنوعي ريشن جون ڪجهه خاصيتون، جهڙوڪ انهن جو قطر، [[ريشي جو ڪراس سيڪشن|ڪراس سيڪشن]] ۽ رنگ، پيداوار دوران تبديل ڪري سگهجن ٿيون۔{{sfn|Smith|1982|p=66}}

ڪپهه: ڪپهه پنهنجي موافق خاصيتن سبب لباس ۾ استعمال جي ڊگهي تاريخ رکي ٿي۔ هي ريشو نرم، نمي جذب ڪندڙ، هوا گذار ۽ ڊگهي پائيداري سبب مشهور آهي۔

==== ملاوٽون (ملاوٽي ڪپڙا) ====
اهڙو ڪپڙو يا [[ڌاڳو]] جيڪو گهربل خاصيتون حاصل ڪرڻ لاءِ ٻن يا وڌيڪ مختلف [[ريشو|ريشن]] يا ڌاڳن جي [[ميلاپ]] سان ٺاهيو وڃي۔ ملاوٽ [[ڪپڙي جي پيداوار]] جي مختلف مرحلن تي ممڪن آهي۔ آخري ساخت ئي تيار ٿيل پيداوار جي خاصيتن جي ذميوار هوندي آهي۔ [[قدرتي ريشو|قدرتي]] ۽ [[مصنوعي ريشو|مصنوعي ريشا]] هڪڙي ريشو جي خاصيتن جي گهٽتائي کي ختم ڪرڻ ۽ بهتر ڪارڪردگي ۽ جمالياتي اثر حاصل ڪرڻ لاءِ ملائي استعمال ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ [[ديووري]]، [[هيٿر (ڪپڙو)|هيٿر اثر، ڪراس ڊائنگ ۽ پٽيدار نمونو]] وغيره۔ ڪپهه ۽ [[پولي ايسٽر]] جي ملاوٽ مان اُڻيل لباس، صرف ڪپهه مان اُڻيل ڪپڙي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ سنڀالڻ ۾ آسان ٿي سگهي ٿو۔ ڪارڪردگي خاصيتن جي گڏيل استعمال کان علاوه، ملاوٽ پيداوار کي وڌيڪ اقتصادي پڻ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barnett |first=Anne |title=Examining Textiles Technology |publisher=Heinemann Educational |year=1997 |isbn=978-0-435-42104-5 |page=51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gulrajani |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |title=Blended Textiles: Papers of the 38th All India Textile Conference, an International Conference, November 18–20th ... Bombay |date=1981 |publisher=Textile Association |language=en |access-date=2020-11-22 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041052/https://books.google.com/books?id=JrgwAAAAMAAJ&amp;q=blended+textiles+advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

يونين يا يونين فيبرڪس، ملاوٽي ڪپڙن لاءِ 19هين صديءَ جو اصطلاح هو؛ هاڻي اهو استعمال ۾ ناهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=369}}&lt;/ref&gt; ''مڪسچر'' يا ''ملايو ڪپڙو'' به ملاوٽي ڪپڙن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيو اصطلاح آهي، جڏهن وارپ ۽ ويفٽ پاسن ۾ مختلف قسمن جا ڌاڳا استعمال ڪيا وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=402}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |location=New York |publisher= Fairchild Publications |page=355}}&lt;/ref&gt;

ملاوٽي ڪپڙا نوان نه آهن۔
* [[مشرو]] 16هين صديءَ جو ڪپڙو هو، جيڪو &quot;ملاوٽي ڪپڙي&quot; جي ابتدائي صورتن مان هڪ آهي، ۽ ريشم ۽ ڪپهه مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O8gnAQAAIAAJ&amp;q=Mashru,+a+16th-century+fabric |title=Indian Journal of History of Science |date=1982 |publisher=National Institute of Sciences of India |page=120 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[سياموائز]] 17هين صديءَ جو ڪپهه ۽ لينن مان ٺهيل مواد هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |url=http://archive.org/details/textilesinameric00mont |title=Textiles in America 1650–1870: a dictionary based on original documents, prints and paintings, commercial records, American merchants' papers, shopkeepers' advertisements, and pattern books with original swatches of cloth |date=1984 |location=New York; London |publisher= Norton |isbn=978-0-393-01703-8 |page=347}}&lt;/ref&gt;

==== ساخت ====
ريشي جي ساخت&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kumar |first1=Raj |last2=Srivastava |first2=H.C. |title=Analysis of Fiber Blends. Part II. Determination of Blend Composition by Moisture Regain |journal=Textile Research Journal |date=June 1980 |volume=50 |issue=6 |pages=359–362 |doi=10.1177/004051758005000607 }}&lt;/ref&gt;، يعني ريشائن جي ملاوٽن ۾ ريشائن جي ملاوٽي ساخت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASTM D629 - 15 Standard Test Methods for Quantitative Analysis of Textiles |url=https://www.astm.org/Standards/D629.htm |access-date=2021-05-24 |website=www.astm.org |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084425/https://www.astm.org/Standards/D629.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيداوار جي رويي، خاصيتن جهڙوڪ ڪارڪردگي پهلوئن، ۽ واپاري درجابندي جي تجزيي لاءِ هڪ اهم معيار آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9780857097385.2.803 |chapter=The use of biomass to produce bio-based composites and building materials |title=Advances in Biorefineries |date=2014 |last1=Rowell |first1=R.M. |pages=803–818 |isbn=978-0-85709-521-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xhArAQAAMAAJ |title=Mechanical Engineering |date=1956 |publisher=American Society of Mechanical Engineers |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Franck |first=R. R. |url=https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |title=Silk, Mohair, Cashmere and Other Luxury Fibres |date=29 October 2001 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-759-4 |page=230 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041049/https://books.google.com/books?id=GbejAgAAQBAJ&amp;q=Fiber+properties+is+an+important+criteria+to+analyze+in+blends&amp;pg=PA230 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان عام ملاوٽ ڪپهه ۽ پولي ايسٽر جي آهي۔ عام ملاوٽي ڪپڙو 65٪ پولي ايسٽر ۽ 35٪ ڪپهه تي مشتمل هوندو آهي۔ جيڪڏهن ڪپهه جو تناسب وڌيڪ هجي ته ان کي ''ريورس بلينڊ'' چيو ويندو آهي—ريشائن جو سيڪڙو قيمت ۽ گهربل خاصيتن موجب بدلجي ٿو۔

ملاوٽ ڪپڙن ۾ قدر وڌائي ٿي؛ اها قيمت گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مصنوعي ريشا قدرتي ريشائن کان گهٽ قيمتي هوندا آهن، ۽ آخري پيداوار جي خاصيتن ۾ فائدو وڌائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/josephsintroduct06edjose |title=Joseph's introductory textile science |date=1992 |location=Fort Worth |publisher= Harcourt Brace Jovanovich College Publishers |isbn=978-0-03-050723-6 |page=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Langan |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=20gN3AousRAC&amp;q=frontcover |title=Improving Reading Comprehension Skills |last2=Anton |first2=Harley F. |last3=Bader |first3=Carol H. |date=1992 |publisher=Townsend Press |isbn=978-0-944210-54-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; مثال طور، اسپينڊيڪس جو ٿورو مقدار ڪپڙن ۾ ڇڪجڻ جي صلاحيت وڌائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stauffer |first=Jeanne |url=https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |title=Sewing Smart with Fabric |date=2004 |publisher=DRG Wholesale |isbn=978-1-59217-018-0 |page=139 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041047/https://books.google.com/books?id=8_-NkR8TEyEC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA139 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اون گرمائش وڌائي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mendelson |first=Cheryl |url=https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |title=Home Comforts: The Art and Science of Keeping House |date=17 May 2005 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-7286-5 |page=264 |language=en |access-date=2021-05-23 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127041051/https://books.google.com/books?id=xfB99Kf38MwC&amp;q=blend+spandex+adds+elasticity&amp;pg=PA264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== مختلف ريشن جا استعمال ==

=== قدرتي ريشا يا فائبر ===

==== ٻوٽا ====
[[File:Brudekjole, 1797.jpg|thumb|نيٽل ريشن مان ٺهيل شاديءَ جو لباس، جيڪو شايد ايلينورا سوفي رانتزائو (1779-) پنهنجي شاديءَ ۾ [[پريبن بلي-براهي]] سان، [[هويدھولم قلعو|هويدھولم قلعي]] ۾ پاتو هو۔ [[ڊينمارڪ جو قومي ميوزيم]]۔]]
* [[گاهه]]، [[رش (ٻوٽو)|رش]]، [[ڀنگ]] ۽ [[سيسل]] سڀ [[رسي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پهرين ٻن ۾ سڄو ٻوٽو هن مقصد لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آخري ٻن ۾ صرف ٻوٽي جا ريشا استعمال ٿين ٿا۔ [[ڪوئر]] ([[ناريل]] جو ريشو) ٽوائن ٺاهڻ ۾، ۽ فرش جي چٽائن، [[چٽائي|دروازي جي چٽائين]]، [[برش]]ن، [[گدو|گدن]]، فرش جي ٽائيلن ۽ [[ٿلھو ڪپڙو|ٿيلهائي ڪپڙي]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلال]] ۽ [[بانس جو ڪپڙو|بانس]] ٻئي ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ پلال، جيڪو گاهه جي سڪل صورت آهي، ڀرائي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڪاپوڪ]] پڻ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[پلپ ووڊ]] وڻن، ڪپهه، چانورن، ڀنگ ۽ [[نيٽل]] جا ريشا ڪاغذ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* ڪپهه، [[لينن|فليڪس]]، [[جوٽ]]، [[ڀنگ]]، [[موڊل (ڪپڙو)|موڊل]]، [[ڪيلي جو ريشو|ڪيلي]]، [[بانس جو ڪپڙو|بانس]]، [[ڪنول جو ريشم|ڪنول]]، [[يوڪليپٽس]]، [[توت (ٻوٽو)|توت]] ۽ [[ڪمند]] سڀ لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[پينا]] ([[انناس]] جو ريشو) ۽ [[رامي]] پڻ لباس ۾ استعمال ٿيندڙ ريشا آهن، عام طور تي ٻين ريشائن جهڙوڪ ڪپهه سان ملاوٽ ۾۔ نيٽل پڻ اهڙو ريشو ۽ ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي، جيڪو ڀنگ يا فليڪس سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ هوندو آهي۔ ملڪ ويڊ جي تنن جي ريشو جي استعمال جو به ذڪر ملي ٿو، پر اهو ڀنگ يا فليڪس جهڙن ٻين ريشائن کان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي۔
* [[ليس بارڪ وڻ]] جي اندروني ڇل هڪ نفيس جالي آهي، جيڪا لباس ۽ لوازمات سان گڏ رسي جهڙين استعمالي شين ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي وئي آهي۔
* [[سيلولوز ايسيٽيٽ|ايسيٽيٽ]] ڪجهه ڪپڙن، جهڙوڪ ريشم، [[ويلويٽ]] ۽ [[ٽافٽا]]، جي چمڪ وڌائڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[سامونڊي گاهه]] ڪپڙن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو: [[الجينڪ تيزاب|الجينيٽ]] نالي پاڻي ۾ حل ٿيندڙ ريشو تيار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهو عارضي جهليندڙ ريشو طور استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ڪپڙو مڪمل ٿي وڃي ٿو ته الجينيٽ کي حل ڪيو وڃي ٿو، جنهن سان کليل جاءِ بچي وڃي ٿي۔
* [[ريون]] ٻوٽن جي گودي مان ٺهيل انسان ٺاهيل ريشو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; ريون جا مختلف قسم ريشم، ڪپهه، اون يا لينن جي [[هٿ جو احساس|احساس]] ۽ بناوت جي نقل ڪري سگهن ٿا۔

ٻوٽن جي تنن مان حاصل ٿيندڙ ريشا، جهڙوڪ ڀنگ، فليڪس ۽ نيٽل، 'باسٽ' ريشا پڻ سڏبا آهن۔ ڀنگ جو ريشو پيلو-ناسي ريشو آهي، جيڪو ڀنگ جي ٻوٽي مان ٺهندو آهي۔ ان ريشو جون خاصيتون وڌيڪ کُهريون، سخت،{{clarify|coarser and harsher than what?|date=September 2023}} مضبوط ۽ هلڪيون هونديون آهن۔ ڀنگ جو ريشو بنيادي طور ٽوائن، رسي ۽ cordage ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== جانور ====
جانورن مان ٺهندڙ ڪپڙا عام طور وار، فر، کل يا ريشم مان ٺاهيا وڃن ٿا؛ ريشم جي صورت ۾ ريشم جي ڪيڙن مان۔{{clarify|Use of skin in textiles|date=September 2023}}
* ان گهريلو رڍ يا ٻڪري جي وار کي چيو وڃي ٿو، جيڪو جانورن جي ٻين وارن کان هن ڪري ڌار آهي ته ان جا الڳ الڳ وار ڇلڪن سان ڍڪيل ۽ سخت وڪڙيل هوندا آهن، ۽ سڄي اون [[ميڻ]] جهڙي ملاوٽ سان ڍڪيل هوندي آهي جنهن کي [[لينولين]] چيو وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ان جي چرٻي به سڏيو وڃي ٿو، جيڪا پاڻي ۽ مٽي کان بچائيندڙ هوندي آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vatin Nikolai Ivanovich |first=Alexandr A. Berlin, Roman Joswik |url=https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |title=Engineering Textiles |publisher=Apple Academic Press |year=2015 |isbn=978-1-4987-0603-2 |page=142 |access-date=2023-03-19 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081531/https://books.google.com/books?id=Mt6YCgAAQBAJ&amp;dq=lanolin++is+waterproof+and+dirtproof&amp;pg=PA142 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; وڌيڪ عمل کان اڳ خام اون مان لينولين ۽ ٻيون آلودگيون ڪڍيون وڃن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arno Cahn |first=Edward C. Leonard, Edward George Perkins |title=Proceedings of the World Conference on Palm and Coconut Oils for the 21st Century |publisher=AOCS Press |year=1999 |isbn=978-0-935315-99-8 |page=115}}&lt;/ref&gt; [[وولن]] اهڙي ڌاڳي کي چيو وڃي ٿو جيڪو ڪارڊ ڪيل، غير متوازي ريشائن مان ٺهندو آهي، جڏهن ته [[ورسٽيڊ]] وڌيڪ نفيس ڌاڳو آهي، جيڪو ڊگهن ريشائن مان ڪتيو وڃي ٿو جن کي ڪنگھي ڪري متوازي ڪيو ويو هجي۔
** وار يا فر مان ٺهندڙ ٻيا جانوري ڪپڙا [[الپاڪا ان]]، [[وڪونيا ان]]، [[لاما ان]]، [[چينگورا]]، [[شاتوش]]، [[ياڪ ريشو]] ۽ [[اٺ جا وار]] آهن، جيڪي عام طور ڪوٽ، جيڪٽ، [[پوچو]]، ڪمبل ۽ ٻين گرم ڍڪن جي پيداوار ۾ استعمال ٿين ٿا۔
** ''[[ڪشميري ان|ڪشميري]]''، هندستاني [[ڪشميري ٻڪري]] جا وار، ۽ [[موهير]]، اتر آفريڪي [[انگورا ٻڪري]] جا وار، اون جا اهي قسم آهن جيڪي پنهنجي نرمي سبب مشهور آهن۔ [[پشمينا]] تمام نفيس ڪشميري اون جو هڪ قسم آهي۔ اهو سوئيٽرن ۽ اسڪارفن جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
** ''[[انگورا ان|انگورا]]'' [[انگورا خرگوش]] جي ڊگهن، ٿلهن ۽ نرم وارن کي چيو وڃي ٿو۔ [[قيويوت]] [[مشڪ آڪس]] جي اندروني نفيس اون آهي۔
* [[ريشم]] هڪ جانوري ڪپڙو آهي، جيڪو چيني [[ريشم جو ڪوڪون|ڪوڪون]] جي ريشائن مان ٺهندو آهي، جنهن کي هموار ڪپڙي ۾ ڪتيو وڃي ٿو ۽ پنهنجي نرمي سبب قيمتي سمجهيو وڃي ٿو۔ ريشم جا ٻه مکيه قسم آهن: ''[[بومبيڪس موري]]'' مان ٺهندڙ 'توت ريشم'، ۽ 'جهنگلي ريشم' جهڙوڪ [[جهنگلي ريشم|تساهه ريشم]]۔ ريشم جي ڪيڙن جا لاروا پهريون قسم تڏهن پيدا ڪن ٿا جڏهن انهن کي تازن توت جي پنن وارن ماحول ۾ پاليو وڃي، جڏهن ته تساهه ريشم اهڙن ريشم جي ڪيڙن مان ٺهندو آهي جيڪي رڳو بلوط جي پنن تي پلجن ٿا۔ دنيا جي ريشم پيداوار جو لڳ ڀڳ چار پنجون حصو پاليل ريشم تي مشتمل آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Trevisan |first=Adrian |title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture |url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture |archive-date=2012-05-07 |publisher=Sense of Nature}}&lt;/ref&gt; ريشمي شين ۾ تڪيا جا غلاف، لباس، ٽاپ، اسڪرٽ، بستري جون چادرون ۽ پردا شامل آهن۔

==== جراثيم ====
[[جراثيمي سيلولوز]] صنعتي نامياتي ۽ زرعي فضلي مان ٺاهي سگهجي ٿو، ۽ ڪپڙن ۽ لباس لاءِ مواد طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |title=Why Nanollose is on the verge of a major market opportunity with its fibre conversion technology, as global fashion brands come knocking |date=14 February 2022 |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215183949/https://stockhead.com.au/health/why-nanollose-is-on-the-verge-of-a-major-market-opportunity-with-its-fibre-conversion-technology-as-global-fashion-brands-come-knocking/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== معدنيات ====
* ايسبيسٽس ۽ [[بيسالٽ ريشو]] ونائل ٽائيلن، شيٽن ۽ چنبڙائيندڙ مواد، &quot;ٽرانزائٽ&quot; پينلن ۽ سائڊنگ، آواز روڪ ڇتين، اسٽيج پردن ۽ باهه کان بچاءُ وارن ڪمبلن لاءِ استعمال ٿين ٿا۔
* [[شيشي جو ريشو]] استري بورڊ ۽ گدن جي ڍڪن، رسين ۽ ڪيبلن، مرڪب مواد لاءِ مضبوط ڪندڙ ريشو، جيتن جي ڄارين، باهه کان بچاءُ ۽ حفاظتي ڪپڙي، آواز روڪ، باهه روڪ ۽ موصلي ريشائن جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ شيشي جا ريشا اُڻي ۽ [[ٽيفلون]] سان ڪوٽ ڪري [[بيٽا ڪپڙو]] ٺاهيو وڃي ٿو، جيڪو لڳ ڀڳ باهه کان محفوظ ڪپڙو آهي ۽ 1968ع کان آمريڪا جي [[خلائي لباس]]ن جي ٻاهرين پرت ۾ نائلون جي جاءِ وٺي چڪو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;pg=PA469-IA2 |title=Apollo Accident, Hearing .... |date=1968 |pages=469, 557 |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133641/https://books.google.com/books?id=toeN-glF_nsC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA469-IA2&amp;dq=beta+cloth,+a+virtually+fireproof+fabric+which+replaced+nylon+in+the+outer+layer+of+United+States+space+suits+since+1968&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ڌاتي ريشو، ڌاتي ورق ۽ ڌاتي تار جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ [[سون جو ڪپڙو]] ۽ زيور ٺاهڻ شامل آهن۔ [[هارڊويئر ڪپڙو]] (رڳو آمريڪي اصطلاح) فولادي تار جي کُهري اُڻيل [[ڄاري]] آهي، جيڪا تعمير ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو عام [[دري جي ڄاري]] جهڙو آهي، پر وڌيڪ ڳرو ۽ وڌيڪ کليل اُڻاءُ وارو هوندو آهي۔

معدنيات ۽ قدرتي ۽ مصنوعي ڪپڙن کي گڏ ڪري سگهجي ٿو، جيئن [[ايمري ڪپڙو]]، جنهن ۾ [[ايمري (پٿر)|ايمري]] جهڙي رڳڙيندڙ پرت ڪپڙي جي پٺيءَ تي لڳائي ويندي آهي۔ &quot;سينڊ ڪپڙو&quot; به آمريڪي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙي نفيس تار ڄاري لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن تي رڳڙيندڙ مادو لڳل هجي، ۽ جيڪو ايمري ڪپڙي يا کُهري [[واري پنو|واري پني]] وانگر استعمال ٿئي ٿو۔

=== مصنوعي ===

ويهين صديءَ ۾، انهن ۾ پيٽروليم مان ٺهيل مصنوعي ريشا به شامل ٿي ويا۔ ڪپڙا مختلف طاقت ۽ پائيداري جي درجن ۾ ٺاهيا وڃن ٿا، سڀ کان نفيس [[مائڪرو فائبر]] کان، جيڪو هڪ [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ڊينيئر]] کان به سنهين تارن مان ٺهندو آهي، کان وٺي سڀ کان مضبوط [[ڪينوس]] تائين۔

مصنوعي ڪپڙا بنيادي طور لباس جي پيداوار ۽ [[جيوٽيڪسٽائل]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا۔ مصنوعي ريشا اهي آهن جيڪي انسان ڪيميائي ترڪيب ذريعي ٺاهين ٿا۔
* [[پولي ايسٽر]] ريشو هر قسم جي لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو، اڪيلو به ۽ ڪپهه جهڙن ريشائن سان ملاوٽ ۾ به۔
* [[ارامڊ]] ريشو، مثال طور [[ٽوارون]]، باهه روڪ لباس، ڪٽجڻ کان بچاءُ ۽ زرھ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]] اهڙو ريشو آهي جيڪو اون جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammerskog |first1=Paula |url=https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm |title=Swedish Knits: Classic and Modern Designs in the Scandinavian Tradition |last2=Wincent |first2=Eva |date=2009 |publisher=Skyhorse Publishing Inc. |isbn=978-1-60239-724-8 |page=[https://archive.org/details/swedishknitsclas0000hamm/page/32 32] |language=en |quote=acrylic fiber used to imitate wools. |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ ڪشميري اون به شامل آهي، ۽ اڪثر انهن جي متبادل طور استعمال ٿئي ٿو۔
* نائلون هڪ ريشو آهي جيڪو ريشم جي نقل لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اهو [[پينٽي هوز]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ ٿلها نائلون ريشا رسي ۽ ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿين ٿا۔
* [[اسپينڊيڪس]]، جنهن جو تجارتي نالو ''لائڪرا'' آهي، هڪ [[پولي يورٿين]] پيداوار آهي، جيڪا حرڪت کي روڪڻ کانسواءِ جسم سان لڳندڙ ڪپڙا ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿي۔ اهو [[فعال لباس]]، [[انگي]] ۽ [[ترڻ جو لباس]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* [[اوليفن ريشو]] فعال لباس، استرن ۽ گرم لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ اوليفن پاڻي کان بچندڙ هوندا آهن، تنهنڪري جلدي سڪي ويندا آهن۔ اوليفن ريشائن جو سنٽر ٿيل فيلٽ [[ٽائيويڪ]] جي تجارتي نالي سان وڪرو ٿئي ٿو۔
* [[انجيو]] هڪ [[پولي ليڪٽائيڊ]] ريشو آهي، جيڪو ڪپهه جهڙن ٻين ريشائن سان ملايو وڃي ٿو ۽ لباس ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ اهو گهڻن ٻين مصنوعي ريشائن کان وڌيڪ پاڻي دوست آهي، تنهنڪري پگهر کي جذب ڪري ٻاهر ڪڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔
* [[لوريڪس (ڌاڳو)|لوريڪس]] هڪ ڌاتي ريشو آهي، جيڪو لباس جي سينگار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔
* کير جا پروٽين به مصنوعي ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔ کير يا [[ڪيسين]] ريشو ڪپڙو [[پهرين عالمي جنگ]] دوران جرمني ۾ تيار ٿيو، ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي ۽ آمريڪا ۾ وڌيڪ ترقي ڪئي وئي۔&lt;ref&gt;Euroflax Industries Ltd. [http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm &quot;Euroflaxx Industries (Import of Textiles)&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113023858/http://euroflax.com/products_imports%20of_textiles.htm|date=13 January 2010}}&lt;/ref&gt; کير جي ريشو جو ڪپڙو گهڻو پائيدار ناهي ۽ آساني سان گهنججي وڃي ٿو، پر ان جو پي ايڇ انساني چمڙي سان ملندڙ آهي ۽ ان ۾ جراثيم مخالف خاصيتون موجود آهن۔ اهو [[حياتياتي طور ٽٽڻ|حياتياتي طور ٽٽندڙ]]، [[قابل تجديد وسيلو|قابل تجديد]] مصنوعي ريشو طور وڪرو ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite news |author=Fonte, Diwata |date=23 August 2005 |title=Milk-fabric clothing raises a few eyebrows |work=The Orange County Register |url=http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |access-date=2009-10-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501074855/http://www.textile-technology.com/2010/04/milk-fabric-clothing-raises-a-few-eyebrows/ |archive-date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[ڪاربان ريشو]] گهڻو ڪري ريزن سان گڏ مرڪب مواد ۾ استعمال ٿئي ٿو، جهڙوڪ [[ڪاربان ريشو مضبوط ڪيل پلاسٽڪ]]۔ ريشا پوليمر ريشائن مان [[ڪاربانائزيشن]] ذريعي ٺاهيا وڃن ٿا۔

== پيداوار جا طريقا ==
{{Main|ڪپڙي جي پيداوار|ڪپڙي جي صنعت}}
ڪپڙي جي پيداوار قبل تاريخي دستڪاري کان ترقي ڪري مڪمل خودڪار صنعت بڻجي چڪي آهي۔{{sfn|Smith|1982|p={{pn|date=January 2025}}}} سالن دوران ڪپڙي جي جوڙجڪ ۽ ڊيزائن ۾ لڳاتار بهتري آئي آهي۔{{sfn|Birrell|1973|p={{pn|date=January 2025}}}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+پيداوار جا طريقا
!پيداوار جو طريقو
!وضاحت
!ايجاد ڪندڙ، ايجادون ۽ ترقيءَ جا اهم مرحلا
!
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڇوڏي جو ڪپڙو]]
|ڇوڏي جو ڪپڙو وڻ جي ڇوڏي کي ڪٽي يا ڪُٽي نرم ۽ هموار ڪرڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Veys |first=Fanny Wonu |url=https://books.google.com/books?id=lCytDQAAQBAJ |title=Unwrapping Tongan Barkcloth: Encounters, Creativity and Female Agency |date=26 January 2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4742-8331-1 |language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|ڇوڏي جو ڪپڙو قديم ترين ڄاتل ڪپڙن مان هڪ آهي؛ دنيا جا قديم ماڻهو روزانو ڇوڏن جو ڪپڙو پائيندا هئا، تان جو اُڻيل ڪپڙن ان جي جاءِ ورتي۔ [[انڊونيشيا]] ۾ ڇوڏي جو ڪپڙو [[توراجا ماڻهو|توراجا ماڻهن]] سان لاڳاپيل آهي، جيڪي اهو مقامي وڻن، توت ۽ پانڊانس جي اندروني ڇل جي خمير مان ٺاهيندا هئا۔ توراجا ماڻهو ڇوڏي جو ڪپڙو ٺاهڻ لاءِ پٿر ۽ ڪاٺ جا ڪُٽڻ وارا اوزار استعمال ڪندا هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Warming |first=Wanda |url=http://archive.org/details/worldofindonesia0000warm_v5j5 |title=The world of Indonesian textiles |date=1981 |location=Tokyo; New York |publisher= Kodansha International |isbn=978-0-87011-432-8 |page=56}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Barkcloth dress of Lore Bada, Central Sulawesi.jpg|thumb|center|انڊونيشيا جي مرڪزي سولاويسي، پوسو ريجنسي، لوري واديءَ جي لوري بادا ماڻهن جو ڇل واري ڪپڙي جو لباس۔ مرڪزي سولاويسي ميوزيم جو هي مجموعو نومبر 2016ع ۾ جڪارتا جي ڪپڙي واري ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيو ويو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[فيلٽ]] ۽ ٻيا [[غير اُڻيل ڪپڙو|غير اُڻيل]] ڪپڙا
|فيلٽنگ ريشن مان سڌو ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو آهي، جنهن ۾ ريشن يا  فائبرن کي مشيني عمل، جهڙوڪ رڳڙڻ ۽ دٻائڻ، ذريعي هڪ ٻئي ۾ ڦاسايو ۽ ڳنڍيو ويندو آهي، ۽ اڪثر گرمي ۽ نمي سان مدد ڏني ويندي آهي۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}
|فيلٽنگ ڪپڙو ٺاهڻ جو ٻيو قديم طريقو آهي۔ جڏهن [[ميڊيٽرينين سمنڊ|اولهه ميڊيٽرينين]] جون تهذيبون اُڻت جي مهارت بهتر ڪري رهيون هيون، تڏهن وچ ايشيا جا [[خانہ بدوش]] ان مان فيلٽ، يعني غير اُڻيل مواد، ٺاهڻ سکيا۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} فيلٽنگ ۾ ريشن جي پرت تي دٻاءُ ۽ رڳڙ لاڳو ڪئي ويندي آهي، انهن کي ڪم ڪيو ۽ هڪ ٻئي سان رڳڙيو ويندو آهي، تان جو ريشا پاڻ ۾ ڦاسي ۽ الجهي غير اُڻيل ڪپڙو بڻائين ٿا۔ عام طور صابڻ وارو پاڻي جهڙو مايع شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ريشا هموار ٿين ۽ ان جي تندن تي موجود ننڍڙا ڇلڪا کلي وڃن۔{{sfn|Kadolph|1998|p=245}} جديد دور ۾ ريشن کي غير اُڻيل ڪپڙن ۾ ڳنڍڻ جا ٻيا طريقا به تيار ٿيا آهن، جن ۾ سوئي سان سوراخ ڪرڻ، چنبڙائيندڙ مواد ۽ ڪيميائي بندش شامل آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=5}}{{sfn|Kadolph|1998|p=245}}{{sfn|Chapman|2010|p={{pn|date=January 2025}}}}
|[[File:Kazah jurta.jpg|thumb|center|[[قزاق ماڻهو|قزاق]] فيلٽ [[يورٽ]]]] [[File:Spunbond.jpg|center|thumb|اسپن بانڊ غير اُڻيل ڪپڙو]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اُڻت]]
|اُڻت يا  ويونگ ڪپڙي جي پيداوار جو طريقو آهي، جنهن ۾ ڊگهن [[ڌاڳو|ڌاڳن]] جي هڪ سيٽ، جنهن کي [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] چيو وڃي ٿو، کي پار ويندڙ ڌاڳن جي سيٽ، جنهن کي [[ويفٽ]] چيو وڃي ٿو، سان گڏ اُڻيو وڃي ٿو۔ اهو ڪم هڪ فريم يا مشين تي ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي لوم چيو ويندو آهي، ۽ ان جا ڪيترائي قسم آهن۔ ڪجهه اُڻت اڃا به هٿ سان ٿيندي آهي، پر گهڻي اڪثريت مشيني آهي۔{{sfn|Birrell|1973|pp=1–14}}
|هٿ جا لوم: قديم [[لوم]] 5000 ق.م تائين ملن ٿا۔ قديم دور کان وچين دور تائين، ايشيا ۽ يورپ ٻنهي ۾ لوم ۾ سڌارا آيا، جيتوڻيڪ لوم جو بنيادي عمل ساڳيو رهيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=loom {{!}} weaving {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/loom |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713060703/https://www.britannica.com/technology/loom |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 200 ق.م ۾ چينين عمودي لوم ۽ پيرن سان هلندڙ لوم ايجاد ڪيا، جنهن سان هي هنر صنعت ۾ تبديل ٿيو۔ ڪارڪن جو بار گهٽائڻ سان نون حلن پيداوار وڌائي۔

وارپ ڌاڳي جي حرڪت کي سنڀالڻ لاءِ هارنس ۽ [[هيڊل]] هوندا هئا، ويفٽ ڌاڳن کي کڻي وڃڻ لاءِ شٽل، ڪپڙي کي دٻائي ويهارڻ لاءِ ريڊ، ۽ ڪپڙي کي ويڙهڻ لاءِ ٽيڪ اَپ رولر هوندو هو۔ پهرين صدي عيسوي تائين لوم جا سڀ ضروري جزا گڏ ٿي چڪا هئا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}}

طاقت سان هلندڙ لوم: [[جان ڪي (فلائنگ شٽل)|جان ڪي]] 1734ع ۾ بري، لنڪاشائر ۾ [[فلائنگ شٽل]] ايجاد ڪئي۔ اها ڪپهه جي اُڻيل ڪپڙي جي صنعت ۾ پهرين جدتن مان هڪ هئي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=John Kay {{!}} British engineer and inventor {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/John-Kay |access-date=2022-06-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318071514/https://www.britannica.com/biography/John-Kay |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[سيموئل ڪرومپٽن]] 1779ع ۾ [[اسپننگ ميول|ڪتڻ واري مشين]] ايجاد ڪئي، جيڪا اڳي کان وڌيڪ تيزيءَ سان ڌاڳو ٺاهيندي هئي۔ پوءِ [[ايڊمنڊ ڪارٽ رائيٽ]] 1785ع ۾ پهريون [[پاور لوم]] ايجاد ڪيو۔{{sfn|Smith|1982|p=10}}

جيڪارڊ لوم: [[جيڪارڊ مشين]] پروگرام ٿيڻ لائق لوم جو تبديل ٿيل روپ هئي، جيڪا 1804ع ۾ تيار ڪئي وئي۔ اها [[جوزف ميري جيڪارڊ]] طرفان اڳين ايجادن، يعني [[باسيل بوشون]] (1725ع)، جين بيپٽسٽ فالڪون (1728ع)، ۽ [[جيڪ ووڪانسون]] (1740ع)، جي بنياد تي تيار ڪئي وئي۔

ارڙهين صديءَ جي صنعتي انقلاب ڌاڳي ۽ ڪپڙي جي وڏي پيماني تي پيداوار کي جنم ڏنو، جنهن سان ڪپڙي جي صنعت جي اُڻيل ڪپڙي واري حصي ۾ واڌ آئي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hammond |first1=J. L. (John Lawrence) |url=http://archive.org/details/skilledlabourer00hammiala |title=The skilled labourer, 1760–1832 |last2=Hammond |first2=Barbara Bradby |date=1919 |publisher=London, New York [etc.] : Longmans, Green and co. |others=University of California Libraries |page=51}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Warp and weft 2.jpg|thumb|center|وارپ ۽ ويفٽ]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[بُڻت]]
|بُڻت يا  نٽنگ ۾ ڌاڳي جي لوپن کي پاڻ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي، جيڪي يا ته [[بُڻت جي سُئي]]، سُئي، يا [[ڪروشيه جو ڪنڊو]] تي هڪ قطار ۾ ٺاهيا ويندا آهن۔ عملن ۾ فرق اهو آهي ته بُڻت ۾ هڪ ئي وقت ڪيترائي فعال لوپ بُڻت جي سُئي تي موجود هوندا آهن، جيڪي ٻئي لوپ سان ڳنڍجڻ جا منتظر هوندا آهن۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot;&gt;{{Cite book |last=Rowe |first=Ann Pollard |title=Looping and Knitting |publisher=The Textile Museum |year=1997 |location=Washington, D.C. |page=2}}&lt;/ref&gt;
|هٿ جي بُڻت: جيتوڻيڪ بُڻت [[ڊينش ماڻهو|ڊينمارڪ جي ماڻهن]] لڳ ڀڳ 900 ق.م ۾ ترقي ڏني، پر اها 900ع تائين ٻين تهذيبن تائين نه پهتي۔{{sfn|Smith|1982|p=5}} يورپ تقريباً 1400ع ۾ هٿ سان بُڻڻ سکيو۔ 1450ع تائين هڪ هفتي ۾ ٽي کان چار جراب بُڻي سگهبا هئا۔ [[وليم لي (موجد)|وليم لي]] 1589ع ۾ [[اسٽاڪنگ فريم]] ايجاد ڪيو، جيڪو ڏينهن ۾ هڪ جراب بُڻي سگهندو هو۔ لي جي ايجاد جي قبوليت ۽ پوءِ ٿيل تبديلين يورپ ۾ ڪپڙن جي وسيع قسمن کي جنم ڏنو۔{{sfn|Smith|1982|p=8}} مشيني بُڻت کي پيداوار جي ٻن وڏن عملن ۾ ورهايو وڃي ٿو: وارپ بُڻت ۽ ويفٽ بُڻت۔
|[[File:Knit-schematic.png|thumb|center|لوپ ٺهڻ۔ ويفٽ بُڻيل ڪپڙي ۾ اسٽاڪنيٽ ٽانڪي جي جوڙجڪ۔]]
|-
|[[نال بائنڊنگ]]
|نال بائنڊنگ (Nalebinding) ۾ سُئي استعمال ڪري ڌاڳي جا لوپ ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن ۾ ڌاڳي جي پوري ڊيگهه هر لوپ مان گذاري وڃي ٿي، بُڻت ۽ ڪروشيه جي ابتڙ۔
|نال بائنڊنگ ڪروشيه ۽ بُڻت جو اڳوڻو طريقو آهي۔
|[[File:Handschuhe Nadelbindung.JPG|thumb|نال بائنڊنگ سان ٺهيل دستانا]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ڪروشيه]]
|ڪروشيه ۾ سُئي تي هڪ کان وڌيڪ فعال ٽانڪو ڪڏهن به نه هوندو آهي۔ بُڻت مشين سان ٿي سگهي ٿي، پر ڪروشيه صرف هٿ سان ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Rowe-1997&quot; /&gt;
|ڪروشيه اصل ۾ اسڪاٽلينڊ جي هارين طرفان هڪ ننڍڙي ڪنڊي واري سُئي سان ڪيو ويندو هو، جنهن کي چرواهيءَ جو ڪنڊو چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frances Lambert |url=http://archive.org/details/mycrochetsample00lambgoog |title=My crochet sampler |date=1844 |others=Oxford University |page=12 |language=English}}&lt;/ref&gt;
|[[File:Crochet-round.jpg|thumb|center|گهڻو ڪروشيه هڪ ڪنڊي سان ڪيو ويندو آهي ۽ هڪ وقت ۾ هڪ ٽانڪي تي ڪم ٿيندو آهي۔ هتي ڏيکاريل نموني وانگر، ڪروشيه ڪنهن خاص اوزار کانسواءِ گول چڪرن ۾ به ٿي سگهي ٿو۔]]
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[اسپريڊ ٽو ڪپڙو|اسپريڊ ٽو]]
|اسپريڊ ٽو (spread tow) هڪ پيداوار جو طريقو آهي جنهن ۾ ٽو ريشائن کي سنهين پٽين ۾ پکيڙيو ويندو آهي، ۽ پوءِ اهي پٽيون وارپ ۽ ويفٽ طور اُڻيون وينديون آهن۔ هي طريقو گهڻو ڪري مرڪب مواد لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ اسپريڊ ٽو ڪپڙا [[ڪاربان ريشو|ڪاربان]]، [[ارامڊ]] ۽ ٻين ريشائن مان ٺهي سگهن ٿا۔
|
|
|-style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[چوٽي ٺاهڻ]] يا پليٽنگ
|چوٽي ٺاهڻ يا پليٽنگ ۾ ڌاڳن کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ڪپڙو ٺاهيو ويندو آهي۔
|
|[[File:Braid StepBystep.jpg|thumb|center|چوٽي ٺاهڻ]]
|-
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]
|[[ڳنڍ لڳائڻ]]  (knotting) ۾ ڌاڳن کي پاڻ ۾ ٻڌو ويندو آهي، ۽ اهو [[ٽيٽنگ]] ۽ [[مڪرامي]] ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Collier |first=Billie J. |url=http://archive.org/details/understandingtex0000coll_b7k9 |title=Understanding textiles |date=2009 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118770-2 |page=543}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Birrell|1973|p=279}}
|
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ليس]]
|ليس (lacing) ڌاڳن کي پاڻ ۾ ڳنڍي اهڙو نفيس ڪپڙو ٺاهڻ سان ٺهندي آهي، جنهن ۾ کليل سوراخ هوندا آهن۔ ليس هٿ سان، جهڙوڪ [[سُئي ليس]] يا [[بابن ليس]]، يا مشين سان ٺهي سگهي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lyle |first=Dorothy Siegert |url=http://archive.org/details/moderntextiles02edlyle |title=Modern textiles |date=1982 |location=New York |publisher= Wiley |isbn=978-0-471-07805-0 |page=474}}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:Ursuline lace 2.jpg|thumb|center|ٺهندڙ بابن ليس]]
|-
|3D ڪپڙا
|ڌاڳن جي پيچيده ڳانڍاپي، جنهن ۾ آخري پيداوار عام هموار ڪپڙي جهڙي سادي نه پر ٽن بُعدي شڪل واري هوندي آهي۔
|سڀ ٽيڪنالاجيون—ويفٽ بُڻت، وارپ بُڻت، اُڻت ۽ چوٽي ٺاهڻ—مناسب مشيني ترتيب ۽ نموني سان پيچيده ٽن بُعدي شڪل واريون شيون پيدا ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿيون۔ اهي ٽيڪنالاجيون اُڻيل دل جي والون، مرڪب پروفائلن ۽ ٻين شين لاءِ استعمال ٿين ٿيون۔
|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|[[ٽن بُعدي ڪپڙا|اضافي پيداوار سان ٺاهيل ڪپڙي جهڙيون جوڙجڪون]]
|[[ٿري ڊائمينشن ڇپائي|3D پرنٽر]] ذريعي ڪپڙي جي پيداوار ۾ اضافي پيداوار استعمال ٿئي ٿي، جنهن کي اضافي پرت پيداوار پڻ چيو وڃي ٿو؛ اها [[ڪمپيوٽر مددگار ڊيزائن|سي اي ڊي مددگار]] پيداوار جي ٽيڪنڪ آهي، جيڪا شيءِ کي پرت در پرت ٺاهيندي آهي۔ هي طريقو [[اوڪسيٽڪ]] ڪپڙن ۽ مرڪب مواد جي پيداوار ۾ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hu |first1=Hong |url=https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |title=Auxetic Textiles |last2=Zhang |first2=Minglonghai |last3=Liu |first3=Yanping |date=11 July 2019 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-102212-2 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094440/https://books.google.com/books?id=7_mhDwAAQBAJ&amp;q=three+dimensional |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|[[File:XYZprinting inBloom Dress 3D Printed Outfit (16837487086).jpg|thumb|center|3D ڇپيل لباس]]
|}

ڪپڙي جي چونڊ ۾ اهم معيار:

ڪپڙي جي چونڊ ۾ بنيادي خيال آخري استعمال آهي۔ استعمال جي لحاظ کان ڪپڙي جون ضرورتون گهڻو بدلجن ٿيون۔ هڪجهڙي قسم جا ڪپڙا سڀني استعمالن لاءِ مناسب نه هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

[[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#گرام في چورس ميٽر (جي ايس ايم)|ڪپڙي جو وزن]] مختلف ڪپڙا ٺاهڻ وقت هڪ اهم معيار آهي۔ قالين لاءِ 1300 GSM واري ڪپڙي جي ضرورت هوندي آهي، پر گاؤن 160 GSM سان ٺهي سگهي ٿو۔ يقيناً لباس ۽ قالين لاءِ ڪپڙن جا وزن الڳ هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=18}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+مختلف ڪپڙي جي شين ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ ڪپڙي جي وزنن جي حد{{sfn|Humphries|1996|p=4}}
!GSM (گرام في چورس ميٽر) جي حد
!درجابندي
!سڏبو آهي
!ڪپڙي جي شين لاءِ مناسب
|-
|0–50
|[[شفاف ڪپڙو]]
|
|شفاف پردا، اندروني لباس جون شيون، [[شادي جو لباس]]
|-
|50–150
|هلڪو وزن
|مٿيون وزن
|[[بلائوز]]، [[استر (سلائي)|استر]]، قميص، [[ٽي شرٽ]]، لباس
|-
|150–300
|وچولو وزن
|هيٺيون وزن
|اسڪرٽ، پتلون، ڊينم ۽ سوٽ
|-
|300–600
|وچولي کان ڳرو وزن
|بُل ڊينم
|[[دراپري]]، اوورڪوٽ، ٽوال، [[سلپ ڪور]]، ڪم وارو لباس
|-
|600 کان وڌيڪ
|ڳرو
|
|قالين، چٽائي، [[فرنيچر جي پوشش]]، سياري جا ڪوٽ
|}

ڇڪجڻ وارا ڪپڙا وڌيڪ حرڪت جي گنجائش ڏين ٿا، تنهنڪري اهي اڇڪجڻ وارن يا گهٽ ڇڪجڻ وارن ڪپڙن کان وڌيڪ آرامده هوندا آهن۔{{sfn|Smith|1982|p=23}}

=== ڪپڙي جون برآمدات ===
{{See also|ڪپڙي جي برآمدات موجب ملڪن جي فهرست}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|-
! colspan=2| '''ڪپڙي جا پنج وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ—2013'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ارب آمريڪي ڊالر)&lt;/small&gt;
|-
| چين || style=&quot;text-align:right;&quot;| 274
|-
| هندستان || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40
|-
| اٽلي || style=&quot;text-align:right;&quot;| 36
|-
| جرمني || style=&quot;text-align:right;&quot;| 35
|-
| بنگله ديش || style=&quot;text-align:right;&quot;| 28
|-
|colspan=2 style=&quot;font-size:90%;&quot;|''ذريعو:''&lt;ref name=stat&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |title=India overtakes Germany and Italy, is new world No. 2 in textile exports |website=[[ٽائيمز آف انڊيا]] |date=3 June 2014 |access-date=2015-02-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215101537/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/India-overtakes-Germany-and-Italy-is-new-world-No-2-in-textile-exports/articleshow/35973054.cms |archive-date=2015-02-15}}&lt;/ref&gt;
|}

[[گڏيل قومن جي ڪموڊٽي ٽريڊ اسٽيٽسٽڪس ڊيٽابيس]] موجب، عالمي ڪپڙي ۽ لباس جي برآمدي مارڪيٽ 2013ع ۾ 772&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن تائين پهتي۔&lt;ref&gt;{{Cite news |title=India world's second largest textiles exporter: UN Comtrade |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531035900/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/garments-/-textiles/india-worlds-second-largest-textiles-exporter-un-comtrade/articleshow/35958852.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== مارڪيٽ جي بدلجندڙ حرڪت ====
چين ڪپڙي جي شين جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي۔ چين جي گهڻين برآمدات ۾ لباس، لباس جا لوازمات، ڪپڙي جا ڌاڳا ۽ ڪپڙي جون شيون شامل آهن۔ چين جا مقابلاتي فائدا گهٽ قيمتون، گهڻو مزدور، گهٽ واپاري رڪاوٽون ۽ خام مال جي تيار فراهمي آهن۔ چين، آمريڪا ۽ هندستان سان گڏ، ڪپهه جو وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Largest textile exporting countries in 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531042947/https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World cotton production by country 2019 |url=https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |access-date=2022-05-31 |website=Statista |language=en |archive-date=2020-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417213314/https://www.statista.com/statistics/263055/cotton-production-worldwide-by-top-countries/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

چين جي لباس واري مارڪيٽ جو حصو تازن سالن ۾ مختلف سببن ۽ اعليٰ معيار ۽ پيچيده شين ڏانهن تبديلي سبب گهٽيو آهي۔ ان کان علاوه، چين جا سيڙپڪار ميانمار، ويٽنام ۽ ڪمبوڊيا ۾ به حصيدار ٿيا۔ گذريل سال ان جو مارڪيٽ حصو 36.7٪، يعني 161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر، هو، جيڪو سال بہ سال 8٪ گهٽتائي هئي۔ ٻين لفظن ۾، چين هڪ ئي سال ۾ لباس جا 14&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن جا ڪم جا آرڊر ٻين ملڪن کي وڃائي ويٺو۔ 2016ع ۾ بنگله ديش جي لباس مارڪيٽ جو حصو 28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو گذريل سال کان 7.69 سيڪڙو وڌيڪ هو۔

2016ع ۾ لباس جا وڏا برآمد ڪندڙ ملڪ چين (161&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (28&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ويٽنام (25&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (18&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هانگ ڪانگ (16&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ترڪي (15&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، ۽ انڊونيشيا (7&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر) هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirdha |first=Refayet Ullah |date=11 August 2017 |title=Exporters hardly grab orders diverted from China |url=https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |access-date=2022-05-31 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523144220/https://www.thedailystar.net/business/exporters-hardly-grab-orders-diverted-china-1446907 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

بنگله ديش مان لباس جون برآمدات 2021–2022ع جي مالي سال ۾ رڪارڊ سطح تي پهتيون؛ چين (220,302&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، بنگله ديش (38.70&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، هندستان (8.127&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)، پاڪستان (19.33&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالر)۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yusuf |first=Anik |date=12 March 2023 |title=Garment Exports in Bangladesh Reached Record High in 2021–2022 Fiscal Year |url=https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |access-date=2023-03-15 |website=TextileTuts |language=en |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315141526/https://textiletuts.com/garment-exports-in-bangladesh-reached-record-high-in-2021-2022-fiscal-year/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== آخري تياري ==
[[File:Old method of Bleaching Figure 20 Appleton 1884.tif|thumb|right|لان تي ڪپهه ۽ لينن جي شين کي اڇو ڪرڻ جو ابتدائي طريقو]]
ڪپڙو جڏهن لوم يا بُڻت واري مشين مان نڪري ٿو، تڏهن اهو فوري طور استعمال لائق نه هوندو آهي۔ اهو کُهرو، اڻ هموار يا ٽيڙائپ جهڙين خامين وارو ٿي سگهي ٿو۔ تنهنڪري ڪپڙي جي آخري تياري ضروري هوندي آهي۔ آخري تياري جا طريقا علاج ڪيل ڪپڙن جي قدر ۾ واڌ ڪن ٿا۔{{sfn|Smith|1982|p=6}} پيداوار کان پوءِ ڪپڙا آخري تياري جي مختلف مرحلن مان گذرن ٿا، جن ۾ اڇو ڪرڻ، رنگ ڪرڻ، ڇپائي، ۽ مشيني توڙي ڪيميائي آخري تياري شامل آهي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt;

=== رنگ ڏيڻ ===
ڪپڙن کي اڪثر [[رڱائي|رڱيو]] ويندو آهي، ۽ ڪپڙا لڳ ڀڳ هر [[لباس جو رنگ|رنگ]] ۾ موجود هوندا آهن۔ رنگائي جي عمل ۾ اڪثر هر پائونڊ لباس لاءِ پاڻي جا ڪيترائي درجن گيلن گهربل هوندا آهن۔&lt;ref&gt;Green Inc. Blog [http://greeninc.blogs.nytimes.com/2009/07/21/cutting-water-use-in-the-textile-industry/ &quot;Cutting Water Use in the Textile Industry.&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090724170857/http://greeninc.blogs.nytimes.com/2009/07/21/cutting-water-use-in-the-textile-industry/ |date=24 July 2009 }} ''[[نيو يارڪ ٽائيمز]]''. 21 July 2009. 28 July 2009.&lt;/ref&gt; ڪپڙن ۾ رنگين ڊيزائن مختلف رنگن وارن ريشائن کي گڏ اُڻي ([[ٽارٽن]] يا ازبڪ ايڪٽ)، تيار ڪپڙي ۾ رنگين ٽانڪا شامل ڪري ([[ڪڙهائي]])، [[مزاحمتي رڱائي]] طريقن سان نمونا ٺاهي، ڪپڙي جا ڪجهه حصا ٻڌي باقي حصو رنگي ([[ٽائي ڊائي]])، ڪپڙي تي موم سان ڊيزائن ٺاهي ۽ وچ وارا حصا رنگي ([[باٽڪ]])، يا تيار ڪپڙي تي مختلف ڇپائي وارا طريقا استعمال ڪري ٺاهي سگهجن ٿا۔ [[ڪاٺي بلاڪ ڇپائي]]، جيڪا اڄ به هندستان ۽ ٻين هنڌن تي استعمال ٿئي ٿي، انهن مان سڀ کان پراڻي آهي، جنهن جو پتو چين ۾ گهٽ ۾ گهٽ 220ع تائين وڃي ٿو۔ ڪپڙن کي ڪڏهن ڪڏهن [[اڇو ڪرڻ|اڇو]] به ڪيو ويندو آهي، جنهن سان ڪپڙو هلڪو يا اڇو ٿي ويندو آهي۔

==== رنگ ملائڻ ====
ڪپڙن ۾ رنگ ملائڻ صرف مناسب رنگن يا پگمينٽن جي چونڊ ۽ انهن کي صحيح تناسب ۾ ملائي گهربل آخري رنگ حاصل ڪرڻ کان اڳتي جو عمل آهي۔&lt;ref name=&quot;Becker Color Matching&quot;&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-39395-9.00038-4 |chapter=Color Matching |title=Color Trends and Selection for Product Design |date=2016 |last1=Becker |first1=Doreen |pages=183–184 |isbn=978-0-323-39395-9 }}&lt;/ref&gt; رنگ جي پائيداري، قيمت ۽ معيار جا معيار پورا ڪرڻ به ضروري آهي۔ هي عمل ڊيزائنر جي تصور کي حقيقي پيداوار ۾ آڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو۔&lt;ref name=&quot;Becker Color Matching&quot; /&gt;

=== فنشنگ ===
[[ڪپڙي جي فنشنگ]] اهو عمل آهي جنهن سان لوم مان نڪتل يا خام مال کي استعمال لائق پيداوار ۾ تبديل ڪيو وڃي ٿو، ۽ اهو ڪم مشيني يا ڪيميائي طريقي سان ٿي سگهي ٿو۔ فنشنگ هڪ وسيع اصطلاح آهي، جيڪو مختلف جسماني ۽ ڪيميائي طريقن ۽ علاجن لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪي ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ مرحلو مڪمل ڪن ٿا ۽ ايندڙ مرحلي لاءِ تياري به ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي فنشنگ ۾ مٿاڇري جو احساس بهتر ڪرڻ، خوبصورتي وڌائڻ ۽ ترقي يافته ڪيميائي فنشنگ شامل ٿي سگهي ٿي۔&lt;ref name=&quot;Choudhury-2017&quot; /&gt; فنشنگ اهو هر عمل آهي جيڪو [[گريج مال|اڻتيار شين]] کي تيار شين ۾ تبديل ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hollen |first1=Norma R. |url=http://archive.org/details/isbn_9780023675300 |title=Textiles |last2=Hollen |first2=Norma R. Textiles |date=1988 |location=New York |publisher= Macmillan |isbn=978-0-02-367530-0 |page=2}}&lt;/ref&gt; هن ۾ مشيني فنشنگ ۽ ڪيميائي استعمال شامل آهن، جيڪي علاج ڪيل ڪپڙن، يعني ريشو، ڌاڳو يا ڪپڙي، جي ساخت کي بدلائين ٿا۔

1990ع واري ڏهاڪي کان، [[مستقل پريس]] جهڙين ٽيڪنالاجين ۾ اڳڀرائي سان، [[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]] ايجنٽ ڪپڙن کي مضبوط ڪرڻ ۽ گهنجن کان پاڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ask.yahoo.com/ask/20010315.html |title=What makes fabric &quot;wrinkle-free&quot;? Is it the weave or a special type of fiber? |publisher=Ask.yahoo.com |date=15 March 2001 |access-date=2011-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117025006/http://ask.yahoo.com/ask/20010315.html |archive-date=2012-01-17}}&lt;/ref&gt; تازو، [[نانو مواد]] بابت تحقيق وڌيڪ اڳڀرائي آندي آهي؛ نينو ٽيڪس ۽ نينو هورائزنز جهڙيون ڪمپنيون ڌاتي [[نانو ذرا|نانو ذرڙن]] تي ٻڌل مستقل علاج تيار ڪري رهيون آهن، جيڪي ڪپڙن کي پاڻي، داغ، گهنجن ۽ جراثيمن، جهڙوڪ بيڪٽيريا ۽ فنجائي، خلاف وڌيڪ مزاحم بڻائين ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tms.org/pubs/journals/jom/0507/byko-0507.html |title=The Materials Science and Engineering of Clothing |publisher=Tms.org |access-date=2011-12-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121161232/http://www.tms.org/pubs/journals/jom/0507/byko-0507.html |archive-date=2012-01-21}}&lt;/ref&gt;

ڪپڙا آخري استعمال ڪندڙ تائين پهچڻ کان اڳ مختلف علاجن مان گذرن ٿا۔ [[فارملڊيهائيڊ]] فنشنگ کان، جيڪا گهنجن جي مزاحمت بهتر ڪري ٿي، بايو سائيڊڪ فنشنگ تائين، ۽ باهه روڪ مواد کان ڪيترن قسمن جي ڪپڙن جي رنگائي تائين، امڪان لڳ ڀڳ بي انتها آهن۔ پر انهن مان ڪيترين فنشنگن جا آخري استعمال ڪندڙ تي نقصانڪار اثر به ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور، ڪيترن ڊسپرس، ايسڊ ۽ ريئڪٽو رنگن بابت ثابت ٿيو آهي ته اهي حساس ماڻهن ۾ الرجي پيدا ڪري سگهن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1468-3083.2004.00967.x |title=Textile dermatitis in patients with contact sensitization in Israel: A 4-year prospective study |year=2004 |last1=Lazarov |first1=A |journal=Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology |volume=18 |issue=5 |pages=531–7b |pmid=15324387 }}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، هن گروهه جا ڪجهه مخصوص رنگ پرپورڪ رابطي واري ڊرماٽائٽس پيدا ڪرڻ جو سبب به ثابت ٿيا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=12952748 |year=2003 |last1=Lazarov |first1=A |last2=Cordoba |first2=M |last3=Plosk |first3=N |last4=Abraham |first4=D |title=Atypical and unusual clinical manifestations of contact dermatitis to clothing (textile contact dermatitis): Case presentation and review of the literature |volume=9 |issue=3 |page=1 |journal=Dermatology Online Journal|doi=10.5070/D30KD1D259 }}&lt;/ref&gt;

{{lang|de|[[آئزن گارن]]}}، جنهن جو انگريزي ۾ مطلب &quot;لوهي ڌاڳو&quot; آهي، روشني موٽائيندڙ مضبوط مواد آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ جرمني ۾ ايجاد ٿيو۔ اهو ڪپهه جي ڌاڳن کي نشاستي ۽ پيرافن ميڻ جي محلول ۾ ڀڄائڻ سان ٺاهيو ويندو آهي۔ پوءِ ڌاڳن کي فولادي رولرن ۽ برشن سان ڇڪيو ۽ پالش ڪيو ويندو آهي۔ هن عمل جو نتيجو چمڪدار، ڦاٽڻ کان مزاحم ۽ انتهائي مضبوط ڌاڳو هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[http://www.wuppertal.ihk24.de/servicemarken/branchen_neu/industrie/industrie_im_bs/902782/Textilstandort_Wuppertal.html ''Industriegeschichte aus dem Bergischen land''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814102306/http://www.wuppertal.ihk24.de/servicemarken/branchen_neu/industrie/industrie_im_bs/902782/Textilstandort_Wuppertal.html |date=14 August 2017 }} (in German). (Accessed: 27 November 2016)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;video&quot;&gt;[http://digit.wdr.de/entries/5900?index=69&amp;q=eyJ7aH0iOlsiezE2fSIsInsxYX0iXSwie2t9IjpbInsyMn0iXSwiezF9IjpbeyJmaWVsZCI6IiJ9XX0%3D&amp;qt=search WDR digit project. ''Eisengarnfabrikation in Barmen''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161128050159/http://digit.wdr.de/entries/5900?index=69&amp;q=eyJ7aH0iOlsiezE2fSIsInsxYX0iXSwie2t9IjpbInsyMn0iXSwiezF9IjpbeyJmaWVsZCI6IiJ9XX0%3D&amp;qt=search|date=28 November 2016}} (Video (16 min) in German). (Accessed: 27 November 2016).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فنشنگ جا طريقا
!فنشنگ
!ڪپڙا
|-
|[[گگ مل|برشنگ]]
|قالين، رگ، ويلويٽ، [[ويلور]] ۽ [[ويلويٽين]]، جن کي پائل ڪپڙا چيو وڃي ٿو، اُڻيل ڪپڙي مان هڪ ٻيو ڌاڳو گذاري ٺاهيا وڃن ٿا، جنهن سان ٽفٽ ٿيل پرت ٺهي ٿي، جنهن کي [[نئپ (ڪپڙو)|نئپ]] يا [[پائل (ڪپڙو)|پائل]] چيو وڃي ٿو۔{{sfn|Elsasser|2005|p=196}}
|-
|[[شيئرنگ (ڪپڙا)|شيئرنگ]]
|&quot;شيئرنگ مشين&quot; اهڙي مشين آهي جنهن ۾ شيئرنگ سلنڊر، ليجر بليڊ، فلف خارج ڪرڻ وارو نظام، ۽ جوائنٽ سيم سينسر لڳل هوندا آهن۔ اها مشين لان ڪٽڻ واري مشين وانگر ڪم ڪري ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Choudhury |first=A. K. Roy |url=https://books.google.com/books?id=0TamObsaaPQC&amp;dq=shearing+process+in+textile&amp;pg=PA138 |title=Textile Preparation and Dyeing |date=9 January 2006 |publisher=Science Publishers |isbn=978-1-57808-404-3 |page=138 |language=en |access-date=2022-06-01 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081535/https://books.google.com/books?id=0TamObsaaPQC&amp;dq=shearing+process+in+textile&amp;pg=PA138 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Elsasser|2005|p=197}} [[مول اسڪن]] ۽ [[ويلويٽ]] شيئر ڪيل مواد آهن، جن ۾ پائل کي هڪ مقرر سطح تائين ڪٽيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Denny |first=Grace G. (Grace Goldena) |url=http://archive.org/details/fabricshowtoknow00denn |title=Fabrics and how to know them;definitions of fabrics, practical textile tests, classification of fabrics |date=1923 |publisher=Philadelphia, London, J.B. Lippincott Company |others=The Library of Congress |page=103}}&lt;/ref&gt;
|}

== ماحولياتي ۽ صحت تي اثر ==
تيل جي صنعت کان پوءِ، فيشن جي صنعت زرعي زمين کي آلودہ ڪندڙ ٻي وڏي صنعت آهي، جنهن جا ماحول تي ڪيترائي نقصانڪار اثر پون ٿا۔ جيئن جيئن صنعت وڌي ٿي، تيئن ماحول تي ان جو اثر وڌيڪ خراب ٿي رهيو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-85403-0.00004-9 |chapter=Waste management in fashion and textile industry: Recent advances and trends, life-cycle assessment, and circular economy |title=Emerging Trends to Approaching Zero Waste |date=2022 |last1=Gupta |first1=Richa |last2=Kushwaha |first2=Anamika |last3=Dave |first3=Dushyant |last4=Mahanta |first4=Niva Rana |pages=215–242 |isbn=978-0-323-85403-0 }}&lt;/ref&gt; ڪپڙي جي پيداوار سڀ کان پراڻين ۽ فني طور پيچيده صنعتن مان هڪ آهي۔ هن صنعت جي بنيادي طاقت ان جي مضبوط پيداواري بنياد مان نڪري ٿي، جنهن ۾ قدرتي ريشا، جهڙوڪ جوٽ، ريشم، اون ۽ ڪپهه، کان وٺي مصنوعي يا ٺاهيل ريشا، جهڙوڪ پولي ايسٽر، ويسڪوز، نائلون ۽ ايڪريلڪ، تائين مختلف ريشا/ڌاڳا شامل آهن۔

ڪپڙي جي شين جي طلب وڌڻ سان ڪپڙي جون ملون ۽ انهن جو گندو پاڻي به وڌيو آهي، جنهن سڄي دنيا ۾ شديد آلودگي جو مسئلو پيدا ڪيو آهي۔ ڪپڙي جي صنعت ۾ استعمال ٿيندڙ ڪيترائي ڪيميائي مادا ماحول ۽ صحت لاءِ خطرا پيدا ڪن ٿا۔ ڪپڙي جي گندي پاڻي ۾ موجود مرڪبن مان رنگن کي اهم آلودہ ڪندڙ سمجھيو وڃي ٿو۔ صاف نہ ڪيل گندي پاڻي جي خارج ٿيڻ ۽ زهريلي ڪيميائي مادن جي استعمال، خاص طور پروسيسنگ دوران، ڪپڙي جي صنعت سان لاڳاپيل عالمي ماحولياتي مسئلن جو وڏو حصو بڻجن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1007/978-94-007-7890-0_4 |chapter=Environmental and Health Effects of Textile Industry Wastewater |title=Environmental Deterioration and Human Health |date=2014 |last1=Khan |first1=Sana |last2=Malik |first2=Abdul |pages=55–71 |isbn=978-94-007-7889-4 }}&lt;/ref&gt;

=== ماحولياتي اثر ===
لباس انسانن جي بنيادي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ ضروري آهي۔ آبادي ۽ زندگي جي معيار ۾ واڌ لباس جي ضرورت وڌائي آهي، جنهن سان ڪپڙي جي پيداوار جي طلب به وڌي آهي؛ گلي پروسيسنگ ۾ پاڻي جو وڌيڪ استعمال گهربل هوندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Muthu |first=Subramanian Senthilkannan |url=https://books.google.com/books?id=Pvx7DwAAQBAJ&amp;q=water+in+textile+and+fashion |title=Water in Textiles and Fashion: Consumption, Footprint, and Life Cycle Assessment |date=26 November 2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-0-08-102654-0 |language=en |access-date=2023-01-07 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405094439/https://books.google.com/books?id=Pvx7DwAAQBAJ&amp;q=water+in+textile+and+fashion |url-status=live }}&lt;/ref&gt; روايتي مشينري ۽ علاج جا طريقا پاڻي جون تمام وڏيون مقدارون استعمال ڪن ٿا، خاص ڪري قدرتي ريشائن لاءِ، جن ۾ في ڪلوگرام مواد لاءِ 150&amp;nbsp;ڪلوگرام تائين پاڻي گهربل ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van der Walt |first1=G. H. J. |last2=van Rensburg |first2=N. J. J. |title=Low-Liquor Dyeing and Finishing |journal=Textile Progress |date=March 1986 |volume=14 |issue=2 |pages=1–50 |doi=10.1080/00405168608688900 }}&lt;/ref&gt;

ڪپڙي جو شعبو ماحولياتي اثرن جي وڏي تعداد جو ذميوار آهي۔ بهرحال، صاف نہ ڪيل گندي پاڻي کي پاڻيءَ جي ذخيرن ۾ ڇڏڻ ڪپڙي جي شعبي مان پيدا ٿيندڙ ماحولياتي نقصان جو وڏو سبب آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1201/9781315148588 |title=Pollution Control in Textile Industry |date=2017 |last1=Bhatia |first1=S.C. |isbn=978-1-351-37306-7 |editor-first1=Sarvesh |editor-last1=Devraj }}{{pn|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

اندازو آهي ته ڪپڙي جو شعبو هر سال 79&amp;nbsp;ٽريلين ليٽر پاڻي استعمال ڪري ٿو ۽ سڄي صنعتي گندي پاڻي جو لڳ ڀڳ 20٪ ماحول ۾ خارج ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Zhu |first1=Lisha |last2=Chen |first2=Bilin |last3=Liu |first3=Junran |last4=Chen |first4=Shuang |last5=Zhang |first5=Ying |last6=Wang |first6=Xiaopeng |last7=Wang |first7=Laili |date=19 October 2022 |title=Assessing baseline water footprints of natural fiber textile products in China |journal=Journal of Cleaner Production |volume=379 |language=en |article-number=134747 |doi=10.1016/j.jclepro.2022.134747 |bibcode=2022JCPro.37934747Z }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو وڃي ٿو ته ڪپڙي جي رڱائي جي عملن ۾ استعمال ٿيندڙ گهڻا رنگ [[اروميٽڪ مرڪب|اروميٽڪ]] ۽ [[هيٽروسائيڪلڪ مرڪب]]ن تي مشتمل هوندا آهن، جن ۾ رنگ ڏيکاريندڙ ۽ قطبي گروهه شامل هوندا آهن۔ انهن جي جوڙجڪ وڌيڪ پيچيده ۽ مستحڪم هوندي آهي، جنهن ڪري ڇپائي ۽ رڱائي جي گندي پاڻي کي ٽوڙڻ وڌيڪ ڏکيو ٿي ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Körlü |first1=Ayşegül |title=Textile Industry and Environment |date=2019 |publisher=BoD – Books on Demand |isbn=978-1-83880-027-7 }}{{self-published inline|date=January 2025}}{{pn|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

ان کان علاوه، ڪپڙا لينڊفل فضلي جو پڻ هڪ اهم حصو بڻجن ٿا۔ 2023ع ۾، [[نارٿ ڪيرولائنا اسٽيٽ يونيورسٽي]] جي محققن ڪپڙي جي فضلي کي گهٽائڻ طرف هڪ ابتدائي قدم طور [[انزائم]]ن جي مدد سان ڪپهه کي [[پولي ايسٽر]] کان الڳ ڪيو، جنهن سان هر مواد کي ٻيهر استعمال لائق بڻائي سگهجي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Oleniacz |first1=Laura |title=Researchers Separate Cotton From Polyester in Blended Fabric |date=20 March 2023 |url=https://news.ncsu.edu/2023/03/researchers-separate-cotton-from-polyester-in-blended-fabric/ |publisher=North Carolina State University |access-date=12 April 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412014949/https://news.ncsu.edu/2023/03/researchers-separate-cotton-from-polyester-in-blended-fabric/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اهي ڪپڙا جن ۾ مختلف قسم جا پلاسٽڪ، جهڙوڪ پولي ايسٽر، [[پولي امائيڊ]]، [[ايلاسٽين]]، [[پولي ايڪريلونائٽرائل]]، [[ارامڊ]]، [[پولي پروپيلين]] وغيره شامل هجن، ماحولياتي آلودگي جو اهم ذريعو پڻ آهن ۽ [[مائڪرو پلاسٽڪ]] جي خارج ٿيڻ ذريعي صحت جا خطرا پيدا ڪن ٿا۔&lt;ref name=&quot;Sajn_2019&quot;&gt;{{cite web |author-last=Sajn |author-first=Nikolina |title=Environmental Impact of the Textile and Clothing Industry: What Consumers Need to Know |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/633143/EPRS_BRI(2019)633143_EN.pdf |date=2019 |website=[[يورپي پارليامينٽ]] |publisher=European Parliamentary Research Service |access-date=2025-05-19 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827190134/https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/633143/EPRS_BRI(2019)633143_EN.pdf |archive-date=2025-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== صحت تي اثر ===
پاڻي ۾ خارج ٿيندڙ رنگن ۽ پگمينٽن سبب ساهه جي ڪيترين بيمارين، چمڙي جي مسئلن ۽ الرجي جو سبب بڻجي سگهي ٿو۔

جيتوڻيڪ لباس ۾ فارملڊيهائيڊ جا سطح اهڙا هجڻ جو امڪان گهٽ آهي جو اهي الرجي جو سبب بڻجن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scheman |first1=AJ |last2=Carroll |first2=PA |last3=Brown |first3=KH |last4=Osburn |first4=AH |year=1998 |title=Formaldehyde-related textile allergy: An update |journal=Contact Dermatitis |volume=38 |issue=6 |pages=332–6 |doi=10.1111/j.1600-0536.1998.tb05769.x |pmid=9687033 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اهڙي ڪيميائي مادي جي موجودگي سبب معيار جو ڪنٽرول ۽ جاچ انتهائي اهم آهي۔ باهه روڪ مادا، خاص طور برومينيٽيڊ صورت ۾، ماحول ۽ انهن جي امڪاني زهريت جي حوالي سان به ڳڻتي جو سبب آهن۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alaee |first1=M |title=An overview of commercially used brominated flame retardants, their applications, their use patterns in different countries/regions and possible modes of release |journal=Environment International |date=September 2003 |volume=29 |issue=6 |pages=683–689 |doi=10.1016/S0160-4120(03)00121-1 |pmid=12850087 |bibcode=2003EnInt..29..683A }}&lt;/ref&gt;

==== ڪيميائي مادن جو استعمال، فائدا ۽ صحت تي اثر ====
ڪجهه ڪيميائي فنشنگون صحت ۽ ماحول لاءِ امڪاني خطرا رکن ٿيون۔ [[پرفلورو مرڪب|پرفلورو ٿيل تيزاب]] [[آمريڪي ماحولياتي تحفظ اداري]] موجب انساني صحت لاءِ خطرناڪ سمجهيا وڃن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|last=US EPA|first=OCSPP|date=29 April 2015|title=Chemicals under the Toxic Substances Control Act (TSCA)|url=https://www.epa.gov/chemicals-under-tsca|access-date=2021-07-24|website=www.epa.gov|language=en|archive-date=2010-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100118092730/http://www.epa.gov/oppt/existingchemicals/pubs/actionplans/deccadbe.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!مادي جو نالو
!ڪپڙي جي شين ۾ فائدو
!لاڳاپيل صحت جا خطرا ۽ ماحولياتي اثر
!حوالا
|-
|[[پرفلورو اوڪٽانوئڪ تيزاب]] (PFOA)، [[پولي ٽيٽرا فلورو ايٿيلين]] (ٽيفلون)
|[[پاڻي کان پري رهڻ وارو اثر]]
|[[اينڊوڪرائن ۾ خلل وجهندڙ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Betts|first=Kellyn S.|date=2007|title=Perfluoroalkyl Acids: What Is the Evidence Telling Us?|journal=Environmental Health Perspectives|volume=115|issue=5|pages=A250–A256|doi=10.1289/ehp.115-a250|issn=0091-6765|pmc=1867999|pmid=17520044 |bibcode=2007EnvHP.115.a250B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Perfluorooctanoic acid (PFOA): 1. What is PFOA and what is it used for?|url=https://www.greenfacts.org/en/pfoa-cookware-waterproofing/l-2/index.htm|access-date=2021-07-01|website=www.greenfacts.org|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182349/https://www.greenfacts.org/en/pfoa-cookware-waterproofing/l-2/index.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[فلورو ڪاربن]] (PFC)
|پاڻي کان پري رهڻ وارو اثر
|ساهه جي بيماري جو سبب بڻجي سگهي ٿو
|&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Hays|first1=Hannah L.|title=Fluorides and Fluorocarbons Toxicity|date=2021|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430799/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=28613550|access-date=2021-07-01|last2=Mathew|first2=Dana|last3=Chapman|first3=Jennifer|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811104636/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430799/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[برومين]]
|[[برومينيٽيڊ باهه روڪ مادو]]
|[[مستقل، حياتياتي طور گڏ ٿيندڙ ۽ زهريلا مادا]] [[اعصابي-رويي جون بيماريون]] ۽ [[اينڊوڪرائن خلل]] پيدا ڪري سگهن ٿا
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brominated Flame retardants in the Environment|url=https://www.cerc.usgs.gov/pubs/center/pdfdocs/pbde.pdf|url-status=live|access-date=2021-07-01|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181419/https://www.cerc.usgs.gov/pubs/center/pdfdocs/pbde.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
|چاندي، [[چاندي جا نانو ذرا]]
|[[جراثيم مخالف مزاحمت]]
|[[چاندي جي نانو ذرڙن جا ماحولياتي اثر]] ۽ انساني صحت تي زهريلا اثر
|&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ermini|first1=Maria Laura|last2=Voliani|first2=Valerio|date=27 April 2021|title=Antimicrobial Nano-Agents: The Copper Age|journal=ACS Nano|volume=15|issue=4|pages=6008–6029|doi=10.1021/acsnano.0c10756|issn=1936-0851|pmc=8155324|pmid=33792292 |bibcode=2021ACSNa..15.6008E }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=AshaRani |first1=P. V. |last2=Low Kah Mun |first2=Grace |last3=Hande |first3=Manoor Prakash |last4=Valiyaveettil |first4=Suresh |title=Cytotoxicity and Genotoxicity of Silver Nanoparticles in Human Cells |journal=ACS Nano |date=24 February 2009 |volume=3 |issue=2 |pages=279–290 |doi=10.1021/nn800596w |pmid=19236062 |bibcode=2009ACSNa...3..279A |url=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/93520 }}&lt;/ref&gt;
|}
==== جاچ ====
انهن اضافي مادن جي جاچ ڪيترين تجارتي ليبارٽرين ۾ ممڪن آهي۔ ڪپڙن کي [[اوئڪو-ٽيڪس]] سرٽيفڪيشن معيار موجب به جاچي سگهجي ٿو، جنهن ۾ ڪپڙي جي شين ۾ ڪجهه ڪيميائي مادن جي استعمال لاءِ حدون مقرر ٿيل آهن۔

== قانون ۽ ضابطا ==
مختلف ملڪن ۾ صارفين جي مفادن جي تحفظ لاءِ مخصوص قانون ۽ ضابطا موجود آهن۔ [[ڪپڙي جي ريشيدار شين جي سڃاڻپ جو قانون]] آمريڪا ۾ صارفين جي تحفظ لاءِ قانون آهي۔ هي قانون ڪپڙي جي شين تي ليبلنگ، يعني لازمي مواد ظاهر ڪرڻ، ۽ اشتهارن جون گهرجون لاڳو ڪري پيدا ڪندڙن ۽ صارفين جي مفادن جو تحفظ ڪري ٿو۔ ڪپڙي جي ريشيدار شين جي سڃاڻپ جو قانون اون کان سواءِ سڀني ڪپڙي جي ريشيدار شين تي لاڳو ٿئي ٿو، جڏهن ته اون [[ان جي پيداوار جو ليبل نمبر]] تحت اچي ٿي۔ هي قانون ريشائن جي مواد بابت غلط معلومات، غلط برانڊنگ ۽ ڪنهن به غيرمنصفانه اشتهاري عمل کي منع ڪري ٿو، ۽ ڪاروبارن کي مخصوص طريقي سان ڪم ڪرڻ جو پابند بڻائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |url=https://books.google.com/books?id=gIzOkQXARpsC&amp;q=Textile+Fiber+Products+Identification+Act+(TFPIA)&amp;pg=PA433 |title=Textiles |date=2009 |publisher=Pearson Education |isbn=978-81-317-2570-2 |page=433 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522115921/https://books.google.com/books?id=gIzOkQXARpsC&amp;q=Textile+Fiber+Products+Identification+Act+(TFPIA)&amp;pg=PA433 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Elsasser|2005|p={{pn|date=January 2025}}}}

== ڪپڙن جي جاچ ==
جاچ ڪپڙي جي پيداوار جي عمل جي مختلف مرحلن تي ٿئي ٿي، خام مال کان وٺي تيار پيداوار تائين۔ جاچ جو مقصد ضابطن جي تعميل، پيداوار جي معيار ۽ ڪارڪردگي جو جائزو ۽ تجزيو ڪرڻ، ۽ ان جون خاصيتون ماپڻ آهي۔ ڪپڙي جي جاچ ۾ طريقن، عملن، سامان ۽ ترقي يافته [[ليبارٽري]]ن جو وسيع سلسلو شامل آهي۔ مقامي حڪومتون ۽ بااختيار تنظيمون، جهڙوڪ [[اي ايس ٽي ايم انٽرنيشنل]]، [[معياري ڪرڻ جي بين الاقوامي تنظيم]]، ۽ [[آمريڪي انجمن براءِ ڪپڙي جا ڪيميادان ۽ رنگ ساز]]، ڪپڙن جي جاچ لاءِ معيار مقرر ڪن ٿيون۔&lt;ref name=&quot;Saville-1999&quot;&gt;{{Cite book |last=Saville |first=B. P. |url=https://books.google.com/books?id=4-uiAgAAQBAJ&amp;q=testing+of+textiles |title=Physical Testing of Textiles |date=8 January 1999 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-015-1 |pages=1 to 24 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409133727/https://books.google.com/books?id=4-uiAgAAQBAJ&amp;q=testing+of+textiles |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hu-2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Hu |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=ybekAgAAQBAJ&amp;q=testing+of+textiles |title=Fabric Testing |date=9 September 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-506-4 |pages=1 to 15 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405081538/https://books.google.com/books?id=ybekAgAAQBAJ&amp;q=testing+of+textiles |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مختلف مرحلن تي جاچ جا ڪجهه مثال:

ريشي لاءِ: ريشو سڃاڻڻ ريشيدار مواد معلوم ڪرڻ ۽ شين جي درجابندي لاءِ ضروري جاچ آهي۔ شين تي ريشائن جي سيڪڙي سان ليبل لڳائڻ ضابطي جي گهرج آهي۔ [[خوردبين]]، حل پذيري ۽ ساڙڻ واري جاچ ذريعي ريشائن کي هڪ ٻئي کان سڃاتو وڃي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0010kado |title=Textiles |date=2007 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Pearson Prentice Hall |isbn=978-0-13-118769-6 |pages=33, 34}}&lt;/ref&gt; ريشائن سان لاڳاپيل وڌيڪ جاچن ۾ ريشو جي ڊيگهه، قطر ۽ [[ڪپهه جي پختگي|مائڪرونيئر]] شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1533/9781845690151.44 |chapter=Fibre dimensions |title=Physical Testing of Textiles |date=1999 |last1=Saville |first1=B.P. |pages=44–76 |isbn=978-1-85573-367-1 }}&lt;/ref&gt;

ڌاڳي لاءِ: [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#سڌي ڪثافت|ڌاڳي جو ڳاڻيٽو]]، [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#ڊينيئر|ڊينيئر]]، طاقت ۽ همواري۔

ڪپڙي لاءِ: [[ابعادي استحڪام (ڪپڙو)|ابعادي استحڪام]]، [[رنگ جي پائيداري]]، [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#ڌاڳن جو ڳاڻيٽو|ڌاڳن جو ڳاڻيٽو]]، [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا#گرام في چورس ميٽر (GSM)|جي ايس ايم]]، [[پِل (ڪپڙو)|پِلنگ]]، [[سڙڻ ۽ باهه لڳڻ جي صلاحيت|باهه لڳڻ جي صلاحيت]]۔&lt;ref name=&quot;Saville-1999&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hu-2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Houck |first=M. M. |url=https://books.google.com/books?id=xQmkAgAAQBAJ |title=Identification of Textile Fibers |date=30 January 2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-565-1 |language=en |access-date=2022-05-27 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305221621/https://books.google.com/books?id=xQmkAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== تصويري گيلري ==

&lt;gallery&gt;
File:Karachi - Pakistan-market.jpg|[[ڪراچي]]، پاڪستان جي فٽ پاٿن تي ڪپڙي جي بازار
File:Simple-textile-magnified.jpg|سادو يا ٽيبي اُڻاءُ واري ڪپڙي جو وڏو ڪري ڏيکاريل ڏيک
File:P1080828.JPG|[[مڪلا]]، يمن جي واهه واري شهر ۾ ڪپڙي جو دڪان
File:DumbartonOaksTextileEuropa.jpg|دير قديم دور جو مصري ڪپڙو، هاڻي [[ڊمبرٽن اوڪس]] جي مجموعي ۾
File:Conde nast fortuny.jpg|مسز [[ڪونڊي مونٽروز ناسٽ|ڪونڊي ناسٽ]] ريشمي [[ڊيلفوس گاؤن|فورٽوني چانهه گاؤن]] پاتل
File:Tablecloth romanian 1full view.jpg|روايتي [[ميز پوش]]، [[ماراموريش]]، رومانيا
File:Otavalo Artisan Market - Andes Mountains - South America - photograph 001.JPG|ايڪواڊور جي اينڊيز جبلن ۾ [[اوٽاوالو (شهر)|اوٽاوالو]] دستڪاري بازار ۾ [[الپاڪا]] اون مان ٺهيل ڪپڙا
File:Banton Burial Cloth.JPG|بانٽن دفنائڻ وارو ڪپڙو، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ وارپ [[ايڪٽ]] جو سڀ کان پراڻو موجود مثال، [[فلپائن جي قومي ميوزيم]] ۾ ڏيکاريل۔ اهو ڪپڙو گهڻو امڪان آهي ته اتر اولهه [[رومبلون]] جي مقامي ايشيائي ماڻهن ٺاهيو هو۔
File:Double ikat weaving from Sulu, Philippines, East-West Center.JPG|[[سولو]] جي [[تائوسوگ ماڻهو|تائوسوگ ماڻهن]] طرفان ٺاهيل ٻيڻو [[ايڪٽ]] اُڻاءُ، ڪيلي جي پنن جي تنن جي ريشو ([[اباڪا]]) مان ٺهيل
File:1963 Zepel advertisement.jpg|زيپل جو اشتهار، جيڪو [[ٽيفلون]] کي ڪپڙي جي علاج طور وڪڻڻ لاءِ استعمال ٿيل تجارتي نالو هو
File:Plevna-sali 1932.jpg|1932ع ۾ فنلينڊ جي [[ٽامپيري]] ۾ [[فنليسن (ڪمپني)|فنليسن اينڊ ڪمپني]] ڪارخاني جو [[اُڻت شيڊ]]&lt;ref&gt;Doria-archive of the Finnish National Library{{full citation needed|date=October 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Textile machinery at Cambrian Factory, Llanwrtyd (1293828).jpg|1940ع واري ڏهاڪي ۾ ويلز جي [[لانورتڊ]] ۾ ڪيمبرين فيڪٽري جون ڪپڙي جون مشينون
File:BALLS OF COTTON (ANDHRA -SOUTH INDIA) READY FOR HARVEST.jpg|ڪپهه جو ريشو
File:Nylon6 and Nylon 66.png|نائلون
File:Cloth 800.jpg|جديد ڪپڙن جا مختلف قسم۔ کاٻي کان: ايون ويو [[ڪپهه]]، [[ويلويٽ]]، [[ڪپڙي جي ڇپائي|ڇپيل ڪپهه]]، [[ڪيليڪو (ڪپڙو)|ڪيليڪو]]، [[فيلٽ]]، [[ساٽن]]، [[ريشم]]، [[هيسين (ڪپڙو)|هيسين]]، پولي ڪپهه۔
File:Dan Hadani collection (990044401360205171).jpg|اسرائيل ۾ ڪپڙي جو ڪارخانو، 1969ع
File:Tartan Clan Campbell.png|[[ڪلان ڪيمپبل]]، اسڪاٽلينڊ جو اُڻيل ٽارٽن
File:Embroidery-flowers-Alfaro-Nunez.jpg|[[ڪڙهائي|ڪڙهيل]] اسڪرٽ، ڪوچاس، [[پيرو]] جي الفارو-نونيز خاندان طرفان، روايتي پيروي ڪڙهائي طريقن سان&lt;ref&gt;[http://art-gourds.com/the_craft_embroideries/en Art-Gourds.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013043017/http://art-gourds.com/the_craft_embroideries/en|date=2008-10-13}} Traditional Peruvian embroidery production methods&lt;/ref&gt;
File:M0354 000727-005 1.jpg|alt=|جديد ڇتر جي ڪپڙي لاءِ روشني، پاڻي ۽ گلي رڳڙ خلاف [[رنگ جي پائيداري]] ۽ پارگميت بابت مخصوص گهرجون هونديون آهن۔
File:Borduurtechnieken-applique kruis-gelegde draad.jpg|اپليڪي ڪراس۔ ڪنارا ڍڪيل آهن ۽ ٽانڪا لڪيل آهن۔ ان مٿان سينگار وارو سون جو ڌاڳو لڳايو ويو آهي۔
File:Chiang Mai, Thailand, Colorful clothing.jpg|[[ٿائيلينڊ]] ۾ ڪپڙن مان ٺهيل لباس
File:Barong Up Close.jpg|[[فلپائن]] ۾ [[پينا]] ريشو مان ٺهيل [[بارونگ ٽاگالاگ]] جو ويجهو ڏيک
File:Scene with Fabric Tunnel - Srimangal - Sylhet Division - Bangladesh (12904860703).jpg|بنگله ديش جي [[مولوي بازار ضلعو]] ۾ ڪپڙي جي سرنگ
File:49-QWSTION-BANANATEX-FABRIC.jpg|صنعتي اُڻت مشينن تي ٺهيل جديد [[منيلا ڀنگ]]
File:Chancay - Textile Doll - Walters 83768.jpg|ڪپڙي جي گڏي (11هين صدي)، [[چنڪائي ثقافت]]، [[ليما]] ڀرسان ملي، [[والٽرز آرٽ ميوزيم]]۔ ننڍي جسامت سبب اهڙيون گڏي قديم پيروي قبرن ۾ اڪثر ملن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Textile Doll|url=https://art.thewalters.org/detail/79394/textile-doll/|website=[[والٽرز آرٽ ميوزيم]] site}}&lt;!-- auto-translated by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{div col}}
* {{annotated link|بانس جو ڪپڙو}}
* {{annotated link|قديم دنيا ۾ لباس}}
* {{annotated link|سبز ڪپڙو}}
* {{annotated link|بين الاقوامي ڊائون ۽ فيدر جاچ ليبارٽري}}
* {{annotated link|ڪپڙي جي ريشائن جي فهرست}}
* {{annotated link|پائيدار فيشن}}
* {{annotated link|فني ڪپڙو}}
* {{annotated link|ڪپڙي جا هنر}}
* {{annotated link|ڪپڙي جي پيداوار}}
** {{annotated link|ڪپڙي جي پيداوار جي اصطلاحن جي لغت}}
* {{annotated link|ڪپڙي جي ڇپائي}}
* {{annotated link|ڪپڙي جي ٻيهر استعمال}}
* {{annotated link|لباس ۽ ڪپڙي جي ٽيڪنالاجي جي وقتي لڪير}}
{{div col end}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ذريعا ==
* {{Cite book |last=Birrell |first=Verla Leone |url=http://archive.org/details/textileartshandb0000birr |title=The textile arts: a handbook of weaving, braiding, printing, and other textile techniques |date=1973 |location=New York |publisher= Schocken Books |isbn=978-0-8052-0390-5 }}
* {{cite book |last1=Chapman |first1=R. |title=Applications of Nonwovens in Technical Textiles |date=2010 |publisher=Elsevier Science |isbn=978-1-84569-437-1 }}
* {{Cite book |last=Smith |first=Betty F. |url=http://archive.org/details/textilesinperspe0002smit |title=Textiles in perspective |date=1982 |location=Englewood Cliffs, N.J. |publisher= Prentice-Hall |isbn=978-0-13-912808-0 }}
* {{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/introductorytext00jose |title=Introductory textile science |date=1977 |location=New York : Holt |publisher= Rinehart and Winston |isbn=978-0-03-089970-6 }}
* {{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0000kado |title=Textiles |date=1998 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Merrill |isbn=978-0-13-494592-7 }}
* {{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles: concepts and principles |date=2005 |location=New York, NY |publisher= Fairchild Publications |isbn=978-1-56367-300-9 }}
* {{Cite book|last=Weibel|first=Adèle Coulin|url=http://archive.org/details/twothousandyears0000unse_s3q7|title=Two thousand years of textiles; the figured textiles of Europe and the Near East|date=1952|location=New York |publisher= Pantheon Books}}
* {{Cite book |last=Humphries |first=Mary |url=http://archive.org/details/fabricreference0000hump |title=Fabric reference |date=1996 |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher= Prentice Hall |isbn=978-0-13-349671-0 }}

== وڌيڪ پڙهڻ لاء ==
* بوشي، فرانسوا۔ ''[[فيشن جا 20,000 سال]]: لباس ۽ ذاتي سينگار جي تاريخ''۔ نيو يارڪ: هيري اين. ابرامس، 1987 {{ISBN|0-8109-1693-2}}.
* ڪانريڊ، جيمز ايل. &quot;'ڊرائيو ديٽ برانچ': سيموئل سليٽر، پاور لوم، ۽ آمريڪا جي ڪپڙي جي تاريخ جي تحرير&quot;۔ ''ٽيڪنالاجي اينڊ ڪلچر'' 36.1 (1995): 1–28. [https://www.jstor.org/stable/3106339 آن لائن].
* جينڪنز، ڊيوڊ، مرتب: ''دي ڪيمبرج هسٽري آف ويسٽرن ٽيڪسٽائلز''، ڪيمبرج، برطانيا: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس، 2003، {{ISBN|0-521-34107-8}}.
* پين، بلانش؛ ويناڪور، گيٽل؛ فريل-بيڪ، جين (1992) ''لباس جي تاريخ، قديم ميسوپوٽيميا کان ويهين صدي تائين''، ٻيو ڇاپو، هارپر ڪولنز {{ISBN|0-06-047141-7}}.
* پپونيئر، فرانسواز؛ پيرين مان (1997)، ''وچين دور ۾ لباس''۔ ييل يونيورسٽي پريس۔ {{ISBN|0-300-06906-5}}.
* {{ cite book |first= Virginia |last= Postrel |author-link=ورجينيا پوسٽريل |title=The Fabric of Civilization: How Textiles Made the World |date= 10 November 2020 |location= New York, NY |publisher= [[بنيادي ڪتاب]] |isbn= 978-1-5416-1760-5 |edition= Hardcover}}
* {{Cite book | last=Fisher | first=Nora | title=Rio Grande Textiles | publisher=Museum of New Mexico Press | edition=Paperbound |date=1994 |isbn= 0-89013-266-6}} تعارف ٽريسا آرچوليٽا-ساگيل جو۔ 196 صفحا، 125 ڪاري-اڇي ۽ رنگين تصويرن سان۔ فشر [[بين الاقوامي لوڪ هنر ميوزيم]] ۾ ڪپڙن ۽ لباس جي اعزازي ڪوريٽر آهي۔
* {{cite book |doi=10.1515/9780824841676-010 |chapter=Textiles as a Medium of Exchange in Third Millennium B.C.E. Western Asia |title=Contact and Exchange in the Ancient World |date=2017 |last1=Good |first1=Irene |pages=191–214 |isbn=978-0-8248-4167-6 }}
* {{cite journal |last1=Arai |first1=Masanao |title=From Kitsch to Art Moderne: Popular Textiles for Women in theFirst Half of Twentieth-Century Japan |journal=Textile Society of America Symposium Proceedings |date=1998 |url=https://digitalcommons.unl.edu/tsaconf/143/ }}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Wikiquote}}
{{Wiktionary|cloth}}
{{Commons category|Textiles}}

{{Textile arts}}
{{Textile tools}}
{{Fabric}}
{{Clothing materials and parts}}
{{sewing}}
{{weaving}}

{{Authority control}}

[[زمرو:ڪپڙا| ]]
[[زمرو:لباس جي صنعت]]</text>
      <sha1>aso97i29sxw0bzvn6afllpm2hn138rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48310</id>
    <revision>
      <id>373618</id>
      <parentid>145716</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6512" sha1="55cdyr6lv3th7ingazub470ifwi5c6q" xml:space="preserve">{{infobox
| above       = {{{title|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| subbox      = {{{subbox|}}}
| subheader   = {{#if:{{{hex|}}}|&amp;nbsp;}}
| subheaderstyle  = line-height:12px; background-color:#{{{hex}}}!important;color:inherit; border: 0.1px solid #000; forced-color-adjust: none;
| subheaderclass  = mw-no-invert
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{photo-size|}}}}}}|alt={{{alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}
| header2     = {{#if:{{{frequency|}}}|[[Spectral color|طيفي مختصات]]}}
| label3      = [[Wavelength|موجي ڊيگھ]]
| data3       = {{#if:{{{wavelength|}}}|{{{wavelength}}} [[Nanometre|nm]]}}
| label4      = [[Frequency|فريڪوئنسي]]
| data4       = {{#if:{{{frequency|}}}|{{{frequency}}} [[Terahertz (unit)|THz]]}}
| header5     = {{#if:{{{symbolism|}}}|عام علامتي معنائون}}
| data6       = {{{symbolism||yy}}}
| header8     = &lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;position: relative; float: right; font-size: 70%&quot;&gt;[[File:Information icon4.svg|15px|ھنن مختصات بابت|link=Wikipedia:WikiProject Color/Normalized Color Coordinates]]&lt;/span&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp; رنگي مختصات&lt;/includeonly&gt;
| label9      = [[web colors#Hex triplet|هيڪس ٽرپلٽ]]
| data9       = {{#if:{{{hex|}}}|&amp;#35;{{{hex}}}{{{hexref|}}}}}
| label10     = {{nowrap|[[sRGB]]&lt;sup&gt;'''B'''&lt;/sup&gt; ([[red|r]], [[green|g]], [[blue|b]])}}
| data10      = {{#if:{{{hex|}}}|{{nowrap|({{#invoke:Color|hexToRgbTriplet|{{{hex}}}}})}}}}
| label11     = {{nowrap|[[CMYK color model|CMYK]]&lt;sup&gt;'''H'''&lt;/sup&gt; ([[cyan|c]], [[magenta|m]], [[yellow|y]], [[black|k]])}}
| data11      = {{#if:{{{c|}}}|{{#if:{{{cmyk|}}}|{{nowrap|({{{c}}}, {{{m}}}, {{{y}}}, {{{k}}}){{{cmykref|[[Category:Color articles with unsourced CMYK data]]}}}}}}}|[[Category:Color articles with suppressed CMYK data]]}}|{{#if:{{{cmyk|}}}|{{error|CMYK گهربل آهي، پر ڪا قيمت نه ڏني وئي[[Category:Color articles with errors]]}}}}
| label12     = {{nowrap|[[HSL and HSV|HSV]] ([[hue|h]], [[Colorfulness#Saturation|s]], [[Brightness|v]])}}
| data12      = {{#if:{{{hex|}}}|{{nowrap|({{#invoke:Color|hexToHsv|{{{hex}}}}})}}}}
| label14     = {{nowrap|[[CIELChuv|CIELCh&lt;sub&gt;uv&lt;/sub&gt;]] ([[Lightness|L]], [[Colorfulness|C]], [[Hue|h]])}}
| data14      = {{#if:{{{hex|}}}|{{nowrap|({{#invoke:Color|hexToCielch|{{{hex}}}}})}}}}
| label15     = ذريعو
| data15      = &lt;includeonly&gt;{{#if:{{{source|}}}|{{{source}}}|&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Wikipedia:WikiProject Color/Sources for Color Coordinates|بنا ذريعي]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;{{main other|[[Category:WikiProject Color articles needing infobox sources]]}}}}&lt;/includeonly&gt;
| label17     = [[ISCC–NBS system|ISCC–NBS بيان ڪندڙ]]
| data17      = {{{isccname|}}}
| data18      = {{#if:{{{hex|}}}|'''B''': &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;0–255] (byte) تائين نارملائيز ڪيل&lt;br&gt;}}{{#if:{{{cmyk|}}}|{{#if:{{{hex|}}}{{{c|}}}|'''H''': &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;0–100] (hundred) تائين نارملائيز ڪيل}}}}
| data19      = {{{caveat|}}}
| header20    = {{#if:{{{variations|}}}|{{{variationstitle|{{{title}}} جا ڪجھ رنگي شيڊ|}}}}}
| label21     = {{{variation1|}}}
| data21      = {{#if:{{{variation1|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation1color|{{{variation1}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation1color|{{{variation1}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label22     = {{{variation2|}}}
| data22      = {{#if:{{{variation2|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation2color|{{{variation2}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation2color|{{{variation2}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label23     = {{{variation3|}}}
| data23      = {{#if:{{{variation3|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation3color|{{{variation3}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation3color|{{{variation3}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label24     = {{{variation4|}}}
| data24      = {{#if:{{{variation4|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation4color|{{{variation4}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation4color|{{{variation4}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label25     = {{{variation5|}}}
| data25      = {{#if:{{{variation5|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation5color|{{{variation5}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation5color|{{{variation5}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label26     = {{{variation6|}}}
| data26      = {{#if:{{{variation6|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation6color|{{{variation6}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation6color|{{{variation6}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label27     = {{{variation7|}}}
| data27      = {{#if:{{{variation7|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation7color|{{{variation7}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation7color|{{{variation7}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
| label28     = {{{variation8|}}}
| data28      = {{#if:{{{variation8|}}}|&lt;span style=&quot;background-color:{{{variation8color|{{{variation8}}}}}};color:inherit; border:1px solid {{{variation8color|{{{variation8}}}}}};display:block;forced-color-adjust:none;&quot; class=&quot;mw-no-invert&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;}}
}}{{#if:{{{cmyk|}}}{{{c|}}}{{{m|}}}{{{y|}}}{{{k|}}}|{{Main other|[[Category:Pages using infobox color with deprecated parameters]]}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox color with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox color]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| alt | c | caption | caveat | cmyk | cmykref | frequency | hex | hexref | image | image_size | isccname | k | m | photo-size | source | spelling | subbox | symbolism | title | variation1 | variation1color | variation2 | variation2color | variation3 | variation3color | variation4 | variation4color | variation5 | variation5color | variation6 | variation6color | variation7 | variation7color | variation8 | variation8color | variations | variationstitle | wavelength | y }}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;!-- مھرباني ڪري ھن سانچي جا زمرا /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>55cdyr6lv3th7ingazub470ifwi5c6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48398</id>
    <revision>
      <id>373494</id>
      <parentid>157371</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27426" sha1="ceosvoaz9b8sa0ji89mnvd0mrls16x3" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{short description|{{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|نظرياتي ڪيميائي|ڪيميائي}} عنصر، ائٽمي نمبر {{{Z|}}} ({{{symbol|}}})}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Infobox
| bodyclass = ib-element
| autoheaders =yes
| templatestyles = Infobox element/styles.css
| headerstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| labelstyle  =
| datastyle   =
| belowstyle  =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}

| title =&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&amp;nbsp;&lt;sub&gt;{{{Z|00}}}&lt;/sub&gt;{{{symbol|Xx}}}&lt;/span&gt;

|abovestyle=color:inherit; background:#e6e6e6;
|above={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|''نظرياتي عنصر''}}

| image1 ={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 |image={{{image name|}}}
 |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}}
 |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image-alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
}}
| caption1 ={{Infobox element/symbol-to-top-image-caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}}

|header10 ={{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}
| label11 =تلفظ
|  data11 ={{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}}

| label12 =تجويز ڪيل باضابطه نالو
|  data12 ={{{proposed name|}}}

| label13 =متبادل نالو{{#if:{{{alt names|}}}|}}
|  data13 ={{{alt name|}}}{{{alt names|}}}

| label14 =[[ايلوٽروپي|ايلوٽروپس]]
|  data14 ={{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}

| label15 =ظاهري صورت
|  data15 ={{{appearance|}}}

|  data16 ={{#switch:{{Infobox element/symbol-to-saw/value-type|symbol={{{symbol|}}}}}
 |1|2={{infobox |child =yes
  |headerstyle =text-align: left; color:inherit; background: transparent;
  |    header1 =[[معياري ائٽمي وزن]] {{nobold|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;&amp;deg;({{{symbol|}}})}}
  |     label2 =&lt;nowiki/&gt;
  |      data2 ={{Infobox element/standard atomic weight format
   |symbol   ={{{symbol|}}}
   |standard ={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |abridged ={{Infobox element/symbol-to-saw/abridged|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |ref      ={{CIAAW2021}} }} }} }}

| label17 =[[ماس نمبر]]
|  data17 ={{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}}

| label18 =[[ڪيميائي عنصرن جي گهڻائي|گهڻائي]]
|  data18 ={{{abundance|}}}

|  data19 ={{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}|
 {{infobox|child=yes
 |headerstyle =text-align:left; line-height:1em;
 | header1    ={{#if:{{{abundance|}}} |&lt;!-- not here --&gt; |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[ڪيميائي عنصرن جي گهڻائي|گهڻائي]]}} }}
 | labelstyle =line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal;
 | datastyle  =line-height:1em;
 | label11 =[[زمين جي پرت ۾ عنصرن جي گهڻائي|زمين جي پرت]] ۾
 |  data11 ={{{abundance in earth's crust|}}}
 | label12 =[[ڪيميائي عنصرن جي گهڻائي#سمنڊن ۾ عنصرن جي گهڻائي|سمنڊن]] ۾
 |  data12 ={{{abundance in oceans|}}}
 | label13 =[[عنصرن جون گهڻايون (ڊيٽا صفحو)#سج ۽ شمسي نظام|شمسي نظام]] ۾
 |  data13 ={{{abundance in solar system|}}}
 }}}}

|header20 ={{ucfirst:{{{name}}}}} [[دوري جدول]] ۾
|  data22 ={{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{Z|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }}

| label23 ={{nowrap|1=[[ائٽمي نمبر]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(&lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;''Z''&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;}}
|  data23 ={{{Z|}}}

| label24 =[[گروپ (دوري جدول)|گروپ]]
|  data24 ={{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}|format=infobox element}}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}}

| label25 =[[دور (دوري جدول)|دور]]
|  data25 ={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |format=infobox element}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}}

| label26 =[[بلاڪ (دوري جدول)|بلاڪ]]
|  data26 ={{Infobox element/block format
 |symbol={{{symbol|}}}
 |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
 }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}}

| label31 =[[اليڪٽران ترتيب]]
|  data31 ={{#switch:{{{Z|1}}}|122|124|126=&lt;!-- suppressed --&gt;|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}}

| label32 =هر خول ۾ اليڪٽران
|  data32 ={{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}}

|header40 =طبعي خاصيتون
|  data41 ={{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}}

| label43 ={{Engvar|defaultWord=رنگ |engvar={{{engvar|}}}|defaultLang=en-US |en-GB=رنگ |en-OED=رنگ |engvarCat=no}}
|  data43 ={{{color|}}}

| label44 =[[حالت (مادو)|حالت]] {{nobold|1=&lt;span title=&quot;STP: معياري گرمي پد ۽ دٻاءُ: 0&amp;nbsp;°C ۽ 101.325&amp;nbsp;kPa&quot;&gt;[[معياري گرمي پد ۽ دٻاءُ|STP]]&lt;/span&gt; تي}}
|  data44 ={{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}}

| label45 =[[ڳرڻ جو نقطو]]
|  data45 ={{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&amp;nbsp;[[ڪيلون|K]]&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{melting point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{melting point F}}}&amp;nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&amp;#x20;{{{melting point comment|}}} }}

| label46 =[[اٻرڻ جو نقطو]]
|  data46 ={{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{boiling point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{boiling point F}}}&amp;nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&amp;#x20;{{{boiling point comment|}}} }}

| label47 =[[سبليميشن (حالت جي تبديلي)|سبليميشن نقطو]]
|  data47 ={{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{sublimation point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{sublimation point F}}}&amp;nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&amp;#x20;{{{sublimation point comment|}}} }}

| label50 =[[ڪثافت]]&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt; {{{density conditions|}}}&lt;/span&gt;
|  data50 ={{{density|}}}{{#if:{{{density ref|}}} |&amp;#x20;{{{density ref}}}}}{{#if:{{{density comment|}}} |&amp;#x20;{{{density comment}}}}}

| label51 ={{#if:{{{density|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءُ|STP]] تي)&lt;/span&gt;
|  data51 ={{#if:{{{density gplstp|}}}
             | {{{density gplstp}}}&amp;nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gplstp comment}}}}}
         --&gt;}}

| label52 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;([[ڪمري جو گرمي پد|r.t.]] جي ويجهو)&lt;/span&gt;
|  data52 ={{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}
             | {{{density gpcm3nrt}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}
         --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 2|}}}
                | &lt;br/&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}||{{red|Parameter &lt;nowiki&gt;{{{density gpcm3nrt}}}&lt;/nowiki&gt; should be used first}}&lt;br/&gt;}}{{{density gpcm3nrt 2}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 2 comment|}}}
            --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 3|}}}
                   | &lt;br/&gt;{{{density gpcm3nrt 3}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 3 comment|}}}
               --&gt;}}

| label53 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;جڏهن پاڻياٺ هجي ([[ڳرڻ جو نقطو|m.p.]] تي)&lt;/span&gt;
|  data53 ={{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3mp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }}

| label54 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}}{{{density gpcm3mp|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;جڏهن پاڻياٺ هجي ([[اٻرڻ جو نقطو|b.p.]] تي)&lt;/span&gt;
|  data54 ={{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3bp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }}

| label55 =[[مولر حجم]]
|  data55 ={{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{molar volume ref|}}}&amp;#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}}

| label56 =[[ٽرپل پوائنٽ]]
|  data56 ={{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&amp;nbsp;K,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{triple point kPa}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{triple point K 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{triple point K 2}}}&amp;nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }}

| label57 =[[تنقيدي نقطو (حرڪيات حرارت)|تنقيدي نقطو]]
|  data57 ={{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&amp;nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&amp;nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&amp;#x20;{{{critical point comment|}}} }}

| label58 =[[فيوژن جي اينٿلپي|ڳرڻ جي حرارت]]
|  data58 ={{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&amp;nbsp;[[ڪلو جول في مول|kJ/mol]]{{{heat fusion ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat fusion 2}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }}

| label59 =[[بخار ٿيڻ جي اينٿلپي|بخار ٿيڻ جي حرارت]]
|  data59 ={{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&amp;#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }}

| label61 =[[مولر گرمي گنجائش]]
|  data61 ={{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat capacity 2}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }}

| label62 =[[مخصوص گرمي گنجائش]]
|  data62 ={{#iferror: {{#if:{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|{{#if:{{{heat capacity|}}} |{{#expr:{{{heat capacity}}} * 1E4/({{cvt|{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|Da|yg|sigfig=20|disp=number|comma=off}}*6.02214076) round 3}}&amp;nbsp;J/(kg·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}}}}}}}}

|  data63 ={{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}}
             | [[بخار جو دٻاءُ|'''بخار جو دٻاءُ''']]{{{vapor pressure ref|}}}&lt;!--
               --&gt;{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}&lt;!--
               --&gt;{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
         --&gt;}}
|  data64 ={{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}}
             | '''بخار جو دٻاءُ'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}&lt;!--
               --&gt;{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}&lt;!--
               --&gt;{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
         --&gt;}}

|header70 =ائٽمي خاصيتون
|  data71 ={{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}}
| label72 =[[آڪسيڊيشن حالت]]ون
|  data72 ={{Element-symbol-to-oxidation-state-data&lt;!-- 
--&gt;|os-formatter=Element-symbol-to-oxidation-state-entry&lt;!--
--&gt;|symbol={{{symbol|}}} &lt;!--
--&gt;}}
| label73 =[[اليڪٽرو نيگيٽوٽي]]
|  data73 ={{#if:{{{electronegativity|}}} | پالنگ پيمانو: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&amp;#x20;}}{{{electronegativity comment|}}}
| label75 =[[آئنائيزيشن توانائي|آئنائيزيشن توانائيون]]
|  data75 ={{unbulleted list
|1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |پهريون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }}
|2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |ٻيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }}
|3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |ٽيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }}
|4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}&gt;3 |([[عنصرن جون مولر آئنائيزيشن توانائيون#{{{name|}}}|وڌيڪ]])}}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy comment|}}} }}
}}
| label76 =[[ائٽمي ريڊيس]]
|  data76 ={{#if:{{{atomic radius|}}} |تجربي تي ٻڌل:&amp;#x20;{{{atomic radius}}}&amp;nbsp;[[پيڪوميٽر|pm]]{{{atomic radius ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|&lt;br/&gt;}}حساب ڪيل:&amp;#x20;{{{atomic radius calculated}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }}
| label77 =[[ڪوويلنٽ ريڊيس]]
|  data77 ={{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{covalent radius ref|}}}&amp;#x20;{{{covalent radius comment|}}} }}
| label78 =[[وان ڊر والز ريڊيس]]
|  data78 ={{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&amp;#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }}
|  data79 ={{Infobox element/spectral lines
 |symbol={{{symbol|}}}
 |name  ={{{name|}}}
 |image ={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}}

|header100 =ٻيون خاصيتون
| label101 =قدرتي موجودگي
|  data101 ={{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| label103 =[[ڪرسٽل جوڙجڪ]]
|  data103 ={{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}}
              | {{{crystal structure prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure|}}}| {{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} crystal structure for {{{crystal structure prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;}} }}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن نشان|{{{crystal structure Pearson symbol|}}}]])}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;}}
| label104 =[[ليٽس مستقل]]{{#if:{{{lattice constants|}}} |}}
|  data104 ={{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} crystal structure for {{{crystal structure prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}}}
| label105 =ڪرسٽل جوڙجڪ
|  data105 ={{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}}
              | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure 2|}}}| {{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} crystal structure for {{{crystal structure 2 prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;}} }}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن نشان|{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}}]])}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;}}
| label106 =ليٽس مستقل{{#if:{{{lattice constants 2|}}} |}}
| data106 ={{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} crystal structure for {{{crystal structure 2 prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}}}

| label110 =[[حرارتي ڦهلاءَ جو عدد|حرارتي ڦهلاءُ]]
|  data110 ={{#if:{{{thermal expansion|}}}{{{thermal expansion comment|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion|}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&amp;#x20;}}{{{thermal expansion comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{thermal expansion at 25}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K)&amp;#x20;(25&amp;nbsp;°C تي){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }}

| label111 =[[حرارتي چالڪائي]]
|  data111 ={{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{thermal conductivity 2}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }}

| label112 =[[حرارتي ڦهلاءُ پذيري]]
|  data112 ={{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&amp;nbsp;mm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/s&amp;#x20;(300&amp;nbsp;K تي){{{thermal diffusivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }}

| label113 =[[برقي رزسٽيوٽي ۽ چالڪائي|برقي رزسٽيوٽي]]
|  data113 ={{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 0}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(0&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 20}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }}
| label114 =[[بينڊ گيپ]]
|  data114 ={{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|eV]] (300&amp;nbsp;K تي){{{band gap ref|}}}&amp;#x20;{{{band gap comment|}}} }}
| label115 =[[ڪيوري گرمي پد|ڪيوري نقطو]]
|  data115 ={{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&amp;nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&amp;#x20;{{{Curie point comment|}}} }}
| label118 =[[مقناطيسيت|مقناطيسي ترتيب]]
|  data118 ={{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&amp;#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }}
| label119 =[[مقناطيسي حساسيت|مولر مقناطيسي حساسيت]]
|  data119 ={{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}}
| label122 =[[آخري ڇڪ برداشت|ڇڪ برداشت]]
|  data122 ={{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&amp;nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&amp;#x20;{{{tensile strength comment|}}} }}
| label123 =[[ينگ جو ماڊيولس]]
|  data123 ={{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }}
| label124 =[[شيئر ماڊيولس]]
|  data124 ={{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }}
| label125 =[[بلڪ ماڊيولس]]
|  data125 ={{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}}

| label127 =[[آواز جي رفتار]]
|  data127 ={{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} [[ميٽر في سيڪنڊ|m/s]]{{{speed of sound ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound comment|}}}

| label128 ={{#if:{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}} &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهو&amp;nbsp;راڊ&lt;/span&gt;
|  data128 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}}

| label129 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهو&amp;nbsp;راڊ&lt;/span&gt;
|  data129 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;([[ڪمري جو گرمي پد|r.t.]] تي){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}}

| label130 =[[پواسون جو تناسب|پواسون تناسب]]
|  data130 ={{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&amp;#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }}
| label131 =[[معدني سختي جو موهس پيمانو|موهس سختي]]
|  data131 ={{#if:{{{Mohs hardness|}}}
              | {{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;}}
| label133 =[[وڪرز سختي ٽيسٽ|وڪرز سختي]]
|  data133 ={{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }}
| label134 =[[برينيل سختي ٽيسٽ|برينيل سختي]]
|  data134 ={{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }}
| label138 =[[CAS رجسٽري نمبر|CAS نمبر]]
|  data138 ={{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&amp;#x20;{{{CAS number comment|}}} }}

|header140 ={{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |تاريخ}}
| label141 = [[ڪيميائي عنصرن جي نالن جي اصل جي فهرست|نالو رکڻ]]
|  data141 ={{{naming|}}}
| label142 =اڳڪٿي
|  data142 ={{{predicted by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&amp;#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}&lt;!----&gt;{{{prediction date ref|}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}} }}
| label143 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي فهرست|دريافت]] ۽ پهرين ڌار ڪرڻ
|  data143 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}&lt;!--date--&gt;{{#if:{{{discovery date|}}}|&amp;#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&amp;#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}&lt;!--
              --&gt;{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|&lt;br/&gt;Too much 'discovery/first isolation' data}}|}}|}}
| label144 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي فهرست|دريافت]]
|  data144 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |
{{{discovered by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&amp;#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}{{{discovery date ref|}}} }} }}
| label145 =پهريون ڌار ڪرڻ
|  data145 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&amp;#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}{{{first isolation date ref|}}} }} }}
| label146 =نالو{{#if:{{{named by|}}}|&amp;nbsp;رکيو}}
|  data146 ={{{named by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&amp;#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}{{{named date ref|}}} }}

| label147 =نشان
|  data147 ={{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}}
| label149 ={{{history comment label|}}}
|  data149 ={{{history comment|}}}

|header160 ={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)
|{{#switch:{{{Z|0}}}
 |119|120=[[{{{name}}} جا آئسوٽوپس]]
 |#default={{{name}}} جا آئسوٽوپس }}
|[[{{{name}}} جا آئسوٽوپس]]&lt;!--
--&gt;&lt;span style=&quot;float:right; padding-right: 0.2em;&quot;&gt;{{v|Template:infobox {{{name|}}} isotopes|e}}&lt;/span&gt;
}}
|  data161 ={{#ifexpr:({{{Z|1}}}&gt;=119)
 |{{{theoretical isotopes comment|}}}
 |{{#ifexist:Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes
    |{{infobox {{{name|uranium}}} isotopes |child=yes}}
    |&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes does not exist&lt;/span&gt;
  }}
}}

| belowclass =noprint
| below ={{#ifexpr:{{{Z|1}}}&gt;118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=Mercury (element)|#default={{{name|chemical elements}}}}}}}}}&lt;br/&gt;}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&amp;#x20;element}}}}}|plain=1}}&amp;#x20;{{!}}&amp;#x20;[[ڪيميائي عنصرن لاءِ ڊيٽا حوالن جي فهرست|حوالا]]
}}</text>
      <sha1>ceosvoaz9b8sa0ji89mnvd0mrls16x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373505</id>
      <parentid>373494</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32726" sha1="plbo20xy1o8xyflc30xtcdt8x01ccuh" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{short description|{{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|نظري ڪيميائي|ڪيميائي}} عنصر جنھن جو ايٽمي نمبر {{{Z|}}} ({{{symbol|}}}) آهي}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Infobox
| bodyclass = ib-element
| autoheaders =yes
| templatestyles = Infobox element/styles.css
| headerstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| labelstyle  =
| datastyle   =
| belowstyle  =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
&lt;!--

 TITLE ----------------
--&gt;| title =&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&amp;nbsp;&lt;sub&gt;{{{Z|00}}}&lt;/sub&gt;{{{symbol|Xx}}}&lt;/span&gt;
&lt;!--

 THEORETICAL ELEMENT: #if: (Z &gt;=119) only ----------------
 --&gt;|abovestyle=color:inherit; background:#e6e6e6;
|above={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|''نظري عنصر''}}
&lt;!--

 IMAGE ----------------
--&gt;| image1 ={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 |image={{{image name|}}}
 |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}}
 |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image-alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
}}
| caption1 ={{Infobox element/symbol-to-top-image-caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}}&lt;!--

 GENERAL PROPERTIES ---------------- --&gt;
|header10 ={{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}
| label11 =ادائگي
|  data11 ={{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}}
| label12 =تجويز ڪيل رسمي نالو
|  data12 ={{{proposed name|}}}
| label13 =متبادل نالو{{#if:{{{alt names|}}}|ن}}
|  data13 ={{{alt name|}}}{{{alt names|}}}
| label14 =[[Allotropy|ايلوٽروپس]]
|  data14 ={{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}
| label15 =ظاهر
|  data15 ={{{appearance|}}}

|  data16 ={{#switch:{{Infobox element/symbol-to-saw/value-type|symbol={{{symbol|}}}}}
 |1|2={{infobox |child =yes
  |headerstyle =text-align: left; color:inherit; background: transparent;
  |    header1 =[[معياري ايٽمي وزن]] {{nobold|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;&amp;deg;({{{symbol|}}})}}
  |     label2 =&lt;nowiki/&gt;
  |      data2 ={{Infobox element/standard atomic weight format
   |symbol   ={{{symbol|}}}
   |standard ={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |abridged ={{Infobox element/symbol-to-saw/abridged|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |ref      ={{CIAAW2021}} }} }} }}

| label17 =[[Mass number|ماس نمبر]]
|  data17 ={{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}}

| label18 =[[Abundance of the chemical elements|مقدار]]
|  data18 ={{{abundance|}}}
|  data19 ={{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}|
 {{infobox|child=yes
 |headerstyle =text-align:left; line-height:1em;
 | header1    ={{#if:{{{abundance|}}} | |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[Abundance of the chemical elements|مقدار]]}} }}
 | labelstyle =line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal;
 | datastyle  =line-height:1em;
 | label11 =زمين جي مٿاڇري ۾
 |  data11 ={{{abundance in earth's crust|}}}
 | label12 =سمنڊن ۾
 |  data12 ={{{abundance in oceans|}}}
 | label13 =شمسي نظام ۾
 |  data13 ={{{abundance in solar system|}}}
 }}}}

|header20 ={{ucfirst:{{{name}}}}} periodic table ۾
|  data22 ={{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{Z|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }}
| label23 =ايٽمي نمبر (Z)
|  data23 ={{{Z|}}}

| label24 =گروپ
|  data24 ={{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}|format=infobox element}}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}}

| label25 =پيريڊ
|  data25 ={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |format=infobox element}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}}

| label26 =بلاڪ
|  data26 ={{Infobox element/block format
 |symbol={{{symbol|}}}
 |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
 }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}}

| label31 =اليڪٽران ترتيب
|  data31 ={{#switch:{{{Z|1}}}|122|124|126=|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}}

| label32 =هر شيل ۾ اليڪٽران
|  data32 ={{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}}

|header40 =جسماني خاصيتون
|  data41 ={{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}}
| label43 =رنگ
|  data43 ={{{color|}}}

| label44 =حالت (STP تي)
|  data44 ={{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}}

| label45 =پگھلڻ جو نقطو
|  data45 ={{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{melting point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{melting point F}}}&amp;nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&amp;#x20;{{{melting point comment|}}} }}
| label46 =اُبال جو نقطو
|  data46 ={{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{boiling point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{boiling point F}}}&amp;nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&amp;#x20;{{{boiling point comment|}}} }}
| label47 =سڌي اُڏام (سبليميشن) جو نقطو
|  data47 ={{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{sublimation point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{sublimation point F}}}&amp;nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&amp;#x20;{{{sublimation point comment|}}} }}

| label50 =کثافت
|  data50 ={{{density|}}}{{#if:{{{density ref|}}} |&amp;#x20;{{{density ref}}}}}{{#if:{{{density comment|}}} |&amp;#x20;{{{density comment}}}}}

| label51 =کثافت (STP تي)
|  data51 ={{#if:{{{density gplstp|}}}
             | {{{density gplstp}}}&amp;nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gplstp comment}}}}}
         --&gt;}}

| label52 =کثافت (عام ڪمري جي حرارت تي)
|  data52 ={{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}
             | {{{density gpcm3nrt}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt ref|}}}{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}
         --&gt;}}

| label53 =کثافت (مائع حالت، پگھلڻ واري نقطي تي)
|  data53 ={{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3mp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }}

| label54 =کثافت (مائع حالت، اُبال واري نقطي تي)
|  data54 ={{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3bp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }}

| label55 =[[مولر حجم]]
|  data55 ={{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{molar volume ref|}}}&amp;#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}}
| label56 =[[ٽرپل پوائنٽ]]
|  data56 ={{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&amp;nbsp;K,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{triple point kPa}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{triple point K 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{triple point K 2}}}&amp;nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }}
| label57 =[[Critical point (thermodynamics)|ڪريٽيڪل پوائنٽ]]
|  data57 ={{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&amp;nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&amp;nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&amp;#x20;{{{critical point comment|}}} }}
| label58 =[[Enthalpy of fusion|فيوزن جي گرمي]]
|  data58 ={{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&amp;nbsp;[[Kilojoule per mole|kJ/mol]]{{{heat fusion ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat fusion 2}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }}
| label59 =[[Enthalpy of vaporization|واپرائزيشن جي گرمي]]
|  data59 ={{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&amp;#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }}
| label61 =[[مولر گرمي گنجائش]]
|  data61 ={{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat capacity 2}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }}

| label62 =[[مخصوص گرمي گنجائش]]
|  data62 ={{#iferror: {{#if:{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|{{#if:{{{heat capacity|}}} |{{#expr:{{{heat capacity}}} * 1E4/({{cvt|{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|Da|yg|sigfig=20|disp=number|comma=off}}*6.02214076) round 3}}&amp;nbsp;J/(kg·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}}}}}}}}
|  data63 ={{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}}
             | [[بخار جو دٻاءُ|'''بخار جو دٻاءُ''']]{{{vapor pressure ref|}}}&lt;!--
               --&gt;{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}&lt;!--
               --&gt;{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
         --&gt;}}
|  data64 ={{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}}
             | '''بخار جو دٻاءُ'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}&lt;!--
               --&gt;{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}&lt;!--
               --&gt;{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
         --&gt;}}&lt;!--

 ATOMIC PROPERTIES ------------------&gt;
|header70 =ايٽمي خاصيتون
|  data71 ={{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}}
| label72 =[[آڪسائيڊيشن حالت]]ون
|  data72 ={{Element-symbol-to-oxidation-state-data&lt;!-- 
--&gt;|os-formatter=Element-symbol-to-oxidation-state-entry&lt;!--
--&gt;|symbol={{{symbol|}}} &lt;!--
--&gt;}}
| label73 =[[اليڪٽرو نيگيٽوٽي]]
|  data73 ={{#if:{{{electronegativity|}}} | پالنگ اسڪيل: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&amp;#x20;}}{{{electronegativity comment|}}}
| label75 =[[Ionization energy|آئنوائيزيشن توانائيون]]
|  data75 ={{unbulleted list
|1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |پهرين:&amp;nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }}
|2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |ٻي:&amp;nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }}
|3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |ٽين:&amp;nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }}
|4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}&gt;3 |([[Molar ionization energies of the elements#{{{name|}}}|وڌيڪ]])}}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy comment|}}} }}
}}
| label76 =[[ايٽمي شعاع]]
|  data76 ={{#if:{{{atomic radius|}}} |تجرباتي:&amp;#x20;{{{atomic radius}}}&amp;nbsp;[[Picometre|pm]]{{{atomic radius ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|&lt;br/&gt;}}حساب ڪيل:&amp;#x20;{{{atomic radius calculated}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|[[Picometre|pm]]}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }}
| label77 =[[ڪوويلنٽ شعاع]]
|  data77 ={{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|[[Picometre|pm]]}}{{{covalent radius ref|}}}&amp;#x20;{{{covalent radius comment|}}} }}
| label78 =[[Van der Waals radius|وان ڊر والز شعاع]]
|  data78 ={{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|[[Picometre|pm]]}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&amp;#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }}
|  data79 ={{Infobox element/spectral lines
 |symbol={{{symbol|}}}
 |name  ={{{name|}}}
 |image ={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}}&lt;!--

OTHER PROPERTIES ------------------&gt;
|header100 =ٻيون خاصيتون
| label101 =قدرتي موجودگي
|  data101 ={{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| label103 =[[ڪرسٽل بناوت]]
|  data103 ={{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}}
              | {{{crystal structure prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure|}}}| {{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}||&lt;!-- image here only if not at &quot;lattice constant&quot; --&gt;&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} crystal structure for {{{crystal structure prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;}} }}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[Pearson symbol|{{{crystal structure Pearson symbol|}}}]])}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;}}
| label104 =[[ليٽس مستقل]]{{#if:{{{lattice constants|}}} |s}}
|  data104 ={{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} crystal structure for {{{crystal structure prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}}}
| label105 =ڪرسٽل بناوت
|  data105 ={{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}}
              | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure 2|}}}| {{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}||&lt;!-- image here only if not at &quot;Lattice constant &quot; --&gt;&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} crystal structure for {{{crystal structure 2 prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;}} }}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[Pearson symbol|{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}}]])}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;}}
| label106 =ليٽس مستقل{{#if:{{{lattice constants 2|}}} |s}}
| data106 ={{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} crystal structure for {{{crystal structure 2 prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}|&amp;#x20;}}{{{name}}} }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}}}

| label110 =[[حرارتي ڦهلاءَ جو عدد|حرارتي ڦهلاءُ]]
|  data110 ={{#if:{{{thermal expansion|}}}{{{thermal expansion comment|}}} |&lt;!--
             --&gt;{{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion|}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&amp;#x20;}}{{{thermal expansion comment|}}} }}&lt;!--
         --&gt;{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{thermal expansion at 25}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K)&amp;#x20;(25&amp;nbsp;°C تي){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }}

| label111 =[[حرارتي چالڪائي]]
|  data111 ={{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{thermal conductivity 2}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }}

| label112 =[[حرارتي ڦهلاءُپڻي]]
|  data112 ={{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&amp;nbsp;mm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/s&amp;#x20;(300&amp;nbsp;K تي){{{thermal diffusivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }}

| label113 =[[Electrical resistivity and conductivity|برقي مزاحمتيت]]
|  data113 ={{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 0}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(0&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 20}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }}
| label114 =[[Band gap|بينڊ گيپ]]
|  data114 ={{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&amp;nbsp;[[Electronvolt|eV]] (300&amp;nbsp;K تي){{{band gap ref|}}}&amp;#x20;{{{band gap comment|}}} }}
| label115 =[[Curie temperature|ڪيوري پوائنٽ]]
|  data115 ={{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&amp;nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&amp;#x20;{{{Curie point comment|}}} }}
| label118 =[[Magnetism|مقناطيسي ترتيب]]
|  data118 ={{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&amp;#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }}
| label119 =[[Magnetic susceptibility|مولر مقناطيسي حساسيت]]
|  data119 ={{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}}
| label122 =[[Ultimate tensile strength|ڇڪجڻ جي طاقت]]
|  data122 ={{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&amp;nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&amp;#x20;{{{tensile strength comment|}}} }}
| label123 =[[Young's modulus|ينگ جو موڊيولس]]
|  data123 ={{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }}
| label124 =[[Shear modulus|شيئر موڊيولس]]
|  data124 ={{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }}
| label125 =[[Bulk modulus|بلڪ موڊيولس]]
|  data125 ={{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}}

| label127 =[[آواز جي رفتار]]
|  data127 ={{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} [[Metre per second|m/s]]{{{speed of sound ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound comment|}}}

| label128 ={{#if:{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}} &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي&amp;nbsp;سلاخ&lt;/span&gt;
|  data128 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}}

| label129 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي&amp;nbsp;سلاخ&lt;/span&gt;
|  data129 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;(at&amp;nbsp;[[room temperature|r.t.]]){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}}

| label130 =[[Poisson's ratio|پوئسن تناسب]]
|  data130 ={{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&amp;#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }}
| label131 =[[Mohs scale of mineral hardness|موهس سختي]]
|  data131 ={{#if:{{{Mohs hardness|}}}
              | {{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}&lt;!--
                --&gt;{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }}&lt;!--
          --&gt;}}
| label133 =[[Vickers hardness test|وڪرز سختي]]
|  data133 ={{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }}
| label134 =[[Brinell hardness test|برينيل سختي]]
|  data134 ={{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }}
| label138 =[[CAS Registry Number|CAS نمبر]]
|  data138 ={{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&amp;#x20;{{{CAS number comment|}}} }}&lt;!--

HISTORY ------------------&gt;
|header140 ={{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |تاريخ}}
| label141 = [[List of chemical element name etymologies|نالي جي وجهه]]
|  data141 ={{{naming|}}}
| label142 =اڳڪٿي
|  data142 ={{{predicted by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&amp;#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}&lt;!----&gt;{{{prediction date ref|}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}} }}
| label143 =[[Timeline of chemical element discoveries|دريافت]] ۽ پهرين الڳ ڪرڻ
|  data143 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}&lt;!--date--&gt;{{#if:{{{discovery date|}}}|&amp;#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&amp;#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}&lt;!--
              --&gt;{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|&lt;br/&gt;تمام گھڻو 'دريافت/پهرين الڳ ڪرڻ' وارو ڊيٽا}}|}}|}}
| label144 =[[Timeline of chemical element discoveries|دريافت]]
|  data144 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |
{{{discovered by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&amp;#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}{{{discovery date ref|}}} }} }}
| label145 =پهرين الڳ ڪرڻ
|  data145 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&amp;#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}{{{first isolation date ref|}}} }} }}
| label146 =نالو رکيو ويو{{#if:{{{named by|}}}|&amp;nbsp;طرفان}}
|  data146 ={{{named by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&amp;#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}{{{named date ref|}}} }}

| label147 =نشان
|  data147 ={{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}}
| label149 ={{{history comment label|}}}
|  data149 ={{{history comment|}}}&lt;!--

 ISOTOPES ---- ----- ---- -----
 About theoretical elements (Z &gt;=119):
 - See also |above=text.
 - Article and redirect creation: See [[MOS:NONEWELEMENT]] (no trivial redirects, no unnotable, unsourced element pages)
 (1) does Article [[Isotopes of &lt;element&gt;]] exist? [Z=0-118, 119, 120].
 (2) does Isobox [[Template:Infobox &lt;element&gt; isotopes]] exist? [Z=0-118].
 - Page is redirect: as if does *not* exist.
 - In Infobox element: exceptions are hardcoded by number (Z) checking.
 - User:DePiep (Jan 2023) --&gt;
|header160 =&lt;!-- set 2 links in &quot;[[isotopes of {{{name}}}]] V-E&quot;, depending on Z:
--&gt;{{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)
|&lt;!-- THEORETICAL, 119+ --&gt;{{#switch:{{{Z|0}}}
 |119|120=[[Isotopes of {{{name}}}]]
 |#default=Isotopes of {{{name}}} }}
|&lt;!-- DISCOVERED, 1-118 --&gt;[[Isotopes of {{{name}}}]]&lt;!--
--&gt;&lt;span style=&quot;float:right; padding-right: 0.2em;&quot;&gt;{{v|Template:infobox {{{name|}}} isotopes|e}}&lt;/span&gt;&lt;!-- public V-E links for the Isobox; Z=0-118 --&gt;
}}&lt;!--

 ISOBOX ---- ----- ---- -----
 All data is read from Isobox [[Infobox uranium isotopes]]
 When Z&gt;=119: no Isobox (2023-01-01) --&gt;
|  data161 ={{#ifexpr:({{{Z|1}}}&gt;=119)
 |{{{theoretical isotopes comment|}}}&lt;!-- like ''Experiments and theoretical calculations'': only shows for &gt;=E119 then --&gt;
 |{{#ifexist:Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes
    |{{infobox {{{name|uranium}}} isotopes |child=yes}}
    |&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes موجود ناهي&lt;/span&gt;
  }}
}}&lt;!--

 BELOW, FOOTER (v-t-e links, references link) ---- ----- --&gt;
| belowclass =noprint
| below ={{#ifexpr:{{{Z|1}}}&gt;118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=Mercury (element)|#default={{{name|chemical elements}}}}}}}}}&lt;br/&gt;}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&amp;#x20;element}}}}}|plain=1}}&amp;#x20;{{!}}&amp;#x20;[[List of data references for chemical elements|حوالا]]
}}&lt;!-- END OF INFOBOX ========================

 TAIL: tracking categories:
 engvar:
--&gt;{{main other&lt;!--
--&gt;|1={{#switch:{{{engvar|}}}
 ||en-US=&lt;!-- none, default --&gt;
 |#default=[[Category:WikiProject Elements pages using ENGVAR|{{#switch:{{{engvar|}}}|en-GB=GB|en-OED=OED|#default=*}}]]}}&lt;!--
--&gt;|2=}}&lt;!--

 check for unknown parameters:
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
| unknown ={{main other|1=[[Category:Pages using infobox element with unknown parameters|_VALUE_]]}}
| preview =unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
| showblankpositional=1
|symbol  |name |Z |number&lt;!-- number = depr, long-term phasing out (Mar2023) --&gt;
|Brinell hardness comment |Brinell hardness ref |Brinell hardness |Bulk modulus comment |Bulk modulus ref |Bulk modulus |CAS number comment |CAS number ref |CAS number |Curie point K |Curie point comment |Curie point ref |Mohs hardness 2 comment |Mohs hardness 2 ref |Mohs hardness 2 |Mohs hardness comment |Mohs hardness ref |Mohs hardness |Poisson ratio comment |Poisson ratio ref |Poisson ratio |QID |Shear modulus comment |Shear modulus ref |Shear modulus |Van der Waals radius comment |Van der Waals radius ref |Van der Waals radius |Vickers hardness comment |Vickers hardness ref |Vickers hardness |Young's modulus comment |Young's modulus ref |Young's modulus 
|above |abundance in earth's crust |abundance in oceans |abundance in solar system |abundance |alt name |alt names |appearance |atomic properties comment |atomic properties |atomic radius calculated comment |atomic radius calculated ref |atomic radius calculated |atomic radius comment |atomic radius ref |atomic radius |band gap comment |band gap ref |band gap |below |block comment |block ref |boiling point C |boiling point F |boiling point K |boiling point comment |boiling point prefix |boiling point ref |color |covalent radius comment |covalent radius ref |covalent radius |critical point K |critical point MPa |critical point comment |critical point ref |crystal structure 2 comment |crystal structure 2 prefix |crystal structure 2 ref |crystal structure 2 |crystal structure 2 Pearson symbol |crystal structure comment |crystal structure prefix |crystal structure ref |crystal structure |crystal structure Pearson symbol |density |density comment |density conditions |density gpcm3bp comment |density gpcm3bp ref |density gpcm3bp |density gpcm3mp comment |density gpcm3mp ref |density gpcm3mp |density gpcm3nrt 2 comment |density gpcm3nrt 2 ref |density gpcm3nrt 2 |density gpcm3nrt 3 comment |density gpcm3nrt 3 ref |density gpcm3nrt 3 |density gpcm3nrt comment |density gpcm3nrt ref |density gpcm3nrt |density gplstp comment |density gplstp ref |density gplstp |density ref |discovered by |discovery and first isolation by |discovery date ref |discovery date |electrical resistivity at 0 comment |electrical resistivity at 0 ref |electrical resistivity at 0 |electrical resistivity at 20 comment |electrical resistivity at 20 ref |electrical resistivity at 20 |electrical resistivity comment |electrical resistivity ref |electrical resistivity unit prefix |electrical resistivity |electron configuration comment |electronegativity comment |electronegativity ref |electronegativity |electrons per shell comment |electrons per shell ref |electrons per shell |engvar |first isolation by |first isolation date ref |first isolation date |group comment |group ref |heat capacity 2 comment |heat capacity 2 ref |heat capacity 2 |heat capacity comment |heat capacity ref |heat capacity |heat fusion 2 comment |heat fusion 2 ref |heat fusion 2 |heat fusion comment |heat fusion ref |heat fusion |heat vaporization comment |heat vaporization ref |heat vaporization |history comment label |history comment |image name |image upright |ionization energy 1 comment |ionization energy 1 ref |ionization energy 1 |ionization energy 2 comment |ionization energy 2 ref |ionization energy 2 |ionization energy 3 comment |ionization energy 3 ref |ionization energy 3 |ionization energy comment |ionization energy ref |lattice constant |lattice constants |lattice constant 2 |lattice constants 2 |left |magnetic ordering comment |magnetic ordering ref |magnetic ordering |magnetic susceptibility ref |magnetic susceptibility |mass number comment |melting point C |melting point F |melting point K |melting point comment |melting point prefix |melting point ref |molar volume comment |molar volume ref |molar volume unit |molar volume |named by |named date ref |named date |naming |number of ionization energies |period comment |period ref |phase comment |phase |physical properties comment |physical properties |predicted by |prediction date ref |prediction date |proposed name |right |speed of sound comment |speed of sound ref |speed of sound rod at 20 comment |speed of sound rod at 20 ref |speed of sound rod at 20 |speed of sound rod at r.t. comment |speed of sound rod at r.t. ref |speed of sound rod at r.t. |speed of sound |sublimation point C |sublimation point F |sublimation point K |sublimation point comment |sublimation point ref |tensile strength comment |tensile strength ref |tensile strength |theoretical isotopes comment |thermal conductivity 2 comment |thermal conductivity 2 ref |thermal conductivity 2 |thermal conductivity comment |thermal conductivity ref |thermal conductivity |thermal diffusivity comment |thermal diffusivity ref |thermal diffusivity |thermal expansion at 25 comment |thermal expansion at 25 ref |thermal expansion at 25 |thermal expansion comment |thermal expansion ref |thermal expansion |triple point 2 comment |triple point 2 ref |triple point K 2 |triple point K |triple point comment |triple point kPa 2 |triple point kPa |triple point ref |vapor pressure 1 2 |vapor pressure 1 k 2 |vapor pressure 1 k |vapor pressure 10 2 |vapor pressure 10 k 2 |vapor pressure 10 k |vapor pressure 100 2 |vapor pressure 100 k 2 |vapor pressure 100 k |vapor pressure 100 |vapor pressure 10 |vapor pressure 1 |vapor pressure 2 comment |vapor pressure 2 ref |vapor pressure comment |vapor pressure ref
}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plbo20xy1o8xyflc30xtcdt8x01ccuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/periodic table</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48411</id>
    <revision>
      <id>373506</id>
      <parentid>146219</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="572" sha1="l85iydd3robgphf1ae60rowyy5jsqvs" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table-pt-container&quot;&gt;{{Periodic table (32 columns, micro)|number={{{number|0}}} |mark={{{symbol|}}} }}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table-symbol&quot;&gt;{{if empty|{{{above}}}|—}}&lt;br&gt;↑&lt;br&gt;&lt;strong&gt;{{{symbol}}}&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;↓&lt;br&gt;{{if empty|{{{below}}}|—}}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table-name nowrap&quot;&gt;{{if empty|{{{left}}}|—}} ← &lt;strong&gt;{{{name}}}&lt;/strong&gt; → {{if empty|{{{right}}}|—}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
{{دستاويز|1=سانچو:Infobox element/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l85iydd3robgphf1ae60rowyy5jsqvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373507</id>
      <parentid>373506</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="dus44mbnwqhwg6ysi4vxaaltxarslg3" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table-pt-container&quot;&gt;{{Periodic table (32 columns, micro)|number={{{number|0}}} |mark={{{symbol|}}} }}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table-symbol&quot;&gt;{{if empty|{{{above}}}|—}}&lt;br&gt;↑&lt;br&gt;&lt;strong&gt;{{{symbol}}}&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;↓&lt;br&gt;{{if empty|{{{below}}}|—}}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;ib-element-periodic-table-name nowrap&quot;&gt;{{if empty|{{{left}}}|—}} ← &lt;strong&gt;{{{name}}}&lt;/strong&gt; → {{if empty|{{{right}}}|—}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation|1=Template:Infobox element/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dus44mbnwqhwg6ysi4vxaaltxarslg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48412</id>
    <revision>
      <id>373508</id>
      <parentid>146220</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="3r7qwi6i2ogem6l2q2s0eo97o815rtb" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Auto short description|category=ڪيميائي عنصر}}
{{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Infobox element/styles.css}}
ڪيميائي عنصرن لاءِ انفوباڪس {{tlt|Infobox element}} ميٽا سانچو استعمال ڪن ٿا۔
__TOC__

==پيرا ميٽر==
;عام طور تي
عام طور تي پيرا ميٽر صرف قيمت ڏيکارين ٿا، ۽ سانچو پاڻ SI يونٽ يا اضافي معياري متن شامل ڪري ٿو۔ جيتوڻيڪ موضوع فني آهي، اسان ڪوشش ڪريون ٿا ته نتيجو پڙهڻ لائق هجي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن تفصيلي پڻ۔ مثال طور، سانچو &quot;(at&amp;nbsp;0&amp;nbsp;&amp;deg;C)&quot; لکي ٿو۔ ان لاءِ توهان پيرا ميٽر ان پٽ سان تجربو ڪري سگهو ٿا يا سڌارا تجويز ڪري سگهو ٿا۔

اهي سڀ شيون مختلف قطارن (ڊيٽا لائينز) مطابق بدلجي سگهن ٿيون۔ انڪري مخصوص قطار ۽ قيمت جي حساب سان سانچو اضافي فارميٽنگ (جهڙوڪ &lt;code&gt;&amp;lt;br/&gt;&lt;/code&gt;) شامل ڪري سگهي ٿو۔

;مرڪزي ڊيٽا
ڪجهه ڊيٽا، جهڙوڪ [[standard atomic weight]]، مرڪزي فهرست مان ورتا وڃن ٿا، جيئن سڀني صفحن تي ساڳيون قيمتون هجن۔ وڌيڪ لاءِ ڏسو {{section link|#Chemical element data sets}}۔

;پيرا ميٽر نالن جا نمونا:
گهڻن پيرا ميٽرن سان &lt;code&gt;...&amp;nbsp;ref&lt;/code&gt; هوندو آهي، جيڪو حوالن لاءِ هوندو آهي، ۽ يونٽ کان پوءِ ڏيکاريو ويندو آهي۔
;&lt;code&gt;ionization energy ref&lt;/code&gt;

جن پيرا ميٽرن جي پڇاڙي &lt;code&gt;...&amp;nbsp;comment&lt;/code&gt; سان ٿئي ٿي، اهي ڊيٽا لائن جي آخر ۾ شامل ٿيندا آهن، بغير ڪنهن خاص فارميٽنگ جي:
;&lt;code&gt;ionization energy comment&lt;/code&gt;

نمبر وار پيرا ميٽر لسٽ ٺاهين ٿا:
;&lt;code&gt;ionization energy&lt;/code&gt;
;&lt;code&gt;ionization energy 2&lt;/code&gt;
;&lt;code&gt;ionization energy 3&lt;/code&gt;

{{collapse top|bg=lightgrey|title=پيرا ميٽر فهرست}}
{{Infobox element/doc/parameter list}}
{{collapse bottom}}
{{Clear}}

==ڪيميائي عنصر ڊيٽا سيٽ==
انفوباڪس هيٺين فهرستن مان ڊيٽا پڙهي ٿو:
{{Infobox element/symbol-to--overview1|state=collapsed}}

==مکيه آئسوٽوپس باڪس==
{{As of |7 Jan 2023}}, &quot;Main isotopes of &amp;lt;element&amp;gt;&quot; ٽيبل سڌو ''Isobox'' مان ورتي ويندي۔
مثال: {{tl|Infobox uranium}} ٽيبل {{tl|Infobox uranium isotopes}} مان پڙهي ٿو۔

هيڊر ۾ {{smallcaps|View-Edit}} لنڪ پڻ موجود هوندا:
::&lt;div style=&quot;background:{{element color|f-block}}; color:black; padding:0.1em 1em; font-weight:bold;&quot;&gt;Main [[isotopes of uranium]] &lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{v|Template:infobox uranium isotopes|e}}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

==نظري عنصرن جي سنڀال==
{{As of|1 Jan 2023}}, E119 ۽ وڌيڪ عنصر دريافت ٿيل نه آهن ۽ &quot;نظري عنصر&quot; سڏجن ٿا۔

* '''نظري عنصر''': هيڊر ۾ ڏيکاريو ويندو
:::&lt;span style=&quot;background:#e6e6e6; padding:0 1em;&quot;&gt;''نظري عنصر''&lt;/span&gt;

* '''آئسوٽوپس جو صفحو نه هئڻ'''
:::E121 ۽ وڌيڪ ۾ لنڪ نه هوندو

* '''آئسوٽوپس موجود نه'''
:::E119 کان مٿي لاءِ Isobox نه ڏيکاريو ويندو، صرف تبصرو ڏيکاريو ويندو

==ذيلي سانچا==
هي پاڻمرادو استعمال ٿين ٿا:
* {{tl|Infobox element/pronunciation}}
* {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}}
* {{tl|Infobox element/block format}}
* {{tl|Infobox element/periodic table}}
* {{tl|Infobox element/spectral lines}}
* {{tl|Infobox element/vapor pressure table}}
* {{tl|Infobox element/crystal structure}}

==انگريزي متبادل (ENGVAR)==
عنصرن جا نالا IUPAC مطابق استعمال ٿين ٿا:
مثال: aluminium، sulfur، caesium

ٻين لفظن لاءِ {{para|engvar}} استعمال ڪيو وڃي ٿو:
{| class=wikitable
|-
! پيرا ميٽر
! en-US
! en-GB
! en-OED
|-
| color || color || colour || colour
|-
| vapor pressure || vapor || vapour || vapour
|}

==TemplateData==
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;Z&quot;: {},
		&quot;symbol&quot;: {},
		&quot;name&quot;: {}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

{{Template reference list}}

==پڻ ڏسو==
* {{tl|Infobox element}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}}

===ٽريڪنگ زمرا===
* {{clc|Element infobox templates that need attention}}
* {{clc|Pages using infobox element with unknown parameters}}

===دوري جدول مطابق فهرست===
* {{tl|Periodic table templates overview|state=collapsed}}
* {{tl|Index to chemical element pages|state=uncollapsed}}

{{Infobox element/symbol-to--navbox|state=collapsed}}

&lt;includeonly&gt;
{{template other|
  {{sandbox other||
    {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox element
           | [[زمرو:Infobox element templates]]
           | {{subpage other|| [[زمرو:Infobox element templates by element]]}}
 }} }} }}
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>3r7qwi6i2ogem6l2q2s0eo97o815rtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373509</id>
      <parentid>373508</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5243" sha1="ci86p8jxjzeerpb7h5irl9v5xyfa5t9" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Auto short description|category=ڪيميائي عنصر}}
{{Lua|Module: سانچو|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters}}
{{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox element/styles.css}}
ڪيميائي عنصرن لاءِ انفوباڪس {{tlt|Infobox element}} ميٽا سانچو استعمال ڪن ٿا۔
__TOC__

==پيرا ميٽر==
;عام طور تي
عام طور تي پيرا ميٽر صرف قيمت ڏيکارين ٿا، ۽ سانچو پاڻ SI يونٽ يا اضافي معياري متن شامل ڪري ٿو۔ جيتوڻيڪ موضوع فني آهي، اسان ڪوشش ڪريون ٿا ته نتيجو پڙهڻ لائق هجي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن تفصيلي پڻ۔ مثال طور، سانچو &quot;(at&amp;nbsp;0&amp;nbsp;&amp;deg;C)&quot; لکي ٿو۔ ان لاءِ توهان پيرا ميٽر ان پٽ سان تجربو ڪري سگهو ٿا يا سڌارا تجويز ڪري سگهو ٿا۔

اهي سڀ شيون مختلف قطارن (ڊيٽا لائينز) مطابق بدلجي سگهن ٿيون۔ انڪري مخصوص قطار ۽ قيمت جي حساب سان سانچو اضافي فارميٽنگ (جهڙوڪ &lt;code&gt;&amp;lt;br/&gt;&lt;/code&gt;) شامل ڪري سگهي ٿو۔

;مرڪزي ڊيٽا
ڪجهه ڊيٽا، جهڙوڪ [[standard atomic weight]]، مرڪزي فهرست مان ورتا وڃن ٿا، جيئن سڀني صفحن تي ساڳيون قيمتون هجن۔ وڌيڪ لاءِ ڏسو {{section link|#Chemical element data sets}}۔

;پيرا ميٽر نالن جا نمونا:
گهڻن پيرا ميٽرن سان &lt;code&gt;...&amp;nbsp;ref&lt;/code&gt; هوندو آهي، جيڪو حوالن لاءِ هوندو آهي، ۽ يونٽ کان پوءِ ڏيکاريو ويندو آهي۔
;&lt;code&gt;ionization energy ref&lt;/code&gt;

جن پيرا ميٽرن جي پڇاڙي &lt;code&gt;...&amp;nbsp;comment&lt;/code&gt; سان ٿئي ٿي، اهي ڊيٽا لائن جي آخر ۾ شامل ٿيندا آهن، بغير ڪنهن خاص فارميٽنگ جي:
;&lt;code&gt;ionization energy comment&lt;/code&gt;

نمبر وار پيرا ميٽر لسٽ ٺاهين ٿا:
;&lt;code&gt;ionization energy&lt;/code&gt;
;&lt;code&gt;ionization energy 2&lt;/code&gt;
;&lt;code&gt;ionization energy 3&lt;/code&gt;

{{collapse top|bg=lightgrey|title=پيرا ميٽر فهرست}}
{{Infobox element/doc/parameter list}}
{{collapse bottom}}
{{Clear}}

==ڪيميائي عنصر ڊيٽا سيٽ==
انفوباڪس هيٺين فهرستن مان ڊيٽا پڙهي ٿو:
{{Infobox element/symbol-to--overview1|state=collapsed}}

==مکيه آئسوٽوپس باڪس==
{{As of |7 Jan 2023}}, &quot;Main isotopes of &amp;lt;element&amp;gt;&quot; ٽيبل سڌو ''Isobox'' مان ورتي ويندي۔
مثال: {{tl|Infobox uranium}} ٽيبل {{tl|Infobox uranium isotopes}} مان پڙهي ٿو۔

هيڊر ۾ {{smallcaps|View-Edit}} لنڪ پڻ موجود هوندا:
::&lt;div style=&quot;background:{{element color|f-block}}; color:black; padding:0.1em 1em; font-weight:bold;&quot;&gt;Main [[isotopes of uranium]] &lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{v|Template:infobox uranium isotopes|e}}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

==نظري عنصرن جي سنڀال==
{{As of|1 Jan 2023}}, E119 ۽ وڌيڪ عنصر دريافت ٿيل نه آهن ۽ &quot;نظري عنصر&quot; سڏجن ٿا۔

* '''نظري عنصر''': هيڊر ۾ ڏيکاريو ويندو
:::&lt;span style=&quot;background:#e6e6e6; padding:0 1em;&quot;&gt;''نظري عنصر''&lt;/span&gt;

* '''آئسوٽوپس جو صفحو نه هئڻ'''
:::E121 ۽ وڌيڪ ۾ لنڪ نه هوندو

* '''آئسوٽوپس موجود نه'''
:::E119 کان مٿي لاءِ Isobox نه ڏيکاريو ويندو، صرف تبصرو ڏيکاريو ويندو

==ذيلي سانچا==
هي پاڻمرادو استعمال ٿين ٿا:
* {{tl|Infobox element/pronunciation}}
* {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}}
* {{tl|Infobox element/block format}}
* {{tl|Infobox element/periodic table}}
* {{tl|Infobox element/spectral lines}}
* {{tl|Infobox element/vapor pressure table}}
* {{tl|Infobox element/crystal structure}}

==انگريزي متبادل (ENGVAR)==
عنصرن جا نالا IUPAC مطابق استعمال ٿين ٿا:
مثال: aluminium، sulfur، caesium

ٻين لفظن لاءِ {{para|engvar}} استعمال ڪيو وڃي ٿو:
{| class=wikitable
|-
! پيرا ميٽر
! en-US
! en-GB
! en-OED
|-
| color || color || colour || colour
|-
| vapor pressure || vapor || vapour || vapour
|}

==TemplateData==
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;Z&quot;: {},
		&quot;symbol&quot;: {},
		&quot;name&quot;: {}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

{{Template reference list}}

==پڻ ڏسو==
* {{tl|Infobox element}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}}

===ٽريڪنگ زمرا===
* {{clc|Element infobox templates that need attention}}
* {{clc|Pages using infobox element with unknown parameters}}

===دوري جدول مطابق فهرست===
* {{tl|Periodic table templates overview|state=collapsed}}
* {{tl|Index to chemical element pages|state=uncollapsed}}

{{Infobox element/symbol-to--navbox|state=collapsed}}

&lt;includeonly&gt;
{{template other|
  {{sandbox other||
    {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox element
           | [[زمرو:Infobox element templates]]
           | {{subpage other|| [[زمرو:Infobox element templates by element]]}}
 }} }} }}
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ci86p8jxjzeerpb7h5irl9v5xyfa5t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373511</id>
      <parentid>373509</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5255" sha1="ndmzx4ltvmwbfrzc33m500zpkbu4god" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Auto short description|category=ڪيميائي عنصر}}
{{Lua|Module: سانچو|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters}}
{{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox element/styles.css}}
ڪيميائي عنصرن لاءِ انفوباڪس {{tlt|Infobox element}} ميٽا سانچو استعمال ڪن ٿا۔
__TOC__

==پيرا ميٽر==
;عام طور تي
عام طور تي پيرا ميٽر صرف قيمت ڏيکارين ٿا، ۽ سانچو پاڻ SI يونٽ يا اضافي معياري متن شامل ڪري ٿو۔ جيتوڻيڪ موضوع فني آهي، اسان ڪوشش ڪريون ٿا ته نتيجو پڙهڻ لائق هجي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن تفصيلي پڻ۔ مثال طور، سانچو &quot;(at&amp;nbsp;0&amp;nbsp;&amp;deg;C)&quot; لکي ٿو۔ ان لاءِ توهان پيرا ميٽر ان پٽ سان تجربو ڪري سگهو ٿا يا سڌارا تجويز ڪري سگهو ٿا۔

اهي سڀ شيون مختلف قطارن (ڊيٽا لائينز) مطابق بدلجي سگهن ٿيون۔ انڪري مخصوص قطار ۽ قيمت جي حساب سان سانچو اضافي فارميٽنگ (جهڙوڪ &lt;code&gt;&amp;lt;br/&gt;&lt;/code&gt;) شامل ڪري سگهي ٿو۔

;مرڪزي ڊيٽا
ڪجهه ڊيٽا، جهڙوڪ [[standard atomic weight]]، مرڪزي فهرست مان ورتا وڃن ٿا، جيئن سڀني صفحن تي ساڳيون قيمتون هجن۔ وڌيڪ لاءِ ڏسو {{section link|#Chemical element data sets}}۔

;پيرا ميٽر نالن جا نمونا:
گهڻن پيرا ميٽرن سان &lt;code&gt;...&amp;nbsp;ref&lt;/code&gt; هوندو آهي، جيڪو حوالن لاءِ هوندو آهي، ۽ يونٽ کان پوءِ ڏيکاريو ويندو آهي۔
;&lt;code&gt;ionization energy ref&lt;/code&gt;

جن پيرا ميٽرن جي پڇاڙي &lt;code&gt;...&amp;nbsp;comment&lt;/code&gt; سان ٿئي ٿي، اهي ڊيٽا لائن جي آخر ۾ شامل ٿيندا آهن، بغير ڪنهن خاص فارميٽنگ جي:
;&lt;code&gt;ionization energy comment&lt;/code&gt;

نمبر وار پيرا ميٽر لسٽ ٺاهين ٿا:
;&lt;code&gt;ionization energy&lt;/code&gt;
;&lt;code&gt;ionization energy 2&lt;/code&gt;
;&lt;code&gt;ionization energy 3&lt;/code&gt;

{{collapse top|bg=lightgrey|title=پيرا ميٽر فهرست}}
{{Infobox element/doc/parameter list}}
{{collapse bottom}}
{{Clear}}

==ڪيميائي عنصر ڊيٽا سيٽ==
انفوباڪس هيٺين فهرستن مان ڊيٽا پڙهي ٿو:
{{Infobox element/symbol-to--overview1|state=collapsed}}

==مکيه آئسوٽوپس باڪس==
{{As of |7 Jan 2023}}, &quot;Main isotopes of &amp;lt;element&amp;gt;&quot; ٽيبل سڌو ''Isobox'' مان ورتي ويندي۔
مثال: {{tl|Infobox uranium}} ٽيبل {{tl|Infobox uranium isotopes}} مان پڙهي ٿو۔

هيڊر ۾ {{smallcaps|View-Edit}} لنڪ پڻ موجود هوندا:
::&lt;div style=&quot;background:{{element color|f-block}}; color:black; padding:0.1em 1em; font-weight:bold;&quot;&gt;Main [[isotopes of uranium]] &lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{v|Template:infobox uranium isotopes|e}}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

==نظري عنصرن جي سنڀال==
{{As of|1 Jan 2023}}, E119 ۽ وڌيڪ عنصر دريافت ٿيل نه آهن ۽ &quot;نظري عنصر&quot; سڏجن ٿا۔

* '''نظري عنصر''': هيڊر ۾ ڏيکاريو ويندو
:::&lt;span style=&quot;background:#e6e6e6; padding:0 1em;&quot;&gt;''نظري عنصر''&lt;/span&gt;

* '''آئسوٽوپس جو صفحو نه هئڻ'''
:::E121 ۽ وڌيڪ ۾ لنڪ نه هوندو

* '''آئسوٽوپس موجود نه'''
:::E119 کان مٿي لاءِ Isobox نه ڏيکاريو ويندو، صرف تبصرو ڏيکاريو ويندو

==ذيلي سانچا==
هي پاڻمرادو استعمال ٿين ٿا:
* {{tl|Infobox element/pronunciation}}
* {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}}
* {{tl|Infobox element/block format}}
* {{tl|Infobox element/periodic table}}
* {{tl|Infobox element/spectral lines}}
* {{tl|Infobox element/vapor pressure table}}
* {{tl|Infobox element/crystal structure}}

==انگريزي متبادل (ENGVAR)==
عنصرن جا نالا IUPAC مطابق استعمال ٿين ٿا:
مثال: aluminium، sulfur، caesium

ٻين لفظن لاءِ {{para|engvar}} استعمال ڪيو وڃي ٿو:
{| class=wikitable
|-
! پيرا ميٽر
! en-US
! en-GB
! en-OED
|-
| color || color || colour || colour
|-
| vapor pressure || vapor || vapour || vapour
|}

==سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;Z&quot;: {},
		&quot;symbol&quot;: {},
		&quot;name&quot;: {}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

{{Template reference list}}

==پڻ ڏسو==
* {{tl|Infobox element}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}}

===ٽريڪنگ زمرا===
* {{clc|Element infobox templates that need attention}}
* {{clc|Pages using infobox element with unknown parameters}}

===دوري جدول مطابق فهرست===
* {{tl|Periodic table templates overview|state=collapsed}}
* {{tl|Index to chemical element pages|state=uncollapsed}}

{{Infobox element/symbol-to--navbox|state=collapsed}}

&lt;includeonly&gt;
{{template other|
  {{sandbox other||
    {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox element
           | [[زمرو:Infobox element templates]]
           | {{subpage other|| [[زمرو:Infobox element templates by element]]}}
 }} }} }}
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ndmzx4ltvmwbfrzc33m500zpkbu4god</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Navbox periodic table</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48440</id>
    <revision>
      <id>373514</id>
      <parentid>146259</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6459" sha1="3wawjaxanp9c4kjyb1ptxbxh2l8rye0" xml:space="preserve">{{Navbox
|name= Navbox periodic table
|groupstyle = white-space: normal !important;
|groupclass = wraplinks
|title= [[دوري جدول]]
|state={{{state|{{template other|uncollapse|autocollapse}}}}}
|bodyclass= hlist

|group1 =دوري جدول جون صورتون
| list1 ={{Navbox | border=child
      | group1 = معياري
      |  list1 =
* [[دوري جدول#جائزو|18-ڪالمن وارو]]
* [[دوري جدول#32-ڪالمن وارو جدول|32-ڪالمن وارو]]
       | group2 = متبادل
       |  list2 =
* [[متبادل دوري جدول|متبادل]]
* [[متبادل دوري جدول#کاٻي-قدم وارو جدول (جينيٽ، 1928)|جينيٽ جو کاٻي-قدم وارو جدول]]
       | group3 = وڌايل
       |  list3 = 
* [[وڌايل دوري جدول|7هين دور کان اڳتي واڌ]]
** [[وڌايل دوري جدول#آوفباو ماڊل|آوفباو]]
** [[فريڪي ماڊل|فريڪي]]
** [[پيڪڪو ماڊل|پيڪڪو]]
}}

|group3 = [[ڪيميائي عنصرن جا نالا ۽ گروهه|عنصرن جا مجموعا]]
| list3 = {{Navbox | border=child 
|groupstyle = white-space: normal !important;
|group4 =دوري جدول جي بناوت موجب
| list4 ={{Navbox | border=child
       |group4 = [[گروهه (دوري جدول)|گروهه]]
       | list4 =
* [[الڪلي ڌاتو|1 (الڪلي ڌاتو)]]
* [[الڪلين ارٿ ڌاتو|2 (الڪلين ارٿ ڌاتو)]]
* [[گروهه 3 عنصر|3]]
* [[گروهه 4 عنصر|4]]
* [[گروهه 5 عنصر|5]]
* [[گروهه 6 عنصر|6]]
* [[گروهه 7 عنصر|7]]
* [[گروهه 8 عنصر|8]]
* [[گروهه 9 عنصر|9]]
* [[گروهه 10 عنصر|10]]
* [[گروهه 11 عنصر|11]]
* [[گروهه 12 عنصر|12]]
* [[بورون گروهه|13]]
* [[ڪاربان گروهه|14]]
* [[پنيڪٽوجن|15]]
* [[چالڪوجن|16]]
* [[هالوجن|17]]
* [[عظيم گيسون|18]]

       |group5 = [[دور (دوري جدول)|دور]]
       | list5 =
* [[دور 1 عنصر|1]]
* [[دور 2 عنصر|2]]
* [[دور 3 عنصر|3]]
* [[دور 4 عنصر|4]]
* [[دور 5 عنصر|5]]
* [[دور 6 عنصر|6]]
* [[دور 7 عنصر|7]]
* [[وڌايل دوري جدول|8+]]
** [[وڌايل دوري جدول#آوفباو ماڊل|آوفباو]]
** [[فريڪي ماڊل|فريڪي]]
** [[پيڪڪو ماڊل|پيڪڪو]]

       |group6 = [[بلاڪ (دوري جدول)|بلاڪ]]
       | list6 =
* [[s-بلاڪ]]
* [[p-بلاڪ]]
* [[d-بلاڪ]]
* [[f-بلاڪ]]
* [[g-بلاڪ]]
* [[آوفباو اصول]]
}}

|group7 = [[ڌاتو، شبه ڌاتو ۽ غير ڌاتو جون خاصيتون|ڌاتوئيت]]
| list7 = 
{{Navbox | border=child
     | group1 = [[ڌاتو]]
     | list1 =

* [[الڪلي ڌاتو]]
* [[الڪلين ارٿ ڌاتو]]
* [[لانٿانائيڊ]]
* [[ايڪٽينائيڊ]]
* [[منتقلي ڌاتو]]
* [[منتقلي کانپوءِ ڌاتو]]
     | group2 = [[شبه ڌاتو]]
     |  list2 =
* [[شبه ڌاتن جون فهرستون|مختلف ذريعن موجب فهرست]]
* [[ڌاتو ۽ غير ڌاتو وچ واري حد]]
     | group3 = [[غير ڌاتو]]
     |  list3 = 
* [[رد عمل ڪندڙ غير ڌاتو]]
* [[عظيم گيسون]]
}}

     |group10 = ٻيا مجموعا
     | list10 = 
* [[پلاٽينم گروهه ڌاتو]]
* [[نادر زميني عنصر]]
* [[ريفريڪٽري ڌاتو]]
* [[قيمتي ڌاتو]]
* [[سڪن جا ڌاتو]]
* [[عظيم ڌاتو]]
* [[ڀاري ڌاتو]]
* [[قدرتي ڌاتو]]
* [[ٽرانس يورينيم عنصر]]
* [[ٽرانس ايڪٽينائيڊ عنصر]]
* [[مکيه ايڪٽينائيڊ]]
* [[معمولي ايڪٽينائيڊ]]

}}

|group9 =[[ڪيميائي عنصر|عنصر]]
| list9 ={{Navbox | border=child | groupstyle=white-space: normal;
     |group11 = [[ڪيميائي عنصرن جون فهرستون|فهرستون]]
     | list11 =
* [[عنصرن جي مقدار]] ([[انساني جسم جي جوڙجڪ|انسان ۾]])
* [[ايٽمي خاصيتن موجب عنصر]]
* [[آئسوٽوپس جي استحڪام موجب عنصر]]
* [[پيداوار موجب عنصر]]
* [[ڪيميائي نشان]]

     |group12 = [[ڪيميائي عنصر جون خاصيتون|خاصيتون]]
     | list12=
* [[ڪرسٽل بناوت]]
* [[اليڪٽران ترتيب]]
* [[اليڪٽرو نيگيٽوٽي]]
* [[گولڊشمٽ درجي بندي]]

     |group13 = ڊيٽا صفحا
     | list13 =
* [[عنصرن جي مقدار (ڊيٽا صفحو)]]
* [[ايٽمي شعاع (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اُبال جو نقطو (ڊيٽا صفحو)]]
* [[ڪريٽيڪل پوائنٽ (ڊيٽا صفحو)]]
* [[کثافت (ڊيٽا صفحو)]]
* [[لچڪدار خاصيتون (ڊيٽا صفحو)]]
* [[برقي مزاحمت (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اليڪٽران لاڳاپو (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اليڪٽران ترتيب (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اليڪٽرو نيگيٽوٽي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[سختي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[گرمي گنجائش (ڊيٽا صفحو)]]
* [[فيوزن جي گرمي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[واپرائزيشن جي گرمي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[آئنوائيزيشن توانائي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[پگھلڻ جو نقطو (ڊيٽا صفحو)]]
* [[آڪسائيڊيشن حالتون]]
* [[آواز جي رفتار (ڊيٽا صفحو)]]
* [[حرارتي چالڪائي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[حرارتي ڦهلاءَ جو عدد (ڊيٽا صفحو)]]
* [[بخار جو دٻاءُ (ڊيٽا صفحو)]]
}}

|group14 = [[دوري جدول جي تاريخ|تاريخ]]
| list14 = 
* [[عنصرن جي دريافت جو ٽائيم لائن]]
** [[مينڊيليف جون اڳڪٿيون]]
* [[عنصرن جا نالا]]
** [[نالن جي وجهه]]
** [[نالن بابت تڪرار]]
** [[جڳهن تي رکيل نالا]]
** [[ماڻهن جي نالن تي رکيل عنصر]]
** [[اوڀر ايشيا ۾ عنصرن جا نالا]]

|group15 = پڻ ڏسو
| list15 =
* [[بين الاقوامي اتحاد براءِ خالص ۽ اطلاقی ڪيميا]]
** [[ڪيميائي ناميات]]
** [[منظم عنصر نالو]]
* [[عام نالو]]
* [[دمتری مينڊيليف]]

| below=
* '''{{Icon|Book}} [[Book:دوري جدول|ڪتاب]]'''
* '''{{Icon|Category}} [[:زمرو:دوري جدول|زمرو]]'''

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[زمرو:طبيعيات نيويگيشن سانچا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3wawjaxanp9c4kjyb1ptxbxh2l8rye0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-Z</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48498</id>
    <revision>
      <id>373685</id>
      <parentid>146326</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="1pzskrdkchl3r2i822rgfb66lq6bu9b" xml:space="preserve">{{#switch:{{{symbol|}}}
&lt;!--- Period 1 ---&gt;
| H=1
| He=2
&lt;!--- Period 2 ---&gt;
| Li=3
| Be=4
| B=5
| C=6
| N=7
| O=8
| F=9
| Ne=10
&lt;!--- Period 3 ---&gt;
| Na=11
| Mg=12
| Al=13
| Si=14
| P=15
| S=16
| Cl=17
| Ar=18
&lt;!--- Period 4 ---&gt;
| K=19
| Ca=20
| Sc=21
| Ti=22
| V=23
| Cr=24
| Mn=25
| Fe=26
| Co=27
| Ni=28
| Cu=29
| Zn=30
| Ga=31
| Ge=32
| As=33
| Se=34
| Br=35
| Kr=36
&lt;!--- Period 5 ---&gt;
| Rb=37
| Sr=38
| Y=39
| Zr=40
| Nb=41
| Mo=42
| Tc=43
| Ru=44
| Rh=45
| Pd=46
| Ag=47
| Cd=48
| In=49
| Sn=50
| Sb=51
| Te=52
| I=53
| Xe=54
&lt;!--- Period 6 ---&gt;
| Cs=55
| Ba=56
| La=57
| Ce=58
| Pr=59
| Nd=60
| Pm=61
| Sm=62
| Eu=63
| Gd=64
| Tb=65
| Dy=66
| Ho=67
| Er=68
| Tm=69
| Yb=70
| Lu=71
| Hf=72
| Ta=73
| W=74
| Re=75
| Os=76
| Ir=77
| Pt=78
| Au=79
| Hg=80
| Tl=81
| Pb=82
| Bi=83
| Po=84
| At=85
| Rn=86
&lt;!--- Period 7 ---&gt;
| Fr=87
| Ra=88
| Ac=89
| Th=90
| Pa=91
| U=92
| Np=93
| Pu=94
| Am=95
| Cm=96
| Bk=97
| Cf=98
| Es=99
| Fm=100
| Md=101
| No=102
| Lr=103
| Rf=104
| Db=105
| Sg=106
| Bh=107
| Hs=108
| Mt=109
| Ds=110
| Rg=111
| Cn=112
| Nh=113
| Fl=114
| Mc=115
| Lv=116
| Ts=117
| Og=118
&lt;!--- Period 8 ---&gt;
| Uue=119
| Ubn=120
| Ubu=121
| Ubb=122
| Ubt=123
| Ubq=124
| Ubp=125
| Ubh=126
| #default={{{default|}}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Infobox element/symbol-to-Z/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1pzskrdkchl3r2i822rgfb66lq6bu9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Scarf</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48590</id>
    <revision>
      <id>373680</id>
      <parentid>147044</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="po708zxable7encoyg50g64q4fpcb1e" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch: {{{1|}}}
  |end |stop = &lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
  |begin |start | = {{#if: {{{description|}}} | {{Screen reader-only |Scarf colours: {{{description}}} }}}}
    &lt;table
      role=&quot;presentation&quot;
      style=&quot;width:{{{width|100%}}}; border-collapse:collapse;&quot; 
      {{#if: {{{description|}}} | |aria-hidden=&quot;true&quot;}}
    &gt;
    &lt;tr style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color:inherit; padding: 5px; font-size: 95%; height:1.75em&quot;&gt;
  | =
  | #default = {{#if: {{{description|}}}|{{Screen reader-only |Scarf colours: {{{description}}} }}}}
    &lt;table {{#if: {{{description|}}}|title=&quot;Scarf colours: {{{description}}}&quot; aria-hidden=&quot;true&quot;}}
        role=&quot;presentation&quot;
        style=&quot;width:{{{width|100%}}}; {{#if:{{{2|}}}|font-size:66.7%;|}} border-collapse:collapse;&quot;
      &gt;
        &lt;tr style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color:inherit; padding: 5px; font-size: 95%;height:1.75em&quot;&gt;{{{1|}}}&lt;/tr&gt;
        {{#if: {{{2|}}}
          | &lt;tr class=&quot;spacer&quot; style=&quot;height:2px;&quot;&gt;&lt;/tr&gt;
            &lt;tr style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color:inherit; padding: 5px; font-size: 95%; height:1.75em&quot;&gt;{{{2}}}&lt;/tr&gt;
        }}
      &lt;/table&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>po708zxable7encoyg50g64q4fpcb1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cells</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48591</id>
    <revision>
      <id>373517</id>
      <parentid>147046</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="310" sha1="dx0j1szmjg88r6zgco29abz2fy8mwew" xml:space="preserve">{{safesubst&lt;noinclude/&gt;:#if:{{{1|}}}
|{{safesubst&lt;noinclude/&gt;:#ifexpr: {{{1}}}&gt;0| {{safesubst&lt;noinclude/&gt;:#invoke:String|rep|{{cell|{{{2}}}|style={{{style|}}}}}|{{{1}}} }} }}
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cells|&lt;/nowiki&gt;''n''&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dx0j1szmjg88r6zgco29abz2fy8mwew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٽيڪنيشئين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49206</id>
    <revision>
      <id>373406</id>
      <parentid>322590</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>373406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="pxd1ut2cgqcusdg1hg8cu80neklwfuy" xml:space="preserve">'''ٽيڪنيشئين''' يا '''مستري''' (Technician) ڪنهن سائنسي فن، تعميرات، صنعتن يا مشينري جا فني ماهر هوندا آهن. [[ڪاٺ|ترکان]]، [[لوھ|لوهار]]، [[بجلي|اليڪٽريشن]]، [[پلمبر]]، پلاسٽڪ ۽ ٻين شين جي مرمت ۽ بحاليءَ جو ڪم ڪندڙ کي پڻ چيو ويندو آهي.
[[فائل: Technician.png|thumb|مستري]]
==تفصيل==
{{Short description|Professional practitioner of technology and its subclasses}}
{{Other uses}}
{{Infobox occupation
| name = Technician
| image = Technician checks circuit card.jpg
| caption = Systems technician checks a circuit card that delivers telecommunications services to the Cancer Information Service at the National Cancer Institute 
| official_names = Technician
| type = [[Profession]]
| activity_sector = [[Applied science]]
| competencies = [[Mathematics]], [[science]], [[design]], [[analysis]], [[critical thinking]], [[ethics]], [[project management]], [[economics]], [[creativity]], [[problem solving]]
| formation = [[Technical education]]
| employment_field = [[Research and development]], [[Industrial sector|industry]], [[business]]
| related_occupation = [[Scientist]], [[project manager]], [[inventor]]
}}
A '''technician''' is a worker in a field of [[technology]] who is proficient in the relevant skill and technique,&lt;ref&gt;[https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/technician ''dictionary.cambridge.org'']&lt;/ref&gt; with a relatively practical understanding of the theoretical principles.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Technician|url=http://www.dictionary.com/browse/technician|website=Dictionary.com|access-date=7 October 2017}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو==
[[:باب:طرزيات]]
* [[ٽيڪنالاجي جي تاريخ]]
* [[ٽيڪنيڀياس]]
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[:باب:طرزيات]]
{{Wiktionary|technician}}
{{Commons category-inline|Technicians}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٽيڪنيشئين]]
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:سائنسي پيشا]]

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pxd1ut2cgqcusdg1hg8cu80neklwfuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Leftlegend</title>
    <ns>10</ns>
    <id>49333</id>
    <revision>
      <id>373650</id>
      <parentid>151132</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="6h6a4atlcotxeh47mlbvtugr3v2uguu" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;div class=&quot;legend&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;legend-color&quot; style=&quot;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{border|}}}|border: {{{border}}};|{{#if:{{{outline|}}}|border: 1px solid {{{outline}}};}}}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|white|black|css=y}}}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{textcolor|}}}|color:{{{textcolor}}};}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{size|}}}|font-size:{{{size}}};}} &lt;!--
--&gt;-webkit-column-break-inside: avoid;&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{text|}}}|&lt;span class=&quot;legend-text&quot;&gt;{{{text}}}&lt;/span&gt;|&amp;nbsp;}}&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;{{{2|}}}&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation|content=
A fork of {{tl|legend}} with text-align set to left.
== See also ==
* {{tl|Legend}}
* {{tl|Legend0}}
* {{tl|Legend2}}
* {{tl|Legend3}}
* {{tl|Legend-line}}
* {{tl|Legend inline}}
}}
[[Category:Wikipedia utility templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6h6a4atlcotxeh47mlbvtugr3v2uguu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاڙيجا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51655</id>
    <revision>
      <id>373730</id>
      <parentid>324579</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:سما جاتيون]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>373730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="jfk59j6gtn5o1ees9cies45uqmabyez" xml:space="preserve">جاڳو جاڙيجا، سما سُک ۾َ سُمهو.
جاڙيجا سما ڄام آهن (هندوستان ۾ کين جديجا (Jadeja) سڏيو وڃي ٿو، 1540ع ۾ جاڙيجن [[ڪڇ]] رياست قائم ڪئي سندن حڪومت 1948ع تائين رهي. ڪڇ کان سواءِ ڌرول، ڄام نگر، راڄڪوٽ، گوندل، موروي، ميگھ پار ۽ وير پور جون ننڍيون رياستون به جاڙيجن جي حڪومت ۾ شامل هيون. جاڙيجن جو سردار ڄام کينگرجي هيو, ڄام شري راولجي 1540ع ۾ ڄام نگر جو شهر اڏيو، ڄام نگر سواراشٽر جو مکيه شهر هيو جتان جاڙيجا سما حڪومت ڪندا هيا.&lt;ref&gt;محقق؛ ڊاڪٽر برقت نوناري&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:انڊيا ۾ سنڌي قبيلا]]
[[زمرو:چندر ونشي]]
[[زمرو:ذاتيون]]
[[زمرو:سما جاتيون]]
[[زمرو:سنڌ جون ذاتيون]]
[[زمرو:هندو شاهي گهراڻا]]</text>
      <sha1>jfk59j6gtn5o1ees9cies45uqmabyez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Index to chemical element pages</title>
    <ns>10</ns>
    <id>72760</id>
    <revision>
      <id>373684</id>
      <parentid>243523</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5964" sha1="oqsh8m07lpvm98prsb8gu7xgyc5mqxl" xml:space="preserve">{{Main other|{{red|'''غلطي: [[:سانچو:Index to chemical element pages]] استعمال ڪرڻ ۾ مسئلو۔ هي سانچو مضمونن ۾ استعمال نه ڪيو وڃي۔'''&lt;br&gt;}}}}{{anchor|1=سانچو:Index to chemical element pages}}
{| class=&quot;mw-collapsible {{#ifeq:{{{state|}}}|collapsed|mw-collapsed}}&quot; style=&quot;table-layout:fixed; overflow:hidden; color:inherit; background:{{element color|table background}}; border:1px solid {{element color|table border}}; width:100%; max-width:1800px; margin:0 auto; padding:2px; vertical-align:top;&quot;
! colspan=&quot;20&quot; style=&quot;color:inherit; background:#CEF2E0; padding:2px 4px;&quot; | {{#invoke:navbar|navbar|collapsible=1|ڪيميائي عنصرن جي صفحن جو اشاري}}
|-
! style=&quot;max-width:2em;&quot; |
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلين زميني ڌاتو|2]]
!
! [[گروپ 3 عنصر|3]]
! [[گروپ 4 عنصر|4]]
! [[گروپ 5 عنصر|5]]
! [[گروپ 6 عنصر|6]]
! [[گروپ 7 عنصر|7]]
! [[گروپ 8 عنصر|8]]
! [[گروپ 9 عنصر|9]]
! [[گروپ 10 عنصر|10]]
! [[گروپ 11 عنصر|11]]
! [[گروپ 12 عنصر|12]]
! [[بوران گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هالوجن|17]]
! [[نوبل گيس|18]]
|-
! {{element cell/period|period=1}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=H}}
| colspan=&quot;17&quot; |
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=He}}
|-
! {{element cell/period|period=2}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Li}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Be}}
| colspan=&quot;11&quot; |
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=B}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=C}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=N}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=O}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=F}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ne}}
|-
! {{element cell/period|period=3}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Na}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Mg}}
| colspan=11 |
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Al}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Si}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=P}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=S}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Cl}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ar}}
|-
! {{element cell/period|period=4}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=K}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ca}}
|
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Sc}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ti}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=V}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Cr}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Mn}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Fe}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Co}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ni}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Cu}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Zn}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ga}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ge}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=As}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Se}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Br}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Kr}}
|-
! {{element cell/period|period=5}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Rb}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Sr}}
|
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Y}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Zr}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Nb}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Mo}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Tc}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ru}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Rh}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Pd}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ag}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Cd}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=In}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Sn}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Sb}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Te}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=I}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Xe}}
|-
! {{element cell/period|period=6}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Cs}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ba}}
| {{element cell-asterisk|1}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Lu}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Hf}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ta}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=W}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Re}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Os}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ir}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Pt}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Au}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Hg}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Tl}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Pb}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Bi}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Po}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=At}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Rn}}
|-
! {{element cell/period|period=7}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Fr}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ra}}
| {{element cell-asterisk|2vertical}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Lr}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Rf}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Db}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Sg}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Bh}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Hs}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Mt}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ds}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Rg}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Cn}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Nh}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Fl}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Mc}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Lv}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ts}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Og}}
|-
! {{element cell/period|period=8}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Uue}}
| {{Element cell/index/pt-cell|symbol=Ubn}}
| {{element cell-asterisk|3}}
|-
|colspan=&quot;20&quot; style=&quot;height:1.2em;&quot;|
|-
| colspan=&quot;20&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:85%; color:inherit; background:{{element color|table colheader}}&quot; |
* عنصرن بابت وڌيڪ معلومات لاءِ لاڳاپيل صفحا ڏسو۔
|}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqsh8m07lpvm98prsb8gu7xgyc5mqxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشو ۽ دورانيو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>78357</id>
    <revision>
      <id>373388</id>
      <parentid>333895</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="lyut4l0lv6o1jv9eq9yxvy64nm0jkvc" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ پيشو]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ دور]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>lyut4l0lv6o1jv9eq9yxvy64nm0jkvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373391</id>
      <parentid>373388</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="f6no644hccb8hrif107pzq427udv0df" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ دور]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>f6no644hccb8hrif107pzq427udv0df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ماڻھو بلحاظ دور ۽ پيشو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>78367</id>
    <revision>
      <id>373387</id>
      <parentid>287877</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="dsetxm0y80pxx7ota8w2htu636tzcig" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ پيشو]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>dsetxm0y80pxx7ota8w2htu636tzcig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373393</id>
      <parentid>373387</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="qq4x9bl81tdj5solx8g3t73olhab848" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>qq4x9bl81tdj5solx8g3t73olhab848</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ماڻهو بلحاظ پيشو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79513</id>
    <revision>
      <id>373383</id>
      <parentid>334036</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="fl0duli2vjxrdxr5z3o3ii0brdtpyc3" xml:space="preserve">[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ماڻھو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>fl0duli2vjxrdxr5z3o3ii0brdtpyc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373398</id>
      <parentid>373383</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحو خالي ڪري ڇڏيو</comment>
      <origin>373398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪاروباري ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>83683</id>
    <revision>
      <id>373385</id>
      <parentid>373246</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="a921eyp3znbikskqf9582eh65too4cp" xml:space="preserve">[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ پيشو]]
[[زمرو:ڪاروبار سان لاڳاپيل ماڻهو]]</text>
      <sha1>a921eyp3znbikskqf9582eh65too4cp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373390</id>
      <parentid>373385</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="q829odiw9zwv1w610h9yc3qndxym6av" xml:space="preserve">[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]
[[زمرو:ڪاروبار سان لاڳاپيل ماڻهو]]</text>
      <sha1>q829odiw9zwv1w610h9yc3qndxym6av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85353</id>
    <revision>
      <id>373395</id>
      <parentid>333892</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="hwah45amj22uw0gni29548m69eti084" xml:space="preserve">{{Container category}}
{{Commons category}}
{{Category see also|People by role|People by status|Wikipedia categories named after people by occupation}}
{{Category explanation|people classified by their [[Wikipedia:Notability|notable]] [[Job (economics)|occupations]]: [[Job (role)|job]]s, [[career]]s, [[profession]]s, [[business]]es or [[hobbies]]}}
{{CatAutoTOC}}

[[زمرو:ماڻهو|پيشا]]
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ ڪم]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>hwah45amj22uw0gni29548m69eti084</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373399</id>
      <parentid>373395</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="r1qujbaa0qk4s0w6nhhtpyrpsas7uds" xml:space="preserve">{{Container category}}
{{Commons category}}
{{Category see also|People by role|People by status|Wikipedia categories named after people by occupation}}
{{Category explanation|people classified by their [[Wikipedia:Notability|notable]] [[Job (economics)|occupations]]: [[Job (role)|job]]s, [[career]]s, [[profession]]s, [[business]]es or [[hobbies]]}}
{{CatAutoTOC}}

[[زمرو:ماڻھو|پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو|پيشا]]
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ ڪم]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>r1qujbaa0qk4s0w6nhhtpyrpsas7uds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373402</id>
      <parentid>373399</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="1w0i3157cxro6aa4ua73oknof82rm87" xml:space="preserve">{{Container category}}
{{Commons category}}
{{Category see also|People by role|People by status|Wikipedia categories named after people by occupation}}
{{Category explanation|people classified by their [[Wikipedia:Notability|notable]] [[Job (economics)|occupations]]: [[Job (role)|job]]s, [[career]]s, [[profession]]s, [[business]]es or [[hobbies]]}}
{{CatAutoTOC}}

[[زمرو:ماڻھو|پيشا]]
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:ماڻهو بلحاظ ڪم]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>1w0i3157cxro6aa4ua73oknof82rm87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪاروبار سان لاڳاپيل ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85504</id>
    <revision>
      <id>373394</id>
      <parentid>373245</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="8tzigvrvkdp5qxthzlkdpi1xp6vmrm6" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪاروبار]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>8tzigvrvkdp5qxthzlkdpi1xp6vmrm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87771</id>
    <revision>
      <id>373736</id>
      <parentid>368465</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>373736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15994" sha1="96r17h1ydkahfd1rpg18gpa8ewn9n63" xml:space="preserve">{{Short description|Qatari news media organization}}
{{Infobox company
| name = الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ&lt;br&gt;
Al Jazeera Media Network
&lt;br&gt;شبكة الجزيرة الإعلامية
| logo = Al Jazeera English Newsdesk.jpg
| native_name = شبكة الجزيرة الإعلامية
| native_name_lang = ar
| type = عوامي فائدي لاءِ پرائيويٽ فائونڊيشن
| industry = ماس ميڊيا
| founded = 1 نومبر 1996 - 29 سال اڳ
| founder = حماد بن خليفه الثاني
| hq_location = Qatar Radio and Television Corporation Complex
| key_people = {{Plainlist|*حماد بن ثمر الثاني (چيئرمين)|* شيخ ناصر بن فيصل بن خليفه الثاني (ڊائريڪٽر جنرل)}}
| products = خبرون نشر ڪرڻ، ويب پورٽل
| hq_location_city = [[Wadi Al Sail]], Doha
| hq_location_country = Qatar
| area_served = سڄي دنيا ۾
| subsid = {{ubli|الجزيره عربي|الجزيره انگريزي|الجزيره مباشر|الجزيره ترڪ|الجزيره ڊاڪيومينٽري|AJ+|الجزيره پوڊ ڪاسٽ|الجزيره بلقان}}
| num_employees = 3,000
| website = {{Official URL}}
| footnotes = {{refn|As an [[autonomous|independent]] [[Statutory corporation|public corporation]].&lt;ref&gt;[https://almeezan.qa/LawPage.aspx?id=2536&amp;language=en Law No. 1 of 1996 on the Establishment of the Al Jazeera Satellite Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121071535/https://www.almeezan.qa/LawPage.aspx?id=2536&amp;language=en |date=2021-01-21 }} (repealed 2011)&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;gnprivchange&quot;&gt;{{cite news |url=http://gulfnews.com/news/gulf/qatar/al-jazeera-turning-into-private-media-organisation-1.837871 |title=Al Jazeera turning into private media organisation |date=13 July 2011 |author=Habib Toumi |newspaper=[[Gulf News]] |access-date=8 January 2013 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224221310/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/al-jazeera-turning-into-private-media-organisation-1.837871 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;insidestory.org.au&quot;&gt;{{cite news|last=Bridges|first=Scott|url=https://insidestory.org.au/how-al-jazeera-took-on-the-english-speaking-world|title=How Al Jazeera took on the (English-speaking) world|date=2012-10-19|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124172453/https://insidestory.org.au/how-al-jazeera-took-on-the-english-speaking-world/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite press release|title=Sheikh Hamad bin Thamer Al Thani|access-date=2021-01-13|url=https://network.aljazeera.net/about-us/management-profiles/sheikh-hamad-bin-thamer-al-thani|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227145209/https://network.aljazeera.net/about-us/management-profiles/sheikh-hamad-bin-thamer-al-thani|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite press release|title=Dr. Mostefa Souag|url=https://network.aljazeera.net/about-us/management-profiles/mostefa-souag|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208090655/https://network.aljazeera.net/about-us/management-profiles/mostefa-souag|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera_profile&quot;/&gt;
|logo_size=250px|caption=[[Al Jazeera English]] Newsroom|trading_name=Al Jazeera|location=قطر ريڊيو ۽ ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪمپليڪس، وادي ال سيل، دوحا، قطر|location_city=دوحا، قطر|location_country={{flag|Qatar}}|locations=قطر ريڊيو ۽ ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪمپليڪس، وادي ال سيل، دوحا، قطر|genre=نشريات|production=خبرون ۽ پوڊڪاسٽ|services=سڄي دنيا ۾|revenue=|operating_income=|net_income=|assets=|owner=قطر جي حڪومت|divisions=الجزيره عربي&lt;br&gt;
الجزيره انگريزي&lt;br&gt;
الجزيره مباشر&lt;br&gt;
الجزيره ترڪ&lt;br&gt;
الجزيره ڊاڪيومينٽري&lt;br&gt;
AJ+&lt;br&gt;
الجزيره پوڊ ڪاسٽ&lt;br&gt;
الجزيره بلقان|intl=English}}
'''الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ''' (عربي: شبكة الجزيرة الإعلامية) هڪ خانگي ميڊيا گروپ آهي. جنهن جو هيڊ ڪوارٽر &quot;وادي السيل&quot;، [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ آهي. ان کي جزوي طور تي قطري حڪومت پاران فنڊ ڪيو ويندو آهي. نيٽ ورڪ جي مکيه چينلن ۾ ڊجيٽل پليٽ فارم، AJ+ سان گڏ، الجزيره عربي ۽ الجزيره انگريزي شامل آهن. جيڪا علائقائي ۽ بين الاقوامي خبرن کي ڍڪيندا آهن. الجزيره 150 ملڪن ۽ علائقن ۾ نشر ٿئي ٿو ۽ ان جا عالمي صارف 43 ڪروڙ آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/about-us|title=About Us|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026065013/https://www.aljazeera.com/about-us|archive-date=26 October 2023|access-date=27 Oct 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ هڪ سيٽلائيٽ ٽي وي چينل جي طور تي تصور ڪيو ويو جيڪو عربي خبرون ۽ موجوده معاملن کي پهچائيندو هو، الجزيره ان کان پوءِ هڪ گهڻ رخي ميڊيا نيٽ ورڪ ۾ تبديل ٿي چڪو آهي جنهن ۾ مختلف پليٽ فارم شامل آهن جهڙوڪ آن لائن، ڪيترن ئي ٻولين ۾ خاص ٽيليويزن چينل، ۽ وڌيڪ. نيٽ ورڪ جي نيوز آپريشن ۾ هن وقت دنيا ۾ 70 بيورو آهن جيڪي نيٽ ورڪ جي چينلن ۽ آپريشنز جي وچ ۾ ورهايل آهن، ان کي عالمي سطح تي ميڊيا ڪمپنين ۾ بيوروز جي سڀ کان وڏي مجموعن مان هڪ بڻائي ٿو.&lt;ref name=&quot;aljazeera_profile2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/aboutus/|title=About Us|author=Al Jazeera Media Network|date=29 August 2019|work=Al Jazeera English|access-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112224227/http://www.aljazeera.com/aboutus/|archive-date=12 November 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ (AJMN) قطري حڪومت کان عوامي فنڊ حاصل ڪري ٿو. جڏهن ته نقاد اڪثر ڪري الجزيره عربي کي قطر جي پرڏيهي پاليسي کان متاثر سمجهن ٿا، &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Gasim|first1=Gamal|date=15 February 2018|title=The Qatari Crisis and Al Jazeera's Coverage of the War in Yemen|journal=Arab Media &amp; Society|issue=25|doi=10.70090/GG18QCAJ|quote=its sudden increased coverage by Al-Jazeera English following the Qatari crisis would probably raise some legitimate concerns regarding such questions as whether Al-Jazeera English has been guilty of selection bias.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kosarova2&quot;&gt;{{cite journal|last=Kosárová|first=Dominika|date=2020|title=Al Jazeera and Al Arabiya: Understanding Media Bias|journal=Politické vedy|volume=23|issue=4|pages=87–108|doi=10.24040/politickevedy.2020.23.4.87-108|quote=Several studies have been dealing with the question of whether state-sponsored Al Jazeera and Al Arabiya are biased. Their findings suggest that the message of both media reflects the interests of their respective state-sponsors... The analysis shows that both media, when covering Muslim Summit, used manipulative techniques to deliver the opposite message about the Summit, which is in line with their state-sponsors' often incompatible regional ambitions and foreign policy}}&lt;/ref&gt; الجزيره انگريزي کي ادارتي طور تي آزاد سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Sadig |first1=Haydar Badawi |title=Voices from the Periphery |date=2019 |work=Al Jazeera in the Gulf and in the World: Is It Redefining Global Communication Ethics? |pages=163–190 |editor-last=Sadig |editor-first=Haydar Badawi |url=https://doi.org/10.1007/978-981-13-3420-7_6 |access-date=2025-12-23 |place=Singapore |publisher=Springer |language=en |doi=10.1007/978-981-13-3420-7_6 |isbn=978-981-13-3420-7 |quote=Al Jazeera’s resources, infrastructure, experience in crisis reporting and a vast editorial independence (compared to other media in the Arab World) confer a valuable presence in the Arab region and worldwide. |last2=Petcu |first2=Catalina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Samuel-Azran |first1=Tal |title=Al-Jazeera, Qatar, and New Tactics in State-Sponsored Media Diplomacy |journal=American Behavioral Scientist |date=September 2013 |volume=57 |issue=9 |pages=1293–1311 |doi=10.1177/0002764213487736 |quote=Most scholars who have compared the English and Arabic websites widely concur that their outputs and broadcasting norms differ substantially.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Fan |first1=Yingjie |last2=Pan |first2=Jennifer |last3=Sheng |first3=Jaymee |date=2024-01-02 |title=Strategies of Chinese State Media on Twitter |url=https://doi.org/10.1080/10584609.2023.2233911 |journal=Political Communication |volume=41 |issue=1 |pages=4–25 |doi=10.1080/10584609.2023.2233911 |issn=1058-4609 |quote=For example, the BBC is a statutory corporation independent of the UK government in strategy, content, and practice. Al-Jazeera is structured to receive funding from the government of Qatar but maintains its editorial independence (Seib, 2010).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bennett |first1=Stephen |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781135046637 |title=Reporting at the Southern Borders |last2=Zamith |first2=Rodrigo |date=2013-10-15 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-04663-7 |editor-last=Dell'Orto |editor-first=Giovanna |edition= |language=en |chapter=A (More) Humanitarian Take: Al Jazeera English and Arabic Coverage of Immigration in the West |doi=10.4324/9780203499795 |quote=Al Jazeera was created in 1996 as an Arabic-language independent news network that communicated issues relevant to the Arab world to a pan-Arab audience; 10 years later, the editorially independent AJE was launched to reach worldwide audiences |editor-last2=Birchfield |editor-first2=Vicki L. |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203499795-11/humanitarian-take-stephen-bennett-rodrigo-zamith}}&lt;/ref&gt; نيٽ ورڪ کي اڪثر ڪري پرڏيهي حڪومتن پاران نشانو بڻايو ويو آهي جيڪي ان جي رپورٽنگ کان ناراض آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Telhami |first=Shibley |date=15 June 2013 |title=Al Jazeera: The Most-Feared News Network |url=https://www.brookings.edu/articles/al-jazeera-the-most-feared-news-network/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119173134/https://www.brookings.edu/articles/al-jazeera-the-most-feared-news-network/ |archive-date=19 January 2024 |access-date=2024-04-05 |website=Brookings |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tondo |first=Lorenzo |date=2024-04-01 |title=Al Jazeera faces 'security threat' ban as Israel passes new law |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/01/al-jazeera-faces-security-threat-ban-after-israel-passes-new-law-benjamin-netanyahu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406082215/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/01/al-jazeera-faces-security-threat-ban-after-israel-passes-new-law-benjamin-netanyahu |archive-date=6 April 2024 |access-date=2024-04-05 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-07 |title=RSF denounces Malaysia's harassment of Al Jazeera journalists {{!}} RSF |url=https://rsf.org/en/rsf-denounces-malaysia-s-harassment-al-jazeera-journalists |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002120018/https://rsf.org/en/rsf-denounces-malaysia-s-harassment-al-jazeera-journalists |archive-date=2 October 2023 |access-date=2024-04-05 |website=[[Reporters Without Borders]] |language=en}}&lt;/ref&gt; قطر جي سفارتي بحران دوران. ڪيترن ئي عرب ملڪن قطر سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪيا. ۽ ناڪابندي لاڳو ڪئي. انهن جي مطالبن مان هڪ الجزيره جي بندش هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.norwaynews.com/norway-press-groups-protest-al-jazeera-closure-call/|title=Norway press groups protest Al Jazeera closure call|last=Sethurupan|first=Nadarajah|date=30 June 2017|work=Norway News|access-date=2023-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416204951/http://www.norwaynews.com/norway-press-groups-protest-al-jazeera-closure-call/|archive-date=2021-04-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ٻين ميڊيا نيٽ ورڪن هن مطالبي جي خلاف آواز اٿاريو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.norwaynews.com/norway-press-groups-protest-al-jazeera-closure-call/|title=Norway press groups protest Al Jazeera closure call|last=Sethurupan|first=Nadarajah|date=30 June 2017|work=Norway News|access-date=2023-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416204951/http://www.norwaynews.com/norway-press-groups-protest-al-jazeera-closure-call/|archive-date=2021-04-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
==تاريخ==
==ماتحت ادارا==
==الجزيره جا اثرات==
==ايڊٽوريل آزادي==
==پابنديون==
الجزيره تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[اسرائيل]] سميت ڪيترن ئي مسلمان ملڪن، جنهن ۾ [[سعودي عرب]]، [[عراق]]، [[الجزائر]]، [[مصر]]، [[سوڊان]]، [[بحرين]] ۽ [[گڏيل عرب اماراتون|گڏيل عرب امارتون]] شامل آهن، پاران پابنديون لڳايو ويو ۽ الجزيره جي نشريات کي روڪيو ويو. عراقي حڪومت پاران ٽي ڀيرا پابندي لڳائي وئي آهي، تازو سال 2016ع ۾ جتي آفيسرن ان تي &quot;تشدد کي ڀڙڪائڻ&quot; جو الزام لڳايو.

اسرائيل مئي 2024ع ۾ الجزيره تي پابندي لڳائي، ملڪ ۾ انهن جي آفيسن کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪيو. سيپٽمبر 2024ع ۾، اسرائيلي فوج (IDF) [[رمله|رام الله]] ([[فلسطين جي رياست|فلسطين]] جي عارضي راڄڌاني) ۾، الجزيره کي قومي سلامتي لاءِ خطرو سمجهندي، آفيس کي بند ڪرڻ جو حڪم ڏنو. 2025ع جي شروعات ۾، فلسطيني اٿارٽي قطر جي الجزيره ٽي وي جي نشريات کي [[اولهائين ڪنارو|ويسٽ بينڪ]] مان معطل ڪري ڇڏيو، دعويٰ ڪئي ته اهو &quot;اشتعال انگيز مواد&quot; ڏيکاري ٿو. &quot;وفا ٽي وي&quot; (WAFA) پاران اٿارٽي جي ثقافت، داخلي ۽ مواصلات جي وزيرن ٻنهي جو حوالو ڏنو ويو ته چينل اهڙو مواد نشر ڪري رهيو هو جيڪو &quot;دوکي ڏيندڙ ۽ تڪرار پيدا ڪندڙ&quot; هو.

==پڻ ڏسو==
{{Portal|Qatar|Palestine|قطر|فلسطين}}
* [[پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن]]
* [[جيو پاليٽڪس]]
* [[برٽش براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{commons category}}
*{{Official website}}

[[زمرو:الجزيره]] 
[[زمرو:قطر]]
[[زمرو:عرب ميڊيا]]
[[زمرو:قطر ۾ ادارا]]
[[زمرو:ابلاغ عامه]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جا ادارا]]
[[زمرو:قطر ۾ ابلاغ عامه]]
[[زمرو:قطر ۾ ابلاغ عامه جا ادارا]]
[[زمرو:قطر ۾ ٽيليويزن]] 
[[زمرو:ڪثير قومي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]] 
[[زمرو:قطر ۾ 1996 جون ادارا]]
[[زمرو:پوڊ ڪاسٽنگ ڪمپنيون]]
[[زمرو:قطر جون گڏيل ڪمپنيون]]  
[[زمرو:قطر پاران فنڊ ڪيل ميڊيا]] 
[[زمرو:دوحه ۾ قائم وڏا ميڊيا هائوس]]
[[زمرو:عوامي طور تي فنڊ ڪيل براڊڪاسٽر]]
[[زمرو:20 صدي ۾ قائم وڏي پيماني تي ميڊيا]]</text>
      <sha1>96r17h1ydkahfd1rpg18gpa8ewn9n63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ابلاغ عامه جا ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87790</id>
    <revision>
      <id>373392</id>
      <parentid>345306</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="syrpdbgy5ycfv6xdfjh0x9wvbi6bmja" xml:space="preserve">[[زمرو:ابلاغ عامه]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ پيشا]]</text>
      <sha1>syrpdbgy5ycfv6xdfjh0x9wvbi6bmja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابلاغ عامه جا ذريعا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91593</id>
    <revision>
      <id>373745</id>
      <parentid>360169</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6855" sha1="acjtbgfajs5ok3mxcjetngz9885g3le" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ماس ميڊيا''' (Mass media) يا '''ذريعه ابلاغ''' مان مراد ميڊيا جا اهي روپ آهن جيڪي [[ماس ڪميونيڪيشن]] ذريعي وسيع عوام تائين پهچن ٿا. ان ۾ [[نشريات|براڊڪاسٽ ميڊيا]]، [[ڊجيٽل ميڊيا]]، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[اسٽريمنگ ميڊيا]]، [[اشتهاربازي]]، ۽ مارڪيٽنگ جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;enotes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;buzzle&quot; /&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو [[مارڪيٽنگ]]، [[پروپئگنڊا]]، [[عوامي لاڳاپا]]، صحافت، فن، ۽ ٽيڪنالاجي سان گهرو تعلق رکي ٿو. ماس ميڊيا اڪثر ڪري وڏن [[ميڊيا ڪانگلومريٽس]] (Media conglomerates) جي ڪنٽرول ۾ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;dictionary&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Arguing for a general framework for mass media scholarship&quot; /&gt;

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.&lt;ref name=&quot;Radical mass media criticism: a cultural genealogy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ramey-2007-1-2&quot; /&gt;

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===

ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.&lt;ref name=&quot;Mass Media and Racism&quot; /&gt;

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>acjtbgfajs5ok3mxcjetngz9885g3le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373746</id>
      <parentid>373745</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6818" sha1="rfh6cb0h0wvz464tnw87sqw7sb2uziy" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ماس ميڊيا''' (Mass media) يا '''ذريعه ابلاغ''' مان مراد ميڊيا جا اهي روپ آهن جيڪي [[ماس ڪميونيڪيشن]] ذريعي وسيع عوام تائين پهچن ٿا. ان ۾ [[نشريات|براڊڪاسٽ ميڊيا]]، [[ڊجيٽل ميڊيا]]، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[اسٽريمنگ ميڊيا]]، [[اشتهاربازي]]، ۽ مارڪيٽنگ جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;enotes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;buzzle&quot; /&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو [[مارڪيٽنگ]]، [[پروپئگنڊا]]، [[عوامي لاڳاپا]]، صحافت، فن، ۽ ٽيڪنالاجي سان گهرو تعلق رکي ٿو. ماس ميڊيا اڪثر ڪري وڏن [[ميڊيا ڪانگلومريٽس]] (Media conglomerates) جي ڪنٽرول ۾ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;dictionary&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Arguing for a general framework for mass media scholarship&quot; /&gt;

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.&lt;ref name=&quot;Radical mass media criticism: a cultural genealogy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ramey-2007-1-2&quot; /&gt;

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>rfh6cb0h0wvz464tnw87sqw7sb2uziy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373747</id>
      <parentid>373746</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6724" sha1="1pqi0oq6qqrra0qz61m1ct0atmca8nd" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ماس ميڊيا''' (Mass media) يا '''ذريعه ابلاغ''' مان مراد ميڊيا جا اهي روپ آهن جيڪي [[ماس ڪميونيڪيشن]] ذريعي وسيع عوام تائين پهچن ٿا. ان ۾ [[نشريات|براڊڪاسٽ ميڊيا]]، [[ڊجيٽل ميڊيا]]، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[اسٽريمنگ ميڊيا]]، [[اشتهاربازي]]، ۽ مارڪيٽنگ جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;enotes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;buzzle&quot; /&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو [[مارڪيٽنگ]]، [[پروپئگنڊا]]، [[عوامي لاڳاپا]]، صحافت، فن، ۽ ٽيڪنالاجي سان گهرو تعلق رکي ٿو. ماس ميڊيا اڪثر ڪري وڏن [[ميڊيا ڪانگلومريٽس]] (Media conglomerates) جي ڪنٽرول ۾ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;dictionary&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Arguing for a general framework for mass media scholarship&quot; /&gt;

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>1pqi0oq6qqrra0qz61m1ct0atmca8nd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373748</id>
      <parentid>373747</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6648" sha1="9g67xg5dvk0wwtvoq8budtq303juatu" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ماس ميڊيا''' (Mass media) يا '''ذريعه ابلاغ''' مان مراد ميڊيا جا اهي روپ آهن جيڪي [[ابلاغ عامه|ماس ڪميونيڪيشن]] ذريعي وسيع عوام تائين پهچن ٿا. ان ۾ [[نشريات|براڊڪاسٽ ميڊيا]]، [[ڊجيٽل ميڊيا]]، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[اسٽريمنگ ميڊيا]]، [[اشتهاربازي]]، ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو [[مارڪيٽنگ]]، [[پروپئگنڊا]]، [[عوامي لاڳاپا]]، [[صحافت]]، [[فن]] ۽ [[ٽيڪنالاجي]] سان گهرو تعلق رکي ٿو. ماس ميڊيا اڪثر ڪري وڏن [[ميڊيا ڪانگلومريٽس]] (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندو آهي.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>9g67xg5dvk0wwtvoq8budtq303juatu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373749</id>
      <parentid>373748</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="6omw9ys4bqm6tkg62u0x4xwjacwty6h" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ابلاغ عامه''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد ابلاغ جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>6omw9ys4bqm6tkg62u0x4xwjacwty6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373750</id>
      <parentid>373749</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[ماس ميڊيا]] کي [[ابلاغ عامه جا ذريعا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="6omw9ys4bqm6tkg62u0x4xwjacwty6h" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ابلاغ عامه''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد ابلاغ جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>6omw9ys4bqm6tkg62u0x4xwjacwty6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373752</id>
      <parentid>373750</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6692" sha1="3hvnx7p3canbi48u7pbzz2u25gl2eax" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}

'''ابلاغ عامه جا ذريعا''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد [[ابلاغ عامه]] جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>3hvnx7p3canbi48u7pbzz2u25gl2eax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373753</id>
      <parentid>373752</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6781" sha1="phxt4teg81pfkbpqzqf0a9hi0ua92tf" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}
[[File:PrintMus 081.jpg|thumb|A member of staff at the [[International Printing Museum]] 
'''ابلاغ عامه جا ذريعا''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد [[ابلاغ عامه]] جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>phxt4teg81pfkbpqzqf0a9hi0ua92tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373754</id>
      <parentid>373753</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6783" sha1="gvfh5wblf330lau92rdy3ke6q9dplle" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}
[[File:PrintMus 081.jpg|thumb|A member of staff at the [[International Printing Museum]]]] 
'''ابلاغ عامه جا ذريعا''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد [[ابلاغ عامه]] جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>gvfh5wblf330lau92rdy3ke6q9dplle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373755</id>
      <parentid>373754</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15408" sha1="cfuft1ueodat29yry7kfpec8p7m8hn9" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}
[[File:PrintMus 081.jpg|thumb|A member of staff at the [[International Printing Museum]]]] 
'''ابلاغ عامه جا ذريعا''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد [[ابلاغ عامه]] جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

==قسمون==
===ابلاغ عامه جا نشرياتي ذريعا==
{{Main|ريڊيو|ٽيليويزن}}
[[File:Crystal radio advertisement.png|thumb|1920ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ خاندان جا ميمبر هڪ ڪرسٽل [[ريڊيو]] جي چوڌاري جمع آهن]]
Broadcast media includes radio and [[radio]] and [[television]] programs. Television includes [[cable television]], which may require a [[cable converter box]], and generally includes [[subscription]]-based channels and [[pay-per-view]] services. [[Digital radio]] and [[digital television]] may also transmit [[multiplexing|multiplexed]] programming, with several channels [[data compression|compressed]] into one [[DAB ensemble|ensemble]]. [[Broadcast law|Broadcast regulations]],&lt;ref name=&quot;enotes&quot; /&gt; [[Broadcast programming|programming]], and [[Glossary of broadcasting terms|terminology]] have emerged as independent fields of inquiry. When broadcasting is done via the Internet, the term [[webcast]]ing is often used. In 2004, a new phenomenon occurred when a number of technologies combined to produce [[podcast]]ing.

=== Film ===
{{Main|Film}}

The term 'film' encompasses motion pictures as individual projects, as well as the field in general. The name comes from the [[photographic film]] (also called [[film stock]]), historically the primary [[recording medium|medium]] for recording and displaying motion pictures. Many other terms for film exist, such as ''motion pictures'' (or just ''pictures'' and &quot;picture&quot;), ''the silver screen'', ''photoplays'', ''the cinema'', ''picture shows'', ''flicks'' and, most commonly, ''movies''.&lt;ref&gt;David Bordwell, Kristin Thompson, and Jeff Smith, ''Film art: An introduction'' (McGraw-Hill, 1993.&lt;/ref&gt;

Films are produced by [[Video recording|recording]] people and objects with [[camera]]s, or by creating them using [[animation]] techniques or [[special effect]]s. Films comprise a series of individual frames, but when these images are shown in rapid succession, an illusion of motion is created. Flickering between frames is not seen because of an effect known as [[persistence of vision]], whereby the eye retains a visual image for a fraction of a second after the source has been removed. Also of relevance is what causes the perception of motion: a psychological effect identified as [[beta movement]].

=== Video games ===
{{Main|Video game}}

[[File:Coop shopping carts for children with game computers, Bellingwolde (2019) 01.jpg|thumb|Shopping carts for children fitted with gaming computers]]
A video game is a computer-controlled game in which a video display, such as a monitor or television set, is the primary feedback device. There must also be some sort of [[input device]], usually in the form of [[button (control)|button/joystick]] combinations, a keyboard and mouse combination, a [[Game controller|controller]], or a player's motion.

=== Audio recording and reproduction ===

[[Sound recording and reproduction]] is the [[electric]]al or mechanical re-creation or amplification of [[sound]], often as [[music]]. This involves the use of [[audio equipment]] such as microphones, recording devices and loudspeakers. From early beginnings, with the invention of the [[phonograph]] using purely mechanical techniques, the field has advanced with the invention of electrical recording, the mass production of the [[78 record]], the magnetic [[wire recorder]] followed by the [[tape recorder]], and the vinyl [[Phonograph record|LP record]]. The invention of the [[compact cassette]] in the 1960s, followed by Sony's [[Walkman]], gave a major boost to the mass distribution of music recordings, and the invention of [[digital recording]] and the [[compact disc]] in 1983 brought massive improvements in ruggedness and quality.

=== Internet media ===
{{See also|Digital media|New media}}

The [[Internet]] is a more interactive medium of mass media, and can be briefly described as &quot;a network of networks&quot;. Specifically, it is the worldwide, publicly accessible network of interconnected [[computer network]]s that transmit [[data (computing)|data]] by [[packet switching]] using the standard [[Internet Protocol]] (IP). It consists of millions of smaller domestic, academic, business and governmental networks, which together carry various [[information]] and services, such as [[email]], [[online chat]], [[Computer file|file]] transfer, and the interlinked [[web page]]s and other documents of the [[World Wide Web]].

The Internet is the system of interconnected ''computer networks'', linked by [[copper]] wires, [[fibre-optic]] cables, and [[wireless]] connections, while the Web is the contents of the internet linked by [[hyperlink]]s and [[URL]]s. The [[World Wide Web]] is accessible through the Internet, along with many other services including e-mail, [[file sharing]] and others described below.

Toward the end of the 20th century, the advent of the World Wide Web marked the first era in which most individuals could have a means of exposure on a scale comparable to that of mass media. Forms of internet media include [[blog]]s, [[Microblogging|microblogs]], [[RSS]] feeds, and [[podcast]]s.

=== Mobile ===
{{Main|Mobile media}}

[[Mobile phone]]s were introduced in [[Japan]] in 1979 but became a mass media only in 1998 when the first downloadable ringing tones were introduced in Finland. Soon most forms of media content were introduced on mobile phones, [[tablet computer|tablets]] and other portable device. Similar to the internet, mobile is also an [[interactive media]].

=== Print media ===
{{See also|Publishing#Industry sub-divisions|Printing}}

==== Magazine ====
{{Main|Magazine}}

[[File:Mervat_Amin_1972.jpg|thumb|251x251px|Actress [[Mervat Amin]] on the cover for Al-Mawwid magazine, June 1972]]
A [[magazine]] is a [[Periodical literature|periodical]] [[publication]] containing a variety of articles, generally financed by [[advertising]] or purchase by readers. Magazines are typically published [[week]]ly, [[biweekly]], [[month]]ly, [[bimonthly]] or [[quarterly]], with a [[periodical cover date|date on the cover]] that is in advance of the date it is actually published. They are often printed in colour on [[coated paper]], and are bound with a [[bookbinding|soft cover]].

==== Newspaper ====
{{Main|Newspaper}}

[[File:911-Panel.JPG|thumb|upright=1.25|A panel in the [[Newseum]] in [[Washington, D.C.]], showing newspaper headlines from the day after [[September 11 attacks|9/11]] ]]
A [[newspaper]] is a [[publication]] containing news, information, and advertising, usually printed on low-cost paper called [[newsprint]]. It may be general or special interest, and is usually published serially, most often daily or weekly. The dominant function of newspapers is to inform the public of significant events.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last1=Pavlik |first1=John |title=Converging Media: A New Introduction to Mass Communication |last2=McIntosh |first2=Shawn |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-027151-0 |location=New York |page=75}}&lt;/ref&gt; Newspapers originated after the invention and spread of the [[printing press]] by [[Johannes Gutenberg|Johann Gutenberg]] around 1450, with the first newspaper being the German-language ''[[Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien]]'', first published in 1605. The increasing prevalence of internet-based news media has, while challenging newspapers as an alternative source of information and opinion, has also provided a new platform for mass media organisations to reach new audiences.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development Global Report 201/2018 |publisher=UNESCO |year=2018 |isbn=978-92-3-100242-7 |url=http://www.unesco.org/ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=261065&amp;set=005B0BC365_3_169&amp;gp=1&amp;lin=1&amp;ll=1 |page=202 |access-date=28 May 2018 |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213000536/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000261065 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; As such, in the twenty-first century, newspaper circulation has fallen in almost all regions.&lt;ref&gt;Campbell, Cecilia. 2017. &quot;World Press Trends 2017&quot;. Frankfurt: WAN-IFRA.&lt;/ref&gt;

=== Outdoor media ===
[[File:Dutch provinces elections billboard, Oude Pekela (2019) 02.jpg|thumb|Political advertisements on a billboard in the [[Netherlands]] in 2019]]
Outdoor media is a form of mass media which comprises billboards, signs, placards, flying billboards, blimps, skywriting, and [[augmented reality]] advertising. Many commercial advertisers use this form of mass media when advertising in sports stadiums.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>cfuft1ueodat29yry7kfpec8p7m8hn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373756</id>
      <parentid>373755</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15409" sha1="pqrhyivi4jgzmk1pyz5dr7p90xmglmh" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}
[[File:PrintMus 081.jpg|thumb|A member of staff at the [[International Printing Museum]]]] 
'''ابلاغ عامه جا ذريعا''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد [[ابلاغ عامه]] جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

==قسمون==
===ابلاغ عامه جا نشرياتي ذريعا===
{{Main|ريڊيو|ٽيليويزن}}
[[File:Crystal radio advertisement.png|thumb|1920ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ خاندان جا ميمبر هڪ ڪرسٽل [[ريڊيو]] جي چوڌاري جمع آهن]]
Broadcast media includes radio and [[radio]] and [[television]] programs. Television includes [[cable television]], which may require a [[cable converter box]], and generally includes [[subscription]]-based channels and [[pay-per-view]] services. [[Digital radio]] and [[digital television]] may also transmit [[multiplexing|multiplexed]] programming, with several channels [[data compression|compressed]] into one [[DAB ensemble|ensemble]]. [[Broadcast law|Broadcast regulations]],&lt;ref name=&quot;enotes&quot; /&gt; [[Broadcast programming|programming]], and [[Glossary of broadcasting terms|terminology]] have emerged as independent fields of inquiry. When broadcasting is done via the Internet, the term [[webcast]]ing is often used. In 2004, a new phenomenon occurred when a number of technologies combined to produce [[podcast]]ing.

=== Film ===
{{Main|Film}}

The term 'film' encompasses motion pictures as individual projects, as well as the field in general. The name comes from the [[photographic film]] (also called [[film stock]]), historically the primary [[recording medium|medium]] for recording and displaying motion pictures. Many other terms for film exist, such as ''motion pictures'' (or just ''pictures'' and &quot;picture&quot;), ''the silver screen'', ''photoplays'', ''the cinema'', ''picture shows'', ''flicks'' and, most commonly, ''movies''.&lt;ref&gt;David Bordwell, Kristin Thompson, and Jeff Smith, ''Film art: An introduction'' (McGraw-Hill, 1993.&lt;/ref&gt;

Films are produced by [[Video recording|recording]] people and objects with [[camera]]s, or by creating them using [[animation]] techniques or [[special effect]]s. Films comprise a series of individual frames, but when these images are shown in rapid succession, an illusion of motion is created. Flickering between frames is not seen because of an effect known as [[persistence of vision]], whereby the eye retains a visual image for a fraction of a second after the source has been removed. Also of relevance is what causes the perception of motion: a psychological effect identified as [[beta movement]].

=== Video games ===
{{Main|Video game}}

[[File:Coop shopping carts for children with game computers, Bellingwolde (2019) 01.jpg|thumb|Shopping carts for children fitted with gaming computers]]
A video game is a computer-controlled game in which a video display, such as a monitor or television set, is the primary feedback device. There must also be some sort of [[input device]], usually in the form of [[button (control)|button/joystick]] combinations, a keyboard and mouse combination, a [[Game controller|controller]], or a player's motion.

=== Audio recording and reproduction ===

[[Sound recording and reproduction]] is the [[electric]]al or mechanical re-creation or amplification of [[sound]], often as [[music]]. This involves the use of [[audio equipment]] such as microphones, recording devices and loudspeakers. From early beginnings, with the invention of the [[phonograph]] using purely mechanical techniques, the field has advanced with the invention of electrical recording, the mass production of the [[78 record]], the magnetic [[wire recorder]] followed by the [[tape recorder]], and the vinyl [[Phonograph record|LP record]]. The invention of the [[compact cassette]] in the 1960s, followed by Sony's [[Walkman]], gave a major boost to the mass distribution of music recordings, and the invention of [[digital recording]] and the [[compact disc]] in 1983 brought massive improvements in ruggedness and quality.

=== Internet media ===
{{See also|Digital media|New media}}

The [[Internet]] is a more interactive medium of mass media, and can be briefly described as &quot;a network of networks&quot;. Specifically, it is the worldwide, publicly accessible network of interconnected [[computer network]]s that transmit [[data (computing)|data]] by [[packet switching]] using the standard [[Internet Protocol]] (IP). It consists of millions of smaller domestic, academic, business and governmental networks, which together carry various [[information]] and services, such as [[email]], [[online chat]], [[Computer file|file]] transfer, and the interlinked [[web page]]s and other documents of the [[World Wide Web]].

The Internet is the system of interconnected ''computer networks'', linked by [[copper]] wires, [[fibre-optic]] cables, and [[wireless]] connections, while the Web is the contents of the internet linked by [[hyperlink]]s and [[URL]]s. The [[World Wide Web]] is accessible through the Internet, along with many other services including e-mail, [[file sharing]] and others described below.

Toward the end of the 20th century, the advent of the World Wide Web marked the first era in which most individuals could have a means of exposure on a scale comparable to that of mass media. Forms of internet media include [[blog]]s, [[Microblogging|microblogs]], [[RSS]] feeds, and [[podcast]]s.

=== Mobile ===
{{Main|Mobile media}}

[[Mobile phone]]s were introduced in [[Japan]] in 1979 but became a mass media only in 1998 when the first downloadable ringing tones were introduced in Finland. Soon most forms of media content were introduced on mobile phones, [[tablet computer|tablets]] and other portable device. Similar to the internet, mobile is also an [[interactive media]].

=== Print media ===
{{See also|Publishing#Industry sub-divisions|Printing}}

==== Magazine ====
{{Main|Magazine}}

[[File:Mervat_Amin_1972.jpg|thumb|251x251px|Actress [[Mervat Amin]] on the cover for Al-Mawwid magazine, June 1972]]
A [[magazine]] is a [[Periodical literature|periodical]] [[publication]] containing a variety of articles, generally financed by [[advertising]] or purchase by readers. Magazines are typically published [[week]]ly, [[biweekly]], [[month]]ly, [[bimonthly]] or [[quarterly]], with a [[periodical cover date|date on the cover]] that is in advance of the date it is actually published. They are often printed in colour on [[coated paper]], and are bound with a [[bookbinding|soft cover]].

==== Newspaper ====
{{Main|Newspaper}}

[[File:911-Panel.JPG|thumb|upright=1.25|A panel in the [[Newseum]] in [[Washington, D.C.]], showing newspaper headlines from the day after [[September 11 attacks|9/11]] ]]
A [[newspaper]] is a [[publication]] containing news, information, and advertising, usually printed on low-cost paper called [[newsprint]]. It may be general or special interest, and is usually published serially, most often daily or weekly. The dominant function of newspapers is to inform the public of significant events.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last1=Pavlik |first1=John |title=Converging Media: A New Introduction to Mass Communication |last2=McIntosh |first2=Shawn |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-027151-0 |location=New York |page=75}}&lt;/ref&gt; Newspapers originated after the invention and spread of the [[printing press]] by [[Johannes Gutenberg|Johann Gutenberg]] around 1450, with the first newspaper being the German-language ''[[Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien]]'', first published in 1605. The increasing prevalence of internet-based news media has, while challenging newspapers as an alternative source of information and opinion, has also provided a new platform for mass media organisations to reach new audiences.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development Global Report 201/2018 |publisher=UNESCO |year=2018 |isbn=978-92-3-100242-7 |url=http://www.unesco.org/ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=261065&amp;set=005B0BC365_3_169&amp;gp=1&amp;lin=1&amp;ll=1 |page=202 |access-date=28 May 2018 |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213000536/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000261065 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; As such, in the twenty-first century, newspaper circulation has fallen in almost all regions.&lt;ref&gt;Campbell, Cecilia. 2017. &quot;World Press Trends 2017&quot;. Frankfurt: WAN-IFRA.&lt;/ref&gt;

=== Outdoor media ===
[[File:Dutch provinces elections billboard, Oude Pekela (2019) 02.jpg|thumb|Political advertisements on a billboard in the [[Netherlands]] in 2019]]
Outdoor media is a form of mass media which comprises billboards, signs, placards, flying billboards, blimps, skywriting, and [[augmented reality]] advertising. Many commercial advertisers use this form of mass media when advertising in sports stadiums.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>pqrhyivi4jgzmk1pyz5dr7p90xmglmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373757</id>
      <parentid>373756</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16360" sha1="9vs9i8w2vxs2mbxxukc2m72qkctc74u" xml:space="preserve">{{Short description|ميڊيا جا اهي فارم جيڪي وڏي انگ ۾ ماڻهن تائين پهچن ٿا}}
[[File:PrintMus 081.jpg|thumb|A member of staff at the [[International Printing Museum]]]] 
'''ابلاغ عامه جا ذريعا''' (Mass media) يا '''ماس ميڊيا''' مان مراد [[ابلاغ عامه]] جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، [[اشاعت|پرنٽ ميڊيا]]، [[سوشل ميڊيا]]، [[انٽرنيٽ]]، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ [[مارڪيٽنگ]] جا پروگرام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Riesman ''et al.'' (1950) ch. 2 p. 50&lt;/ref&gt;

ماس ميڊيا ۾ [[خبرون]]، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، [[صحافت]]، [[مارڪيٽنگ]]، [[ٽيڪنالاجي]]، [[فن]]، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (&lt;small&gt;Media&lt;/small&gt; &lt;small&gt;conglomerates&lt;/small&gt;) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

== تعريف ==

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ &quot;ست ماس ميڊيا&quot; جي درجي بندي ڪئي وئي:&lt;ref&gt;Sashwat Yogi &quot;Role Of Media In Social Awareness (A Review Study).&quot; ''Humanities &amp; Social Sciences Reviews'' 1.1 (2013): 71–73.&lt;/ref&gt;

# [[پرنٽنگ|پرنٽ]] (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
# رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
# [[فلم|سينما]] – لڳ ڀڳ 1900ع
# [[ريڊيو]] – لڳ ڀڳ 1910ع
# [[ٽيليويزن]] – لڳ ڀڳ 1950ع
# [[انٽرنيٽ]] – لڳ ڀڳ 1990ع
# موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي '''ڊجيٽل ميڊيا''' چيو ويندو آهي.

=== خاصيتون ===

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;{{cite book|author=Thompson, John|url= https://books.google.com/books?id=iXHzjIwQae4C |title=The Media and Modernity|pages=26–28, 74|isbn= 978-0-8047-2679-5 |year= 1995 | publisher=Stanford University Press }}&lt;/ref&gt;

# پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
# علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
# معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
# وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
# معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

== تاريخ ==
{{see also|ڪتابن جي تاريخ|اخبارن جي تاريخ|صحافت جي تاريخ}}
[[File:Press1520.png|thumb|upright=.8|1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر]]

دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب &quot;ڊائمنڊ سترا&quot; 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ [[يوهانس گوٽنبرگ]] جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ &quot;دي ميڊيا&quot; (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

=== ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&amp;A) ===
1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=M&amp;A by Industries |url=https://imaa-institute.org/m-and-a-by-industries/ |publisher=IMAA}}&lt;/ref&gt; آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

==قسمون==
===ابلاغ عامه جا نشرياتي ذريعا===
{{Main|ريڊيو|ٽيليويزن}}
[[File:Crystal radio advertisement.png|thumb|1920ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ خاندان جا ميمبر هڪ ڪرسٽل [[ريڊيو]] جي چوڌاري جمع آهن]]
براڊڪاسٽ ميڊيا ۾ [[ريڊيو]] ۽ [[ٽيليويزن]] جا پروگرام شامل آهن. ٽيليويزن ۾ ڪيبل ٽيليويزن، جنهن کي ڪيبل ڪنورٽر باڪس جي ضرورت ٿي سگهي ٿي ۽ عام طور تي سبسڪرپشن تي ٻڌل چينل ۽ هر ڏيک تي ادائيگي جون خدمتون شامل آهن. ڊجيٽل ريڊيو ۽ ڊجيٽل ٽيليويزن ملٽي پلڪس پروگرامنگ پڻ منتقل ڪري سگھن ٿا. ڪيترن ئي چينلن کي هڪ مجموعي ۾ جمع ڪيو ويندو آهي. نشرياتي ضابطا، پروگرام ۽ اصطلاحون، تحقيق جي آزاد شعبن طور اڀري آيا آهن. جڏهن براڊڪاسٽنگ [[انٽرنيٽ]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، اصطلاح، &quot;ويب ڪاسٽنگ&quot; اڪثر استعمال ڪئي ويندي آهي. &lt;small&gt;2004&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ع&lt;/small&gt; ۾، هڪ نئون رجحان پيدا ٿيو جڏهن &quot;[[پوڊڪاسٽ|پوڊڪاسٽنگ]]&quot; پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيتريون ئي [[ٽيڪنالاجي|ٽيڪنالاجيون]] گڏ ڪيون ويون.

=== فلم ===
{{Main|فلم}}

اصطلاح 'فلم' موشن تصويرن، انهي سان گڏ عام طور تي فيلڊ کي انفرادي منصوبن جي طور تي شامل ڪري ٿي. اصطلاح، &quot;فلم&quot; فوٽوگرافڪ فلم، جنهن کي فلم اسٽاڪ پڻ سڏيو ويندو آهي، تاريخي طور تي متحرڪ تصويرن کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ڏيکارڻ لاءِ بنيادي ذريعو، مان آئي آهي. فلم لاءِ ڪيتريون ئي ٻيون اصطلاحون موجود آهن، جهڙوڪ موشن پڪچر يا صرف پڪچر، سلور اسڪرين، سينيما،  فلڪس ۽ عام طور تي، مووي سڏيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;David Bordwell, Kristin Thompson, and Jeff Smith, ''Film art: An introduction'' (McGraw-Hill, 1993.&lt;/ref&gt;

فلمون ماڻهن ۽ شين کي ڪئميرا سان رڪارڊ ڪندي تيار ڪيون وينديون آهن، يا انهن کي ڪمپيوٽر تي اينيميشن ٽيڪنڪ يا خاص اثرات استعمال ڪندي ٺاهيو ويندو آهي. فلمون تصويرن جي انفرادي فريمن جي هڪ سلسلي تي مشتمل هونديون آهن، پر جڏهن اهي تصويرون تيزيءَ سان تسلسل سان ڏيکاريون وينديون آهن، حرڪت جو هڪ اثر پيدا ٿيندو آهي. فريمن جي وچ ۾ ٽمٽار هڪ اثر جي ڪري نظر نه ايندي آهي جنهن کي نظر جي تسلسل طور سڃاتو وڃي ٿو. جنهن جي ذريعي اک، ذريعو هٽائڻ کان پوءِ، هڪ سيڪنڊ جي هڪ حصي لاءِ بصري تصوير برقرار رکي ٿي.هڪ نفسياتي اثر جيڪو &quot;بيٽا حرڪت&quot; جي طور تي سڃاتو وڃي ٿو، پڻ لاڳاپيل آهي جيڪو حرڪت جي تصور جو سبب بڻجندو آهي. 

=== وڊيو گيمز ===
{{Main|وڊيو گيم}}

[[File:Coop shopping carts for children with game computers, Bellingwolde (2019) 01.jpg|thumb|Shopping carts for children fitted with gaming computers]]
A video game is a computer-controlled game in which a video display, such as a monitor or television set, is the primary feedback device. There must also be some sort of [[input device]], usually in the form of [[button (control)|button/joystick]] combinations, a keyboard and mouse combination, a [[Game controller|controller]], or a player's motion.

=== Audio recording and reproduction ===

[[Sound recording and reproduction]] is the [[electric]]al or mechanical re-creation or amplification of [[sound]], often as [[music]]. This involves the use of [[audio equipment]] such as microphones, recording devices and loudspeakers. From early beginnings, with the invention of the [[phonograph]] using purely mechanical techniques, the field has advanced with the invention of electrical recording, the mass production of the [[78 record]], the magnetic [[wire recorder]] followed by the [[tape recorder]], and the vinyl [[Phonograph record|LP record]]. The invention of the [[compact cassette]] in the 1960s, followed by Sony's [[Walkman]], gave a major boost to the mass distribution of music recordings, and the invention of [[digital recording]] and the [[compact disc]] in 1983 brought massive improvements in ruggedness and quality.

=== Internet media ===
{{See also|Digital media|New media}}

The [[Internet]] is a more interactive medium of mass media, and can be briefly described as &quot;a network of networks&quot;. Specifically, it is the worldwide, publicly accessible network of interconnected [[computer network]]s that transmit [[data (computing)|data]] by [[packet switching]] using the standard [[Internet Protocol]] (IP). It consists of millions of smaller domestic, academic, business and governmental networks, which together carry various [[information]] and services, such as [[email]], [[online chat]], [[Computer file|file]] transfer, and the interlinked [[web page]]s and other documents of the [[World Wide Web]].

The Internet is the system of interconnected ''computer networks'', linked by [[copper]] wires, [[fibre-optic]] cables, and [[wireless]] connections, while the Web is the contents of the internet linked by [[hyperlink]]s and [[URL]]s. The [[World Wide Web]] is accessible through the Internet, along with many other services including e-mail, [[file sharing]] and others described below.

Toward the end of the 20th century, the advent of the World Wide Web marked the first era in which most individuals could have a means of exposure on a scale comparable to that of mass media. Forms of internet media include [[blog]]s, [[Microblogging|microblogs]], [[RSS]] feeds, and [[podcast]]s.

=== Mobile ===
{{Main|Mobile media}}

[[Mobile phone]]s were introduced in [[Japan]] in 1979 but became a mass media only in 1998 when the first downloadable ringing tones were introduced in Finland. Soon most forms of media content were introduced on mobile phones, [[tablet computer|tablets]] and other portable device. Similar to the internet, mobile is also an [[interactive media]].

=== Print media ===
{{See also|Publishing#Industry sub-divisions|Printing}}

==== Magazine ====
{{Main|Magazine}}

[[File:Mervat_Amin_1972.jpg|thumb|251x251px|Actress [[Mervat Amin]] on the cover for Al-Mawwid magazine, June 1972]]
A [[magazine]] is a [[Periodical literature|periodical]] [[publication]] containing a variety of articles, generally financed by [[advertising]] or purchase by readers. Magazines are typically published [[week]]ly, [[biweekly]], [[month]]ly, [[bimonthly]] or [[quarterly]], with a [[periodical cover date|date on the cover]] that is in advance of the date it is actually published. They are often printed in colour on [[coated paper]], and are bound with a [[bookbinding|soft cover]].

==== Newspaper ====
{{Main|Newspaper}}

[[File:911-Panel.JPG|thumb|upright=1.25|A panel in the [[Newseum]] in [[Washington, D.C.]], showing newspaper headlines from the day after [[September 11 attacks|9/11]] ]]
A [[newspaper]] is a [[publication]] containing news, information, and advertising, usually printed on low-cost paper called [[newsprint]]. It may be general or special interest, and is usually published serially, most often daily or weekly. The dominant function of newspapers is to inform the public of significant events.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last1=Pavlik |first1=John |title=Converging Media: A New Introduction to Mass Communication |last2=McIntosh |first2=Shawn |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-027151-0 |location=New York |page=75}}&lt;/ref&gt; Newspapers originated after the invention and spread of the [[printing press]] by [[Johannes Gutenberg|Johann Gutenberg]] around 1450, with the first newspaper being the German-language ''[[Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien]]'', first published in 1605. The increasing prevalence of internet-based news media has, while challenging newspapers as an alternative source of information and opinion, has also provided a new platform for mass media organisations to reach new audiences.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development Global Report 201/2018 |publisher=UNESCO |year=2018 |isbn=978-92-3-100242-7 |url=http://www.unesco.org/ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=261065&amp;set=005B0BC365_3_169&amp;gp=1&amp;lin=1&amp;ll=1 |page=202 |access-date=28 May 2018 |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213000536/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000261065 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; As such, in the twenty-first century, newspaper circulation has fallen in almost all regions.&lt;ref&gt;Campbell, Cecilia. 2017. &quot;World Press Trends 2017&quot;. Frankfurt: WAN-IFRA.&lt;/ref&gt;

=== Outdoor media ===
[[File:Dutch provinces elections billboard, Oude Pekela (2019) 02.jpg|thumb|Political advertisements on a billboard in the [[Netherlands]] in 2019]]
Outdoor media is a form of mass media which comprises billboards, signs, placards, flying billboards, blimps, skywriting, and [[augmented reality]] advertising. Many commercial advertisers use this form of mass media when advertising in sports stadiums.

== سماجي اثر ۽ سماجيات ==
{{Main|ماس ميڊيا جا اثر}}

ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:
# '''ڄاڻ جو تفاوت''' (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
# '''ايجنڊا سيٽنگ''' (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
# '''تصورن جي پرورش''' (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;civil&quot;&gt;{{cite journal |last1=Braha |first1=Dan |date=31 October 2012 |title=Global Civil Unrest |journal=PLOS ONE}}&lt;/ref&gt;

=== نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ ===
ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات ([[اسٽيريئو ٽائپ]]) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

== اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد ==
ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>9vs9i8w2vxs2mbxxukc2m72qkctc74u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color contrast conformance</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92909</id>
    <revision>
      <id>373615</id>
      <parentid>364380</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="qh71c094nini0wpfj2jbiy8za6w0nbz" xml:space="preserve">هي ترجمو مڪمل طور سنڌي وڪيپيڊيا جي وڪي ٽيڪسٽ انداز ۾، بنا ڍانچي تبديل ڪرڻ جي:

&lt;noinclude&gt;&lt;!--
-===========================================================================================
-  Color_contrast_conformance - قابلِ قبول رنگن جي تضاد لاءِ سطحون AAA، AA ۽ none ڏيو
-===========================================================================================
--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{#ifeq:{{{show|yes}}}|no|
  |تضاد: {{{1|blue}}} ۽ {{{2|orange}}}، موافقت جي سطح=&amp;nbsp;
}}{{#ifexpr: {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &lt;= 0.14285 or {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &gt;= 7
    |AAA
    |{{#ifexpr: {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &lt;= 0.222 or {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &gt;= 4.5
       |AA
       |{{{3|none}}}
     }}
}}&lt;noinclude&gt;{{دستاويز}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qh71c094nini0wpfj2jbiy8za6w0nbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373616</id>
      <parentid>373615</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="ffd0526ab2rd71wnynmhfe52ex1e04q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;!--
-===========================================================================================
-  Color_contrast_conformance - قابلِ قبول رنگن جي تضاد لاءِ سطحون AAA، AA ۽ none ڏيو
-===========================================================================================
--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{#ifeq:{{{show|yes}}}|no|
  |تضاد: {{{1|blue}}} ۽ {{{2|orange}}}، موافقت جي سطح=&amp;nbsp;
}}{{#ifexpr: {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &lt;= 0.14285 or {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &gt;= 7
    |AAA
    |{{#ifexpr: {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &lt;= 0.222 or {{color contrast ratio|{{{1|blue}}}|{{{2|orange}}} }} &gt;= 4.5
       |AA
       |{{{3|none}}}
     }}
}}&lt;noinclude&gt;{{دستاويز}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ffd0526ab2rd71wnynmhfe52ex1e04q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارڪيٽنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93431</id>
    <revision>
      <id>373407</id>
      <parentid>373277</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>373407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8993" sha1="ph3t0d4g06moq27yf8xaf55wiu4dhtv" xml:space="preserve">{{short description|گراهڪن لاءِ قدر ڳولڻ، پيدا ڪرڻ ۽ پهچائڻ جو مطالعو ۽ عمل}}
{{use American English|date=March 2021}}
[[File:Steve Jobs and Macintosh computer, January 1984, by Bernard Gotfryd - edited.jpg|thumb|[[اسٽيو جابس]] جي مارڪيٽنگ مهارتن کي [[ايپل]] (Apple Inc.) کي ٻيهر زنده ڪرڻ ۽ ان کي دنيا جي [[قيمتي برانڊن جي فهرست|مهانگو ترين برانڊن]] مان هڪ بنائڻ جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;The Real Story&quot;&gt;{{cite web |access-date=16 March 2019|url=https://www.forbes.com/sites/onmarketing/2011/12/14/the-real-story-behind-apples-think-different-campaign/ |title=The Real Story Behind Apple's 'Think different' Campaign |work=[[Forbes]]|date=14 December 2011 |last = Siltanen|first = Rob }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://boingboing.net/2012/08/09/kottke.html |title=Searching for Magic in India and Silicon Valley: An Interview with Daniel Kottke, Apple Employee #12 |newspaper=Boing Boing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111073600/http://boingboing.net/2012/08/09/kottke.html |archive-date=11 January 2014 |access-date=30 August 2012|date=9 August 2012 }}&lt;/ref&gt;]]
{{marketing}}
'''مارڪيٽنگ''' (Marketing) مان مراد گراهڪن کي حاصل ڪرڻ، کين مطمئن ڪرڻ ۽ انهن کي پاڻ سان جوڙي رکڻ جو عمل آهي.&lt;ref name=&quot;Kotler2&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هي [[ڪاروباري انتظاميه]] ۽ [[واپار]] جي بنيادي حصن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Practice of Management |last=Drucker |first=Peter |year=1954 |publisher=[[Harper (publisher)|Harper &amp; Row]]|location=New York |pages=32
|author-link=Peter Drucker}}&lt;/ref&gt;

مارڪيٽنگ عام طور تي وڪڻندڙ طرفان ڪئي ويندي آهي، جيڪو اڪثر ڪري ڪو پرچون فروش (retailer) يا ٺاهيندڙ (manufacturer) هوندو آهي. شيون ٻين ڪاروبارن کي ([[B2B Marketing|B2B]]) يا سڌي ريت صارفين کي ([[B2C]]) مارڪيٽ ڪري سگهجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Principles of Marketing |last1=Lamb |first1=Charles |last2=Hair |first2=Joseph |last3=McDaniel |first3=Carl |publisher=Cengage Learning |year=2016 |isbn=978-1-285-86014-5 |location=Boston, MA}}&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن مارڪيٽنگ جا ڪم مخصوص فرمز کي ڏنا ويندا آهن، جهڙوڪ اشتهارن جي ايجنسي يا مارڪيٽ ريسرچ فرم.

مارڪيٽنگ جي حڪمت عملي &quot;مارڪيٽنگ ميڪس&quot; (marketing mix) تي ٻڌل هوندي آهي، جيڪا پيداوار جي تفصيلن ۽ ان جي وڪري جي طريقن کي بيان ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ان تي مارڪيٽ ريسرچ جي نتيجن ۽ گراهڪن جي خاصيتن جو گهرو اثر هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal |last=Diaz Ruiz |first=Carlos A. |date=2022 |title=The Insights Industry: Towards a Performativity Turn in Market Research |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14707853211039191 |journal=International Journal of Market Research |language=en |volume=64 |issue=2 |pages=169–186 |doi=10.1177/14707853211039191 |s2cid=238711288 |issn=1470-7853|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== تعريف ==
آمريڪي مارڪيٽنگ ايسوسيئيشن (AMA) پاران مارڪيٽنگ جي موجوده تعريف هي آهي: &quot;مارڪيٽنگ اها سرگرمي، ادارن جو سيٽ، ۽ عمل آهي جنهن ذريعي گراهڪن، ڪلائنٽس، پارٽنرز، ۽ مجموعي طور تي سماج لاءِ اهڙيون شيون يا خدمتون تيار ڪيون، پهچايون ۽ مٽايون وڃن جيڪي انهن لاءِ قدر (value) رکندڙ هجن&quot;.&lt;ref name=def&gt;American Marketing Association, [https://www.ama.org/the-definition-of-marketing-what-is-marketing/ Definitions of Marketing], approved 2017, accessed 24 January 2021&lt;/ref&gt;

[[File:Portrait of Josiah Wedgwood gupjg13 4 ics8nad.tiff|thumb|right|ارڙهين صديءَ جو ڪاروباري شخص [[جوشيا ويج ووڊ]]، جنهن وڪري جا ڪيترائي جديد طريقا ايجاد ڪيا، کيس ايڊم سمٿ انسٽيٽيوٽ پاران &quot;جديد مارڪيٽنگ جو موجد&quot; قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Josiah Wedgwood, an Industrial Revolution pioneer |url=https://www.adamsmith.org/blog/josiah-wedgewood-an-industrial-revolution-pioneer |access-date=13 June 2024 |publisher=Adam Smith Institute}}&lt;/ref&gt;]]

مشهور ليکڪ ۽ ماهر [[فلپ ڪوٽلر]] 1980ع ۾ مارڪيٽنگ جي تعريف &quot;ڏي وٺ جي عمل ذريعي ضرورتن ۽ خواهشن کي پورو ڪرڻ&quot; طور ڪئي هئي،&lt;ref name=&quot;Kotler2&quot;&gt;{{Cite book |last=Kotler |first=Philip |title=Principles of marketing |date=1980 |publisher=Prentice-Hall |isbn=0-13-701557-7 |location=Englewood Cliffs, NJ |oclc=5564799}}&lt;/ref&gt; پر 2018ع ۾ هن ان کي وڌيڪ وسيع ڪندي چيو ته &quot;هي هڪ اهڙو عمل آهي جنهن ذريعي ڪمپنيون گراهڪن کي پاڻ سان جوڙين ٿيون، مضبوط رشتا ٺاهين ٿيون، ۽ گراهڪن لاءِ قدر پيدا ڪن ٿيون ته جيئن بدلي ۾ گراهڪن کان قدر حاصل ڪري سگهجي&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kotler |first=Philip |title=Principles of marketing |date=2018 |author2=Gary Armstrong |isbn=978-0-13-449251-3 |edition=Seventeenth |location=Hoboken |oclc=954203453}}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ اڳي مارڪيٽنگ کي صرف هڪ تخليقي صنعت (جهڙوڪ اشتهار بازي) سمجهيو ويندو هو، پر هاڻي سماجي سائنسن، نفسيات، ۽ اقتصاديات جي استعمال سبب ان کي هڪ &quot;سائنس&quot; طور تسليم ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/women2/2012/06/05/the-science-of-marketing/#81ce1a97a0a6|title=The Science of Marketing|last=Zhou |first=Julie |work=Forbes |access-date=16 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== تصور (Concept) ==
مارڪيٽنگ جو بنيادي تصور هي آهي ته ڪنهن به اداري کي پنهنجي مقصدن جي حاصلات لاءِ امڪاني گراهڪن جي ضرورتن ۽ خواهشن کي سمجهڻ گهرجي ۽ انهن کي پنهنجي مقابلي بازن (competitors) کان بهتر نموني پورو ڪرڻ گهرجي.

مارڪيٽنگ ۾ ٽي شيون اهم آهن:&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Weeks|first1=Richard|last2=Marx|first2=William|date=Autumn 1968|title=The Market Concept: Problems and Promises|journal=Business &amp; Society|volume=9|pages=39–42|doi=10.1177/000765036800900106|s2cid=154456073| issn = 0007-6503 }}&lt;/ref&gt;

* '''ضرورتون (Needs):''' اهي شيون جيڪي انسان جي بقا لاءِ لازمي آهن، جهڙوڪ کاڌو، پاڻي، ۽ اجهو.
* '''خواهشون (Wants):''' اهي شيون جن جي تمنا ڪئي وڃي، جيڪي بقا لاءِ لازمي نه هجن پر ثقافت يا ماحول سبب پيدا ٿين.
* '''طلب (Demands):''' جڏهن ضرورتن ۽ خواهشن کي خريد ڪرڻ جي قوت (پئسا) حاصل هجي، ته اهي معاشي طلب بڻجي وڃن ٿيون.

== B2B ۽ B2C مارڪيٽنگ ==
مارڪيٽنگ جا ٻه وڏا حصا آهن:

=== B2B مارڪيٽنگ ===
B2B (Business-to-Business) مارڪيٽنگ مان مراد اهڙي حڪمت عملي آهي جيڪا ٻين ڪاروبارن يا تنظيمن کي شيون وڪڻڻ لاءِ استعمال ڪئي وڃي.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last=Genovese |first=Shelby |date=20 September 2023 |title=What is B2B Marketing? |url=https://marketingcommunications.wvu.edu/professional-development/marketing-communications-today/marketing-communications-today-blog/2023/09/20/what-is-b2b-marketing |website=West Virginia University Marketing Communications}}&lt;/ref&gt; مثال طور، هڪ ڪمپني جيڪا ٻي ڪمپنيءَ کي خام مال يا مشينري وڪڻي ٿي.

=== B2C مارڪيٽنگ ===
B2C (Business-to-Consumer) مارڪيٽنگ مان مراد اهي طريقا آهن جن ذريعي ڪمپنيون پنهنجون شيون سڌي ريت عام ماڻهن (صارفين) کي وڪڻنديون آهن. ان ۾ جذباتي مارڪيٽنگ ۽ اشتهارن جو وڌيڪ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Business-to-Consumer (B2C) Sales: Understanding Models and Examples |url=https://www.investopedia.com/terms/b/btoc.asp |access-date=2026-02-26 |website=Investopedia |language=en}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[اشتهار بازي]]
* [[برانڊ مئنيجمينٽ]]
* [[صارفين جو ورتاءُ]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مارڪيٽنگ]]
[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:واپار]]
[[زمرو:ڪاروبار]]
[[زمرو:ڪاروباري پيشا]]
[[زمرو:پيشا بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>ph3t0d4g06moq27yf8xaf55wiu4dhtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:عرب ماس ميڊيا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>93971</id>
    <revision>
      <id>373740</id>
      <parentid>367561</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="n2nsvbeorrlzwpo38cfwdurmcsnd4xf" xml:space="preserve">
[[زمرو:عرب ثقافت]]
[[زمرو:ملڪن ۽ جگهن جي لحاظ کان ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>n2nsvbeorrlzwpo38cfwdurmcsnd4xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:عربي ٻولي جو ماس ميڊيا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>93972</id>
    <revision>
      <id>373741</id>
      <parentid>367563</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="qegr6zcsn9xfldz80bydt27k3fz3177" xml:space="preserve">[[زمرو:عربي ٻولي]]
[[زمرو:عرب ثقافت]]
[[زمرو:ٻولين جي لحاظ کان ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>qegr6zcsn9xfldz80bydt27k3fz3177</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قطر ۾ ابلاغ عامه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94345</id>
    <revision>
      <id>373739</id>
      <parentid>368457</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="cju1cg5mmfdivux1krovi2ou8kftlzg" xml:space="preserve">
[[زمرو:قطر جو سماج]]
[[زمرو:ملڪن ۽ جگهن جي لحاظ کان ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>cju1cg5mmfdivux1krovi2ou8kftlzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ ابلاغ عامه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94352</id>
    <revision>
      <id>373738</id>
      <parentid>368473</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="g1e5mvdc2htshgnit4q5qjadrsz1sxm" xml:space="preserve">
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جو سماج]]
[[زمرو:ملڪن ۽ جگهن جي لحاظ کان ابلاغ عامه]]</text>
      <sha1>g1e5mvdc2htshgnit4q5qjadrsz1sxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ويهين صدي جا ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94869</id>
    <revision>
      <id>373401</id>
      <parentid>371149</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="ptr0rx8kp6gqflyydn6ia1vd6vfv0yk" xml:space="preserve">
[[زمرو:ماڻھو|دور]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ دور]]</text>
      <sha1>ptr0rx8kp6gqflyydn6ia1vd6vfv0yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پئسفڪ ڪميونٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94899</id>
    <revision>
      <id>373713</id>
      <parentid>372688</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36304" sha1="6h6fve5kxqluev0kyorptfykz7v1o16" xml:space="preserve">{{Short description|International development organisation}}
{{Infobox Geopolitical organization
| linking_name           = the Pacific Community
| image_flag             = 
| symbol_type            = Logo
| image_symbol           = 
| symbol_width           = 130px
| image_map              = Map of Pacific Community, 2016.webp
| image_map_caption      = SPC 2016 member map
| membership             = {{collapsible list
  | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
  | title =27 ملڪ ۽ علائقا 
  | {{Flag|American Samoa}}
  | {{Flag|Australia}}
  | {{Flag|Cook Islands}}
  | {{Flag|Fiji}}
  | {{Flag|France}}
  | {{Flag|French Polynesia}}
  | {{Flag|Guam}}
  | {{Flag|Kiribati}}
  | {{Flag|Marshall Islands}}
  | {{Flag|Micronesia}}
  | {{Flag|Nauru}}
  | {{Flag|New Caledonia|local}}
  | {{Flag|New Zealand}}
  | {{Flag|Niue}}
  | {{Flag|Northern Mariana Islands}}
  | {{Flag|Palau}}
  | {{Flag|Papua New Guinea}}
  | {{Flag|Pitcairn Islands}}
  | {{Flag|Samoa}}
  | {{Flag|Solomon Islands}}
  | {{Flag|Tokelau}}
  | {{Flag|Tonga}}
  | {{Flag|Tuvalu}}
  | {{Flag|United Kingdom}}
  | {{flag|United States}}
  | {{Flag|Vanuatu}}
  | {{Flag|Wallis and Futuna|local}}
 }}
| admin_center_type      = هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ
| admin_center           = [[نوميا]]، [[نيو ڪيليڊونيا]]
| leader_title1          = نمائندن جي ڪميٽي
| leader_name1           = سالياني چيئر روٽيشن
| leader_title2          = ڊائريڪٽر جنرل
| leader_name2           = {{nowrap|{{flagicon|Tonga}} پاولا ويولي}}
| established_event1     = ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جي حيثيت سان
| established_date1      = 1947ع
| established_event2     = پئسفڪ ڪميونٽي جي حيثيت سان
| established_date2      = 2016ع
| time_zone              = {{collapsible list
  | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
  | title = 12 ٽائيم زونز 
  | [[UTC]]
  | &amp;nbsp;[[UTC+8|+8]] &amp;nbsp;{{flagicon|Australia}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+9|+9]] &amp;nbsp;{{flagicon|Palau}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+9:30|+9:30]] &amp;nbsp;{{flagicon|Australia}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+10|+10]] &amp;nbsp;{{flagicon|Australia}}{{flagicon|FSM}}{{flagicon|Papua New Guinea}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+11|+11]] &amp;nbsp;{{flagicon|FSM}}{{flagicon|New Caledonia}}{{flagicon|Solomon Islands}}
  | &amp;nbsp;+11 &amp;nbsp;{{flagicon|Vanuatu}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+12|+12]] &amp;nbsp;{{flagicon|Fiji}}{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Marshall Islands}}
  | &amp;nbsp;+12 &amp;nbsp;{{flagicon|Nauru}}{{flagicon|New Zealand}}{{flagicon|Tuvalu}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+13|+13]] &amp;nbsp;{{flagicon|Kiribati}}{{flagicon|Tonga}}
  | &amp;nbsp;[[UTC+14|+14]] &amp;nbsp;{{flagicon|Kiribati}}
  | &amp;nbsp;[[UTC-10|-10]] &amp;nbsp;{{flagicon|French Polynesia}}
  | &amp;nbsp;[[UTC-9:30|-9:30]] &amp;nbsp;{{flagicon|French Polynesia}}
  | &amp;nbsp;[[UTC-9|-9]] &amp;nbsp;{{flagicon|French Polynesia}}
  | &amp;nbsp;[[UTC-8|-8]] &amp;nbsp;{{flagicon|Pitcairn Islands}}
 }}
| official_website       = [http://www.spc.int spc.int/]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| today                  = 
| conventional_long_name = پئسفڪ ڪميونٽي&lt;br&gt;
Pacific Community
}}
'''پئسفڪ ڪميونٽي''' (Pacific Community)، جيڪو اڳ ۾ سائوٿ پئسفڪ ڪميشن (SPC) هو، هڪ بين الاقوامي ترقياتي تنظيم آهي جيڪا 27 ميمبرن جي نگراني ۾ آهي، جنهن ۾ 22 پئسفڪ ٻيٽ ملڪ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي چوڌاري علائقا شامل آهن. تنظيم جو هيڊ ڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾ آهي، ۽ ان جا علائقائي آفيس سووا، پونپي ۽ پورٽ ويلا ۾ آهن، انهي سان گڏ پئسفڪ جي ٻين هنڌن تي فيلڊ اسٽاف پڻ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/contact-us|title=Contact Us|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}&lt;/ref&gt; ان جون ڪم ڪندڙ ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. اها بنيادي طور تي ٽيڪنيڪل ۽ سائنسي صلاح فراهم ڪري ٿي ۽ عطيو ڏيندڙ قومن کان ترقياتي منصوبن جي فنڊنگ لاءِ هڪ آئوٽ ليٽ طور ڪم ڪري ٿي.&lt;ref&gt;[http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf Pacific Community Strategic Plan, 2016-2020]&lt;/ref&gt; ٿوري ننڍڙي پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي برعڪس، پئسيفڪ ڪميونٽي هڪ واپاري بلاڪ ناهي ۽ فوجي يا سيڪيورٽي مسئلن سان معاملو نٿو ڪري.

پئسفڪ ڪميونٽي جي علائقائي ترقي جي مسئلن ۾ موسمياتي تبديلي، آفت ۾ خطري جو انتظام، ماهيگيري، فوڊ سيفٽي، کاڌي جي حفاظت، تعليم، صنفي برابري، انساني حق، غير متعدي بيماريون، زراعت، ٻيلا ۽ زمين جو استعمال، پاڻي جا وسيلا ۽ نوجوانن جي روزگار شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SPC promotes food security|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/spc-promotes-food-security/|access-date=2020-11-06|website=Fiji Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
پئسيفڪ ڪميونٽي 6 فيبروري 1947ع  تي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spc.int/events/pacific-community-day|title=Pacific Community Day|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2025-09-20}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن (SPC) جي طور تي، علائقي ۾ اسٽريٽجڪ مفادن ۽ علائقن سان ڇهن ترقي يافته ملڪن: آسٽريليا، فرانس، هالينڊ، نيوزي لينڊ، برطانيه، ۽ آمريڪا پاران قائم ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nla.gov.au/selected-library-collections/south-pacific-commission|title=South Pacific Commission {{!}} National Library of Australia|via=National Library of Australia|access-date=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;

ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن جو باني چارٽر ڪينبرا معاهدو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html|title=Agreement establishing the South Pacific Commission (Canberra, 6 February 1947)|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=August 1984|work=Australian Treaty Series 1948 No. 15|publisher=Australian Government Publishing Service|access-date=2008-08-11|edition=First}} The first edition document hosted on the Australasian Legal Information Institute web site.&lt;/ref&gt;  ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، ڇهن نوآبادياتي طاقتون، جنهن ڪميشن ٺاهي هيون، انهن جو مقصد جنگ کان پوءِ پئسفڪ ۾ مغربي سياسي ۽ فوجي مفادن کي محفوظ بڻائڻ هو. ٻه باني ميمبر (هالينڊ ۽ برطانيه) ان کان پوءِ ڪميشن کان دستبردار ٿي ويا آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جي ڪنٽرول ۾ پئسفڪ علائقا يا ته آزادي حاصل ڪئي يا تنظيم ۾ پاڻ کي نمائندگي ڪرڻ جو حق حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/67/4283.html|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|date=June 2002|encyclopedia=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623035503/http://www.bartleby.com/67/4283.html|archive-date=23 June 2008|url-status=dead|access-date=2008-08-13|display-authors=etal}} A licensed reproduction of {{cite book|title=The Pacific Region, 1944–2000: The Islands, 1946–2000: 1947|publisher=Houghton Mifflen Company|year=2001|isbn=0-395-65237-5|editor=Peter N. Stearns|series=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern|location=Boston|pages=xxvii, 1243p.; maps; 25&amp;nbsp;cm|chapter=H, 1, 1947|display-editors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556331/Secretariat-of-the-Pacific-Community#tab=active~checked%2Citems~checked&amp;title=Secretariat%20of%20the%20Pacific%20Community%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Secretariat of the Pacific Community|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=2008-08-16}} Supports SPC's formation &quot;to advise on economic, social, health matters affecting the South Pacific Island territories...&quot;&lt;/ref&gt;

شروع کان وٺي، ڪميشن جو ڪردار محدود هو. آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ کان آمريڪا، فرانس، هالينڊ ۽ برطانيه کي 1947ع ۾ ڏکڻ سمنڊ ڪميشن ڪانفرنس ۾ حصو وٺڻ جي دعوت ۾ اهو بيان شامل هو ته؛

&quot;ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن قائم ٿيڻ کي سياسي معاملن يا دفاع يا سيڪيورٽي جي سوالن سان ڪنهن به طرح سان معاملو ڪرڻ جو اختيار نه هجڻ گهرجي&quot;. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand, updated 2007-09-18|editor=A.H. McLintock|date=1966|series=International Relations: The South Pacific Commission|isbn=978-0-478-18451-8|url=http://www.teara.govt.nz/1966/I/InternationalRelations/TheSouthPacificCommission/en|access-date=2008-08-16}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &quot;From the outset political and security matters were excluded from consideration; the proposed Commission was to act in a consultative capacity on questions of welfare of the peoples in the area and social and economic development.&quot;&lt;/ref&gt;

بحث تي هي پابندي (خاص طور تي علائقي ۾ ايٽمي هٿيارن جي جاچ تي بحث ڪرڻ تي پابندي) 1971ع ۾ ڏکڻ پئسفڪ فورم (هاڻي پئسفڪ ٻيٽ فورم) جي قيام جو سبب بڻي، جنهن نه رڳو فرانس، برطانيه ۽ آمريڪا جي وڌيڪ پري طاقتن کي، پر ان وقت انهن جي پئسفڪ ٻيٽ علائقن کي پڻ خارج ڪيو. 

سال 1949ع ۾، پئسفڪ ڪميونٽي پنهنجو مستقل هيڊڪوارٽر نوميا، نيو ڪيليڊونيا ۾. هڪ اڳوڻي آمريڪي فوجي اڏي تي قائم ڪيو. سال 1995ع ۾ ساڳئي هنڌ جي ويجهو هڪ نئون هيڊ ڪوارٽر تعمير ڪيو ويو ۽ فوجي اڏي کي ڊاهي ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}&lt;/ref&gt;  ڏکڻ پئسفڪ فورم جي اصل هيڊ ڪوارٽر جي جڳهه جي ياد ۾ هڪ يادگار ۽ تختي انسي واٽا ۾ لي پرومينيڊ ڪمپليڪس جي سائيٽ تي ملي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.noumea.nc/en/discover-noumea/history-and-heritage/1854-today/important-dates|title=Important dates|date=2013-07-31|website=Ville de Nouméa|language=en-en|access-date=2019-03-28}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;1962&lt;/small&gt;ع ۾، پئسفڪ ڪميونٽي هڪ باقاعده پئسفڪ وسيع راندين جي تقريب منعقد ڪرڻ جي مقصد سان ڏکڻ پئسفڪ گيمز ڪائونسل ٺاهي. پهرين گيمز رانديون 1963ع ۾ سووا، فجي ۾ منعقد ڪيون ويون، جنهن ۾ 13 پئسفڪ علائقن مان 646 شرڪت ڪندڙن حصو ورتو. شروعات ۾ رانديون ٽن سالن جي وقفي تي منعقد ڪيون ويون، جيتوڻيڪ بعد ۾ گوام ۾ ٽومون راندين کان پوءِ ان کي چار تائين وڌايو ويو.

[[Netherlands New Guinea|Dutch New Guinea]], formerly represented in the SPC by the Netherlands, was transferred to [[United Nations Temporary Executive Authority|United Nations authority]] in 1962 and to [[Indonesia]] the following year. Without any territory remaining in the region, the Netherlands withdrew from the SPC in 1962.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zriADAAAQBAJ&amp;q=1962+netherlands+leaves+SPC+Pacific&amp;pg=PA15|title=The Pacific Island States: Security and Sovereignty in the Post-Cold War World|last1=Henningham|first1=S.|last2=Kovac|first2=Velibor Bobo|date=1995-10-25|publisher=Springer|isbn=9780230372436|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&amp;q=%22The+Dutch+withdrew+in+1962+when+the%22&amp;pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}&lt;/ref&gt;

Governance of the SPC reflected the changing political environment. At inception, each member had equal representation and a single vote. When Western Samoa joined as newly independent state in 1965 the rules were changed to ensure that the Western foundation nations would maintain firm control over the organization. Australia was given five votes, France, Britain, New Zealand, and the United States four and Western Samoa just one.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&amp;q=Western+Samoa+joined+SPC+in+1965&amp;pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}&lt;/ref&gt;

In 1972, the first South Pacific Arts Festival was convened by SPC in Suva, Fiji. The event drew more than 1000 participants from 14 countries. In 1975 SPC created a Council of Pacific Arts, permanently making culture issues a part of the SPC mandate and establishing the [[Festival of Pacific Arts]] as a regular event.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=90}}&lt;/ref&gt;

In response to demand to rapid development of the Pacific regions media industry, SPC established a Regional Media Center in 1973 in collaboration with the recently created [[University of the South Pacific]]. The center produced audio material for the regions radio stations and provided training in video production.

With [[decolonization]] efforts expanding, newly independent states and nonindependent territories were also allowed to apply for membership. &quot;As its membership grew, the character and scope of the SPC evolved to incorporate the indigenous peoples of the Pacific.&quot;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Gover|first=Kirsty|chapter=Indigenous membership and human rights|date=2016-02-05|pages=35–48|publisher=Routledge|isbn=9780203119235|doi=10.4324/9780203119235-4|title=Handbook of Indigenous Peoples' Rights}}&lt;/ref&gt;

In 1983, at the Saipan Conference, unequal voting was abandoned, once again establishing a &quot;one member, one vote&quot; principle for SPC.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Secretariat-of-the-Pacific-Community|title=Secretariat of the Pacific Community {{!}} international organization|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2019-03-25}}&lt;/ref&gt; However, this decision did not come without criticism as some pointed out that the combination of allowing membership to non-independent territories and establishing a one-vote per member principle effectively provided additional votes to France and the United States who continued to maintain control over Pacific territories. It was also during the Saipan Conference that the Committee of Representatives of Governments and Administrations (CRGA) was established, creating the only Pacific regional organization that was both fully representative of the Pacific, and fully governed by its membership.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Meeting House of the Pacific|publisher=Secretariat of the Pacific Community|year=2007|isbn=978-982-00-0221-0|location=SPC Library, Noumea, New Caledonia|pages=108}}&lt;/ref&gt;

In 1988, the SPC become a founding member of the [[Council of Regional Organisations in the Pacific]] or CROP (formerly the South Pacific Organisations Coordinating Committee, SPOCC)  &quot;to improve cooperation, coordination, and collaboration among the various intergovernmental regional organisations to work toward achieving the common goal of sustainable development in the Pacific region&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forumsec.org/council-of-regional-organisations-of-the-pacific/|title=Council of Regional Organisations of the Pacific|website=forumsec.org|access-date=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

The United Kingdom withdrew from the organisation in 1996 and rejoined in 1998.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T5pPpJl8E5wC&amp;q=The+United+Kingdom+relinquished+its+membership+in+1996&amp;pg=PA329|title=The Pacific Islands: An Encyclopedia|last1=Lal|first1=Brij V.|last2=Fortune|first2=Kate|date=2000|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824822651|language=en}}&lt;/ref&gt; The UK withdrew a second time in [https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/ef/ef6ed2338bebd29d94705cdd89959048.pdf?sv=2015-12-11&amp;sr=b&amp;sig=vGg1F8Nh23gdKjZlCkqh95YaHRFopZRqUufpHvV3jao%3D&amp;se=2019-10-01T23%3A28%3A55Z&amp;sp=r&amp;rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&amp;rsct=application%2Fpdf&amp;rscd=inline%3B%20filename%3D%22CRGA_34_Paper_11_E.pdf%22 2004]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. The UK's interests in the Pacific Community were prior to Brexit primarily managed through the European Union, although the UK also is a direct donor for some projects.{{update inline|date=August 2020}} The UK rejoined in 2021 after reopening its high commissions in Tonga, Samoa and Vanuatu.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-12-02|title=Britain rejoins major Pacific body|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/457062/britain-rejoins-major-pacific-body|access-date=2021-12-02|publisher=Radio New Zealand|language=en-nz}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- due to Brexit --&gt;

In 1996, the Pacific Heads of Agriculture and Livestock Programmes asked &quot;to put in place, both in their countries and through regional cooperation, policies to conserve, protect and best utilize their plant genetic resources&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lrd.spc.int/the-centre-for-pacific-crops-and-trees-cepact|title=The Centre for Pacific Crops and Trees (CePaCT)|website=lrd.spc.int|access-date=2019-04-04}}&lt;/ref&gt; As these resources were considered a shared regional responsibility, it made sense for a regional organization to respond to this need. SPC established the [[Regional Germplasm Centre]] (RGC) in 1998. The facility grew rapidly and in 2007 was renamed [[Centre for Pacific Crops and Trees]] (CePaCT). It currently holds more than 2000 varieties of genetic material on Pacific strains of taro, banana, breadfruit and others, and has been instrumental in helping to rebuild island agriculture after disasters.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/02/20/minister-to-attend-winston-service/|title=Minister to attend Winston service|language=en-US|access-date=2019-04-04}}&lt;/ref&gt;

In 2000, SPC became the first CROP organization to be headed by a woman, [[Lourdes Pangelinan]] of Guam, who served in the role from 2000 to 2006.

=== Pacific Way television series ===
The SPC began producing a television program, known as ''The Pacific Way'', in 1995. Supported by [[UNESCO]] as a trial for exchanging news stories, the first season was shared freely with just one tape circulated between TV stations in several Pacific Island nations. The programs' regional and local focus made it popular addition to local television schedules and at its height was producing and distributing 26 annual episodes to 21 TV stations around the region. Since 2017, the Pacific Way has been developing 10 episodes per season for television and has been reintroduced to radio through its complementary podcasts. The half-hour show shares development stories about the Pacific for the Pacific. It covers important topics and key issues, such as climate change adaptation, health, youth employment, innovation in agriculture, fisheries management and the protection of cultural heritage.

=== Name and logo ===
While the acronym &quot;SPC&quot; has been consistent since the organization's founding in 1947, the name and logo have evolved over the years. The organization's original name was the '''South Pacific Commission''', which represented the limited nature of its membership and activities. The name was changed in 1997 to the '''Pacific Community''', reflecting the growth of membership across the entire Pacific region. The current logo was officially adopted in 2015.

{{multiple image
 | align = center
 | image_gap = 10
 | total_width = 420
 | background color = #dfffdf
 | image1 =   SPC Logo-historique-1960-eng.jpg
 | alt1 =     SPC Logo 1960
 | caption1 = {{quad}}1960
 | image2 =   SPC Logo-1970-eng.jpg
 | alt2 =     SPC Logo 1970
 | caption2 ={{quad}}1970
 | image3 =  
 | alt3 =    
 | caption3 =
 | footer_align = center
 | footer = South Pacific Commission ― Pacific Community&lt;br /&gt;logos
}}

==رڪنيت==
The Pacific Community includes 22 Pacific island countries and territories, which were all previously territories (or, in the case of Tonga, a [[protectorate]]) of the original founding members of the SPC, along with the developed countries of Australia, France, New Zealand, the United Kingdom, and the United States:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://spc.int/our-members|title=SPC – Pacific Community: Our Members|website=SPC – Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;

The population figures and also the GDP per capita figures are for the whole country. In some cases this includes regions outside the Pacific area.

The symbol ‡ indicates an independent state.
[[File:SPC Headquarters 7.jpg|thumb|Headquarters of the Pacific Community in 2018]]
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable sortable col2right col3right col4right col5right&quot; 
! Member
! Population&lt;br /&gt;(2020)
! Area&lt;br /&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! EEZ Area&lt;br /&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! GDP per&lt;br&gt;capita&lt;br /&gt;(USD,&lt;br&gt;2020)
! Currency
! UN&lt;br&gt;membership
! Sovereign State /&lt;br /&gt;Associated with
! Status
! Date of&lt;br&gt;admission
|-
| {{Flag|American Samoa}}
| 56,813
| 200
| 404,391
| 11,245
| USD
| No
| [[United States]]
| [[Territories of the United States#Organized vs. unorganized territories|Unorganized Unincorporated Territory]]
| 1983
|-
| {{Flag|Australia}}
| 25,882,100
| 7,692,024
| 8,148,250
| 53,321
| AUD
| Yes
| ‡
| 
| 1947
|-
| {{Flag|Cook Islands}}
| 17,459
| 237
| 1,830,000
| 24,913
| NZD
| No
| [[New Zealand]]
| [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]]
| 1980
|-
| {{Flag|Fiji}}
| 926,276
| 18,276
| 1,282,980
| 6,152
| FJD
| Yes
| ‡
| 
| 1971
|- 
| {{Flag|France}}
| 67,100,000
| 675,000
| 1,100,000
| 49,435
| EUR
| Yes
| ‡
| 
| 1947
|-
| {{Flag|French Polynesia}}
| 275,918
| 4,167
| 4,767,240
| 22,308
| XPF
| No
| [[France]]
| [[Overseas country of France|Overseas Country]]
|1983
|-
| {{Flag|Guam}}
| 168,801
| 540
| 221,504
| 34,153
| USD
| No
| [[United States]]
| [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|Organized Unincorporated Territory]]
| 1983
|-
| {{Flag|Kiribati}}
| 119,940
| 811
| 3,441,810
| 1,636
| AUD
| Yes
| ‡
| 
| 1983
|-
| {{Flag|Marshall Islands}}
| 54,590
| 181
| 1,990,530
| 4,337
| USD
| Yes
| [[United States]]
| [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] 
| 1983
|-
| {{Flag|Micronesia}}
| 105,503
| 701
| 2,996,420
| 3,830
| USD
| Yes
| [[United States]]
| [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] 
| 1983
|-
| {{Flag|Nauru}}
| 11,690
| 21
| 308,480
| 11,666
| AUD
| Yes
| ‡
| 
|1969
|-
| {{Flag|New Caledonia|local}}
| 273,015
| 18,576
| 1,422,540
| 37,448
| XPF
| No
| [[France]]
| [[Overseas France#Sui generis collectivity|Sui Generis Collectivity]]
| 1983
|-
| {{Flag|New Zealand}}
| 4,900,000
| 270,500
| 4,000,000
| 43,953
| NZD
| Yes
| ‡
| 
| 1947
|-
| {{Flag|Niue}}
| 1,562
| 261
| 450,000
| 18,757
| NZD
| No
| [[New Zealand]]
| [[Political status of the Cook Islands and Niue|Freely Associated State]]
| 1980
|-
| {{nowrap|{{Flag|Northern Mariana Islands}}}}
| 56,608
| 464
| 749,268
| 23,550
| USD
| No
| [[United States]]
| [[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealth]]
| 1983
|-
| {{Flag|Palau}}
| 17,930
| 444
| 603,978
| 2,854
| USD
| Yes
| [[United States]]
| [[Compact of Free Association|Freely Associated State]] 
| 1983
|-
| {{Flag|Papua New Guinea}}
| 8,934,475
| 462,840
| 2,402,290
| 2,854
| PGK
| Yes
| ‡
| 
| 1975
|-
| {{Flag|Pitcairn Islands}}
| 50
| 47
| 836,108
| N/A
| NZD
| No
| [[United Kingdom]]
| [[British Overseas Territories|Overseas Territory]]
| 1983
|-
| {{Flag|Samoa}}
| 198,646
| 2,934
| 127,950
| 4,284
| SAT
| Yes
| ‡
| 
| 1965
|-
| {{Flag|Solomon Islands}}
| 712,071
| 28,230
| 1,553,440
| 2,295
| SBD
| Yes
| ‡
| 
| 1978
|-
| {{Flag|Tokelau}}
| 1,506
| 12
| 319,031
| 6,882
| NZD
| No
| [[New Zealand]]
| [[Realm of New Zealand|Dependent Territory]]
| 1983
|-
| {{Flag|Tonga}}
| 99,780
| 749
| 659,558
| 5,081
| TOP
| Yes
| ‡
| 
| 1983
|-
| {{Flag|Tuvalu}}
| 10,580
| 26
| 749,790
| 4,223
| AUD
| Yes
| ‡
| 
| 1978
|-
| {{flag|United Kingdom}}
| 66,000,000
| 242,495 
| 6,805,586
| 40,284
| GBP
| Yes
| ‡
|
| 1947{{efn|Withdrew from 1 Jan 1996 until it rejoined 1 Jan 1998; Withdrew again from 1 Jan 2005 until it rejoined again on 2 Dec 2021}}
|-
| {{flag|United States}}
| 324,000,000
| 9,800,000
| 11,700,000
| 55,800
| USD
| Yes
| ‡
| 
| 1947
|-
| {{Flag|Vanuatu}}
| 294,688
| 12,281
| 663,251
| 3,260
| VUV
| Yes
| ‡
| 
| 1983
|- 
| {{Flag|Wallis and Futuna|local}}
| 11,441
| 142
| 258,269
| 12,848
| XPF
| No
| [[France]]
| [[Overseas collectivity|Overseas Collectivity]]
| 1983
|}

;Notes
{{notelist}}

The SPC is concentrated on providing technical and scientific advice to its member governments and administrations, particularly in areas where small island states lack the wherewithal to maintain purely national cadres of expertise, or in areas where regional co-operation or interaction is necessary.

The operational budget of the Pacific Community in 2018 was approximately €82 million.&lt;ref&gt;[https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/f6/f622b53d8bf705c118cae027dc9f1618.pdf?sv=2015-12-11&amp;sr=b&amp;sig=QEZCbLiycviE2qhH3psUizapTOSlMjqJtj%2FsG5fiSmU%3D&amp;se=2019-10-01T23%3A01%3A37Z&amp;sp=r&amp;rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&amp;rsct=application%2Fpdf&amp;rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPC_budget___financial_year_ending_31_December_2019_002.pdf%22 SPC budget, FY 2019]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; The organization is financially supported through a combination of membership fees and donor funding. Its major funding partners include the [[European Union]], the [[Australian Department of Foreign Affairs and Trade]], the [[Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand)|New Zealand Ministry of Foreign Affairs]], and the governments of [[Government of France|France]] and the [[United States Department of State|United States]]. Additional funding and knowledge partners include:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Our Partners |url=https://www.spc.int/partners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204310/https://www.spc.int/partners |archive-date=2022-08-13 |access-date=2022-08-23 |website=The Pacific Community |language=en}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=30em|

* [[Australian Bureau of Statistics]]
* [[Australian Centre for International Agricultural Research]]
* [[Australian Council for Educational Research]]
* [[Conservation International]]
* [[Food and Agriculture Organization]]
* [[French Development Agency]]
* [[French Facility for Global Environment]]
* [[German Corporation for International Cooperation]]
* [[Global Environment Facility]]
* [[Government of Sweden]]
* [[International Atomic Energy Agency]]
* [[International Foundation for Aids to Navigation]]
* [[International Fund for Agricultural Development]]
* [[International Labour Organization]]
* [[International Seafood Sustainability Foundation]]
* [[Korea Institute of Ocean Science &amp; Technology]]
* [[Melanesian Spearhead Group]]
* [[Office of the High Commissioner for Human Rights]]
* [[UN Women]]
* [[UNICEF]]
* [[United Nations Development Programme]]
* [[United Nations Population Fund]]
* [[United States Agency for International Development]]
* United States [[Centers for Disease Control and Prevention]]
* [[Western and Central Pacific Fisheries Commission]]
* [[World Bank]]
* [[World Health Organization]]
}}

=== Divisions ===
The SPC works across more than 25 sectors. It is involved in such areas as fisheries science, public health surveillance, geoscience and conservation of plant genetic resources for food and agriculture, statistics and education. Using a multi-sector approach in responding to its members' development priorities, SPC draws on skills and capabilities from around the region and internationally, and supports the empowerment of Pacific communities and sharing of expertise and skills between countries and territories.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://purl.org/spc/digilib/doc/4b5zf|title=SPC Strategic Plan 2016-2020|website=SPC website}}&lt;/ref&gt;

SPC currently has nine divisions:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spc.int/about-us/divisions|title=SPC's Divisions|website=The Pacific Community|language=en|access-date=2019-03-25}}&lt;/ref&gt;

[[File:SPC-HQ-Pentagon.jpg|thumb|Original SPC HQ in Nouméa]]

* Climate Change and Environmental Stability (CCES) 
*Educational Quality and Assessment Program (EQAP)
* Fisheries, Aquaculture and Marine Ecosystems (FAME)
* Geoscience Energy and Maritime (GEM)
* Land Resources Division (LRD)
* Public Health Division (PHD)
* Regional Rights Resource Team (RRRT)
* Social Development Program (SDP)
* Statistics for Development (SDD)

==ڊائريڪٽر جنرل==
The Director General is appointed for a two-year term of office which can be extended by two additional two-year terms (maximum service period of six years).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.spc.int/about-us/director-general/director-general-recruitment |title=Recruitment process for the next Director-General of the Pacific Community is now underway &amp;#124; the Pacific Community }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Directors-General of South Pacific Commission ― Pacific Community

! Directors-General !! Country !! Start date !! End date !! Comment
|-
| Stuart Minchin || Australia || 23 Jan 2020 || present || 
|-
| [[Colin Tukuitonga]] || Niue || 5 Jan 2014 || 23 Jan 2020 || 
|-
| [[Jimmie Rodgers (doctor)|Jimmie Rodgers]] || Solomon Islands || 6 Jan 2006 || 5 Jan 2014 || 
|-
| [[Lourdes Pangelinan|Lourdes T. Pangelinan]] || Guam || 6 Jan 2000 || 5 Jan 2006 || 
|-
| Robert B. Dun || Australia || 8 Jan 1996 || 5 Jan 2000 || 
|-
| [[Ati George Sokomanu]] || Vanuatu || 6 Jan 1993 || 7 Jan 1996  || 
|-
| Jacques Iékawé || New Caledonia || 10 Mar 1992 || 10 Mar 1992 || Died before assuming office
|-
| Atanraoi Baiteke || Kiribati || 16 Jun 1989 || 5 Jan 1993 || 
|-
| [[Jon Jonassen|Jon Tikivanotau Jonassen]] || Cook Islands || 1 Jan 1989 || 15 Jun 1989 || Interim
|-
| Palauni M. Tuiasosopo || American Samoa || 9 Dec 1986 || 31 Dec 1988 || 
|-
| [[Francis Bugotu]] || Solomon Islands || 1 Jul 1982 || 30 Nov 1986 || 
|-
| [[Young Vivian|Mititaiagimene Young Vivian]] || Niue || 1 Jul 1979 || 3 Jun 1982 || 
|-
| E. Macu Salato || Fiji || 9 Dec 1975 || 30 Jun 1979 || 
|-
| [[Fred Betham]] || Western Samoa || 1 Nov 1971 || 30 Nov 1975 || 
|-
| John E. de Young || United States || 18 Feb 1971 || 31 Oct 1971 || Interim
|-
| [[Afoafouvale Misimoa]] || Western Samoa || 1 Jan 1970 || 18 Feb 1971 || 
|-
| [[Gawain Westray Bell]] || United Kingdom || 1 Jan 1967 || 11 Dec 1969  || 
|-
| [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] || Australia || 24 Mar 1963 || 31 Dec 1966 || ''reappointed''&lt;ref name=forsyth&gt;Chad Mitcham, ‘Forsyth, William Douglass (Bill)’, Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737, published online 2018&lt;/ref&gt;
|-
| Thomas Richard Smith || New Zealand || 1 Mar 1958 || 2 Mar 1963 || 
|-
| Ralph Clairon Bedell || United States || 1 Mar 1955 || 28 Feb 1958 || 
|-
| [[Brian Freeston|Sir Brian Freeston]] || United Kingdom || 12 Nov 1951 || 12 Nov 1954 || 
|-
| [[Bill Forsyth (diplomat)|William D. Forsyth]] ||  Australia || 1 Nov 1948 || 3 Jun 1951 || Founding official&lt;ref name=forsyth/&gt;
|}

==پڻ ڏسو==
* [[پئسفڪ يونين]]
* [[اتر بحرالڪاهل معاهدي واري تنظيم]] 
*[[بين الاقوامي تنظيم|بين الاقوامي تنظيمون]]
*[[پئسفڪ ٻيٽ فورم]]
*[[پئسفڪ علائقائي ماحولياتي پروگرام]] 
*[[ڏکڻ پئسفڪ يونيورسٽي]] 
*[[فورم فشريز ايجنسي]] 
*[[ڏکڻ پئسفڪ سياحت تنظيم]] 
*[[پئسفڪ ايوي ايشن سيفٽي آفيس]]
===ٻيا===
*[[پئسفڪ فصلن ۽ وڻن جو مرڪز]] 
*[[فيسٽيول آف پئسفڪ آرٽس]] 
*[[پئسفڪ رانديون]] 
*[[پئسفڪ ٻيٽ فارمرز آرگنائيزيشن نيٽ ورڪ]] (PIFON) 
*[[پئسفڪ ٻيٽ پرائيويٽ سيڪٽر آرگنائيزيشن (PIPSO)]] 
*[[ايشيا-پئسفڪ فشريز ڪميشن (APFIC)]] 
*[[اولهه ۽ مرڪزي پئسفڪ فشريز ڪميشن]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
* [https://adb.anu.edu.au/biography/forsyth-william-douglass-bill-27737/text35421 Mitcham, Chad, 'Forsyth, William Douglass (1909–1993)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University, published online 2018.]
* South Pacific Commission. 'Meeting House of the Pacific: The Story of the SPC, 1947–2007', Nouméa, New Caledonia: SPC Secretariat, 2007.

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.spc.int/ Pacific Community official website]
* [http://www.austlii.edu.au/au/other/dfat/treaties/1948/15.html The Canberra Agreement establishing the South Pacific Community]
* [https://www.un.org/en/ga/sixth/69/pacific_community.shtml The Pacific Community gains official observer status with United Nations]

{{Authority control}}

[[زمرو:پئسفڪ ڪميونٽي]]
[[زمرو:اوشينيا جون تنظيمون]]
[[زمرو:پئسفڪ وڏو سمنڊ]]
[[زمرو: پئسفڪ ڪميونٽي| ]] 
[[زمرو: بين الاقوامي تنظيمن جا سيڪريٽريٽ| پئسفڪ ڪميونٽي]] 
[[زمرو:اوشينيا ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:فرانس ۾ قائم بين الاقوامي تنظيمون]] [[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ قائم تنظيمون]] 
[[زمرو:نيوميا ۾ عمارتون ۽ ڍانچا]] 
[[زمرو:نيوزي لينڊ-پئسفڪ لاڳاپا]] 
[[زمرو:نيو ڪيليڊونيا ۾ 1947 ادارا]]
[[زمرو:1947 ۾ قائم ٿيندڙ تنظيمون]] 
[[زمرو:اوشينيا جي سياست]] 
[[زمرو:معاهدي ذريعي قائم ٿيندڙ بين سرڪاري تنظيمون]] 
[[زمرو:آسٽريليا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] 
[[زمرو:فجي جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:فرانس جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] 
[[زمرو:ڪريباتي جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:مارشل ٻيٽن جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:ناورو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:نيوزي لينڊ جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] 
[[زمرو:پالاوو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:ساموآ جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:سولومن آئيلينڊز جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:ٽونگا جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:ٽووالو جا پرڏيهي لاڳاپا]] 
[[زمرو:برطانيه جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] 
[[زمرو:آمريڪا جا گهڻ طرفي لاڳاپا]] 
[[زمرو:وانواتو جا پرڏيهي لاڳاپا]]</text>
      <sha1>6h6fve5kxqluev0kyorptfykz7v1o16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڻ جو فلسفو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95259</id>
    <revision>
      <id>373725</id>
      <parentid>373127</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39729" sha1="4abrmlfnspu1qcrol3zrh8ktfniw395" xml:space="preserve">{{Short description|فلسفي ۾ هڪ تصور}}
{{Self sidebar}}
'''پاڻ جو فلسفو''' [[پاڻ]] جي خيال کي تصوري سطح تي جاچي ٿو۔ ان کي گهڻو ڪري وڌيڪ وسيع '''موضوعيت جي فلسفي''' جو حصو سمجهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zahavi |first=Dan |author-link=Dan Zahavi |title=Subjectivity and Selfhood: Investigating the First-Person Perspective |publisher=MIT Press |year=2005}}&lt;/ref&gt;

پاڻ کي ڇا شيءِ جوڙي ٿي، ان بابت ڪيترائي مختلف خيال پيش ڪيا ويا آهن، جن ۾ هي به شامل آهي ته پاڻ هڪ سرگرمي آهي، پاڻ حواسن کان آزاد آهي، پاڻ بابت [[بنڊل نظريو]]، پاڻ هڪ بياني مرڪزِ ثقَل آهي، ۽ پاڻ هڪ جسماني وجود بدران لساني يا [[سماجي تعميريت|سماجي تعمير]] آهي۔ پاڻ (يا ان جي غير موجودگي) [[اوڀرئين فلسفي]] ۾ پڻ هڪ اهم تصور آهي، جنهن ۾ [[ٻڌ فلسفو]] به شامل آهي۔

== پاڻ جون وصفون ==
پاڻ جون گهڻيون فلسفيانه وصفون—[[ريني ڊيڪارٽ|ڊيڪارٽ]]، [[جان لاڪ|لاڪ]]، [[ڊيوڊ هيوم|هيوم]]، ۽ [[وليم جيمس|وليم جيمس]] مطابق—[[گرامري شخص|پهرئين شخص]] ۾ بيان ڪيون ويون آهن۔&lt;ref&gt;Gaynesford, M. de ''I: The Meaning of the First Person Term'', Oxford, Oxford University Press, 2006.&lt;/ref&gt; [[گرامري شخص|ٽئين شخص]] واري وصف مخصوص ذهني [[ڪيفيت|ڪيفيتن]] ڏانهن اشارو نٿي ڪري، پر ان جي بدران [[معروضيت (فلسفو)|معروضيت]] ۽ [[آپريشنلزم]] حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿي۔{{citation needed|date=November 2020}}

ٻئي ماڻهو لاءِ، هڪ [[فرد]] جو رويو ۽ ڳالهائڻ سندس سچي اندروني پاڻ جو اظهار هوندو آهي ۽ ان مان اهو سمجهڻ ۾ مدد ملي سگهي ٿي ته هو حقيقت ۾ ڪير آهي۔ تنهن ڪري، ڪنهن ٻئي فرد جي [[ارادو|ارادن]] جو اندازو فقط انهيءَ شيءِ مان لڳائي سگهجي ٿو جيڪا انهيءَ فرد مان نڪري ٿي۔ پاڻ جون خاص صفتون ان جي [[سڃاڻپ (سماجي سائنس)|سڃاڻپ]] مقرر ڪن ٿيون۔{{citation needed|date=November 2020}}

== پاڻ جا تصور ==
=== پاڻ هڪ سرگرمي طور ===
[[ارسطو]]، [[افلاطون]] جي پيروي ڪندي، ''[[روح|نفسي]]'' کي جيئري وجود جي بنيادي [[جوهر]] طور بيان ڪيو، ۽ جڏهن ته هن اهو چيو ته اها جسم کان الڳ وجود نٿي رکي،&lt;ref&gt;''De Anima'' 414a20ff&lt;/ref&gt; تڏهن به هن ان جي نام نهاد &quot;[[غير فعال عقل|عقل]]&quot; واري حصي کي امر ۽ دائمي قرار ڏنو،&lt;ref&gt;&quot;For whereas the sensitive faculty is not found apart from the body, the intellect is separate.&quot; Aristotle, ''[[On the Soul|De Anima]]'' III, 4, 429b3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[On the Soul|De Anima]]'' III, 4&lt;/ref&gt; ان جي عضوي تي دارومدار رکندڙ نباتاتي/غذائي ۽ ادراڪي عملن جي ابتڙ۔ سببن جي [[چار سبب|نظريي]] ۽ [[قوت ۽ فعليت|فعليت ۽ امڪان]] بابت پنهنجي نظريي ۾، ارسطو وجودن تي انهن جي فعلي ظهور جي نسبت سان زور ڏنو، ۽ ان حساب سان روح کي به ان جي فعلي اثرن سان بيان ڪيو ويو۔ مثال طور، جيڪڏهن ڪنهن چاڪو کي روح هجي ها، ته ڪٽڻ جو عمل ئي ان جو روح هجي ها، ڇاڪاڻ⁠تہ “ڪٽڻ” انهيءَ جوهر جو حصو آهي جيڪو چاڪو کي چاڪو بڻائي ٿو۔ وڌيڪ صحيح طور، روح جيئري جسم جي &quot;پهرين فعليت&quot; آهي۔ اها هڪ حالت آهي، يا فعلي، يا “ٻي”، سرگرمي لاءِ امڪان۔ &quot;ڪلهاڙي وٽ ڪٽڻ لاءِ ڌار آهي&quot; وارو خيال، ارسطو لاءِ، &quot;انسان وٽ عقلي سرگرميءَ لاءِ جسم آهن&quot; جي برابر هو، ۽ عقلي سرگرميءَ جي اها امڪاني قوت انساني روح جو جوهر بڻجندي هئي۔ هو چوي ٿو: &quot;روح اهڙي شيءِ جي فعليت يا بيان لائق جوهر آهي، جنهن ۾ باجان ٿيڻ جي امڪاني قوت موجود هجي&quot;،&lt;ref&gt;''[[On the Soul|De Anima]]'' 414a27&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal|url=https://web.stanford.edu/~mvr2j/ucsccourse/soulolshewsky.pdf|title=On the Relations of Soul to Body in Plato and Aristotle|last=Olshewsky|first=Thomas M.|date=1976|journal=Journal of the History of Philosophy|volume=14|pages=391–404|number=4|doi=10.1353/hph.2008.0163|s2cid=170184114}}&lt;/ref&gt; ۽ پڻ &quot;جڏهن ذهن پنهنجي موجوده حالتن کان آزاد ٿئي ٿو، تڏهن اهو فقط اهوئي ڏسڻ ۾ اچي ٿو جيڪو اهو آهي ۽ وڌيڪ ڪجهه به نه: اهوئي اڪيلو امر ۽ دائمي آهي&quot;۔&lt;ref&gt;''[[On the Soul|De Anima]]'', III, 5, 430a22&lt;/ref&gt; ارسطو روح بابت پنهنجو تصور پنهنجي ڪيترن ئي ڪمن ۾ استعمال ڪيو؛ هن جو هن موضوع تي بنيادي ڪم ''[[دي اينيما]]'' (روح بابت) آهي۔&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Aristotle's Psychology|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/aristotle-psychology/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|journal=Stanford Encyclopedia of Philosophy Archive|date=2016|first=Christopher|last=Shields|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ارسطو اهو به سمجهندو هو ته روح جا چار حصا آهن: عقلي پاسي تي حساب ڪندڙ ۽ سائنسي حصا، جيڪي فيصلا ڪرڻ لاءِ ڪم اچن ٿا، ۽ غير عقلي پاسي تي خواهشي ۽ نباتاتي حصا، جيڪي اسان جي ضرورتن جي سڃاڻپ جا ذميوار آهن۔ روح جي ڪمن ۽ سرگرمين جي اهڙي ورهاست [[افلاطون جو روح بابت ٽن حصن وارو نظريو|افلاطون جي ٽن حصن واري نظريي]] ۾ پڻ ملي ٿي۔ پر ڪيترن ۾ هڪ هجڻ جو مسئلو ارسطو وٽ به ياد رهي ٿو:

&lt;blockquote&gt;پوءِ جيڪڏهن روح پنهنجي فطرت ۾ ورهائجڻ وارو آهي، ته پوءِ ان کي گڏ ڇا رکي ٿو؟ يقيناً جسم نه؛ بلڪه ان جي ابتڙ وڌيڪ سچو ٿو لڳي، يعني روح جسم کي گڏ رکي ٿو؛ ڇو ته جڏهن اهو نڪري وڃي ٿو، تڏهن جسم بيجان ٿي ڀڄي ٽٽڻ لڳي ٿو۔ جيڪڏهن ڪا ٻي شيءِ ان کي هڪ ڪري ٿي، ته اها ٻي شيءِ ئي وڌيڪ ممڪن آهي ته روح هجي۔ پوءِ ان ٻي شيءِ بابت وري اهو پڇڻو پوندو ته اها هڪ آهي يا گهڻن حصن واري۔ جيڪڏهن اها هڪ آهي، ته ان کي سڌو سنئون روح ڇو نه چئجي؟ پر جيڪڏهن اها به ورهائجڻ واري آهي، ته پوءِ عقل وري مطالبو ڪندو ته ان کي گڏ رکڻ واري شيءِ ڪهڙي آهي؟ ۽ اهڙيءَ طرح بحث لامتناهي ٿيندو وڃي۔&lt;ref&gt;''[[On the Soul|De Anima]]'' I, 5&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== پاڻ حواسن کان آزاد ===
{{main|ابن سيناويت}}
جڏهن [[ابن سينا]] هڪ قلعي ۾ قيد هو، تڏهن هن پنهنجو مشهور &quot;[[اڏامندڙ انسان]]&quot; وارو [[سوچ جو تجربو]] لکيو، ته جيئن انساني [[پاڻ بابت آگاهي]] ۽ [[روح]] جي جوهريت کي ثابت ڪري سگهي۔ هن جي سوچ واري تجربي ۾ پڙهندڙن کي چيو ويو آهي ته هو پاڻ کي هوا ۾ معلق تصور ڪن، سمورن احساسن کان ڪٽيل، جنهن ۾ پنهنجي جسم سان به ڪو [[حس|حسي]] رابطو شامل نه هجي۔ هو دليل ڏئي ٿو ته اهڙي حالت ۾ به انسان وٽ [[پاڻ بابت شعور]] برقرار رهندو۔ ان ڪري هو نتيجو ڪڍي ٿو ته پاڻ جو خيال ڪنهن به جسماني [[شئي (فلسفو)|شيءِ]] تي دارومدار نٿو رکي، ۽ روح کي [[اضافي اصطلاح|اضافي اصطلاحن]] ۾ نه، پر هڪ بنيادي ڏنل، يعني هڪ [[جوهر]] طور ڏسڻ گهرجي۔ هن دليل کي پوءِ [[ريني ڊيڪارٽ]] [[معرفت شناسي|معرفت شناسانه]] اصطلاحن ۾ وڌيڪ سنواري ۽ سولو بڻايو، جڏهن هن چيو: &quot;مان سڀني ٻاهرين شين جي فرض مان الڳ ٿي سگهان ٿو، پر پنهنجي شعور جي فرض مان الڳ نٿو ٿي سگهان.&quot; &lt;ref&gt;Seyyed [[Hossein Nasr]] and [[Oliver Leaman]] (1996), ''History of Islamic Philosophy'', p. 315, [[Routledge]], {{ISBN|0-415-13159-6}}.&lt;/ref&gt;

=== پاڻ بابت بنڊل نظريو ===
{{Further information|Bundle theory}}
[[ڊيوڊ هيوم]] نشاندهي ڪئي ته اسان عام طور اهو سمجهون ٿا ته اسين اڄ به اُهي ئي ماڻهو آهيون، جيڪي پنج سال اڳ هئاسين۔ جيتوڻيڪ اسين ڪيترين ڳالهين ۾ بدلجي چڪا آهيون، پوءِ به ساڳيو ماڻهو هاڻ به موجود ٿو لڳي، جيڪو تڏهن موجود هو۔ اسين شايد سوچڻ لڳون ته ڪهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي بنيادي پاڻ کي بدلايو بغير تبديل ٿي سگهن ٿيون۔ پر هيوم ان ڳالهه کان انڪار ڪري ٿو ته ڪنهن ماڻهو جي مختلف خاصيتن ۽ انهيءَ پراسرار پاڻ جي وچ ۾ ڪو فرق موجود آهي، جيڪو انهن خاصيتن کي کڻي ٿو هلي۔ جڏهن اسين اندر جهاتي پائڻ شروع ڪريون ٿا، &quot;اسان ڪڏهن به ڪنهن مخصوص ادراڪ کان سواءِ ڪنهن ٻي شيءِ جي گهري شعور ۾ نٿا اچون؛ انسان مختلف ادراڪن جو هڪ ڳوٿرو يا مجموعو آهي، جيڪي ناقابلِ تصور تيزيءَ سان هڪ ٻئي جي پٺيان اچن ٿا ۽ مسلسل وهڪري ۽ حرڪت ۾ رهن ٿا&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hume|first=David|title=A Treatise of Human Nature|title-link=A Treatise of Human Nature}} I, IV, vi&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;واضح ڳالهه آهي ته اسان جي سوچ جي وهڪري ۾، ۽ خيالن جي مسلسل گردش ۾، اسان جي تخيل هڪ خيال کان ٻئي اهڙي خيال ڏانهن آسانيءَ سان هلي وڃي ٿي، جيڪو ان سان مشابهه هجي، ۽ اها خاصيت ئي تخيل لاءِ ڪافي ڳانڍاپو ۽ نسبت آهي۔ اهو به ظاهر آهي ته جيئن حواس پنهنجن شين جي تبديليءَ سان مجبور ٿي انهن کي باقاعده نموني سان بدلائن ٿا، ۽ کين هڪ ٻئي جي لڳ لاڳاپي ۾ وٺن ٿا، تيئن تخيل به ڊگهي عادت سبب ساڳي نموني سوچڻ سکي وٺي ٿو، ۽ جاءِ ۽ وقت جي حصن تي هلندو رهي ٿو جڏهن اهو پنهنجين شين کي تصور ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hume|first=David|title=A Treatise of Human Nature|title-link=A Treatise of Human Nature}} 4.1, 2&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

هيوم جي خيال ۾، اهي ادراڪ ڪنهن به جدا شيءِ سان واسطو نٿا رکن۔ بلڪه، هيوم روح کي هڪ دولتِ مشترڪه سان ڀيٽي ٿو، جيڪا پنهنجي سڃاڻپ ڪنهن قائم رهندڙ بنيادي جوهر جي ڪري نه، پر ڪيترن ئي مختلف، لاڳاپيل، ۽ پوءِ به مسلسل بدلجندڙ عنصرن جي ترڪيب جي ڪري برقرار رکي ٿي۔ پوءِ [[شخصي سڃاڻپ]] جو سوال، ذاتي تجربي جي نرم هم بستگيءَ کي بيان ڪرڻ جو معاملو بڻجي وڃي ٿو۔ (ياد رهي ته ''Treatise'' جي ضميمي ۾، هيوم بنا تفصيل جي چيو ته هو پاڻ بابت پنهنجي وضاحت کان مطمئن نه هو، پر هن وري هن مسئلي ڏانهن موٽي نه آيو۔)

[[ٿيسيوس جي ٻيڙي]] وارو تضاد، پاڻ کي مسلسل تبديل ٿيندڙ حصن جي ڳوٿري طور سمجهڻ لاءِ هڪ تمثيل طور استعمال ڪري سگهجي ٿو۔

=== پاڻ هر انهيءَ شيءِ طور جيڪا ڪنهن به تجربي ۾ حصيدار هجي ===
''مان تون آھيان: عالمي اخلاقيات لاء مابعدالطبعياتي بنياد'' نالي ڪتاب ۾، [[ڊينيل ڪولاڪ]] دليل ڏئي ٿو ته پاڻ جو سڄو تصور ئي غير مربوط آهي۔&lt;ref name=&quot;iamyou&quot;&gt;{{Cite book |last=Kolak |first=Daniel |url=https://digitalphysics.ru/pdf/Kaminskii_A_V/Kolak_I_Am_You.pdf |title=I Am You: The Metaphysical Foundations for Global Ethics |date=2007-11-03 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-1-4020-3014-7 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906163443/https://digitalphysics.ru/pdf/Kaminskii_A_V/Kolak_I_Am_You.pdf |archive-date=2024-09-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڪولاڪ شخصي سڃاڻپ بابت ٽن متضاد فلسفيانه نظرين جو ذڪر ڪري ٿو: بند انفراديت، خالي انفراديت، ۽ [[کليل انفراديت]]۔&lt;ref name=&quot;iamyou&quot; /&gt;{{Rp|page=xxii}} بند انفراديت کي شخصي سڃاڻپ بابت اڳواٽ مڃيل نظرئي طور ورتو ويندو آهي، جنهن موجب هڪ شخصي سڃاڻپ هڪ اهڙي شعاع يا ليڪ آهي جيڪا وقت ۾ سفر ڪري ٿي، ۽ انسان وٽ هڪ [[مستقبل جو پاڻ]] به هوندو آهي۔ خالي انفراديت اهو ٻيو خيال آهي ته شخصي سڃاڻپ ته موجود آهي، پر هڪ شخص جي &quot;سڃاڻپ&quot; فقط نه هئڻ جيتري ننڍڙي وقت لاءِ برقرار رهي ٿي، ۽ جيڪو &quot;توهان&quot; مستقبل ۾ موجود هوندو، اهو هستي جي لحاظ کان هاڻوڪي &quot;توهان&quot; کان مختلف وجود هوندو۔ ڪولاڪ کليل انفراديت جي حق ۾ دليل ڏئي ٿو، جنهن جو مطلب اهو آهي ته شخصي انفرادي سڃاڻپ حقيقت ۾ اصل ۾ موجود ئي ناهي، ۽ سڀئي باخبر وجود حقيقت ۾ هڪ ئي وجود آهن۔ اهڙا ئي خيال [[ڊيرڪ پرفٽ]] پڻ پنهنجي ڪتاب ''[[ريزنس اينڊ پرسنز]] (Reasons and Persons)'' ۾ [[ٽيلي ٽرانسپورٽيشن پيراڊوڪس]] جهڙن سوچي تجربن وسيلي بيان ڪيا آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Parfit |first=Derek |url=https://archive.org/details/trent_0116300637661/page/n5/mode/2up |title=Reasons and persons |date=1984 |isbn=0-19-824615-3 |location=Oxford [Oxfordshire] |oclc=9827659}}&lt;/ref&gt;

=== پاڻ هڪ بياني مرڪزِ ثقَل طور ===
[[ڊينيل ڊينيٽ]] وٽ &quot;پاڻ&quot; بابت هڪ گهٽايل نظريو آهي۔ پاڻ جسماني طور ڳولهي نٿا سگهجن۔ ان جي بدران، اهي هڪ قسم جي [[افسانيت]] تي ٻڌل ڪارائتي افسانا آهن، بلڪل [[مرڪزِ ثقَل]] وانگر، جيڪو طبعيات جي مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ ڪارائتو هوندو آهي، جيتوڻيڪ ان جو ڪنهن مادي شيءِ سان سڌو سنئون مقابلو ڪرڻ ضروري ناهي — گول دائري جو مرڪزِ ثقَل هوا ۾ هڪ خيالي نقطو هوندو آهي۔ ماڻهو دنيا کي سمجهڻ لاءِ پاڻ کي سدائين ڪهاڻيون ٻڌائيندا رهن ٿا، ۽ انهن ڪهاڻين ۾ هو پاڻ به هڪ ڪردار طور شامل هوندا آهن، ۽ اهو ئي ڪارائتو، پر افسانوي، ڪردار پاڻ آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cogprints.org/266/1/selfctr.htm|title=The Self as a Center of Narrative Gravity|last=Dennett|first=Daniel|year=1986|access-date=2015-09-02}}&lt;/ref&gt;

=== پاڻ فقط نحوي صورت طور ===
[[ايرن سلومن]] تجويز ڪيو آهي ته ''پاڻ'', ''اسان پاڻ'', ''ھوء پاڻ'', ''اھو پاڻ'', ''اھي پاڻ'', ''مان پاڻ'' وغيره جهڙا لفظ ڪنهن خاص قسم جي وجود ڏانهن اشارو نٿا ڪن، بلڪه اهي اهڙا سگهارا نحوي طريقا مهيا ڪن ٿا، جن سان اهڙا جملا ٺاهيا وڃن ٿا، جيڪي ڪنهن ساڳي شيءِ ڏانهن بار بار اشارو ڪن، بغير نالن يا ٻين حواليدار اظهارَن جي ٿڪائيندڙ ۽ مبهم تڪرار جي۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cs.bham.ac.uk/research/projects/cogaff/misc/the-self.html|title='The Self' -- A bogus concept? Yes and no!|last=Sloman|first=Aaron|publisher=School of Computer Science, University of Birmingham, UK|access-date=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;

=== پاڻ هڪ نقطه نظر طور ===
پاڻ جو هڪ تصور انهيءَ مشاهدي مان پيدا ٿئي ٿو ته انسان پاڻ طور موجود آهي، ڪنهن ٻئي طور نه۔ [[بينج هيلي]] &quot; [[چڪروارو سوال]]&quot; وارو اصطلاح وضع ڪيو، جنهن سان اهو سوال مراد آهي ته مان مان ئي ڇو آهيان ۽ ڪو ٻيو ڇو نه آهيان۔ هي سوال پڇي ٿو ته تجربي جي سڀني ممڪن موضوعن مان، ''هي'' ئي هڪ—يعني اهو جيڪو بينج هيلي نالي انسان سان لاڳاپيل آهي—اهو ڇو آهي جنهن جا تجربا ''جيئرا'' آهن؟ (پڙهندڙ کي چيو وڃي ٿو ته هو &quot;هيلي&quot; جي بدران پاڻ کي رکي سوچي.)&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hellie|first=Benj|year=2013|title=Against egalitarianism|journal=Analysis|volume=73|issue=2|pages=304–320|doi=10.1093/analys/ans101}}&lt;/ref&gt; ٻين لفظن ۾: مان مان ڇو آهيان ۽ ڪو ٻيو ڇو ناهيان؟ هن سوال جو هڪ عام جواب اهو ڏنو ويندو آهي ته اهو سوال آخرڪار &quot;هيلي جا تجربا هيلي جي نقطه نظر کان جيئرا ڇو آهن؟&quot; تائين گهٽجي وڃي ٿو، ۽ اهڙيءَ طرح سڄو سوال هڪ خود تڪراري سچائي بڻجي وڃي ٿو۔ پر هيلي پنهنجي هڪ تمثيل وسيلي دليل ڏئي ٿو ته اهو جواب ڪجهہ نه ڪجهہ ڇڏي ڏئي ٿو۔ سندس تمثيل ٻن حالتن کي بيان ڪري ٿي: هڪ اهڙي جيڪا دنيا ۽ سڀني ماڻهن جي وجداني خاصيتن کي هڪ وسيع عالمي ترتيب واري نقطه نظر مان ڏيکاري ٿي، ۽ ٻي اهڙي جيڪا هڪ اڪيلي [[موضوع (فلسفو)|موضوع]] جي اندروني نقطه نظر مان بيان ڪئي وئي آهي۔ ٻين فلسفين به ساڳيو سوال مختلف اصطلاحن ۾ اٿاريو آهي۔ ٽِم ايس. رابرٽس هن سوال کي، ته جيڪي سڀئي جاندار وجود ۾ آهن تن مان هڪ مخصوص جاندار اوهان ڇو بڻجي ٿو، &quot;شعور جو اڃا وڌيڪ ڏکيو مسئلو&quot; سڏي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Roberts|first=Tim S.|title=''The Even Harder Problem of Consciousness'' by Roberts. Tim S.|journal=NeuroQuantology|date=September 2007|volume=5|issue=2|pages=214–221|doi=10.14704/nq.2007.5.2.129 |url=https://www.researchgate.net/publication/228618472|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[هربرٽ اشپيگلبرگ]] ان کي &quot;آءِ-ايم-مي تجربو&quot; چيو آهي، ۽ جرمن نفسياتدانن هن کي &quot;Ich-Erlebnis&quot; سڏيو آهي۔&lt;ref&gt;{{citation |last=Watanabe |first=Tsuneo |contribution=From Spiegelberg's &quot;I-am-me&quot; experience to the solipsistic experience |title=IHSRC 2009 (The 28th International Human Science Research Conference) |place=Molde, Norway |date=1 June 2009 |url=https://www.researchgate.net/publication/388593480 |access-date=2 February 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=Watanabe |first=Tsuneo |contribution=Enigma of the private self and studies of the &quot;I-am-me experience&quot;: Towards a phenomenological approach to the development of the subjective self |title=ISTP (International Society for Theoretical Psychology) 2017 Conference (Tokyo, Japan) |url=https://www.researchgate.net/publication/386086401 }}&lt;/ref&gt;

[[ٿامس نيگل]] پنهنجي ڪتاب ''[[دي ويو فرام نوويئر]] (The View from Nowhere)'' ۾ شخصي سڃاڻپ ۽ پهرئين-شخصي نقطه نظر جي سوال تي تفصيلي بحث ڪيو آهي۔ اهو غير فعال ۽ فعال نقطه نظرن جي وچ ۾ فرق ڪري ٿو، جن جي ذريعي انسانيت دنيا سان لاڳاپو قائم ڪري ٿي—يا ته هڪ موضوعي نقطه نظر تي ڀروسو ڪندي جيڪو مخصوص نظرئي جو اظهار ڪري ٿو، يا هڪ اهڙي معروضي نقطه نظر تي، جيڪو وڌيڪ جدا ۽ الڳ بيٺل نظرئي کي اختيار ڪري ٿو۔&lt;ref name=&quot;MindsAndBodies&quot;&gt;{{cite book |last1=McGinn |first1=Colin |title=Minds and Bodies: Philosophers and Their Ideas |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-511355-6 }}{{pn|date=January 2022}}&lt;/ref&gt; نيگل معروضي نقطه نظر کي &quot;ڪٿان به نه ڏسڻ وارو نظر&quot; سڏي ٿو، جتي فقط اهي خيال اهم سمجهيا وڃن ٿا جيڪي ڪنهن به مخصوص جڳهه کان آزاد نموني سان حاصل ڪيا وڃن۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thomas |first1=Alan |title=Thomas Nagel |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-49418-8 }}{{pn|date=August 2024}}&lt;/ref&gt;

[[ڪرسچن لسٽ]] دليل ڏئي ٿو ته پهرئين-شخصي حقيقتن جي موجودگي جو ما بعد الطبيعاتي نتيجا آهن۔ لسٽ جو چوڻ آهي ته پهرئين-شخصي حقيقتون [[جسمانيت]] جي خلاف دليل آهن، ۽ اهڙين ٻين ٽئين-شخصي [[مابعدالطبيعات|مابعدالطبيعي]] تصويرن جي خلاف به شاهدي آهن، جن ۾ [[ذهن-جسم ثنويت|ثنويت]] جون رواجي صورتون به شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://philpapers.org/rec/LISTFA |title=The first-personal argument against physicalism |last=List |first=Christian |date=2023 |website= |publisher= |access-date=3 September 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; لسٽ اهو به دليل ڏئي ٿو ته شعور بابت نظرين لاءِ هڪ &quot;چوڪنڊي مخمصو&quot; موجود آهي۔ هن جي دعويٰ آهي ته هيٺين مابعدالطبيعي دعوائن مان وڌ ۾ وڌ ٽي سچ ٿي سگهن ٿيون: 'پهرئين-شخصي [[فلسفيانه حقيقت پسندي|حقيقت پسندي]]'، 'غير-[[تنهاپسندي]]'، 'غير-ٽڪراءُ'، ۽ 'هڪ دنيا'—۽ ان ڪري انهن چئن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ دعويٰ غلط هجڻ لازمي آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://philarchive.org/rec/LISAQF |title=A quadrilemma for theories of consciousness |last=List |first=Christian |date=2023 |website= |publisher=The Philosophical Quarterly |access-date=3 September 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; لسٽ هڪ اهڙو نمونو پڻ پيش ڪيو آهي، جنهن کي هو &quot;شعور جو گهڻ-دنيا وارو نظريو&quot; سڏي ٿو، ته جيئن شعور جي موضوعي فطرت کي تنهاپسندي ۾ ڪرڻ کانسواءِ سمجهايو وڃي۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://philarchive.org/rec/LISTMT-2 |title=The many-worlds theory of consciousness |last=List |first=Christian |date=2023 |website= |publisher=The Philosophical Quarterly |access-date=24 January 2025 |quote=}}&lt;/ref&gt;
ڪجهه فلسفين دليل ڏنو آهي ته پاڻ جي فطرت ۽ [[جاءِ ۽ وقت جو فلسفو|وقت جي فلسفي]] جي فطرت جي وچ ۾ هڪ لاڳاپو موجود آهي۔ ونسنٽ ڪونٽزر دليل ڏئي ٿو ته پاڻ جو تعلق [[اي سيريز ۽ بي سيريز]] وقت جي نظرين سان آهي، ۽ اي-نظريي جي حق ۾ دليل وڌيڪ مؤثر آهن جيڪڏهن انهن کي گڏيل حيثيت سان ڏٺو وڃي، يعني اي-نظريو صحيح هجڻ سان گڏ &quot;مان&quot; کي ٻين نظرين جي ڀيٽ ۾ مابعدالطبيعي طور امتيازي حيثيت حاصل هجي۔&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Conitzer|first=Vincent|author-link=|date=30 Aug 2020|title=The Personalized A-Theory of Time and Perspective|eprint=2008.13207v1|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt; ڪاسپر هيئر پڻ اهڙا ئي دليل پيش ڪيا آهن، خاص ڪري [[ايگو سينٽرڪ پريزينٽزم]] جي نظرئي سان، جيڪو هڪ قسم جي تنهاپسندي آهي، جنهن مطابق ٻين ماڻهن جا تجربا انهيءَ طرح &quot;هاڻوڪا&quot; ناهن جيئن هڪ فرد جو پنهنجو موجوده تجربو هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;JPhil&quot;&gt;{{cite journal|last=Hare|first=Caspar|title=Self-Bias, Time-Bias, and the Metaphysics of Self and Time|journal=The Journal of Philosophy|date=July 2007|volume=104|issue=7|pages=350–373|doi=10.5840/jphil2007104717|url=http://web.mit.edu/~casparh/www/Papers/CJHareSelfBias2.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hare|first=Caspar|title=On Myself, and Other, Less Important Subjects|year=2009|publisher=Princeton University Press|isbn=9780691135311|url=http://press.princeton.edu/titles/8921.html}}&lt;/ref&gt; ۽ [[پرسيپڪٽيوئل ريئلزم]] پڻ، جنهن مطابق ادراڪي شعور اندر موجود شين وٽ هڪ اهڙي بنيادي خاصيت هوندي آهي جيڪا مڪمل طور موجود هوندي آهي ۽ ڪنهن ٻي شيءِ سان نسبت رکندڙ نه هوندي آهي۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hare |first=Caspar |date=September 2010 |title=Realism About Tense and Perspective |url=http://web.mit.edu/~casparh/www/Papers/CJHarePerspectivalRealism.pdf |journal=Philosophy Compass |volume=5 |issue=9 |pages=760–769 |doi=10.1111/j.1747-9991.2010.00325.x |hdl-access=free |hdl=1721.1/115229}}&lt;/ref&gt; ٻين ڪيترن ئي فلسفين ڪاسپر هيئر جي نظرين تي جائزا پڻ لکيا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite journal|last=McDaniel|first=Kris|title=''On Myself, and Other, Less Important Subjects'' by Hare, Caspar - Review|journal=Ethics|date=January 2012|volume=122|issue=2|pages=403–410|url=http://krmcdani.mysite.syr.edu/whymcxmattersmost.pdf|doi=10.1086/663578|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230552/http://krmcdani.mysite.syr.edu/whymcxmattersmost.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304230552/http://krmcdani.mysite.syr.edu/whymcxmattersmost.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Markosian|first=Ned|title=Are You Special? A Review of Caspar Hare's ''On Myself, and Other, Less Important Subjects''|journal=The Philosophical Review|url=http://myweb.facstaff.wwu.edu/nmarkos/Papers/Hare.Review.pdf|access-date=2015-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073041/http://myweb.facstaff.wwu.edu/nmarkos/Papers/Hare.Review.pdf|archive-date=2015-02-26|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150226073041/http://myweb.facstaff.wwu.edu/nmarkos/Papers/Hare.Review.pdf |date=2015-02-26 }}&lt;/ref&gt;

ٻين فلسفين پڻ ٻين لاڳاپيل خيالن تي بحث ڪيو آهي۔ اهڙا ئي سوال [[جي. جي. والبرگ]] پنهنجي [[ذاتي افق|افقي]] نظرئي جي حمايت ۾ پڻ اٿاري ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Valberg|first=J. J.|title=Dream, Death, and the Self|year=2007|publisher=Princeton University Press|isbn=9780691128597|url=http://press.princeton.edu/titles/8416.html}}&lt;/ref&gt; جاپاني فلسفي [[هتوشي ناگائي]] پهرئين-شخصي نقطه نظر کي پاڻ جي تعريف لاءِ استعمال ڪيو، جتي پاڻ کي &quot;اهو جيڪو سڌو سنئون پنهنجي شعور جو تجربو ڪري ٿو&quot; طور بيان ڪيو ويو آهي۔&lt;ref&gt;* Why Isn’t Consciousness Real? (1) ''Philosophia Osaka'' No. 6, 2011:41-61 [http://hnagai.web.fc2.com/why_isnt_consciousness_real_day1.pdf PDF]&lt;/ref&gt; اهو پڻ دليل ڏنو ويو آهي ته پاڻ هڪ &quot;آئيڊيو موڊيفڪ&quot; تصور آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Watanabe |first=Tsuneo |date=2009 |title=Eastern Epistemology and the Psychology of the Subjective Self |url=https://www.mnc.toho-u.ac.jp/v-lab/dream/green/EasternEpistemology.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224055730/https://www.mnc.toho-u.ac.jp/v-lab/dream/green/EasternEpistemology.pdf |access-date=22 February 2025 |archive-date=24 February 2020 }}&lt;/ref&gt;

== اوڀرئين روحانيت ۽ فلسفي ۾ پاڻ ==
ڪيترين ئي [[روايت|روايتن]] جو روحاني مقصد [[انا جي فنا|انا جي تحليل]] آهي، جيڪو بنيادي پاڻ جي ابتڙ آهي،&lt;ref&gt;Cottingham, Jenny. ''[https://pdfs.semanticscholar.org/60b7/0a787bc77122ac7d975af8eb36f13ac7ea9c.pdf From the self to the Self: an exploration of the process of Self-realisation in the context of Indian psychology]''. Auckland, New Zealand: Auckland University of Technology. 2015.&lt;/ref&gt; جنهن سان انسان پنهنجي حقيقي فطرت جي سڃاڻپ حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ ان کي دنيا ۾ عملي طور ظاهر ڪري سگهي ٿو۔ ان کي مختلف نالن سان سڏيو ويندو آهي جهڙوڪ [[ٻڌ مت ۾ روشنائي|روشنائي]]، [[نروان]]، موجودگي، ۽ &quot;هتي ۽ هاڻي&quot;۔{{citation needed|date=November 2020}}

=== ٻڌ مت ===
{{main|انتا}}
هيوم جو موقف هندستاني ٻڌ مت جي نظرين سان ملندڙ جلندڙ آهي، جتي ذهن جي واقعن کي [[اسڪنده|مجموعن]] (''اسڪنده'') جي صورت ۾ بيان ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ [[حسّي ادراڪ]]، عقلي فرق (''سنڄا'')، [[جذبو]]، ۽ [[ارادو]]۔ [[ٻڌ فلسفو]] جي شروعات کان وٺي، ڪيترن ئي مڪتبن اهو مڃيو ته پاڻ کي انهن عارضي مجموعن سان سڃاڻپ نٿي ڪري سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي غير-پاڻ آهن، پر ڪجهه روايتن وڌيڪ سوال ڪيو ته ڇا ڪو اهڙو اڻ بدليل بنياد موجود آهي جيڪو حقيقي ۽ مستقل انفرادي سڃاڻپ کي بيان ڪري سگهي، جيڪو انهن عارضي حالتن کي برقرار رکي ٿو؛ جهڙوڪ [[ٻڌ فطرت]] جو تصور [[مهائيانا]] روايت ۾، ۽ [[حقيقت (ٻڌ مت)|حتمي حقيقت]] جو تصور [[زوگچن]] روايت ۾، مثال طور [[ڊولپوپا]]&lt;ref&gt;Schaeffer, Kurtis R.; Kapstein, Matthew T.; Tuttle, Gray (2013-03-26). ''[https://books.google.com/books?id=VmkMBcsXxdkC&amp;pg=PA410 Sources of Tibetan Tradition]''. Columbia University Press. {{ISBN|9780231509787}}. p. 410&lt;/ref&gt; ۽ [[لونگچينپا]] وٽ ملي ٿو۔&lt;ref&gt;Germano, David Francis. Poetic thought, the intelligent Universe, and the mystery of self: The Tantric synthesis of rDzogs Chen in fourteenth century Tibet. Madison: The University of Wisconsin. 1992.&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ ٻڌ مت [[آتمن (هندو مت)|آتمن]] جي اڻ بدليل تصور تي تنقيد ڪري ٿو، پر ڪجهه [[ٻڌ مت جا مڪتب|مڪتب]] انفرادي شخصيت جي خيال کي وڌيڪ سوال هيٺ آندو؛ شروعاتي مڪتبن ۾ به، جيئن [[پدگلا واد]] نظرئي ۾، اهڙا سوال اٿاريا ويا جيئن &quot;هن مجموعي جو کڻندڙ ڪير آهي؟&quot;، &quot;اهي مجموعا ڪير کڻي ٿو؟&quot;، &quot;هڪ جنم کان ٻئي جنم ڏانهن ڇا منتقل ٿئي ٿو؟&quot; يا &quot;خود بهتري ۽ روشنائي جو موضوع ڪير آهي؟&quot;۔&lt;ref&gt;Priestley, Leonard C. D. C. (1999) [https://web.archive.org/web/20150316083317/http://ahandfulofleaves.org/documents/Pudgalavada%20Buddhism_Priestely.pdf ''Pudgalavada Buddhism'': The Reality of the Indeterminate Self]. South Asian Studies Papers, 12, monograph 1. University of Toronto: Centre for South Asian Studies.&lt;/ref&gt;

خاص طور تي [[گوتم بڌ]] هر اهڙي ڪوشش تي تنقيد ڪئي جيڪا هڪ مقرر پاڻ جو تصور پيش ڪري، جڏهن ته هن اهو پڻ چيو ته &quot;مون وٽ ڪو پاڻ ناهي&quot; وارو خيال رکڻ به غلط آهي۔ اهو [[وچولي واٽ]] جو مثال آهي جيڪو بدھ ۽ [[مڌيمڪ]] مڪتب بيان ڪيو۔ پاڻ جي غير موجودگي واري وضاحت جو مقصد &quot;مان&quot; سان لڳاءُ کان بچڻ، [[حقيقت]] جي تلاش، ۽ [[لاتعلقي]] حاصل ڪرڻ آهي،&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Shiah|first=Yung-Jong|date=2016-02-04|title=From Self to Nonself: The Nonself Theory|journal=Frontiers in Psychology|volume=7|pages=124|doi=10.3389/fpsyg.2016.00124|issn=1664-1078|pmc=4740732|pmid=26869984|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ۽ اهو خيال پراڻين [[ٻڌ سُتر|سُترن]] ۾ ملي ٿو، جيڪي [[پالي ڪينن]] ۾ محفوظ آهن، جيئن هي:

&lt;blockquote&gt;&quot;ڀڪشو، روپ پاڻ ناهي۔ جيڪڏهن روپ پاڻ هجي ها ته اهو ڏک جو سبب نه بڻجي ها، ۽ ڪو ماڻهو چئي سگهي ها: ‘منهنجو روپ اهڙو هجي، منهنجو روپ اهڙو نه هجي.’ پر جيئن روپ پاڻ ناهي، تنهن ڪري اهو ڏک جو سبب بڻجي ٿو، ۽ ڪو به اهو نٿو چئي سگهي: ‘منهنجو روپ اهڙو هجي، منهنجو روپ اهڙو نه هجي.’... ڀڪشو، احساس پاڻ ناهي... ڀڪشو، ادراڪ پاڻ ناهي... ڀڪشو، ارادا پاڻ ناهن... ڀڪشو، شعور (وجنان) پاڻ ناهي.... ڇا روپ مستقل آهي يا غير مستقل؟...&quot;&lt;ref&gt;[[Anattalakkhana Sutta|انتا-لکڻ سُتر]] ([[پالي ڪينن]]). [https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn22/sn22.059.nymo.html ترجمو: Ñanamoli Thera] (1993).&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== پاڻ جي سڃاڻپ ==
{{Main|پاڻ-سڃاڻپ (نفسيات)}}
ٻئي [[مغربي دنيا|مغربي]] ۽ [[اوڀرئين دنيا|اوڀرئين تهذيبون]] پاڻ جي سڃاڻپ سان لاڳاپيل رهيون آهن ۽ ان جي اهميت تي زور ڏنو آهي، خاص ڪري انهيءَ تضاد کي بيان ڪندي ته اهو هڪ ئي وقت فوري طور دستياب به آهي ۽ گهڻو ڳجهو به۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Self Knowledge in Thomas Aquinas: The Angelic Doctor on the Soul's Knowledge of Itself|last=Lambert|first=Richard|publisher=Author House|year=2007|isbn=9781420889659|location=Bloomington, IN|pages=1}}&lt;/ref&gt; [[سقراط]] لاءِ فلسفي جو مقصد هو &quot;[[پاڻ کي سڃاڻ]]&quot;۔ [[لاؤ تسو]] پنهنجي ڪتاب ''[[Tao Te Ching]]'' ۾ چوي ٿو: &quot;ٻين کي سڃاڻڻ حڪمت آهي، پاڻ کي سڃاڻڻ روشنائي آهي۔ ٻين تي قابو پائڻ لاءِ قوت گهربل آهي، پاڻ تي قابو پائڻ لاءِ حقيقي طاقت گهربل آهي.&quot; &lt;ref&gt;{{cite book|last=Laozi|first=Lao Tsu|title=Tao Te Ching|isbn=978-0-679-72434-6|publisher=Vintage Books|year=1989|pages=35}}&lt;/ref&gt; ساڳيو خيال [[اپنشاد]] جي رشن وٽ به ملي ٿو، جيڪي چون ٿا ته حقيقي علم جو اعليٰ درجو پاڻ جي جوهر ۽ خدا جي فطرت کي سمجهڻ سان حاصل ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Hinduism: Analytical Study|last1=Mohapatra|first1=Amulya|last2=Mohapatra|first2=Bijaya|publisher=Mittal Publications|year=1993|isbn=8170993881|location=New Delhi|pages=8}}&lt;/ref&gt; [[آدي شنڪراچاريه]]، [[ڀگود گيتا]] تي پنهنجي تبصري ۾ لکي ٿو ته &quot;[[پاڻ-سڃاڻپ (ويدانيت)|پاڻ جي سڃاڻپ]] ئي ڏکن کي ختم ڪري ٿي&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Alladi|first=Mahadeva Sastry|title=The Bhagavad Gita with the commentary of Sri Sankaracharya|publisher=Samata Books|year=1992|page=22}}&lt;/ref&gt; &quot;پاڻ جي سڃاڻپ ئي اعليٰ خوشيءَ جو ذريعو آهي&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Alladi|first=Mahadeva Sastry|title=The Bhagavad Gita with the commentary of Sri Sankaracharya|publisher=Samata Books|year=1992|page=500}}&lt;/ref&gt; &quot;مڪمل ڪمال پاڻ جي سڃاڻپ جو نتيجو آهي&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Alladi|first=Mahadeva Sastry|title=The Bhagavad Gita with the commentary of Sri Sankaracharya|publisher=Samata Books|year=1992|page=484}}&lt;/ref&gt;

پاڻ جي سڃاڻپ بابت هڪ نظريو ان کي اهڙي صلاحيت طور بيان ڪري ٿو، جنهن سان انسان پنهنجي احساسن، خيالن، ذهني حالتن، ۽ روين کي پنهنجو سمجهي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Self-Knowledge|last=Gertler|first=Brie|publisher=Routledge|year=2011|isbn=978-0203835678|location=Oxon|pages=9}}&lt;/ref&gt; اهو تصور ٻين خيالن جهڙوڪ [[پاڻ بابت شعور]] ۽ خود تصور سان ڳنڍيل آهي۔ عقليت پسند نظريو، جنهن تي [[ايمانوئل ڪانٽ]] اثر وڌو، اهو پڻ چوي ٿو ته اسان جي پاڻ کي سمجهڻ جي صلاحيت جزوي طور انهيءَ حقيقت مان پيدا ٿئي ٿي ته اسين پاڻ کي [[عقلي عامل]] طور ڏسون ٿا۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هي مڪتب ان ڳالهه کي رد ڪري ٿو ته پاڻ جي سڃاڻپ فقط [[مشاهدو]] مان حاصل ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو فرد کي هڪ فعال حيثيت ۾ ڏسي ٿو جيڪو پنهنجي حالتن کي پاڻ ٺاهي سگهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Kant and the Problem of Self-Knowledge|last=Gorgione|first=Luca|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9781138385467|location=New York}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Wikiquote|پاڻ (فلسفو)}}
{{main|پاڻ جو خاڪو }}
{{div col|colwidth=20em}}
* {{annotated link|آتما (ٻڌمت)}}
* {{annotated link|وجود ۽ وقت}}
* {{annotated link|خودپرست دنيا}}
* {{annotated link|عرفان}}
* [[جان لاڪ جو پاڻ بابت نظر|جان لاڪ جو پاڻ بابت نظر]]
* {{annotated link|آئيني وارو مرحلو}}
* {{annotated link|کلي انفراديت}}
* {{annotated link|ٻيو (فلسفو)}}
* {{annotated link|شخصي افق}}
* {{annotated link|پاڻ جي نفسيات}}
* {{annotated link|پاڻ بابت مذھبي خيال}}
* {{annotated link|پاڻ-سڃاڻڻ}}
* {{annotated link|پاڻ-خاڪو}}
* {{annotated link|موضوع (فلسفو)}}
* {{annotated link|چڪروارو سوال}}
{{Div col end}}

== نوٽ ==
{{Reflist|25em}}

== حوالا ==
{{refbegin}}
* Carsten Korfmacher, [http://www.iep.utm.edu/p/person-i.htm 'Personal Identity'], ''[[دي انٽرنيٽ انسائيڪلوپيڊيا آف فلاسافي]]''
* {{cite SEP |url-id=self-knowledge |title=Self-knowledge}}
{{refend}}

{{Navboxes
|list=
{{مابعدالطبعيات}}
{{ذھن جو فلسفو}}
}}

{{Authority control}}
[[زمرو:پاڻ]]
[[زمرو:پاڻ جا تصور]]
[[زمرو:ذهن جو نظريو]]
[[زمرو:سڃاڻپ (فلسفو)]]
[[زمرو:شعور]]
[[زمرو:مابعدالطبيعات جا تصور]]
[[زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال]]
[[زمرو:موضوعي تجربو]]</text>
      <sha1>4abrmlfnspu1qcrol3zrh8ktfniw395</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انٽيرير ريمس آف اسپائنل تنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95291</id>
    <redirect title="ريڙھي تنت جي اڳئين شاخ" />
    <revision>
      <id>373460</id>
      <parentid>373173</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[اسپائنل تنت جو انٽيرير ريمس]] to [[ريڙھي تنت جي اڳئين شاخ]]</comment>
      <origin>373460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="4u9ugg8ywl64w02h2mqhjjim6rb75f0" xml:space="preserve">#چوريو [[ريڙھي تنت جي اڳئين شاخ]]</text>
      <sha1>4u9ugg8ywl64w02h2mqhjjim6rb75f0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:زمرا بلحاظ پيشا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95327</id>
    <revision>
      <id>373396</id>
      <timestamp>2026-04-25T14:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:زمرا بلحاظ موضوع]]</comment>
      <origin>373396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="e17ffvuk0zug4ocfhxpzvjgtpcw4416" xml:space="preserve">
[[زمرو:زمرا بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>e17ffvuk0zug4ocfhxpzvjgtpcw4416</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373397</id>
      <parentid>373396</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="tb1spmhe8znlg0r5fvhstozkgta61gz" xml:space="preserve">[[زمرو:پيشا]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>tb1spmhe8znlg0r5fvhstozkgta61gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مشاهدو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95328</id>
    <revision>
      <id>373413</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انسان]]</comment>
      <origin>373413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="mxcusw6ooa9ffgqyvpfg1x39gl54ip8" xml:space="preserve">[[زمرو:انسان]]</text>
      <sha1>mxcusw6ooa9ffgqyvpfg1x39gl54ip8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بيانات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95329</id>
    <revision>
      <id>373414</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انسان]]</comment>
      <origin>373414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="mxcusw6ooa9ffgqyvpfg1x39gl54ip8" xml:space="preserve">[[زمرو:انسان]]</text>
      <sha1>mxcusw6ooa9ffgqyvpfg1x39gl54ip8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Textile arts</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95330</id>
    <revision>
      <id>373427</id>
      <timestamp>2026-04-25T16:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox | name       = Textile arts | title      = [[ڪپڙي جا هنر]] | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}} | bodyclass = hlist | image      = [[File:Alpackaull.jpg|right|110px]] | below = {{portal-inline|لباس|size=tiny}}  | group1 = بنياديات | list1  = * [[مڻين جو ڪم]] * [[چوٽي]] * [[ڪروشيه]] * [[رڱائي]] * [[ڪڙهائي]] ** [[ليس]] *** [[مڪرامي]] ** [[سئيءَ جو ڪم]] * ڪپڙو|فيبر...</comment>
      <origin>373427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3680" sha1="qo2qie9g1bgzlmr3h6sczeyq24x7fyf" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = Textile arts
| title      = [[ڪپڙي جا هنر]]
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist
| image      = [[File:Alpackaull.jpg|right|110px]]
| below = {{portal-inline|لباس|size=tiny}}

| group1 = بنياديات
| list1  =
* [[مڻين جو ڪم]]
* [[چوٽي]]
* [[ڪروشيه]]
* [[رڱائي]]
* [[ڪڙهائي]]
** [[ليس]]
*** [[مڪرامي]]
** [[سئيءَ جو ڪم]]
* [[ڪپڙو|فيبرڪ]]
* [[فيلٽ]] ٺاهڻ
* [[ريشو]]
* [[بُڻت]]
* [[سانچو:Layered textiles|تھ بندي]]
** [[اپليڪي]]
** [[پيچ ورڪ]]
** [[ڪِلٽ ٺاهڻ]]
* [[نالي بائنڊنگ]]
* [[پلائنگ]]
* [[رسي]]
* [[قالين سازي]]
* [[سلائي]]
** [[پاسمانٽري]]
** [[ٽاڪو (ڪپڙي جا هنر)|ٽاڪو]]
* [[سُٽ ڪتڻ|ڪتڻ]]
* [[ڪپڙي جي ڇپائي]]
* [[اُڻت]]
* [[ڌاڳو]]
* [[بڻت]]

| group2 = تاريخ
| list2  =
* [[لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ|لباس ۽ ڪپڙا]]
* [[ڪِلٽ ٺاهڻ جي تاريخ|ڪِلٽ ٺاهڻ]]
* [[ريشم جي تاريخ|ريشم]]
** [[بازنطيني ريشم|بازنطيني]]
** [[سنڌي ريشم جي تاريخ|سنڌي]]
** [[هندستاني اپکنڊ ۾ ريشم|هندستاني اپکنڊ]]
* [[برطانوي صنعتي انقلاب دوران ڪپڙي جي پيداوار]]
* [[قبل صنعتي طريقن سان ڪپڙي جي پيداوار]]
* [[لباس ۽ ڪپڙي جي ٽيڪنالاجي جي وقتي لڪير]]

| group3 = علائقائي ۽ نسلي
| list3 =
* [[آفريڪي ڪپڙا|آفريڪي]]
** [[ڪانگو ڪپڙا|ڪانگو]]
**[[سنڌي لباس|سنڌي]]
** [[ڪوبا ڪپڙا|ڪوبا]]
* [[آسٽريليا جي اصلي ماڻهن جو ريشيدار هنر|آسٽريليا جا اصلي ماڻهو]]
* برمي
** [[اچيڪ]]
* [[همونگ ڪپڙي جو هنر|همونگ]]
* [[آمريڪا جي اصلي ماڻهن جا ڪپڙي جا هنر|آمريڪا جا اصلي ماڻهو]]
** [[اينڊين ڪپڙا|اينڊين]]
** [[ماپوچي ڪپڙا|ماپوچي]]
** [[مايا ڪپڙا|مايا]]
** [[ميڪسيڪو جا ڪپڙا|ميڪسيڪي]]
** [[نواهو اُڻت|نواهو]]
** [[اوهاڪا جا ڪپڙا|اوهاڪن]]
* انڊونيشيائي
** [[بالي جا ڪپڙا|بالي]]
** [[سمبا جا ڪپڙا|سمبا]]
* [[ڪورين ڪپڙي جا هنر|ڪورين]]
* [[مائوري روايتي ڪپڙا|مائوري]]

| group4 = لاڳاپيل
| list4  =
* [[ڪپڙي کي اڇو ڪرڻ|اڇو ڪرڻ]]
* [[بلاڪنگ (ڪپڙي جا هنر)|بلاڪنگ]]
* [[لباس]]
* [[ڪپڙن جو تحفظ ۽ بحالي|تحفظ ۽ بحالي]]
* [[ريشي جو هنر]]
** [[پائڻ لائق هنر#پائڻ لائق ريشيدار هنر|پائڻ لائق ريشيدار هنر]]
* [[ڪپڙي جي صنعت|صنعت]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار|پيداوار]]
* [[سانچو:Clothing materials and parts|مواد]]
* [[رياضي ۽ ريشيدار هنر]]
* [[ڪپڙي جي ٻيهر استعمال|ٻيهر استعمال]]
* [[سانچو:Textile tools|اوزار]]
* [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ماپ جا ايڪا]]

| group5 = لغتون
| list5 =
* [[رنگائي جي اصطلاحن جي لغت|رنگائي جا اصطلاح]]
* [[سلائي جي اصطلاحن جي لغت|سلائي جا اصطلاح]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار جي اصطلاحن جي لغت|ڪپڙي جي پيداوار جا اصطلاح]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation|content=
{{collapsible option}}

== پڻ ڏسو ==
{{Knot templates}}

[[زمرو:ڪپڙي جي هنر جا سانچا| ]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo2qie9g1bgzlmr3h6sczeyq24x7fyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373428</id>
      <parentid>373427</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="fbfrwve6gyuw04wta2pfcmqym6u292z" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = Textile arts
| title      = [[ڪپڙي جا هنر]]
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist
| image      = [[File:Alpackaull.jpg|right|110px]]
| below = {{portal-inline|لباس|size=tiny}}

| group1 = بنياديات
| list1  =
* [[مڻين جو ڪم]]
* [[چوٽي]]
* [[ڪروشيه]]
* [[رڱائي]]
* [[ڪڙهائي]]
** [[ليس]]
*** [[مڪرامي]]
** [[سئيءَ جو ڪم]]
* [[ڪپڙو|فيبرڪ]]
* [[فيلٽ]] ٺاهڻ
* [[ريشو]]
* [[بُڻت]]
* [[سانچو:Layered textiles|تھ بندي]]
** [[اپليڪي]]
** [[پيچ ورڪ]]
** [[ڪِلٽ ٺاهڻ]]
* [[نالي بائنڊنگ]]
* [[پلائنگ]]
* [[رسي]]
* [[قالين سازي]]
* [[سلائي]]
** [[پاسمانٽري]]
** [[ٽاڪو (ڪپڙي جا هنر)|ٽاڪو]]
* [[سُٽ ڪتڻ|ڪتڻ]]
* [[ڪپڙي جي ڇپائي]]
* [[اُڻت]]
* [[ڌاڳو]]
* [[بڻت]]

| group2 = تاريخ
| list2  =
* [[لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ|لباس ۽ ڪپڙا]]
* [[ڪِلٽ ٺاهڻ جي تاريخ|ڪِلٽ ٺاهڻ]]
* [[ريشم جي تاريخ|ريشم]]
** [[بازنطيني ريشم|بازنطيني]]
** [[سنڌي ريشم جي تاريخ|سنڌي]]
** [[هندستاني اپکنڊ ۾ ريشم|هندستاني اپکنڊ]]
* [[برطانوي صنعتي انقلاب دوران ڪپڙي جي پيداوار]]
* [[قبل صنعتي طريقن سان ڪپڙي جي پيداوار]]
* [[لباس ۽ ڪپڙي جي ٽيڪنالاجي جي وقتي لڪير]]

| group3 = علائقائي ۽ نسلي
| list3 =
* [[آفريڪي ڪپڙا|آفريڪي]]
** [[ڪانگو ڪپڙا|ڪانگو]]
**[[سنڌي لباس|سنڌي]]
** [[ڪوبا ڪپڙا|ڪوبا]]
* [[آسٽريليا جي اصلي ماڻهن جو ريشيدار هنر|آسٽريليا جا اصلي ماڻهو]]
* برمي
** [[اچيڪ]]
* [[همونگ ڪپڙي جو هنر|همونگ]]
* [[آمريڪا جي اصلي ماڻهن جا ڪپڙي جا هنر|آمريڪا جا اصلي ماڻهو]]
** [[اينڊين ڪپڙا|اينڊين]]
** [[ماپوچي ڪپڙا|ماپوچي]]
** [[مايا ڪپڙا|مايا]]
** [[ميڪسيڪو جا ڪپڙا|ميڪسيڪي]]
** [[نواهو اُڻت|نواهو]]
** [[اوهاڪا جا ڪپڙا|اوهاڪن]]
* انڊونيشيائي
** [[بالي جا ڪپڙا|بالي]]
** [[سمبا جا ڪپڙا|سمبا]]
* [[ڪوريائي ڪپڙي جا هنر|ڪوريائي]]
* [[مائوري روايتي ڪپڙا|مائوري]]

| group4 = لاڳاپيل
| list4  =
* [[ڪپڙي کي اڇو ڪرڻ|اڇو ڪرڻ]]
* [[بلاڪنگ (ڪپڙي جا هنر)|بلاڪنگ]]
* [[لباس]]
* [[ڪپڙن جو تحفظ ۽ بحالي|تحفظ ۽ بحالي]]
* [[ريشي جو هنر]]
** [[پائڻ لائق هنر#پائڻ لائق ريشيدار هنر|پائڻ لائق ريشيدار هنر]]
* [[ڪپڙي جي صنعت|صنعت]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار|پيداوار]]
* [[سانچو:Clothing materials and parts|مواد]]
* [[رياضي ۽ ريشيدار هنر]]
* [[ڪپڙي جي ٻيهر استعمال|ٻيهر استعمال]]
* [[سانچو:Textile tools|اوزار]]
* [[ڪپڙي جي ماپ جا ايڪا|ماپ جا ايڪا]]

| group5 = لغتون
| list5 =
* [[رڱائي جي اصطلاحن جي لغت|رڱائي جا اصطلاح]]
* [[سلائي جي اصطلاحن جي لغت|سلائي جا اصطلاح]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار جي اصطلاحن جي لغت|ڪپڙي جي پيداوار جا اصطلاح]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation|content=
{{collapsible option}}

== پڻ ڏسو ==
{{Knot templates}}

[[زمرو:ڪپڙي جي هنر جا سانچا| ]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fbfrwve6gyuw04wta2pfcmqym6u292z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Textile tools</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95331</id>
    <revision>
      <id>373429</id>
      <timestamp>2026-04-25T16:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox  | name = Textile tools  | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}  | title = [[:Category:Textile tools|ڪپڙي جا اوزار ۽ طريقا]]  | bodyclass = hlist  | group1 = [[مڻين جو ڪم]] | list1  = {{Navbox|subgroup | group1 = [[مڻيا]] ۽&lt;br&gt;ٻيا اوزار | list1  = * [[ايگري مڻيا]] * [[شيورون مڻيا]] * [[شيشي جا مڻيا ٺاهڻ]] * [[فاطوران]] * [[وارن واري نلي]] * [[هيشي]]...</comment>
      <origin>373429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6760" sha1="3ffkd59j0z9yy7x4zpn8hsem84ze9fp" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Textile tools
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
 | title = [[:Category:Textile tools|ڪپڙي جا اوزار ۽ طريقا]]
 | bodyclass = hlist

| group1 = [[مڻين جو ڪم]]
| list1  = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[مڻيا]] ۽&lt;br&gt;ٻيا اوزار
| list1  =
* [[ايگري مڻيا]]
* [[شيورون مڻيا]]
* [[شيشي جا مڻيا ٺاهڻ]]
* [[فاطوران]]
* [[وارن واري نلي]]
* [[هيشي]]
* [[ڪيفا مڻيا]]
* [[محبت جا مڻيا]]
* [[ميلي فِيوري]]
* [[مورانو مڻيا]]
* [[پيرانڪن ڪٽ مڻيا]]
* [[پائوڊر شيشي جا مڻيا]]
* [[سيڊ مڻيا]]
* [[سيڪوئن]]
* [[واپاري مڻيا]]
* [[وامپم]]
| group2 = طريقا
| list2  =
* [[مڻين سان ڪروشيه]]
* [[مڻين جي ڪڙهائي]]
* [[مڻين جي پُرائي]]
* [[مڻين جي اُڻت]]
* [[برڪ ٽانڪو]]
* [[پيوٽي ٽانڪو]]
* [[سڌي ڪنڊ اُڻت]]
* [[چورس ٽانڪو]]
}}

| group2 = [[ڪروشيه]]
| list2  = {{Navbox|subgroup
| group1 = اوزار
| list1  =
* [[ڪروشيه ڪنڊو]]
* [[ڪرو-هڪ]]
* [[ڪنڊي جي ماپ اوزار]]
* [[ڪروشيه ۽ بُڻت لاءِ ڌاڳن جي فهرست]]
* [[قينچي]]
* [[ٽانڪو نشان لڳائڻ وارو]]
| group2 = طريقا&lt;br/&gt; ۽ نمونا
| list2 =
* [[مڻين سان ڪروشيه]]
* [[بلاڪنگ (ڪپڙي جا هنر)]]
* [[گيج (بُڻت)]]
* [[گريني اسڪوائر]]
* [[ڪروشيه ٽانڪن جي فهرست]]
* [[شيل ٽانڪو]]
* [[ٽيپسٽري ڪروشيه]]
* [[تيونسي ڪروشيه]]
}}

| group3 = [[رنگائي]]
| list3  = {{Navbox|subgroup
| group1 = رنگن جا&lt;br&gt;قسم
| list1  =
* [[رنگ]]
* [[قدرتي]]
* [[تيزابي]]
* [[ريئڪٽو]]
* [[سالوينٽ]]
* [[سبسٽينٽو]]
* [[سلفر]]
* [[ويٽ]]
* [[ڊسپرز]]
* [[ڊسچارج ڇپائي]]
* [[رنگدار مادو]]
| group2 = طريقا
| list2  =
* [[بٽڪ]]
* [[ايڪٽ]]
** {{Transliteration|ja|[[ڪاسوري]]}}
* [[ڪلامڪاري]]
* {{Transliteration|ja|[[ڪاتازومي]]}}
* [[لهيريا]]
* [[مورڊنٽ]]
* [[ريئڪٽو رنگ ڇپائي]]
* [[مزاحمتي رنگائي|مزاحمتي]]
* [[رِنگ رنگائي]]
* {{Transliteration|ja|[[روڪيتسو زومي]]}}
* [[شيبوري]]
* [[ٽاءِ-ڊاءِ]]
* {{Transliteration|ja|[[ٽسوٽسوگاڪي]]}}
* {{Transliteration|ja|[[يوزن]]}}
}}

| group4 = [[ڪڙهائي]]
| list4 = {{Navbox|subgroup
| group1 = اوزار
| list1  =
* [[آئيدا ڪپڙو]]
* [[ڪڙهائي جو دائرو]]
* [[ڪڙهائي ڌاڳو]]
* [[برابر اُڻت]]
* [[سوراخ ٿيل ڪاغذ]]
* [[سادي اُڻت]]
* [[پلاسٽڪ ڪينوس]]
* [[نمونو (سئيءَ جو ڪم)]]
* [[سلپ]]
* [[ڌاڳو]]
| group2 = ٽانڪا&lt;br&gt;جا طريقا
| list2  =
* [[بيڪ ٽانڪو]]
* [[بلينڪيٽ ٽانڪو]]
* [[باڪس ٽانڪو]]
* [[بٽڻ هول ٽانڪو]]
* [[چين ٽانڪو]]
* [[ڪوچنگ ۽ ليڊ ڪم]]
* [[ڪراس ٽانڪا]]
* [[ڪڙهائي ٽانڪو]]
* [[فيذر ٽانڪو]]
* [[هولبين ٽانڪو]]
* [[پيرسين ٽانڪو]]
* [[رننگ ٽانڪو]]
* [[ساٽن ٽانڪو]]
* [[ساشيڪو]]
* [[شيشا ڪڙهائي]]
* [[سڌو ٽانڪو]]
* [[ٽنٽ ٽانڪو]]
}}

| group5 = [[بُڻت]]
| list5 = {{Navbox|subgroup
| group1 = اوزار ۽&lt;br&gt;مواد
| list1  =
* [[بُڻت سوئي]]
* [[سوئي ڪيپ]]
* [[سوئي ماپ اوزار]]
* [[ڪروشيه ۽ بُڻت لاءِ ڌاڳن جي فهرست]]
* [[قطار ڳڻيندڙ]]
* [[ٽانڪو هولڊر]]
| group2 = طريقا
| list2  =
* [[بازو بُڻت]]
* [[ٽوڪري نموني بُڻت]]
* [[مڻين سان بُڻت]]
* [[ترچِي بُڻت]]
* [[بند ڪرڻ]]
* [[بابِل]]
* [[بريوش بُڻت]]
* [[بٽڻ هول]]
* [[ڪيبل بُڻت]]
* [[شروع ڪرڻ]]
* [[ڊبل بُڻت]]
* [[ڊراپ ٽانڪو بُڻت]]
* [[اينٽرليڪ]]
* [[فيگٽنگ]]
* [[آڱرين سان بُڻت]]
* [[گڏ ڪرڻ]]
* [[گيج]]
* [[گرافٽنگ]]
* [[هٿ سان بُڻت]]
* [[هيم ٺاهڻ]]
* [[فريب بُڻت]]
* [[ليس بُڻت]]
* [[ميڊيلين بُڻت]]
* [[ٽانڪا کڻڻ]]
* [[پلِيٽ]]
* [[ربنگ]]
* [[ننڍي قطار]]
* [[سلپ ٽانڪو بُڻت]]
* [[اسپول بُڻت]]
* [[اسٽيڪ]]
* [[ٽي سوئي بند ڪرڻ]]
* [[ٿرمنگ]]
* [[ٽڪ]]
* [[ٽوئن بُڻت]]
* [[اُڻت (بُڻت)]]
* [[ويلٽنگ]]
}}

| group6 = [[سلائي]]
| list6 = {{Navbox|subgroup
| group1 = اوزار
| list1 =
* [[بوبن]]
* [[لباس ماڊل]]
* [[سوئي دٻو]]
* [[سوئي ۾ ڌاڳو وجھڻ وارو]]
* [[نمونو ڪٽر]]
* [[پن]]
* [[پن ڪشن]]
* [[پِنڪنگ قينچي]]
* [[قينچي]]
* [[سيم ڪٽر]]
* [[سلائي ماپ اوزار]]
* [[سلائي سوئي]]
* [[سئيءَ وارو اوزار]]
* [[درزيءَ جو هيم]]
* [[ماپ ٽيپ]]
* [[ٿمبل]]
* [[ٽريسنگ ڪاغذ]]
* [[ٽريسنگ ڦيٿو]]
| group2 = طريقا
| list2 =
* [[ٽيڪ (سلائي)|باسٽنگ]]
* [[ڪٽ]]
* [[مرمت]]
* [[نرمي]]
* [[سجاوٽ]]
* [[ڪپڙي جي نلي موڙڻ]]
* [[فلوٽنگ ڪينوس]]
* [[گڏ ڪرڻ]]
* [[گوڊيٽ]]
* [[گور]]
* [[گسِٽ]]
* [[روايتي سلائي]]
* [[پلِيٽ]]
* [[شيرنگ]]
}}

| group7 = [[سُت ڪتڻ]]
| list7 = {{Navbox|subgroup
| group1 = ڪتڻ جا&lt;br&gt;اوزار
| list1  =
* [[هٿ سان ڪتڻ]]
* [[ڊسٽاف]]
* [[نڊي نوڊي]]
* [[نوسٽيپيني]]
* [[اسپنڊل]]
* [[ڪتڻ جو ڦيٿو]]
* [[اسپنر جو ويزل]]
| group2 = طريقا
| list2  =
* [[ڪارڊنگ]]
* [[ڪومبنگ]]
* [[هيڪلنگ]]
* [[ڊگهو ڊرا]]
* [[اسڪچنگ]]
* [[ننڍو ڊرا]]
* [[في انچ موڙ]]
}}

| group8 = [[اُڻت]]
| list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = اوزار
| list1  =
* [[باربر-ڪولمين ڳنڍيندڙ]]
* [[بيمر]]
* [[اڏامندڙ شٽل]]
* [[هيڊل]]
* [[لوم]]
* [[ريڊ]]
* [[شيڊ]]
* [[شٽل]]
* [[سائيزنگ]]
** [[ڪپڙي جي سائيزنگ مشين]]
* [[تعليم]]
* [[ٽيمپل]]
** [[ريزن]]
| group2 = طريقا
| list2  =
* [[چوٽي ٺاهڻ]]
* [[چلڪٽ اُڻت]]
* [[ڪوسٽ سليش اُڻت]]
* [[آڱرين سان اُڻت]]
* [[ايڪٽ]]
* [[انڪل اُڻت]]
* [[ڪاسوري]]
* [[نواهو اُڻت]]
* [[پيبِيوني]]
* [[ٽيبلٽ اُڻت]]
* [[تانڪو]]
* [[ٽيپسٽري]]
* [[واٽل]]
* [[وڪر]]
}}

 | below = {{Types of tools footer}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content={{collapsible option}}
[[زمرو:ڪپڙي جا اوزار]]
[[زمرو:اوزارن جا نيويگيشن سانچا]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ffkd59j0z9yy7x4zpn8hsem84ze9fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>صحافين جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95332</id>
    <revision>
      <id>373433</id>
      <timestamp>2026-04-25T16:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1290723927|Lists of journalists]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>373433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="12f47lts3goox6cp5v6coyxpbv0ayr2" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. صحافين جي فهرست

* [[List of investigative journalists|جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست. صحافين جي فهرست]]</text>
      <sha1>12f47lts3goox6cp5v6coyxpbv0ayr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373434</id>
      <parentid>373433</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="195" sha1="p40s2eeva9fjmvfccntvldghhqze0wn" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>p40s2eeva9fjmvfccntvldghhqze0wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373435</id>
      <parentid>373434</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="c03g0kbfftbdklcoxicxa0zg61idq41" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]

[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]</text>
      <sha1>c03g0kbfftbdklcoxicxa0zg61idq41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373436</id>
      <parentid>373435</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="ozlay8e6785ds3cmrfwucfe51d96aii" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ozlay8e6785ds3cmrfwucfe51d96aii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373453</id>
      <parentid>373436</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="r0kxv5rbl6d8qu8q02uu5exgm05e3qr" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>r0kxv5rbl6d8qu8q02uu5exgm05e3qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373454</id>
      <parentid>373453</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="d4pqo0j0dxlmdz13gnj9euusr1es8te" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

* [[List of investigative journalists]]

== By country ==

* [[List of American print journalists]]
* [[List of Argentine journalists]]
* [[List of Armenian journalists]]
* [[List of Brazilian journalists]]
* [[List of Bulgarian journalists]]
* [[List of Canadian journalists]]
* [[:Category:English journalists|List of English journalists]]
* [[List of Eritrean journalists]]
* [[List of newsreaders and journalists in France]]
* [[List of German journalists]]
* [[List of Haitian journalists]]
* [[List of Hong Kong journalists]]
* [[List of Indian journalists]]
* [[List of Italian journalists]]
* [[List of Malawian journalists]]
* [[List of Pakistani journalists]]
* [[List of Slovenian journalists]]
* [[List of South Africans#Journalists|List of South African journalists]]
* [[List of Sri Lankan journalists]]
* [[List of Swedish journalists]]
* [[List of Uruguayan journalists]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]


[[Category:Lists of journalists| ]]


* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>d4pqo0j0dxlmdz13gnj9euusr1es8te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373455</id>
      <parentid>373454</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="nbfly8ptne8djqsobj572p0ejh8zohc" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
==ٻين ملڪن جي لحاظ کان==
==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جي فهرست]]

== By country ==

* [[List of American print journalists]]
* [[List of Argentine journalists]]
* [[List of Armenian journalists]]
* [[List of Brazilian journalists]]
* [[List of Bulgarian journalists]]
* [[List of Canadian journalists]]
* [[:Category:English journalists|List of English journalists]]
* [[List of Eritrean journalists]]
* [[List of newsreaders and journalists in France]]
* [[List of German journalists]]
* [[List of Haitian journalists]]
* [[List of Hong Kong journalists]]
* [[List of Indian journalists]]
* [[List of Italian journalists]]
* [[List of Malawian journalists]]
* [[List of Pakistani journalists]]
* [[List of Slovenian journalists]]
* [[List of South Africans#Journalists|List of South African journalists]]
* [[List of Sri Lankan journalists]]
* [[List of Swedish journalists]]
* [[List of Uruguayan journalists]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]


[[Category:Lists of journalists| ]]


* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>nbfly8ptne8djqsobj572p0ejh8zohc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373467</id>
      <parentid>373455</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="jxgz1j4q37swrg9cx06scl2u5fnxhxz" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ٻين ملڪن جي لحاظ کان==
==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جي فهرست]]

== By country ==

* [[List of American print journalists]]
* [[List of Argentine journalists]]
* [[List of Armenian journalists]]
* [[List of Brazilian journalists]]
* [[List of Bulgarian journalists]]
* [[List of Canadian journalists]]
* [[:Category:English journalists|List of English journalists]]
* [[List of Eritrean journalists]]
* [[List of newsreaders and journalists in France]]
* [[List of German journalists]]
* [[List of Haitian journalists]]
* [[List of Hong Kong journalists]]
* [[List of Indian journalists]]
* [[List of Italian journalists]]
* [[List of Malawian journalists]]
* [[List of Pakistani journalists]]
* [[List of Slovenian journalists]]
* [[List of South Africans#Journalists|List of South African journalists]]
* [[List of Sri Lankan journalists]]
* [[List of Swedish journalists]]
* [[List of Uruguayan journalists]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]


[[Category:Lists of journalists| ]]


* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>jxgz1j4q37swrg9cx06scl2u5fnxhxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373468</id>
      <parentid>373467</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="ivdimzuczo5j2haaedzma6ptgw4mksb" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ٻين ملڪن جي لحاظ کان==
==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جي فهرست]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]


[[Category:Lists of journalists| ]]


* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ivdimzuczo5j2haaedzma6ptgw4mksb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373470</id>
      <parentid>373468</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6558" sha1="knmino290w878slv9wqayqgt30libiy" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جي فهرست]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]


[[Category:Lists of journalists| ]]


* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>knmino290w878slv9wqayqgt30libiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373471</id>
      <parentid>373470</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* Other by country */</comment>
      <origin>373471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6194" sha1="623s3j4bnwr1lyjrfktz6awqirx6ayd" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جي فهرست]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]</text>
      <sha1>623s3j4bnwr1lyjrfktz6awqirx6ayd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373472</id>
      <parentid>373471</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>373472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6523" sha1="m1ogf3n5smyzbqye1qn1s3kuq5oj5rx" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]

* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

== Other by country ==
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–14)]]
* [[List of journalists killed in Bangladesh]]
* [[List of journalists killed in Europe]]
* [[List of journalists killed in Guatemala]]
* [[List of journalists killed in Honduras]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[List of journalists killed in Assam]] '''(India)'''
* [[List of victims of the Sicilian Mafia]] '''(Italy)'''
* [[List of journalists and media workers killed in Mexico]]
* [[List of journalists killed during the Balochistan conflict (1947–present)]] '''(Pakistan)'''
* [[List of journalists killed under the Arroyo administration]] '''(Philippines)'''
* [[List of journalists killed in Russia]]
* [[List of journalists killed during the Somali civil war]]
* [[List of journalists killed in South Sudan]]
* [[List of journalists killed during the Mahdist War]] '''(Sudan)'''
* [[List of journalists killed during the Syrian civil war]]
* [[List of journalists killed in Tajikistan]]
* [[List of arrested journalists in Turkey]]
* [[List of journalists killed in Turkey]]
* [[Freedom of the press in Ukraine#Timeline of reporters killed in Ukraine|Timeline of reporters killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in Ukraine]]
* [[List of journalists killed in the United States]]
* [[List of journalists killed in Yemen]]
* [[List of journalists killed in the Philippines]]
* [[List of journalists killed in Pakistan]]
* [[List of journalists killed and missing in the Vietnam War]]
* [[List of journalists killed during the Israeli–Palestinian conflict]]
* [[List of journalists killed during the War in Afghanistan (2001–2021)]]
* [[Violence against Palestinian journalists]]
* [[Assassination of Vietnamese-American journalists in the United States]]
* [[Attacks on journalists during the Israel–Hezbollah conflict (2023–present)]]</text>
      <sha1>m1ogf3n5smyzbqye1qn1s3kuq5oj5rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373474</id>
      <parentid>373472</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4645" sha1="pk1jsw6u8xkh7hd3k01qprvnbag0dhg" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]

* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]</text>
      <sha1>pk1jsw6u8xkh7hd3k01qprvnbag0dhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373476</id>
      <parentid>373474</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>373476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4490" sha1="0prjysz374pitphb2jxce2zs5ghcvxa" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]] 
==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>0prjysz374pitphb2jxce2zs5ghcvxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373477</id>
      <parentid>373476</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>373477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="58opf4i0361pnaivgfms5xmdjiahq6s" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]]
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>58opf4i0361pnaivgfms5xmdjiahq6s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373479</id>
      <parentid>373477</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون */</comment>
      <origin>373479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="ly1fxxygy0aj11078kka6et71suaj7f" xml:space="preserve">هي '''صحافين جي فهرستن''' جي هڪ فهرست آهي. 
* جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست

{{short description|none}}
This is a list of '''lists of journalists'''.

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]]
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ly1fxxygy0aj11078kka6et71suaj7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373480</id>
      <parentid>373479</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="1449ga24lugknmk51hnrj1dbc138q9d" xml:space="preserve">{{short description|none}}
هي '''صحافين جي فهرستن''' (lists of journalists) جي هڪ فهرست آهي. 
* [[جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست]]

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* پاڪستاني صحافين جي فهرست
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]]
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>1449ga24lugknmk51hnrj1dbc138q9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373735</id>
      <parentid>373480</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="koirm8dhzj4e30i1cwt9eekwzme9k0v" xml:space="preserve">{{short description|none}}
هي '''صحافين جي فهرستن''' (lists of journalists) جي هڪ فهرست آهي. 
* [[جاچ ڪندڙ صحافين جي فهرست]]

==ملڪن جي لحاظ کان==
* آمريڪي پرنٽ صحافين جي فهرست
* ارجنٽائن جي صحافين جي فهرست
* آرمينيائي صحافين جي فهرست
* برازيلي صحافين جي فهرست
* بلغاريا جي صحافين جي فهرست 
* ڪينيڊا جي صحافين جي فهرست
* انگريز صحافين جي فهرست
* اريٽيريا جي صحافين جي فهرست
* فرانس ۾ نيوز ريڊرز ۽ صحافين جي فهرست
* جرمن صحافين جي فهرست 
* هيٽي صحافين جي فهرست 
* هانگ ڪانگ جي صحافين جي فهرست
* هندستاني صحافين جي فهرست
* اطالوي صحافين جي فهرست 
* مالاوي صحافين جي فهرست 
* [[پاڪستاني صحافين جي فهرست]]
* سلووين صحافين جي فهرست
* ڏکڻ آفريقي صحافين جي فهرست 
* سري لنڪا جي صحافين جي فهرست
* سويڊش صحافين جي فهرست
* يوراگوئي صحافين جي فهرست

==ملڪ جي لحاظ کان ٻيون فهرستون==
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-14) 
* بنگلادیش ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يورپ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* گوئٽي مالا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هنڊوراس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* آسام (ڀارت) ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* سسلين مافيا (اٽلي) جي متاثرين جي فهرست
* ميڪسيڪو ۾ مارجي ويل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست 
* بلوچستان تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (1947-موجوده) (پاڪستان)
* ارويو انتظاميا (فلپائن) جي تحت مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* روس ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* صوماليه جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ڏکڻ سوڊان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* مهدي جنگ (سوڊان) دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست
* شام جي گهرو ويڙهه دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* تاجڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ گرفتار صحافين جي فهرست 
* ترڪي ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي ٽائم لائن 
* يوڪرين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* آمريڪا ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* يمن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* فلپائن ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* پاڪستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* ويتنام جنگ ۾ مارجي ويل ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست 
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* افغانستان ۾ جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست (2001-2021)
* فلسطيني صحافين خلاف تشدد
* آمريڪا ۾ ويٽنامي-آمريڪي صحافين جو قتل
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-موجوده)

==پڻ ڏسو==
* [[صحافي]] 
* [[صحافت]] 
* [[صحافت جي لغت]] 
* [[2017 ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] 
* [[ماگوئنداناؤ قتل عام]] 
* [[ننڍن هيٽي صحافين جو قتل]] 
* [[صحافين خلاف ڏوهن جي سزا ختم ڪرڻ جو عالمي ڏينهن]] 
* [[قيد ڪيل، نظربند ۽ گم ٿيل صحافين جي فهرست]]
* [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]
* [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]

==حوالا==
==ٻاهرين لنڪس== 
{{فهرستن جي فهرست|ماڻهو|ماس ميڊيا}} 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>koirm8dhzj4e30i1cwt9eekwzme9k0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95333</id>
    <revision>
      <id>373437</id>
      <timestamp>2026-04-25T16:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:صحافت]] [[زمرو:فهرستون]] [[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]</comment>
      <origin>373437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="ayzj1rk5g14qvopxrfw380x5t6w0b05" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]</text>
      <sha1>ayzj1rk5g14qvopxrfw380x5t6w0b05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95334</id>
    <revision>
      <id>373438</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:   اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتي...</comment>
      <origin>373438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="pt8202px5d6sf8qpg0d1vqoo0vmwm6o" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.</text>
      <sha1>pt8202px5d6sf8qpg0d1vqoo0vmwm6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373439</id>
      <parentid>373438</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[List of Journalists killed during Israel-Palestine Conflict]] کي [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="pt8202px5d6sf8qpg0d1vqoo0vmwm6o" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.</text>
      <sha1>pt8202px5d6sf8qpg0d1vqoo0vmwm6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373441</id>
      <parentid>373439</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="my3taon26t8qei4kv2vte1ej4w24ekc" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيلي-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>my3taon26t8qei4kv2vte1ej4w24ekc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373442</id>
      <parentid>373441</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="1foqfnyk2hpzkbcjkdk7hklnpnnyfoi" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>1foqfnyk2hpzkbcjkdk7hklnpnnyfoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373443</id>
      <parentid>373442</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="jam3kjbenh2llrvjdrc3aojr7lssn2y" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>jam3kjbenh2llrvjdrc3aojr7lssn2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373446</id>
      <parentid>373443</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21462" sha1="2abahm5ulc73y5b1s5dw6rjtv0rn3u6" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


==صحفيون ومراسلو حرب قتلوا على يد القوات الإسرائيلية في الضفة الغربية وقطاع غزة==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!التاريخ
!الإسم
!المكان
!طريقة الوفاة 
!المراجع
|-
|{{dts|1 June 2022}}
|[[مقتل غفران وراسنة|غفران هارون وراسنة]]
|مخيم العروب، مدينة الخليل
|صحفية في راديو دريم أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في صدرها وهي في طريقها إلى عملها في الخليل
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli forces kill Palestinian journalist near West Bank camp|مسار= https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Middle East Eye|تاريخ=1 June 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230110173749/https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ أرشيف=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|11 May 2022}}
|[[شيرين أبو عاقلة]]
|مدينة جنين 
|مراسلة قناة الجزيرة أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في الرأس
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Tahhan|الأول1=Zena Al|عنوان=Shireen Abu Akleh: Al Jazeera reporter killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=12 May 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116120408/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Berg|الأول1=Raffi|عنوان=Shireen Abu Aqla: UN says an Israeli shot killed Al Jazeera journalist|مسار= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ الوصول=4 July 2022|وكالة=BBC News|تاريخ=24 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230322164219/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ أرشيف=2023-03-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|19 May 2021}}
|يوسف أبو حسين 
|الشيخ رضوان، قطاع غزة
|مذيع إذاعي، استشهد في منزله جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli air raid kills Palestinian journalist in his Gaza house|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=19 May 2021|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230120224605/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ أرشيف=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|13 April 2018}}
|[[أحمد أبو حسين]]
|جباليا، قطاع غزة
|مصور تم إطلاق النار عليه في منطقة البطن
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Second journalist covering Gaza rally killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=25 Apr 2018|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221219064647/https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ أرشيف=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2018}}
|[[ياسر مرتجى]]
|خان يونس، قطاع غزة
|مصور صحفي قتله الإحتلال في بطنه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Palestinian Journalist Yaser Murtaja Killed by Israel Sniper on Gaza Border|مسار= https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Palestine Chronicle|تاريخ=6 April 2018|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201115/https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|13 August 2014}}
|سيمون كاميلي
| rowspan=&quot;2&quot; |بيت لاهيا، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |صحفيو وكالة أنباء قُتلوا بقنبلة حية أسقطتها القوات الإسرائيلية على ملعب كرة قدم في قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Rudoren|الأول1=Jodi|الأخير2=Akram|الأول2=Fares|عنوان=Two Journalists Among 6 Dead in Gaza Bomb-Disposal Accident|مسار= https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=13 August 2014|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004022803/https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|علي شحادة أبو عفاش 
|-
|{{dts|31 July 2014}}
|محمد ضاهر
|الشجاعية، قطاع غزة
|رئيس تحرير جريدة الرسالة أصيب بجروح خطيرة جراء غارة إسرائيلية على منزله في 20 يوليو (أثناء معركة الشجاعية) وتوفي بعد 11 يومًا.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Salah|الأول1=Hana|عنوان=Multiple journalists killed in Gaza war - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|مسار= https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Al-Monitor|تاريخ=7 Aug 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004085705/https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{dts|30 July 2014}}
|محمد نور الدين الديري
| rowspan=&quot;3&quot; |الشجاعية، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري الشبكة الفلسطينية للصحافة والإعلام  قتلوا في قصف إسرائيلي لسوق في غزة
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|عنوان=Sameh al-Aryan|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002122959/https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|عنوان=Mohammed Nour al-Din al-Deiri|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002190351/https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|رامي ريان 
|-
|سامح العريان
|مصور تلفزيون الأقصى قتل في قصف اسرائيلي على سوق في غزة
|-
|عاهد زقوت 
|مدينة غزة
|لاعب منتخب فلسطين السابق ومقدم البرامج التلفزيونية الرياضية  قتل في قصف إسرائيلي للمبنى الذي يسكنه بينما كان نائما.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Former Midfielder on Palestinian National Team Killed in Gaza Air Strike|مسار= https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Haaretz|تاريخ=31 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005122447/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|20 July 2014}}
|خالد حماد 
|الشجاعية، قطاع غزة
|مصور تلفزيوني قتل جراء قصف إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Greenslade|الأول1=Roy|عنوان=Palestinian cameraman killed in Gaza while covering Israeli attacks|مسار= https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=20 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201111/https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|9 July 2014}}
|حامد شهاب 
|قطاع غزة
|سائق شبكة 24 ميديا قتل في سيارته جراء غارة جوية إسرائيلية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|عنوان=Hamid Shihab|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127064351/https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |{{dts|20 November 2012}}
|محمود الكومي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري تلفزيون الأقصى قتلوا جراء قصف صاروخي إسرائيلي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israel/Gaza: Unlawful Israeli Attacks on Palestinian Media|مسار= https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ=20 December 2012|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230216072804/https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ أرشيف=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot; /&gt;
|-
|حسام سلامة
|-
|محمد أبو عيشة
|دير البلح، قطاع غزة
|موظف في إذاعة القدس التعليمية قتل داخل سيارته جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot;&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli airstrikes kill 3 Palestinian journalists|مسار= https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=USA Today|تاريخ=20 November 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221203161833/https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ أرشيف=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|14 April 2011}}
|[[فيتوريو أريغوني|فيتوريو أريجوني]]
|مدينة غزة
|ناشط وصحفي إذاعي إيطالي وعضو في حركة التضامن الدولية قتل من قبل جماعة توحيد الجهاد في غزة
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Urquhart|الأول1=Conal|عنوان=Palestinians rally to mourn kidnapped Italian activist murdered by extremists|مسار= https://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=15 April 2011|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005115208/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|7 January 2009}}
|باسل إبراهيم فرج
|قطاع غزة 
|مصور الإتصالات والإعلام الفلسطينية قتل برصاص الطيران الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|عنوان=Basil Ibrahim Faraj|موقع=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127152535/https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2008}}
|[[فضل شناعة]]
|مخيم البريج، قطاع غزة
|مصور رويترز قتل بقذيفة خلال مذبحة البريج
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Reuters cameraman killed in Gaza|مسار= https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Reuters|تاريخ=16 April 2008|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064140/https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|14 May 2007}}
|سليمان عبد الرحيم العشي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |محرر وموزع صحيفة فلسطين اليومية  تعرضوا للضرب وإطلاق النار من قبل مسلحين يرتدون زي الحرس الرئاسي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=UNESCO chief condemns murder of 2 Palestinian media workers in Gaza City|مسار= https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=UN News|تاريخ=18 May 2007|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064141/https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|محمد مطر عبده 
|-
|{{dts|22 March 2004}}
|محمد أبو حليمة
|مخيم بلاطة، مدينة نابلس  
|مراسل إذاعي ومصور مستقل أطلق عليه النار في بطنه من قبل الجيش الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Journalist killed in West Bank|مسار= https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Committee to Protect Journalists|تاريخ=23 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221207180815/https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ أرشيف=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 March 2004}}
|خليل الزبن
|مدينة غزة
|صحفي في مجلة، ومستشار الرئيس ياسر عرفات أطلق عليه مسلحون مجهولون مشتبه بهم من أصل فلسطيني النار خارج مكتبه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=King|الأول1=Laura|عنوان=Slaying of Arafat adviser stirs fears of internal strife|مسار= https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Chicago Tribune|تاريخ=3 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104657/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 May 2003}}
|[[جيمس ميلر]]
|رفح، قطاع غزة
|مخرج أفلام وثائقية أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في رقبته
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Wallace|الأول1=Kelly|عنوان=Journalist killed covering Gaza clash - May. 3, 2003|مسار= http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=CNN|تاريخ=3 May 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064147/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|18 April 2003}}
|[[نزيه درزاوي]]
|مدينة نابلس 
|مصور فوتوغرافي قتله الجيش الإسرائيلي في رأسه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Myre|الأول1=Greg|عنوان=Israeli Soldiers Kill 5 Palestinians, Including a Journalist|مسار= https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=20 April 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104658/https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|22 September 2002}}
|عصام حمزة تلاوي
|مدينة رام الله
|مذيع إذاعة صوت فلسطين  قتل برصاص قناص اسرائيلي في رأسه خلال احتجاج على حصار مقر السلطة الوطنية الفلسطينية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Sadiq|الأول1=Sheraz|عنوان=More Fire -- and More Fallen|مسار= https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=PBS FRONTLINE/World|تاريخ=4 June 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005145254/https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 July 2002}}
|[[عماد أبو زهرة]]
|مدينة جنين 
|مصور فوتوغرافي مستقل أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في قدمه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|عنوان=Imad Abu Zahra|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005021126/https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 March 2002}}
|رافاييل سيريلو
|مدينة رام الله
|مصور فوتوغرافي أطلق عليه الجيش الإسرائيلي ست رصاصات في صدره
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Italian journalist dies in Mideast|مسار= https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=CNN|تاريخ=13 March 2002|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003071911/https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|31 July 2001}}
|محمد البيشاوي
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة نابلس 
|صحفي ومراسل إسلام أون لاين قتل في القصف الإسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=IFJ Warns of Palestine Press Freedom Crisis After Killing of Journalists / IFJ|مسار= https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=International Federation of Journalists|تاريخ=6 August 2001|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003030611/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=A Report on Israeli Attacks against Journalists June 30, 2001 – August 29, 2001|مسار= https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Palestinian Centre for Human Rights|تاريخ=30 August 2001|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005112548/https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|عثمان القطناني
|مراسل وكالة الأنباء الكويتية  قتل في قصف إسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
|-
|{{dts|28 October 2000}}
|عزيز التينة
|مدينة بيت لحم
|مراسل وكالة وفا قتل بانفجار مجهول المصدر
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|عنوان=Aziz Al-Tineh|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221209020607/https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|تاريخ أرشيف=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>2abahm5ulc73y5b1s5dw6rjtv0rn3u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373447</id>
      <parentid>373446</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21388" sha1="gjgpwrm80tsf3lf3kp5nyqxe4xs0iyf" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


==ويسٽ بينڪ ۽ غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوجن پاران قتل ڪيل صحافي ۽ جنگي نمائندا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!تاريخ    
!نالو
!جڳھ
!موت جو سبب
!حوالو
|-
|1 جون 2022
|[[غفران هارون واراسنه]] 
|العروب پناهگير ڪئمپ، هبرون 
|ڊريم ريڊيو سان هڪ صحافي، هبرون ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ رستي تي اسرائيلي فوج پاران سيني ۾ گولي هڻي وئي.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli forces kill Palestinian journalist near West Bank camp|مسار= https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Middle East Eye|تاريخ=1 June 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230110173749/https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ أرشيف=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|11 May 2022}}
|[[شيرين أبو عاقلة]]
|مدينة جنين 
|مراسلة قناة الجزيرة أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في الرأس
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Tahhan|الأول1=Zena Al|عنوان=Shireen Abu Akleh: Al Jazeera reporter killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=12 May 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116120408/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Berg|الأول1=Raffi|عنوان=Shireen Abu Aqla: UN says an Israeli shot killed Al Jazeera journalist|مسار= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ الوصول=4 July 2022|وكالة=BBC News|تاريخ=24 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230322164219/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ أرشيف=2023-03-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|19 May 2021}}
|يوسف أبو حسين 
|الشيخ رضوان، قطاع غزة
|مذيع إذاعي، استشهد في منزله جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli air raid kills Palestinian journalist in his Gaza house|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=19 May 2021|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230120224605/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ أرشيف=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|13 April 2018}}
|[[أحمد أبو حسين]]
|جباليا، قطاع غزة
|مصور تم إطلاق النار عليه في منطقة البطن
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Second journalist covering Gaza rally killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=25 Apr 2018|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221219064647/https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ أرشيف=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2018}}
|[[ياسر مرتجى]]
|خان يونس، قطاع غزة
|مصور صحفي قتله الإحتلال في بطنه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Palestinian Journalist Yaser Murtaja Killed by Israel Sniper on Gaza Border|مسار= https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Palestine Chronicle|تاريخ=6 April 2018|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201115/https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|13 August 2014}}
|سيمون كاميلي
| rowspan=&quot;2&quot; |بيت لاهيا، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |صحفيو وكالة أنباء قُتلوا بقنبلة حية أسقطتها القوات الإسرائيلية على ملعب كرة قدم في قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Rudoren|الأول1=Jodi|الأخير2=Akram|الأول2=Fares|عنوان=Two Journalists Among 6 Dead in Gaza Bomb-Disposal Accident|مسار= https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=13 August 2014|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004022803/https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|علي شحادة أبو عفاش 
|-
|{{dts|31 July 2014}}
|محمد ضاهر
|الشجاعية، قطاع غزة
|رئيس تحرير جريدة الرسالة أصيب بجروح خطيرة جراء غارة إسرائيلية على منزله في 20 يوليو (أثناء معركة الشجاعية) وتوفي بعد 11 يومًا.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Salah|الأول1=Hana|عنوان=Multiple journalists killed in Gaza war - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|مسار= https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Al-Monitor|تاريخ=7 Aug 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004085705/https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{dts|30 July 2014}}
|محمد نور الدين الديري
| rowspan=&quot;3&quot; |الشجاعية، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري الشبكة الفلسطينية للصحافة والإعلام  قتلوا في قصف إسرائيلي لسوق في غزة
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|عنوان=Sameh al-Aryan|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002122959/https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|عنوان=Mohammed Nour al-Din al-Deiri|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002190351/https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|رامي ريان 
|-
|سامح العريان
|مصور تلفزيون الأقصى قتل في قصف اسرائيلي على سوق في غزة
|-
|عاهد زقوت 
|مدينة غزة
|لاعب منتخب فلسطين السابق ومقدم البرامج التلفزيونية الرياضية  قتل في قصف إسرائيلي للمبنى الذي يسكنه بينما كان نائما.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Former Midfielder on Palestinian National Team Killed in Gaza Air Strike|مسار= https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Haaretz|تاريخ=31 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005122447/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|20 July 2014}}
|خالد حماد 
|الشجاعية، قطاع غزة
|مصور تلفزيوني قتل جراء قصف إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Greenslade|الأول1=Roy|عنوان=Palestinian cameraman killed in Gaza while covering Israeli attacks|مسار= https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=20 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201111/https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|9 July 2014}}
|حامد شهاب 
|قطاع غزة
|سائق شبكة 24 ميديا قتل في سيارته جراء غارة جوية إسرائيلية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|عنوان=Hamid Shihab|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127064351/https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |{{dts|20 November 2012}}
|محمود الكومي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري تلفزيون الأقصى قتلوا جراء قصف صاروخي إسرائيلي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israel/Gaza: Unlawful Israeli Attacks on Palestinian Media|مسار= https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ=20 December 2012|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230216072804/https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ أرشيف=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot; /&gt;
|-
|حسام سلامة
|-
|محمد أبو عيشة
|دير البلح، قطاع غزة
|موظف في إذاعة القدس التعليمية قتل داخل سيارته جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot;&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli airstrikes kill 3 Palestinian journalists|مسار= https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=USA Today|تاريخ=20 November 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221203161833/https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ أرشيف=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|14 April 2011}}
|[[فيتوريو أريغوني|فيتوريو أريجوني]]
|مدينة غزة
|ناشط وصحفي إذاعي إيطالي وعضو في حركة التضامن الدولية قتل من قبل جماعة توحيد الجهاد في غزة
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Urquhart|الأول1=Conal|عنوان=Palestinians rally to mourn kidnapped Italian activist murdered by extremists|مسار= https://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=15 April 2011|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005115208/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|7 January 2009}}
|باسل إبراهيم فرج
|قطاع غزة 
|مصور الإتصالات والإعلام الفلسطينية قتل برصاص الطيران الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|عنوان=Basil Ibrahim Faraj|موقع=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127152535/https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2008}}
|[[فضل شناعة]]
|مخيم البريج، قطاع غزة
|مصور رويترز قتل بقذيفة خلال مذبحة البريج
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Reuters cameraman killed in Gaza|مسار= https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Reuters|تاريخ=16 April 2008|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064140/https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|14 May 2007}}
|سليمان عبد الرحيم العشي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |محرر وموزع صحيفة فلسطين اليومية  تعرضوا للضرب وإطلاق النار من قبل مسلحين يرتدون زي الحرس الرئاسي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=UNESCO chief condemns murder of 2 Palestinian media workers in Gaza City|مسار= https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=UN News|تاريخ=18 May 2007|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064141/https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|محمد مطر عبده 
|-
|{{dts|22 March 2004}}
|محمد أبو حليمة
|مخيم بلاطة، مدينة نابلس  
|مراسل إذاعي ومصور مستقل أطلق عليه النار في بطنه من قبل الجيش الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Journalist killed in West Bank|مسار= https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Committee to Protect Journalists|تاريخ=23 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221207180815/https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ أرشيف=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 March 2004}}
|خليل الزبن
|مدينة غزة
|صحفي في مجلة، ومستشار الرئيس ياسر عرفات أطلق عليه مسلحون مجهولون مشتبه بهم من أصل فلسطيني النار خارج مكتبه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=King|الأول1=Laura|عنوان=Slaying of Arafat adviser stirs fears of internal strife|مسار= https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Chicago Tribune|تاريخ=3 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104657/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 May 2003}}
|[[جيمس ميلر]]
|رفح، قطاع غزة
|مخرج أفلام وثائقية أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في رقبته
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Wallace|الأول1=Kelly|عنوان=Journalist killed covering Gaza clash - May. 3, 2003|مسار= http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=CNN|تاريخ=3 May 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064147/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|18 April 2003}}
|[[نزيه درزاوي]]
|مدينة نابلس 
|مصور فوتوغرافي قتله الجيش الإسرائيلي في رأسه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Myre|الأول1=Greg|عنوان=Israeli Soldiers Kill 5 Palestinians, Including a Journalist|مسار= https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=20 April 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104658/https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|22 September 2002}}
|عصام حمزة تلاوي
|مدينة رام الله
|مذيع إذاعة صوت فلسطين  قتل برصاص قناص اسرائيلي في رأسه خلال احتجاج على حصار مقر السلطة الوطنية الفلسطينية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Sadiq|الأول1=Sheraz|عنوان=More Fire -- and More Fallen|مسار= https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=PBS FRONTLINE/World|تاريخ=4 June 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005145254/https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 July 2002}}
|[[عماد أبو زهرة]]
|مدينة جنين 
|مصور فوتوغرافي مستقل أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في قدمه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|عنوان=Imad Abu Zahra|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005021126/https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 March 2002}}
|رافاييل سيريلو
|مدينة رام الله
|مصور فوتوغرافي أطلق عليه الجيش الإسرائيلي ست رصاصات في صدره
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Italian journalist dies in Mideast|مسار= https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=CNN|تاريخ=13 March 2002|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003071911/https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|31 July 2001}}
|محمد البيشاوي
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة نابلس 
|صحفي ومراسل إسلام أون لاين قتل في القصف الإسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=IFJ Warns of Palestine Press Freedom Crisis After Killing of Journalists / IFJ|مسار= https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=International Federation of Journalists|تاريخ=6 August 2001|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003030611/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=A Report on Israeli Attacks against Journalists June 30, 2001 – August 29, 2001|مسار= https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Palestinian Centre for Human Rights|تاريخ=30 August 2001|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005112548/https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|عثمان القطناني
|مراسل وكالة الأنباء الكويتية  قتل في قصف إسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
|-
|{{dts|28 October 2000}}
|عزيز التينة
|مدينة بيت لحم
|مراسل وكالة وفا قتل بانفجار مجهول المصدر
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|عنوان=Aziz Al-Tineh|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221209020607/https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|تاريخ أرشيف=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>gjgpwrm80tsf3lf3kp5nyqxe4xs0iyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373448</id>
      <parentid>373447</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21412" sha1="ofkt07taar1q9u74gi7juqwrdsr2xve" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


==ويسٽ بينڪ ۽ غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوجن پاران قتل ڪيل صحافي ۽ جنگي نمائندا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!تاريخ    
!نالو
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!جڳھ
&lt;nowiki&gt;**********&lt;/nowiki&gt;
!موت جو سبب
&lt;nowiki&gt;***********************&lt;/nowiki&gt;
!حوالو
|-
|1 جون 2022
|[[غفران هارون واراسنه]] 
|العروب پناهگير ڪئمپ، هبرون 
|ڊريم ريڊيو سان هڪ صحافي، هبرون ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ رستي تي اسرائيلي فوج پاران سيني ۾ گولي هڻي وئي.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli forces kill Palestinian journalist near West Bank camp|مسار= https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Middle East Eye|تاريخ=1 June 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230110173749/https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ أرشيف=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|11 May 2022}}
|[[شيرين أبو عاقلة]]
|مدينة جنين 
|مراسلة قناة الجزيرة أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في الرأس
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Tahhan|الأول1=Zena Al|عنوان=Shireen Abu Akleh: Al Jazeera reporter killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=12 May 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116120408/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Berg|الأول1=Raffi|عنوان=Shireen Abu Aqla: UN says an Israeli shot killed Al Jazeera journalist|مسار= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ الوصول=4 July 2022|وكالة=BBC News|تاريخ=24 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230322164219/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ أرشيف=2023-03-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|19 May 2021}}
|يوسف أبو حسين 
|الشيخ رضوان، قطاع غزة
|مذيع إذاعي، استشهد في منزله جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli air raid kills Palestinian journalist in his Gaza house|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=19 May 2021|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230120224605/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ أرشيف=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|13 April 2018}}
|[[أحمد أبو حسين]]
|جباليا، قطاع غزة
|مصور تم إطلاق النار عليه في منطقة البطن
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Second journalist covering Gaza rally killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=25 Apr 2018|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221219064647/https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ أرشيف=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2018}}
|[[ياسر مرتجى]]
|خان يونس، قطاع غزة
|مصور صحفي قتله الإحتلال في بطنه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Palestinian Journalist Yaser Murtaja Killed by Israel Sniper on Gaza Border|مسار= https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Palestine Chronicle|تاريخ=6 April 2018|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201115/https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |13 Aug 2014
|سيمون كاميلي
| rowspan=&quot;2&quot; |بيت لاهيا، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |صحفيو وكالة أنباء قُتلوا بقنبلة حية أسقطتها القوات الإسرائيلية على ملعب كرة قدم في قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Rudoren|الأول1=Jodi|الأخير2=Akram|الأول2=Fares|عنوان=Two Journalists Among 6 Dead in Gaza Bomb-Disposal Accident|مسار= https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=13 August 2014|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004022803/https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|علي شحادة أبو عفاش 
|-
|{{dts|31 July 2014}}
|محمد ضاهر
|الشجاعية، قطاع غزة
|رئيس تحرير جريدة الرسالة أصيب بجروح خطيرة جراء غارة إسرائيلية على منزله في 20 يوليو (أثناء معركة الشجاعية) وتوفي بعد 11 يومًا.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Salah|الأول1=Hana|عنوان=Multiple journalists killed in Gaza war - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|مسار= https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Al-Monitor|تاريخ=7 Aug 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004085705/https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{dts|30 July 2014}}
|محمد نور الدين الديري
| rowspan=&quot;3&quot; |الشجاعية، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري الشبكة الفلسطينية للصحافة والإعلام  قتلوا في قصف إسرائيلي لسوق في غزة
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|عنوان=Sameh al-Aryan|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002122959/https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|عنوان=Mohammed Nour al-Din al-Deiri|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002190351/https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|رامي ريان 
|-
|سامح العريان
|مصور تلفزيون الأقصى قتل في قصف اسرائيلي على سوق في غزة
|-
|عاهد زقوت 
|مدينة غزة
|لاعب منتخب فلسطين السابق ومقدم البرامج التلفزيونية الرياضية  قتل في قصف إسرائيلي للمبنى الذي يسكنه بينما كان نائما.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Former Midfielder on Palestinian National Team Killed in Gaza Air Strike|مسار= https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Haaretz|تاريخ=31 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005122447/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|20 July 2014}}
|خالد حماد 
|الشجاعية، قطاع غزة
|مصور تلفزيوني قتل جراء قصف إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Greenslade|الأول1=Roy|عنوان=Palestinian cameraman killed in Gaza while covering Israeli attacks|مسار= https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=20 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201111/https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|9 July 2014}}
|حامد شهاب 
|قطاع غزة
|سائق شبكة 24 ميديا قتل في سيارته جراء غارة جوية إسرائيلية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|عنوان=Hamid Shihab|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127064351/https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |20 Nov. 2012
|محمود الكومي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري تلفزيون الأقصى قتلوا جراء قصف صاروخي إسرائيلي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israel/Gaza: Unlawful Israeli Attacks on Palestinian Media|مسار= https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ=20 December 2012|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230216072804/https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ أرشيف=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot; /&gt;
|-
|حسام سلامة
|-
|محمد أبو عيشة
|دير البلح، قطاع غزة
|موظف في إذاعة القدس التعليمية قتل داخل سيارته جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot;&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli airstrikes kill 3 Palestinian journalists|مسار= https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=USA Today|تاريخ=20 November 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221203161833/https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ أرشيف=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|14 April 2011}}
|[[فيتوريو أريغوني|فيتوريو أريجوني]]
|مدينة غزة
|ناشط وصحفي إذاعي إيطالي وعضو في حركة التضامن الدولية قتل من قبل جماعة توحيد الجهاد في غزة
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Urquhart|الأول1=Conal|عنوان=Palestinians rally to mourn kidnapped Italian activist murdered by extremists|مسار= https://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=15 April 2011|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005115208/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|7 Jan. 2009
|باسل إبراهيم فرج
|قطاع غزة 
|مصور الإتصالات والإعلام الفلسطينية قتل برصاص الطيران الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|عنوان=Basil Ibrahim Faraj|موقع=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127152535/https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2008}}
|[[فضل شناعة]]
|مخيم البريج، قطاع غزة
|مصور رويترز قتل بقذيفة خلال مذبحة البريج
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Reuters cameraman killed in Gaza|مسار= https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Reuters|تاريخ=16 April 2008|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064140/https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|14 May 2007}}
|سليمان عبد الرحيم العشي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |محرر وموزع صحيفة فلسطين اليومية  تعرضوا للضرب وإطلاق النار من قبل مسلحين يرتدون زي الحرس الرئاسي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=UNESCO chief condemns murder of 2 Palestinian media workers in Gaza City|مسار= https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=UN News|تاريخ=18 May 2007|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064141/https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|محمد مطر عبده 
|-
|22 Mar 2004
|محمد أبو حليمة
|مخيم بلاطة، مدينة نابلس  
|مراسل إذاعي ومصور مستقل أطلق عليه النار في بطنه من قبل الجيش الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Journalist killed in West Bank|مسار= https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Committee to Protect Journalists|تاريخ=23 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221207180815/https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ أرشيف=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 March 2004}}
|خليل الزبن
|مدينة غزة
|صحفي في مجلة، ومستشار الرئيس ياسر عرفات أطلق عليه مسلحون مجهولون مشتبه بهم من أصل فلسطيني النار خارج مكتبه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=King|الأول1=Laura|عنوان=Slaying of Arafat adviser stirs fears of internal strife|مسار= https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Chicago Tribune|تاريخ=3 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104657/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 May 2003}}
|[[جيمس ميلر]]
|رفح، قطاع غزة
|مخرج أفلام وثائقية أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في رقبته
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Wallace|الأول1=Kelly|عنوان=Journalist killed covering Gaza clash - May. 3, 2003|مسار= http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=CNN|تاريخ=3 May 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064147/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|18 April 2003}}
|[[نزيه درزاوي]]
|مدينة نابلس 
|مصور فوتوغرافي قتله الجيش الإسرائيلي في رأسه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Myre|الأول1=Greg|عنوان=Israeli Soldiers Kill 5 Palestinians, Including a Journalist|مسار= https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=20 April 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104658/https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|22 Sep. 2022
|عصام حمزة تلاوي
|مدينة رام الله
|مذيع إذاعة صوت فلسطين  قتل برصاص قناص اسرائيلي في رأسه خلال احتجاج على حصار مقر السلطة الوطنية الفلسطينية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Sadiq|الأول1=Sheraz|عنوان=More Fire -- and More Fallen|مسار= https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=PBS FRONTLINE/World|تاريخ=4 June 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005145254/https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 July 2002}}
|[[عماد أبو زهرة]]
|مدينة جنين 
|مصور فوتوغرافي مستقل أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في قدمه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|عنوان=Imad Abu Zahra|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005021126/https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|12 Mar. 2002
|رافاييل سيريلو
|مدينة رام الله
|مصور فوتوغرافي أطلق عليه الجيش الإسرائيلي ست رصاصات في صدره
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Italian journalist dies in Mideast|مسار= https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=CNN|تاريخ=13 March 2002|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003071911/https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|31 July 2001}}
|محمد البيشاوي
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة نابلس 
|صحفي ومراسل إسلام أون لاين قتل في القصف الإسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=IFJ Warns of Palestine Press Freedom Crisis After Killing of Journalists / IFJ|مسار= https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=International Federation of Journalists|تاريخ=6 August 2001|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003030611/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=A Report on Israeli Attacks against Journalists June 30, 2001 – August 29, 2001|مسار= https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Palestinian Centre for Human Rights|تاريخ=30 August 2001|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005112548/https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|عثمان القطناني
|مراسل وكالة الأنباء الكويتية  قتل في قصف إسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
|-
|28 Oct 2000
|عزيز التينة
|مدينة بيت لحم
|مراسل وكالة وفا قتل بانفجار مجهول المصدر
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|عنوان=Aziz Al-Tineh|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221209020607/https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|تاريخ أرشيف=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ofkt07taar1q9u74gi7juqwrdsr2xve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373666</id>
      <parentid>373448</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21505" sha1="dq8enpnkm7067b2ut10ytkr9dzallqf" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


==ويسٽ بينڪ ۽ غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوجن پاران قتل ڪيل صحافي ۽ جنگي نمائندا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!تاريخ    
!نالو
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!جڳھ
&lt;nowiki&gt;**********&lt;/nowiki&gt;
!موت جو سبب
&lt;nowiki&gt;***********************&lt;/nowiki&gt;
!حوالو
|-
|1 جون 2022
|[[غفران هارون واراسنه]] 
|العروب پناهگير ڪئمپ، هبرون 
|ڊريم ريڊيو سان هڪ صحافي، هبرون ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ رستي تي اسرائيلي فوج پاران سيني ۾ گولي هڻي وئي.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli forces kill Palestinian journalist near West Bank camp|مسار= https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Middle East Eye|تاريخ=1 June 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230110173749/https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ أرشيف=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|11 May 2022}}
|[[شيرين أبو عاقلة]]
|مدينة جنين 
|مراسلة قناة الجزيرة أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في الرأس
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Tahhan|الأول1=Zena Al|عنوان=Shireen Abu Akleh: Al Jazeera reporter killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=12 May 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116120408/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Berg|الأول1=Raffi|عنوان=Shireen Abu Aqla: UN says an Israeli shot killed Al Jazeera journalist|مسار= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ الوصول=4 July 2022|وكالة=BBC News|تاريخ=24 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230322164219/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ أرشيف=2023-03-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|19 May 2021}}
|يوسف أبو حسين 
|الشيخ رضوان، قطاع غزة
|مذيع إذاعي، استشهد في منزله جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli air raid kills Palestinian journalist in his Gaza house|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=19 May 2021|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230120224605/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ أرشيف=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|13 April 2018}}
|[[أحمد أبو حسين]]
|جباليا، قطاع غزة
|مصور تم إطلاق النار عليه في منطقة البطن
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Second journalist covering Gaza rally killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=25 Apr 2018|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221219064647/https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ أرشيف=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2018}}
|[[ياسر مرتجى]]
|خان يونس، قطاع غزة
|مصور صحفي قتله الإحتلال في بطنه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Palestinian Journalist Yaser Murtaja Killed by Israel Sniper on Gaza Border|مسار= https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Palestine Chronicle|تاريخ=6 April 2018|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201115/https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |13 Aug 2014
|سيمون كاميلي
| rowspan=&quot;2&quot; |بيت لاهيا، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |صحفيو وكالة أنباء قُتلوا بقنبلة حية أسقطتها القوات الإسرائيلية على ملعب كرة قدم في قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Rudoren|الأول1=Jodi|الأخير2=Akram|الأول2=Fares|عنوان=Two Journalists Among 6 Dead in Gaza Bomb-Disposal Accident|مسار= https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=13 August 2014|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004022803/https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|علي شحادة أبو عفاش 
|-
|{{dts|31 July 2014}}
|محمد ضاهر
|الشجاعية، قطاع غزة
|رئيس تحرير جريدة الرسالة أصيب بجروح خطيرة جراء غارة إسرائيلية على منزله في 20 يوليو (أثناء معركة الشجاعية) وتوفي بعد 11 يومًا.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Salah|الأول1=Hana|عنوان=Multiple journalists killed in Gaza war - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|مسار= https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Al-Monitor|تاريخ=7 Aug 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004085705/https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{dts|30 July 2014}}
|محمد نور الدين الديري
| rowspan=&quot;3&quot; |الشجاعية، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري الشبكة الفلسطينية للصحافة والإعلام  قتلوا في قصف إسرائيلي لسوق في غزة
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|عنوان=Sameh al-Aryan|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002122959/https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|عنوان=Mohammed Nour al-Din al-Deiri|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002190351/https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|رامي ريان 
|-
|سامح العريان
|مصور تلفزيون الأقصى قتل في قصف اسرائيلي على سوق في غزة
|-
|عاهد زقوت 
|مدينة غزة
|لاعب منتخب فلسطين السابق ومقدم البرامج التلفزيونية الرياضية  قتل في قصف إسرائيلي للمبنى الذي يسكنه بينما كان نائما.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Former Midfielder on Palestinian National Team Killed in Gaza Air Strike|مسار= https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Haaretz|تاريخ=31 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005122447/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|20 July 2014}}
|خالد حماد 
|الشجاعية، قطاع غزة
|مصور تلفزيوني قتل جراء قصف إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Greenslade|الأول1=Roy|عنوان=Palestinian cameraman killed in Gaza while covering Israeli attacks|مسار= https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=20 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201111/https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|9 July 2014}}
|حامد شهاب 
|قطاع غزة
|سائق شبكة 24 ميديا قتل في سيارته جراء غارة جوية إسرائيلية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|عنوان=Hamid Shihab|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127064351/https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |20 Nov. 2012
|محمود الكومي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري تلفزيون الأقصى قتلوا جراء قصف صاروخي إسرائيلي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israel/Gaza: Unlawful Israeli Attacks on Palestinian Media|مسار= https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ=20 December 2012|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230216072804/https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ أرشيف=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot; /&gt;
|-
|حسام سلامة
|-
|محمد أبو عيشة
|دير البلح، قطاع غزة
|موظف في إذاعة القدس التعليمية قتل داخل سيارته جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot;&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli airstrikes kill 3 Palestinian journalists|مسار= https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=USA Today|تاريخ=20 November 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221203161833/https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ أرشيف=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|14 April 2011}}
|[[فيتوريو أريغوني|فيتوريو أريجوني]]
|مدينة غزة
|ناشط وصحفي إذاعي إيطالي وعضو في حركة التضامن الدولية قتل من قبل جماعة توحيد الجهاد في غزة
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Urquhart|الأول1=Conal|عنوان=Palestinians rally to mourn kidnapped Italian activist murdered by extremists|مسار= https://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=15 April 2011|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005115208/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|7 Jan. 2009
|باسل إبراهيم فرج
|قطاع غزة 
|مصور الإتصالات والإعلام الفلسطينية قتل برصاص الطيران الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|عنوان=Basil Ibrahim Faraj|موقع=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127152535/https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2008}}
|[[فضل شناعة]]
|مخيم البريج، قطاع غزة
|مصور رويترز قتل بقذيفة خلال مذبحة البريج
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Reuters cameraman killed in Gaza|مسار= https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Reuters|تاريخ=16 April 2008|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064140/https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|14 May 2007}}
|سليمان عبد الرحيم العشي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |محرر وموزع صحيفة فلسطين اليومية  تعرضوا للضرب وإطلاق النار من قبل مسلحين يرتدون زي الحرس الرئاسي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=UNESCO chief condemns murder of 2 Palestinian media workers in Gaza City|مسار= https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=UN News|تاريخ=18 May 2007|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064141/https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|محمد مطر عبده 
|-
|22 Mar 2004
|محمد أبو حليمة
|مخيم بلاطة، مدينة نابلس  
|مراسل إذاعي ومصور مستقل أطلق عليه النار في بطنه من قبل الجيش الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Journalist killed in West Bank|مسار= https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Committee to Protect Journalists|تاريخ=23 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221207180815/https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ أرشيف=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 March 2004}}
|خليل الزبن
|مدينة غزة
|صحفي في مجلة، ومستشار الرئيس ياسر عرفات أطلق عليه مسلحون مجهولون مشتبه بهم من أصل فلسطيني النار خارج مكتبه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=King|الأول1=Laura|عنوان=Slaying of Arafat adviser stirs fears of internal strife|مسار= https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Chicago Tribune|تاريخ=3 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104657/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 May 2003}}
|[[جيمس ميلر]]
|رفح، قطاع غزة
|مخرج أفلام وثائقية أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في رقبته
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Wallace|الأول1=Kelly|عنوان=Journalist killed covering Gaza clash - May. 3, 2003|مسار= http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=CNN|تاريخ=3 May 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064147/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|18 April 2003}}
|[[نزيه درزاوي]]
|مدينة نابلس 
|مصور فوتوغرافي قتله الجيش الإسرائيلي في رأسه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Myre|الأول1=Greg|عنوان=Israeli Soldiers Kill 5 Palestinians, Including a Journalist|مسار= https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=20 April 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104658/https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|22 Sep. 2022
|عصام حمزة تلاوي
|مدينة رام الله
|مذيع إذاعة صوت فلسطين  قتل برصاص قناص اسرائيلي في رأسه خلال احتجاج على حصار مقر السلطة الوطنية الفلسطينية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Sadiq|الأول1=Sheraz|عنوان=More Fire -- and More Fallen|مسار= https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=PBS FRONTLINE/World|تاريخ=4 June 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005145254/https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 July 2002}}
|[[عماد أبو زهرة]]
|مدينة جنين 
|مصور فوتوغرافي مستقل أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في قدمه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|عنوان=Imad Abu Zahra|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005021126/https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|12 Mar. 2002
|رافاييل سيريلو
|مدينة رام الله
|مصور فوتوغرافي أطلق عليه الجيش الإسرائيلي ست رصاصات في صدره
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Italian journalist dies in Mideast|مسار= https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=CNN|تاريخ=13 March 2002|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003071911/https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|31 July 2001}}
|محمد البيشاوي
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة نابلس 
|صحفي ومراسل إسلام أون لاين قتل في القصف الإسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=IFJ Warns of Palestine Press Freedom Crisis After Killing of Journalists / IFJ|مسار= https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=International Federation of Journalists|تاريخ=6 August 2001|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003030611/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=A Report on Israeli Attacks against Journalists June 30, 2001 – August 29, 2001|مسار= https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Palestinian Centre for Human Rights|تاريخ=30 August 2001|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005112548/https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|عثمان القطناني
|مراسل وكالة الأنباء الكويتية  قتل في قصف إسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
|-
|28 Oct 2000
|عزيز التينة
|مدينة بيت لحم
|مراسل وكالة وفا قتل بانفجار مجهول المصدر
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|عنوان=Aziz Al-Tineh|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221209020607/https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|تاريخ أرشيف=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
==پڻ ڏسو==

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>dq8enpnkm7067b2ut10ytkr9dzallqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373670</id>
      <parentid>373666</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22735" sha1="qptiuuxc09tspxk4kqcr96qfueqjlp3" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.


==ويسٽ بينڪ ۽ غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوجن پاران قتل ڪيل صحافي ۽ جنگي نمائندا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!تاريخ    
!نالو
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!جڳھ
&lt;nowiki&gt;**********&lt;/nowiki&gt;
!موت جو سبب
&lt;nowiki&gt;***********************&lt;/nowiki&gt;
!حوالو
|-
|1 جون 2022
|[[غفران هارون واراسنه]] 
|العروب پناهگير ڪئمپ، هبرون 
|ڊريم ريڊيو سان هڪ صحافي، هبرون ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ رستي تي اسرائيلي فوج پاران سيني ۾ گولي هڻي وئي.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli forces kill Palestinian journalist near West Bank camp|مسار= https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Middle East Eye|تاريخ=1 June 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230110173749/https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ أرشيف=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|11 May 2022}}
|[[شيرين أبو عاقلة]]
|مدينة جنين 
|مراسلة قناة الجزيرة أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في الرأس
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Tahhan|الأول1=Zena Al|عنوان=Shireen Abu Akleh: Al Jazeera reporter killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=12 May 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116120408/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Berg|الأول1=Raffi|عنوان=Shireen Abu Aqla: UN says an Israeli shot killed Al Jazeera journalist|مسار= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ الوصول=4 July 2022|وكالة=BBC News|تاريخ=24 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230322164219/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ أرشيف=2023-03-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|19 May 2021}}
|يوسف أبو حسين 
|الشيخ رضوان، قطاع غزة
|مذيع إذاعي، استشهد في منزله جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli air raid kills Palestinian journalist in his Gaza house|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=19 May 2021|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230120224605/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ أرشيف=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|13 April 2018}}
|[[أحمد أبو حسين]]
|جباليا، قطاع غزة
|مصور تم إطلاق النار عليه في منطقة البطن
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Second journalist covering Gaza rally killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=25 Apr 2018|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221219064647/https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ أرشيف=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2018}}
|[[ياسر مرتجى]]
|خان يونس، قطاع غزة
|مصور صحفي قتله الإحتلال في بطنه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Palestinian Journalist Yaser Murtaja Killed by Israel Sniper on Gaza Border|مسار= https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Palestine Chronicle|تاريخ=6 April 2018|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201115/https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |13 Aug 2014
|سيمون كاميلي
| rowspan=&quot;2&quot; |بيت لاهيا، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |صحفيو وكالة أنباء قُتلوا بقنبلة حية أسقطتها القوات الإسرائيلية على ملعب كرة قدم في قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Rudoren|الأول1=Jodi|الأخير2=Akram|الأول2=Fares|عنوان=Two Journalists Among 6 Dead in Gaza Bomb-Disposal Accident|مسار= https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=13 August 2014|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004022803/https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|علي شحادة أبو عفاش 
|-
|{{dts|31 July 2014}}
|محمد ضاهر
|الشجاعية، قطاع غزة
|رئيس تحرير جريدة الرسالة أصيب بجروح خطيرة جراء غارة إسرائيلية على منزله في 20 يوليو (أثناء معركة الشجاعية) وتوفي بعد 11 يومًا.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Salah|الأول1=Hana|عنوان=Multiple journalists killed in Gaza war - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|مسار= https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Al-Monitor|تاريخ=7 Aug 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004085705/https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{dts|30 July 2014}}
|محمد نور الدين الديري
| rowspan=&quot;3&quot; |الشجاعية، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري الشبكة الفلسطينية للصحافة والإعلام  قتلوا في قصف إسرائيلي لسوق في غزة
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|عنوان=Sameh al-Aryan|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002122959/https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|عنوان=Mohammed Nour al-Din al-Deiri|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002190351/https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|رامي ريان 
|-
|سامح العريان
|مصور تلفزيون الأقصى قتل في قصف اسرائيلي على سوق في غزة
|-
|عاهد زقوت 
|مدينة غزة
|لاعب منتخب فلسطين السابق ومقدم البرامج التلفزيونية الرياضية  قتل في قصف إسرائيلي للمبنى الذي يسكنه بينما كان نائما.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Former Midfielder on Palestinian National Team Killed in Gaza Air Strike|مسار= https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Haaretz|تاريخ=31 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005122447/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|20 July 2014}}
|خالد حماد 
|الشجاعية، قطاع غزة
|مصور تلفزيوني قتل جراء قصف إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Greenslade|الأول1=Roy|عنوان=Palestinian cameraman killed in Gaza while covering Israeli attacks|مسار= https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=20 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201111/https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|9 July 2014}}
|حامد شهاب 
|قطاع غزة
|سائق شبكة 24 ميديا قتل في سيارته جراء غارة جوية إسرائيلية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|عنوان=Hamid Shihab|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127064351/https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |20 Nov. 2012
|محمود الكومي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري تلفزيون الأقصى قتلوا جراء قصف صاروخي إسرائيلي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israel/Gaza: Unlawful Israeli Attacks on Palestinian Media|مسار= https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ=20 December 2012|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230216072804/https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ أرشيف=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot; /&gt;
|-
|حسام سلامة
|-
|محمد أبو عيشة
|دير البلح، قطاع غزة
|موظف في إذاعة القدس التعليمية قتل داخل سيارته جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot;&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli airstrikes kill 3 Palestinian journalists|مسار= https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=USA Today|تاريخ=20 November 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221203161833/https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ أرشيف=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|14 April 2011}}
|[[فيتوريو أريغوني|فيتوريو أريجوني]]
|مدينة غزة
|ناشط وصحفي إذاعي إيطالي وعضو في حركة التضامن الدولية قتل من قبل جماعة توحيد الجهاد في غزة
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Urquhart|الأول1=Conal|عنوان=Palestinians rally to mourn kidnapped Italian activist murdered by extremists|مسار= https://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=15 April 2011|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005115208/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|7 Jan. 2009
|باسل إبراهيم فرج
|قطاع غزة 
|مصور الإتصالات والإعلام الفلسطينية قتل برصاص الطيران الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|عنوان=Basil Ibrahim Faraj|موقع=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127152535/https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2008}}
|[[فضل شناعة]]
|مخيم البريج، قطاع غزة
|مصور رويترز قتل بقذيفة خلال مذبحة البريج
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Reuters cameraman killed in Gaza|مسار= https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Reuters|تاريخ=16 April 2008|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064140/https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|14 May 2007}}
|سليمان عبد الرحيم العشي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |محرر وموزع صحيفة فلسطين اليومية  تعرضوا للضرب وإطلاق النار من قبل مسلحين يرتدون زي الحرس الرئاسي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=UNESCO chief condemns murder of 2 Palestinian media workers in Gaza City|مسار= https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=UN News|تاريخ=18 May 2007|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064141/https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|محمد مطر عبده 
|-
|22 Mar 2004
|محمد أبو حليمة
|مخيم بلاطة، مدينة نابلس  
|مراسل إذاعي ومصور مستقل أطلق عليه النار في بطنه من قبل الجيش الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Journalist killed in West Bank|مسار= https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Committee to Protect Journalists|تاريخ=23 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221207180815/https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ أرشيف=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 March 2004}}
|خليل الزبن
|مدينة غزة
|صحفي في مجلة، ومستشار الرئيس ياسر عرفات أطلق عليه مسلحون مجهولون مشتبه بهم من أصل فلسطيني النار خارج مكتبه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=King|الأول1=Laura|عنوان=Slaying of Arafat adviser stirs fears of internal strife|مسار= https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Chicago Tribune|تاريخ=3 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104657/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 May 2003}}
|[[جيمس ميلر]]
|رفح، قطاع غزة
|مخرج أفلام وثائقية أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في رقبته
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Wallace|الأول1=Kelly|عنوان=Journalist killed covering Gaza clash - May. 3, 2003|مسار= http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=CNN|تاريخ=3 May 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064147/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|18 April 2003}}
|[[نزيه درزاوي]]
|مدينة نابلس 
|مصور فوتوغرافي قتله الجيش الإسرائيلي في رأسه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Myre|الأول1=Greg|عنوان=Israeli Soldiers Kill 5 Palestinians, Including a Journalist|مسار= https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=20 April 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104658/https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|22 Sep. 2022
|عصام حمزة تلاوي
|مدينة رام الله
|مذيع إذاعة صوت فلسطين  قتل برصاص قناص اسرائيلي في رأسه خلال احتجاج على حصار مقر السلطة الوطنية الفلسطينية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Sadiq|الأول1=Sheraz|عنوان=More Fire -- and More Fallen|مسار= https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=PBS FRONTLINE/World|تاريخ=4 June 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005145254/https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 July 2002}}
|[[عماد أبو زهرة]]
|مدينة جنين 
|مصور فوتوغرافي مستقل أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في قدمه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|عنوان=Imad Abu Zahra|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005021126/https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|12 Mar. 2002
|رافاييل سيريلو
|مدينة رام الله
|مصور فوتوغرافي أطلق عليه الجيش الإسرائيلي ست رصاصات في صدره
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Italian journalist dies in Mideast|مسار= https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=CNN|تاريخ=13 March 2002|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003071911/https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|31 July 2001}}
|محمد البيشاوي
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة نابلس 
|صحفي ومراسل إسلام أون لاين قتل في القصف الإسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=IFJ Warns of Palestine Press Freedom Crisis After Killing of Journalists / IFJ|مسار= https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=International Federation of Journalists|تاريخ=6 August 2001|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003030611/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=A Report on Israeli Attacks against Journalists June 30, 2001 – August 29, 2001|مسار= https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Palestinian Centre for Human Rights|تاريخ=30 August 2001|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005112548/https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|عثمان القطناني
|مراسل وكالة الأنباء الكويتية  قتل في قصف إسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
|-
|28 Oct 2000
|عزيز التينة
|مدينة بيت لحم
|مراسل وكالة وفا قتل بانفجار مجهول المصدر
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|عنوان=Aziz Al-Tineh|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221209020607/https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|تاريخ أرشيف=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
==اسرائيل ۽ قبضي هيٺ فلسطيني علائقي ۾ پيشه ور يا شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن مارجي ويا== 
==اسرائيل ۽ قبضي هيٺ فلسطيني علائقي کان ٻاهر پيشه ور يا شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن مارجي ويا==
==پيشه ور يا شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن زخمي ٿيا غير جاني نقصان== 
==پيشه ور صحافي ۽ شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن جيڪي گم ٿي ويا ۽ پوءِ آزاد ٿي ويا==
==پڻ ڏسو==
* وڪي نيوز سان لاڳاپيل خبرون آهن: اسرائيلي هوائي حملي غزه شهر ۾ بين الاقوامي صحافين جي رهائش وارن وڌيڪ آفيسن کي نقصان پهچايو. 
* وڪي نيوز سان لاڳاپيل خبرون آهن: فلسطيني گروپ بي بي سي رپورٽر جي قتل جو دعويٰ ڪيو آهي. 
* غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* فلسطين جي صحافت جي تاريخ 
* اسرائيل ۾ وڏي پيماني تي ميڊيا 
* فلسطين جون اخبارون 
* ٻي انتفاضه ۾ اسرائيلي شهري مارجي ويلن جي فهرست

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>qptiuuxc09tspxk4kqcr96qfueqjlp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373732</id>
      <parentid>373670</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23831" sha1="kqidzfj1dmhvg4ntif9y3ay45x7mm7r" xml:space="preserve"> 
اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران، پرڏيهي جنگي نمائندا (پيشه ور صحافي، ۽ شهري صحافي) 1948 ۾ تڪرار جي شروعات کان وٺي مارجي ويا آهن. يا انهن جي رپورٽنگ جي نتيجي ۾ فوت ٿي ويا آهن. هڪ الڳ فارم ۾ اهي صحافي پڻ شامل آهن. جن جو ڪٿي ڪٿي پتو ناهي. يا جن جي گمشدگي انهن جي رپورٽنگ جو نتيجو آهي. ۽ انهن جي گمشدگي جو عرصو. انهن ڪيسن سميت. جتي اهو نامعلوم آهي ته اهي زخمي آهن يا نه.

اسرائيل-فلسطين تڪرار ۾ اهم شهر جتي صحافي مارجي ويا آهن.

يونيسڪو سال 2002ع کان وٺي اسرائيل ۽ قبضي هيٺ فلسطيني علائقي ۾ قتل ٿيندڙ 21 پيشه ور يا شهري صحافين کي دستاويز ڪيو آهي. ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس سال 1992ع کان وٺي اسرائيل ۽ قبضي هيٺ فلسطيني علائقي ۾ مارجي ويل 25 صحافين کي دستاويز ڪيو آهي. مئي 2022ع تائين، انساني معاملن جي ڪوآرڊينيشن لاءِ گڏيل قومن جو دفتر 6,036 فلسطيني موتن جو اندازو لڳائي ٿو ۽ 2008ع کان وٺي تڪرار جي نتيجي ۾ 272 اسرائيلي موتن جو اندازو لڳايو آهي.

انساني حقن لاءِ گڏيل قومن جي هاءِ ڪمشنر آفيس غزه پٽي ۾ اسرائيل پاران فلسطيني صحافين جي قتل جي مذمت ڪئي، جنهن ۾ الجزيره ٽيليويزن جا ٻه رپورٽر به شامل آهن.

==ويسٽ بينڪ ۽ غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوجن پاران قتل ڪيل صحافي ۽ جنگي نمائندا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!تاريخ    
!نالو
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!جڳھ
&lt;nowiki&gt;**********&lt;/nowiki&gt;
!موت جو سبب
&lt;nowiki&gt;***********************&lt;/nowiki&gt;
!حوالو
|-
|1 جون 2022
|[[غفران هارون واراسنه]] 
|العروب پناهگير ڪئمپ، هبرون 
|ڊريم ريڊيو سان هڪ صحافي، هبرون ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ رستي تي اسرائيلي فوج پاران سيني ۾ گولي هڻي وئي.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli forces kill Palestinian journalist near West Bank camp|مسار= https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Middle East Eye|تاريخ=1 June 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230110173749/https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-forces-kill-woman-west-bank-camp|تاريخ أرشيف=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|11 May 2022}}
|[[شيرين أبو عاقلة]]
|مدينة جنين 
|مراسلة قناة الجزيرة أطلق عليها الجيش الإسرائيلي النار في الرأس
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Tahhan|الأول1=Zena Al|عنوان=Shireen Abu Akleh: Al Jazeera reporter killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=12 May 2022|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116120408/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/11/shireen-abu-akleh-israeli-forces-kill-al-jazeera-journalist|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Berg|الأول1=Raffi|عنوان=Shireen Abu Aqla: UN says an Israeli shot killed Al Jazeera journalist|مسار= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ الوصول=4 July 2022|وكالة=BBC News|تاريخ=24 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230322164219/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61916554|تاريخ أرشيف=2023-03-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|19 May 2021}}
|يوسف أبو حسين 
|الشيخ رضوان، قطاع غزة
|مذيع إذاعي، استشهد في منزله جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli air raid kills Palestinian journalist in his Gaza house|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=19 May 2021|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230120224605/https://www.aljazeera.com/news/2021/5/19/israeli-air-raid-kills-palestinian-journalist-in-his-gaza-house|تاريخ أرشيف=2023-01-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|13 April 2018}}
|[[أحمد أبو حسين]]
|جباليا، قطاع غزة
|مصور تم إطلاق النار عليه في منطقة البطن
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Second journalist covering Gaza rally killed by Israeli forces|مسار= https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Al Jazeera|تاريخ=25 Apr 2018|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221219064647/https://www.aljazeera.com/news/2018/4/25/second-journalist-covering-gaza-rally-killed-by-israeli-forces|تاريخ أرشيف=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2018}}
|[[ياسر مرتجى]]
|خان يونس، قطاع غزة
|مصور صحفي قتله الإحتلال في بطنه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Palestinian Journalist Yaser Murtaja Killed by Israel Sniper on Gaza Border|مسار= https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Palestine Chronicle|تاريخ=6 April 2018|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201115/https://www.palestinechronicle.com/journalist-shot-abdomen-israel-sniper-gaza-border/|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |13 Aug 2014
|سيمون كاميلي
| rowspan=&quot;2&quot; |بيت لاهيا، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |صحفيو وكالة أنباء قُتلوا بقنبلة حية أسقطتها القوات الإسرائيلية على ملعب كرة قدم في قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Rudoren|الأول1=Jodi|الأخير2=Akram|الأول2=Fares|عنوان=Two Journalists Among 6 Dead in Gaza Bomb-Disposal Accident|مسار= https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=13 August 2014|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004022803/https://www.nytimes.com/2014/08/14/world/middleeast/israel-gaza-strip-conflict.html?_r=0|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|علي شحادة أبو عفاش 
|-
|{{dts|31 July 2014}}
|محمد ضاهر
|الشجاعية، قطاع غزة
|رئيس تحرير جريدة الرسالة أصيب بجروح خطيرة جراء غارة إسرائيلية على منزله في 20 يوليو (أثناء معركة الشجاعية) وتوفي بعد 11 يومًا.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Salah|الأول1=Hana|عنوان=Multiple journalists killed in Gaza war - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|مسار= https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Al-Monitor|تاريخ=7 Aug 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221004085705/https://www.al-monitor.com/originals/2014/08/israel-attack-shajaiya-victims-survivors.html|تاريخ أرشيف=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{dts|30 July 2014}}
|محمد نور الدين الديري
| rowspan=&quot;3&quot; |الشجاعية، قطاع غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري الشبكة الفلسطينية للصحافة والإعلام  قتلوا في قصف إسرائيلي لسوق في غزة
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|عنوان=Sameh al-Aryan|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002122959/https://cpj.org/data/people/sameh-al-aryan/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|عنوان=Mohammed Nour al-Din al-Deiri|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002190351/https://cpj.org/data/people/mohammed-nour-al-din-al-deiri/|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|رامي ريان 
|-
|سامح العريان
|مصور تلفزيون الأقصى قتل في قصف اسرائيلي على سوق في غزة
|-
|عاهد زقوت 
|مدينة غزة
|لاعب منتخب فلسطين السابق ومقدم البرامج التلفزيونية الرياضية  قتل في قصف إسرائيلي للمبنى الذي يسكنه بينما كان نائما.
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Former Midfielder on Palestinian National Team Killed in Gaza Air Strike|مسار= https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Haaretz|تاريخ=31 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005122447/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/former-palestinian-midfielder-killed-in-gaza-airstrike/0000017f-e4a2-d75c-a7ff-fcaf735b0000?_amp=true|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|20 July 2014}}
|خالد حماد 
|الشجاعية، قطاع غزة
|مصور تلفزيوني قتل جراء قصف إسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Greenslade|الأول1=Roy|عنوان=Palestinian cameraman killed in Gaza while covering Israeli attacks|مسار= https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=20 July 2014|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003201111/https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/jul/20/gaza-journalist-safety|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|9 July 2014}}
|حامد شهاب 
|قطاع غزة
|سائق شبكة 24 ميديا قتل في سيارته جراء غارة جوية إسرائيلية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|عنوان=Hamid Shihab|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127064351/https://cpj.org/data/people/hamid-shihab/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |20 Nov. 2012
|محمود الكومي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |مصوري تلفزيون الأقصى قتلوا جراء قصف صاروخي إسرائيلي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israel/Gaza: Unlawful Israeli Attacks on Palestinian Media|مسار= https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Human Rights Watch|تاريخ=20 December 2012|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230216072804/https://www.hrw.org/news/2012/12/20/israel/gaza-unlawful-israeli-attacks-palestinian-media|تاريخ أرشيف=2023-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot; /&gt;
|-
|حسام سلامة
|-
|محمد أبو عيشة
|دير البلح، قطاع غزة
|موظف في إذاعة القدس التعليمية قتل داخل سيارته جراء قصف صاروخي إسرائيلي
|&lt;ref name=&quot;USAToday2012&quot;&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Israeli airstrikes kill 3 Palestinian journalists|مسار= https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=USA Today|تاريخ=20 November 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221203161833/https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/20/israeli-airstrikes-kill-palestinian-journalists/1718177/|تاريخ أرشيف=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|14 April 2011}}
|[[فيتوريو أريغوني|فيتوريو أريجوني]]
|مدينة غزة
|ناشط وصحفي إذاعي إيطالي وعضو في حركة التضامن الدولية قتل من قبل جماعة توحيد الجهاد في غزة
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Urquhart|الأول1=Conal|عنوان=Palestinians rally to mourn kidnapped Italian activist murdered by extremists|مسار= https://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The Guardian|تاريخ=15 April 2011|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005115208/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/15/italian-peace-activist-murdered-gaza|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|7 Jan. 2009
|باسل إبراهيم فرج
|قطاع غزة 
|مصور الإتصالات والإعلام الفلسطينية قتل برصاص الطيران الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|عنوان=Basil Ibrahim Faraj|موقع=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221127152535/https://cpj.org/data/people/basil-ibrahim-faraj/|تاريخ أرشيف=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|6 April 2008}}
|[[فضل شناعة]]
|مخيم البريج، قطاع غزة
|مصور رويترز قتل بقذيفة خلال مذبحة البريج
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=al-Mughrabi|الأول1=Nidal|عنوان=Reuters cameraman killed in Gaza|مسار= https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ الوصول=26 June 2022|وكالة=Reuters|تاريخ=16 April 2008|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064140/https://www.reuters.com/article/video/idUSL1632826120080416?videoId=80475|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|14 May 2007}}
|سليمان عبد الرحيم العشي 
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة غزة
| rowspan=&quot;2&quot; |محرر وموزع صحيفة فلسطين اليومية  تعرضوا للضرب وإطلاق النار من قبل مسلحين يرتدون زي الحرس الرئاسي
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=UNESCO chief condemns murder of 2 Palestinian media workers in Gaza City|مسار= https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=UN News|تاريخ=18 May 2007|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064141/https://news.un.org/en/story/2007/05/219332-unesco-chief-condemns-murder-2-palestinian-media-workers-gaza-city|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|محمد مطر عبده 
|-
|22 Mar 2004
|محمد أبو حليمة
|مخيم بلاطة، مدينة نابلس  
|مراسل إذاعي ومصور مستقل أطلق عليه النار في بطنه من قبل الجيش الإسرائيلي
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Journalist killed in West Bank|مسار= https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Committee to Protect Journalists|تاريخ=23 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221207180815/https://cpj.org/2004/03/journalist-killed-in-west-bank/|تاريخ أرشيف=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 March 2004}}
|خليل الزبن
|مدينة غزة
|صحفي في مجلة، ومستشار الرئيس ياسر عرفات أطلق عليه مسلحون مجهولون مشتبه بهم من أصل فلسطيني النار خارج مكتبه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=King|الأول1=Laura|عنوان=Slaying of Arafat adviser stirs fears of internal strife|مسار= https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=Chicago Tribune|تاريخ=3 March 2004|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104657/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-03-03-0403030300-story.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|2 May 2003}}
|[[جيمس ميلر]]
|رفح، قطاع غزة
|مخرج أفلام وثائقية أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في رقبته
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Wallace|الأول1=Kelly|عنوان=Journalist killed covering Gaza clash - May. 3, 2003|مسار= http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=CNN|تاريخ=3 May 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20220930064147/http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/05/03/cameraman.killed/index.html|تاريخ أرشيف=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|18 April 2003}}
|[[نزيه درزاوي]]
|مدينة نابلس 
|مصور فوتوغرافي قتله الجيش الإسرائيلي في رأسه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Myre|الأول1=Greg|عنوان=Israeli Soldiers Kill 5 Palestinians, Including a Journalist|مسار= https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=The New York Times|تاريخ=20 April 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221002104658/https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/israeli-soldiers-kill-5-palestinians-including-a-journalist.html|تاريخ أرشيف=2022-10-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|22 Sep. 2022
|عصام حمزة تلاوي
|مدينة رام الله
|مذيع إذاعة صوت فلسطين  قتل برصاص قناص اسرائيلي في رأسه خلال احتجاج على حصار مقر السلطة الوطنية الفلسطينية
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|الأخير1=Sadiq|الأول1=Sheraz|عنوان=More Fire -- and More Fallen|مسار= https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=PBS FRONTLINE/World|تاريخ=4 June 2003|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005145254/https://www.pbs.org/frontlineworld/frontlineworld/stories/israel.palestine/update.html|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{dts|12 July 2002}}
|[[عماد أبو زهرة]]
|مدينة جنين 
|مصور فوتوغرافي مستقل أطلق عليه الجيش الإسرائيلي النار في قدمه
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|عنوان=Imad Abu Zahra|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005021126/https://cpj.org/data/people/imad-abu-zahra/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|12 Mar. 2002
|رافاييل سيريلو
|مدينة رام الله
|مصور فوتوغرافي أطلق عليه الجيش الإسرائيلي ست رصاصات في صدره
|&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=Italian journalist dies in Mideast|مسار= https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|عمل=CNN|تاريخ=13 March 2002|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003071911/https://www.cnn.com/2002/WORLD/meast/03/13/italy.death/index.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{dts|31 July 2001}}
|محمد البيشاوي
| rowspan=&quot;2&quot; |مدينة نابلس 
|صحفي ومراسل إسلام أون لاين قتل في القصف الإسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=IFJ Warns of Palestine Press Freedom Crisis After Killing of Journalists / IFJ|مسار= https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=International Federation of Journalists|تاريخ=6 August 2001|لغة=en|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221003030611/https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/ifj-warns-of-palestine-press-freedom-crisis-after-killing-of-journalists.html|تاريخ أرشيف=2022-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|عنوان=A Report on Israeli Attacks against Journalists June 30, 2001 – August 29, 2001|مسار= https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ الوصول=26 June 2022|ناشر=Palestinian Centre for Human Rights|تاريخ=30 August 2001|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221005112548/https://pchrgaza.org/en/a-report-on-israeli-attacks-against-journalists-june-30-2001-august-29-2001/|تاريخ أرشيف=2022-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|عثمان القطناني
|مراسل وكالة الأنباء الكويتية  قتل في قصف إسرائيلي على المركز الفلسطيني للدراسات والإعلام
|-
|28 Oct 2000
|عزيز التينة
|مدينة بيت لحم
|مراسل وكالة وفا قتل بانفجار مجهول المصدر
|&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار= https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|عنوان=Aziz Al-Tineh|ناشر=Committee to Protect Journalists|تاريخ الوصول=26 June 2022|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20221209020607/https://cpj.org/data/people/aziz-al-tineh/|تاريخ أرشيف=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
==اسرائيل ۽ قبضي هيٺ فلسطيني علائقي ۾ پيشه ور يا شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن مارجي ويا== 
==اسرائيل ۽ قبضي هيٺ فلسطيني علائقي کان ٻاهر پيشه ور يا شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن مارجي ويا==
==پيشه ور يا شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن زخمي ٿيا غير جاني نقصان== 
==پيشه ور صحافي ۽ شهري صحافي/ميڊيا ڪارڪن جيڪي گم ٿي ويا ۽ پوءِ آزاد ٿي ويا==
==پڻ ڏسو==
* وڪي نيوز سان لاڳاپيل خبرون آهن: اسرائيلي هوائي حملي غزه شهر ۾ بين الاقوامي صحافين جي رهائش وارن وڌيڪ آفيسن کي نقصان پهچايو. 
* وڪي نيوز سان لاڳاپيل خبرون آهن: فلسطيني گروپ بي بي سي رپورٽر جي قتل جو دعويٰ ڪيو آهي. 
* غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست 
* فلسطين جي صحافت جي تاريخ 
* اسرائيل ۾ وڏي پيماني تي ميڊيا 
* فلسطين جون اخبارون 
* ٻي انتفاضه ۾ اسرائيلي شهري مارجي ويلن جي فهرست

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>kqidzfj1dmhvg4ntif9y3ay45x7mm7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List of Journalists killed during Israel-Palestine Conflict</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95335</id>
    <redirect title="اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست" />
    <revision>
      <id>373440</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[List of Journalists killed during Israel-Palestine Conflict]] کي [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="izo25bntyzy53ylmxub01imes0k71in" xml:space="preserve">#چوريو [[اسرائيل/فلسطين ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]</text>
      <sha1>izo25bntyzy53ylmxub01imes0k71in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95336</id>
    <revision>
      <id>373444</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:اسرائيل]]  [[زمرو:فلسطين]] [[زمرو:تڪرارون]]</comment>
      <origin>373444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="d8rva0lmi4hp0nkxunlkuwl9lv2zqd9" xml:space="preserve">
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]]
[[زمرو:تڪرارون]]</text>
      <sha1>d8rva0lmi4hp0nkxunlkuwl9lv2zqd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373445</id>
      <parentid>373444</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="2llgjqrm537xxg4w53abxk013hxz8hf" xml:space="preserve">
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]]
[[زمرو:تڪرار]]</text>
      <sha1>2llgjqrm537xxg4w53abxk013hxz8hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95337</id>
    <revision>
      <id>373449</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست  غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ اسرائيل پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾...</comment>
      <origin>373449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2272" sha1="1ckoa4wspkbyy2o8hzizrw3rive5l4i" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست

غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ اسرائيل پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق. گڏيل قومن جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (سي پي جي) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (آءِ ايف جي) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين. اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو. ۽ جولاءِ 2025 تائين. ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (سي پي جي ۽ آءِ ايف جي سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو. (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو. 11 آگسٽ 2025 تائين. اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.</text>
      <sha1>1ckoa4wspkbyy2o8hzizrw3rive5l4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373450</id>
      <parentid>373449</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[List of Journalists killed during Gaza Wars]] کي [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2272" sha1="1ckoa4wspkbyy2o8hzizrw3rive5l4i" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست

غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ اسرائيل پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق. گڏيل قومن جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (سي پي جي) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (آءِ ايف جي) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين. اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو. ۽ جولاءِ 2025 تائين. ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (سي پي جي ۽ آءِ ايف جي سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو. (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو. 11 آگسٽ 2025 تائين. اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.</text>
      <sha1>1ckoa4wspkbyy2o8hzizrw3rive5l4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373452</id>
      <parentid>373450</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="ped509n0ys6aepvmjg150cxr6j94skh" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، گڏيل قومن جي جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (CPJ) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (IFJ) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو ۽ جولاءِ 2025 تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (CPJ ۽ IFJ سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ped509n0ys6aepvmjg150cxr6j94skh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373626</id>
      <parentid>373452</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15286" sha1="lpkfk7hppy6to4etlek38fz3jc0zmug" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، گڏيل قومن جي جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (CPJ) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (IFJ) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو ۽ جولاءِ 2025 تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (CPJ ۽ IFJ سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.

[[Archivo:Fatima_Hassouna.jpg|miniaturadeimagen|Retrato de la fotoperiodista [[Fátima Hassouna]], por Andrea Ebert. El 16 de abril de 2025, ella y diez miembros de su familia, incluida su hermana embarazada, murieron a causa de un ataque israelí. Hassouna fue la protagonista del documental ''[[Put Your Soul on Your Hand and Walk]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

Según el recuento del [[Comité para la Protección de los Periodistas]] (CPJ), para el 26 de marzo de 2026 al menos [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|256 periodistas y otros trabajadores de medios de comunicación]] habían muerto en Palestina desde que comenzó la [[guerra de Gaza]], incluidos algunos casos en Cisjordania, Yemen, Irán, Siria y Líbano, con otros 130 pendientes de confirmar, convirtiéndolo en el período más letal para los periodistas desde que el CPJ comenzó a recopilar datos en 1992. De estas muertes, al menos 53 son considerados asesinatos deliberados por el CPJ (otros veinte casos estaban bajo investigación para determinar si también se trataban de ataque deliberados). Además, decenas de reporteros palestinos han sido heridos o detenidos por las tropas israelíes. Por otra parte, Israel ha intimidado y silenciado a periodistas mediante amenazas, agresiones, ciberataques, censura y asesinatos de familiares.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cita web |url=https://cpj.org/2023/11/journalist-casualties-in-the-israel-gaza-conflict/ |título=Journalist casualties in the Israel-Gaza war |fechaacceso=2025-10-14 |apellido=Jones |nombre=Kathy |fecha=2024-01-25 |sitioweb=Comité para la Protección de los Periodistas |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://lithub.com/belal-jadallah-the-godfather-of-palestinian-journalism-has-been-killed-in-gaza/ |título=Belal Jadallah, the “godfather of Palestinian journalism,” has been killed in Gaza. |fechaacceso=2024-02-04 |fecha=2023-11-20 |sitioweb=Literary Hub |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Al Jazeera]]'' situó la cifra de periodistas muertos en 150, incluidos 146 palestinos, tres libaneses y dos israelíes.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2023/10/9/israel-hamas-war-in-maps-and-charts-live-tracker |título=Israel-Gaza war in maps and charts: Live tracker |fechaacceso=2024-01-11 |apellido=AJLabs |fecha=2024-01-01 |sitioweb=Al Jazeera |idioma=en}}&lt;/ref&gt; Por su parte la [[Federación Internacional de Periodistas]] contabilizó 140 periodistas y trabajadores de los medios de comunicación muertos (130 palestinos, cuatro israelíes, cinco libaneses y un sirio).&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.ifj.org/war-in-gaza |título=War in Gaza |fechaacceso=2024-10-15 |fecha=2024-10-10 |sitioweb=Federación Internacional de Periodistas |idioma=en}}&lt;/ref&gt; El 8 de abril de 2026, la Oficina de Prensa del Gobierno de Gaza fijaba en 262 los periodistas palestinos muertos por ataques israelíes,&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/israeli-attack-kills-al-jazeera-journalist-mohammed-wishah-in-gaza|título=Israeli attack kills Al Jazeera journalist Mohammed Wishah in Gaza|fechaacceso=2026-04-09|fecha=2026-04-08|sitioweb=Al Jazeera|idioma=en}}&lt;/ref&gt; una cifra que Naciones Unidas situaba el 20 de agosto en más de 242.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[Reporteros Sin Fronteras]] denunció los ataques deliberados del ejército israelí a periodistas palestinos y libaneses, así como a sus familias, tanto durante esta guerra como en los años anteriores.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://rsf.org/en/rsf-video-investigation-death-reuters-reporter-issam-abdallah-lebanon-journalists-vehicle-was |título=RSF video investigation into the death of Reuters reporter Issam Abdallah in Lebanon: the journalists' vehicle was explicitly targeted |fechaacceso=2025-06-23 |fecha=2023-10-29 |sitioweb=Reporteros Sin Fronteras |idioma=en}}&lt;/ref&gt; La Asociación de Periodistas Árabes y de Oriente Medio condenó la avalancha de muertes y recordó que «Atacar a periodistas es una flagrante violación de la [[libertad de prensa]] y del [[derecho internacional de los derechos humanos]]».&lt;ref name=&quot;aljhbk&quot;&gt;{{Cita noticia |apellidos=Diaz |nombre=Jaclyn |título=At least 24 journalists have been killed in the war between Israel and Hamas in Gaza |url=https://www.npr.org/2023/10/25/1208019720/journalist-deaths-gaza-israel-hamas#:~:text=The%20organization's%20report%20found%20that,and%20they%20respect%20press%20freedom. |fecha=2023-10-25 |fechaacceso=2024-02-02 |periódico=NPR |idioma=en}}&lt;/ref&gt; El jefe del Comité para la Protección de los Periodistas declaró en 2024: «La guerra de Israel contra Gaza es más mortífera para los periodistas que cualquier guerra anterior».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-war-most-dangerous-ever-journalists-says-rights-group-2023-12-21/#:~:text=%22The%20Israel%2DGaza%20war%20is,has%20in%20any%20single%20year. |título=Gaza war 'most dangerous ever' for journalists, says rights group |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2023-12-21 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}&lt;/ref&gt; Además, los ataques aéreos israelíes dañaron o destruyeron aproximadamente 48 instalaciones de medios de comunicación en Gaza. Reporteros Sin Fronteras informó de que el ejército israelí atacó intencionalmente a periodistas palestinos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://truthout.org/articles/palestinian-journalists-targeted-killed-amid-israels-onslaught-on-gaza/ |título=Palestinian Journalists Targeted, Killed Amid Israel’s Onslaught on Gaza |fechaacceso=2025-12-03 |apellido=McNeill |nombre=Zane |fecha=2023-10-10 |sitioweb=Truthout |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; [[The Guardian]] afirmó que, en contravención del derecho internacional, Israel había atacado a periodistas palestinos afiliados a Hamás a pesar de que no habían participado en el combate, cuestionando así la afirmación de Israel de que no había atacado a periodistas.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Davies |nombre=Harry |título=‘The grey zone’: how IDF views some journalists in Gaza as legitimate targets |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/25/grey-zone-how-hamas-linked-journalists-legitimate-targets |fecha=2024-06-25 |fechaacceso=2025-12-03 |periódico=The Guardian |issn=0261-3077 |idioma=en-GB}}&lt;/ref&gt; En 2023, casi el 75% de todos los periodistas muertos en todo el mundo eran palestinos que Israel había asesinado en la guerra de Gaza.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/15/nearly-75-of-journalists-killed-in-2023-died-in-israels-war-on-gaza-cpj |título=Nearly 75% of journalists killed in 2023 died in Israel’s war on Gaza: CPJ |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2024-02-15 |sitioweb=Al Jazeera |idioma=en}}&lt;/ref&gt;

La [[Unesco]] otorgó el ''[[Premio Mundial de la Libertad de Prensa Unesco - Guillermo Cano|Premio Mundial a la Libertad de Prensa]]'' el 2 de mayo de 2024 la todos los periodistas palestinos que trabajan en Gaza por «su valentía y su compromiso con la libertad de expresión».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.unesco.org/es/articles/los-periodistas-palestinos-que-cubren-gaza-son-galardonados-con-el-premio-mundial-la-libertad-de?hub=910 |título=Los periodistas palestinos que cubren Gaza son galardonados con el Premio Mundial a la Libertad de Prensa UNESCO/Guillermo Cano 2024 |fechaacceso=2024-06-19 |fecha=2024-05-02 |sitioweb=Unesco}}&lt;/ref&gt; En 2024 [[Israel]] se convirtió en el segundo país con mayor número de periodistas encarcelados, sólo superado por China.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.publico.es/internacional/israel-segundo-pais-periodistas-encarcelados-intentar-silenciar-cobertura-genocidio-gaza.html |título=Israel, segundo país en periodistas encarcelados &quot;al intentar silenciar la cobertura&quot; del genocidio en Gaza |fechaacceso=2025-01-18 |fecha=2025-01-16 |sitioweb=Público (España) |idioma=es}}&lt;/ref&gt; Así mismo, según el Comité para la Protección de los Periodistas, Israel es el segundo país del mundo en el que mayor número de asesinatos de periodistas quedan impunes, sólo superado por Haití. «No hemos visto ninguna investigación real y creíble sobre los asesinatos de periodistas por parte del ejército israelí, no solo en esta guerra, sino en las últimas dos décadas».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/haiti-israel-ranked-worst-for-securing-justice-in-journalist-killings/7845113.html |título=Haiti, Israel ranked worst for securing justice in journalist killings |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2024-10-30 |sitioweb=Voice of America |idioma=en}}&lt;/ref&gt; 

Según un informe del Instituto Watson de Asuntos Internacionales de la Universidad Brow, la guerra de Gaza, ha provocado la muerte de más periodistas que el total combinado de periodistas muertos durante la [[Guerra de Secesión|guerra civil de Estados Unidos]], la [[Primera Guerra Mundial]], la [[Segunda Guerra Mundial]], la [[guerra de Corea]], la [[guerra de Vietnam]] (incluidos los conflictos relacionados en Camboya y Laos), las guerras yugoslavas de los años 1990 y principios de los años 2000, y la guerra posterior al 11 de septiembre en Afganistán.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Turse |nombre=Nick |título=News Graveyards: How Dangers to War Reporters Endanger the World |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/papers/2025/Journalists |fecha=2025-04-01 |fechaacceso=2025-08-12 |idioma=en |sitioweb=Watson School of International and Public Affairs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Tantesh |nombre=Malak A. |título=Global outrage mounts as funeral held for five journalists killed by Israel |url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/11/funeral-held-for-anas-al-sharif-and-other-journalists-killed-in-israeli-strike?utm_source=chatgpt.com |fecha=2025-08-11 |fechaacceso=2025-08-12 |last2=Tondo |first2=Lorenzo |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Además, de acuerdo con el CPJ, Israel fue responsable de más del 38 % de las muertes de periodistas a nivel mundial y del 19 % de los asesinatos selectivos en todo el mundo.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-rsf-cifra-67-periodistas-asesinados-2025-casi-mitad-ellos-gaza-20251209115711.html |título=RSF cifra en 67 los periodistas asesinados en 2025, casi la mitad de ellos en Gaza |fechaacceso=2025-12-10 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=Europa Press}}&lt;/ref&gt; Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-fip-eleva-128-periodistas-muertos-2025-56-ellos-palestina-20260101161721.html |título=La FIP eleva a 128 los periodistas muertos en 2025, 56 de ellos en Palestina |fechaacceso=2026-01-03 |fecha=2026-01-01 |sitioweb=Europa Press}}&lt;/ref&gt;

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total, lo que las convierte en «el peor enemigo de los periodistas». En total, desde el comienzo de las hostilidades en Gaza en octubre de 2023, casi 220 periodistas han muerto, lo que convierte a Israel en el «mayor asesino de periodistas en todo el mundo» durante tres años consecutivos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251209-rsf-says-israel-killed-highest-number-of-journalists-again-this-year |título=Israel the biggest killer of journalists worldwide for 3 years running, says RSF |fechaacceso=2026-02-26 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=France 24 |idioma=en}}&lt;/ref&gt;


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>lpkfk7hppy6to4etlek38fz3jc0zmug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373627</id>
      <parentid>373626</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15283" sha1="q6vxxpwpp2x3nf3cgznfg5si2h8berg" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، گڏيل قومن جي جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (CPJ) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (IFJ) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو ۽ جولاءِ 2025 تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (CPJ ۽ IFJ سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.

[[File:Fatima_Hassouna.jpg|miniaturadeimagen|Retrato de la fotoperiodista [[Fátima Hassouna]], por Andrea Ebert. El 16 de abril de 2025, ella y diez miembros de su familia, incluida su hermana embarazada, murieron a causa de un ataque israelí. Hassouna fue la protagonista del documental ''[[Put Your Soul on Your Hand and Walk]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

Según el recuento del [[Comité para la Protección de los Periodistas]] (CPJ), para el 26 de marzo de 2026 al menos [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|256 periodistas y otros trabajadores de medios de comunicación]] habían muerto en Palestina desde que comenzó la [[guerra de Gaza]], incluidos algunos casos en Cisjordania, Yemen, Irán, Siria y Líbano, con otros 130 pendientes de confirmar, convirtiéndolo en el período más letal para los periodistas desde que el CPJ comenzó a recopilar datos en 1992. De estas muertes, al menos 53 son considerados asesinatos deliberados por el CPJ (otros veinte casos estaban bajo investigación para determinar si también se trataban de ataque deliberados). Además, decenas de reporteros palestinos han sido heridos o detenidos por las tropas israelíes. Por otra parte, Israel ha intimidado y silenciado a periodistas mediante amenazas, agresiones, ciberataques, censura y asesinatos de familiares.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cita web |url=https://cpj.org/2023/11/journalist-casualties-in-the-israel-gaza-conflict/ |título=Journalist casualties in the Israel-Gaza war |fechaacceso=2025-10-14 |apellido=Jones |nombre=Kathy |fecha=2024-01-25 |sitioweb=Comité para la Protección de los Periodistas |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://lithub.com/belal-jadallah-the-godfather-of-palestinian-journalism-has-been-killed-in-gaza/ |título=Belal Jadallah, the “godfather of Palestinian journalism,” has been killed in Gaza. |fechaacceso=2024-02-04 |fecha=2023-11-20 |sitioweb=Literary Hub |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Al Jazeera]]'' situó la cifra de periodistas muertos en 150, incluidos 146 palestinos, tres libaneses y dos israelíes.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2023/10/9/israel-hamas-war-in-maps-and-charts-live-tracker |título=Israel-Gaza war in maps and charts: Live tracker |fechaacceso=2024-01-11 |apellido=AJLabs |fecha=2024-01-01 |sitioweb=Al Jazeera |idioma=en}}&lt;/ref&gt; Por su parte la [[Federación Internacional de Periodistas]] contabilizó 140 periodistas y trabajadores de los medios de comunicación muertos (130 palestinos, cuatro israelíes, cinco libaneses y un sirio).&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.ifj.org/war-in-gaza |título=War in Gaza |fechaacceso=2024-10-15 |fecha=2024-10-10 |sitioweb=Federación Internacional de Periodistas |idioma=en}}&lt;/ref&gt; El 8 de abril de 2026, la Oficina de Prensa del Gobierno de Gaza fijaba en 262 los periodistas palestinos muertos por ataques israelíes,&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/israeli-attack-kills-al-jazeera-journalist-mohammed-wishah-in-gaza|título=Israeli attack kills Al Jazeera journalist Mohammed Wishah in Gaza|fechaacceso=2026-04-09|fecha=2026-04-08|sitioweb=Al Jazeera|idioma=en}}&lt;/ref&gt; una cifra que Naciones Unidas situaba el 20 de agosto en más de 242.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[Reporteros Sin Fronteras]] denunció los ataques deliberados del ejército israelí a periodistas palestinos y libaneses, así como a sus familias, tanto durante esta guerra como en los años anteriores.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://rsf.org/en/rsf-video-investigation-death-reuters-reporter-issam-abdallah-lebanon-journalists-vehicle-was |título=RSF video investigation into the death of Reuters reporter Issam Abdallah in Lebanon: the journalists' vehicle was explicitly targeted |fechaacceso=2025-06-23 |fecha=2023-10-29 |sitioweb=Reporteros Sin Fronteras |idioma=en}}&lt;/ref&gt; La Asociación de Periodistas Árabes y de Oriente Medio condenó la avalancha de muertes y recordó que «Atacar a periodistas es una flagrante violación de la [[libertad de prensa]] y del [[derecho internacional de los derechos humanos]]».&lt;ref name=&quot;aljhbk&quot;&gt;{{Cita noticia |apellidos=Diaz |nombre=Jaclyn |título=At least 24 journalists have been killed in the war between Israel and Hamas in Gaza |url=https://www.npr.org/2023/10/25/1208019720/journalist-deaths-gaza-israel-hamas#:~:text=The%20organization's%20report%20found%20that,and%20they%20respect%20press%20freedom. |fecha=2023-10-25 |fechaacceso=2024-02-02 |periódico=NPR |idioma=en}}&lt;/ref&gt; El jefe del Comité para la Protección de los Periodistas declaró en 2024: «La guerra de Israel contra Gaza es más mortífera para los periodistas que cualquier guerra anterior».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-war-most-dangerous-ever-journalists-says-rights-group-2023-12-21/#:~:text=%22The%20Israel%2DGaza%20war%20is,has%20in%20any%20single%20year. |título=Gaza war 'most dangerous ever' for journalists, says rights group |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2023-12-21 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}&lt;/ref&gt; Además, los ataques aéreos israelíes dañaron o destruyeron aproximadamente 48 instalaciones de medios de comunicación en Gaza. Reporteros Sin Fronteras informó de que el ejército israelí atacó intencionalmente a periodistas palestinos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://truthout.org/articles/palestinian-journalists-targeted-killed-amid-israels-onslaught-on-gaza/ |título=Palestinian Journalists Targeted, Killed Amid Israel’s Onslaught on Gaza |fechaacceso=2025-12-03 |apellido=McNeill |nombre=Zane |fecha=2023-10-10 |sitioweb=Truthout |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; [[The Guardian]] afirmó que, en contravención del derecho internacional, Israel había atacado a periodistas palestinos afiliados a Hamás a pesar de que no habían participado en el combate, cuestionando así la afirmación de Israel de que no había atacado a periodistas.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Davies |nombre=Harry |título=‘The grey zone’: how IDF views some journalists in Gaza as legitimate targets |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/25/grey-zone-how-hamas-linked-journalists-legitimate-targets |fecha=2024-06-25 |fechaacceso=2025-12-03 |periódico=The Guardian |issn=0261-3077 |idioma=en-GB}}&lt;/ref&gt; En 2023, casi el 75% de todos los periodistas muertos en todo el mundo eran palestinos que Israel había asesinado en la guerra de Gaza.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/15/nearly-75-of-journalists-killed-in-2023-died-in-israels-war-on-gaza-cpj |título=Nearly 75% of journalists killed in 2023 died in Israel’s war on Gaza: CPJ |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2024-02-15 |sitioweb=Al Jazeera |idioma=en}}&lt;/ref&gt;

La [[Unesco]] otorgó el ''[[Premio Mundial de la Libertad de Prensa Unesco - Guillermo Cano|Premio Mundial a la Libertad de Prensa]]'' el 2 de mayo de 2024 la todos los periodistas palestinos que trabajan en Gaza por «su valentía y su compromiso con la libertad de expresión».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.unesco.org/es/articles/los-periodistas-palestinos-que-cubren-gaza-son-galardonados-con-el-premio-mundial-la-libertad-de?hub=910 |título=Los periodistas palestinos que cubren Gaza son galardonados con el Premio Mundial a la Libertad de Prensa UNESCO/Guillermo Cano 2024 |fechaacceso=2024-06-19 |fecha=2024-05-02 |sitioweb=Unesco}}&lt;/ref&gt; En 2024 [[Israel]] se convirtió en el segundo país con mayor número de periodistas encarcelados, sólo superado por China.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.publico.es/internacional/israel-segundo-pais-periodistas-encarcelados-intentar-silenciar-cobertura-genocidio-gaza.html |título=Israel, segundo país en periodistas encarcelados &quot;al intentar silenciar la cobertura&quot; del genocidio en Gaza |fechaacceso=2025-01-18 |fecha=2025-01-16 |sitioweb=Público (España) |idioma=es}}&lt;/ref&gt; Así mismo, según el Comité para la Protección de los Periodistas, Israel es el segundo país del mundo en el que mayor número de asesinatos de periodistas quedan impunes, sólo superado por Haití. «No hemos visto ninguna investigación real y creíble sobre los asesinatos de periodistas por parte del ejército israelí, no solo en esta guerra, sino en las últimas dos décadas».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/haiti-israel-ranked-worst-for-securing-justice-in-journalist-killings/7845113.html |título=Haiti, Israel ranked worst for securing justice in journalist killings |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2024-10-30 |sitioweb=Voice of America |idioma=en}}&lt;/ref&gt; 

Según un informe del Instituto Watson de Asuntos Internacionales de la Universidad Brow, la guerra de Gaza, ha provocado la muerte de más periodistas que el total combinado de periodistas muertos durante la [[Guerra de Secesión|guerra civil de Estados Unidos]], la [[Primera Guerra Mundial]], la [[Segunda Guerra Mundial]], la [[guerra de Corea]], la [[guerra de Vietnam]] (incluidos los conflictos relacionados en Camboya y Laos), las guerras yugoslavas de los años 1990 y principios de los años 2000, y la guerra posterior al 11 de septiembre en Afganistán.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Turse |nombre=Nick |título=News Graveyards: How Dangers to War Reporters Endanger the World |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/papers/2025/Journalists |fecha=2025-04-01 |fechaacceso=2025-08-12 |idioma=en |sitioweb=Watson School of International and Public Affairs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Tantesh |nombre=Malak A. |título=Global outrage mounts as funeral held for five journalists killed by Israel |url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/11/funeral-held-for-anas-al-sharif-and-other-journalists-killed-in-israeli-strike?utm_source=chatgpt.com |fecha=2025-08-11 |fechaacceso=2025-08-12 |last2=Tondo |first2=Lorenzo |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Además, de acuerdo con el CPJ, Israel fue responsable de más del 38 % de las muertes de periodistas a nivel mundial y del 19 % de los asesinatos selectivos en todo el mundo.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-rsf-cifra-67-periodistas-asesinados-2025-casi-mitad-ellos-gaza-20251209115711.html |título=RSF cifra en 67 los periodistas asesinados en 2025, casi la mitad de ellos en Gaza |fechaacceso=2025-12-10 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=Europa Press}}&lt;/ref&gt; Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-fip-eleva-128-periodistas-muertos-2025-56-ellos-palestina-20260101161721.html |título=La FIP eleva a 128 los periodistas muertos en 2025, 56 de ellos en Palestina |fechaacceso=2026-01-03 |fecha=2026-01-01 |sitioweb=Europa Press}}&lt;/ref&gt;

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total, lo que las convierte en «el peor enemigo de los periodistas». En total, desde el comienzo de las hostilidades en Gaza en octubre de 2023, casi 220 periodistas han muerto, lo que convierte a Israel en el «mayor asesino de periodistas en todo el mundo» durante tres años consecutivos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251209-rsf-says-israel-killed-highest-number-of-journalists-again-this-year |título=Israel the biggest killer of journalists worldwide for 3 years running, says RSF |fechaacceso=2026-02-26 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=France 24 |idioma=en}}&lt;/ref&gt;


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>q6vxxpwpp2x3nf3cgznfg5si2h8berg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373629</id>
      <parentid>373627</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15271" sha1="sznkkk7fxdqz0l23iexqva168citw9p" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، گڏيل قومن جي جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (CPJ) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (IFJ) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو ۽ جولاءِ 2025 تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (CPJ ۽ IFJ سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.

[[File:Fatima_Hassouna.jpg|thumb|Retrato de la fotoperiodista [[Fátima Hassouna]], por Andrea Ebert. El 16 de abril de 2025, ella y diez miembros de su familia, incluida su hermana embarazada, murieron a causa de un ataque israelí. Hassouna fue la protagonista del documental ''[[Put Your Soul on Your Hand and Walk]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

Según el recuento del [[Comité para la Protección de los Periodistas]] (CPJ), para el 26 de marzo de 2026 al menos [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|256 periodistas y otros trabajadores de medios de comunicación]] habían muerto en Palestina desde que comenzó la [[guerra de Gaza]], incluidos algunos casos en Cisjordania, Yemen, Irán, Siria y Líbano, con otros 130 pendientes de confirmar, convirtiéndolo en el período más letal para los periodistas desde que el CPJ comenzó a recopilar datos en 1992. De estas muertes, al menos 53 son considerados asesinatos deliberados por el CPJ (otros veinte casos estaban bajo investigación para determinar si también se trataban de ataque deliberados). Además, decenas de reporteros palestinos han sido heridos o detenidos por las tropas israelíes. Por otra parte, Israel ha intimidado y silenciado a periodistas mediante amenazas, agresiones, ciberataques, censura y asesinatos de familiares.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cita web |url=https://cpj.org/2023/11/journalist-casualties-in-the-israel-gaza-conflict/ |título=Journalist casualties in the Israel-Gaza war |fechaacceso=2025-10-14 |apellido=Jones |nombre=Kathy |fecha=2024-01-25 |sitioweb=Comité para la Protección de los Periodistas |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://lithub.com/belal-jadallah-the-godfather-of-palestinian-journalism-has-been-killed-in-gaza/ |título=Belal Jadallah, the “godfather of Palestinian journalism,” has been killed in Gaza. |fechaacceso=2024-02-04 |fecha=2023-11-20 |sitioweb=Literary Hub |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Al Jazeera]]'' situó la cifra de periodistas muertos en 150, incluidos 146 palestinos, tres libaneses y dos israelíes.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.aljazeera.com/news/longform/2023/10/9/israel-hamas-war-in-maps-and-charts-live-tracker |título=Israel-Gaza war in maps and charts: Live tracker |fechaacceso=2024-01-11 |apellido=AJLabs |fecha=2024-01-01 |sitioweb=Al Jazeera |idioma=en}}&lt;/ref&gt; Por su parte la [[Federación Internacional de Periodistas]] contabilizó 140 periodistas y trabajadores de los medios de comunicación muertos (130 palestinos, cuatro israelíes, cinco libaneses y un sirio).&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.ifj.org/war-in-gaza |título=War in Gaza |fechaacceso=2024-10-15 |fecha=2024-10-10 |sitioweb=Federación Internacional de Periodistas |idioma=en}}&lt;/ref&gt; El 8 de abril de 2026, la Oficina de Prensa del Gobierno de Gaza fijaba en 262 los periodistas palestinos muertos por ataques israelíes,&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/israeli-attack-kills-al-jazeera-journalist-mohammed-wishah-in-gaza|título=Israeli attack kills Al Jazeera journalist Mohammed Wishah in Gaza|fechaacceso=2026-04-09|fecha=2026-04-08|sitioweb=Al Jazeera|idioma=en}}&lt;/ref&gt; una cifra que Naciones Unidas situaba el 20 de agosto en más de 242.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[Reporteros Sin Fronteras]] denunció los ataques deliberados del ejército israelí a periodistas palestinos y libaneses, así como a sus familias, tanto durante esta guerra como en los años anteriores.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://rsf.org/en/rsf-video-investigation-death-reuters-reporter-issam-abdallah-lebanon-journalists-vehicle-was |título=RSF video investigation into the death of Reuters reporter Issam Abdallah in Lebanon: the journalists' vehicle was explicitly targeted |fechaacceso=2025-06-23 |fecha=2023-10-29 |sitioweb=Reporteros Sin Fronteras |idioma=en}}&lt;/ref&gt; La Asociación de Periodistas Árabes y de Oriente Medio condenó la avalancha de muertes y recordó que «Atacar a periodistas es una flagrante violación de la [[libertad de prensa]] y del [[derecho internacional de los derechos humanos]]».&lt;ref name=&quot;aljhbk&quot;&gt;{{Cita noticia |apellidos=Diaz |nombre=Jaclyn |título=At least 24 journalists have been killed in the war between Israel and Hamas in Gaza |url=https://www.npr.org/2023/10/25/1208019720/journalist-deaths-gaza-israel-hamas#:~:text=The%20organization's%20report%20found%20that,and%20they%20respect%20press%20freedom. |fecha=2023-10-25 |fechaacceso=2024-02-02 |periódico=NPR |idioma=en}}&lt;/ref&gt; El jefe del Comité para la Protección de los Periodistas declaró en 2024: «La guerra de Israel contra Gaza es más mortífera para los periodistas que cualquier guerra anterior».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-war-most-dangerous-ever-journalists-says-rights-group-2023-12-21/#:~:text=%22The%20Israel%2DGaza%20war%20is,has%20in%20any%20single%20year. |título=Gaza war 'most dangerous ever' for journalists, says rights group |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2023-12-21 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}&lt;/ref&gt; Además, los ataques aéreos israelíes dañaron o destruyeron aproximadamente 48 instalaciones de medios de comunicación en Gaza. Reporteros Sin Fronteras informó de que el ejército israelí atacó intencionalmente a periodistas palestinos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://truthout.org/articles/palestinian-journalists-targeted-killed-amid-israels-onslaught-on-gaza/ |título=Palestinian Journalists Targeted, Killed Amid Israel’s Onslaught on Gaza |fechaacceso=2025-12-03 |apellido=McNeill |nombre=Zane |fecha=2023-10-10 |sitioweb=Truthout |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; [[The Guardian]] afirmó que, en contravención del derecho internacional, Israel había atacado a periodistas palestinos afiliados a Hamás a pesar de que no habían participado en el combate, cuestionando así la afirmación de Israel de que no había atacado a periodistas.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Davies |nombre=Harry |título=‘The grey zone’: how IDF views some journalists in Gaza as legitimate targets |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/25/grey-zone-how-hamas-linked-journalists-legitimate-targets |fecha=2024-06-25 |fechaacceso=2025-12-03 |periódico=The Guardian |issn=0261-3077 |idioma=en-GB}}&lt;/ref&gt; En 2023, casi el 75% de todos los periodistas muertos en todo el mundo eran palestinos que Israel había asesinado en la guerra de Gaza.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/15/nearly-75-of-journalists-killed-in-2023-died-in-israels-war-on-gaza-cpj |título=Nearly 75% of journalists killed in 2023 died in Israel’s war on Gaza: CPJ |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2024-02-15 |sitioweb=Al Jazeera |idioma=en}}&lt;/ref&gt;

La [[Unesco]] otorgó el ''[[Premio Mundial de la Libertad de Prensa Unesco - Guillermo Cano|Premio Mundial a la Libertad de Prensa]]'' el 2 de mayo de 2024 la todos los periodistas palestinos que trabajan en Gaza por «su valentía y su compromiso con la libertad de expresión».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.unesco.org/es/articles/los-periodistas-palestinos-que-cubren-gaza-son-galardonados-con-el-premio-mundial-la-libertad-de?hub=910 |título=Los periodistas palestinos que cubren Gaza son galardonados con el Premio Mundial a la Libertad de Prensa UNESCO/Guillermo Cano 2024 |fechaacceso=2024-06-19 |fecha=2024-05-02 |sitioweb=Unesco}}&lt;/ref&gt; En 2024 [[Israel]] se convirtió en el segundo país con mayor número de periodistas encarcelados, sólo superado por China.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.publico.es/internacional/israel-segundo-pais-periodistas-encarcelados-intentar-silenciar-cobertura-genocidio-gaza.html |título=Israel, segundo país en periodistas encarcelados &quot;al intentar silenciar la cobertura&quot; del genocidio en Gaza |fechaacceso=2025-01-18 |fecha=2025-01-16 |sitioweb=Público (España) |idioma=es}}&lt;/ref&gt; Así mismo, según el Comité para la Protección de los Periodistas, Israel es el segundo país del mundo en el que mayor número de asesinatos de periodistas quedan impunes, sólo superado por Haití. «No hemos visto ninguna investigación real y creíble sobre los asesinatos de periodistas por parte del ejército israelí, no solo en esta guerra, sino en las últimas dos décadas».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/haiti-israel-ranked-worst-for-securing-justice-in-journalist-killings/7845113.html |título=Haiti, Israel ranked worst for securing justice in journalist killings |fechaacceso=2025-12-03 |fecha=2024-10-30 |sitioweb=Voice of America |idioma=en}}&lt;/ref&gt; 

Según un informe del Instituto Watson de Asuntos Internacionales de la Universidad Brow, la guerra de Gaza, ha provocado la muerte de más periodistas que el total combinado de periodistas muertos durante la [[Guerra de Secesión|guerra civil de Estados Unidos]], la [[Primera Guerra Mundial]], la [[Segunda Guerra Mundial]], la [[guerra de Corea]], la [[guerra de Vietnam]] (incluidos los conflictos relacionados en Camboya y Laos), las guerras yugoslavas de los años 1990 y principios de los años 2000, y la guerra posterior al 11 de septiembre en Afganistán.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Turse |nombre=Nick |título=News Graveyards: How Dangers to War Reporters Endanger the World |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/papers/2025/Journalists |fecha=2025-04-01 |fechaacceso=2025-08-12 |idioma=en |sitioweb=Watson School of International and Public Affairs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |apellidos=Tantesh |nombre=Malak A. |título=Global outrage mounts as funeral held for five journalists killed by Israel |url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/11/funeral-held-for-anas-al-sharif-and-other-journalists-killed-in-israeli-strike?utm_source=chatgpt.com |fecha=2025-08-11 |fechaacceso=2025-08-12 |last2=Tondo |first2=Lorenzo |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Además, de acuerdo con el CPJ, Israel fue responsable de más del 38 % de las muertes de periodistas a nivel mundial y del 19 % de los asesinatos selectivos en todo el mundo.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-rsf-cifra-67-periodistas-asesinados-2025-casi-mitad-ellos-gaza-20251209115711.html |título=RSF cifra en 67 los periodistas asesinados en 2025, casi la mitad de ellos en Gaza |fechaacceso=2025-12-10 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=Europa Press}}&lt;/ref&gt; Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-fip-eleva-128-periodistas-muertos-2025-56-ellos-palestina-20260101161721.html |título=La FIP eleva a 128 los periodistas muertos en 2025, 56 de ellos en Palestina |fechaacceso=2026-01-03 |fecha=2026-01-01 |sitioweb=Europa Press}}&lt;/ref&gt;

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total, lo que las convierte en «el peor enemigo de los periodistas». En total, desde el comienzo de las hostilidades en Gaza en octubre de 2023, casi 220 periodistas han muerto, lo que convierte a Israel en el «mayor asesino de periodistas en todo el mundo» durante tres años consecutivos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251209-rsf-says-israel-killed-highest-number-of-journalists-again-this-year |título=Israel the biggest killer of journalists worldwide for 3 years running, says RSF |fechaacceso=2026-02-26 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=France 24 |idioma=en}}&lt;/ref&gt;


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>sznkkk7fxdqz0l23iexqva168citw9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373639</id>
      <parentid>373629</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8842" sha1="qy7q877aev4808m6ynk52qapufysjn6" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، گڏيل قومن جي جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (CPJ) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (IFJ) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو ۽ جولاءِ 2025 تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (CPJ ۽ IFJ سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.

[[File:Fatima_Hassouna.jpg|thumb|فوٽو جرنلسٽ فاطمه حسونا جو پورٽريٽ اينڊريا ايبرٽ پاران تيار ڪيل. 16 اپريل 2025ع تي، هوءَ ۽ سندس خاندان جا ڏهه ميمبرن، جن ۾ سندس حاملہ ڀيڻ به شامل هئي، هڪ اسرائيلي حملي ۾ مارجي ويا. حسونا دستاويزي فلم &quot;پٽ يور سول آن يور هينڊ اينڊ واڪ&quot; جو موضوع هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز هن جنگ دوران ۽ گذريل سالن ۾ فلسطيني ۽ لبناني صحافين ۽ انهن جي خاندانن تي اسرائيلي فوج جي جان بوجھ ڪري ڪيل حملن جي مذمت ڪئي. عرب ۽ وچ اوڀر جي صحافين جي ايسوسيئيشن موت جي لهر جي مذمت ڪئي ۽ ٻيهر ورجايو ته &quot;صحافين تي حملو پريس جي آزادي ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي قانون جي واضح خلاف ورزي آهي.&quot; ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس جي سربراهه 2024 ۾ چيو: &quot;غزه تي اسرائيل جي جنگ صحافين لاءِ ڪنهن به پوئين جنگ کان وڌيڪ خطرناڪ آهي.&quot; ان کان علاوه، اسرائيلي هوائي حملي غزه ۾ تقريبن 48 ميڊيا سهولتن کي نقصان پهچايو يا تباهه ڪيو. رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز رپورٽ ڪئي ته اسرائيلي فوج جان بوجھ ڪري فلسطيني صحافين کي نشانو بڻايو. گارڊين چيو ته، بين الاقوامي قانون جي خلاف ورزي ۾، اسرائيل حماس سان لاڳاپيل فلسطيني صحافين تي حملو ڪيو جيتوڻيڪ انهن جنگ ۾ حصو نه ورتو هو، اهڙي طرح اسرائيل جي دعويٰ کي چئلينج ڪيو ته ان صحافين کي نشانو نه بڻايو هو. 2023 ۾، دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن 75 سيڪڙو صحافي غزه جنگ ۾ اسرائيل پاران مارجي ويل فلسطيني هئا. يونيسڪو 2 مئي 2024 تي غزه ۾ ڪم ڪندڙ سڀني فلسطيني صحافين کي &quot;اظهار جي آزادي لاءِ انهن جي جرئت ۽ عزم&quot; جي ڪري ورلڊ پريس فريڊم پرائز ڏنو. 2024 ۾، اسرائيل اهو ملڪ بڻجي ويو جتي قيد ٿيل صحافين جو تعداد چين کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. ساڳئي طرح، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ ٻئي نمبر تي بي سزا صحافين جي قتل جو تعداد هيٽي کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. &quot;اسان اسرائيلي فوج پاران صحافين جي قتل جي ڪا به حقيقي، قابل اعتماد جاچ نه ڏٺي آهي، نه رڳو هن جنگ ۾، پر گذريل ٻن ڏهاڪن ۾.&quot; 

براؤن يونيورسٽي ۾ واٽسن انسٽيٽيوٽ فار انٽرنيشنل افيئرز جي هڪ رپورٽ موجب، غزه جنگ جي نتيجي ۾ آمريڪي گهرو ويڙهه، پهرين عالمي جنگ، ٻي عالمي جنگ، ڪورين جنگ ۽ ويٽنام جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي گڏيل ڪل تعداد کان وڌيڪ صحافي مارجي ويا آهن.
 

Según un informe del Instituto Watson de Asuntos Internacionales de la Universidad Brow, la guerra de Gaza, ha provocado la muerte de más periodistas que el total combinado de periodistas muertos durante la [[Guerra de Secesión|guerra civil de Estados Unidos]], la [[Primera Guerra Mundial]], la [[Segunda Guerra Mundial]], la [[guerra de Corea]], la [[guerra de Vietnam]] (incluidos los conflictos relacionados en Camboya y Laos), las guerras yugoslavas de los años 1990 y principios de los años 2000, y la guerra posterior al 11 de septiembre en Afganistán. Además, de acuerdo con el CPJ, Israel fue responsable de más del 38 % de las muertes de periodistas a nivel mundial y del 19 % de los asesinatos selectivos en todo el mundo.

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión. Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total, lo que las convierte en «el peor enemigo de los periodistas». En total, desde el comienzo de las hostilidades en Gaza en octubre de 2023, casi 220 periodistas han muerto, lo que convierte a Israel en el «mayor asesino de periodistas en todo el mundo» durante tres años consecutivos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251209-rsf-says-israel-killed-highest-number-of-journalists-again-this-year |título=Israel the biggest killer of journalists worldwide for 3 years running, says RSF |fechaacceso=2026-02-26 |fecha=2025-12-09 |sitioweb=France 24 |idioma=en}}&lt;/ref&gt;


[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>qy7q877aev4808m6ynk52qapufysjn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373644</id>
      <parentid>373639</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10607" sha1="ra6ytibgpucdwjeeauqmhsmbd76vpbs" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، 1992 کان وٺي اسرائيلي-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، گڏيل قومن جي جنگ جي قيمت جي منصوبي جي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 11 آگسٽ 2025 تائين 242 هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (CPJ) رپورٽ ڪئي ته 10 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران 192 صحافي (گهٽ ۾ گهٽ 184 فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (IFJ) 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ 180 فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ 2024 جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد 160 رکيو ويو. جنوري 2025 تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي 202 تائين وڌائڻ لاءِ 42 وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو هو ۽ جولاءِ 2025 تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ 15 صحافين کي قتل ڪيو هو جنهن سان انگ 217 ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (CPJ ۽ IFJ سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي) اهو نتيجو ڪڍيو 11 آگسٽ 2025 تائين اسرائيل 274 صحافين کي قتل ڪيو هو. جن مان 269 فلسطيني هئا.

[[File:Fatima_Hassouna.jpg|thumb|فوٽو جرنلسٽ فاطمه حسونا جو پورٽريٽ اينڊريا ايبرٽ پاران تيار ڪيل. 16 اپريل 2025ع تي، هوءَ ۽ سندس خاندان جا ڏهه ميمبرن، جن ۾ سندس حاملہ ڀيڻ به شامل هئي، هڪ اسرائيلي حملي ۾ مارجي ويا. حسونا دستاويزي فلم &quot;پٽ يور سول آن يور هينڊ اينڊ واڪ&quot; جو موضوع هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز هن جنگ دوران ۽ گذريل سالن ۾ فلسطيني ۽ لبناني صحافين ۽ انهن جي خاندانن تي اسرائيلي فوج جي جان بوجھ ڪري ڪيل حملن جي مذمت ڪئي. عرب ۽ وچ اوڀر جي صحافين جي ايسوسيئيشن موت جي لهر جي مذمت ڪئي ۽ ٻيهر ورجايو ته &quot;صحافين تي حملو پريس جي آزادي ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي قانون جي واضح خلاف ورزي آهي.&quot; ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس جي سربراهه 2024 ۾ چيو: &quot;غزه تي اسرائيل جي جنگ صحافين لاءِ ڪنهن به پوئين جنگ کان وڌيڪ خطرناڪ آهي.&quot; ان کان علاوه، اسرائيلي هوائي حملي غزه ۾ تقريبن 48 ميڊيا سهولتن کي نقصان پهچايو يا تباهه ڪيو. رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز رپورٽ ڪئي ته اسرائيلي فوج جان بوجھ ڪري فلسطيني صحافين کي نشانو بڻايو. گارڊين چيو ته، بين الاقوامي قانون جي خلاف ورزي ۾، اسرائيل حماس سان لاڳاپيل فلسطيني صحافين تي حملو ڪيو جيتوڻيڪ انهن جنگ ۾ حصو نه ورتو هو، اهڙي طرح اسرائيل جي دعويٰ کي چئلينج ڪيو ته ان صحافين کي نشانو نه بڻايو هو. 2023 ۾، دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن 75 سيڪڙو صحافي غزه جنگ ۾ اسرائيل پاران مارجي ويل فلسطيني هئا. يونيسڪو 2 مئي 2024 تي غزه ۾ ڪم ڪندڙ سڀني فلسطيني صحافين کي &quot;اظهار جي آزادي لاءِ انهن جي جرئت ۽ عزم&quot; جي ڪري ورلڊ پريس فريڊم پرائز ڏنو. 2024 ۾، اسرائيل اهو ملڪ بڻجي ويو جتي قيد ٿيل صحافين جو تعداد چين کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. ساڳئي طرح، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ ٻئي نمبر تي بي سزا صحافين جي قتل جو تعداد هيٽي کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. &quot;اسان اسرائيلي فوج پاران صحافين جي قتل جي ڪا به حقيقي، قابل اعتماد جاچ نه ڏٺي آهي، نه رڳو هن جنگ ۾، پر گذريل ٻن ڏهاڪن ۾.&quot; 

براؤن يونيورسٽي ۾ واٽسن انسٽيٽيوٽ فار انٽرنيشنل افيئرز جي هڪ رپورٽ موجب، غزه جنگ جي نتيجي ۾ آمريڪي گهرو ويڙهه، پهرين عالمي جنگ، ٻي عالمي جنگ، ڪورين جنگ ۽ ويٽنام جنگ (ڪمبوڊيا ۽ لاوس ۾ لاڳاپيل تڪرارون شامل آهن)، 1990 ۽ 2000 جي شروعات ۾ يوگوسلاويا جي جنگيون ۽ افغانستان ۾ 9/11 کان پوءِ جي جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي گڏيل ڪل تعداد کان وڌيڪ صحافي مارجي ويا آهن. وڌيڪ، سي پي جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ 38 سيڪڙو کان وڌيڪ صحافين جي موت ۽ عالمي سطح تي 19 سيڪڙو ٽارگيٽ ڪلنگ جو ذميوار هو. 

ڊسمبر 2025 ۾، رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز (آر ايس ايف) اندازو لڳايو ته 2025 ۾ 67 ميڊيا ورڪرز مارجي ويا، جن مان تقريبن اڌ - تقريبن 43 سيڪڙو - غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوج پاران مارجي ويا، جنهن هن علائقي کي صحافين لاءِ دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ بڻائي ڇڏيو. ان دوران، انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (آءِ ايف جي) اندازو لڳايو ته 2025 ۾ سڄي دنيا ۾ 128 ميڊيا پروفيشنلز مارجي ويا، جن مان 56 فلسطين ۾ آئي ڊي ايف جي هٿان مارجي ويا. اسرائيل 26 سيپٽمبر تي صنعا، يمن ۾ اخبار جي آفيسن تي بمباري ۾ تيرهن صحافين ۽ ميڊيا ورڪرز جي موت جو ذميوار پڻ هو. 

فيبروري 2026 ۾، رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز (آر ايس ايف) هڪ رپورٽ جاري ڪئي جنهن ۾ چيو ويو آهي ته اسرائيل 2025 ۾ دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن اڌ صحافين جو ذميوار هو، جنهن ۾ 29 فلسطيني صحافي غزه ۾ ان جي فوجن هٿان مارجي ويا هئا. رپورٽ ۾ اشارو ڪيو ويو آهي ته ان سال عالمي سطح تي مارجي ويل صحافين جو ڪل تعداد 67 تائين پهچي ويو، جنهن ۾ اسرائيلي فوجون ڪل جو 43 سيڪڙو هيون، جنهن انهن کي &quot;صحافين جو بدترين دشمن&quot; بڻائي ڇڏيو. مجموعي طور تي، آڪٽوبر 2023 ۾ غزه ۾ دشمني جي شروعات کان وٺي، تقريبن 220 صحافي مارجي ويا آهن، جنهن سان اسرائيل مسلسل ٽن سالن تائين &quot;صحافين جو دنيا جو سڀ کان وڏو قاتل&quot; بڻجي ويو آهي.

 
Según un informe del Instituto Watson de Asuntos Internacionales de la Universidad Brow, la guerra de Gaza, ha provocado la muerte de más periodistas que el total combinado de periodistas muertos durante la [[Guerra de Secesión|guerra civil de Estados Unidos]], la [[Primera Guerra Mundial]], la [[Segunda Guerra Mundial]], la [[guerra de Corea]], la [[guerra de Vietnam]] (incluidos los conflictos relacionados en Camboya y Laos), las guerras yugoslavas de los años 1990 y principios de los años 2000, y la guerra posterior al 11 de septiembre en Afganistán. Además, de acuerdo con el CPJ, Israel fue responsable de más del 38 % de las muertes de periodistas a nivel mundial y del 19 % de los asesinatos selectivos en todo el mundo.

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión. Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total

== حوالا ==
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ra6ytibgpucdwjeeauqmhsmbd76vpbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373655</id>
      <parentid>373644</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10702" sha1="jqvmez8m0wxl63il2no1tcggvm4wbsu" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني صحافي مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، سال &lt;small&gt;1992&lt;/small&gt;ع کان وٺي اسرائيل-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جي جنگ جي قيمت جي منصوبي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد &lt;small&gt;11&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt; ع تائين &lt;small&gt;242&lt;/small&gt; هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (&lt;small&gt;CPJ&lt;/small&gt;) رپورٽ ڪئي ته &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt; تائين اسرائيل پاران &lt;small&gt;192&lt;/small&gt; صحافي (گهٽ ۾ گهٽ &lt;small&gt;184&lt;/small&gt; فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (&lt;small&gt;IFJ&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;11&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt;ع تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ &lt;small&gt;180&lt;/small&gt; فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; رکيو ويو. جنوري &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt;ع تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي &lt;small&gt;202&lt;/small&gt; تائين وڌائڻ لاءِ &lt;small&gt;42&lt;/small&gt; وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو ۽ جولاءِ &lt;small&gt;2025ع&lt;/small&gt; تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ &lt;small&gt;15&lt;/small&gt; صحافين کي قتل ڪيو جنهن سان انگ &lt;small&gt;217&lt;/small&gt; ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (&lt;small&gt;CPJ&lt;/small&gt; ۽ &lt;small&gt;IFJ&lt;/small&gt; سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (جن ۾ اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي)، اهو نتيجو ڪڍيو &lt;small&gt;11&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025ع&lt;/small&gt; تائين اسرائيل &lt;small&gt;274&lt;/small&gt; صحافين کي قتل ڪيو هو، جن مان &lt;small&gt;269&lt;/small&gt; فلسطيني هئا.

[[File:Fatima_Hassouna.jpg|thumb|فوٽو جرنلسٽ فاطمه حسونا جو پورٽريٽ اينڊريا ايبرٽ پاران تيار ڪيل. 16 اپريل 2025ع تي، هوءَ ۽ سندس خاندان جا ڏهه ميمبرن، جن ۾ سندس حاملہ ڀيڻ به شامل هئي، هڪ اسرائيلي حملي ۾ مارجي ويا. حسونا دستاويزي فلم &quot;پٽ يور سول آن يور هينڊ اينڊ واڪ&quot; جو موضوع هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز هن جنگ دوران ۽ گذريل سالن ۾ فلسطيني ۽ لبناني صحافين ۽ انهن جي خاندانن تي اسرائيلي فوج جي جان بوجھ ڪري ڪيل حملن جي مذمت ڪئي. عرب ۽ وچ اوڀر جي صحافين جي ايسوسيئيشن موت جي لهر جي مذمت ڪئي ۽ ٻيهر ورجايو ته &quot;صحافين تي حملو پريس جي آزادي ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي قانون جي واضح خلاف ورزي آهي.&quot; &quot;ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس&quot; جي سربراهه سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ چيو: &quot;غزه تي اسرائيل جي جنگ صحافين لاءِ ڪنهن به پوئين جنگ کان وڌيڪ خطرناڪ آهي.&quot; ان کان سواء، اسرائيلي هوائي حملي غزه ۾ تقريبن &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; ميڊيا سهولتن کي نقصان پهچايو يا تباهه ڪيو. رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز رپورٽ ڪئي ته اسرائيلي فوج جان بوجھ ڪري فلسطيني صحافين کي نشانو بڻايو. گارڊين چيو ته، بين الاقوامي قانون جي خلاف ورزي ۾، اسرائيل [[حماس]] سان لاڳاپيل فلسطيني صحافين تي حملو ڪيو جيتوڻيڪ انهن جنگ ۾ حصو نه ورتو هو، اهڙي طرح اسرائيل جي دعويٰ کي چئلينج ڪيو ته ان صحافين کي نشانو نه بڻايو هو. سال &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع ۾، دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن &lt;small&gt;75&lt;/small&gt; سيڪڙو صحافي غزه جنگ ۾ اسرائيل پاران مارجي ويل فلسطيني هئا. يونيسڪو &lt;small&gt;2&lt;/small&gt; مئي &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع تي غزه ۾ ڪم ڪندڙ سڀني فلسطيني صحافين کي &quot;اظهار جي آزادي لاءِ انهن جي جرئت ۽ عزم&quot; جي ڪري ورلڊ پريس فريڊم پرائز ڏنو. &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾، اسرائيل اهو ملڪ بڻجي ويو جتي قيد ٿيل صحافين جو تعداد [[چين]] کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. ساڳئي طرح، ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ ٻئي نمبر تي بي سزا صحافين جي قتل جو تعداد ۾ [[هيٽي]] کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. &quot;اسان اسرائيلي فوج پاران صحافين جي قتل جي ڪا به حقيقي، قابل اعتماد جاچ نه ڏٺي آهي، نه رڳو هن جنگ ۾، پر گذريل ٻن ڏهاڪن ۾.&quot; 

براؤن يونيورسٽي ۾ واٽسن انسٽيٽيوٽ فار انٽرنيشنل افيئرز جي هڪ رپورٽ موجب، [[غزه نسل ڪشي|غزه جنگ]] جي نتيجي ۾ [[آمريڪي گهرو ويڙهه]]، [[پھرين مھاڀاري جنگ|پهرين مهاڀاري جنگ]]، [[ٻين مھاڀاري جنگ|ٻي مهاڀاري جنگ]]، ڪورين جنگ ۽ ويٽنام جنگ ([[ڪمبوڊيا]] ۽ [[لائوس|لاوس]] ۾ لاڳاپيل تڪرارون شامل آهن)، سال &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع ۽ &lt;small&gt;2000&lt;/small&gt;ع جي شروعات ۾ [[يوگوسلاويا]] جي جنگيون ۽ [[افغانستان]] ۾ &lt;small&gt;9/11&lt;/small&gt; کان پوءِ جي جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي گڏيل ڪل تعداد کان وڌيڪ صحافي مارجي ويا آهن. وڌيڪ، سي پي جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ &lt;small&gt;38&lt;/small&gt; سيڪڙو کان وڌيڪ صحافين جي موت ۽ عالمي سطح تي &lt;small&gt;19&lt;/small&gt; سيڪڙو ٽارگيٽ ڪلنگ جو ذميوار هو. 

ڊسمبر 2025 ۾، رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز (آر ايس ايف) اندازو لڳايو ته 2025 ۾ 67 ميڊيا ورڪرز مارجي ويا، جن مان تقريبن اڌ - تقريبن 43 سيڪڙو - غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوج پاران مارجي ويا، جنهن هن علائقي کي صحافين لاءِ دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ بڻائي ڇڏيو. ان دوران، انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (آءِ ايف جي) اندازو لڳايو ته 2025 ۾ سڄي دنيا ۾ 128 ميڊيا پروفيشنلز مارجي ويا، جن مان 56 فلسطين ۾ آئي ڊي ايف جي هٿان مارجي ويا. اسرائيل 26 سيپٽمبر تي صنعا، يمن ۾ اخبار جي آفيسن تي بمباري ۾ تيرهن صحافين ۽ ميڊيا ورڪرز جي موت جو ذميوار پڻ هو. 

فيبروري 2026 ۾، رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز (آر ايس ايف) هڪ رپورٽ جاري ڪئي جنهن ۾ چيو ويو آهي ته اسرائيل 2025 ۾ دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن اڌ صحافين جو ذميوار هو، جنهن ۾ 29 فلسطيني صحافي غزه ۾ ان جي فوجن هٿان مارجي ويا هئا. رپورٽ ۾ اشارو ڪيو ويو آهي ته ان سال عالمي سطح تي مارجي ويل صحافين جو ڪل تعداد 67 تائين پهچي ويو، جنهن ۾ اسرائيلي فوجون ڪل جو 43 سيڪڙو هيون، جنهن انهن کي &quot;صحافين جو بدترين دشمن&quot; بڻائي ڇڏيو. مجموعي طور تي، آڪٽوبر 2023 ۾ غزه ۾ دشمني جي شروعات کان وٺي، تقريبن 220 صحافي مارجي ويا آهن، جنهن سان اسرائيل مسلسل ٽن سالن تائين &quot;صحافين جو دنيا جو سڀ کان وڏو قاتل&quot; بڻجي ويو آهي.

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión. Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total

== حوالا ==
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>jqvmez8m0wxl63il2no1tcggvm4wbsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373664</id>
      <parentid>373655</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>373664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11295" sha1="orv9khm410sff68ptuvofx1wk5v7316" xml:space="preserve">غزه جنگ ۾ صحافين جو قتل، جن ۾ [[اسرائيل]] پاران وڏي تعداد ۾ فلسطيني صحافي مارجي ويا، صحافين خلاف تشدد جي ٻين ڪاررواين سان گڏ، سال &lt;small&gt;1992&lt;/small&gt;ع کان وٺي اسرائيل-فلسطين تڪرار ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ دور ۽ دنيا جي تاريخ ۾ سڀني ڄاتل سڃاتل تڪرارن ۾ صحافين لاءِ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ تڪرار جي نشاندهي ڪري ٿو، [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جي جنگ جي قيمت جي منصوبي مطابق، جنگ جي شروعات کان وٺي اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد &lt;small&gt;11&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt; ع تائين &lt;small&gt;242&lt;/small&gt; هو. ٻئي طرف، ڪميٽي ٽو پروٽيڪشن جرنلسٽس (&lt;small&gt;CPJ&lt;/small&gt;) رپورٽ ڪئي ته &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt; تائين اسرائيل پاران &lt;small&gt;192&lt;/small&gt; صحافي (گهٽ ۾ گهٽ &lt;small&gt;184&lt;/small&gt; فلسطيني) قتل ڪيا ويا هئا. جڏهن ته انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (&lt;small&gt;IFJ&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;11&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt;ع تائين اسرائيل پاران گهٽ ۾ گهٽ &lt;small&gt;180&lt;/small&gt; فلسطيني صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي قتل جي رپورٽ ڏني. غزه حڪومت جي ميڊيا آفيس پاران جولاءِ &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع جي ڳڻپ ۾ اسرائيل پاران قتل ڪيل فلسطيني صحافين جو تعداد &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; رکيو ويو. جنوري &lt;small&gt;2025&lt;/small&gt;ع تائين اسرائيل ٻڌايو ته هن انگ کي &lt;small&gt;202&lt;/small&gt; تائين وڌائڻ لاءِ &lt;small&gt;42&lt;/small&gt; وڌيڪ فلسطيني صحافين کي قتل ڪيو ۽ جولاءِ &lt;small&gt;2025ع&lt;/small&gt; تائين ٻڌايو ويو ته ان وڌيڪ &lt;small&gt;15&lt;/small&gt; صحافين کي قتل ڪيو جنهن سان انگ &lt;small&gt;217&lt;/small&gt; ٿي ويو. ڪيترن ئي ذريعن (&lt;small&gt;CPJ&lt;/small&gt; ۽ &lt;small&gt;IFJ&lt;/small&gt; سميت، جنهن جا نالا درج ڪيا هئا) مان ڊيٽا جو مجموعو (جن ۾ اڄ تائين سڀني صحافين جي اسرائيل پاران قتل ٿيڻ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي)، اهو نتيجو ڪڍيو &lt;small&gt;11&lt;/small&gt; آگسٽ &lt;small&gt;2025ع&lt;/small&gt; تائين اسرائيل &lt;small&gt;274&lt;/small&gt; صحافين کي قتل ڪيو هو، جن مان &lt;small&gt;269&lt;/small&gt; فلسطيني هئا.

[[File:Fatima_Hassouna.jpg|thumb|فوٽو جرنلسٽ فاطمه حسونا جو پورٽريٽ اينڊريا ايبرٽ پاران تيار ڪيل. 16 اپريل 2025ع تي، هوءَ ۽ سندس خاندان جا ڏهه ميمبرن، جن ۾ سندس حاملہ ڀيڻ به شامل هئي، هڪ اسرائيلي حملي ۾ مارجي ويا. حسونا دستاويزي فلم &quot;پٽ يور سول آن يور هينڊ اينڊ واڪ&quot; جو موضوع هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.20minutes.fr/monde/israel/4149056-20250417-gaza-photojournaliste-fatima-hassouna-ur-film-selectionne-cannes-tuee-frappe-domicile |title=Fatima Hassouna, héroïne d’un film sélectionné à Cannes, tuée chez elle à Gaza |access-date=2025-09-04 |date=2025-04-17 |website=20 Minutes |language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز هن جنگ دوران ۽ گذريل سالن ۾ فلسطيني ۽ لبناني صحافين ۽ انهن جي خاندانن تي اسرائيلي فوج جي جان بوجھ ڪري ڪيل حملن جي مذمت ڪئي. عرب ۽ وچ اوڀر جي صحافين جي ايسوسيئيشن موت جي لهر جي مذمت ڪئي ۽ ٻيهر ورجايو ته &quot;صحافين تي حملو پريس جي آزادي ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي قانون جي واضح خلاف ورزي آهي.&quot; &quot;ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس&quot; جي سربراهه سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ چيو: &quot;غزه تي اسرائيل جي جنگ صحافين لاءِ ڪنهن به پوئين جنگ کان وڌيڪ خطرناڪ آهي.&quot; ان کان سواء، اسرائيلي هوائي حملي غزه ۾ تقريبن &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; ميڊيا سهولتن کي نقصان پهچايو يا تباهه ڪيو. رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز رپورٽ ڪئي ته اسرائيلي فوج جان بوجھ ڪري فلسطيني صحافين کي نشانو بڻايو. گارڊين چيو ته، بين الاقوامي قانون جي خلاف ورزي ۾، اسرائيل [[حماس]] سان لاڳاپيل فلسطيني صحافين تي حملو ڪيو جيتوڻيڪ انهن جنگ ۾ حصو نه ورتو هو، اهڙي طرح اسرائيل جي دعويٰ کي چئلينج ڪيو ته ان صحافين کي نشانو نه بڻايو هو. سال &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع ۾، دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن &lt;small&gt;75&lt;/small&gt; سيڪڙو صحافي غزه جنگ ۾ اسرائيل پاران مارجي ويل فلسطيني هئا. يونيسڪو &lt;small&gt;2&lt;/small&gt; مئي &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع تي غزه ۾ ڪم ڪندڙ سڀني فلسطيني صحافين کي &quot;اظهار جي آزادي لاءِ انهن جي جرئت ۽ عزم&quot; جي ڪري ورلڊ پريس فريڊم پرائز ڏنو. &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾، اسرائيل اهو ملڪ بڻجي ويو جتي قيد ٿيل صحافين جو تعداد [[چين]] کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. ساڳئي طرح، ڪميٽي ٽو پروٽيڪٽ جرنلسٽس جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ ٻئي نمبر تي بي سزا صحافين جي قتل جو تعداد ۾ [[هيٽي]] کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي. &quot;اسان اسرائيلي فوج پاران صحافين جي قتل جي ڪا به حقيقي، قابل اعتماد جاچ نه ڏٺي آهي، نه رڳو هن جنگ ۾، پر گذريل ٻن ڏهاڪن ۾.&quot; 

براؤن يونيورسٽي ۾ واٽسن انسٽيٽيوٽ فار انٽرنيشنل افيئرز جي هڪ رپورٽ موجب، [[غزه نسل ڪشي|غزه جنگ]] جي نتيجي ۾ [[آمريڪي گهرو ويڙهه]]، [[پھرين مھاڀاري جنگ|پهرين مهاڀاري جنگ]]، [[ٻين مھاڀاري جنگ|ٻي مهاڀاري جنگ]]، ڪورين جنگ ۽ ويٽنام جنگ ([[ڪمبوڊيا]] ۽ [[لائوس|لاوس]] ۾ لاڳاپيل تڪرارون شامل آهن)، سال &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع ۽ &lt;small&gt;2000&lt;/small&gt;ع جي شروعات ۾ [[يوگوسلاويا]] جي جنگيون ۽ [[افغانستان]] ۾ &lt;small&gt;9/11&lt;/small&gt; کان پوءِ جي جنگ دوران مارجي ويل صحافين جي گڏيل ڪل تعداد کان وڌيڪ صحافي مارجي ويا آهن. وڌيڪ، سي پي جي مطابق، اسرائيل دنيا ۾ &lt;small&gt;38&lt;/small&gt; سيڪڙو کان وڌيڪ صحافين جي موت ۽ عالمي سطح تي &lt;small&gt;19&lt;/small&gt; سيڪڙو ٽارگيٽ ڪلنگ جو ذميوار هو. 

ڊسمبر 2025 ۾، رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز (آر ايس ايف) اندازو لڳايو ته 2025 ۾ 67 ميڊيا ورڪرز مارجي ويا، جن مان تقريبن اڌ - تقريبن 43 سيڪڙو - غزه جي پٽي ۾ اسرائيلي فوج پاران مارجي ويا، جنهن هن علائقي کي صحافين لاءِ دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ خطرناڪ بڻائي ڇڏيو. ان دوران، انٽرنيشنل فيڊريشن آف جرنلسٽس (آءِ ايف جي) اندازو لڳايو ته 2025 ۾ سڄي دنيا ۾ 128 ميڊيا پروفيشنلز مارجي ويا، جن مان 56 فلسطين ۾ آئي ڊي ايف جي هٿان مارجي ويا. اسرائيل 26 سيپٽمبر تي صنعا، يمن ۾ اخبار جي آفيسن تي بمباري ۾ تيرهن صحافين ۽ ميڊيا ورڪرز جي موت جو ذميوار پڻ هو. 

فيبروري 2026 ۾، رپورٽرز ود آئوٽ بارڊرز (آر ايس ايف) هڪ رپورٽ جاري ڪئي جنهن ۾ چيو ويو آهي ته اسرائيل 2025 ۾ دنيا ۾ مارجي ويل تقريبن اڌ صحافين جو ذميوار هو، جنهن ۾ 29 فلسطيني صحافي غزه ۾ ان جي فوجن هٿان مارجي ويا هئا. رپورٽ ۾ اشارو ڪيو ويو آهي ته ان سال عالمي سطح تي مارجي ويل صحافين جو ڪل تعداد 67 تائين پهچي ويو، جنهن ۾ اسرائيلي فوجون ڪل جو 43 سيڪڙو هيون، جنهن انهن کي &quot;صحافين جو بدترين دشمن&quot; بڻائي ڇڏيو. مجموعي طور تي، آڪٽوبر 2023 ۾ غزه ۾ دشمني جي شروعات کان وٺي، تقريبن 220 صحافي مارجي ويا آهن، جنهن سان اسرائيل مسلسل ٽن سالن تائين &quot;صحافين جو دنيا جو سڀ کان وڏو قاتل&quot; بڻجي ويو آهي.

En diciembre de 2025 Reporteros Sin Fronteras (RSF) cifró en 67 los trabajadores de los medios de comunicación asesinados a lo largo de 2025 de los cuales cerca de la mitad, aproximadamente un 43 por ciento, murieron a manos del Ejército de Israel en la Franja de Gaza, lo que convierte esta región en la más peligrosa del mundo para ejercer la profesión. Mientras que la [[Federación Internacional de Periodistas]] (FIP) cifró en 128 los [[Ataques israelíes contra periodistas en la guerra de Gaza|profesionales de la información muertos]] a lo largo de 2025 en todo el mundo, de los cuales 56 corresponden a fallecidos en Palestina por acciones de las FDI. Israel también fue responsable de la muerte de trece periodistas y trabajadores de medios en el [[Ataques israelíes contra Yemen de septiembre de 2025|bombardeo de la redacción del periódico]] 26 de Septiembre en [[Saná]], [[Yemen]].

En febrero de 2026 [[Reporteros Sin Fronteras]] (RSF) presentó un informe en que decía que Israel fue responsable de casi la mitad de todos los periodistas asesinados en 2025 en todo el mundo, con 29 periodistas palestinos muertos por sus fuerzas en Gaza. En su informe la organización indicó que el número total de periodistas asesinados alcanzó los 67 a nivel mundial este año y que las fuerzas israelíes representaron el 43% del total

==فلسطين==
==لبنان==
==اسرائيل==
==شام==
==ايران==
==يمن==
==زخمي ٿيل صحافي==
==پڻ ڏسو==
* اسرائيل-حزب الله تڪرار دوران صحافين تي حملا (2023-هاڻوڪو) 
* غزا جنگ ۾ جاني نقصان 
* فلسطيني صحافت جي تاريخ 
* غزا جنگ جي ميڊيا ڪوريج 
* غزا جنگ جو خاڪو
* غزا پٽي ۾ نسل ڪشي
* اسرائيلي-فلسطين تڪرار دوران مارجي ويل صحافين جي فهرست 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:اسرائيل]] 
[[زمرو:فلسطين]] 
[[زمرو:اسرائيل-فلسطين تڪرار]] 
[[زمرو:صحافين جون فهرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>orv9khm410sff68ptuvofx1wk5v7316</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List of Journalists killed during Gaza Wars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95338</id>
    <redirect title="غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست" />
    <revision>
      <id>373451</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[List of Journalists killed during Gaza Wars]] کي [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="rnvojryzb27jf6dwh5o0kush53m4u9v" xml:space="preserve">#چوريو [[غزه جنگ ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست]]</text>
      <sha1>rnvojryzb27jf6dwh5o0kush53m4u9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Clothing materials and parts</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95339</id>
    <revision>
      <id>373456</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt; :; پڻ ڏسو ''[[: سانچو:Clothing]]'' ۽ ''[[: سانچو:Textile]]''. &lt;/noinclude&gt;{{Navbox |name      = لباس ۽ ان جا حصا |state     = {{{state|&lt;noinclude&gt;un&lt;/noinclude&gt;collapsed}}} |title     = لباس جا مواد ۽ حصا |listclass = hlist  |group1 = لباس جون جوڙجڪون |list1 = *[[آرم سائي]] *[[ڪالر (لباس)|ڪالر]] ** [[ڪليرڪل ڪالر]] ** [[ڪالر اسٽيز]] ** [[الڳ ٿيندڙ ڪالر]] *[...</comment>
      <origin>373456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="2g0qjh725wlihkpgcbddh6z1pzg7ynz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
:; پڻ ڏسو ''[[: سانچو:Clothing]]'' ۽ ''[[: سانچو:Textile]]''.
&lt;/noinclude&gt;{{Navbox
|name      = لباس ۽ ان جا حصا
|state     = {{{state|&lt;noinclude&gt;un&lt;/noinclude&gt;collapsed}}}
|title     = لباس جا مواد ۽ حصا
|listclass = hlist

|group1 = لباس جون جوڙجڪون
|list1 =
*[[آرم سائي]]
*[[ڪالر (لباس)|ڪالر]]
** [[ڪليرڪل ڪالر]]
** [[ڪالر اسٽيز]]
** [[الڳ ٿيندڙ ڪالر]]
*[[ڪف]]
*[[ڊارٽ (سلائي)|ڊارٽ]]
*[[فيسنگ (سلائي)|فيسنگ]]
*[[فلائي (لباس)|فلائي]]
*[[ليپل]]
*[[گور]]
*[[هيم]]
*[[لائيننگ (سلائي)|لائيننگ]]
*[[پليڪٽ]]
*[[پلِيٽ]]
*[[پاڪيٽ]]
*[[ريورس]]
*[[رفل (سلائي)|رفل]]
*[[ڪلهي جا پيڊ]]
*[[پٽو]]
**[[اسپاگيٽي پٽو]]
*[[ٻانھ]]
*[[ٽرين (لباس)|ٽرين]]
*[[ڪمر بند]]
*[[يوڪ (لباس)|يوڪ]]

|group2 = [[ڪپڙا]]
|list2  =

{{Navbox|subgroup
|group1 = قدرتي
|list1=
*[[ڪپھ]]
*[[فر]]
*[[لينن]]
*[[ريشم]]
*[[ان]]

|group2 = مصنوعي
|list2=
*[[مصنوعي چمڙو]]
*[[لچڪدار]]
*[[نائلون]]
*[[پولي ايسٽر]]
*[[ريون]]
*[[اسپينڊڪس]]
}}

|group3 = [[جانورن جون کلون]] / [[چمڙو]]
|list3  =
*[[ٻڪري جو ٻچو]]
*[[هرڻ]]
*[[ٻڪري]]
*[[ڪينگرو]]
*[[شترمرغ]]
*[[لڌڙو]]
*[[رڍ]]
*[[نانگ]]
*[[اسٽنگ ري]]

|group4 = [[بند ڪندڙ اوزار]]
|list4  =
*[[پٺي بند]]
*[[پٽي جو ڪنڍو]]
*[[بڪل]]
*[[بٽڻ]]
**[[بٽڻ جو سوراخ]]
**[[فروگ بندش]]
**[[شينڪ]]
*[[ڪنڍو ۽ اک بندش]]
*[[ڪنڍو ۽ لوپ بندش]]
**[[ويلڪرو]]
*[[اسنيپ بندش]]
*[[زپ]]

|group5 = [[سلائي جون ليڪون]]
|list5  =
*[[ڳچي ليڪ]]
*[[ڇاتي ليڪ]]
*[[ڪمر ليڪ]]
*[[هيم ليڪ]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[زمرو:لباس جا نيويگيشن سانچا|مواد ۽ حصا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2g0qjh725wlihkpgcbddh6z1pzg7ynz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Textile</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95340</id>
    <revision>
      <id>373457</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#invoke:Navbox|navbox | name       = ٽيڪسٽائل  | title      = [[ڪپڙو|فيبرڪ]] | listclass = hlist | state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt; | image      =  | group1 = قسم | list1 = {{#invoke:Navbox| navbox | child | | group1 = [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻيل]] | list1  = * [[اباڪا#ڪپڙا|اباڪا ڪپڙو]] (ميڊريناڪي) * [[ايئرٽيڪس]] * [[الميريا جو ريشم]] * [[اسو اوڪي]] * اسو ا...</comment>
      <origin>373457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8409" sha1="o7z7uzy763cuyq6di1zfyyvupj4ult1" xml:space="preserve">{{#invoke:Navbox|navbox
| name       = ٽيڪسٽائل 
| title      = [[ڪپڙو|فيبرڪ]]
| listclass = hlist
| state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
| image      = 
| group1 = قسم
| list1 = {{#invoke:Navbox| navbox | child |
| group1 = [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻيل]]
| list1  =
* [[اباڪا#ڪپڙا|اباڪا ڪپڙو]] (ميڊريناڪي)
* [[ايئرٽيڪس]]
* [[الميريا جو ريشم]]
* [[اسو اوڪي]]
* [[اسو اولونا]]
* [[آرمازين]]
* [[بارٿيا]]
* [[ڇوڏي جو ڪپڙو]]
* [[باتسٽ]]
* [[بيڊفورڊ ڪارڊ]]
* [[بنگالي ڪپڙو|بنگالي]]
* [[بيٽا ڪپڙو]]
* [[بومبازين]]
* [[برليئنٽين]]
* [[براڊ ڪلاٿ]]
* [[بڪرم]]
* [[بنٽنگ]]
* [[هيسين ڪپڙو|برلاپ]]
* [[برڊ ڪپڙو]]
* [[ڪيليڪو]]
* [[ڪيمبرڪ]]
* [[ڪينوس]]
* [[ڪيمبرڪ|شيمبري]]
* [[ڪيپيلين]]
* [[ديوار جي ڇوڏي جو ڪپڙو]]
* [[چاليس]]
* [[چار ڪپڙو]]
* [[شارموز]]
* [[شارويٽ]]
* [[چيز ڪلاٿ]]
* [[شفون]]
* [[چينو ڪپڙو|چينو]]
* [[چنٽز]]
* [[ڪلوڪي]]
* [[سون جو ڪپڙو]]
* [[ڪارڊورا]]
* [[ڪارڊورائي]]
* [[ڪپھ ڊڪ]]
* [[ڪوٽيل]]
* [[ڪريپ]]
* [[ڪريٽون]]
* [[ڊينم]]
* [[ڊمٽي]]
* [[ڊونيگال ٽوئيڊ]]
* [[ڊورنڪس]]
* [[ڊولس]]
* [[ڊرل]]
* [[ڊرگٽ]]
* [[ايولئين]]
* [[فلينل]]
* [[فولارڊ]]
* [[فستين]]
* [[گيبرڊين]]
* [[گاز]]
* [[گزار]]
* [[جارجٽ]]
* [[قلمڪار]]
* [[گنگهم]]
* [[گريناڊين]]
* [[گرينفيل ڪپڙو]]
* [[گروسگرين]]
* [[هابوتائي]]
* [[وارن وارو ڪپڙو]]
* [[هيرس ٽوئيڊ]]
* [[هيرنگ بون]]
* [[همرو]]
* [[هوڊن]]
* [[هڪابيڪ]]
* [[آئرش لينن]]
* [[جمداڻي]]
* [[ڪرسي مير]]
* [[کادي]]
* [[خاڪي ڊرل]]
* [[ڪيجوڪا باشوفو]]
* [[ڪينٽي ڪپڙو]]
* [[لامي]]
* [[لان ڪپڙو|لان]]
* [[لنزي-وولزي]]
* [[لوڊن ڪيپ|لوڊن]]
* [[لانگ ڪلاٿ]]
* [[ميڪنا ڪپڙو|ميڪنا]]
* [[مڊاپولم]]
* [[مدراس]]
* [[مول اسڪن]]
* [[ململ]]
* [[نينسوڪ]]
* [[نانڪين]]
* [[نينون]]
* [[آئل اسڪن]]
* [[آرگنڊي]]
* [[آرگنزا]]
* [[اوسنابرگ]]
* [[اوٽومن]]
* [[آڪسفورڊ ڪپڙو|آڪسفورڊ]]
* [[پڊواسائي]]
* [[پرڪيل]]
* [[پرپيچوانا]]
* [[پونجي]]
* [[پوپلن]]
* [[راڪيمٽز]]
* [[راياڊيلو]]
* [[ريپ]]
* [[رپ اسٽاپ]]
* [[رسل ڪارڊ]]
* [[ساگا نشڪي]]
* [[سامائيٽ]]
* [[ساٽين]]
* [[ساٽن]]
* [[سي]]
* [[اسڪارليٽ]]
* [[سيرهند ململ]]
* [[سيرسڪر]]
* [[سينڊل ڪپڙو|سينڊل]]
* [[سرج]]
* [[اسڪرم]]
* [[شاٽ ريشم]]
* [[اسٽف]]
* [[ٽافٽا]]
* [[ٽائيس]]
* [[تائيوان گلدار ڪپڙو]]
* [[ٽارٽن]]
* [[ٽڪنگ]]
* [[ٽوائل]]
* [[ٽوڪيو ڪپڙو|ٽوڪيو]]
* [[ٽوئيڊ]]
* [[ٽويل]]
* [[الٽرا سويڊ]]
* [[سبزي فلينل]]
* [[وينٽائل]]
* [[ونائل ڪوٽ ٿيل پولي ايسٽر]]
* [[وائيلا]]
* [[وائل ڪپڙو|وائل]]
* [[وادمل]]
* [[وافل ڪپڙو|وافل]]
* [[وگن]]
* [[وهپ ڪارڊ]]
* [[زيفر ڪپڙو|زيفر]]
* [[زوربيز]]

| group2 = نقشدار &lt;br/&gt;اُڻيل
| list2  =
* [[بروڪيڊ]]
* [[ڪيمليٽ]]
* [[ڊاماسڪ]]
* [[لامپاس]]
* [[سونگڪيٽ]]
* {{Transliteration|ja|[[رنزو]]}}

| group3 = [[پائل (ڪپڙو)|پائل اُڻيل]]
| list3  =
* [[بيز]]
* [[چنيل ڪپڙو|چنيل]]
* [[ڪارڊورائي]]
* [[ڪرمپلين]]
* [[فستين]]
* [[موڪاڊو]]
* [[موڪيٽ]]
* [[پلش]]
* [[پولر فليس]]
* [[ٽيري ڪلاٿ]]
* [[ويلور دو ڪاسائي]]
* [[ويلويٽ]]
* [[ويلويٽين]]
* [[زيبلين]]

| group4 = [[غير اُڻيل ڪپڙو|غير اُڻيل]]
| list4  =
* [[فيلٽ]]
* [[ديوار جي ڇل جو ڪپڙو|ديوار جي ڇل]]

| group5 = [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻيل]]
| list5  =
* [[اٻاريل اون]]
* [[ڪول ميڪس]]
* [[بُڻت مشين|مشيني بُڻت]]
* [[ملي اسڪن]]
* [[جرسي]]
* [[ويلور]]

| group6 = [[ڄار (ڪپڙو)|ڄاري دار]]
| list6  =
* [[بوبينيٽ]]
* [[ڪاربان ريشا]]
* [[ليس]]
* [[ميش]]
* [[نيڊلرن ڄار]]
* [[نينون]]
* [[ٽول ڄار|ٽول]]
}}
| group7 = [[فني ڪپڙو|فني]]
| list7  =
* [[بيليسٽڪ نائلون]]
* [[بين-لان]]
* [[برقي موصل ڪپڙو]]
* [[ڊارليڪس]]
* [[برقي ڪپڙا]]
* [[گينيڪس]]
* [[گور-ٽيڪس]]
* [[لينٽيڪيولر ڪپڙو]]
* [[سل نائلون]]
* [[اسپينڊڪس]]
* [[اسٽب-ٽيڪس]]
* [[سمپا ٽيڪس]]

| group8 = نمونا
| list8  =
* [[آرگائل]]
* [[عجيب ريشم]]
* [[چيڪ نمونو|چيڪ]]
* [[وارپ ڇپائي|شيني]]
* [[گلين پليڊ]]
* [[هيرنگ بون]]
* [[هائونڊز ٽوٿ]]
* [[ڪيلش]]
* [[پيزلي]]
* [[پن اسٽرائپس]]
* [[پولڪا ڊاٽ]]
* [[شويشوي]]
* [[ٽارٽن|ٽارٽن يا پليڊ]]
** [[ٽيٽرسال]]

| group9 = [[ريشو|ڪپڙي جا ريشا]]
| list9  =
* [[اباڪا]] (منيلا ڀنگ)
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]]
* [[الپاڪا ريشو|الپاڪا]]
* [[انگورا اون|انگورا]]
* [[باشو]]
* [[ڪشميري اون|ڪشميري]]
* [[ڪوئر]]
* [[ڪپھ]]
* [[آئزن گارن]]
* [[ڀنگ]]
* [[جوٽ]]
* [[ڪيويلر]]
* [[لينن]]
* [[موهير]]
* [[نائلون]]
* [[مائڪرو فائبر]]
* [[اوليفن ريشو|اوليفن]]
* [[پشمينا]]
* [[پولي ايسٽر]]
* [[پينا]]
* [[رامي]]
* [[ريون]]
* [[سامونڊي ريشم]]
* [[ريشم]]
* [[سيسل]]
* [[اسپينڊڪس]]
* [[ڪوريئڙي جو ريشم]]
* [[ان]]

| group10 = {{longitem|[[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]] ۽{{pb}}[[ڪپڙي جي ڇپائي|ڇپائي]]}}
| list10  =
* [[اينڊروسيا]]
* [[بٽڪ]]
* [[بيٽلنگ]]
* {{Transliteration|ja|[[بنگاتا]]}}
* [[بوگولانفيني]]
* [[ديووري|برن آئوٽ]]
* [[ڪيلينڊرنگ]]
* [[ڊيڪاٽائزنگ]]
* [[ديووري]]
* [[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]]
* [[فلنگ]]
* [[هيٽ سيٽنگ]]
* [[انڊيين]]
* {{Transliteration|ja|[[ڪاسوري]]}}
* {{Transliteration|ja|[[ڪاتازومي]]}}
* [[مرسرائزد ڪپهه|مرسرائيزيشن]]
* [[مواري]]
* [[نئپ]]
* [[پارچمينٽائيزنگ]]
* [[روگن ڇپائي]]
* {{Transliteration|ja|[[روڪيتسو زومي]]}}
* [[ڪپڙي تي رولر ڇپائي|رولر ڇپائي]]
* [[سينفورائيزيشن]]
* [[ٽينٽرهوڪ]]
* [[ڪپڙي جي ڇپائي]]
* {{Transliteration|ja|[[ٽسوٽسوگاڪي]]}}
* [[وارپ ڇپائي]]
* [[ميڻ لڳل ڪپھ]]
* [[ڪپڙي تي ڪاٺي بلاڪ ڇپائي|ڪاٺي بلاڪ ڇپائي]]
* {{Transliteration|ja|[[يوزن]]}}

| group11 = ڪپڙي جون ملون
| list11  =
*[[ڪارلو باربيرا]]
*[[لانيفيشيو فراتيلي چيروٽي|چيروٽي]]
*[[ڊورميئل]]
*[[اي. ٿامس]]
*[[هالينڊ اينڊ شيري]]
*[[لاروسمياني]]
*[[لورو پيانا]]
*[[فراتيلي پياچينزا|پياچينزا]]
*[[ريڊا]]
*[[اسڪابال]]
*[[ٿامس ميسن]]
*[[ويٽالي باربيرس ڪينونيڪو]]
*[[زيگنا]]

| group12 = پيداوار{{pb}}صنعت
| list12 =
* [[ڪپڙي جي ڊيزائن|ڊيزائن]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار|پيداوار]]
* [[ڪپڙي جي ڪارڪردگي|ڪارڪردگي]]
* [[ڪپڙي جو تحفظ|تحفظ]]
* [[ڪپڙي جي ٻيهر استعمال|ٻيهر استعمال]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار جي اصطلاحن جي لغت|اصطلاحات]]

| group13 = لاڳاپيل
| list13  =
* [[رڱائي]]
* [[ريشو]]
* [[لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ|ڪپڙي جي تاريخ]]
* [[ريشم جي تاريخ]]
* [[بُڻت]]
* [[فلنگ مل|پينڊي]]
* [[سُڪڙجڻ (ڪپڙو)|سُڪڙجڻ]]
* [[ڪپڙي جو نمونو|نمونا ۽ اسٽرائيڪ آف]]
* [[مصنوعي ڪپڙو]]
* [[اُڻت]]
* [[ڌاڳو]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[زمرو:ڪپڙي جي هنر جا سانچا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7z7uzy763cuyq6di1zfyyvupj4ult1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373483</id>
      <parentid>373457</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8413" sha1="d1eqzhhgpyh6xeybeafze1zh09tt6pe" xml:space="preserve">{{#invoke:Navbox|navbox
| name       = ٽيڪسٽائل 
| title      = [[ڪپڙو|فيبرڪ]]
| listclass = hlist
| state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
| image      = 
| group1 = قسم
| list1 = {{#invoke:Navbox| navbox | child |
| group1 = [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻيل]]
| list1  =
* [[اباڪا#ڪپڙا|اباڪا ڪپڙو]] (ميڊريناڪي)
* [[ايئرٽيڪس]]
* [[الميريا جو ريشم]]
* [[اسو اوڪي]]
* [[اسو اولونا]]
* [[آرمازين]]
* [[بارٿيا]]
* [[ڇوڏي جو ڪپڙو]]
* [[باتسٽ]]
* [[بيڊفورڊ ڪارڊ]]
* [[بنگالين ڪپڙو|بنگالين]]
* [[بيٽا ڪپڙو]]
* [[بومبازين]]
* [[برليئنٽين]]
* [[براڊ ڪلاٿ]]
* [[بڪرم]]
* [[بنٽنگ]]
* [[هيسين ڪپڙو|برلاپ]]
* [[برڊ ڪپڙو]]
* [[ڪيليڪو]]
* [[ڪيمبرڪ]]
* [[ڪينوس]]
* [[ڪيمبرڪ|شيمبري]]
* [[ڪيپيلين]]
* [[ديوار جي ڇوڏي جو ڪپڙو]]
* [[چاليس]]
* [[چار ڪپڙو]]
* [[شارموز]]
* [[شارويٽ]]
* [[چيز ڪلاٿ]]
* [[شفون]]
* [[چينو ڪپڙو|چينو]]
* [[چنٽز]]
* [[ڪلوڪي]]
* [[سون جو ڪپڙو]]
* [[ڪارڊورا]]
* [[ڪارڊورائي]]
* [[ڪپھ ڊڪ]]
* [[ڪوٽيل]]
* [[ڪريپ]]
* [[ڪريٽون]]
* [[ڊينم]]
* [[ڊمٽي]]
* [[ڊونيگال ٽوئيڊ]]
* [[ڊورنڪس]]
* [[ڊولس]]
* [[ڊرل]]
* [[ڊرگٽ]]
* [[ايولئين]]
* [[فلينل]]
* [[فولارڊ]]
* [[فستين]]
* [[گيبرڊين]]
* [[گاز]]
* [[گزار]]
* [[جارجٽ]]
* [[قلمڪار]]
* [[گنگهم]]
* [[گريناڊين]]
* [[گرينفيل ڪپڙو]]
* [[گروسگرين]]
* [[هابوتائي]]
* [[وارن وارو ڪپڙو]]
* [[هيرس ٽوئيڊ]]
* [[هيرنگ بون]]
* [[همرو]]
* [[هوڊن]]
* [[هڪابيڪ]]
* [[آئرش لينن]]
* [[جمداڻي]]
* [[ڪرسي مير]]
* [[کادي]]
* [[خاڪي ڊرل]]
* [[ڪيجوڪا باشوفو]]
* [[ڪينٽي ڪپڙو]]
* [[لامي]]
* [[لان ڪپڙو|لان]]
* [[لنزي-وولزي]]
* [[لوڊن ڪيپ|لوڊن]]
* [[لانگ ڪلاٿ]]
* [[ميڪنا ڪپڙو|ميڪنا]]
* [[مڊاپولم]]
* [[مدراس]]
* [[مول اسڪن]]
* [[ململ]]
* [[نينسوڪ]]
* [[نانڪين]]
* [[نينون]]
* [[آئل اسڪن]]
* [[آرگنڊي]]
* [[آرگنزا]]
* [[اوسنابرگ]]
* [[اوٽومن]]
* [[آڪسفورڊ ڪپڙو|آڪسفورڊ]]
* [[پڊواسائي]]
* [[پرڪيل]]
* [[پرپيچوانا]]
* [[پونجي]]
* [[پوپلن]]
* [[راڪيمٽز]]
* [[راياڊيلو]]
* [[ريپ]]
* [[رپ اسٽاپ]]
* [[رسل ڪارڊ]]
* [[ساگا نشڪي]]
* [[سامائيٽ]]
* [[ساٽين]]
* [[ساٽن]]
* [[سي]]
* [[اسڪارليٽ]]
* [[سيرهند ململ]]
* [[سيرسڪر]]
* [[سينڊل ڪپڙو|سينڊل]]
* [[سرج]]
* [[اسڪرم]]
* [[شاٽ ريشم]]
* [[اسٽف]]
* [[ٽافٽا]]
* [[ٽائيس]]
* [[تائيوان گلدار ڪپڙو]]
* [[ٽارٽن]]
* [[ٽڪنگ]]
* [[ٽوائل]]
* [[ٽوڪيو ڪپڙو|ٽوڪيو]]
* [[ٽوئيڊ]]
* [[ٽويل]]
* [[الٽرا سويڊ]]
* [[سبزي فلينل]]
* [[وينٽائل]]
* [[ونائل ڪوٽ ٿيل پولي ايسٽر]]
* [[وائيلا]]
* [[وائل ڪپڙو|وائل]]
* [[وادمل]]
* [[وافل ڪپڙو|وافل]]
* [[وگن]]
* [[وهپ ڪارڊ]]
* [[زيفر ڪپڙو|زيفر]]
* [[زوربيز]]

| group2 = نقشدار &lt;br/&gt;اُڻيل
| list2  =
* [[بروڪيڊ]]
* [[ڪيمليٽ]]
* [[ڊاماسڪ]]
* [[لامپاس]]
* [[سونگڪيٽ]]
* {{Transliteration|ja|[[رنزو]]}}

| group3 = [[پائل (ڪپڙو)|پائل اُڻيل]]
| list3  =
* [[بيز]]
* [[چنيل ڪپڙو|چنيل]]
* [[ڪارڊورائي]]
* [[ڪرمپلين]]
* [[فستين]]
* [[موڪاڊو]]
* [[موڪيٽ]]
* [[پلش]]
* [[پولر فليس]]
* [[ٽيري ڪلاٿ]]
* [[ويلور دو ڪاسائي]]
* [[ويلويٽ]]
* [[ويلويٽين]]
* [[زيبلين]]

| group4 = [[غير اُڻيل ڪپڙو|غير اُڻيل]]
| list4  =
* [[فيلٽ]]
* [[ديوار جي ڇل جو ڪپڙو|ديوار جي ڇل]]

| group5 = [[بُڻيل ڪپڙو|بُڻيل]]
| list5  =
* [[اٻاريل اون]]
* [[ڪول ميڪس]]
* [[بُڻت مشين|مشيني بُڻت]]
* [[ملي اسڪن]]
* [[جرسي]]
* [[ويلور]]

| group6 = [[ڄار (ڪپڙو)|ڄاري دار]]
| list6  =
* [[بوبينيٽ]]
* [[ڪاربان ريشا]]
* [[ليس]]
* [[ميش]]
* [[نيڊلرن ڄار]]
* [[نينون]]
* [[ٽول ڄار|ٽول]]
}}
| group7 = [[فني ڪپڙو|فني]]
| list7  =
* [[بيليسٽڪ نائلون]]
* [[بين-لان]]
* [[برقي موصل ڪپڙو]]
* [[ڊارليڪس]]
* [[برقي ڪپڙا]]
* [[گينيڪس]]
* [[گور-ٽيڪس]]
* [[لينٽيڪيولر ڪپڙو]]
* [[سل نائلون]]
* [[اسپينڊڪس]]
* [[اسٽب-ٽيڪس]]
* [[سمپا ٽيڪس]]

| group8 = نمونا
| list8  =
* [[آرگائل]]
* [[عجيب ريشم]]
* [[چيڪ نمونو|چيڪ]]
* [[وارپ ڇپائي|شيني]]
* [[گلين پليڊ]]
* [[هيرنگ بون]]
* [[هائونڊز ٽوٿ]]
* [[ڪيلش]]
* [[پيزلي]]
* [[پن اسٽرائپس]]
* [[پولڪا ڊاٽ]]
* [[شويشوي]]
* [[ٽارٽن|ٽارٽن يا پليڊ]]
** [[ٽيٽرسال]]

| group9 = [[ريشو|ڪپڙي جا ريشا]]
| list9  =
* [[اباڪا]] (منيلا ڀنگ)
* [[ايڪريلڪ ريشو|ايڪريلڪ]]
* [[الپاڪا ريشو|الپاڪا]]
* [[انگورا اون|انگورا]]
* [[باشو]]
* [[ڪشميري اون|ڪشميري]]
* [[ڪوئر]]
* [[ڪپھ]]
* [[آئزن گارن]]
* [[ڀنگ]]
* [[جوٽ]]
* [[ڪيويلر]]
* [[لينن]]
* [[موهير]]
* [[نائلون]]
* [[مائڪرو فائبر]]
* [[اوليفن ريشو|اوليفن]]
* [[پشمينا]]
* [[پولي ايسٽر]]
* [[پينا]]
* [[رامي]]
* [[ريون]]
* [[سامونڊي ريشم]]
* [[ريشم]]
* [[سيسل]]
* [[اسپينڊڪس]]
* [[ڪوريئڙي جو ريشم]]
* [[ان]]

| group10 = {{longitem|[[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]] ۽{{pb}}[[ڪپڙي جي ڇپائي|ڇپائي]]}}
| list10  =
* [[اينڊروسيا]]
* [[بٽڪ]]
* [[بيٽلنگ]]
* {{Transliteration|ja|[[بنگاتا]]}}
* [[بوگولانفيني]]
* [[ديووري|برن آئوٽ]]
* [[ڪيلينڊرنگ]]
* [[ڊيڪاٽائزنگ]]
* [[ديووري]]
* [[فنشنگ (ڪپڙا)|فنشنگ]]
* [[فلنگ]]
* [[هيٽ سيٽنگ]]
* [[انڊيين]]
* {{Transliteration|ja|[[ڪاسوري]]}}
* {{Transliteration|ja|[[ڪاتازومي]]}}
* [[مرسرائزد ڪپهه|مرسرائيزيشن]]
* [[مواري]]
* [[نئپ]]
* [[پارچمينٽائيزنگ]]
* [[روگن ڇپائي]]
* {{Transliteration|ja|[[روڪيتسو زومي]]}}
* [[ڪپڙي تي رولر ڇپائي|رولر ڇپائي]]
* [[سينفورائيزيشن]]
* [[ٽينٽرهوڪ]]
* [[ڪپڙي جي ڇپائي]]
* {{Transliteration|ja|[[ٽسوٽسوگاڪي]]}}
* [[وارپ ڇپائي]]
* [[ميڻ لڳل ڪپھ]]
* [[ڪپڙي تي ڪاٺي بلاڪ ڇپائي|ڪاٺي بلاڪ ڇپائي]]
* {{Transliteration|ja|[[يوزن]]}}

| group11 = ڪپڙي جون ملون
| list11  =
*[[ڪارلو باربيرا]]
*[[لانيفيشيو فراتيلي چيروٽي|چيروٽي]]
*[[ڊورميئل]]
*[[اي. ٿامس]]
*[[هالينڊ اينڊ شيري]]
*[[لاروسمياني]]
*[[لورو پيانا]]
*[[فراتيلي پياچينزا|پياچينزا]]
*[[ريڊا]]
*[[اسڪابال]]
*[[ٿامس ميسن]]
*[[ويٽالي باربيرس ڪينونيڪو]]
*[[زيگنا]]

| group12 = پيداوار{{pb}}صنعت
| list12 =
* [[ڪپڙي جي ڊيزائن|ڊيزائن]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار|پيداوار]]
* [[ڪپڙي جي ڪارڪردگي|ڪارڪردگي]]
* [[ڪپڙي جو تحفظ|تحفظ]]
* [[ڪپڙي جي ٻيهر استعمال|ٻيهر استعمال]]
* [[ڪپڙي جي پيداوار جي اصطلاحن جي لغت|اصطلاحات]]

| group13 = لاڳاپيل
| list13  =
* [[رڱائي]]
* [[ريشو]]
* [[لباس ۽ ڪپڙي جي تاريخ|ڪپڙي جي تاريخ]]
* [[ريشم جي تاريخ]]
* [[بُڻت]]
* [[فلنگ مل|پينڊي]]
* [[سُڪڙجڻ (ڪپڙو)|سُڪڙجڻ]]
* [[ڪپڙي جو نمونو|نمونا ۽ اسٽرائيڪ آف]]
* [[مصنوعي ڪپڙو]]
* [[اُڻت]]
* [[ڌاڳو]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[زمرو:ڪپڙي جي هنر جا سانچا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1eqzhhgpyh6xeybeafze1zh09tt6pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الميريا جو ريشم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95341</id>
    <revision>
      <id>373458</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: == الميريا جا ريشم == [[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]  [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز...</comment>
      <origin>373458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="crln793vugbsabl33povog9xcldx2w0" xml:space="preserve">== الميريا جا ريشم ==
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]

[[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو۔ اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&amp;pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفهان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔

تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار &quot;''دِهاج''&quot; ۽ &quot;''سِقلاطون''&quot; چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي &quot;''عتابي''&quot; چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي &quot;''معجر''&quot; چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&amp;pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}&lt;/ref&gt; ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&amp;pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}&lt;/ref&gt;

الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>crln793vugbsabl33povog9xcldx2w0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373459</id>
      <parentid>373458</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="0pudjopusg592dspfecxuqgb865y8nv" xml:space="preserve">الميريا جا ريشم
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]

'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks'''): [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو۔ اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&amp;pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔

تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار &quot;''دِهاج''&quot; ۽ &quot;''سِقلاطون''&quot; چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي &quot;''عتابي''&quot; چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي &quot;''معجر''&quot; چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&amp;pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}&lt;/ref&gt; ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&amp;pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}&lt;/ref&gt;

الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0pudjopusg592dspfecxuqgb865y8nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسو اوڪي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95342</id>
    <revision>
      <id>373461</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|يوروبا ماڻهن جو هٿ سان اُڻيل ڪپڙو}} [[File:African Lace VLM 02.jpg|thumb|اسو اوڪي (اوفي)، اگبادا لباس ۽ فيلا ۾ سِيل ٿيل]] [[File:African Lace VLM 04.jpg|thumb|يوروبا عورتن جو روايتي لباس]] '''اسو اوڪي''' ({{langx|yo|Aṣọ òkè}})، جيڪو اصل ۾ '''اوفي''' سڏبو هو، هٿ سان اُڻيل ڪپڙو آهي، جيڪو اڄوڪي نائيجيريا...</comment>
      <origin>373461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16182" sha1="r3s4grsdylyixtqwx0407qvottdvsyt" xml:space="preserve">{{Short description|يوروبا ماڻهن جو هٿ سان اُڻيل ڪپڙو}}
[[File:African Lace VLM 02.jpg|thumb|اسو اوڪي (اوفي)، اگبادا لباس ۽ فيلا ۾ سِيل ٿيل]]
[[File:African Lace VLM 04.jpg|thumb|يوروبا عورتن جو روايتي لباس]]
'''اسو اوڪي''' ({{langx|yo|Aṣọ òkè}})، جيڪو اصل ۾ '''اوفي''' سڏبو هو، هٿ سان اُڻيل ڪپڙو آهي، جيڪو اڄوڪي نائيجيريا، بينن ۽ ٽوگو اندر يوروبا لينڊ جي [[يوروبا ماڻهو|يوروبا ماڻهن]] مان نڪتو۔ عام طور مردن طرفان اُڻيو ويندڙ هي ڪپڙو مردن جا گاؤن، جن کي ''[[اگبادا]]'' چيو وڃي ٿو، ۽ ٽوپيون، جن کي ''[[اسو اوڪي ٽوپي|فيلا]]'' چيو وڃي ٿو، ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ ان سان گڏ يوروبا عورتن جا [[اوڍڻ وارو ڪپڙو|اوڍڻ وارا ڪپڙا]]، جن کي ''ايرو'' چيو وڃي ٿو، يوروبا عورتن جو بلائوز، جنهن کي بوبا چيو وڃي ٿو، گاؤن، جنهن کي ڪومولي چيو وڃي ٿو، ۽ [[مٿي جو پٽو]]، جنهن کي ''[[گيلي (مٿي جو پٽو)|گيلي]]'' چيو وڃي ٿو، وغيره پڻ ٺاهيا وڃن ٿا۔

[[File:Aso oke.jpg|thumb|اسو اوڪي (اوفي) مان سِيل ٿيل گباريئي پاتل هڪ يوروبا مرد]]
[[File:PXL 20230218 073755925.NIGHT.jpg|thumb|هلڪي سائي رنگ جو اسو اوڪي ڪپڙو]]
''اسو اوڪي'' اولهه نائيجيريا جي [[ڪوارا رياست|ڪوارا]]، [[ڪوگي رياست|ڪوگي]]، [[اوندو رياست|اوندو]]، [[اويو رياست|اويو]]، [[اوگن رياست|اوگن]]، [[ايڪٽي رياست|ايڪٽي]]، [[لاگوس رياست|لاگوس]] ۽ [[اوسون رياست|اوسون]] رياستن ۽ [[يوروبا لينڊ]] جي ٻين حصن جي يوروبا ثقافت سان لاڳاپيل آهي، جتي اويو رياست جو شهر [[ايسيئن]] تاريخي طور هڪ اهم پيداوار مرڪز طور مشهور آهي۔
[[File:Aso-oke weaving.jpg|thumb|اسو اوڪي اُڻت جا طريقا عملي طور استعمال ڪندي عورت]]
ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو صدين کان ساڳيو رهيو آهي، پر اسو اوڪي ڪپڙي جي وزن ۽ ٿولهه کي گهٽائڻ لاءِ نون طريقن ۽ پيداواري طريقن تي به ڪم ڪيو ويو آهي۔ هلڪا ڪپڙا هن لباس کي روزمره پائڻ لاءِ وڌيڪ قابلِ استعمال بڻائين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ مقامي طور اُڻيل ڪيترائي اسو اوڪي ڪپڙا ڪجهه موسمي حالتن لاءِ مناسب نه هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Agbadudu|first1=A.B.|last2=Ogunrin|first2=F.O.|date=January 2006|title=Aso-oke: a Nigerian classic style and fashion fabric|url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/13612020610651150/full/html|journal=Journal of Fashion Marketing and Management|language=en|volume=10|issue=1|pages=97–113|doi=10.1108/13612020610651150|issn=1361-2026|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ojo |first=Emmanuel Bankole |date=2007 |title=Printing Contemporary Handwoven Fabrics (Aso-oke) in Southwestern Nigeria |url=https://www.jstor.org/stable/25224104 |journal=Design Issues |volume=23 |issue=2 |pages=31–39 |doi=10.1162/desi.2007.23.2.31 |jstor=25224104 |issn=0747-9360|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== اسو اوڪي جا قسم ==
ڊيزائنرن هن پراڻي روايتي ڪپڙي کي وڌيڪ جديد بڻائڻ جا ٻيا طريقا به اختيار ڪيا آهن، جيئن &quot;جانورن ۽ گلن جي نقشن کي ساختي طور تبديل ڪري، انهن کي گرڊ ۽ جاميٽري جي واضح شڪلن ۾ گڏ ڪرڻ، جيڪي ڪمپيوٽر ڊيزائن جي استعمالن لاءِ مناسب هجن.&quot; وڌيڪ روايتي نقشن جو بنياد غالباً قصن ۽ لوڪ ڪهاڻين مان نڪتل هو۔
* ''سنيان'' قسم: انافي جهنگلي ريشم (Anaphe infracta ۽ [[انافي ويناٽا]]) ۽ ڪپهه جي ڌاڳن مان اُڻيو ويندو آهي۔ ''سنيان'' قسم عام طور هلڪي ڀوري يا ڀوري رنگ ۾ هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Daniels |first=Camryn |date=2023-10-16 |title=Immerse yourself in Aso Oke |url=https://www.slam.org/blog/immerse-yourself-in-aso-oke/ |access-date=2024-02-17 |website=Saint Louis Art Museum |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=fagbemijo |date=2014-05-22 |title=&quot;Indigenous Yoruba Aso Oke: The Vintage – Types And Their Significance&quot; by Aderonke Adesola Adesanya |url=https://oyekuofun.org/2014/05/22/indigenous-yoruba-aso-oke/ |access-date=2024-03-30 |website=Oyeku Ofun Temple |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last = Eicher |first= Joanne Bubolz |date=1976 |title=Nigerian handcrafted textiles |url=https://archive.org/details/nigerianhandcraf0000eich/page/24/mode/2up |pages=22, 24}}&lt;/ref&gt;
* ''الاري'' قسم: مصنوعي يا مقامي طور پوکيل ڪپهه ۽ چمڪندڙ ڌاڳن سان اُڻيو ويندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن سوراخ دار نمونن سان۔ ''الاري'' عام طور گهري ڳاڙهي يا چمڪندڙ واڱڻائي رنگ ۾ ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''ايتو'' قسم: گهري نيري نيل رنگ سان هوندو آهي، جنهن ۾ ننڍيون اڇيون پٽيون هونديون آهن ۽ پنهنجي سادگي سبب مشهور آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bankole Ojo|first=Emmanuel|date=Spring 2007|title=Printing Contemporary Handwoven Fabrics (Aso-Oke) in Southwestern Nigeria|journal=Design Issues|volume=23|issue=2|pages=31–39|doi=10.1162/desi.2007.23.2.31|s2cid=57568755}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Agbadudu|first=A.B.|date=2006|title=Aso-Oke: a Nigerian classic style and fashion fabric|journal=Journal of Fashion and Marketing and Management|volume=10|pages=97–113|via=Emerald|doi=10.1108/13612020610651150}}&lt;/ref&gt;
* ''اوپا آرو:'' هڪ گهري نيري اُڻيل ڪپڙو، جيڪو هڪ رنگ ۾ هوندو آهي ۽ سائي پٽي سان ٽٽل هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;&gt;{{Cite web |last=fagbemijo |date=2014-05-22 |title=&quot;Indigenous Yoruba Aso Oke: The Vintage – Types And Their Significance&quot; by Aderonke Adesola Adesanya |url=https://oyekuofun.org/2014/05/22/indigenous-yoruba-aso-oke/ |access-date=2024-07-17 |website=Oyeku Ofun Temple |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''ايفون يا فو'': هلڪي ڀوري ۽ نيوي نيري رنگ جي اُڻيل ڪپڙي جو ميلاپ۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;/&gt;
* ''واڪا'': ڪاري پسمنظر وارو اُڻيل ڪپڙو، جنهن ۾ هڪ يا ٻه ڳاڙهي وارپ پٽيون هونديون آهن۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;/&gt;
* ''اسو-اپو، افالي، اباتا، ۽ اپونوپونين''، جيڪي ڳاڙها اُڻيل ڪپڙا آهن۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;/&gt;
اسو اوڪي مختلف رنگن ۾ ملي ٿو۔

اسو اوڪي ڪپڙا ٻين يوروبا ڪپڙن سان گڏ به پائي سگهجن ٿا، جهڙوڪ اران، جيڪو مرڪزي نمونن وارو ويلويٽ ڪپڙو آهي۔

== يوروبا عورتن جو لباس ==
جڏهن ماڻهو اسو اوڪي جي ڳالهه ڪندا آهن، ته عام طور انهن جو اشارو روايتي يوروبا عورتن جي لباس ڏانهن هوندو آهي، جيڪو چئن حصن تي مشتمل هوندو آهي:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aso-Oke {{!}} Heritage Aso Oke|url=https://asooke.com.ng/www2/asooke.html|website=asooke.com.ng|access-date=2020-05-24}}&lt;/ref&gt;

* ''بوبا'': يوروبا بلائوز
* ''ايرو'': اوڍڻ واري اسڪرٽ
* ''گيلي'': مٿي جو پٽو
* ''ابورون'' يا ''اپيلي'': شال يا ڪلهي جو پٽو

بهرحال، يوروبا عورتن جا لباس عام طور مختلف يوروبا روايتي ڪپڙن مان ٺاهيا ويندا آهن، رڳو اسو اوڪي مان نه؛ انهن ۾ [[اديري (ڪپڙي جو هنر)|اديري]]، [[سيگھوسن]]، [[اسو اولونا]] ۽ ليس ۽ انڪارا جا مختلف قسم به شامل آهن۔ يوروبا عورتن جي لباس ۾ [[پاڪاجا|پاڪاجا/ڪاجا]] ۽ وارن جا مڻيا پڻ شامل آهن۔

== رسمي لباس ==
دنيا ڀر جا يوروبا ماڻهو خاص موقعن تي اسو اوڪي ڪپڙو پائيندا آهن،&lt;ref name=&quot;Nnadi2019&quot;&gt;{{cite news |last1=Nnadi |first1=Chioma |title=This Nigerian Designer Has Naomi Campbell and Imaan Hammam Rocking His Mesmerizing Handwoven Suiting |url=https://www.vogue.com/vogueworld/slideshow/kenneth-ize-nigeria-fashion-naomi-campbell-imaan-hammam |access-date=8 October 2019 |work=Vogue |publisher=Condé Nast |date=6 February 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; جن ۾ موڪلون، شاديون،&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Yaakugh |first1=Kumashe |title=African Wedding Fashion: Own the Spotlight like These 7 Brides in Dazzling Asoke Designs |url=https://www.legit.ng/entertainment/fashion/1499884-african-wedding-fashion-spotlight-7-brides-dazzling-asoke-designs/ |newspaper=[[Legit.ng]]|date=25 October 2022 |access-date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt; جنازا ۽ سرداري لقب جون تقريبون شامل آهن۔ [[يوروبا مذهب]] جا سڀ پيروڪار پڻ اسو اوڪي ڪپڙا ۽ ٽوپيون پائيندا آهن۔ خاص طور ''ايتو'' قسم جو اسو اوڪي [[ايگونگون]] نقاب پوش رسم ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ ڏيکاريل ڪپڙو نقاب پوش شخص جي چمڙي جي سڀ کان ويجهو پاتو ويندو آهي؛ اهو ان ڪفن سان مشابهت رکي ٿو جنهن ۾ فوت ٿيل کي ويڙهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Fitzgerald |first1=Mary Ann |last2=Drewal |first2=Henry J. |last3=Okediji |first3=Moyo |date=1995 |title=Transformation through Cloth: An Egungun Costume of the Yoruba |url=https://www.jstor.org/stable/3337226 |journal=African Arts |volume=28 |issue=2 |pages=55–57 |doi=10.2307/3337226 |jstor=3337226 |issn=0001-9933|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== طريقو ۽ مواد ==
مختلف اسو اوڪي جي ڊيزائن ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ رنگن جي چونڊ [[يوروبا ثقافت|يوروبا]] ماڻهن جي عقيدن ۽ زندگيءَ جي پهلوئن جي عڪاسي ڪندي آهي ۽ عام طور خاندانن اندر هڪ نسل کان ٻي نسل ڏانهن منتقل ٿيندي آهي۔ نمونا غير لفظي رابطي جون صورتون ظاهر ڪن ٿا، جن ۾ هر ڊيزائن هڪ ڪهاڻي ٻڌائي ٿي۔ روايتي طور ماضي ۾ استعمال ٿيندڙ مواد مقامي طور حاصل ڪيا ويندا هئا، جن ۾ مقامي ڪپهه، ڪيڙن جي ڪوڪون مان ريشم، ۽ نيل سان رنگيل ڌاڳا شامل هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HQ |first=CIAFE |date=2024-01-17 |title=Aso Oke: The Intricate Weaving Traditions of the Yoruba People |url=https://www.ciafe.org/post/aso-oke-the-intricate-weaving-traditions-of-the-yoruba-people |access-date=2024-03-15 |website=CIAFE |language=en}}&lt;/ref&gt; اُڻت لاءِ ڪپڙي جي ڊيزائن جا اوزار اڪاتا (پروپيلر)، ائي (ڊگهو ڦيٿو)، اڪاوو (ننڍو ڦيٿو)، گووو ۽ ڪِڪگن (رولر)، آسا (ڌڪ هڻڻ وارا اوزار)، اومو (ريل کي جهلي رکڻ لاءِ وڌائيندڙ)، ۽ سانرين (ڌاتي ڪِلو) شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Akin-dada |date=2021-03-11 |title=Did you know? The art of Aso-oke making - Asoebi Guest Fashion |url=https://asoebiguest.com/culture/did-you-know-the-art-of-aso-oke-making/ |access-date=2024-03-17 |website=asoebiguest.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

هن طريقي ۾ ڪيترائي مرحلا شامل آهن، جن ۾ ڌاڳو تيار ڪرڻ، جيڪو گهڻو ڪري رنگيل ڪپهه يا ريشم مان ٺهندو آهي، لوم کي ترتيب ڏيڻ، ۽ پوءِ ڪپڙو اُڻڻ شامل آهن۔ اسو اوڪي ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندڙ ڪپهه هٿ سان ڌاڳي ۾ تبديل ڪئي ويندي آهي، جنهن کي پيداوار ۾ ٻين مواد سان ملائي استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ڌاڳي لاءِ رنگ قدرتي مواد جهڙوڪ بصر جي کل ۽ وڻ جي ڇل مان ٺاهيا ويندا آهن، جنهن کان پوءِ ڌاڳو تيار ڪري بوبنن تي ويڙهيو ويندو آهي۔ ڌاڳو تيار ٿيڻ کان پوءِ [[لوم]] کي ٻن فريمن ۾ ترتيب ڏنو ويندو آهي، جن ۾ ٻه عمودي ٿنڀا ۽ هڪ افقي بيم هوندو آهي۔ وارپ جو ڌاڳو، جيڪو عمودي هلي ٿو، بيم تي ويڙهيو ويندو آهي ۽ ننڍن ڌاتي يا ڪاٺي فريمن مان گذاريو ويندو آهي، جن کي هيڊلز چيو وڃي ٿو، جيڪي وارپ ڌاڳي کي ڪنٽرول ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ افقي هلندڙ ڌاڳا، جن کي ويفٽ چيو وڃي ٿو، پوءِ شٽل جي ڪنٽرول ٿيل استعمال سان ڪپڙي ۾ اُڻيا ويندا آهن، جنهن کي پڪ اينڊ پڪ طريقو چيو وڃي ٿو؛ ان ۾ ٻن ويفٽ ڌاڳن کي واري واري سان استعمال ڪيو ويندو آهي، ۽ اهڙي طرح [[ڪپڙو|ڪپڙي]] تي نمونو ٺهندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=chloe |date=2023-06-11 |title=The Traditional Crafts of Nigerian Aso Oke: Handwoven Textiles and Yoruba Heritage |url=https://www.momentslog.com/culture/the-traditional-crafts-of-nigerian-aso-oke-handwoven-textiles-and-yoruba-heritage |access-date=2024-03-15 |website=Moments Log |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[اديري (ڪپڙي جو هنر)|اديري]]: يوروبا ٽاءِ-ڊاءِ
* [[سيگھوسن]]: اووو مان يوروبا نموني وارو ڪپڙو
* [[اسو اولونا]]: يوروبا ايجيبو نموني وارو ڪپڙو
* [[آفريڪي ڪپڙا]]
* [[فيلا (ٽوپي)]]
* [[اوڍڻ وارو ڪپڙو|عورتن جو اوڍڻ وارو ڪپڙو]]
* [[اگبادا]]
* [[يوروبا عورتن جا لباس]]
* [[ڪينٽي ڪپڙو]] — [[اشانتي ماڻهو|اشانتي ماڻهن]] طرفان اُڻيل
* [[ڇل جو ڪپڙو]] — [[بوگاندا]] ماڻهن طرفان اُڻيل

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://blog.stylishgwinafrica.com/tag/asooke/ اسو اوڪي اسٽائل مجموعا]
* [https://web.archive.org/web/20160105074259/http://www.nigerianweddingblog.com/nigerian-wedding-presents-top-aso-oke-color-combinations-designs-for-2016/  2015/ 2016 اسو اوڪي رجحان]
* [https://web.archive.org/web/20151218173425/http://www.nigerianweddingblog.com/gallery/aso-oke/ اسو اوڪي گيلري]
* [https://web.archive.org/web/20160130204928/http://www.nigerianweddingblog.com/category/real-weddings/yoruba-weddings يوروبا لباس جو خاڪو، مردن ۽ عورتن جي لباسن جي تصويرن سان۔]
* [https://web.archive.org/web/20161107011259/https://ele.vin/blogs/elevin-blog/what-is-aso-oke-fabric-african-fabric-african-inspired-elevin آفريڪي ڪپڙا ۽ فيشن]
*[https://asooke.com.ng اسو اوڪي]
*[https://artsandculture.google.com/exhibit/a-close-up-on-aso-oke-of-the-yoruba-pan-atlantic-university گوگل آرٽ نمائش]
*[https://www.slam.org/exhibitions/aso-oke-prestige-cloth-from-nigeria/ اسو اوڪي: نائيجيريا جو وقاري ڪپڙو]، 2023–24ع ۾ [[سينٽ لوئس آرٽ ميوزيم]] ۾ 19هين ۽ 20هين صديءَ جي اسو اوڪي ڪپڙن جي نمائش

{{fabric}}

[[زمرو:نائيجيريا جا لباس]]
[[زمرو:آفريڪا جا ڪپڙي جا هنر]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:يوروبا ثقافت]]
[[زمرو:يوروبا هنر]]</text>
      <sha1>r3s4grsdylyixtqwx0407qvottdvsyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373568</id>
      <parentid>373461</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>373568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16390" sha1="gf7ky0qm57fey7l51vsygahynob2i9y" xml:space="preserve">{{Short description|يوروبا ماڻهن جو هٿ سان اُڻيل ڪپڙو}}
[[File:African Lace VLM 02.jpg|thumb|اسو اوڪي (اوفي)، اگبادا لباس ۽ فيلا ۾ سِيل ٿيل]]
[[File:African Lace VLM 04.jpg|thumb|يوروبا عورتن جو روايتي لباس]]
'''اسو اوڪي''' ({{langx|yo|Aṣọ òkè}})، جيڪو اصل ۾ '''اوفي''' سڏبو هو، هٿ سان اُڻيل ڪپڙو آهي، جيڪو اڄوڪي نائيجيريا، بينن ۽ ٽوگو اندر يوروبا لينڊ جي [[يوروبا ماڻهو|يوروبا ماڻهن]] مان نڪتو۔ عام طور مردن طرفان اُڻيو ويندڙ هي ڪپڙو مردن جا گاؤن، جن کي ''[[اگبادا]]'' چيو وڃي ٿو، ۽ ٽوپيون، جن کي ''[[اسو اوڪي ٽوپي|فيلا]]'' چيو وڃي ٿو، ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ ان سان گڏ يوروبا عورتن جا [[اوڍڻ وارو ڪپڙو|اوڍڻ وارا ڪپڙا]]، جن کي ''ايرو'' چيو وڃي ٿو، يوروبا عورتن جو بلائوز، جنهن کي بوبا چيو وڃي ٿو، گاؤن، جنهن کي ڪومولي چيو وڃي ٿو، ۽ [[مٿي جو پٽو]]، جنهن کي ''[[گيلي (مٿي جو پٽو)|گيلي]]'' چيو وڃي ٿو، وغيره پڻ ٺاهيا وڃن ٿا۔

[[File:Aso oke.jpg|thumb|اسو اوڪي (اوفي) مان سِيل ٿيل گباريئي پاتل هڪ يوروبا مرد]]
[[File:PXL 20230218 073755925.NIGHT.jpg|thumb|هلڪي سائي رنگ جو اسو اوڪي ڪپڙو]]
''اسو اوڪي'' اولهه نائيجيريا جي [[ڪوارا رياست|ڪوارا]]، [[ڪوگي رياست|ڪوگي]]، [[اوندو رياست|اوندو]]، [[اويو رياست|اويو]]، [[اوگن رياست|اوگن]]، [[ايڪٽي رياست|ايڪٽي]]، [[لاگوس رياست|لاگوس]] ۽ [[اوسون رياست|اوسون]] رياستن ۽ [[يوروبا لينڊ]] جي ٻين حصن جي يوروبا ثقافت سان لاڳاپيل آهي، جتي اويو رياست جو شهر [[ايسيئن]] تاريخي طور هڪ اهم پيداوار مرڪز طور مشهور آهي۔
[[File:Aso-oke weaving.jpg|thumb|اسو اوڪي اُڻت جا طريقا عملي طور استعمال ڪندي عورت]]
ڪپڙو ٺاهڻ جو طريقو صدين کان ساڳيو رهيو آهي، پر اسو اوڪي ڪپڙي جي وزن ۽ ٿولهه کي گهٽائڻ لاءِ نون طريقن ۽ پيداواري طريقن تي به ڪم ڪيو ويو آهي۔ هلڪا ڪپڙا هن لباس کي روزمره پائڻ لاءِ وڌيڪ قابلِ استعمال بڻائين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ مقامي طور اُڻيل ڪيترائي اسو اوڪي ڪپڙا ڪجهه موسمي حالتن لاءِ مناسب نه هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Agbadudu|first1=A.B.|last2=Ogunrin|first2=F.O.|date=January 2006|title=Aso-oke: a Nigerian classic style and fashion fabric|url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/13612020610651150/full/html|journal=Journal of Fashion Marketing and Management|language=en|volume=10|issue=1|pages=97–113|doi=10.1108/13612020610651150|issn=1361-2026|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ojo |first=Emmanuel Bankole |date=2007 |title=Printing Contemporary Handwoven Fabrics (Aso-oke) in Southwestern Nigeria |url=https://www.jstor.org/stable/25224104 |journal=Design Issues |volume=23 |issue=2 |pages=31–39 |doi=10.1162/desi.2007.23.2.31 |jstor=25224104 |issn=0747-9360|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== اسو اوڪي جا قسم ==
ڊيزائنرن هن پراڻي روايتي ڪپڙي کي وڌيڪ جديد بڻائڻ جا ٻيا طريقا به اختيار ڪيا آهن، جيئن &quot;جانورن ۽ گلن جي نقشن کي ساختي طور تبديل ڪري، انهن کي گرڊ ۽ جاميٽري جي واضح شڪلن ۾ گڏ ڪرڻ، جيڪي ڪمپيوٽر ڊيزائن جي استعمالن لاءِ مناسب هجن.&quot; وڌيڪ روايتي نقشن جو بنياد غالباً قصن ۽ لوڪ ڪهاڻين مان نڪتل هو۔
* ''سنيان'' قسم: انافي جهنگلي ريشم (Anaphe infracta ۽ [[انافي ويناٽا]]) ۽ ڪپهه جي ڌاڳن مان اُڻيو ويندو آهي۔ ''سنيان'' قسم عام طور هلڪي ڀوري يا ڀوري رنگ ۾ هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Daniels |first=Camryn |date=2023-10-16 |title=Immerse yourself in Aso Oke |url=https://www.slam.org/blog/immerse-yourself-in-aso-oke/ |access-date=2024-02-17 |website=Saint Louis Art Museum |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=fagbemijo |date=2014-05-22 |title=&quot;Indigenous Yoruba Aso Oke: The Vintage – Types And Their Significance&quot; by Aderonke Adesola Adesanya |url=https://oyekuofun.org/2014/05/22/indigenous-yoruba-aso-oke/ |access-date=2024-03-30 |website=Oyeku Ofun Temple |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last = Eicher |first= Joanne Bubolz |date=1976 |title=Nigerian handcrafted textiles |url=https://archive.org/details/nigerianhandcraf0000eich/page/24/mode/2up |pages=22, 24}}&lt;/ref&gt;
* ''الاري'' قسم: مصنوعي يا مقامي طور پوکيل ڪپهه ۽ چمڪندڙ ڌاڳن سان اُڻيو ويندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن سوراخ دار نمونن سان۔ ''الاري'' عام طور گهري ڳاڙهي يا چمڪندڙ واڱڻائي رنگ ۾ ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''ايتو'' قسم: گهري نيري نيل رنگ سان هوندو آهي، جنهن ۾ ننڍيون اڇيون پٽيون هونديون آهن ۽ پنهنجي سادگي سبب مشهور آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bankole Ojo|first=Emmanuel|date=Spring 2007|title=Printing Contemporary Handwoven Fabrics (Aso-Oke) in Southwestern Nigeria|journal=Design Issues|volume=23|issue=2|pages=31–39|doi=10.1162/desi.2007.23.2.31|s2cid=57568755}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Agbadudu|first=A.B.|date=2006|title=Aso-Oke: a Nigerian classic style and fashion fabric|journal=Journal of Fashion and Marketing and Management|volume=10|pages=97–113|via=Emerald|doi=10.1108/13612020610651150}}&lt;/ref&gt;
* ''اوپا آرو:'' هڪ گهري نيري اُڻيل ڪپڙو، جيڪو هڪ رنگ ۾ هوندو آهي ۽ سائي پٽي سان ٽٽل هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;&gt;{{Cite web |last=fagbemijo |date=2014-05-22 |title=&quot;Indigenous Yoruba Aso Oke: The Vintage – Types And Their Significance&quot; by Aderonke Adesola Adesanya |url=https://oyekuofun.org/2014/05/22/indigenous-yoruba-aso-oke/ |access-date=2024-07-17 |website=Oyeku Ofun Temple |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''ايفون يا فو'': هلڪي ڀوري ۽ نيوي نيري رنگ جي اُڻيل ڪپڙي جو ميلاپ۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;/&gt;
* ''واڪا'': ڪاري پسمنظر وارو اُڻيل ڪپڙو، جنهن ۾ هڪ يا ٻه ڳاڙهي وارپ پٽيون هونديون آهن۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;/&gt;
* ''اسو-اپو، افالي، اباتا، ۽ اپونوپونين''، جيڪي ڳاڙها اُڻيل ڪپڙا آهن۔&lt;ref name=&quot;fagbemijo&quot;/&gt;
اسو اوڪي مختلف رنگن ۾ ملي ٿو۔

اسو اوڪي ڪپڙا ٻين يوروبا ڪپڙن سان گڏ به پائي سگهجن ٿا، جهڙوڪ اران، جيڪو مرڪزي نمونن وارو ويلويٽ ڪپڙو آهي۔

== يوروبا عورتن جو لباس ==
جڏهن ماڻهو اسو اوڪي جي ڳالهه ڪندا آهن، ته عام طور انهن جو اشارو روايتي يوروبا عورتن جي لباس ڏانهن هوندو آهي، جيڪو چئن حصن تي مشتمل هوندو آهي:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aso-Oke {{!}} Heritage Aso Oke|url=https://asooke.com.ng/www2/asooke.html|website=asooke.com.ng|access-date=2020-05-24}}&lt;/ref&gt;

* ''بوبا'': يوروبا بلائوز
* ''ايرو'': اوڍڻ واري اسڪرٽ
* ''گيلي'': مٿي جو پٽو
* ''ابورون'' يا ''اپيلي'': شال يا ڪلهي جو پٽو

بهرحال، يوروبا عورتن جا لباس عام طور مختلف يوروبا روايتي ڪپڙن مان ٺاهيا ويندا آهن، رڳو اسو اوڪي مان نه؛ انهن ۾ [[اديري (ڪپڙي جو هنر)|اديري]]، [[سيگھوسن]]، [[اسو اولونا]] ۽ ليس ۽ انڪارا جا مختلف قسم به شامل آهن۔ يوروبا عورتن جي لباس ۾ [[پاڪاجا|پاڪاجا/ڪاجا]] ۽ وارن جا مڻيا پڻ شامل آهن۔

== رسمي لباس ==
دنيا ڀر جا يوروبا ماڻهو خاص موقعن تي اسو اوڪي ڪپڙو پائيندا آهن،&lt;ref name=&quot;Nnadi2019&quot;&gt;{{cite news |last1=Nnadi |first1=Chioma |title=This Nigerian Designer Has Naomi Campbell and Imaan Hammam Rocking His Mesmerizing Handwoven Suiting |url=https://www.vogue.com/vogueworld/slideshow/kenneth-ize-nigeria-fashion-naomi-campbell-imaan-hammam |access-date=8 October 2019 |work=Vogue |publisher=Condé Nast |date=6 February 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; جن ۾ موڪلون، شاديون،&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Yaakugh |first1=Kumashe |title=African Wedding Fashion: Own the Spotlight like These 7 Brides in Dazzling Asoke Designs |url=https://www.legit.ng/entertainment/fashion/1499884-african-wedding-fashion-spotlight-7-brides-dazzling-asoke-designs/ |newspaper=[[Legit.ng]]|date=25 October 2022 |access-date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt; جنازا ۽ سرداري لقب جون تقريبون شامل آهن۔ [[يوروبا مذهب]] جا سڀ پيروڪار پڻ اسو اوڪي ڪپڙا ۽ ٽوپيون پائيندا آهن۔ خاص طور ''ايتو'' قسم جو اسو اوڪي [[ايگونگون]] نقاب پوش رسم ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ ڏيکاريل ڪپڙو نقاب پوش شخص جي چمڙي جي سڀ کان ويجهو پاتو ويندو آهي؛ اهو ان ڪفن سان مشابهت رکي ٿو جنهن ۾ فوت ٿيل کي ويڙهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Fitzgerald |first1=Mary Ann |last2=Drewal |first2=Henry J. |last3=Okediji |first3=Moyo |date=1995 |title=Transformation through Cloth: An Egungun Costume of the Yoruba |url=https://www.jstor.org/stable/3337226 |journal=African Arts |volume=28 |issue=2 |pages=55–57 |doi=10.2307/3337226 |jstor=3337226 |issn=0001-9933|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== طريقو ۽ مواد ==
مختلف اسو اوڪي جي ڊيزائن ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ رنگن جي چونڊ [[يوروبا ثقافت|يوروبا]] ماڻهن جي عقيدن ۽ زندگيءَ جي پهلوئن جي عڪاسي ڪندي آهي ۽ عام طور خاندانن اندر هڪ نسل کان ٻي نسل ڏانهن منتقل ٿيندي آهي۔ نمونا غير لفظي رابطي جون صورتون ظاهر ڪن ٿا، جن ۾ هر ڊيزائن هڪ ڪهاڻي ٻڌائي ٿي۔ روايتي طور ماضي ۾ استعمال ٿيندڙ مواد مقامي طور حاصل ڪيا ويندا هئا، جن ۾ مقامي ڪپهه، ڪيڙن جي ڪوڪون مان ريشم، ۽ نيل سان رنگيل ڌاڳا شامل هئا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HQ |first=CIAFE |date=2024-01-17 |title=Aso Oke: The Intricate Weaving Traditions of the Yoruba People |url=https://www.ciafe.org/post/aso-oke-the-intricate-weaving-traditions-of-the-yoruba-people |access-date=2024-03-15 |website=CIAFE |language=en}}&lt;/ref&gt; اُڻت لاءِ ڪپڙي جي ڊيزائن جا اوزار اڪاتا (پروپيلر)، ائي (ڊگهو ڦيٿو)، اڪاوو (ننڍو ڦيٿو)، گووو ۽ ڪِڪگن (رولر)، آسا (ڌڪ هڻڻ وارا اوزار)، اومو (ريل کي جهلي رکڻ لاءِ وڌائيندڙ)، ۽ سانرين (ڌاتي ڪِلو) شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Akin-dada |date=2021-03-11 |title=Did you know? The art of Aso-oke making - Asoebi Guest Fashion |url=https://asoebiguest.com/culture/did-you-know-the-art-of-aso-oke-making/ |access-date=2024-03-17 |website=asoebiguest.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

هن طريقي ۾ ڪيترائي مرحلا شامل آهن، جن ۾ ڌاڳو تيار ڪرڻ، جيڪو گهڻو ڪري رنگيل ڪپهه يا ريشم مان ٺهندو آهي، لوم کي ترتيب ڏيڻ، ۽ پوءِ ڪپڙو اُڻڻ شامل آهن۔ اسو اوڪي ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندڙ ڪپهه هٿ سان ڌاڳي ۾ تبديل ڪئي ويندي آهي، جنهن کي پيداوار ۾ ٻين مواد سان ملائي استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ڌاڳي لاءِ رنگ قدرتي مواد جهڙوڪ بصر جي کل ۽ وڻ جي ڇل مان ٺاهيا ويندا آهن، جنهن کان پوءِ ڌاڳو تيار ڪري بوبنن تي ويڙهيو ويندو آهي۔ ڌاڳو تيار ٿيڻ کان پوءِ [[لوم]] کي ٻن فريمن ۾ ترتيب ڏنو ويندو آهي، جن ۾ ٻه عمودي ٿنڀا ۽ هڪ افقي بيم هوندو آهي۔ وارپ جو ڌاڳو، جيڪو عمودي هلي ٿو، بيم تي ويڙهيو ويندو آهي ۽ ننڍن ڌاتي يا ڪاٺي فريمن مان گذاريو ويندو آهي، جن کي هيڊلز چيو وڃي ٿو، جيڪي وارپ ڌاڳي کي ڪنٽرول ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿا۔ افقي هلندڙ ڌاڳا، جن کي ويفٽ چيو وڃي ٿو، پوءِ شٽل جي ڪنٽرول ٿيل استعمال سان ڪپڙي ۾ اُڻيا ويندا آهن، جنهن کي پڪ اينڊ پڪ طريقو چيو وڃي ٿو؛ ان ۾ ٻن ويفٽ ڌاڳن کي واري واري سان استعمال ڪيو ويندو آهي، ۽ اهڙي طرح [[ڪپڙو|ڪپڙي]] تي نمونو ٺهندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=chloe |date=2023-06-11 |title=The Traditional Crafts of Nigerian Aso Oke: Handwoven Textiles and Yoruba Heritage |url=https://www.momentslog.com/culture/the-traditional-crafts-of-nigerian-aso-oke-handwoven-textiles-and-yoruba-heritage |access-date=2024-03-15 |website=Moments Log |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[اديري (ڪپڙي جو هنر)|اديري]]: يوروبا ٽاءِ-ڊاءِ
* [[سيگھوسن]]: اووو مان يوروبا نموني وارو ڪپڙو
* [[اسو اولونا]]: يوروبا ايجيبو نموني وارو ڪپڙو
* [[آفريڪي ڪپڙا]]
* [[فيلا (ٽوپي)]]
* [[اوڍڻ وارو ڪپڙو|عورتن جو اوڍڻ وارو ڪپڙو]]
* [[اگبادا]]
* [[يوروبا عورتن جا لباس]]
* [[ڪينٽي ڪپڙو]] — [[اشانتي ماڻهو|اشانتي ماڻهن]] طرفان اُڻيل
* [[ڇل جو ڪپڙو]] — [[بوگاندا]] ماڻهن طرفان اُڻيل

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://blog.stylishgwinafrica.com/tag/asooke/ اسو اوڪي اسٽائل مجموعا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130051745/https://blog.stylishgwinafrica.com/tag/asooke/ |date=2024-11-30 }}
* [https://web.archive.org/web/20160105074259/http://www.nigerianweddingblog.com/nigerian-wedding-presents-top-aso-oke-color-combinations-designs-for-2016/  2015/ 2016 اسو اوڪي رجحان]
* [https://web.archive.org/web/20151218173425/http://www.nigerianweddingblog.com/gallery/aso-oke/ اسو اوڪي گيلري]
* [https://web.archive.org/web/20160130204928/http://www.nigerianweddingblog.com/category/real-weddings/yoruba-weddings يوروبا لباس جو خاڪو، مردن ۽ عورتن جي لباسن جي تصويرن سان۔]
* [https://web.archive.org/web/20161107011259/https://ele.vin/blogs/elevin-blog/what-is-aso-oke-fabric-african-fabric-african-inspired-elevin آفريڪي ڪپڙا ۽ فيشن]
*[https://asooke.com.ng اسو اوڪي]
*[https://artsandculture.google.com/exhibit/a-close-up-on-aso-oke-of-the-yoruba-pan-atlantic-university گوگل آرٽ نمائش]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://www.slam.org/exhibitions/aso-oke-prestige-cloth-from-nigeria/ اسو اوڪي: نائيجيريا جو وقاري ڪپڙو]، 2023–24ع ۾ [[سينٽ لوئس آرٽ ميوزيم]] ۾ 19هين ۽ 20هين صديءَ جي اسو اوڪي ڪپڙن جي نمائش

{{fabric}}

[[زمرو:نائيجيريا جا لباس]]
[[زمرو:آفريڪا جا ڪپڙي جا هنر]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:يوروبا ثقافت]]
[[زمرو:يوروبا هنر]]</text>
      <sha1>gf7ky0qm57fey7l51vsygahynob2i9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسو اولونا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95343</id>
    <revision>
      <id>373462</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|يوروبا نمونيدار هٿ سان اُڻيل ڪپڙو}} [[File:ijebu woman in Aso Olona.jpg|thumb|[[اوگبوني|اوسوگبو]] ايجيبو عورت طرفان پاتل اسو اولونا لباس]]  '''اسو اولونا''' هڪ روايتي [[يوروبا ماڻهو|يوروبا]] ڪپڙو آهي، جيڪو پنهنجي پيچيده جاميٽري نمونن ۽ ثقافتي اهميت سبب مشهور آهي، خاص طور ايجي...</comment>
      <origin>373462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7800" sha1="ntmcvz0hvv1g0qjhs464payclzyf79a" xml:space="preserve">{{Short description|يوروبا نمونيدار هٿ سان اُڻيل ڪپڙو}}
[[File:ijebu woman in Aso Olona.jpg|thumb|[[اوگبوني|اوسوگبو]] ايجيبو عورت طرفان پاتل اسو اولونا لباس]]

'''اسو اولونا''' هڪ روايتي [[يوروبا ماڻهو|يوروبا]] ڪپڙو آهي، جيڪو پنهنجي پيچيده جاميٽري نمونن ۽ ثقافتي اهميت سبب مشهور آهي، خاص طور [[ايجيبو ماڻهو|ايجيبو]] ذيلي گروهه ۾۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoruba-prestige-wrapper-aso-olona-the-artful-cloth |url=https://www.artsbma.org/collection/mans-prestige-wrapper-aso-olona-the-artful-cloth/ |url-status= |website=artsbma.org}}&lt;/ref&gt; &quot;اسو اولونا&quot; جو مطلب يوروبا ٻوليءَ ۾ &quot;نمونن وارو ڪپڙو&quot; آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=garment; cloth {{!}} British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/E_2018-2036-106 |access-date=2024-05-30 |website=www.britishmuseum.org |language=en}}&lt;/ref&gt; اسو اولونا هٿ سان اُڻيل ڪپڙو آهي، جنهن ۾ گرگٽ، ڪڇون ۽ مڊ فش جهڙا نقش اچي سگهن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ijebu Yoruba |url=https://www.adireafricantextiles.com/product/ijebu-yoruba/ |access-date=2024-05-30 |website=Adire African Textiles |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[File:Yoruba textile (Aso Olona).jpg|اسو اولونا جو هڪ نمونو|thumb]]
اسو اولونا اڪثر اهڙن نشانين سان اُڻيو ويندو آهي، جيڪي معنيٰ رکن ٿيون۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yoruba Man's Wrapper Cloth, Aso Olona Nigeria |url=https://www.lyonandturnbull.com/auctions/african-and-oceanic-art-antiquities-and-natural-history-639/lot/215 |access-date=2024-05-30 |website=www.lyonandturnbull.com |language=en}}&lt;/ref&gt; اهو مختلف روايتي يوروبا لباسن ۾ استعمال ٿئي ٿو، جن ۾ [[پاڪاجا|ڪاجا يا پاڪاجا]]، يعني يوروبا جو ڍڪيل لباس، شامل آهي۔ اسو اولونا [[يوروبا عورتن جا لباس|ايرو اتي بوبا]] لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو کليل بلائوز ۽ وڏي اوڍڻي جو ميلاپ آهي۔ اهو [[گيلي (مٿي جو پٽو)|گيلي]]، يعني مٿي جي پٽي، [[يوروبا عورتن جا لباس|اپيلي (شال)]] جهڙن لوازمات سان پڻ گڏ پاتو وڃي ٿو، ۽ ثقافتي اهميت رکندڙ مڻين ۽ زيورن سان سينگاريو وڃي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Artkhade |url=https://www.artkhade.com/fr/object/QEB1G9kC/tissu-yorouba-aso-olona-nigeria |access-date=2024-05-30 |website=www.artkhade.com |language=fr}}&lt;/ref&gt;

اسو اولونا اپيلي، جن کي ايتاگبي چيو ويندو هو، خاص طور اوگبوني تقريبن لاءِ عام هئا۔ اهو ڪپڙو اوگبوني/اوشوگبو سماج لاءِ لقب وارو ڪپڙو طور استعمال ٿيندو آهي، جيڪو يوروبا سماج ۾ بزرگن ۽ اڳواڻن جي هڪ طاقتور ۽ ڳجهي تنظيم آهي۔ اهو ڪپڙو سردارن، پادرين ۽ سماج جي ميمبرن طرفان خاص موقعن، جهڙوڪ تقريبن، ميلن ۽ رسمن تي پاتو ويندو آهي۔ ان کي قيمتي ورثو ۽ اختيار ۽ وقار جي علامت سمجهيو وڃي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aronson |first=Lisa |date=1996-01-01 |title=THE MEANING OF YORUBA ASO OLONA IS FAR FROM WATER TIGHT |url=https://digitalcommons.unl.edu/tsaconf/872 |journal=Textile Society of America Symposium Proceedings}}&lt;/ref&gt;

هي ڪپڙو رڳو فيشن جو اظهار نه، پر سڃاڻپ ۽ ورثي جي نمائندگي پڻ آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nigerian Women's Weaving |url=https://www.adireafricantextiles.com/textiles-resources-sub-saharan-africa/some-major-west-african-textile-traditions/nigerian-womens-weaving/ |access-date=2024-05-30 |website=Adire African Textiles |language=en-US}}&lt;/ref&gt; اهو عام طور اهم واقعن ۽ تقريبن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جنهن سان پائڻ واري جو يوروبا روايتن سان تعلق ظاهر ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Set of 2 Rare Aso-Olona Handwoven Ogboni textiles Oshugbo Yoruba society Nigeria {{!}} #1919246266 |url=https://www.worthpoint.com/worthopedia/set-aso-olona-handwoven-ogboni-1919246266 |access-date=2024-05-30 |website=Worthpoint |language=en}}&lt;/ref&gt;

اسو اولونا 15هين صديءَ کان نائيجر ڊيلٽا واري علائقي ۾ وڏي پيماني تي واپار هيٺ رهيو؛ پرتگالين اهي ڪپڙا واپاري شين طور برازيل ڏانهن برآمد ڪيا، جتي اهي “پانو دا ڪوسٽا” (ساحل جو ڪپڙو) جي نالي سان مشهور ٿيا۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aronson |first=Lisa |date= |title=Ijebu Yoruba &quot;Aso Olona&quot;: A Contextual and Historical Overview |url=http://dx.doi.org/10.2307/3337001 |journal=African Arts |volume=25 |issue=3 |pages=52 |doi=10.2307/3337001 |issn=0001-9933|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; جاميٽري ۽ جانورن جهڙن نقشن مان هڪ گرگٽ جو نقش آهي، جيڪو ايجيبو يوروبا ماڻهن جي قومي علامت آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vintage Nigerian Textile - Aso Olona |url=https://www.grainsofafrica.com/product/vintage-nigerian-textile-aso-olona/ |access-date=2024-05-30 |website=grains of africa |language=en-US}}&lt;/ref&gt; اسو اولونا 19هين صديءَ جي وچ ڌاري ايجيبو واپارين طرفان ايجاو ماڻهن کي پڻ وڪرو ڪيو ويندو هو، جن اهو اگبو ماڻهن کي به وڪرو ڪيو، ته جيئن اهو اڪويٽي شهر ۾ پڻ ٺاهيو وڃي ۽ &quot;[[اڪويٽي ڪپڙو|اڪويٽي]]&quot; يا اڪويٽي ۾ ندوڪي شهر جي بنياد تي ندوڪي، يا ايجاو ماڻهن طرفان عام گرگٽ يا ڪڇون واري نقش سبب ايڪاڪي سڏيو وڃي۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Akwete {{!}} Fashion History Timeline |url=https://fashionhistory.fitnyc.edu/akwete/ |access-date=2025-05-02 |website=fashionhistory.fitnyc.edu |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aronson |first=Lisa |date=1996-01-01 |title=THE MEANING OF YORUBA ASO OLONA IS FAR FROM WATER TIGHT |url=https://digitalcommons.unl.edu/tsaconf/872 |journal=Textile Society of America Symposium Proceedings}}&lt;/ref&gt; اهو پنهنجي خوبصورتي ۽ پيچيده ڊيزائنن سبب قيمتي سمجهيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vintage Nigerian Textile - Aso Olona |url=https://www.grainsofafrica.com/product/vintage-nigerian-textile-aso-olona/ |access-date=2024-05-30 |website=grains of africa |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[File:Yoruba men in Kaja (Pakaja) and Aso Olona in Abeokuta, 1972.jpg|alt=تصوير جي مختصر وضاحت|thumb|[[پاڪاجا|ڪاجا (پاڪاجا)]] انداز ۾ پاتل اسو اولونا ڪپڙي ۾ يوروبا مرد]]
جديد دور ۾، اسو اولونا ڊيزائنرن کي متاثر ڪندو رهي ٿو ۽ مختلف تخليقي طريقن سان استعمال ٿئي ٿو، روايتي لباس کان وٺي جديد فيشن جي شين، گهر جي سينگار، ۽ حتيٰ آرٽ انسٽاليشنز تائين۔ ان جي گهڻ رخي استعمال ۽ سدائين رهندڙ خوبصورتي ان کي نائيجيريا اندر توڙي عالمي فيشن منظرنامي ۾ هڪ محبوب ڪپڙو بڻائي ٿي۔

{{fabric}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:يوروبا ثقافت]]
[[زمرو:نائيجيريا جا لباس]]
[[زمرو:آفريڪا جا ڪپڙي جا هنر]]</text>
      <sha1>ntmcvz0hvv1g0qjhs464payclzyf79a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Fabric</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95344</id>
    <redirect title="سانچو:Textile" />
    <revision>
      <id>373463</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Textile]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="keipqm9lpwmzxqfmxyv3e9hpkotqbu7" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:Textile]]</text>
      <sha1>keipqm9lpwmzxqfmxyv3e9hpkotqbu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آرمازين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95345</id>
    <revision>
      <id>373464</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|عورتن جي گاؤنن ۽ مردن جي واسڪوٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ پٽيدار ريشم جو قسم}} '''آرمازين''' [[ڪارڊورائي|پٽيدار]] [[ريشم]] جو هڪ قسم هو، جيڪو عورتن جي گاؤنن ۽ مردن جي واسڪوٽن لاءِ استعمال ٿيندو هو، ۽ پهريون ڀيرو [[ايلزبيٿن دور]] مان معلوم ٿئي ٿو۔ ان کي '''آرمواسين'''، ''...</comment>
      <origin>373464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="2qinzuonc2v2wtn0zjuzxbhid9x5s9f" xml:space="preserve">{{Short description|عورتن جي گاؤنن ۽ مردن جي واسڪوٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ پٽيدار ريشم جو قسم}}
'''آرمازين''' [[ڪارڊورائي|پٽيدار]] [[ريشم]] جو هڪ قسم هو، جيڪو عورتن جي گاؤنن ۽ مردن جي واسڪوٽن لاءِ استعمال ٿيندو هو، ۽ پهريون ڀيرو [[ايلزبيٿن دور]] مان معلوم ٿئي ٿو۔ ان کي '''آرمواسين'''، '''آرموزين''' ۽ '''ارموزين''' پڻ چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Earle |first=Alice Morse |title=Costume of Colonial Times |date=1917 |url=https://books.google.com/books?id=Xj1LAAAAYAAJ&amp;dq=armazine&amp;pg=PA49}}&lt;/ref&gt;

يورپي آرمازين سادي ڪاري رنگ جو هوندو هو۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Harmuth |first=Louis |title=Dictionary of Textiles |date=1915 |url=https://books.google.com/books?id=LVEhAAAAMAAJ&amp;dq=armazine&amp;pg=PA9}}&lt;/ref&gt; رنگين اوڀر هندستاني آرمازين بابت چيو ويندو هو ته اهو &quot;يورپ ۾ ٺهندڙ آرمازين کان هلڪو ۽ گهٽ معيار جو هوندو هو۔ ان جا رنگ، خاص طور قرمزي ۽ ڳاڙها، عام طور پڪا نه هوندا هئا، ۽ ان ۾ ٿوري ئي چمڪ هوندي هئي، بلڪه ڪا به روشني نه هوندي هئي&quot;۔ يورپ ۾ ان جي پيداوار جا مرڪز [[ليون]] ۽ [[اٽلي]] هئا۔&lt;ref name=america&gt;{{cite book |last=Montgomery |first=Florence M. |title=Textiles in America, 1650-1870 |date=2007 |publisher=W. W. Norton &amp; Company |isbn=9780393732245 |url=https://books.google.com/books?id=1emELgbrnS0C&amp;dq=armazine&amp;pg=PA150}}&lt;/ref&gt;

19هين صديءَ ۾ رِبڊ آرمازين وڌيڪ ڳرو هوندو هو ۽ [[اُڻيل ڍڪڻ|ڍڪڻن]]، پردن ۽ [[پورٽيئر]]ن لاءِ استعمال ٿيندو هو۔ ٿلهو ڪارو پٽيدار ريشم (&quot;[[ٽافٽا]] جو هڪ قسم&quot;) &quot;تعليمي گاؤنن، ٽوپي جي پٽين ۽ اسڪارفن&quot; لاءِ استعمال ٿيندو هو۔&lt;ref name=america/&gt;

== حوالا ==
{{reflist}}

{{Fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:ايلزبيٿن دور]]
[[زمرو:19هين صدي]]

{{Textile-stub}}</text>
      <sha1>2qinzuonc2v2wtn0zjuzxbhid9x5s9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بارٿيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95346</id>
    <revision>
      <id>373465</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|اُڻيل ڪپڙي جو هڪ قسم}} {{For|گهوڙي لاءِ|بارٿيا (گهوڙو)}} [[File:Christian Dior Fall-Winter 1947 &quot;Zig-Zag&quot; Collection Dress (detail).jpg|thumb|ڪرِسٽين ڊيئور جي فَال/ونٽر 1948 جي هائوٽ ڪوچر اون بارٿيا ٻه حصي واري لباس جي تفصيل]]  '''بارٿيا'''، ڪڏهن '''بيريٿيا''' پڻ لکيو ويندو آهي،&lt;ref name=&quot;Bennet&quot;&gt;{{cite book | author= Frank...</comment>
      <origin>373465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="k4ekfszscv0h5wi6s7iaiemc7k5l86q" xml:space="preserve">{{Short description|اُڻيل ڪپڙي جو هڪ قسم}}
{{For|گهوڙي لاءِ|بارٿيا (گهوڙو)}}
[[File:Christian Dior Fall-Winter 1947 &quot;Zig-Zag&quot; Collection Dress (detail).jpg|thumb|ڪرِسٽين ڊيئور جي فَال/ونٽر 1948 جي هائوٽ ڪوچر اون بارٿيا ٻه حصي واري لباس جي تفصيل]]

'''بارٿيا'''، ڪڏهن '''بيريٿيا''' پڻ لکيو ويندو آهي،&lt;ref name=&quot;Bennet&quot;&gt;{{cite book | author= Frank P. Bennett | title = A Cotton Fabrics Glossary | publisher =  Frank P. Bennett &amp; Co. | location = [[گلفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ]] |url= https://archive.org/details/acottonfabricsg00cogoog | quote= Barathea. | pages = [https://archive.org/details/acottonfabricsg00cogoog/page/n586 684] | year = 1914}}&lt;/ref&gt; هڪ نرم [[ڪپڙو]] آهي جنهن ۾ ٽٽل [[ٽوئل]] [[ويفٽ]] رِب هوندو آهي، جيڪو مٿاڇري کي هلڪي ڪڪر جهڙي يا رِبڊ بناوت ڏئي ٿو، ۽ اهڙو اثر پيدا ڪري ٿو ڄڻ ٽوئل کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن ۾ هلي رهيو هجي۔ هي ڪپڙو اصل ۾ 1840ع واري ڏهاڪي ۾ [[سوڳ]] جي لباس لاءِ تيار ڪيو ويو هو، ۽ ان جي غم سان وابستگي سبب ٻين مقصدن لاءِ مشهور ٿيڻ ۾ ڪيترائي ڏهاڪا لڳا۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Victorian Tailor: An Introduction to Period Tailoring|last=MacLochlainn|first=Jason|publisher=St. Martin's Griffin|year=2011|isbn=9780312642334|pages=49}}&lt;/ref&gt;

هن ۾ استعمال ٿيندڙ سُتون مختلف ميلاپن تي مشتمل هونديون آهن، جهڙوڪ [[اون]]، [[ريشم]] ۽ [[ڪپهه]]۔ [[ورسٽيڊ]] بارٿيا (جيڪو هموار اون جي سُتي سان ٺاهيو ويندو آهي) اڪثر شام جي [[ڪوٽ (لباس)|ڪوٽن]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي،&lt;ref name=&quot;Flusser02&quot;&gt;{{cite book |title= Dressing the Man: Mastering the Art of Permanent Fashion |last= Flusser |first= Alan |author-link= Alan Flusser |year= 2002 |publisher= [[هارپرڪولنز]] |isbn= 0-06-019144-9 | page= 278}}&lt;/ref&gt; جهڙوڪ [[ڊريس ڪوٽ]]، [[ڊنر جيڪٽ]]، ۽ [[فوجي يونيفارم]]،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.everyspec.com/MIL-SPECS/MIL-SPECS-MIL-C/MIL-C-3727F_12780/ |title=''MIL-C-3727F, Military Specification for Cloth, Barathea, Wool'' |publisher=يو ايس ڊپارٽمينٽ آف ڊفينس  |date=1987-12-18 |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt; خاص طور ڪاري ۽ اڌ رات نيري رنگ ۾۔ ريشمي بارٿيا، مڪمل ريشم يا ڪپهه جي [[ويفٽ]] ۽ ريشمي [[وارپ]] سان، [[ڳچيءَ جي ٽاءِ]] جي صنعت ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Bennet&quot; /&gt;

== حوالا ==
{{Reflist}}

{{fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:1840ع واريون ايجادات]]

{{clothing-stub}}</text>
      <sha1>k4ekfszscv0h5wi6s7iaiemc7k5l86q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Clothing-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95347</id>
    <revision>
      <id>373466</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{asbox | image     = Emojione 1F458.svg | subject   = [[لباس]] سان لاڳاپيل  | category  = لباس جا ابتدائي مضمون | name      = سانچو:Clothing-stub }}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="ng5o1ptwfaunfln4gbdgzz5z0pw526i" xml:space="preserve">{{asbox
| image     = Emojione 1F458.svg
| subject   = [[لباس]] سان لاڳاپيل 
| category  = لباس جا ابتدائي مضمون
| name      = سانچو:Clothing-stub
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ng5o1ptwfaunfln4gbdgzz5z0pw526i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڇوڏي جو ڪپڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95348</id>
    <revision>
      <id>373469</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Other uses|بارڪ ڪپڙو (ابهام)}} {{short description|غير اُڻيل ڪپڙي جو قسم}} [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Jak van geklopte boombast beschilderd met mensfiguren TMnr 1772-1131.jpg|thumb|upright|[[ڪليمانتان]]، [[انڊونيشيا]] مان بارڪ ڪپڙي جي جيڪٽ]] [[File:Masi (barkcloth) from Fiji, Honolulu Museum of Art.JPG|thumb|upright|[[فجي]] جو ماسي]] File:Hawaiian kapa, 18th century, Cook-Foster Collection a...</comment>
      <origin>373469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15394" sha1="1yn1k3lm3eihzpbeg9a92ngvznp025a" xml:space="preserve">{{Other uses|بارڪ ڪپڙو (ابهام)}}
{{short description|غير اُڻيل ڪپڙي جو قسم}}
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Jak van geklopte boombast beschilderd met mensfiguren TMnr 1772-1131.jpg|thumb|upright|[[ڪليمانتان]]، [[انڊونيشيا]] مان بارڪ ڪپڙي جي جيڪٽ]]
[[File:Masi (barkcloth) from Fiji, Honolulu Museum of Art.JPG|thumb|upright|[[فجي]] جو ماسي]]
[[File:Hawaiian kapa, 18th century, Cook-Foster Collection at Georg-August University in Göttingen, Germany.jpg|thumb|upright|18هين صديءَ جو هوائيائي [[ڪاپا]]]]

'''ڇوڏي وارو ڪپڙو''' (Bark cloth) هڪ گهڻ رخو مواد آهي، جيڪو ڪنهن زماني ۾ ايشيا، آفريڪا ۽ پئسفڪ ۾ عام هو۔ بارڪ ڪپڙو بنيادي طور موريسيئي خاندان جي وڻن مان حاصل ٿيندو آهي، جن ۾ ''[[بروسونيٽيا پيپيريفيرا]]''، ''[[آرٽوڪارپس الٽيلس]]''، ''[[آرٽوڪارپس تماران]]'' ۽ ''[[فائڪس نيٽالينسس]]'' شامل آهن۔ اهو انهن وڻن جي ريشيدار اندروني ڇوڏن جي ڀِڄايل پٽين کي ڪُٽي چادرن ۾ بدلائڻ سان ٺاهيو ويندو آهي، جن کي پوءِ مختلف شين جي صورت ڏني ويندي آهي۔ ڪيترائي متن جيڪي &quot;ڪاغذي لباس&quot; جو ذڪر ڪن ٿا، حقيقت ۾ بارڪ ڪپڙي ڏانهن اشارو ڪن ٿا۔

ڪپهه تي ٻڌل ڪجهه جديد ڪپڙا به انهن روايتي ڪپڙن سان مشابهت سبب &quot;بارڪ ڪپڙو&quot; سڏجن ٿا۔

==روايتي==
===آئنو===
{{main|آئنو بارڪ ڪپڙو}}
جيتوڻيڪ روايتي آئنو بارڪ ڪپڙو [[اُڻيل ڪپڙو|اُڻيل]] هوندو آهي، پر سُت ڪتڻ کان اڳ اهو ٻين بارڪ ڪپڙن وانگر ساڳي طريقي سان تيار ڪيو ويندو آهي۔ اهو گهڻو ڪري [[اُلمس لاسينياتا|لوبڊ ايلم]] جي ريشائن مان ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref name=NMS&gt;{{Citation |title=The ancient craft of barkcloth across the world |url=https://www.nms.ac.uk/discover-catalogue/the-ancient-craft-of-barkcloth-across-the-world |publisher=National Museums Scotland |access-date=2025-09-01}}&lt;/ref&gt;

===آسٽرو نيشيا===
{{See also|تاپا ڪپڙو}}
اُڻيل ڪپڙن جي ترقي کان اڳ، توت جي خاندان ([[موريسيئي]]) سان واسطو رکندڙ وڻن مان ٺهندڙ بارڪ ڪپڙو [[پري-آسٽرو نيشيا]] ۽ [[آسٽرو نيشيا ماڻهو|آسٽرو نيشيا]] جي مادي ثقافت جو اهم پاسو هو، خاص طور [[نوپٿر دور]] ۾۔ پٿر جا بارڪ ڪپڙو ڪُٽڻ وارا اوزار خاص طور &quot;آسٽرو نيشيا اوزارن&quot; جو حصو سمجهيا وڃن ٿا۔ اهي [[پرل درياهه (چين)|پرل درياهه]] جي وادي، [[ڏکڻ چين]] ۾ وڏي تعداد ۾ مليا آهن، جنهن کي آسٽرو نيشيا ماڻهن جي انهن آبائي علائقن مان سمجهيو وڃي ٿو جتان هو [[آسٽرو نيشيا واڌ]] (تقريباً 3000 کان 1500 ق.م.) دوران ٻيٽن ڏانهن لڏڻ کان اڳ واسطو رکندا هئا۔ سڀ کان پراڻو مثال، جيڪو [[گوانگشي]] ۾ ڊنگمو ماڳ مان مليو، تقريباً 5900 ق.م. جو آهي۔ اهي آسٽرو نيشيا مسافرن سان گڏ [[ٻيٽ ڏکڻ اوڀر ايشيا]]، [[اوشيانيا]] ([[مائڪرونيشيا]] جي نمايان استثنا سان) ۽ [[مڊاگاسڪر]] تائين پکڙيا۔ پئسفڪ ۾ [[پيپر ملبري]] جي آباديءَ بابت جينياتي مطالعي سڀني تائيوان ۽ ڏکڻ چين جي آبادين سان ويجها نسبتي لاڳاپا ثابت ڪيا آهن۔&lt;ref name=&quot;Veys&quot;&gt;{{cite book |last1=Veys |first1=Fanny Wonu |title=Unwrapping Tongan Barkcloth: Encounters, Creativity and Female Agency |date=2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781474283311 |pages=27–28 |url=https://books.google.com/books?id=lCytDQAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Li&quot;&gt;{{cite journal |last1=Li |first1=Dawei |last2=Wang |first2=Wei |last3=Tian |first3=Feng |last4=Liao |first4=Wei |last5=Bae |first5=Christopher J. |title=The oldest bark cloth beater in southern China (Dingmo, Bubing basin, Guangxi) |journal=Quaternary International |date=2014 |volume=30 |issue=2014 |pages=184–189 |doi=10.1016/j.quaint.2014.06.062|bibcode=2014QuInt.354..184L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuo&quot;&gt;{{cite book |last1=Kuo |first1=Su-Chiu |editor1-last=Wu |editor1-first=Chunming |editor2-last=Rolett |editor2-first=Barry Vladimir |title=Prehistoric Maritime Cultures and Seafaring in East Asia |date=2019 |publisher=Springer |chapter=Tapa Cloth Beaters from 5000 to 42000 BP in Taiwan |isbn=9789813292567 |pages=251–268 |url=https://books.google.com/books?id=-ZnBDwAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tang&quot;&gt;{{cite book |last1=Tang |first1=Maya Hayashi |last2=Nguyen |first2=Kim Dung |last3=Tang |first3=Chung |editor1-last=Wu |editor1-first=Chunming |editor2-last=Rolett |editor2-first=Barry Vladimir |title=Prehistoric Maritime Cultures and Seafaring in East Asia |date=2019 |publisher=Springer |chapter=Double-Shouldered Barkcloth Beaters and Prehistoric Seafaring in South China and Southeast Asia |pages=269–292 |isbn=9789813292567 |url=https://books.google.com/books?id=-ZnBDwAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chang&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chang |first1=Chi-Shan |last2=Liu |first2=Hsiao-Lei |last3=Moncada |first3=Ximena |last4=Seelenfreund |first4=Andrea |last5=Seelenfreund |first5=Daniela |last6=Chung |first6=Kuo-Fang |title=A holistic picture of Austronesian migrations revealed by phylogeography of Pacific paper mulberry |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |date=2015 |volume=112 |issue=44 |pages=13537–13542 |doi=10.1073/pnas.1503205112 |pmid=26438853|pmc=4640734 |bibcode=2015PNAS..11213537C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ ٻيٽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي آثار قديمه وارن ماڳن ۾ اهي وڏي تعداد ۾ موجود آهن، پر ان علائقي ۾ بارڪ ڪپڙو گهڻي حد تائين غائب ٿي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي جاءِ اُڻيل ڪپڙن ورتي۔ پر اهي آسٽرو نيشيا واڌ جي ٻاهرين علائقن، خاص طور [[ٻيٽ ميلانيشيا]] ۽ [[پولينيسيا]]، ۽ [[بورنيئو]] جي اندروني جبلن ۾ لڳ ڀڳ 19هين صديءَ تائين موجود رهيا۔&lt;ref name=&quot;Chang&quot;/&gt; ڏکڻ اوڀر ايشيا جون ڪجهه برادريون هن رسم کي ٻيهر زنده ڪري رهيون آهن۔ انڊونيشيا جي [[الور ٻيٽ]] تي مونبانگ روايتي ڳوٺ ۾ سياح ڪابولا نسلي گروهه جي ماڻهن کي بارڪ ڪپڙو پاتل ۽ روايتي ناچ ڪندي ڏسي سگهن ٿا۔&lt;ref name=&quot;DetikTravel&quot;&gt;{{cite web |last1=Sancaya |first1=Rengga |title=Kabola, Suku di Alor yang Pakaiannya Kulit Kayu |url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-3023598/kabola-suku-di-alor-yang-pakaiannya-kulit-kayu |website=DetikTravel |access-date=3 September 2018}}&lt;/ref&gt;

===انڊونيشيا===
{{Main|دالوانگ ڪاغذ}}
سولاويسي جي [[تاپا ڪپڙو]] کان علاوه، [[دالوانگ ڪاغذ|''دالوانگ'']] [[جاوا]] ۾ [[پيپر ملبري]] جي ڇل مان ٺاهيو ويندو آهي، جنهن کي &quot;ڪُلِت ڪايو&quot; پڻ چيو ويندو آهي، ۽ اهو سارونگ، ٽيونڪ، مٿو ڍڪڻ ۽ ٻين شين لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Bark cloth of Island Southeast Asia in Global Museum Collection, Art of the Ancestors| url= https://www.artoftheancestors.com/blog/bark-cloth-island-southeast-asia}}&lt;/ref&gt; ''دالوانگ'' ''[[وايانگ]]'' جي پيشڪش، خاص طور ''[[وايانگ بيبر]]'' ۾ نمايان حيثيت رکي ٿو۔

انڊونيشيا جي سولاويسي ۾ بارڪ ڪپڙو &quot;فويا&quot; سڏجي ٿو، ۽ گهٽ ۾ گهٽ 4000 سالن کان بلوغت، شادي ۽ موت جهڙين وڏين رسمن لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي۔ انڊونيشيا ۾ ان جي تياري لڳ ڀڳ ختم ٿي چڪي آهي۔ ويانا جي ويلٽ ميوزيم جي مجموعي ۾ بارڪ ڪپڙي جا سوين ڍڪ موجود آهن، ۽ ان موجب وقت سان گڏ ان جو استعمال عيسائيت، اسلاميت، جديديت ۽ ڌوئي سگهجندڙ اُڻيل ڪپڙن جي عام ٿيڻ سبب گهٽجي ويو۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Barkcloth in Indonesia |url= https://www.thetextileatlas.com/craft-stories/barkcloth-indonesia |language=en}}&lt;/ref&gt; 

===يوگنڊا===
[[File:Woman's ceremonial overskirt, Bushong people, 20th century, raffia palm fiber &amp; bark cloth, HMA.JPG|upright|thumb|[[ڪوبا بادشاهت|بوشونگ ماڻهن]] جو بارڪ ڪپڙي مان ٺهيل عورتن جو رسومي اوور اسڪرٽ، [[ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]]]]
بارڪ ڪپڙو [[بوگانڊا]]، [[يوگنڊا]] ۾ صدين کان ٺاهيو وڃي ٿو&lt;ref&gt;{{Citation |series=World in Progress|first=Kimberly |last=Adams |title=Modern Bark cloth in Uganda |publisher=[[ڊوئچ ويلي]] |url=http://dw.com/p/1HkhG |date=2016-01-27 |access-date=2016-01-28 }}&lt;/ref&gt; ۽ اهو [[يونيسڪو غير مادي ثقافتي ورثي جون فهرستون]] ۾ يوگنڊا جو واحد نمائندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unesco.org/archives/multimedia/index.php?s=films_details&amp;pg=33&amp;id=641|title=Bark Cloth Making in Uganda|website=unesco.org|date=15 May 2010 }}&lt;/ref&gt; 

يوگنڊا ۾ بارڪ ڪپڙو [[فائڪس نيٽالينسس]] وڻ جي ڇل مان ٺاهيو ويندو آهي۔ بارڪ ڪپڙو بوگانڊا، بنيورو وغيره جي ماڻهن جو مکيه لباس هو، جيستائين 1840ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ [[بوگانڊا جو سونا ٻيون|ڪاباڪا سونا ٻيون]] جي زماني ڀرسان عرب واپارين ڪپهه ۽ ريشم جو ڪپڙو متعارف ڪرايو۔

=== ويتنام ===
بارڪ ڪپڙي جي پيداوار شايد ڏکڻ اوڀر چين، ويتنام سان لڳندڙ علائقي، ۾ شروع ٿي۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Howard|first=Michael C.|title=Textiles and clothing of Viet Nam : a history|date=2016|publisher=McFarland, Incorporated, Publishers|isbn=978-1-4766-6332-6|location=Jefferson, North Carolina|pages=2|oclc=933520702}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ اوڀر چين ڪيترن ماڻهن جي ابن ڏاڏن جو اصل هو، جن ۾ ويتنام ڏانهن لڏي آيل ماڻهو به شامل هئا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Howard|first=Michael C.|title=Textiles and clothing of Viet Nam : a history|date=2016|isbn=978-1-4766-6332-6|location=Jefferson, North Carolina|pages=21–22|oclc=933520702}}&lt;/ref&gt; قديم ويتنام ۾ بارڪ ڪپڙو وڏي پيماني تي ٺاهيو ويندو هو؛ بارڪ ڪپڙو ٺاهڻ جي هي رسم جديد دور ۾ به ويتنام جي ڪجهه ڳوٺاڻن علائقن ۾ بچي رهي آهي۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==جديد ڪپهه وارو &quot;بارڪ ڪپڙو&quot;==
اڄ جيڪو عام طور بارڪ ڪپڙو سڏجي ٿو، اهو نرم، ٿلهو ۽ ٿوري بناوت وارو ڪپڙو آهي، جنهن کي اهو نالو ان ڪري ڏنو ويو آهي جو ان جي مٿاڇري وڻ جي ڇل وانگر کُهري هوندي آهي۔ هي بارڪ ڪپڙو عام طور گهڻو ڳاڙهو اُڻيل [[ڪپھ]] جي ريشائن مان ٺاهيو ويندو آهي۔ تاريخي طور هي ڪپڙو گهر جي سامان ۾ استعمال ٿيندو رهيو آهي، جهڙوڪ پردا، ڊريپري، فرنيچر جي پوشش ۽ سلپ ڪور۔ اهو اڪثر 1940ع کان 1960ع واري ڏهاڪي جي گهريلو فيشن سان لاڳاپيل آهي، خاص طور ٽراپيڪل، تجريدي، &quot;ايٽامڪ&quot; ۽ &quot;بوميرانگ&quot; ڇپائين ۾؛ آخري ٻن موضوعن ۾ اليڪٽرانن سان گهمندڙ ايٽمن جون تصويرون ۽ بوميرانگ جي شڪل شامل هئي، جيڪا [[وچ صدي جديد|وچ صدي]] جي ڪاڪٽيل ميزن ۽ ڪپڙن ۾ تمام مشهور هئي ۽ لاس ويگاس جي [[ايٽمي دور|&quot;ايٽامڪ سٽي&quot;]] واري دور کان متاثر هئي۔ [[نيڪس سين برانڊز|ويورلي]]، جيڪو 1923ع کان 2007ع تائين ڪپڙن ۽ ڀتين جي ڍڪڻن لاءِ مشهور ڊيزائن هائوس هو، پنهنجي هن ڪپڙي جي قسم کي ''رائنو ڪپڙو'' سڏيو، شايد ان جي کُهري، ڳوڙهيدار مٿاڇري سبب۔&lt;ref&gt;[http://retrorenovation.com/2009/12/21/vintage-barkcloth-rhino-cloth-waverly-golden-glo/ Vintage Barkcloth], December 21, 2009 at RetroRenovation.Com.  Accessed June 17, 2010.&lt;/ref&gt; آمريڪي بارڪ ڪپڙو، جنهن ۾ سون جا [[لوريڪس (ڌاڳو)|لوريڪس]] ڌاڳا شامل ڪيا ويندا هئا، ''لاس ويگاس ڪپڙو'' سڏبو هو، ۽ ان ۾ 65٪ تائين [[ريون]] به شامل هوندو هو، جنهن ڪري اهو سخت مڪمل ڪپهه واري رائنو ڪپڙي يا معياري ڪپهه واري بارڪ ڪپڙي کان وڌيڪ نرم ۽ وهندڙ ڪپڙو بڻجي ويندو هو۔&lt;ref&gt;[http://retrorenovation.com/2009/12/23/vintage-las-vegas-capricedrapery-fabric-from-waverly/ Vintage Las Vegas Caprice Drapery Fabric from Waverly] Accessed June 17, 2010.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Barkcloth-style skirt weight cotton.jpg|بارڪ ڪپڙي جي انداز وارو اسڪرٽ وزن ڪپهه
File:Hibiscus barkcloth Honolulu.jpg|اُڻيل بارڪ ڪپڙي تي [[هبسڪس]] گل جو نمونو
File:1950s barkcloth.jpg|1950ع واري ڏهاڪي جو ٻوٽن واري ڊيزائن سان اُڻيل بارڪ ڪپڙي جو ميز پوش
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
*[[باسٽ ريشو]]
*[[باسٽ جوتو]]
*[[ديوار جي ڇوڏي جو ڪپڙو]]
*[[لاگيٽا لاگيٽو|ليس بارڪ]]
*[[اوسنابرگ]]

== حوالا ==
{{Reflist|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{commons category|Barkcloth}}
{{Wiktionary}}
* [https://web.archive.org/web/20150520070304/http://www.quiltersmuse.com/bark-cloth-then-and-now.html بارڪ ڪپڙو − تڏهن ۽ هاڻي: حيرت انگيز دريافتون]، ڪمنگس، پيٽريشيا ايل.، ڪوئلٽرز ميوز ورچوئل ميوزيم
*[https://tapa.gla.ac.uk/ تاپا: پئسفڪ بارڪ ڪپڙي کي وقت ۽ هنڌ ۾ رکڻ]، [https://www.gla.ac.uk/schools/cca/research/arthistoryresearch/centrefortextileconservationandtechnicalarthistory/ڪپڙي جي تحفظ مرڪز] ۾ ٽن سالن جو اي ايڇ آر سي فنڊ ٿيل تحقيقي منصوبو، جنهن جو مقصد گهڻ-شعبي طريقي سان پئسفڪ بارڪ ڪپڙي جي پيداوار بابت اسان جي سمجھ کي بدلائڻ آهي

{{Fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:1950ع واري فيشن]]
[[زمرو:1960ع واري فيشن]]
[[زمرو:مقامي ڪپڙا]]
[[زمرو:ٻوٽن جون شيون]]</text>
      <sha1>1yn1k3lm3eihzpbeg9a92ngvznp025a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:صحافين جون فھرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95349</id>
    <revision>
      <id>373473</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:صحافي]] [[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</comment>
      <origin>373473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="qd0njgt3n19znvopr5fznaggug5woq0" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>qd0njgt3n19znvopr5fznaggug5woq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيمبرڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95350</id>
    <revision>
      <id>373475</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|نرم، سادي اُڻت وارو ڪپهه يا لينن جو ڪپڙو، چمڪدار فنش سان}} {{Distinguish|ڪيمبريا|ڪيمبرين|ڪمبرڪ}} {{Redirect|باتسٽ}} &lt;!--linked from [[Chambray]]--&gt; {{Use dmy dates|date=August 2020}} File:Handkerchief,_embroidered_initials,_%27H.S.%27_--_White_applique_on_linen_batiste_with_needlepoint_fillings;_embroidered_initials._Made_in_Germany_or_Switzerland,_19th_century._LACMA_60.41.108.jpg|...</comment>
      <origin>373475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21452" sha1="tevg1xl7j6du13wubj19bxtfcccbe0j" xml:space="preserve">{{Short description|نرم، سادي اُڻت وارو ڪپهه يا لينن جو ڪپڙو، چمڪدار فنش سان}}
{{Distinguish|ڪيمبريا|ڪيمبرين|ڪمبرڪ}}
{{Redirect|باتسٽ}}
&lt;!--linked from [[Chambray]]--&gt;
{{Use dmy dates|date=August 2020}}
[[File:Handkerchief,_embroidered_initials,_%27H.S.%27_--_White_applique_on_linen_batiste_with_needlepoint_fillings;_embroidered_initials._Made_in_Germany_or_Switzerland,_19th_century._LACMA_60.41.108.jpg|thumb|لينن باتسٽ تي اڇو اپليڪي، جيڪو ڪيمبرڪ جو هڪ قسم آهي، نيڊل پوائنٽ ڀرائي سان]]
[[File:Morning blouse (matinee) in white cambric, decorated with embroidery, 1850-1855.jpg|thumb|ڪيمبرڪ مان ٺهيل صبح جو بلائوز]]
[[File:Charvet corsage.jpg|thumb|upright|ڪيمبرڪ مان ٺهيل [[ڪورسيج (بوڊس)|ڪورسيج]] (1898ع)]]

'''ڪيمبرڪ''' يا '''باتسٽ''' هڪ نفيس، گهڻو ڳاڙهو [[ڪپڙو]] آهي۔&lt;ref name=&quot;Brewster1814&quot;&gt;{{cite book |author= Sir David Brewster |title=Second American edition of the new Edinburgh encyclopædia |url= https://books.google.com/books?id=RwsoAAAAYAAJ&amp;pg=PA189|year= 1814|publisher= Published by Samuel Whiting and John L. Tiffany [and others] |pages= 189–190}}&lt;/ref&gt; اهو هلڪي وزن وارو [[سادي اُڻت]] وارو ڪپڙو آهي، جيڪو اصل ۾ [[فرانس جون ڪميونون|ڪميون]] [[ڪيمبري]]، موجوده اتر [[فرانس]]، مان نڪتو؛ اهو [[wikt:greige|گريج]]، يعني نه اڇو ڪيل نه رنگيل، صورت ۾ اُڻيو ويندو هو، پوءِ [[ڪپڙي کي اڇو ڪرڻ|اڇو]] ڪيو ويندو هو، [[قدرتي رنگ#عمل|ٽڪري جي صورت ۾ رنگيو]] ويندو هو، ۽ اڪثر گليز يا [[ڪيلينڊرنگ|ڪيلينڊر]] ڪيو ويندو هو۔ شروعات ۾ اهو [[لينن]] مان ٺاهيو ويندو هو؛ 18هين ۽ 19هين صديءَ کان هي اصطلاح [[ڪپهه]] جي ڪپڙن لاءِ به استعمال ٿيڻ لڳو۔

شيمبري هڪ ملندڙ جلندڙ ڪپڙو آهي،&lt;ref&gt;{{cite book |title=Extension of the Emergency Price Control Act of 1942 |date=1944 |publisher=U.S. Government Printing Office |page=823 |url= https://books.google.com/books?id=PQ7RAAAAMAAJ |access-date= 14 July 2020}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ رنگيل، اڪثر نيرو يا ڀورو، [[وارپ ۽ ويفٽ|وارپ]] ۽ اڇو ويفٽ هوندو آهي؛ &quot;شيمبري&quot; نالي 19هين صديءَ جي شروعات ۾ [[آمريڪا]] ۾ &quot;ڪيمبرڪ&quot; جي جاءِ ورتي۔&lt;ref name=&quot;Ethnic Dress book&quot;&gt;{{cite book |last1=Bradley |first1=Linda Arthur |title=Ethnic Dress in the United States |year= 2014 |publisher= Rowman &amp; Littlefield Publishers |isbn= 9780759121508 |pages= 67–68 |url= https://books.google.com/books?id=tiEvBQAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبرڪ [[لينن جون شيون]]، [[قميص]]ون، [[رومال]]، [[رف (لباس)|رف]]،&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Westman|first1= Hab'k O.|title= Transactions of the Society of Literary &amp; Scientific Chiffoniers|date= 1844|publisher= Harper &amp; Brothers|location= New York|page= 58|url= https://books.google.com/books?id=UixkAAAAcAAJ&amp;pg=PA58}}&lt;/ref&gt; [[ليس]]، ۽ [[ڪٽ ورڪ]] ۽ ٻين [[سئيءَ جو ڪم|سئيءَ جي ڪمن]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Hardouin-FugierBerthod1994&quot;&gt;{{cite book |author1=Elisabeth Hardouin-Fugier |author2= Bernard Berthod |author3= Martine Chavent-Fusaro |language= fr |page= 120 |title= Les étoffes: dictionnaire historique |url=https://books.google.com/books?id=7I_WAAAAMAAJ|year=1994|publisher=Editions de l'amateur|isbn=9782859171759 }}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Betzina |first=Sandra |url=https://books.google.com/books?id=ApAbw8CtvncC&amp;dq=%22eyelet+fabric%22&amp;pg=PA52 |title=More Fabric Savvy: A Quick Resource Guide to Selecting and Sewing Fabric |date=2004 |publisher=Taunton Press |isbn=978-1-56158-662-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪارو رنگيل هئڻ تي، اهو عام طور فرنيچر جي پوشش هيٺان مٽيءَ کان بچاءُ واري ڍڪ طور پڻ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=x98DAAAAMBAJ&amp;dq=cambric+%22dust+cover%22&amp;pg=PA935 |title=Popular Mechanics |date=December 1935 |publisher=Hearst Magazines |pages=935 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==وضاحت==
ڪيمبرڪ نفاست سان اُڻيل ڪپڙو آهي، جنهن ۾ [[سادي اُڻت]] ۽ هموار مٿاڇري هوندي آهي، جيڪا [[ڪيلينڊرنگ]] جي عمل جو نتيجو آهي۔ اهو لينن يا ڪپهه مان ٺهي سگهي ٿو۔ ڪپڙي کي ڪيترن رنگن مان ڪنهن به رنگ ۾ رنگي سگهجي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Mytum |editor1-first=Harold |title=Death Across Oceans: Archaeology of Coffins and Vaults in Britain, America, and Australia |date=2018 |publisher=Smithsonian |isbn=9781944466169 |url=https://books.google.com/books?id=2R06DwAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;

باتسٽ ڪيمبرڪ جو هڪ قسم آهي؛&lt;ref name=&quot;EB1911&quot; /&gt; اهو &quot;ساڳي بناوت وارو، پر مختلف فنش سان، ۽ ڪپهه سان گڏ لينن مان به ٺاهيل&quot; هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; باتسٽ کي رنگي يا ڇاپي به سگهجي ٿو۔&lt;ref name=&quot;EB1911&quot; /&gt; ''باتسٽ'' ڪيمبرڪ لاءِ فرانسيسي لفظ آهي، ۽ ڪجهه ذريعا ٻنهي کي ساڳيو سمجهن ٿا،&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot; /&gt; پر انگريزي ۾ اهي ٻه الڳ ڪپڙا آهن۔{{Citation needed|date=June 2008}}

شيمبري، جيتوڻيڪ ڪيمبرڪ جهڙي ئي قسم جو ڪپڙو آهي، پر ان ۾ رنگيل وارپ ۽ اڇو ويفٽ هوندو آهي، جيتوڻيڪ اهو &quot;توهان جي خواهش مطابق وارپ ۾ ڪنهن به رنگ، ۽ ويفٽ ۾ به، ٺاهي سگهجي ٿو؛ رڳو اهي هڪ ٻئي کان مختلف هجن.&quot; &lt;ref&gt;{{cite book |title=Early American Weaving and Dyeing: The Domestic Manufacturer's Assistant and Family Directory in the Arts of Weaving and Dyeing |last=Bronson |first=J. and R. |orig-year=First published in 1817 |publisher=Dover Publications |location=New York |year=1977 |page=21}}&lt;/ref&gt;

شيمبري [[ڊينم]] کان هن طرح مختلف آهي ته &quot;شيمبري جا وارپ ۽ ويفٽ ڌاڳا هڪ ٻئي مٿان هڪ-هڪ ڪري ايندا ويندا آهن، جڏهن ته ڊينم جو وارپ ڌاڳو ويفٽ جي ٻن ڌاڳن مٿان وڃڻ کان پوءِ هڪ ڌاڳي هيٺان ويندو آهي۔&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nenadseo.com/chambray-vs-denim-difference/|title=WHAT'S THE DIFFERENCE BETWEEN CHAMBRAY AND DENIM?|website=Nenad SEO|date=30 January 2023 }}&lt;/ref&gt; نتيجي طور، شيمبري ڪپڙي جو رنگ اڳيان ۽ پٺيان لڳ ڀڳ ساڳيو هوندو آهي، جڏهن ته ڊينم جو پويون پاسو هلڪو رنگ وارو هوندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://propercloth.com/reference/chambray-vs-denim/| title=Chambray vs Denim| date=12 February 2014| publisher=Proper Cloth| access-date=4 August 2018| archive-date=4 August 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180804075749/https://propercloth.com/reference/chambray-vs-denim/| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ== 
[[File:Chambray fabric.jpg|thumb|left|نيرو شيمبري ڪپڙو، لينن ۽ ڪپهه جي ملاوٽ مان ٺهيل، نيري وارپ ۽ اڇي ويفٽ سان]]

ڪيمبرڪ اصل ۾ نفيس، اڇو، سادي اُڻت وارو لينن ڪپڙو هو، جيڪو [[ڪيمبري]] ۾ يا ان جي ويجهو ٺاهيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;oed&quot;&gt;''Oxford English Dictionary''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{cite EB1911|wstitle=Cambric|volume=5|page=89}}&lt;/ref&gt; لفظ ''Kameryk'' يا ''Kamerijk'' مان نڪتل آهي، جيڪو ڪيمبري جو [[فلانڊرز|فليمش]] نالو آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EB1911&quot; /&gt; ۽ اهو شهر 1677ع ۾ فرانس جو حصو بڻيو۔ هي لفظ 1530ع کان ملي ٿو۔&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; اهو فرانسيسي لفظ ''باتسٽ'' جو مترادف آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; جيڪو پاڻ 1590ع کان ملي ٿو۔&lt;ref name=&quot;littré&quot;&gt;{{cite book |title=Le Robert: Dictionnaire historique de la langue française |volume=1 |page=352 |language=fr |publisher=Dictionnaires Le Robert |year=2000 |isbn=2-85036-532-7}}&lt;/ref&gt; ''باتسٽ'' پاڻ [[پيڪارڊ ٻولي|پيڪارڊ]] لفظ ''batiche'' مان نڪتل آهي، جيڪو 1401ع کان ملي ٿو ۽ پراڻي فرانسيسي ''battre''، يعني اون کي ڪٽڻ يا مارڻ، مان نڪتل آهي۔ جديد صورت ''batiste'' يا ''baptiste'' لقب [[باپتست (ابهام)|باپتست]] سان عام ميلاپ مان نڪتي، جيڪو ''Batisse'' اچاريو ويندو هو، جيئن ساڳئي ڪپڙي لاءِ ''thoile batiche'' (1499ع) ۽ ''toile de baptiste'' (1536ع) جي اظهار مان ظاهر ٿئي ٿو۔&lt;ref name=&quot;littré&quot; /&gt; 1300ع جي لڳ ڀڳ هن ڪپڙي جي مبينا&lt;ref&gt;{{cite book |title=Archives historiques et littéraires du nord de la France, et du midi de la Belgique |url=https://archive.org/details/bub_gb_7c0GAAAAYAAJ|year=1829 |language=fr |publisher=Au Bureau des Archives. |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_7c0GAAAAYAAJ/page/n587 341]–}}&lt;/ref&gt; ايجاد، جيڪا ڪيمبري جي ويجهو [[مارڪوانگ]] جي [[پيريئج]] ۾ ڪاستائنگ ڳوٺ جي هڪ اُڻندڙ باپتست يا جين-باپتست ڪيمبري يا شيمبري سان منسوب ڪئي وڃي ٿي، تاريخي بنياد نٿي رکي۔&lt;ref name=&quot;littré&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;philologie1898&quot;&gt;{{cite book |author=France. Comité des travaux historiques et scientifiques. Section d'histoire et de philologie |title=Bulletin historique et philologique du Comité des travaux historiques et scientifiques |language=fr |quote=Pas plus une réalité historique que l'étymologique brasseur Cambrinus. |url=https://books.google.com/books?id=Y2Q9AAAAYAAJ|year=1898|publisher=Impr. nationale}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cambrai1859&quot;&gt;{{cite book |author=Société d'émulation de Cambrai |title=Séance publique [afterw.] Mémoires |url=https://archive.org/details/bub_gb_3MsEAAAAQAAJ |language=fr |quote=On ignore complètement le siècle où a vécu Jean-Baptiste Cambrai.|year=1859 |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_3MsEAAAAQAAJ/page/n199 1]–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pfister1980&quot;&gt;{{cite book |author=Max Pfister |language=de |quote=Obschon Cambrai fûr die mittelalterliche Leinenindustrie bekannt ist und ''Baptiste'' sogar mit einem Denkmal geehrt wurde, dürfte dieser Fabrikant historisch nicht nachweisbar sein, da ''batiste'' etymologisch auf ''battre'' zurück geht. |title=Einführung in die romanische Etymologie |url=https://books.google.com/books?id=0wsaAAAAMAAJ|year=1980|publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft, [Abt. Verl.] |isbn=978-3-534-07834-9}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبرڪ [[لان ڪپڙو|لان]] کان وڌيڪ نفيس معيار ۽ وڌيڪ مهانگو هو&lt;ref name=&quot;Society1808&quot;&gt;{{cite book |author=Belfast Literary Society |title=Select papers |url=https://books.google.com/books?id=3f8AAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA31|year=1808 |page=32 |quote=Cloth of this fabrick, lower than ''5s.'' per yard, is called Lawn, above ''5s.'', Cambrick.}}&lt;/ref&gt;، لان فرانسيسي ''laune'' مان نڪتل آهي، جيڪو شروع ۾ فرانس جي شهر لاون مان سادي اُڻت وارو لينن ڪپڙو هو۔&lt;ref name=&quot;Romania1900&quot;&gt;{{cite book |author=Société des amis de la Romania |title=Romania |url=https://books.google.com/books?id=55iPPxxZLMwC|year=1900|publisher=Société des amis de la Romania |volume=29 |page=182}}&lt;/ref&gt; ڪيمبري شهر يا ان جي آس پاس واري علائقي، جنهن کي فرانسيسي ۾ ''Cambresis'' چيو وڃي ٿو، جي جاگرافيائي اصل کي ظاهر ڪندي، ڪيمبرڪ فرانسيسي ''cambrésine'' ({{IPA|/kɑ̃.bʁe.zin/}}) جو بلڪل برابر لفظ آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; جيڪو تمام نفيس، لڳ ڀڳ شفاف، اڇو، سادي اُڻت وارو لينن ڪپڙو هو،&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Illustrations of a Manuscript of the Travel Account of François de la Boullaye le Gouz in the Library of the Accademia Nazionale dei Lincei in Rome |last=Bernardini |first=Michele |journal=Muqarnas |volume=21 |year=2004 |page=64 |quote=Elle a une pièce de cambrésine sur son corps tellement fine que l'on voit à travers. |doi=10.1163/22118993-90000054}}&lt;/ref&gt; جنهن کي ''cambrasine'' کان ڌار سمجهڻ گهرجي،&lt;ref name=&quot;française1836&quot;&gt;{{cite book |author=Académie française |title=Dictionnaire de l'Académie française |url=https://books.google.com/books?id=2XlXry4HAGgC&amp;pg=PA135|year=1836|publisher=Firmin Didot frères |language=fr |page=135}}&lt;/ref&gt; جيڪو پرڏيهي اصل باوجود فرانسيسي لان سان ملندڙ ڪپڙو هو۔&lt;ref name=&quot;M.)1839&quot;&gt;{{cite book |author=Guillaumin (Gilbert-Urbain, M.) |title=Dictionnaire universel théorique et practique du commerce et de la navigation |url=https://books.google.com/books?id=C4FQAAAAYAAJ&amp;pg=PA493|year=1839|publisher=Guillaumin et Cie |language=fr |page=493 |quote=On a donné ce nom à des toiles fines d'Égypte, à cause de leur ressemblance avec la toile de Cambrai. Il y a aussi des cambrasines, que l'on tire de Smyrne; elles sont de deux sortes : celles qui viennent de la Perse, et celles apportées de la Mecque. Les premières conservent la dénomination de cambrasinbes; les secondes se nomment ''mamoudis''.}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبرڪ شيمبري ({{IPA|/ˈʃɒmbreɪ/}}) سان به ملندڙ آهي، جيڪو &quot;ڪيمبري&quot; جي فرانسيسي علائقائي صورت مان نڪتل آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; ۽ اهو نالو &quot;ڪيمبري، فرانسيسي شهر، مان ئي اچي ٿو، جتي هي مواد اصل ۾ لينن جي ڌاڳي مان ٺاهيو ويندو هو۔&quot;&lt;ref name=&quot;Thompson1917&quot;&gt;{{cite book |author=Eliza Bailey Thompson |title=The cotton and linen departments |url=https://archive.org/details/cottonlinendepar00thomuoft |page=[https://archive.org/details/cottonlinendepar00thomuoft/page/63 63]|year=1917 |publisher=Ronald press company}}&lt;/ref&gt; شيمبري، جنهن کي &quot;چيمبرائي&quot; به لکيو ويندو آهي، 19هين صديءَ جي شروعات ۾ اتر آمريڪي انگريزي ۾ ظاهر ٿيو۔&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; جيتوڻيڪ اصطلاح عام طور رنگيل وارپ ۽ اڇي ويفٽ واري ڪپهه جي سادي اُڻت لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو [[گنگهم]] سان ويجهو آهي، پر &quot;ريشمي شيمبري&quot; به گڏ موجود لڳي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite book |title=Textiles for Regency clothing 1800-1850: a workbook of swatches and information |last=Bassett |first=Lynne Z. |publisher=Q Graphics Production Co. |year=2001 |page=28 |isbn=9780965819763 |url=https://books.google.com/books?id=mupJAAAAYAAJ&amp;q=chambrai}}&lt;/ref&gt; ان دور ۾ شيمبري اڪثر انهن ئي اُڻندڙن طرفان ٺاهيو ويندو هو، جيڪي گنگهم ٺاهيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Putting up with Putting-Out: Power-Loom Diffusion and Outwork for Rhode Island Mills, 1821-1829 |last=Fowler Mohanty |first=Gail |journal=Journal of the Early Republic |volume=9 |date=Summer 1989 |pages=204, 206, 214}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبري مان اڇو لينن ڪيمبرڪ يا باتسٽ، جيڪو پنهنجي وزن ۽ چمڪ سبب مشهور هو،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Savary des Bruslons |first=Jacques |title=Dictionnaire universel de commerce |volume=1 |page=902 |publisher=Vve Estienne |location=Paris |year=1741 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1117365/f757.image.r=savary+dictionnaire+de+commerce.langFR |language=fr |quote=Sorte de toile de lin, très fine, &amp; très blanche |archive-date=18 March 2025 |access-date=23 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318031057/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1117365/f757.image.r=savary+dictionnaire+de+commerce.langFR |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;ڪليسائي لباس، نفيس قميصن، اندروني لباس، قميص جي فرلن، ڪراواٽن، ڪالرن ۽ ڪفن، رومالن ۽ ٻارن جي لباس&quot; لاءِ پسند ڪيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Greene&quot;&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of Clothing and Fashion |volume=1 |last=Greene |first=Susan W. |publisher=Charles Scribner's sons |year=2005 |page=217}}&lt;/ref&gt; فني استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن ڪيمبرڪ ۽ باتسٽ ۾ فرق ڪيو ويندو هو، جنهن ۾ باتسٽ هلڪي وزن ۽ وڌيڪ نفيس ڌاڳن وارو هوندو هو۔

18هين صديءَ ۾، جڏهن فرانسيسي ڪيمبرڪ جي انگلينڊ ۾ درآمد تي پابندي لڳي،&lt;ref name=&quot;The Gentleman's magazine&quot;&gt;{{cite book |title=The Gentleman's magazine |url=https://books.google.com/books?id=W0gDAAAAMAAJ&amp;pg=PA241|year=1759|publisher=F. Jefferies |page=241}}&lt;/ref&gt; ۽ هندستاني ڪپهه جي ڪپڙن جي درآمد وڌي، ته ساڳيا&lt;ref name=&quot;Hardouin-FugierBerthod1994&quot;/&gt; ڪپهه جا ڪپڙا، جهڙوڪ [[نينسوڪ]]، جيڪو هندي ''nainsukh'' (&quot;اکين جي خوشي&quot;) مان نڪتل آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot;/&gt; مشهور ٿيا۔ اهي ڪپڙا، جن کي شروعات ۾ اصل فرانسيسي ڪيمبرڪ کان ڌار ڪرڻ لاءِ اسڪاچ ڪيمبرڪ چيو ويندو هو،&lt;ref&gt;{{cite book |title=Official descriptive and illustrated catalogue: Great Exhibition of the Works of Industry of all Nations, 1851. By Authority of the Royal Commission. In 3 volumes |url=https://books.google.com/books?id=qb1AAAAAcAAJ&amp;pg=PA516|year=1851|publisher=Spicer Brothers |page=516}}&lt;/ref&gt; پوءِ ڪپهه جا ڪيمبرڪ يا باتسٽ سڏجڻ لڳا۔&lt;ref name=&quot;Greene&quot;/&gt; ڪجهه ليکڪن ان مفروضي سان وڌيڪ مونجهارو پيدا ڪيو ته لفظ باتسٽ هندستاني ڪپڙي ''bastas'' مان نڪتل ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;RipleyDana1859&quot;&gt;{{cite book |author1=George Ripley |author2=Charles Anderson Dana |title=The new American cyclopaedia: a popular dictionary of general knowledge |url=https://archive.org/details/newamericancycl16danagoog|year=1859 |publisher=D. Appleton and Co. |pages=[https://archive.org/details/newamericancycl16danagoog/page/n744 738]–}}&lt;/ref&gt;

19هين صديءَ ۾ ڪيمبرڪ ۽ باتسٽ اصطلاحن جو لينن سان تعلق آهستي آهستي گهٽجي ويو، ۽ اهي صرف چمڪدار فنش سان نفيس سادي اُڻت وارن ڪپڙن جي مختلف قسمن ڏانهن اشارو ڪرڻ لڳا۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Denny |first=Grace Goldena |title=Fabrics and How to Know Them |publisher=Lippincott |year=1923 |oclc=2231068 |quote=In this century, [nainsook] is described as a soft-finished white cotton fabric with a polish on one side ... not so closely woven as cambric but heavier than batiste.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Philippine magazine&quot;&gt;{{cite book |title=Philippine magazine |url=https://books.google.com/books?id=WGkVAAAAIAAJ|year=1922|page=382 |quote=Cambric is a fine calendered cotton or linen cloth of plain weave characterised by the smooth glossy surface.}}&lt;/ref&gt; 1907ع ۾، نفيس ڪپهه باتسٽ ۾ تيار ڪپڙي ۾ في انچ 100 [[وارپ]] ڌاڳا هوندا هئا، جڏهن ته سستي درجي واري ۾ 60 کان گهٽ۔&lt;ref name=&quot;Co1914&quot;&gt;{{cite book |author=Frank P. Bennett &amp; Co |title=A cotton fabrics glossary |url=https://archive.org/details/acottonfabricsg00cogoog|year=1914 |publisher=Frank P. Bennett &amp; co., inc. |page=[https://archive.org/details/acottonfabricsg00cogoog/page/n177 125]}}&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت، رنگين قميصن ۾ دلچسپي وڌڻ سان ڪيمبرڪ به رنگن ۾ اُڻجڻ لڳو، جهڙوڪ گلابي ڪپڙو جيڪو [[شارويٽ پلاس وينڊوم|شارويٽ]] ڪورسيج لاءِ استعمال ڪيو، جنهن سان ڪيمبرڪ ۽ شيمبري ۾ فرق گهٽجي ويو۔ وڌيڪ، مشيني اُڻت جي ترقي ۽ ترتيب سبب شيمبري ۾ رنگيل وارپ ۽ اڇي ويفٽ جي جاءِ ابتڙ صورت، يعني اڇي وارپ ۽ رنگيل ويفٽ، ورتي، جنهن سان ڊگها وارپ ممڪن ٿيا۔&lt;ref name=&quot;Coffin1998&quot;&gt;{{cite book |author=David Page Coffin |title=Shirtmaking: developing skills for fine sewing|url=https://books.google.com/books?id=9H06BYNzm5sC&amp;pg=PA7|year=1998|publisher=Taunton Press |isbn=978-1-56158-264-8 |page=7}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو==
* [[گنگهم]]
* [[لان ڪپڙو|لان]]
* [[نينسوڪ]]

==حوالا==
{{reflist|30em}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wiktionary|cambric}}
{{Commons category|Cambric}}
* [https://www.wisegeek.com/what-is-cambric.htm ڪيمبرڪ بابت مضمون]
* [https://www.thosethatknow.co.uk/chambray-work-shirts/ لباس ۾ ڪيمبرڪ جي استعمال جي تاريخ]
* [https://www.gulahmedshop.com/blog/post/why-wear-cambric ڪيمبرڪ ڇو پائڻ گهرجي بابت مضمون]

{{Fabric}}

[[زمرو:ڪيمبري]]
[[زمرو:ليس]]
[[زمرو:سئيءَ جو ڪم]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>tevg1xl7j6du13wubj19bxtfcccbe0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373478</id>
      <parentid>373475</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21418" sha1="89f0lya7z2w2rxcd5emshzccsuylncq" xml:space="preserve">{{Short description|نرم، سادي اُڻت وارو ڪپهه يا لينن جو ڪپڙو، چمڪدار فنش سان}}
{{Distinguish|ڪيمبريا|ڪيمبرين|ڪمبرڪ}}
{{Redirect|باتسٽ}}
&lt;!--linked from [[Chambray]]--&gt;

[[File:Handkerchief,_embroidered_initials,_%27H.S.%27_--_White_applique_on_linen_batiste_with_needlepoint_fillings;_embroidered_initials._Made_in_Germany_or_Switzerland,_19th_century._LACMA_60.41.108.jpg|thumb|لينن باتسٽ تي اڇو اپليڪي، جيڪو ڪيمبرڪ جو هڪ قسم آهي، نيڊل پوائنٽ ڀرائي سان]]
[[File:Morning blouse (matinee) in white cambric, decorated with embroidery, 1850-1855.jpg|thumb|ڪيمبرڪ مان ٺهيل صبح جو بلائوز]]
[[File:Charvet corsage.jpg|thumb|upright|ڪيمبرڪ مان ٺهيل [[ڪورسيج (بوڊس)|ڪورسيج]] (1898ع)]]

'''ڪيمبرڪ''' يا '''باتسٽ''' هڪ نفيس، گهڻو ڳاڙهو [[ڪپڙو]] آهي۔&lt;ref name=&quot;Brewster1814&quot;&gt;{{cite book |author= Sir David Brewster |title=Second American edition of the new Edinburgh encyclopædia |url= https://books.google.com/books?id=RwsoAAAAYAAJ&amp;pg=PA189|year= 1814|publisher= Published by Samuel Whiting and John L. Tiffany [and others] |pages= 189–190}}&lt;/ref&gt; اهو هلڪي وزن وارو [[سادي اُڻت]] وارو ڪپڙو آهي، جيڪو اصل ۾ [[فرانس جون ڪميونون|ڪميون]] [[ڪيمبري]]، موجوده اتر [[فرانس]]، مان نڪتو؛ اهو [[wikt:greige|گريج]]، يعني نه اڇو ڪيل نه رنگيل، صورت ۾ اُڻيو ويندو هو، پوءِ [[ڪپڙي کي اڇو ڪرڻ|اڇو]] ڪيو ويندو هو، [[قدرتي رنگ#عمل|ٽڪري جي صورت ۾ رنگيو]] ويندو هو، ۽ اڪثر گليز يا [[ڪيلينڊرنگ|ڪيلينڊر]] ڪيو ويندو هو۔ شروعات ۾ اهو [[لينن]] مان ٺاهيو ويندو هو؛ 18هين ۽ 19هين صديءَ کان هي اصطلاح [[ڪپهه]] جي ڪپڙن لاءِ به استعمال ٿيڻ لڳو۔

شيمبري هڪ ملندڙ جلندڙ ڪپڙو آهي،&lt;ref&gt;{{cite book |title=Extension of the Emergency Price Control Act of 1942 |date=1944 |publisher=U.S. Government Printing Office |page=823 |url= https://books.google.com/books?id=PQ7RAAAAMAAJ |access-date= 14 July 2020}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ رنگيل، اڪثر نيرو يا ڀورو، [[وارپ ۽ ويفٽ|وارپ]] ۽ اڇو ويفٽ هوندو آهي؛ &quot;شيمبري&quot; نالي 19هين صديءَ جي شروعات ۾ [[آمريڪا]] ۾ &quot;ڪيمبرڪ&quot; جي جاءِ ورتي۔&lt;ref name=&quot;Ethnic Dress book&quot;&gt;{{cite book |last1=Bradley |first1=Linda Arthur |title=Ethnic Dress in the United States |year= 2014 |publisher= Rowman &amp; Littlefield Publishers |isbn= 9780759121508 |pages= 67–68 |url= https://books.google.com/books?id=tiEvBQAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبرڪ [[لينن جون شيون]]، [[قميص]]ون، [[رومال]]، [[رف (لباس)|رف]]،&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Westman|first1= Hab'k O.|title= Transactions of the Society of Literary &amp; Scientific Chiffoniers|date= 1844|publisher= Harper &amp; Brothers|location= New York|page= 58|url= https://books.google.com/books?id=UixkAAAAcAAJ&amp;pg=PA58}}&lt;/ref&gt; [[ليس]]، ۽ [[ڪٽ ورڪ]] ۽ ٻين [[سئيءَ جو ڪم|سئيءَ جي ڪمن]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Hardouin-FugierBerthod1994&quot;&gt;{{cite book |author1=Elisabeth Hardouin-Fugier |author2= Bernard Berthod |author3= Martine Chavent-Fusaro |language= fr |page= 120 |title= Les étoffes: dictionnaire historique |url=https://books.google.com/books?id=7I_WAAAAMAAJ|year=1994|publisher=Editions de l'amateur|isbn=9782859171759 }}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Betzina |first=Sandra |url=https://books.google.com/books?id=ApAbw8CtvncC&amp;dq=%22eyelet+fabric%22&amp;pg=PA52 |title=More Fabric Savvy: A Quick Resource Guide to Selecting and Sewing Fabric |date=2004 |publisher=Taunton Press |isbn=978-1-56158-662-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; ڪارو رنگيل هئڻ تي، اهو عام طور فرنيچر جي پوشش هيٺان مٽيءَ کان بچاءُ واري ڍڪ طور پڻ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=x98DAAAAMBAJ&amp;dq=cambric+%22dust+cover%22&amp;pg=PA935 |title=Popular Mechanics |date=December 1935 |publisher=Hearst Magazines |pages=935 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==وضاحت==
ڪيمبرڪ نفاست سان اُڻيل ڪپڙو آهي، جنهن ۾ [[سادي اُڻت]] ۽ هموار مٿاڇري هوندي آهي، جيڪا [[ڪيلينڊرنگ]] جي عمل جو نتيجو آهي۔ اهو لينن يا ڪپهه مان ٺهي سگهي ٿو۔ ڪپڙي کي ڪيترن رنگن مان ڪنهن به رنگ ۾ رنگي سگهجي ٿو۔&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Mytum |editor1-first=Harold |title=Death Across Oceans: Archaeology of Coffins and Vaults in Britain, America, and Australia |date=2018 |publisher=Smithsonian |isbn=9781944466169 |url=https://books.google.com/books?id=2R06DwAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;

باتسٽ ڪيمبرڪ جو هڪ قسم آهي؛&lt;ref name=&quot;EB1911&quot; /&gt; اهو &quot;ساڳي بناوت وارو، پر مختلف فنش سان، ۽ ڪپهه سان گڏ لينن مان به ٺاهيل&quot; هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; باتسٽ کي رنگي يا ڇاپي به سگهجي ٿو۔&lt;ref name=&quot;EB1911&quot; /&gt; ''باتسٽ'' ڪيمبرڪ لاءِ فرانسيسي لفظ آهي، ۽ ڪجهه ذريعا ٻنهي کي ساڳيو سمجهن ٿا،&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot; /&gt; پر انگريزي ۾ اهي ٻه الڳ ڪپڙا آهن۔{{Citation needed|date=June 2008}}

شيمبري، جيتوڻيڪ ڪيمبرڪ جهڙي ئي قسم جو ڪپڙو آهي، پر ان ۾ رنگيل وارپ ۽ اڇو ويفٽ هوندو آهي، جيتوڻيڪ اهو &quot;توهان جي خواهش مطابق وارپ ۾ ڪنهن به رنگ، ۽ ويفٽ ۾ به، ٺاهي سگهجي ٿو؛ رڳو اهي هڪ ٻئي کان مختلف هجن.&quot; &lt;ref&gt;{{cite book |title=Early American Weaving and Dyeing: The Domestic Manufacturer's Assistant and Family Directory in the Arts of Weaving and Dyeing |last=Bronson |first=J. and R. |orig-year=First published in 1817 |publisher=Dover Publications |location=New York |year=1977 |page=21}}&lt;/ref&gt;

شيمبري [[ڊينم]] کان هن طرح مختلف آهي ته &quot;شيمبري جا وارپ ۽ ويفٽ ڌاڳا هڪ ٻئي مٿان هڪ-هڪ ڪري ايندا ويندا آهن، جڏهن ته ڊينم جو وارپ ڌاڳو ويفٽ جي ٻن ڌاڳن مٿان وڃڻ کان پوءِ هڪ ڌاڳي هيٺان ويندو آهي۔&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nenadseo.com/chambray-vs-denim-difference/|title=WHAT'S THE DIFFERENCE BETWEEN CHAMBRAY AND DENIM?|website=Nenad SEO|date=30 January 2023 }}&lt;/ref&gt; نتيجي طور، شيمبري ڪپڙي جو رنگ اڳيان ۽ پٺيان لڳ ڀڳ ساڳيو هوندو آهي، جڏهن ته ڊينم جو پويون پاسو هلڪو رنگ وارو هوندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://propercloth.com/reference/chambray-vs-denim/| title=Chambray vs Denim| date=12 February 2014| publisher=Proper Cloth| access-date=4 August 2018| archive-date=4 August 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180804075749/https://propercloth.com/reference/chambray-vs-denim/| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ== 
[[File:Chambray fabric.jpg|thumb|left|نيرو شيمبري ڪپڙو، لينن ۽ ڪپهه جي ملاوٽ مان ٺهيل، نيري وارپ ۽ اڇي ويفٽ سان]]

ڪيمبرڪ اصل ۾ نفيس، اڇو، سادي اُڻت وارو لينن ڪپڙو هو، جيڪو [[ڪيمبري]] ۾ يا ان جي ويجهو ٺاهيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;oed&quot;&gt;''Oxford English Dictionary''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{cite EB1911|wstitle=Cambric|volume=5|page=89}}&lt;/ref&gt; لفظ ''Kameryk'' يا ''Kamerijk'' مان نڪتل آهي، جيڪو ڪيمبري جو [[فلانڊرز|فليمش]] نالو آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EB1911&quot; /&gt; ۽ اهو شهر 1677ع ۾ فرانس جو حصو بڻيو۔ هي لفظ 1530ع کان ملي ٿو۔&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; اهو فرانسيسي لفظ ''باتسٽ'' جو مترادف آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; جيڪو پاڻ 1590ع کان ملي ٿو۔&lt;ref name=&quot;littré&quot;&gt;{{cite book |title=Le Robert: Dictionnaire historique de la langue française |volume=1 |page=352 |language=fr |publisher=Dictionnaires Le Robert |year=2000 |isbn=2-85036-532-7}}&lt;/ref&gt; ''باتسٽ'' پاڻ [[پيڪارڊ ٻولي|پيڪارڊ]] لفظ ''batiche'' مان نڪتل آهي، جيڪو 1401ع کان ملي ٿو ۽ پراڻي فرانسيسي ''battre''، يعني اون کي ڪٽڻ يا مارڻ، مان نڪتل آهي۔ جديد صورت ''batiste'' يا ''baptiste'' لقب [[باپتست (ابهام)|باپتست]] سان عام ميلاپ مان نڪتي، جيڪو ''Batisse'' اچاريو ويندو هو، جيئن ساڳئي ڪپڙي لاءِ ''thoile batiche'' (1499ع) ۽ ''toile de baptiste'' (1536ع) جي اظهار مان ظاهر ٿئي ٿو۔&lt;ref name=&quot;littré&quot; /&gt; 1300ع جي لڳ ڀڳ هن ڪپڙي جي مبينا&lt;ref&gt;{{cite book |title=Archives historiques et littéraires du nord de la France, et du midi de la Belgique |url=https://archive.org/details/bub_gb_7c0GAAAAYAAJ|year=1829 |language=fr |publisher=Au Bureau des Archives. |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_7c0GAAAAYAAJ/page/n587 341]–}}&lt;/ref&gt; ايجاد، جيڪا ڪيمبري جي ويجهو [[مارڪوانگ]] جي [[پيريئج]] ۾ ڪاستائنگ ڳوٺ جي هڪ اُڻندڙ باپتست يا جين-باپتست ڪيمبري يا شيمبري سان منسوب ڪئي وڃي ٿي، تاريخي بنياد نٿي رکي۔&lt;ref name=&quot;littré&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;philologie1898&quot;&gt;{{cite book |author=France. Comité des travaux historiques et scientifiques. Section d'histoire et de philologie |title=Bulletin historique et philologique du Comité des travaux historiques et scientifiques |language=fr |quote=Pas plus une réalité historique que l'étymologique brasseur Cambrinus. |url=https://books.google.com/books?id=Y2Q9AAAAYAAJ|year=1898|publisher=Impr. nationale}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cambrai1859&quot;&gt;{{cite book |author=Société d'émulation de Cambrai |title=Séance publique [afterw.] Mémoires |url=https://archive.org/details/bub_gb_3MsEAAAAQAAJ |language=fr |quote=On ignore complètement le siècle où a vécu Jean-Baptiste Cambrai.|year=1859 |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_3MsEAAAAQAAJ/page/n199 1]–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pfister1980&quot;&gt;{{cite book |author=Max Pfister |language=de |quote=Obschon Cambrai fûr die mittelalterliche Leinenindustrie bekannt ist und ''Baptiste'' sogar mit einem Denkmal geehrt wurde, dürfte dieser Fabrikant historisch nicht nachweisbar sein, da ''batiste'' etymologisch auf ''battre'' zurück geht. |title=Einführung in die romanische Etymologie |url=https://books.google.com/books?id=0wsaAAAAMAAJ|year=1980|publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft, [Abt. Verl.] |isbn=978-3-534-07834-9}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبرڪ [[لان ڪپڙو|لان]] کان وڌيڪ نفيس معيار ۽ وڌيڪ مهانگو هو&lt;ref name=&quot;Society1808&quot;&gt;{{cite book |author=Belfast Literary Society |title=Select papers |url=https://books.google.com/books?id=3f8AAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA31|year=1808 |page=32 |quote=Cloth of this fabrick, lower than ''5s.'' per yard, is called Lawn, above ''5s.'', Cambrick.}}&lt;/ref&gt;، لان فرانسيسي ''laune'' مان نڪتل آهي، جيڪو شروع ۾ فرانس جي شهر لاون مان سادي اُڻت وارو لينن ڪپڙو هو۔&lt;ref name=&quot;Romania1900&quot;&gt;{{cite book |author=Société des amis de la Romania |title=Romania |url=https://books.google.com/books?id=55iPPxxZLMwC|year=1900|publisher=Société des amis de la Romania |volume=29 |page=182}}&lt;/ref&gt; ڪيمبري شهر يا ان جي آس پاس واري علائقي، جنهن کي فرانسيسي ۾ ''Cambresis'' چيو وڃي ٿو، جي جاگرافيائي اصل کي ظاهر ڪندي، ڪيمبرڪ فرانسيسي ''cambrésine'' ({{IPA|/kɑ̃.bʁe.zin/}}) جو بلڪل برابر لفظ آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; جيڪو تمام نفيس، لڳ ڀڳ شفاف، اڇو، سادي اُڻت وارو لينن ڪپڙو هو،&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Illustrations of a Manuscript of the Travel Account of François de la Boullaye le Gouz in the Library of the Accademia Nazionale dei Lincei in Rome |last=Bernardini |first=Michele |journal=Muqarnas |volume=21 |year=2004 |page=64 |quote=Elle a une pièce de cambrésine sur son corps tellement fine que l'on voit à travers. |doi=10.1163/22118993-90000054}}&lt;/ref&gt; جنهن کي ''cambrasine'' کان ڌار سمجهڻ گهرجي،&lt;ref name=&quot;française1836&quot;&gt;{{cite book |author=Académie française |title=Dictionnaire de l'Académie française |url=https://books.google.com/books?id=2XlXry4HAGgC&amp;pg=PA135|year=1836|publisher=Firmin Didot frères |language=fr |page=135}}&lt;/ref&gt; جيڪو پرڏيهي اصل باوجود فرانسيسي لان سان ملندڙ ڪپڙو هو۔&lt;ref name=&quot;M.)1839&quot;&gt;{{cite book |author=Guillaumin (Gilbert-Urbain, M.) |title=Dictionnaire universel théorique et practique du commerce et de la navigation |url=https://books.google.com/books?id=C4FQAAAAYAAJ&amp;pg=PA493|year=1839|publisher=Guillaumin et Cie |language=fr |page=493 |quote=On a donné ce nom à des toiles fines d'Égypte, à cause de leur ressemblance avec la toile de Cambrai. Il y a aussi des cambrasines, que l'on tire de Smyrne; elles sont de deux sortes : celles qui viennent de la Perse, et celles apportées de la Mecque. Les premières conservent la dénomination de cambrasinbes; les secondes se nomment ''mamoudis''.}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبرڪ شيمبري ({{IPA|/ˈʃɒmbreɪ/}}) سان به ملندڙ آهي، جيڪو &quot;ڪيمبري&quot; جي فرانسيسي علائقائي صورت مان نڪتل آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; ۽ اهو نالو &quot;ڪيمبري، فرانسيسي شهر، مان ئي اچي ٿو، جتي هي مواد اصل ۾ لينن جي ڌاڳي مان ٺاهيو ويندو هو۔&quot;&lt;ref name=&quot;Thompson1917&quot;&gt;{{cite book |author=Eliza Bailey Thompson |title=The cotton and linen departments |url=https://archive.org/details/cottonlinendepar00thomuoft |page=[https://archive.org/details/cottonlinendepar00thomuoft/page/63 63]|year=1917 |publisher=Ronald press company}}&lt;/ref&gt; شيمبري، جنهن کي &quot;چيمبرائي&quot; به لکيو ويندو آهي، 19هين صديءَ جي شروعات ۾ اتر آمريڪي انگريزي ۾ ظاهر ٿيو۔&lt;ref name=&quot;oed&quot; /&gt; جيتوڻيڪ اصطلاح عام طور رنگيل وارپ ۽ اڇي ويفٽ واري ڪپهه جي سادي اُڻت لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو [[گنگهم]] سان ويجهو آهي، پر &quot;ريشمي شيمبري&quot; به گڏ موجود لڳي ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite book |title=Textiles for Regency clothing 1800-1850: a workbook of swatches and information |last=Bassett |first=Lynne Z. |publisher=Q Graphics Production Co. |year=2001 |page=28 |isbn=9780965819763 |url=https://books.google.com/books?id=mupJAAAAYAAJ&amp;q=chambrai}}&lt;/ref&gt; ان دور ۾ شيمبري اڪثر انهن ئي اُڻندڙن طرفان ٺاهيو ويندو هو، جيڪي گنگهم ٺاهيندا هئا۔&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Putting up with Putting-Out: Power-Loom Diffusion and Outwork for Rhode Island Mills, 1821-1829 |last=Fowler Mohanty |first=Gail |journal=Journal of the Early Republic |volume=9 |date=Summer 1989 |pages=204, 206, 214}}&lt;/ref&gt;

ڪيمبري مان اڇو لينن ڪيمبرڪ يا باتسٽ، جيڪو پنهنجي وزن ۽ چمڪ سبب مشهور هو،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Savary des Bruslons |first=Jacques |title=Dictionnaire universel de commerce |volume=1 |page=902 |publisher=Vve Estienne |location=Paris |year=1741 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1117365/f757.image.r=savary+dictionnaire+de+commerce.langFR |language=fr |quote=Sorte de toile de lin, très fine, &amp; très blanche |archive-date=18 March 2025 |access-date=23 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318031057/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1117365/f757.image.r=savary+dictionnaire+de+commerce.langFR |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;ڪليسائي لباس، نفيس قميصن، اندروني لباس، قميص جي فرلن، ڪراواٽن، ڪالرن ۽ ڪفن، رومالن ۽ ٻارن جي لباس&quot; لاءِ پسند ڪيو ويندو هو۔&lt;ref name=&quot;Greene&quot;&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of Clothing and Fashion |volume=1 |last=Greene |first=Susan W. |publisher=Charles Scribner's sons |year=2005 |page=217}}&lt;/ref&gt; فني استعمال ۾ ڪڏهن ڪڏهن ڪيمبرڪ ۽ باتسٽ ۾ فرق ڪيو ويندو هو، جنهن ۾ باتسٽ هلڪي وزن ۽ وڌيڪ نفيس ڌاڳن وارو هوندو هو۔

18هين صديءَ ۾، جڏهن فرانسيسي ڪيمبرڪ جي انگلينڊ ۾ درآمد تي پابندي لڳي،&lt;ref name=&quot;The Gentleman's magazine&quot;&gt;{{cite book |title=The Gentleman's magazine |url=https://books.google.com/books?id=W0gDAAAAMAAJ&amp;pg=PA241|year=1759|publisher=F. Jefferies |page=241}}&lt;/ref&gt; ۽ هندستاني ڪپهه جي ڪپڙن جي درآمد وڌي، ته ساڳيا&lt;ref name=&quot;Hardouin-FugierBerthod1994&quot;/&gt; ڪپهه جا ڪپڙا، جهڙوڪ [[نينسوڪ]]، جيڪو هندي ''nainsukh'' (&quot;اکين جي خوشي&quot;) مان نڪتل آهي،&lt;ref name=&quot;oed&quot;/&gt; مشهور ٿيا۔ اهي ڪپڙا، جن کي شروعات ۾ اصل فرانسيسي ڪيمبرڪ کان ڌار ڪرڻ لاءِ اسڪاچ ڪيمبرڪ چيو ويندو هو،&lt;ref&gt;{{cite book |title=Official descriptive and illustrated catalogue: Great Exhibition of the Works of Industry of all Nations, 1851. By Authority of the Royal Commission. In 3 volumes |url=https://books.google.com/books?id=qb1AAAAAcAAJ&amp;pg=PA516|year=1851|publisher=Spicer Brothers |page=516}}&lt;/ref&gt; پوءِ ڪپهه جا ڪيمبرڪ يا باتسٽ سڏجڻ لڳا۔&lt;ref name=&quot;Greene&quot;/&gt; ڪجهه ليکڪن ان مفروضي سان وڌيڪ مونجهارو پيدا ڪيو ته لفظ باتسٽ هندستاني ڪپڙي ''bastas'' مان نڪتل ٿي سگهي ٿو۔&lt;ref name=&quot;RipleyDana1859&quot;&gt;{{cite book |author1=George Ripley |author2=Charles Anderson Dana |title=The new American cyclopaedia: a popular dictionary of general knowledge |url=https://archive.org/details/newamericancycl16danagoog|year=1859 |publisher=D. Appleton and Co. |pages=[https://archive.org/details/newamericancycl16danagoog/page/n744 738]–}}&lt;/ref&gt;

19هين صديءَ ۾ ڪيمبرڪ ۽ باتسٽ اصطلاحن جو لينن سان تعلق آهستي آهستي گهٽجي ويو، ۽ اهي صرف چمڪدار فنش سان نفيس سادي اُڻت وارن ڪپڙن جي مختلف قسمن ڏانهن اشارو ڪرڻ لڳا۔&lt;ref&gt;{{cite book |last=Denny |first=Grace Goldena |title=Fabrics and How to Know Them |publisher=Lippincott |year=1923 |oclc=2231068 |quote=In this century, [nainsook] is described as a soft-finished white cotton fabric with a polish on one side ... not so closely woven as cambric but heavier than batiste.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Philippine magazine&quot;&gt;{{cite book |title=Philippine magazine |url=https://books.google.com/books?id=WGkVAAAAIAAJ|year=1922|page=382 |quote=Cambric is a fine calendered cotton or linen cloth of plain weave characterised by the smooth glossy surface.}}&lt;/ref&gt; 1907ع ۾، نفيس ڪپهه باتسٽ ۾ تيار ڪپڙي ۾ في انچ 100 [[وارپ]] ڌاڳا هوندا هئا، جڏهن ته سستي درجي واري ۾ 60 کان گهٽ۔&lt;ref name=&quot;Co1914&quot;&gt;{{cite book |author=Frank P. Bennett &amp; Co |title=A cotton fabrics glossary |url=https://archive.org/details/acottonfabricsg00cogoog|year=1914 |publisher=Frank P. Bennett &amp; co., inc. |page=[https://archive.org/details/acottonfabricsg00cogoog/page/n177 125]}}&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت، رنگين قميصن ۾ دلچسپي وڌڻ سان ڪيمبرڪ به رنگن ۾ اُڻجڻ لڳو، جهڙوڪ گلابي ڪپڙو جيڪو [[شارويٽ پلاس وينڊوم|شارويٽ]] ڪورسيج لاءِ استعمال ڪيو، جنهن سان ڪيمبرڪ ۽ شيمبري ۾ فرق گهٽجي ويو۔ وڌيڪ، مشيني اُڻت جي ترقي ۽ ترتيب سبب شيمبري ۾ رنگيل وارپ ۽ اڇي ويفٽ جي جاءِ ابتڙ صورت، يعني اڇي وارپ ۽ رنگيل ويفٽ، ورتي، جنهن سان ڊگها وارپ ممڪن ٿيا۔&lt;ref name=&quot;Coffin1998&quot;&gt;{{cite book |author=David Page Coffin |title=Shirtmaking: developing skills for fine sewing|url=https://books.google.com/books?id=9H06BYNzm5sC&amp;pg=PA7|year=1998|publisher=Taunton Press |isbn=978-1-56158-264-8 |page=7}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو==
* [[گنگهم]]
* [[لان ڪپڙو|لان]]
* [[نينسوڪ]]

==حوالا==
{{reflist|30em}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wiktionary|cambric}}
{{Commons category|Cambric}}
* [https://www.wisegeek.com/what-is-cambric.htm ڪيمبرڪ بابت مضمون]
* [https://www.thosethatknow.co.uk/chambray-work-shirts/ لباس ۾ ڪيمبرڪ جي استعمال جي تاريخ]
* [https://www.gulahmedshop.com/blog/post/why-wear-cambric ڪيمبرڪ ڇو پائڻ گهرجي بابت مضمون]

{{Fabric}}

[[زمرو:ڪيمبري]]
[[زمرو:ليس]]
[[زمرو:سئيءَ جو ڪم]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>89f0lya7z2w2rxcd5emshzccsuylncq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باتسٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95351</id>
    <redirect title="ڪيمبرڪ" />
    <revision>
      <id>373481</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[ڪيمبرڪ]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="hp9q24hhx28j2l92amuo1983wil765x" xml:space="preserve">#چوريو[[ڪيمبرڪ]]</text>
      <sha1>hp9q24hhx28j2l92amuo1983wil765x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بيڊفورڊ ڪارڊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95352</id>
    <revision>
      <id>373482</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|وارپ طرف رِب رکندڙ پائيدار اُڻيل ڪپڙو}}  '''بيڊفورڊ ڪارڊ'''، جنهن جو نالو [[نيو بيڊفورڊ]]، [[ميساچوسٽس]] جي شهر تان رکيل آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو مشهور شهر هو، هڪ پائيدار [[ڪپڙو]] آهي، جيڪو [[ڪارڊورائي]] جهڙو لڳندو آهي۔ هن [[اُڻت]] ۾ ڊگھائيءَ رخ تي...</comment>
      <origin>373482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="6csun0tg555won21222pyxzv6bv2zny" xml:space="preserve">{{Short description|وارپ طرف رِب رکندڙ پائيدار اُڻيل ڪپڙو}}

'''بيڊفورڊ ڪارڊ'''، جنهن جو نالو [[نيو بيڊفورڊ]]، [[ميساچوسٽس]] جي شهر تان رکيل آهي، جيڪو 19هين صديءَ ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو مشهور شهر هو، هڪ پائيدار [[ڪپڙو]] آهي، جيڪو [[ڪارڊورائي]] جهڙو لڳندو آهي۔ هن [[اُڻت]] ۾ ڊگھائيءَ رخ تي هلڪيون رِبون هونديون آهن، پر ان ۾ اهي ڀرائي وارا ڌاڳا نه هوندا آهن جيڪي ڪارڊورائي جون نمايان ويلز ٺاهين ٿا۔ اهو سنهين ويڪر وارين پٽين جهڙو ڏيک ڏئي سگهي ٿو، جن جي وچ ۾ باريڪ ليڪون هونديون آهن۔&lt;ref name=&quot;Reporter&quot;&gt;{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=BvBYAAAAYAAJ |title=Crepe Bedford Cord |journal=America's Wool and Cotton Reporter |date=June 1920 |volume=34 |issue=23 |pages=11–12}}&lt;/ref&gt;

== استعمال ==
پنهنجي سخت جوڙجڪ سبب، اهو اڪثر [[فرنيچر جي پوشش]] يا اهڙي ٻاهرين لباس ۾ استعمال ٿيندو آهي، جنهن لاءِ لٽڪندڙ نرمي ضروري نه هجي۔&lt;ref name=&quot;workbook&quot;&gt;{{cite book |title=The Weaver's Workbook |publisher=B T Batsford |author=Chetwynd, Hilary |year=1988 |pages=70 |isbn=0312021208}}&lt;/ref&gt; بيڊفورڊ ڪارڊ مان ٺهيل [[پتلون]] کي ڪڏهن ڪڏهن &quot;بيڊفورڊ ڪارڊز&quot; چيو ويندو آهي۔

بيڊفورڊ ڪارڊ جي پاڻي کان بچائيندڙ ڪپهه واري قسم، جنهن کي ''جنگل ڪلاٿ'' چيو ويندو هو، [[آمريڪي بحري فوج]] طرفان 1920ع کان 1940ع واري دور ۾ پرواز واري لباس لاءِ استعمال ڪئي وئي۔&lt;ref name=&quot;Clothing&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3kErAAAAYAAJ |title=Clothing Test Methods |publisher=National Research Council Subcommittee on Clothing |author=Newburgh, L.H. and [[ملٽن هيرس (سائنسدان)|ملٽن هيرس]] |year=1945 |pages=94}}&lt;/ref&gt; اڄڪلهه جنگل ڪلاٿ خاص آرڊر تي رڳو جاپان ۾ لباس جي واپار لاءِ ٺاهيو ويندو آهي۔ ان جو وزن لڳ ڀڳ 14 اونس هوندو آهي ۽ ان کي پاڻي کان بچاءُ وارو علاج نه ڏنو ويندو آهي۔

1893ع ۾ بيڊفورڊ ڪارڊ مان ٺهيل هڪ لباس [[لزي بورڊن]] جي مقدمي ۾ اهم ٿيو۔ &quot;بيڊفورڊ ڪارڊ&quot; بابت مختلف شاهدين مان متضاد خيال سامهون آيا ته اهو لباس، جنهن کي بورڊن پنهنجي پيءُ ۽ سوتيلي ماءُ جي قتل کان پوءِ ساڙي ڇڏيو هو، رت سان داغدار هو يا رنگ سان۔&lt;ref name=&quot;Borden&quot;&gt;{{cite book |title=The Trial of Lizzie Andrew Borden: Official Stenographic Report, 1893 |publisher=PearTree Press |author=Koorey, Stefani |year=2005 |location=Orlando |isbn=1411640365}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
*[https://www.alesouk.com/ ريشمي ايڪٽ ڪپڙا]
*[https://oneyard.shop/ گز جي حساب سان ڪپڙو]

{{Fabric}}
{{DEFAULTSORT:Bedford Cord}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]

{{Textile-stub}}</text>
      <sha1>6csun0tg555won21222pyxzv6bv2zny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بنگالين ڪپڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95353</id>
    <revision>
      <id>373484</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|اُڻيل ڪپڙو}} [[File:M0354 1951-4-234 1 (cropped).jpg|thumb|1880ع واري ڏهاڪي جي عورتن جو [[پاليٽو]]، ڪارو بينگالين ۾]]  '''بينگالين''' هڪ [[ريون]] ۽ [[ڪپهه]] مان ٺهيل ڪپڙو آهي، جيڪو 1880ع ۽ 1890ع واري ڏهاڪن ۾ عورتن ۽ ٻارن جي لباس لاءِ مشهور ٿيو۔ اهو اصل ريشم جهڙو تاثر ڏيندو هو، پر ان ۾ ريشم ج...</comment>
      <origin>373484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3309" sha1="np6pj1kvkuib7msfcapywozro589mfj" xml:space="preserve">{{Short description|اُڻيل ڪپڙو}}
[[File:M0354 1951-4-234 1 (cropped).jpg|thumb|1880ع واري ڏهاڪي جي عورتن جو [[پاليٽو]]، ڪارو بينگالين ۾]]

'''بينگالين''' هڪ [[ريون]] ۽ [[ڪپهه]] مان ٺهيل ڪپڙو آهي، جيڪو 1880ع ۽ 1890ع واري ڏهاڪن ۾ عورتن ۽ ٻارن جي لباس لاءِ مشهور ٿيو۔ اهو اصل ريشم جهڙو تاثر ڏيندو هو، پر ان ۾ ريشم جي ڀيٽ ۾ ڪپهه جو مقدار وڌيڪ هوندو هو۔ [[لزي بورڊن]] آگسٽ 1892ع جي جاچ دوران بيان ڏنو ته جنهن صبح هن تي پنهنجي پيءُ ۽ سوتيلي ماءُ جي قتل جو الزام لڳايو ويو، ان وقت هن بينگالين ريشم مان ٺهيل لباس پاتو هو۔

هي ڪپڙو ان وقت فيشن مان نڪري ويو جڏهن مڪمل طور هموار مٿاڇري وارا ڪپڙا مشهور ٿيڻ لڳا۔ [[پيڪي (اُڻت)]]، ڪوچمين جو وِپ ڪارڊ، ترچو [[سرج (ڪپڙو)|سرج]]، ۽ [[ٽويل|سوراھ]] بينگالين ريشم سان ملندڙ جلندڙ آهن۔ سوراه کي [[فرانس]] ۾ ڪڏهن ريشمي سرج چيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;''What The Well-Dressed Woman Is Wearing'', ''The New York Times'', April 14, 1912, pg. X12.&lt;/ref&gt;

1889ع ۾ بينگالين ريشم جي قيمت في گز 2.50 ڊالر هئي، پر ڪڏهن ڪڏهن ان کي 1.25 ڊالر في گز تي به وڪرو ڪيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;''Where Shoppers Rejoice'', ''[[The New York Times]]'', October 31, 1889, pg. 8.&lt;/ref&gt; 1893ع ۾ ٻارن لاءِ ڳري استر وارو ڊگهو ڪوٽ، جنهن تي گهري بينگالين ريشم جي ڪڙهائي ٿيل هئي، [[مينهيٽن، نيو يارڪ]] جي هڪ ڪپڙن جي دڪان تي 7.98 ڊالر ۾ وڪرو ٿيندو هو۔&lt;ref&gt;''Hearn'', ''The New York Times'', October 21, 1893, pg. 1.&lt;/ref&gt; 1912ع جي بهار ۾ ترچين پٽن وارا لباس، جن ۾ هي ڪپڙو استعمال ٿيو، تمام مشهور هئا۔&lt;ref&gt;''What The Well-Dressed Woman Is Wearing'', ''The New York Times'', March 31, 1912, pg. X14.&lt;/ref&gt;

== ڪوٽيله ==
'''ڪوٽيله''' فرانسيسي اصطلاح آهي جيڪو بينگالين لاءِ استعمال ٿيندو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WMhOAAAAYAAJ&amp;q=Cotele+cloth|title=TEXINCON.|date=1997|publisher=National Information Centre for Textile and Allied Subjects|pages=98|language=en}}&lt;/ref&gt; {{Lang|Fr|Côtelé}} لفظ {{Lang|Fr|costelé}} مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب رِب جهڙو نمونو آهي۔&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Definition of CÔTELÉ|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/c%C3%B4tel%C3%A9|access-date=2021-07-24|website=www.merriam-webster.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
&lt;references/&gt;

{{fabric}}

*

=== ٻاهريان ڳنڍڻا ===
* http://fabricforcosplayers.com/bengaline/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230511085237/http://fabricforcosplayers.com/bengaline/ |date=2023-05-11 }}

[[زمرو:1880ع واري ڏهاڪي جو فيشن]]
[[زمرو:1890ع واري ڏهاڪي جو فيشن]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:لزي بورڊن]]</text>
      <sha1>np6pj1kvkuib7msfcapywozro589mfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بيٽا ڪپڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95354</id>
    <revision>
      <id>373485</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|باهه کان بچائيندڙ ڪپڙو}} [[File:Two astronauts check mobility of different types of Apollo space suits (5134456205).jpg|thumb|ايپولو پريشر سوٽ (کاٻي)، ۽ بيٽا ڪلاٿ شامل ٿيڻ کان پوءِ (ساڄي)]] [[File:Skylab 2 Conrad in shower.jpg|thumb|right|[[پيٽ ڪانراڊ]] 1973ع ۾ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني ۾، جتي پردو بيٽا ڪلاٿ مان ٺاهيو ويو هو]] ...</comment>
      <origin>373485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5429" sha1="h30ybw3wkld6s601qqkepnznwplf2g1" xml:space="preserve">{{Short description|باهه کان بچائيندڙ ڪپڙو}}
[[File:Two astronauts check mobility of different types of Apollo space suits (5134456205).jpg|thumb|ايپولو پريشر سوٽ (کاٻي)، ۽ بيٽا ڪلاٿ شامل ٿيڻ کان پوءِ (ساڄي)]]
[[File:Skylab 2 Conrad in shower.jpg|thumb|right|[[پيٽ ڪانراڊ]] 1973ع ۾ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني ۾، جتي پردو بيٽا ڪلاٿ مان ٺاهيو ويو هو]]
[[File:Beta cloth penetration.jpg|thumbnail|300px|right|[[مائڪرو ميٽيورائيڊ]] جا اثر بيٽا ڪلاٿ تي]]
[[File:03_Apollo_16_lunar_surface_flown_strap_-_lunar_dust_coated.jpg|thumbnail|300px|right|چنڊ جي مٽي سان ڍڪيل بيٽا ڪلاٿ]]

'''بيٽا ڪلاٿ''' هڪ قسم جو باهه کان محفوظ [[پي ٽي ايف اي]] سان ڀريل [[سليڪا فائبر]] ڪپڙو آهي، جيڪو [[ايپولو/اسڪائي ليب اي 7 ايل]] [[خلائي لباس]]، ايپولو [[ٿرمل مائڪرو ميٽيورائيڊ لباس]]، ميڪ ڊيوٽ پرس&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Lotzmann|first1=Ulrich|title=Temporary Stowage Bag - McDivitt Purse|journal=Lunar Surface Journal|date=2 September 2015|volume=Apollo 12|url=https://www.hq.nasa.gov/alsj/a12/A12Flown-Purse.html|access-date=9 May 2016}}&lt;/ref&gt; ۽ ٻين خاص استعمالن ۾ استعمال ٿيندو آهي۔

بيٽا ڪلاٿ باريڪ اُڻيل [[سليڪا فائبر]] مان ٺهندو آهي، جيڪو [[شيشي فائبر]] جهڙو هوندو آهي۔ هن ڪپڙي کي باهه نٿي لڳي، ۽ اهو صرف 650°C کان وڌيڪ گرمي تي ڳرندو آهي۔ ان کي وڌيڪ مضبوط ۽ ڦاٽڻ کان بچائڻ لاءِ ان جي فائبرن کي [[ٽيفلون]] سان ڍڪيو ويندو آهي۔

== تفصيل ==
بيٽا ڪلاٿ جي سخت اُڻت ان کي [[ايٽمي آڪسيجن]] جي اثر کان وڌيڪ محفوظ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19990047691.pdf|title = Multilayer Insulation Material Guidelines|date = April 1999|last1 = Finckenor|first1 = M. M.|last2 = Dooling|first2 = D.}}&lt;/ref&gt; انهيءَ خاصيت جي ڪري اهو خلائي نظامن ۾ گهڻ پرت واري انسوليشن جي ٻاهرين پرت طور استعمال ٿيندو آهي؛ اهو [[اسپيس شٽل]] ۽ [[انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن]] تي به استعمال ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bronaerotech.com/product/ba-500bc-cf500f-beta-cloth/|title=BA 500BC / CF500 F (Beta Cloth, Beta Fabric)|website=bronaerotech.com|language=en|access-date=2018-03-04}}&lt;/ref&gt;

1967ع جي خوفناڪ [[ايپولو 1]] لانچ پيڊ باهه کان پوءِ، جنهن ۾ خلانوردن جا [[نائلون]] سوٽ سڙي ويا هئا، بيٽا ڪلاٿ کي [[ناسا]] جي خلائي لباسن ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان واقعي کان پوءِ ناسا سڀني آتشگير مواد کي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو۔ بيٽا ڪلاٿ کي [[مينڊ اسپيس ڪرافٽ سينٽر]] جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي فريڊرڪ ايس. ڊان ڪئي ۽ جنهن ۾ ميٿيو آءِ. رادنوفِسڪي شامل هئا، [[اوونز-ڪارنگ]] ۽ [[ڊوپونٽ]] ڪمپنين سان گڏجي تيار ڪيو۔

جتي وڌيڪ مزاحمت جي ضرورت هئي، اتي [[ڪروميل-آر]] ڌاتي ڪپڙي جا ٻاهريان ٽڪرا لڳايا ويا۔&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=New Apollo is to have fireproof cabin materials and spacesuits |magazine=[[Popular Science]] |date=November 1967 |page=98 |url=https://books.google.com/books?id=wioDAAAAMBAJ&amp;pg=PA98}}&lt;/ref&gt;

بيٽا ڪلاٿ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني جي پردي طور به استعمال ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.nasa.gov/SP-4011/part3b.htm|title=part3b|website=history.nasa.gov|access-date=2017-01-19}}&lt;/ref&gt;

[[اسپيس شٽل]] جي پي لوڊ بي جو اندروني حصو لڳ ڀڳ مڪمل طور بيٽا ڪلاٿ سان ڍڪيل هوندو هو، جنهن ان کي خلا ۾ ڊگهي عرصي تائين کليل رهڻ دوران محفوظ رکيو۔&lt;ref name=&quot;Finckenor Dooling 1999&quot;/&gt;

بيٽا ڪلاٿ ''[[ڪيوريوسٽي (روور)|ڪيوريوسٽي]]'' مريخ روور تي پڻ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bronaerotech.com/product/ba-500bc-cf500f-beta-cloth/|title=BA 500BC / CF500 F (Beta Cloth, Beta Fabric)|website=bronaerotech.com|language=en|access-date=2018-03-04}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{annotated link|گهڻ پرت انسوليشن}}
* {{annotated link|خلا ۾ استعمال لاءِ مواد}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{commonscat|Beta cloth}}
* [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19990047691.pdf ناسا - گهڻ پرت انسوليشن مواد هدايتون] (1999)
* {{Cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19930015285.pdf |title=ناسا ٽيڪنيڪل ميمورنڊم 104748 | author=Koontz |publisher=NASA |date=1993|display-authors=etal}}

{{Fabric}}
{{Apollo program hardware}}
{{Project Skylab}}

{{DEFAULTSORT:Beta Cloth}}
[[زمرو:ايپولو پروگرام جو سامان]]
[[زمرو:باهه کان بچائيندڙ ڪپڙا]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>h30ybw3wkld6s601qqkepnznwplf2g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373486</id>
      <parentid>373485</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="4g4vfaerir7t7o6vnmh78jtm8z2wcrw" xml:space="preserve">{{Short description|باهه کان بچائيندڙ ڪپڙو}}
[[File:Two astronauts check mobility of different types of Apollo space suits (5134456205).jpg|thumb|ايپولو پريشر سوٽ (کاٻي)، ۽ بيٽا ڪلاٿ شامل ٿيڻ کان پوءِ (ساڄي)]]
[[File:Skylab 2 Conrad in shower.jpg|thumb|right|[[پيٽ ڪانراڊ]] 1973ع ۾ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني ۾، جتي پردو بيٽا ڪلاٿ مان ٺاهيو ويو هو]]
[[File:Beta cloth penetration.jpg|thumbnail|300px|right|[[مائڪرو ميٽيورائيڊ]] جا اثر بيٽا ڪلاٿ تي]]
[[File:03_Apollo_16_lunar_surface_flown_strap_-_lunar_dust_coated.jpg|thumbnail|300px|right|چنڊ جي مٽي سان ڍڪيل بيٽا ڪلاٿ]]

'''بيٽا ڪلاٿ''' هڪ قسم جو باهه کان محفوظ [[پي ٽي ايف اي]] سان ڀريل [[سليڪا فائبر]] ڪپڙو آهي، جيڪو [[ايپولو/اسڪائي ليب اي 7 ايل]] [[خلائي لباس]]، ايپولو [[ٿرمل مائڪرو ميٽيورائيڊ لباس]]، ميڪ ڊيوٽ پرس&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Lotzmann|first1=Ulrich|title=Temporary Stowage Bag - McDivitt Purse|journal=Lunar Surface Journal|date=2 September 2015|volume=Apollo 12|url=https://www.hq.nasa.gov/alsj/a12/A12Flown-Purse.html|access-date=9 May 2016}}&lt;/ref&gt; ۽ ٻين خاص استعمالن ۾ استعمال ٿيندو آهي۔

بيٽا ڪلاٿ باريڪ اُڻيل [[سليڪا فائبر]] مان ٺهندو آهي، جيڪو [[شيشي فائبر]] جهڙو هوندو آهي۔ هن ڪپڙي کي باهه نٿي لڳي، ۽ اهو صرف 650°C کان وڌيڪ گرمي تي ڳرندو آهي۔ ان کي وڌيڪ مضبوط ۽ ڦاٽڻ کان بچائڻ لاءِ ان جي فائبرن کي [[ٽيفلون]] سان ڍڪيو ويندو آهي۔

== تفصيل ==
بيٽا ڪلاٿ جي سخت اُڻت ان کي [[ايٽمي آڪسيجن]] جي اثر کان وڌيڪ محفوظ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19990047691.pdf|title = Multilayer Insulation Material Guidelines|date = April 1999|last1 = Finckenor|first1 = M. M.|last2 = Dooling|first2 = D.}}&lt;/ref&gt; انهيءَ خاصيت جي ڪري اهو خلائي نظامن ۾ گهڻ پرت واري انسوليشن جي ٻاهرين پرت طور استعمال ٿيندو آهي؛ اهو [[اسپيس شٽل]] ۽ [[انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن]] تي به استعمال ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bronaerotech.com/product/ba-500bc-cf500f-beta-cloth/|title=BA 500BC / CF500 F (Beta Cloth, Beta Fabric)|website=bronaerotech.com|language=en|access-date=2018-03-04}}&lt;/ref&gt;

1967ع جي خوفناڪ [[ايپولو 1]] لانچ پيڊ باهه کان پوءِ، جنهن ۾ خلانوردن جا [[نائلون]] سوٽ سڙي ويا هئا، بيٽا ڪلاٿ کي [[ناسا]] جي خلائي لباسن ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان واقعي کان پوءِ ناسا سڀني آتشگير مواد کي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو۔ بيٽا ڪلاٿ کي [[مينڊ اسپيس ڪرافٽ سينٽر]] جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي فريڊرڪ ايس. ڊان ڪئي ۽ جنهن ۾ ميٿيو آءِ. رادنوفِسڪي شامل هئا، [[اوونز-ڪارنگ]] ۽ [[ڊوپونٽ]] ڪمپنين سان گڏجي تيار ڪيو۔

جتي وڌيڪ مزاحمت جي ضرورت هئي، اتي [[ڪروميل-آر]] ڌاتي ڪپڙي جا ٻاهريان ٽڪرا لڳايا ويا۔&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=New Apollo is to have fireproof cabin materials and spacesuits |magazine=[[Popular Science]] |date=November 1967 |page=98 |url=https://books.google.com/books?id=wioDAAAAMBAJ&amp;pg=PA98}}&lt;/ref&gt;

بيٽا ڪلاٿ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني جي پردي طور به استعمال ٿيو۔.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://history.nasa.gov/SP-4011/part3b.htm
 |title=part3b
 |website=history.nasa.gov
 |access-date=2017-01-19
}}&lt;/ref&gt;

[[اسپيس شٽل]] جي پي لوڊ بي جو اندروني حصو لڳ ڀڳ مڪمل طور بيٽا ڪلاٿ سان ڍڪيل هوندو هو، جنهن ان کي خلا ۾ ڊگهي عرصي تائين کليل رهڻ دوران محفوظ رکيو۔&lt;ref name=&quot;Finckenor Dooling 1999&quot;/&gt;

بيٽا ڪلاٿ ''[[ڪيوريوسٽي (روور)|ڪيوريوسٽي]]'' مريخ روور تي پڻ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bronaerotech.com/product/ba-500bc-cf500f-beta-cloth/|title=BA 500BC / CF500 F (Beta Cloth, Beta Fabric)|website=bronaerotech.com|language=en|access-date=2018-03-04}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{annotated link|گهڻ پرت انسوليشن}}
* {{annotated link|خلا ۾ استعمال لاءِ مواد}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{commonscat|Beta cloth}}
* [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19990047691.pdf ناسا - گهڻ پرت انسوليشن مواد هدايتون] (1999)
* {{Cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19930015285.pdf |title=ناسا ٽيڪنيڪل ميمورنڊم 104748 | author=Koontz |publisher=NASA |date=1993|display-authors=etal}}

{{Fabric}}
{{Apollo program hardware}}
{{Project Skylab}}

{{DEFAULTSORT:Beta Cloth}}
[[زمرو:ايپولو پروگرام جو سامان]]
[[زمرو:باهه کان بچائيندڙ ڪپڙا]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>4g4vfaerir7t7o6vnmh78jtm8z2wcrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373487</id>
      <parentid>373486</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5402" sha1="aev2b1l6cffgfsh8wx2wkc2axfsdf6l" xml:space="preserve">{{Short description|باهه کان بچائيندڙ ڪپڙو}}
[[File:Two astronauts check mobility of different types of Apollo space suits (5134456205).jpg|thumb|ايپولو پريشر سوٽ (کاٻي)، ۽ بيٽا ڪلاٿ شامل ٿيڻ کان پوءِ (ساڄي)]]
[[File:Skylab 2 Conrad in shower.jpg|thumb|right|[[پيٽ ڪانراڊ]] 1973ع ۾ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني ۾، جتي پردو بيٽا ڪلاٿ مان ٺاهيو ويو هو]]
[[File:Beta cloth penetration.jpg|thumbnail|300px|right|[[مائڪرو ميٽيورائيڊ]] جا اثر بيٽا ڪلاٿ تي]]
[[File:03_Apollo_16_lunar_surface_flown_strap_-_lunar_dust_coated.jpg|thumbnail|300px|right|چنڊ جي مٽي سان ڍڪيل بيٽا ڪلاٿ]]

'''بيٽا ڪلاٿ''' هڪ قسم جو باهه کان محفوظ [[پي ٽي ايف اي]] سان ڀريل [[سليڪا فائبر]] ڪپڙو آهي، جيڪو [[ايپولو/اسڪائي ليب اي 7 ايل]] [[خلائي لباس]]، ايپولو [[ٿرمل مائڪرو ميٽيورائيڊ لباس]]، ميڪ ڊيوٽ پرس&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Lotzmann|first1=Ulrich|title=Temporary Stowage Bag - McDivitt Purse|journal=Lunar Surface Journal|date=2 September 2015|volume=Apollo 12|url=https://www.hq.nasa.gov/alsj/a12/A12Flown-Purse.html|access-date=9 May 2016}}&lt;/ref&gt; ۽ ٻين خاص استعمالن ۾ استعمال ٿيندو آهي۔

بيٽا ڪلاٿ باريڪ اُڻيل [[سليڪا فائبر]] مان ٺهندو آهي، جيڪو [[شيشي فائبر]] جهڙو هوندو آهي۔ هن ڪپڙي کي باهه نٿي لڳي، ۽ اهو صرف 650°C کان وڌيڪ گرمي تي ڳرندو آهي۔ ان کي وڌيڪ مضبوط ۽ ڦاٽڻ کان بچائڻ لاءِ ان جي فائبرن کي [[ٽيفلون]] سان ڍڪيو ويندو آهي۔

== تفصيل ==
بيٽا ڪلاٿ جي سخت اُڻت ان کي [[ايٽمي آڪسيجن]] جي اثر کان وڌيڪ محفوظ بڻائي ٿي۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19990047691.pdf|title = Multilayer Insulation Material Guidelines|date = April 1999|last1 = Finckenor|first1 = M. M.|last2 = Dooling|first2 = D.}}&lt;/ref&gt; انهيءَ خاصيت جي ڪري اهو خلائي نظامن ۾ گهڻ پرت واري انسوليشن جي ٻاهرين پرت طور استعمال ٿيندو آهي؛ اهو [[اسپيس شٽل]] ۽ [[انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن]] تي به استعمال ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bronaerotech.com/product/ba-500bc-cf500f-beta-cloth/|title=BA 500BC / CF500 F (Beta Cloth, Beta Fabric)|website=bronaerotech.com|language=en|access-date=2018-03-04}}&lt;/ref&gt;

1967ع جي خوفناڪ [[ايپولو 1]] لانچ پيڊ باهه کان پوءِ، جنهن ۾ خلانوردن جا [[نائلون]] سوٽ سڙي ويا هئا، بيٽا ڪلاٿ کي [[ناسا]] جي خلائي لباسن ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان واقعي کان پوءِ ناسا سڀني آتشگير مواد کي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو۔ بيٽا ڪلاٿ کي [[مينڊ اسپيس ڪرافٽ سينٽر]] جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي فريڊرڪ ايس. ڊان ڪئي ۽ جنهن ۾ ميٿيو آءِ. رادنوفِسڪي شامل هئا، [[اوونز-ڪارنگ]] ۽ [[ڊوپونٽ]] ڪمپنين سان گڏجي تيار ڪيو۔

جتي وڌيڪ مزاحمت جي ضرورت هئي، اتي [[ڪروميل-آر]] ڌاتي ڪپڙي جا ٻاهريان ٽڪرا لڳايا ويا۔&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=New Apollo is to have fireproof cabin materials and spacesuits |magazine=[[Popular Science]] |date=November 1967 |page=98 |url=https://books.google.com/books?id=wioDAAAAMBAJ&amp;pg=PA98}}&lt;/ref&gt;

بيٽا ڪلاٿ [[اسڪائي ليب]] جي غسل خاني جي پردي طور به استعمال ٿيو۔.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://history.nasa.gov/SP-4011/part3b.htm
 |title=part3b
 |website=history.nasa.gov
 |access-date=2017-01-19
}}&lt;/ref&gt;

[[اسپيس شٽل]] جي پي لوڊ بي جو اندروني حصو لڳ ڀڳ مڪمل طور بيٽا ڪلاٿ سان ڍڪيل هوندو هو، جنهن ان کي خلا ۾ ڊگهي عرصي تائين کليل رهڻ دوران محفوظ رکيو.

بيٽا ڪلاٿ ''[[ڪيوريوسٽي (روور)|ڪيوريوسٽي]]'' مريخ روور تي پڻ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bronaerotech.com/product/ba-500bc-cf500f-beta-cloth/|title=BA 500BC / CF500 F (Beta Cloth, Beta Fabric)|website=bronaerotech.com|language=en|access-date=2018-03-04}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{annotated link|گهڻ پرت انسوليشن}}
* {{annotated link|خلا ۾ استعمال لاءِ مواد}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{commonscat|Beta cloth}}
* [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19990047691.pdf ناسا - گهڻ پرت انسوليشن مواد هدايتون] (1999)
* {{Cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19930015285.pdf |title=ناسا ٽيڪنيڪل ميمورنڊم 104748 | author=Koontz |publisher=NASA |date=1993|display-authors=etal}}

{{Fabric}}
{{Apollo program hardware}}
{{Project Skylab}}

{{DEFAULTSORT:Beta Cloth}}
[[زمرو:ايپولو پروگرام جو سامان]]
[[زمرو:باهه کان بچائيندڙ ڪپڙا]]
[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>aev2b1l6cffgfsh8wx2wkc2axfsdf6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بومبازين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95355</id>
    <revision>
      <id>373488</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{short description|ٽويل قسم جو ڪپڙو}}  [[File:Outfit (AM 17928-2).jpg|thumb|ڪارو بومبازين، ليس ۽ موتين جي سينگار سان]]  {{wikt | bombazine}} '''بومبازين'''، يا '''بومباسين'''، هڪ [[ڪپڙو]] آهي جيڪو شروعاتي طور [[ريشم]] يا ريشم ۽ [[اون]] مان ٺاهيو ويندو هو، ۽ پوءِ وقت سان گڏ [[ڪپهه]] ۽ اون يا صرف اون مان به ٺاهيو وي...</comment>
      <origin>373488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3428" sha1="rnn6dfbp8jeq5pa3rnl378nvemj3fl1" xml:space="preserve">{{short description|ٽويل قسم جو ڪپڙو}}

[[File:Outfit (AM 17928-2).jpg|thumb|ڪارو بومبازين، ليس ۽ موتين جي سينگار سان]]

{{wikt | bombazine}}
'''بومبازين'''، يا '''بومباسين'''، هڪ [[ڪپڙو]] آهي جيڪو شروعاتي طور [[ريشم]] يا ريشم ۽ [[اون]] مان ٺاهيو ويندو هو، ۽ پوءِ وقت سان گڏ [[ڪپهه]] ۽ اون يا صرف اون مان به ٺاهيو ويو۔ معياري بومبازين ۾ ريشم جو [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] ۽ [[ورسٽڊ]] [[ويفٽ]] هوندو آهي۔ اهو [[ٽويل]] يا [[ڪارڊورائي|ريل دار]] نموني سان اُڻيل هوندو آهي ۽ لباس ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، خاص ڪري فراڪن، اسڪرٽن ۽ جيڪٽن ۾۔ هي هڪ ڳرو ۽ گھاٽو ڪپڙو هو، جنهن ۾ ترچيون باريڪ لڪيرون هونديون هيون جيڪي ان جي اُڻت ۾ ظاهر ٿينديون هيون۔ 16هين ۽ 17هين صديءَ جي [[يورپ]] ۾ ڪارو بومبازين وڏي پيماني تي [[سوڳ]] جي لباس لاءِ استعمال ٿيندو هو،&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Taylor
 |first1               = Lou
 |year                 = 2009
 |orig-date            = 1983
 |chapter              = Appendix 1: A selection of popular mourning fabrics
 |title                = Mourning Dress: A Costume and Social History
 |url                  = https://books.google.com/books?id=Jz-OAgAAQBAJ
 |series               = Routledge Revivals
 |publisher            = Routledge
 |page                 = 247
 |isbn                 = 9781135228439
 |access-date          = 21 January 2023
 |quote                = Bombazine or Bombasin[:] A fabric with a silk warp and worsted weft with a twilled finish, with worsted on the face side to give the fabric the dull finish required for mourning.
}} 
&lt;/ref&gt;
پر 20هين صديءَ جي شروعات تائين اهو فيشن مان نڪري ويو۔&lt;ref name=EB1911&gt;{{EB1911|inline=1|wstitle=Bombazine|volume=4|page=190}}&lt;/ref&gt;

لفظ &quot;بومبازين&quot; جي اصل بابت ماهرن جو خيال آهي ته اهو اناطوليا جي لفظ مان نڪتل آهي{{cn|date=June 2025}}، جيڪو [[قديم يوناني]] ٻوليءَ جي لفظ βόμβυξ (&quot;ريشم جو ڪيڙو&quot;) مان آيو آهي، پوءِ لاطيني ''bombyx'' (&quot;ريشم جو ڪيڙو&quot;) ۽ پراڻي [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]] لفظ ''bombasin'' وسيلي، جيڪو شروع ۾ ريشم لاءِ ۽ پوءِ وڻن جي ريشم يا ڪپهه لاءِ استعمال ٿيو۔&lt;ref&gt;
{{oed | bombyx}}
&lt;/ref&gt;

چيو وڃي ٿو ته بومبازين [[انگلينڊ]] ۾ [[اليزبيٿ اول (انگلينڊ)|اليزبيٿ اول]] جي دور ({{reign | 1558 | 1603}}) ۾ ٺاهيو ويندو هو، ۽ 19هين صديءَ جي شروعات ۾ اهو گهڻو ڪري [[نارويچ]] ۾ تيار ٿيندو هو۔&lt;ref&gt;{{EB1911|wstitle=Bombazine|volume=4|page=190 | noprescript = 1 | quote = Bombazine is said to have been made in England in Queen Elizabeth's reign and early in the 19th century it was largely made in Norwich.}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{reflist}}

{{fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:16هين صديءَ جو فيشن]]
[[زمرو:17هين صديءَ جو فيشن]]</text>
      <sha1>rnn6dfbp8jeq5pa3rnl378nvemj3fl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برليئنٽين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95356</id>
    <revision>
      <id>373489</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|ڪپڙي جو هڪ قسم}}  '''برليئنٽين''' هڪ هلڪو، ملايل [[فائبر|ريشن]] وارو [[ڪپڙو]] آهي، جيڪو 19هين صديءَ جي وچ کان وٺي 20هين صديءَ جي شروعات تائين مشهور رهيو۔  == وضاحت == برليئنٽين کي [[سادو اُڻت|سادو]] يا [[ٽويل]] نموني سان اُڻيو ويندو آهي، جنهن ۾ [[اون]] يا [[موهير]] جو ويف...</comment>
      <origin>373489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="hn8xw19a3hgyta7qi3lo8fzymfb7y3e" xml:space="preserve">{{Short description|ڪپڙي جو هڪ قسم}}

'''برليئنٽين''' هڪ هلڪو، ملايل [[فائبر|ريشن]] وارو [[ڪپڙو]] آهي، جيڪو 19هين صديءَ جي وچ کان وٺي 20هين صديءَ جي شروعات تائين مشهور رهيو۔

== وضاحت ==
برليئنٽين کي [[سادو اُڻت|سادو]] يا [[ٽويل]] نموني سان اُڻيو ويندو آهي، جنهن ۾ [[اون]] يا [[موهير]] جو [[ويفٽ]] ۽ [[ريشم]] يا [[ڪپهه]] جو [[وارپ (اُڻت)|وارپ]] هوندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Textiles in America&quot;&gt;{{cite book|title=Textiles in America, 1650-1870: a dictionary based on original documents|first=Florence M.|last=Montgomery|publisher=W. W. Norton|year=2007|edition=2nd|page=177|isbn=978-0-393-73224-5}}&lt;/ref&gt;

برليئنٽين ۾ چمڪدار مٿاڇري هوندي آهي ۽ اهو مٽي کي پاڻ تي نه ويهڻ ڏيڻ واري خاصيت لاءِ سڃاتو ويندو آهي؛ اهو هڪ رنگي يا ڇپيل صورت ۾ موجود هوندو هو، ۽ فراڪن، [[ڊسٽر (لباس)|ڊسٽر]] ۽ [[استر (سلائي)|استر]] ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو هو۔&lt;ref name=&quot;Textiles in America&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Complete dictionary of dry goods&quot;&gt;{{cite book|title=A complete dictionary of dry goods and history of silk, cotton, linen, wool and other fibrous substances|last=Cole|first=George S.|publisher=W. B. Conkey company|year=1892|url=https://archive.org/details/completedictiona00coleiala|access-date=18 April 2010|page=[https://archive.org/details/completedictiona00coleiala/page/259 259]}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
*[https://www.alesouk.com/product-category/ikat-fabric/ ايڪٽ ڪپڙو]

{{fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]

{{textile-stub}}</text>
      <sha1>hn8xw19a3hgyta7qi3lo8fzymfb7y3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براڊ ڪلاٿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95357</id>
    <revision>
      <id>373490</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|ڳاڙهو، اُڻيل ڪپڙو، تاريخي طور اون مان ٺهيل}} {{about|روايتي طور ملنگ ڪيل اون جو ڪپڙو|آمريڪا ۾ &quot;براڊ ڪلاٿ&quot; سڏجندڙ ڪپڙو|[[پوپلن]]}} {{distinguish|[[براڊووون ڪپڙو]]}} {{wikt | broadcloth}}  [[File:Broadcloth detail on a Man's Military Uniform LACMA M.65.8a-d.jpg|thumb|اون جو براڊ ڪلاٿ جيڪٽ، {{circa | 1830}}. [[LACMA]]]] File:Bröllopsd...</comment>
      <origin>373490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6152" sha1="lvt9lb44q87eogikoqmxkbhpqiekx68" xml:space="preserve">{{Short description|ڳاڙهو، اُڻيل ڪپڙو، تاريخي طور اون مان ٺهيل}}
{{about|روايتي طور ملنگ ڪيل اون جو ڪپڙو|آمريڪا ۾ &quot;براڊ ڪلاٿ&quot; سڏجندڙ ڪپڙو|[[پوپلن]]}}
{{distinguish|[[براڊووون ڪپڙو]]}}
{{wikt | broadcloth}}

[[File:Broadcloth detail on a Man's Military Uniform LACMA M.65.8a-d.jpg|thumb|اون جو براڊ ڪلاٿ جيڪٽ، {{circa | 1830}}. [[LACMA]]]]
[[File:Bröllopsdräkt tillhörig Gustav II Adolf - Livrustkammaren - 30920.tif|thumb|سويڊن جي بادشاهه [[گستاوس ايڊولفس (سويڊن جو بادشاهه)|گستاوس ٻيون ايڊولف]] (1611–1632) جو ڳاڙهو جامني براڊ ڪلاٿ ۽ سون جو لباس]]
[[File:Verkatehdas.JPG|thumb|ليٽوئينن براڊ ڪلاٿ ڪارخانو، فنلينڊ]]

'''براڊ ڪلاٿ''' هڪ ڳاڙهو، [[سادو اُڻت|سادو اُڻيل]] [[ڪپڙو]] آهي، جيڪو تاريخي طور [[اون]] مان ٺاهيو ويندو هو۔ هن ڪپڙي جي خاص سڃاڻپ ان جي تيار ٿيل ويڪر نه، پر اهو آهي ته ان کي گهڻو ويڪرو اُڻيو ويندو هو (عام طور تي پنهنجي آخري ويڪر کان 50 کان 75 سيڪڙو وڌيڪ) ۽ پوءِ ان کي سختي سان [[فلنگ (ڪپڙو)|ملنگ]] ڪري گهربل ويڪر تائين سڪڙيو ويندو هو۔

ملنگ جي عمل دوران ڌاڳا هڪ ٻئي جي ويجهو اچي وڃن ٿا، جنهن سان اون جا فائبر پاڻ ۾ ڳنڍجي وڃن ٿا ۽ هڪ ڳاڙهو، مضبوط، هموار سطح وارو ڪپڙو ٺهي ٿو، جيڪو سخت [[ڊريپ]] وارو، موسم جي اثرن کان محفوظ ۽ گهڻو پائيدار هوندو آهي۔

هي ٺاهڻ جو طريقو [[فلينڊرز]] مان شروع ٿيو، ۽ پوءِ [[ليڊن]] ۽ [[انگلينڊ]] جي مختلف علائقن ۾ وچئين دور جي آخر ۾ ٺاهيو ويندو هو۔&lt;ref&gt;{{cite web |language=nl |title=Een kleine dekengeschiedenis |url=https://www.leidsedeken.nl/geschiedenis |access-date=10 September 2022}}&lt;/ref&gt;

خام مال طور ننڍي فائبر واري اون استعمال ٿيندي هئي، جيڪا [[ڪارڊنگ]] ۽ [[اسپننگ]] کان پوءِ ڌاڳو بڻائي وڏي [[لوم]] تي اُڻبي هئي۔ پوءِ [[فلنگ مل]] ۾ ان کي سڪڙيو ويندو هو، جنهن سان ڪپڙو هموار ۽ ڳاڙهو ٿي ويندو هو۔{{sfn|Thursfield|2001|p=63}}

== اصل نالو ==
{{see also|[[نارو ڪپڙو]]}}
&quot;براڊ ڪلاٿ&quot; لفظ اصل ۾ &quot;نارو ڪپڙو&quot; جي ابتڙ استعمال ٿيندو هو، پر پوءِ هڪ خاص قسم جي ڪپڙي لاءِ مخصوص ٿي ويو۔&lt;ref name=enbrit&gt;{{cite EB1911|wstitle=Alnage|volume=1|page=719}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي تياري ==
[[File:De lakenmarkt te ’s-Hertogenbosch circa 1530 - Noordbrabants Museum.jpg|thumb|تقريباً 1530ع ۾ براڊ ڪلاٿ مارڪيٽ، [[’س-هيرٽوگن بوش]]]]
[[File:Rock - Livrustkammaren - 42874.tif|thumb|1743ع جو سائي براڊ ڪلاٿ ڪوٽ]]

براڊ ڪلاٿ 11هين صدي کان [[برابانٽ جي ڊچي]] (هاڻوڪو [[فلينڊرز]]) ۾ ٺاهيو ويندو هو ۽ وچئين دور ۾ وڏي پيماني تي پيدا ٿيندو رهيو۔{{sfn|Pedersen|Nosch|2009|p=ix}}

1400ع کان پوءِ [[ليڊن]] ([[هالينڊ]]) يورپ ۾ هن صنعت جو مرڪز بڻجي ويو، جتي پيداوار منظم طريقي سان مختلف مرحلن ۾ ورهائي وئي۔ 1417ع ۾ [[هانسيٽڪ ليگ]] فيصلو ڪيو ته صرف ليڊن جو منظور ٿيل براڊ ڪلاٿ ئي وڪرو ڪيو ويندو۔

انگلينڊ ۾ به 1500ع جي لڳ ڀڳ [[ايسڪس]]، [[سفولڪ]]، [[گلوچسٽرشائر]]، [[ويلٽشائر]]، [[ووستر]] ۽ ٻين علائقن ۾ براڊ ڪلاٿ تيار ٿيندو هو، جيڪو وڏي مقدار ۾ [[انٽورپ]] موڪليو ويندو هو ۽ پوءِ [[فلينڊرز]] ۾ رنگيو ويندو هو۔

== قسمن ==
* '''بنات'''—ڀارت ۾ ٺهيل اون جو براڊ ڪلاٿ۔  
* '''برج واٽر'''—هلڪو وزن وارو براڊ ڪلاٿ (1450–1500)  
* '''ڪاسٽر'''—اوورڪوٽ لاءِ ڳرو اون وارو ڪپڙو  
* '''سيلٽر'''—ڳاڙهو ڀورو براڊ ڪلاٿ  
* '''ڊنسٽر'''—[[سومرسيٽ]] ۾ ٺهيل  
* '''جارجين ڪپڙو'''—تقريباً 1806ع  
* '''هيبرجٽ'''—وچئين دور ۾ انگلينڊ ۾ ٺهيل، راهبن سان لاڳاپيل  
* '''هابيٽ ڪپڙو'''—عورتن جي سواري لباس لاءِ  
* '''ليڊيز ڪپڙو'''—هلڪو وزن وارو  
* '''پول ڪپڙو'''—[[هنري پول اينڊ ڪمپني]] جي نالي سان  
* '''سُڪلاٽ'''—يورپي ڪپهه وارو براڊ ڪلاٿ  
* '''سُپرفائن'''—[[ميرينو]] اون مان  
* '''تامي'''—چيني براڊ ڪلاٿ  
* '''ٽنٽن'''—[[ٽنٽن]] ۾ ٺهيل  
* '''ٽويسٽاڪ'''—1200–1350ع  
* '''ويسٽرن ڊزن'''—ٽويسٽاڪ جو ٻيو نالو  

== جديد استعمال ==
براڊ ڪلاٿ اڄ به پنهنجي نرم ۽ ويلويٽ جهڙي سطح جي ڪري فرنيچر ۽ گاڏين جي اندرين حصن ۾ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mattson |first1=Fred |title=Automotive Upholstery and Interior Restoration |date=2017 |publisher=CarTech |isbn=9781613253311 |page=20}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{reflist}}

== ڪتابيات ==
* {{cite book|last=Lewandowski|first=Elizabeth J.|title=The complete costume dictionary|publisher=Scarecrow Press|date=2011}}
* {{cite book|last=Pedersen|first=Kathrine|title=The Medieval Broadcloth|year=2009}}
* {{cite book|last=Ponting|first=Kenneth|title=The Woollen Industry of South-West England|year=1971}}
* {{cite book|last=Thursfield|first=Sarah|title=The Medieval Tailor's Assistant|year=2001}}

{{Fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]
[[زمرو:ملنگ ڪيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>lvt9lb44q87eogikoqmxkbhpqiekx68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڪرم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95358</id>
    <revision>
      <id>373491</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|ڪپهه، لينن يا گهوڙي جي وارن مان ٺهيل سخت ڪپڙو}} {{about|ڪپڙي لاءِ|بڪرمز (''Allium ursinum'')|رامسنز|گيتڪار لاءِ|بڪ رام}} {{Infobox material | name           = بڪرم | image          = Buckram twosides.jpg | image_size     =  | alt            =  | caption        = بڪرم چمڪدار يا بي چمڪ ٿي سگهي ٿو۔ | type           = ڪپڙو | density        =  | abbe_numb...</comment>
      <origin>373491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9345" sha1="6qwaaohxck6fp3xe7z9b4k2jxbdw2nw" xml:space="preserve">{{Short description|ڪپهه، لينن يا گهوڙي جي وارن مان ٺهيل سخت ڪپڙو}}
{{about|ڪپڙي لاءِ|بڪرمز (''Allium ursinum'')|رامسنز|گيتڪار لاءِ|بڪ رام}}
{{Infobox material
| name           = بڪرم
| image          = Buckram twosides.jpg
| image_size     = 
| alt            = 
| caption        = بڪرم چمڪدار يا بي چمڪ ٿي سگهي ٿو۔
| type           = ڪپڙو
| density        = 
| abbe_number    = 
| refractive_index = 
| flammability   = 
| limiting_oxygen_index = 
| water_absorption_eq = 
| water_absorption_24h = 
| radiation_resistance = 
| uv_resistance  = 
| youngs_modulus = 
| tensile_strength = 
| elongation     = 
| compressive_strength = 
| poissons_ratio = 
| hardness_rockwell = 
| izod_impact_strength = 
| notch_test     = 
| abrasive_resistance_note = 
| abrasive_resistance = 
| coeff_friction = 
| speed_of_sound = 
| melting_point  = 
| glass_transition = 
| heat_deflection_temp_note = 
| heat_deflection_temp = 
| vicat_note     =
| vicat          = 
| vicat_a        = 
| vicat_b        = 
| upper_working_temp = 
| lower_working_temp = 
| heat_transfer_coeff = 
| thermal_conductivity_note = 
| thermal_conductivity = 
| thermal_diffusivity_note = 
| thermal_diffusivity = 
| linear_expansion = 
| specific_heat  = 
| dielectric_constant_note = 
| dielectric_constant = 
| permittivity   = 
| relative_permeability_note = 
| relative_permeability = 
| permeability_note = 
| permeability   = 
| dielectric strength = 
| dissipation_factor_note = 
| dissipation_factor = 
| surface_resistivity = 
| volume_resistivity = 
| chem_res_acid_c = 
| chem_res_acid_d = 
| chem_res_alcohol = 
| chem_res_alkali = 
| chem_res_aromatic = 
| chem_res_grease_oil = 
| chem_res_haloalkane = 
| chem_res_halogen = 
| chem_res_ketone = 
| gas_perm_temp  = 20 °C
| gas_perm_N     = 
| gas_perm_O     = 
| gas_perm_CO2   = 
| gas_perm_H2O   = 
| price          = 
| footnotes      = 
}}

[[File:Buckram variety.jpg|thumb|بڪرم ڪيترن رنگن ۾ موجود هوندو آهي۔]]
'''بڪرم''' هڪ سخت [[ڪپهه]]، يا ڪڏهن ڪڏهن [[لينن]] يا [[گهوڙي جا وار|گهوڙي جي وارن]] جو ڪپڙو آهي، جنهن جي اُڻت سادي، عام طور ڍري، هوندي آهي، ۽ اهو [[ململ]] ۽ ٻين [[سادي اُڻت|سادي اُڻت]] وارن ڪپڙن وانگر مختلف وزنن ۾ ٺاهيو ويندو آهي۔&lt;ref&gt;{{cite encyclopaedia |editor1-last=Marks |editor1-first=Stephen S. |title=&quot;Buckram&quot;; &quot;Library buckram&quot;; &quot;Muslin |date=1959 |publisher=Fairchild Publications |location=New York |url=https://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse/page/368/|pages=87, 320, 368 |encyclopaedia=Fairchild's dictionary of textiles}}&lt;/ref&gt; هن ڪپڙي کي [[سائيزنگ]] واري مادي، جهڙوڪ [[ڪڻڪ جي پيسٽ]]، گلو جهڙوڪ [[پولي ونائل ايسيٽيٽ|پي وي اي گلو]]، يا [[پائروڪسلن]] (جليٽين بڻايل نائٽرو سيلولوز، جيڪو لڳ ڀڳ 1910ع ۾ تيار ٿيو) ۾ ڀڄايو وڃي ٿو، پوءِ سڪايو وڃي ٿو۔ ٻيهر ڀڄائڻ يا گرم ڪرڻ سان ان کي شڪل ڏئي سگهجي ٿي، جنهن سان ڪتابن جي جلدن، ٽوپين ۽ لباس جي حصن لاءِ پائيدار ۽ سخت ڪپڙو ٺهي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book |last=  Arnold|first=Janet|title=Queen Elizabeth's Wardrobe Unlock'd|pages=151}}&lt;/ref&gt;

== لفظي اصل ==
[[وچيون دور|وچئين دور]] ۾ &quot;بوڪرام&quot; رڳو نفيس ڪپهه جي ڪپڙي لاءِ استعمال ٿيندو هو۔ هن اصطلاح جي اصل اڃا غير يقيني آهي؛ ''[[آڪسفورڊ انگريزي ڊڪشنري]]'' عام طور ڏنل هن نسبت کي، ته اهو [[بخارا]] شهر جي نالي مان نڪتل آهي، غير ممڪن سمجهي ٿي۔&lt;ref&gt;An example of the &quot;[[Bokhara]]&quot; etymology:

* {{cite book |last=King |first=Donald |title=Age of Chivalry: Art in Plantagenet England, 1200–1400 |date=1987 |publisher=Royal Academy of Arts; Weidenfeld &amp; Nicolson |isbn=9780297791904 |editor1=Jonathan Alexander |location=London |pages=157–161 |chapter=Embroidery and Textiles |oclc=1223895666 |quote=Fine cotton cloth known as bokeram (derived from Bokhara; the cloth was originally imported from Asia) was used for garments, linings and banners. |editor2=Paul Binski |chapter-url=https://archive.org/details/ageofchivalryart0000unse_t1u3/page/156 |quote-page=157}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{oed|buckram|quote=Of the ultimate etymology nothing is really known. Some refer to Italian {{lang|it|bucherare}} 'to pierce full of holes', supposing that the name was first given to a kind of muslin or net{{nbsp}}... [[Johann Jakob Reiske|Reiske]] (in Constantin. Porphyrog. ed. Niebuhr II. 530) proposes Arabic {{Transliteration|ar|abū qirām}} {{lang|la|'pannus cum intextis figuris'|italic=no}}, but he does not say where he found this compound; the simple {{Transliteration|ar|qirām}} is of doubtful meaning, the Arab lexicographers quoted in the {{Transliteration|ar|Qāmūs}} giving the various renderings 'red veil', 'striped and figured woollen cloth', 'thin veil'{{nbsp}}... Others suggest derivation ''Bokhara'', or ''Bulgaria'', but this does not agree with the early French forms.}}
* Citing: {{lang|la|Constantini Porphyrogeniti Imperatoris de Cerimoniis Aulae Byzantinae Libri Duo Graece et Latine}}, edited by [[Barthold Georg Niebuhr|Niebuhr]] (1829) from the recension by [[Reiske]], Volume II.&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جلدبندي ۾ استعمال ==
بڪرم جون ڪيتريون خاصيتون ان کي [[ڪتاب جلدبندي]] لاءِ مناسب بڻائين ٿيون۔ بڪرم تمام پائيدار هوندو آهي؛ اهو ڪتاب جلدبند ڪرڻ واري پيسٽ کي اندر لنگهي ڪتاب جي اڳيان ۽ پٺيان وارن جلدن کي بي رنگ يا داغدار ٿيڻ نٿو ڏئي۔&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thomson |first=Paul |title=Introduction to Bookbinding Supplies and Materials |url=https://www.ibookbinding.com/blog/bookbinding-supplies-and-materials/ |website=iBookBinding - Bookbinding Tutorials &amp; Resources |access-date=8 October 2019 |date=8 November 2013}}&lt;/ref&gt;

[[پائروڪسلن]] سان ڀريل بڪرم کي اڪثر ترجيح ڏني ويندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو پاڻي، جيتن، فنگس ۽ عام استعمال جي گهسڻ کان مزاحمت رکي ٿو۔ اهو خاص طور [[لائبريري جلدبندي]] لاءِ اهم آهي، جتي ساڳيا ڪتاب ڪيترائي ماڻهو بار بار هٿ ۾ کڻندا آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bookbinding and the Conservation of Books - A Dictionary of Descriptive Terminology|url=https://cool.culturalheritage.org/don/dt/dt0414.html#:~:text=Pyroxylin%20impregnated%20fabrics%20are%20superior,for%20use%20in%20library%20binding.|url-status=live|access-date=2020-10-17|website=cool.culturalheritage.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724175614/https://cool.culturalheritage.org/don/dt/dt0414.html |archive-date=2020-07-24 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، پائروڪسلن وارا ڪپڙا نشاستي سان ڀريل ڪپڙن جي ڀيٽ ۾ ڪيميائي طور گهٽ مستحڪم هوندا آهن ۽ انتهائي گرمي پد کان متاثر ٿي سگهن ٿا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Books and Bound Items - Preservation Self-Assessment Program|url=https://psap.library.illinois.edu/collection-id-guide/bookbound#clothcover|access-date=2023-12-06|website=psap.library.illinois.edu }}&lt;/ref&gt;

== ٽوپي سازي ۾ استعمال ==
[[ٽوپي سازي]] وارو بڪرم نشاستي سان ڀريل هوندو آهي، جنهن ڪري اهو پاڻي ۾ نرم ٿي سگهي ٿو، پوءِ [[ٽوپي بلاڪ]] تي ڇڪي چڙهايو وڃي ٿو ۽ سڪي سخت شڪل اختيار ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hart |first1=Eric |title=The Prop Building Guidebook: For Theatre, Film, and TV |date=2013 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=9780240821382 |page=292 |url=https://books.google.com/books?id=TSx5VSRqbfgC&amp;pg=PA292 }}&lt;/ref&gt; ٽوپي سازي وارو بڪرم ڪيترن وزنن ۾ اچي ٿو، جن ۾ هلڪو يا بيبي بڪرم، جيڪو اڪثر ٻارن ۽ گڏي جي ٽوپين لاءِ استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Copyist |journal=The Illustrated Milliner |date=July 1913 |volume=14 |issue=7 |page=68 |url=https://books.google.com/books?id=_wlQAAAAYAAJ&amp;pg=RA3-PA86 |access-date=8 October 2019 |publisher=The Illustrated Milliner Company }}&lt;/ref&gt; سنگل-پلائي بڪرم، ۽ ڊبل بڪرم، جنهن کي ''ٿيئيٽريڪل بڪرم'' يا ''ڪرائون بڪرم'' پڻ چيو ويندو آهي، شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite newsletter |last=McMasters |first=Lynn |title=Buckram 101 |journal=Finery |date=1 November 2005 |url=http://www.gbacg.org/finery/2005/buckram-101/ |access-date=8 October 2019 |publisher=Greater Bay Area Costumers Guild}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wiktionary | buckram}}
* [https://patents.google.com/patent/US1712991A/en آمريڪي پيٽنٽ US1712991A]، بڪرم تيار ڪرڻ جو طريقو

{{Fabric}}

[[زمرو:اُڻيل ڪپڙا]]</text>
      <sha1>6qwaaohxck6fp3xe7z9b4k2jxbdw2nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox material</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95359</id>
    <revision>
      <id>373492</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{infobox | bodystyle  = width:25em | abovestyle = background:#ccc; color:inherit; | headerstyle = background:#ddd; color:inherit; | autoheaders = y  | above   = {{{name|}}}  | image   = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}}  |  label1 = مترادف |   data1 = {{{synonym|}}} |  label2 = مترادف |   data2 = {{{synonyms|}}} |  label3 = مواد جو قسم |   da...</comment>
      <origin>373492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7438" sha1="tpxqo1h53vtxa7r8gvrqhlzdp47hljh" xml:space="preserve">{{infobox
| bodystyle  = width:25em
| abovestyle = background:#ccc; color:inherit;
| headerstyle = background:#ddd; color:inherit;
| autoheaders = y

| above   = {{{name|}}}

| image   = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}}
| caption = {{{caption|}}}

|  label1 = مترادف
|   data1 = {{{synonym|}}}
|  label2 = مترادف
|   data2 = {{{synonyms|}}}
|  label3 = مواد جو قسم
|   data3 = {{{type|}}}

|header10 = ڌاتو ملاوٽ جون خاصيتون
| label11 = [[متحد نمبرنگ نظام|UNS سڃاڻپ]]
|  data11 = {{{UNS|}}}
| label12 = [[SAE اسٽيل گريڊ|SAE سڃاڻپ]]
|  data12 = {{{SAE|}}}
| label13 = ڌاتو ملاوٽ جو قسم
|  data13 = {{{alloy type|}}}
| label14 = جوڙجڪ
|  data14 = {{{alloy composition|}}}

|header20 = طبعي خاصيتون

| label21 = [[ڪثافت]] {{nobold|(''ρ'')}}
|  data21 = {{{density|}}}
| label22 = [[ابي نمبر]] {{nobold|(''V'')}}
|  data22 = {{{abbe_number|}}}
| label23 = [[انڪساري عدد]] {{nobold|(''n'')}}
|  data23 = {{{refractive_index|}}}
| label24 = [[باهه لڳڻ جي صلاحيت]]
|  data24 = {{{flammability|}}}
| label25 = [[حدي آڪسيجن عدد]]
|  data25 = {{{limiting_oxygen_index|}}}
| label26 = [[هائيڊروڪسل آئن جذب|پاڻي جذب ڪرڻ]]—[[ڪيميائي توازن|توازن]] ([[ASTM انٽرنيشنل|ASTM]])
|  data26 = {{{water_absorption_eq|}}}
| label27 = [[هائيڊروڪسل آئن جذب|پاڻي جذب ڪرڻ]]—24 ڪلاڪن دوران
|  data27 = {{{water_absorption_24h|}}}
| label28 = [[الٽرا وائلٽ]] {{nobold|(1–380&amp;nbsp;nm)}} [[فوٽو ڊيگريڊيشن|مزاحمت]]
|  data28 = {{{uv_resistance|}}}

|header30 = ڪيميائي خاصيتون
| label31 = ڪيميائي فارمولو
|  data31 = {{{chemical formula|}}}

| header32 = مشيني خاصيتون

| label33 = [[ينگ جو ماڊيولس]] {{nobold|(''E'')}}
|  data33 = {{{youngs_modulus|}}}
| label34 = [[آخري ڇڪ برداشت|ڇڪ برداشت]] {{nobold|(''σ''&lt;sub&gt;t&lt;/sub&gt;)}}
|  data34 = {{{tensile_strength|}}}
| label35 = [[اسٽرين (مواد سائنس)|ڊگھائي ۾ واڌ]] {{nobold|(''ε'')}} {{nobold|1=[[ساختي ناڪامي|ٽٽڻ]] وقت}}
|  data35 = {{{elongation|}}}
| label36 = [[دٻاءُ برداشت]] {{nobold|(''σ''&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;)}}
|  data36 = {{{compressive_strength|}}}
| label37 = [[پواسون جو تناسب]] {{nobold|(''ν'')}}
|  data37 = {{{poissons_ratio|}}}
| label38 = [[سختي]]—[[راڪويل اسڪيل|راڪويل]]
|  data38 = {{{hardness_rockwell|}}}
| label39 = [[سختي]]—[[برينيل اسڪيل|برينيل]]
|  data39 = {{{hardness_brinell|}}}
| label40 = [[آئزوڊ اثر طاقت ٽيسٽ|آئزوڊ اثر طاقت]]
|  data40 = {{{izod_impact_strength|}}}
| label41 = [[چارپي اثر ٽيسٽ|نوچ ٽيسٽ]]
|  data41 = {{{notch_test|}}}
| label42 = گهسڻ خلاف مزاحمت {{{abrasive_resistance_note|}}}
|  data42 = {{{abrasive_resistance|}}}
| label43 = [[رگڙ جو عدد]] {{nobold|(''μ'')}}
|  data43 = {{{coeff_friction|}}}
| label44 = [[آواز جي رفتار]]
|  data44 = {{{speed_of_sound|}}}

| header50 = حرارتي خاصيتون

| label51 = [[ڳرڻ جو نقطو|ڳرڻ جو گرمي پد]] {{nobold|(''T''&lt;sub&gt;m&lt;/sub&gt;)}}
|  data51 = {{{melting_point|}}}
| label52 = [[شيشي تبديلي گرمي پد]] {{nobold|(''T''&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;)}}
|  data52 = {{{glass_transition|}}}
| label53 = [[گرمي سبب وڪڙجڻ جو گرمي پد]] {{{heat_deflection_temp_note|}}}
|  data53 = {{{heat_deflection_temp|}}}
| label54 = [[وڪيٽ نرم ٿيڻ جو نقطو]] {{{vicat_note|}}}
|  data54 = {{{vicat|}}}
| label55 = [[وڪيٽ نرم ٿيڻ جو نقطو]]—10&amp;nbsp;N (Vicat&amp;nbsp;A)
|  data55 = {{{vicat_a|}}}
| label56 = [[وڪيٽ نرم ٿيڻ جو نقطو]]—50&amp;nbsp;N (Vicat&amp;nbsp;B)
|  data56 = {{{vicat_b|}}}
| label57 = مٿيون ڪم ڪندڙ گرمي پد
|  data57 = {{{upper_working_temp|}}}
| label58 = هيٺيون ڪم ڪندڙ گرمي پد
|  data58 = {{{lower_working_temp|}}}
| label59 = گرمي منتقلي جو عدد {{nobold|(''λ'')}}
|  data59 = {{{heat_transfer_coeff|}}}
| label60 = [[حرارتي چالڪائي]] {{nobold|(''k'')}} {{{thermal_conductivity_note|}}}
|  data60 = {{{thermal_conductivity|}}}
| label61 = [[حرارتي ڦهلاءُ پذيري]] {{nobold|(''a'')}} {{{thermal_diffusivity_note|}}}
|  data61 = {{{thermal_diffusivity|}}}
| label62 = [[حرارتي ڦهلاءَ جو عدد#سڌي حرارتي ڦهلاءَ جو عدد|سڌي حرارتي ڦهلاءَ جو عدد]] {{nobold|(''α'')}}
|  data62 = {{{linear_expansion|}}}
| label63 = [[مخصوص گرمي گنجائش]] {{nobold|(''c'')}}
|  data63 = {{{specific_heat|}}}

| header70 = برقي خاصيتون

| label71 = [[ڊائيليڪٽرڪ مستقل]] {{nobold|(''ε''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)}} {{{dielectric_constant_note|}}}
|  data71 = {{{dielectric_constant|}}}
| label72 = [[پرميٽيوٽي]] {{nobold|(''ε'')}}
|  data72 = {{{permittivity|}}}
| label73 = [[پرميئبلٽي (برقي مقناطيسيت)|نسبتي پرميئبلٽي]] {{nobold|(''μ''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)}} {{{relative_permeability_note|}}}
|  data73 = {{{relative_permeability|}}}
| label74 = [[پرميئبلٽي (برقي مقناطيسيت)|پرميئبلٽي]] {{nobold|(''μ'')}} {{{permeability_note|}}}
|  data74 = {{{permeability|}}}
| label75 = [[ڊائيليڪٽرڪ طاقت]]
|  data75 = {{{dielectric strength|}}}
| label76 = [[ضايع ٿيڻ جو عامل]] {{{dissipation_factor_note|}}}
|  data76 = {{{dissipation_factor|}}}
| label77 = مٿاڇري [[رزسٽيوٽي]]
|  data77 = {{{surface_resistivity|}}}
| label78 = حجمي [[رزسٽيوٽي]] {{nobold|(''ρ'')}}
|  data78 = {{{volume_resistivity|}}}

| header80 = ڪيميائي مزاحمت

| label81 = [[تيزاب]]—[[ارتڪاز|مرتڪز]]
|  data81 = {{{chem_res_acid_c|}}}
| label82 = [[تيزاب]]—[[ارتڪاز|گهٽيل]]
|  data82 = {{{chem_res_acid_d|}}}
| label83 = [[الڪوحل (ڪيميا)|الڪوحل]]
|  data83 = {{{chem_res_alcohol|}}}
| label84 = [[الڊيهائيڊ]]
|  data84 = {{{chem_res_aldehyde|}}}
| label85 = [[الڪلي]]
|  data85 = {{{chem_res_alkali|}}}
| label86 = [[اروميٽڪ هائيڊروڪاربن]]
|  data86 = {{{chem_res_aromatic|}}}
| label87 = [[ايسٽر]]
|  data87 = {{{chem_res_ester|}}}
| label88 = [[گريس (لوبريڪنٽ)|گريسون]] ۽ [[تيل]]
|  data88 = {{{chem_res_grease_oil|}}}
| label89 = [[هيلو الڪين|هالوجنيٽيڊ هائيڊروڪاربن]]
|  data89 = {{{chem_res_haloalkane|}}}
| label90 = [[هالوجن]]
|  data90 = {{{chem_res_halogen|}}}
| label91 = [[ڪيٽون]]
|  data91 = {{{chem_res_ketone|}}}

| header100 = {{{gas_perm_temp|20&amp;nbsp;°C}}} تي [[پرميئيشن|گيس پرميئيشن]]

| label101 = [[نائيٽروجن]]
|  data101 = {{{gas_perm_N|}}}
| label102 = [[آڪسيجن]]
|  data102 = {{{gas_perm_O|}}}
| label103 = [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] 
|  data103 = {{{gas_perm_CO2|}}}
| label104 = [[پاڻي جو ٻاڦ]]
|  data104 = {{{gas_perm_H2O|}}}

| header110 = معاشيات

| label111 = قيمت
|  data111 = {{{price|}}}

| belowstyle = text-align:left; border-top:#aaa 2px solid
| below = {{{footnotes|}}}
}}&lt;!--

---&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpxqo1h53vtxa7r8gvrqhlzdp47hljh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox material/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95360</id>
    <revision>
      <id>373493</id>
      <timestamp>2026-04-25T20:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-------------------------------------------------------------------      مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ ڏنل جڳھ تي رکو؛      انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي رکجن (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]).  --------------------------------------------------------------------&gt;  == استعمال == {{Infobox material | name = {{{name}}} | image = {{{image}}} | image_size = {{{image_size}}} | alt...</comment>
      <origin>373493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8088" sha1="rh2j8j1leb2kqh2xrue0e8ke9clu0vw" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-------------------------------------------------------------------
     مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ ڏنل جڳھ تي رکو؛
     انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي رکجن (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]).
 --------------------------------------------------------------------&gt;

== استعمال ==
{{Infobox material
| name = {{{name}}}
| image = {{{image}}}
| image_size = {{{image_size}}}
| alt = {{{alt}}}
| caption = {{{caption}}}
| synonym  = {{{synonym}}}
| synonyms = {{{synonyms}}}
| type = {{{type}}}
| UNS = {{{UNS}}}
| SAE = {{{SAE}}} 
| alloy type = {{{alloy type}}}
| alloy composition = {{{alloy composition}}}
| chemical formula = {{{chemical formula}}}
| density = {{{density}}}
| abbe_number = {{{abbe_number}}}
| refractive_index = {{{refractive_index}}}
| flammability = {{{flammability}}}
| limiting_oxygen_index = {{{limiting_oxygen_index}}}
| water_absorption_eq = {{{water_absorption_eq}}}
| water_absorption_24h = {{{water_absorption_24h}}}
| uv_resistance = {{{uv_resistance}}}
| youngs_modulus = {{{youngs_modulus}}}
| tensile_strength = {{{tensile_strength}}}
| elongation = {{{elongation}}}
| compressive_strength = {{{compressive_strength}}}
| poissons_ratio = {{{poissons_ratio}}}
| hardness_rockwell = {{{hardness_rockwell}}}
| hardness_brinell = {{{hardness_brinell}}}
| izod_impact_strength = {{{izod_impact_strength}}}
| notch_test = {{{notch_test}}}
| abrasive_resistance_note = {{{abrasive_resistance_note}}}
| abrasive_resistance = {{{abrasive_resistance}}}
| coeff_friction = {{{coeff_friction}}}
| speed_of_sound = {{{speed_of_sound}}}
| melting_point = {{{melting_point}}}
| glass_transition = {{{glass_transition}}}
| heat_deflection_temp_note = {{{heat_deflection_temp_note}}}
| heat_deflection_temp = {{{heat_deflection_temp}}}
| vicat_note = {{{vicat_note}}}
| vicat = {{{vicat}}}
| vicat_a = {{{vicat_a}}}
| vicat_b = {{{vicat_b}}}
| upper_working_temp = {{{upper_working_temp}}}
| lower_working_temp = {{{lower_working_temp}}}
| heat_transfer_coeff = {{{heat_transfer_coeff}}}
| thermal_conductivity_note = {{{thermal_conductivity_note}}}
| thermal_conductivity = {{{thermal_conductivity}}}
| thermal_diffusivity_note = {{{thermal_diffusivity_note}}}
| thermal_diffusivity = {{{thermal_diffusivity}}}
| linear_expansion = {{{linear_expansion}}}
| specific_heat = {{{specific_heat}}}
| dielectric_constant_note = {{{dielectric_constant_note}}}
| dielectric_constant = {{{dielectric_constant}}}
| permittivity = {{{permittivity}}}
| relative_permeability_note = {{{relative_permeability_note}}}
| relative_permeability = {{{relative_permeability}}}
| permeability_note = {{{permeability_note}}}
| permeability = {{{permeability}}}
| dielectric strength = {{{dielectric strength}}}
| dissipation_factor_note = {{{dissipation_factor_note}}}
| dissipation_factor = {{{dissipation_factor}}}
| surface_resistivity = {{{surface_resistivity}}}
| volume_resistivity = {{{volume_resistivity}}}
| chem_res_acid_c = {{{chem_res_acid_c}}}
| chem_res_acid_d = {{{chem_res_acid_d}}}
| chem_res_alcohol = {{{chem_res_alcohol}}}
| chem_res_aldehyde = {{{chem_res_aldehyde}}}
| chem_res_alkali = {{{chem_res_alkali}}}
| chem_res_aromatic = {{{chem_res_aromatic}}}
| chem_res_ester = {{{chem_res_ester}}}
| chem_res_grease_oil = {{{chem_res_grease_oil}}}
| chem_res_haloalkane = {{{chem_res_haloalkane}}}
| chem_res_halogen = {{{chem_res_halogen}}}
| chem_res_ketone = {{{chem_res_ketone}}}
| gas_perm_temp = 20&amp;nbsp;°C
| gas_perm_N = {{{gas_perm_N}}}
| gas_perm_O = {{{gas_perm_O}}}
| gas_perm_CO2 = {{{gas_perm_CO2}}}
| gas_perm_H2O = {{{gas_perm_H2O}}}
| price = {{{price}}}
| footnotes = {{{footnotes}}}
}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{Infobox material
| name = 
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| synonym  = 
| synonyms = 
| type = 
| alloy type =
| UNS  =
| SAE  =
| alloy composition =
| chemical formula  = 
| density = 
| abbe_number = 
| refractive_index = 
| flammability = 
| limiting_oxygen_index = 
| water_absorption_eq = 
| water_absorption_24h = 
| uv_resistance = 
| youngs_modulus = 
| tensile_strength = 
| elongation = 
| compressive_strength = 
| poissons_ratio = 
| hardness_rockwell = 
| hardness_brinell = 
| izod_impact_strength = 
| notch_test = 
| abrasive_resistance_note = 
| abrasive_resistance = 
| coeff_friction = 
| speed_of_sound = 
| melting_point = 
| glass_transition = 
| heat_deflection_temp_note = 
| heat_deflection_temp = 
| vicat_note =
| vicat = 
| vicat_a = 
| vicat_b = 
| upper_working_temp = 
| lower_working_temp = 
| heat_transfer_coeff = 
| thermal_conductivity_note = 
| thermal_conductivity = 
| thermal_diffusivity_note = 
| thermal_diffusivity = 
| linear_expansion = 
| specific_heat = 
| dielectric_constant_note = 
| dielectric_constant = 
| permittivity = 
| relative_permeability_note = 
| relative_permeability = 
| permeability_note = 
| permeability = 
| dielectric strength = 
| dissipation_factor_note = 
| dissipation_factor = 
| surface_resistivity = 
| volume_resistivity = 
| chem_res_acid_c = 
| chem_res_acid_d = 
| chem_res_alcohol = 
| chem_res_aldehyde = 
| chem_res_alkali = 
| chem_res_aromatic = 
| chem_res_ester = 
| chem_res_grease_oil = 
| chem_res_haloalkane = 
| chem_res_halogen = 
| chem_res_ketone = 
| gas_perm_temp = 20&amp;nbsp;°C
| gas_perm_N = 
| gas_perm_O = 
| gas_perm_CO2 = 
| gas_perm_H2O = 
| price = 
| footnotes = 
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== سانچو ڊيٽا ==
{{TemplateData header}}
{{cot|title=سانچو ڊيٽا|bg=#ddd|expand=yes}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;name&quot;: {},
		&quot;image&quot;: {},
		&quot;image_size&quot;: {},
		&quot;alt&quot;: {},
		&quot;caption&quot;: {},
		&quot;type&quot;: {},
		&quot;density&quot;: {},
		&quot;abbe_number&quot;: {},
		&quot;refractive_index&quot;: {},
		&quot;flammability&quot;: {},
		&quot;limiting_oxygen_index&quot;: {},
		&quot;water_absorption_eq&quot;: {},
		&quot;water_absorption_24h&quot;: {},
		&quot;uv_resistance&quot;: {},
		&quot;youngs_modulus&quot;: {},
		&quot;tensile_strength&quot;: {},
		&quot;elongation&quot;: {},
		&quot;compressive_strength&quot;: {},
		&quot;poissons_ratio&quot;: {},
		&quot;hardness_rockwell&quot;: {},
		&quot;hardness_brinell&quot;: {},
		&quot;izod_impact_strength&quot;: {},
		&quot;notch_test&quot;: {},
		&quot;abrasive_resistance&quot;: {},
		&quot;coeff_friction&quot;: {},
		&quot;speed_of_sound&quot;: {},
		&quot;abrasive_resistance_note&quot;: {},
		&quot;melting_point&quot;: {},
		&quot;glass_transition&quot;: {},
		&quot;heat_deflection_temp&quot;: {},
		&quot;vicat&quot;: {},
		&quot;vicat_a&quot;: {},
		&quot;vicat_b&quot;: {},
		&quot;upper_working_temp&quot;: {},
		&quot;lower_working_temp&quot;: {},
		&quot;thermal_conductivity&quot;: {},
		&quot;thermal_diffusivity&quot;: {},
		&quot;linear_expansion&quot;: {},
		&quot;specific_heat&quot;: {},
		&quot;heat_deflection_temp_note&quot;: {},
		&quot;vicat_note&quot;: {},
		&quot;heat_transfer_coeff&quot;: {},
		&quot;thermal_conductivity_note&quot;: {},
		&quot;thermal_diffusivity_note&quot;: {},
		&quot;dielectric_constant&quot;: {},
		&quot;permittivity&quot;: {},
		&quot;relative_permeability&quot;: {},
		&quot;permeability&quot;: {},
		&quot;dielectric strength&quot;: {},
		&quot;dissipation_factor&quot;: {},
		&quot;surface_resistivity&quot;: {},
		&quot;volume_resistivity&quot;: {},
		&quot;dielectric_constant_note&quot;: {},
		&quot;relative_permeability_note&quot;: {},
		&quot;permeability_note&quot;: {},
		&quot;dissipation_factor_note&quot;: {},
		&quot;chem_res_acid_c&quot;: {},
		&quot;chem_res_acid_d&quot;: {},
		&quot;chem_res_alcohol&quot;: {},
		&quot;chem_res_aldehyde&quot;: {},
		&quot;chem_res_alkali&quot;: {},
		&quot;chem_res_aromatic&quot;: {},
		&quot;chem_res_ester&quot;: {},
		&quot;chem_res_grease_oil&quot;: {},
		&quot;chem_res_haloalkane&quot;: {},
		&quot;chem_res_halogen&quot;: {},
		&quot;chem_res_ketone&quot;: {},
		&quot;gas_perm_N&quot;: {},
		&quot;gas_perm_O&quot;: {},
		&quot;gas_perm_CO2&quot;: {},
		&quot;gas_perm_H2O&quot;: {},
		&quot;gas_perm_temp&quot;: {},
		&quot;price&quot;: {},
		&quot;footnotes&quot;: {},
		&quot;synonym&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;synonyms&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;UNS&quot;: {},
		&quot;SAE&quot;: {},
		&quot;alloy type&quot;: {},
		&quot;alloy composition&quot;: {},
		&quot;chemical formula&quot;: {}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;
{{cob}}

== پڻ ڏسو ==
* [[سانچو:Chembox]]
* [[سانچو:Infobox element]]

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||

&lt;!-------------------------------------------------------------------
       زمرا ھيٺ رکو، انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي.
 --------------------------------------------------------------------&gt;
[[زمرو:مواد سائنس انفو باڪس سانچا|Material]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>rh2j8j1leb2kqh2xrue0e8ke9clu0vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95361</id>
    <revision>
      <id>373495</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: /* {{pp-template}} */ .ib-element-periodic-table { 	background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);     border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); 	text-align: center; 	padding: 0.4em; 	display: grid; 	justify-content: center; 	align-items: center; 	grid-template-columns: min-content min-content; 	gap: 0.2em; }  .ib-element-periodic-table-symbol, .ib-element-periodic-table-name { 	font-size: 90%; /* 90 * 88 &lt; 85% */ 	line-height: 100%; }  .ib-...</comment>
      <origin>373495</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="1250" sha1="334kj0jyzh9klejkgwhviwxemtxkvxo" xml:space="preserve">/* {{pp-template}} */
.ib-element-periodic-table {
	background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);
    border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);
	text-align: center;
	padding: 0.4em;
	display: grid;
	justify-content: center;
	align-items: center;
	grid-template-columns: min-content min-content;
	gap: 0.2em;
}

.ib-element-periodic-table-symbol,
.ib-element-periodic-table-name {
	font-size: 90%; /* 90 * 88 &lt; 85% */
	line-height: 100%;
}

.ib-element-periodic-table-name {
	grid-column: 1 / 3;
}

.ib-element .isotopes-table {
	display: table; /* override Minerva */
}

.ib-element-vapor-pressure {
	display: table; /* override Minerva */
	text-align: center;
	font-size: 90%; /* because it spanned the infobox out of mobile screen. Nov 2018 */
	border-collapse: collapse;
	margin: 0 auto;
}

/*
 * override Minerva's infobox padding which causes the table to be too big
 * Probably merits an upstream task to tighten their selector to just the infobox
 * th/tds and not any old th/td internal to the infobox
 * 0.2em matches Minerva's normal .wikitable padding
 */
body.skin--responsive.skin-minerva .ib-element-vapor-pressure th,
body.skin--responsive.skin-minerva .ib-element-vapor-pressure td {
	padding: 0.2em;
}</text>
      <sha1>334kj0jyzh9klejkgwhviwxemtxkvxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-allotropes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95362</id>
    <revision>
      <id>373496</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#switch:{{{format|}}}&lt;!--  --&gt;| infobox = {{#switch:{{{symbol|}}} | B  = α-، β-رومبوهيڊرل، β-ٽيٽراگونل، ۽ [[بورون جا ايلوٽروپس|وڌيڪ]] | C  = [[گريفائيٽ]]، [[هيرو]] ۽ وڌيڪ؛ ڏسو [[ڪاربان جا ايلوٽروپس]] | N  = ڏسو {{slink|نائيٽروجن|ايلوٽروپس|nopage=yes}} | O  = O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ([[اوزون]]) ۽ وڌيڪ؛ ڏسو [[آڪسيجن جا ايلوٽروپس]]...</comment>
      <origin>373496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2074" sha1="ecvyln2djv484hygo05q04vke4xpz9p" xml:space="preserve">{{#switch:{{{format|}}}&lt;!--

--&gt;| infobox = {{#switch:{{{symbol|}}}
| B  = α-، β-رومبوهيڊرل، β-ٽيٽراگونل، ۽ [[بورون جا ايلوٽروپس|وڌيڪ]]
| C  = [[گريفائيٽ]]، [[هيرو]] ۽ وڌيڪ؛ ڏسو [[ڪاربان جا ايلوٽروپس]]
| N  = ڏسو {{slink|نائيٽروجن|ايلوٽروپس|nopage=yes}}
| O  = O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ([[اوزون]]) ۽ وڌيڪ؛ ڏسو [[آڪسيجن جا ايلوٽروپس]]
| F  = الفا، بيٽا؛ ڏسو [[فلورين جا ايلوٽروپس|فلورين جا ايلوٽروپس]]
| Si = ڏسو [[سلڪون جا ايلوٽروپس|سلڪون جا ايلوٽروپس]]
| P  = اڇو، ڳاڙهو، واڱڻائي، ڪارو ۽ ٻيا؛ ڏسو [[فاسفورس جا ايلوٽروپس]]
| S  = ڏسو [[سلفر جا ايلوٽروپس]]
| Fe = ڏسو [[لوهه جا ايلوٽروپس|لوهه جا ايلوٽروپس]]
| As = ڀورو (سڀ کان عام)، پيلو، ڪارو؛ ڏسو [[آرسينڪ جا ايلوٽروپس]]
| Sn = {{nowrap|چاندي جهڙو اڇو، β (بيٽا)}}؛ {{nowrap|ڀورو، α (الفا)}}
|  W = α-ٽنگسٽن&amp;nbsp;(عام)، β-ٽنگسٽن
| Po = &amp;alpha;، &amp;beta;
| Pu = ڏسو [[پلوٽونيم جا ايلوٽروپس]]
| #default = {{{default|}}} }}&lt;!--

 --&gt;| wl|#default = {{#switch:{{{symbol|}}}
| B  = [[بورون جا ايلوٽروپس]]
| C  = [[ڪاربان جا ايلوٽروپس]]
| N  = [[نائيٽروجن جا ايلوٽروپس]]
| O  = [[آڪسيجن جا ايلوٽروپس]]
| F  = [[فلورين جا ايلوٽروپس]]
| Si = [[سلڪون جا ايلوٽروپس]]
| P  = [[فاسفورس جا ايلوٽروپس]]
| S  = [[سلفر جا ايلوٽروپس]]
| Fe = [[لوهه جا ايلوٽروپس]]
| As = [[آرسينڪ جا ايلوٽروپس]]
| Sn = &lt;!-- no article; Dec 2021 --&gt;
|  W = &lt;!-- no article; Jul 2022 --&gt;
| Po = &lt;!-- no article; Dec 2021 --&gt;
| Pu = [[پلوٽونيم جا ايلوٽروپس]]
| #default={{{default|}}}
}}}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecvyln2djv484hygo05q04vke4xpz9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-allotropes/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95363</id>
    <revision>
      <id>373497</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} :{{tlx|Infobox element/symbol-to-allotropes}} :{{para|symbol}} :{{para|format|wl, infobox}}  ==جائزو== {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot; |+ ! عنصر ! ايلوٽروپ مضمون&lt;br/&gt;{{nobold|1={{para|format|wl}}}} ! انفوباڪس متن&lt;br/&gt;{{nobold|1={{para|format|infobox}}}} {{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=B }} {{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=C }} {{Infobox element/symbol-to-allotropes/ro...</comment>
      <origin>373497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2037" sha1="cdljmnzazy10ucs25s6psw2q42amf8s" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
:{{tlx|Infobox element/symbol-to-allotropes}}
:{{para|symbol}}
:{{para|format|wl, infobox}}

==جائزو==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+
! عنصر
! ايلوٽروپ مضمون&lt;br/&gt;{{nobold|1={{para|format|wl}}}}
! انفوباڪس متن&lt;br/&gt;{{nobold|1={{para|format|infobox}}}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=B }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=C }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=N }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=O }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=F }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Si}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=P }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=S }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Fe}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=As}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Sn}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=W}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Po}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Pu}}
|}

* {{clc|ايلوٽروپس}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Allotropes+of&amp;namespace=0 ايلوٽروپس جا ... مضمون]

==وڌيڪ==
* [[:d:Wikidata:WikiProject_Chemistry/Tools]] -- وڪي ڊيٽا
* '''{{Q|Q2512777}}، عام'''
* {{Q|Q81915}}
* {{Q|Q967847}}
* {{Q|Q19753344}}
* {{Q|Q1751859}}
* {{cite report|last=Young|first=David A. |publisher=Springer |title=عنصرن جا مرحلي خاڪا |page=10 |year=1975 |url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/4010212-0BbwUC/4010212.pdfaccess |access-date=2016-02-25}} (F مان)

==عنصرن جي خاصيتن جو جائزو==
:{{tl|Infobox element/symbol-to--overview-properties}}

{{Infobox element/symbol-to--navbox}}

== پڻ ڏسو ==

:{{tl|Infobox element/symbol-to-allotropes/row}} -- دستاويز (هن صفحي تي)

&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:Infobox element data sets|ايلوٽروپس]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>cdljmnzazy10ucs25s6psw2q42amf8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373499</id>
      <parentid>373497</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="qrapxdosmbtu7eq3mbanxlwe1w1k9h8" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
:{{tlx|Infobox element/symbol-to-allotropes}}
:{{para|symbol}}
:{{para|format|wl, infobox}}

==جائزو==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+
! عنصر
! ايلوٽروپ مضمون&lt;br/&gt;{{nobold|1={{para|format|wl}}}}
! انفوباڪس متن&lt;br/&gt;{{nobold|1={{para|format|infobox}}}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=B }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=C }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=N }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=O }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=F }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Si}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=P }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=S }}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Fe}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=As}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Sn}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=W}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Po}}
{{Infobox element/symbol-to-allotropes/row|symbol=Pu}}
|}

* {{clc|ايلوٽروپس}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Allotropes+of&amp;namespace=0 ايلوٽروپس جا ... مضمون]

==وڌيڪ==
* [[:d:Wikidata:WikiProject_Chemistry/Tools]] — وڪي ڊيٽا
* '''[[d:Q2512777|Q2512777]]، عام'''
* [[d:Q81915|Q81915]]
* [[d:Q967847|Q967847]]
* [[d:Q19753344|Q19753344]]
* [[d:Q1751859|Q1751859]]
* {{cite report
 |last=Young
 |first=David A.
 |publisher=Springer
 |title=عنصرن جا مرحلي خاڪا
 |page=10
 |year=1975
 |url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/4010212-0BbwUC/4010212.pdf
 |access-date=2016-02-25
}} (F مان)

==عنصرن جي خاصيتن جو جائزو==
:{{tl|Infobox element/symbol-to--overview-properties}}

{{Infobox element/symbol-to--navbox}}

== پڻ ڏسو ==

:{{tl|Infobox element/symbol-to-allotropes/row}} -- دستاويز (هن صفحي تي)

&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:Infobox element data sets|ايلوٽروپس]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qrapxdosmbtu7eq3mbanxlwe1w1k9h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-allotropes/row</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95364</id>
    <revision>
      <id>373498</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: |- | {{Infobox element/symbol-to-Z         |symbol={{{symbol|}}}}} {{Infobox element/symbol-to-name      |symbol={{{symbol|}}} |format=wl}} | {{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=wl}} | {{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}</comment>
      <origin>373498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="bssjui5hf1pvzk9h0moi4ufnkn7rqnt" xml:space="preserve">|-
| {{Infobox element/symbol-to-Z         |symbol={{{symbol|}}}}} {{Infobox element/symbol-to-name      |symbol={{{symbol|}}} |format=wl}}
| {{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=wl}}
| {{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}</text>
      <sha1>bssjui5hf1pvzk9h0moi4ufnkn7rqnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to--overview-properties</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95365</id>
    <revision>
      <id>373500</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;* {{tl|Infobox element/symbol-to--overview-properties/row}} [[زمرو:عنصر انفوباڪس ڊيٽا سيٽن جا جائزا|خاصيتون]] &lt;/noinclude&gt; {| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-{{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size:85%&quot; |- ! colspan=&quot;18&quot; | {{navbar-collapsible|عنصر انفوباڪس فارميٽس|Infobox element/symbol-to--overview-properties}} |-  ! Z ! علامت ! نالو ! گروپ ! دور ! بلاڪ ! موجودگي...</comment>
      <origin>373500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="l9hlu65as12e0c86tb6dbem1qxu0l6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;* {{tl|Infobox element/symbol-to--overview-properties/row}}
[[زمرو:عنصر انفوباڪس ڊيٽا سيٽن جا جائزا|خاصيتون]]
&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-{{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
! colspan=&quot;18&quot; | {{navbar-collapsible|عنصر انفوباڪس فارميٽس|Infobox element/symbol-to--overview-properties}}
|-

! Z
! علامت
! نالو
! گروپ
! دور
! بلاڪ
! موجودگي
! حالت
! ڌاتو/نيم ڌاتو/غير ڌاتو
! Z
! نوٽ
|-
! 
! 
! 
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-group|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-period|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-block|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-occurrence|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-phase|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-metal-moid-nonmetal|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-odd-even|2={{{smallcaps|E}}}}}]
!
&lt;!--- Period 1 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=H}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=He}}
&lt;!--- Period 2 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Li}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Be}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=B}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=C}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=N}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=O}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=F}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ne}}
&lt;!--- Period 3 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Na}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Mg}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Al}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Si}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=P}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=S}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Cl}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ar}}
&lt;!--- Period 4 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=K}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ca}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Sc}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ti}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=V}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Cr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Mn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Fe}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Co}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ni}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Cu}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Zn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ga}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ge}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=As}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Se}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Br}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Kr}}
&lt;!--- Period 5 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Rb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Sr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Y}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Zr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Nb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Mo}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Tc}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ru}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Rh}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Pd}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Ag}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Cd}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=In}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Sn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Sb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Te}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=I}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties/row|symbol=Xe}}
&lt;!-- باقي structure جيئن جو تيئن رکيل --&gt;
|}
&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{Infobox element/symbol-to--navbox}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9hlu65as12e0c86tb6dbem1qxu0l6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to--overview-properties/row</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95366</id>
    <revision>
      <id>373501</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{!}}-  {{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-Z|symbol={{{symbol|}}}}}  {{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}  {{!}} {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wlisotopes}}&lt;/small&gt;  {{!}} style=&quot;text-align:center&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}...</comment>
      <origin>373501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="arsvidxiq879k5vggwioyrqn530p7sz" xml:space="preserve">{{!}}-

{{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-Z|symbol={{{symbol|}}}}}

{{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}

{{!}} {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wlisotopes}}&lt;/small&gt;

{{!}} style=&quot;text-align:center&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}}}

{{!}} style=&quot;text-align:center&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-period|symbol={{{symbol|}}}|format=circle|xxxstyle=font-size:200%}}

{{!}} style=&quot;text-align:center; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}};color:inherit;&quot; &lt;!-- add pipe by formatter --&gt;{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=ptsort, pipe, wl}}

{{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wlfirst, ucfirst}}

{{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}

{{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-metal-moid-nonmetal|symbol={{{symbol|}}}|format=}}

{{!}} style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} {{Infobox element/symbol-to-odd-even|symbol={{{symbol|}}}|format=|is_even=جوڙو|is_odd=بي جوڙو}}

{{!}} {{{note|}}}</text>
      <sha1>arsvidxiq879k5vggwioyrqn530p7sz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373502</id>
      <parentid>373501</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="3bxee7fem0t6uxxlii80lzs1ze38orv" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-Z|symbol={{{symbol|}}}}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wlisotopes}}&lt;/small&gt;
| style=&quot;text-align:center&quot; | {{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | {{Infobox element/symbol-to-period|symbol={{{symbol|}}}|format=circle|xxxstyle=font-size:200%}}
| style=&quot;text-align:center; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}};color:inherit;&quot; {{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=ptsort, pipe, wl}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wlfirst, ucfirst}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-metal-moid-nonmetal|symbol={{{symbol|}}}|format=}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-odd-even|symbol={{{symbol|}}}|format=|is_even=جفت|is_odd=فرد}}
| {{{note|}}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3bxee7fem0t6uxxlii80lzs1ze38orv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to--navbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95367</id>
    <revision>
      <id>373503</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{navbox | state     ={{{state|uncollapsed}}} | name      =Infobox element/symbol-to--navbox | title     =ڪيميائي عنصرن جا ڊيٽا سيٽ | titlestyle=color: White; background: RoyalBlue; | above     = | liststyle =unbulleted list  | group1=سڃاڻپ (ID) |  list1={{Unbulleted list |1= '''{{tl|Infobox element/symbol-to-name}}''' · [[Template:Infobox element/symbol-to--overview-IDs|سڃاڻپ جو جائزو]] |3= {{tl|Infobox element/symbol-to-Z}}  |4= {{...</comment>
      <origin>373503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6758" sha1="8998fu4vfbbrll0ammt91armx8ky108" xml:space="preserve">{{navbox
| state     ={{{state|uncollapsed}}}
| name      =Infobox element/symbol-to--navbox
| title     =ڪيميائي عنصرن جا ڊيٽا سيٽ
| titlestyle=color: White; background: RoyalBlue;
| above     =
| liststyle =unbulleted list

| group1=سڃاڻپ (ID)
|  list1={{Unbulleted list
|1= '''{{tl|Infobox element/symbol-to-name}}''' · [[Template:Infobox element/symbol-to--overview-IDs|سڃاڻپ جو جائزو]]
|3= {{tl|Infobox element/symbol-to-Z}} 
|4= {{tl|Infobox element/Z-to-symbol}}
|6= {{tl|Infobox element/symbol-to-QID}} 
|9= {{tl|Infobox element/symbol-to-symbol}} (علامت جي تصديق ۽ فارميٽنگ)
}}

| group3=دوري جدول
|  list3={{Unbulleted list
| {{tl|Infobox element/symbol-to-group}} 1&amp;ndash;18 · [[:Template:Infobox element/symbol-to-group/doc#Overview groups|جائزو]]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-period}} {{Infobox element/symbol-to-period|period=1|format=circle}} &amp;ndash;{{Infobox element/symbol-to-period|period=8|format=circle}} · [[:Template:Infobox element/symbol-to-period/doc#Overview groups|جائزو]]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-block}} s-p-d-f-g
| {{tl|Infobox element/symbol-to-symbol-NESW}} (دوري جدول ۾ پاڙيسري)
}}

| group5=خاصيتون&lt;br/&gt;{{nobold|1=([[Template:Infobox element/symbol-to--overview-properties|جائزو]])}}
|  list5={{Unbulleted list
| {{tl|Infobox element/symbol-to-metal-moid-nonmetal}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-occurrence}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-phase}} (مادي جي حالت)
| {{tl|Infobox element/symbol-to-allotropes}} IB · جائزو
| {{tl|Infobox element/symbol-to-electron-configuration}} ([[Template:Infobox element/symbol-to-electron-configuration/overview|جائزو]])
| {{tl|Infobox element/symbol-to-term-symbol}} · ([[Template:Infobox element/symbol-to-electron-configuration/overview|جائزو]])
| {{tl|Infobox element/symbol-to-oxidation-state}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-valence-group}}
}}

| group7=اشتقاق (Etymology)
|  list7={{Unbulleted list
| {{tl|Infobox element/symbol-to-symbol-etymology}} (11 ڀيرا، غير سادو، [[Template:Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|جائزو]])
}}

| group9=enwiki
|  list9={{Unbulleted list
| {{tl|Infobox element/symbol-to-pagename}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-shyphen-name}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-pronunciation}} · [[Template:Infobox element/symbol-to-pronunciation/overview|جائزو]]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-article-quality}} (مکيه صفحي ۾ ناهي)
| {{tl|Infobox element/symbol-to-odd-even}} (Z؛ ٽيبل جي پسمنظر لاءِ)
}}

| group11=تصويرون
|  list11={{Unbulleted list
| {{tla|Infobox element/symbol-to-top-image-caption|caption}}, {{tla|Infobox element/symbol-to-top-image-alt|alt text}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-zh}} (مکيه صفحي ۾ ناهي) · [[:Template:Infobox element/symbol-to--overview-IDs|سڃاڻپ جو جائزو]]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-pymol-color}} · {{tla|Infobox element/symbol-to-pymol-color|PyMOL رنگ}} (مکيه صفحي ۾ ناهي)
}}

| group17=آئيسوٽوپس
| group17style=background: Khaki; color:black;
|  list17={{Unbulleted list
| {{tla|Infobox element/symbol-to-saw|saw}} ([[Template:Infobox element/symbol-to-saw/overview|جائزو]], WD:[[Template:Infobox element/symbol-to-saw/overview-compare-wikidata|enwiki-wikidata مقابلو]])
| {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/year-changed}}
| {{tl|Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope}} (صرف غير مستحڪم لاءِ)
}}

| group24=[[File:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|15px]] وڪي ڊيٽا
| group24style=background: LemonChiffon; color:black;
|  list24={{Unbulleted list
| {{tl|Infobox element/symbol-to-electron-configuration}} ([[Template:Infobox element/symbol-to-electron-configuration/overview|جائزو]]) [WD:{{Wikidata property link|P8000}}]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-term-symbol}} · ([[Template:Infobox element/symbol-to-electron-configuration/overview|جائزو]])
| {{tl|Infobox element/symbol-to-oxidation-state}} [WD:{{Wikidata property link|P1121}}]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-saw}} معياري ائٽمي وزن ([[:Template:Infobox element/symbol-to-saw/overview|جائزو]]; [[Template:Infobox element/symbol-to-saw/overview-compare-wikidata|مقابلو]]) [WD:{{Wikidata property link|P2067}}]
| {{tla|Infobox element/symbol-to--overview-IDs|IDs}} · {{tla|Infobox element/symbol-to-pronunciation/overview|اچار}} [WD:{{Wikidata property link|P487}}]
| {{tla|Infobox element/symbol-to-electron-configuration/overview|elconfig}} [WD:{{Wikidata property link|P8000}}]
| {{tl|Infobox element/symbol-to-zh}} · ([[:Template:Infobox element/symbol-to--overview-IDs|سڃاڻپ جو جائزو]]) [WD:{{Wikidata property link|P487}}] &amp;mdash; مکيه صفحي ۾ ناهي
}}

| group26=جائزا
| group26style=background: White; color:black;
|  list26={{Unbulleted list
| {{tla|Infobox element/symbol-to--overview-IDs|IDs}} · {{tla|Infobox element/symbol-to-pronunciation/overview|اچار}}
| {{tla|Infobox element/symbol-to--overview-properties|خاصيتون}}
| {{tla|Infobox element/symbol-to-electron-configuration/overview|elconfig}}
| [[:Template:Infobox element/symbol-to-saw/overview|ائٽمي وزن جو جائزو]] · ([[Template:Infobox element/symbol-to-saw/overview-compare-wikidata|مقابلو]])
| [[:Template:Infobox element/period-8-elements/overview|دور 8 جو جائزو]] (E119؛ نظرياتي عنصر)
| {{tl|List of oxidation states of the elements}}
| [[:Template:Infobox element/symbol-to--overview-infobox-formats|انفوباڪس فارميٽنگ]] جائزو: گروپ، دور، بلاڪ
}}

| group31=ڊيٽا هارڊڪوڊ ٿيل&lt;br/&gt;{{nobold|1=(اهي ڊيٽا لسٽون استعمال نٿيون ڪن)}}
|  list31={{Unbulleted list
| 1={{tl|element cell}} وغيره، مضمونن ۾
| 2= مضمون: {{tla|1=List of chemical elements|2=List of elements}}
| 3= انفوباڪس حوالا: [[List of data references for chemical elements|حوالن جي فهرست]]
}}

| group41 =نييويگيشن
| group41style=color: White; background: RoyalBlue; 
|  list41 =
* {{tl|Infobox element/symbol-to--overview1}}

| below = 
{{clc|Infobox element data sets}} ([[:زمرو:Infobox element data sets overviews|جائزا]])
 · {{clc|1=Infobox element templates by element}}
 · {{Look from|Infobox element/symbol-to-|Template|سڀ ../symbol-to-... صفحا}}
 · {{Look from|Infobox element/|Template|سڀ ../IB elem/... ذيلي صفحا}}
&lt;br/&gt;ميٽا ٽيمپليٽس: {{tl|Infobox element}} · {{tl|Infobox isotopes (meta)}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8998fu4vfbbrll0ammt91armx8ky108</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-name/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95368</id>
    <revision>
      <id>373504</id>
      <timestamp>2026-04-25T21:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}}  ==بنيادي== :{{lts|1=Infobox element/symbol-to-name}} :{{tl|1=Infobox element/symbol-to-name/format}}  ==استعمال==  ;نالو *{{para|symbol|Hg}} *{{para|format|ucfirst, wl, wlisotopes, debug}} اختيار:  :&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=}} :&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=ucfirst, wl, debug}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {...</comment>
      <origin>373504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="lwfskyupgpnkrzp8w9jpujrnfzpidpd" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}

==بنيادي==
:{{lts|1=Infobox element/symbol-to-name}}
:{{tl|1=Infobox element/symbol-to-name/format}}

==استعمال==

;نالو
*{{para|symbol|Hg}}
*{{para|format|ucfirst, wl, wlisotopes, debug}} اختيار:

:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=}}
:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=ucfirst, wl, debug}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=ucfirst, wl, debug}}
:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=wl}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=wl}}
:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Uue|format=wl}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Uue|format=wl}}
:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=wlisotopes}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=wlisotopes}}
:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=article}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=article}}

&lt;!-- not yet :
&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=wlmainisotopes}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-name|symbol=Hg|format=wlmainisotopes}}
--&gt;

*E126 (Ubh) تائين عنصر شامل آهن. وڌيڪ ڳرا عنصرن لاءِ ڊيٽا خالي يا &quot;''(predicted)''&quot; ڏيکاري سگهي ٿي۔

;علامت

*{{para|symbol|Hg}}
*{{para|format|wl}} اختيار:

:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol=Hg|format=}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol=Hg|format=}}
:&lt;nowiki&gt;{{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol=Hg|format=wl}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol=Hg|format=wl}}

==عنصر جي خاصيتن جو جائزو==
{{Infobox element/symbol-to--overview-properties}}

==ڇا مضمون موجود آهي؟ (گروپ 8)==
{{Infobox element/period-8-elements/overview}}

==پڻ ڏسو==
{{Infobox element/symbol-to--navbox}}
*{{Unichar|9FEC|note=Tennessine?}}
*{{Unichar|9FEB|note=Oganesson?}}

&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:Infobox element data sets|Z]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>lwfskyupgpnkrzp8w9jpujrnfzpidpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Space</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95369</id>
    <redirect title="سانچو:Spaces" />
    <revision>
      <id>373510</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Spaces]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="9afgufz7wcgdqr09v5y2xd1qf7uzg55" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:Spaces]]</text>
      <sha1>9afgufz7wcgdqr09v5y2xd1qf7uzg55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table templates overview</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95370</id>
    <revision>
      <id>373512</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#invoke:navbox|navbox | name = Periodic table templates overview | state = {{{state|&lt;noinclude&gt;uncollapsed&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}} | bodyclass = hlist | titlestyle = background:#cef2e0;color:black; | basestyle = background:#ddffee;color:black; | title = [[دوري جدول]] جا سانچا ۽ فائيلون  | above = {{main other|{{red|''هي جائزو ({{tl|Periodic table templates}}) رڳو سانچن جي جائزي ۽ دستاويز...</comment>
      <origin>373512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11218" sha1="7vw2ussmzx36ha27f6ki3d3n70y89r1" xml:space="preserve">{{#invoke:navbox|navbox
| name = Periodic table templates overview
| state = {{{state|&lt;noinclude&gt;uncollapsed&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist
| titlestyle = background:#cef2e0;color:black;
| basestyle = background:#ddffee;color:black;
| title = [[دوري جدول]] جا سانچا ۽ فائيلون

| above = {{main other|{{red|''هي جائزو ({{tl|Periodic table templates}}) رڳو سانچن جي جائزي ۽ دستاويز لاءِ آهي. ان کي مضمونن ۾ استعمال نه ڪيو وڃي''}}}}
* {{tla|Navbox periodic table}} {{tla|Sidebar periodic table}}

| group1=
| list1style = text-align:left; font-size:small;
| list1=''ڪالمن جو ڳاڻيٽو فقط انهن ڪالمن لاءِ آهي، جن ۾ عنصر شامل آهن. &quot;مختصر خانا&quot; انهن خانن لاءِ آهن جن ۾ رڳو عنصر جو نشان هوندو آهي، اهي navbox انداز رکن ٿا ۽ جدول بنيادي وڪي صفحي جي ويڪر ([[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Resolution|1024×768]]) ۾ اچي وڃي ٿي. &quot;تفصيلي خانا&quot; وڌيڪ ڊيٽا رکن ٿا ۽ صفحي جي ويڪر کان ٻاهر وڃي سگهن ٿا، جنهن سان اسڪرول بار شامل ٿي سگهي ٿو. &quot;وڌايل&quot; دوري جدولن جو تعلق نظري دورن 8 ۽ وڌيڪ، يعني عنصر 119 ۽ وڌيڪ سان آهي.''

| group2 = جدول جون صورتون
| list2 =
 {{#invoke:navbox|navbox |child |evenodd=swap |groupstyle=background:#e6fff2;color:black;

  | group1 = معياري
  | list1 =

* 18 ڪالم: {{tla|1=Periodic table|2=بنيادي}}
* {{tla|1=Periodic table (18 columns, micro)|2=مائڪرو خانا (سادا)}}
* [[:image:Periodic table (polyatomic).svg|عڪس: دوري جدول]]

* 32 ڪالم: {{tla|1=Periodic table (micro)|2=مائڪرو خانا (باڪس)}}
** {{tla|1=Periodic table (32 columns, micro)|2=سادا}}
* {{tla|1=Periodic table (32 columns, compact)|2=مختصر}}

  | group2 = وڌايل
  | list2 =
* معياري
* {{tla|1=Extended periodic table (navbox)                   |2=وڌايل، 32 ڪالم، navbox}}
* آوفباو مطابق
* {{tla|1=Extended periodic table (by Aufbau, 50 columns, compact)                   |2=50 ڪالم، مختصر}}

  | group4 = متبادل&lt;br/&gt;بناوت
  | list4 =

* جينيٽ مطابق کاٻي-قدم: {{tla|1=Periodic table (left step)|2=کاٻي-قدم (شيل ڀرڻ جي ترتيب سان)}} }}

| group3 = عنصرن جون&lt;br/&gt;خاصيتون
| list3 =
 {{#invoke:navbox|navbox |child |groupstyle=background:#e6fff2;color:black;
  | group1 = ڊيٽا
  | list1 =
* {{tla|1=Navbox chemical elements data|2=عنصر ڊيٽا صفحا}}
* {{clc|Infobox element data sets}}
** {{tla|1=Infobox element/symbol-to--overview1|2=جائزو}}
* {{tla|1=Periodic table (boiling point)|2=اُبال جو نقطو}}
* {{tla|1=Periodic table (melting point)|2=پگھلڻ جو نقطو}}

  | group2 = قسمن
  | list2 =
* {{tla|1=Periodic table (transuranium element)|2=ٽرانس يورينيم عنصر}}

  | group4 = اليڪٽران&lt;br/&gt;ترتيب
  | list4 =
* {{tla|1=Periodic table (electron configuration)|2=اليڪٽران ترتيب}}
* {{tla|1=Periodic table (electronegativity by Allen scale)|2=ايلن اسڪيل مطابق اليڪٽرو نيگيٽوٽي}}
* {{tla|1=Periodic table (electronegativity by Pauling scale)|2=پالنگ اسڪيل مطابق اليڪٽرو نيگيٽوٽي}}

  | group5 = تاريخ ۽&lt;br&gt;نالا
  | list5 =
 }}

| group4 = گروهه
| list4 =
* {{tla|1=Periodic table (group names)|2=گروهن جا نالا}}
* {{tla|1=Alkali metals}}
* {{tla|1=Alkaline earth metals}}
* {{tla|1=Group 3 elements}}
* {{tla|1=Group 4 elements}}
* {{tla|1=Group 5 elements}}
* {{tla|1=Group 6 elements}}
* {{tla|1=Group 7 elements}}
* {{tla|1=Group 8 elements}}
* {{tla|1=Group 9 elements}}
* {{tla|1=Group 10 elements}}
* {{tla|1=Group 11 elements}}
* {{tla|1=Group 12 elements}}
* {{tla|1=Boron group elements}}
* {{tla|1=Carbon group elements}}
* {{tla|1=Pnictogens}}
* {{tla|1=Chalcogens}}
* {{tla|1=Halogens}}
* {{tla|1=Noble gases}}

| group5 = بلاڪ
| list5 =
* [[Extended periodic table#Extended periodic table, including the g-block|g-بلاڪ]]
* [[:File:Periodic table blocks spdf (32 column).svg|عڪس: بلاڪ (32 ڪالم)]]

| group6 = دور
| list6 =

| group7 = {{wrap|ڌاتو&amp;ndash;شبه ڌاتو&amp;ndash;غير ڌاتو}}
| list7 =
* {{tla|1=Periodic table (lanthanides)|2=لانٿانائيڊس}}
* {{tla|Periodic table (metalloid)|2=شبه ڌاتو}}

| group8 = موضوع
|  list8 =
* {{tla|1=Periodic table (by nutritional elements)|2=غذائي عنصرن مطابق}}
* {{tla|1=Periodic table (by Goldschmidt classification)|2=گولڊشمٽ درجي بندي مطابق}}
* {{tla|1=Periodic table (simple substance bonding)|2=بندش مطابق}}
* {{tla|1=Periodic table (Chinese names)|2=چيني نالن مطابق}}

|group10=
|list10=&amp;nbsp;

| group12 = {{wrap|ڪيميائي مرڪب}}
|  list12 =
* {{tla|1=Acetates|2=اي سيٽيٽس}}
* {{tla|1=Antimonides|2=اينٽيمونائيڊس}}
* {{tla|1=Arsenates|2=آرسينيٽس}}
* {{tla|1=Arsenides|2=آرسينائيڊس}}
* {{tla|1=Azides|2=ازائيڊس}}
* {{tla|1=Bismuthides|2=بسمٿائيڊس}}
* {{tla|1=Borates|2=بوريٽس}}
* {{tla|1=Borides|2=بورائيڊس}}
* {{tla|1=Bromates|2=بروميٽس}}
* {{tla|1=Bromides|2=برومائيڊس}}
* {{tla|1=Carbides|2=ڪاربائيڊس}}
* {{tla|1=Carbonates|2=ڪاربونيٽس}}
* {{tla|1=Chlorates|2=ڪلوريٽس}}
* {{tla|1=Chlorides|2=ڪلورائيڊس}}
* {{tla|1=Chlorites|2=ڪلورائيٽس}}
* {{tla|1=Cyanates|2=سائنيٽس}}
* {{tla|1=Cyanides|2=سائنائيڊس}}
* {{tla|1=Fluorides|2=فلورائيڊس}}
* {{tla|1=Hydroxides|2=هائيڊرو آڪسائيڊس}}
* {{tla|1=Hypochlorites|2=هائيپوڪلورائيٽس}}
* {{tla|1=Iodates|2=آئيڊيٽس}}
* {{tla|1=Iodides|2=آئيڊائيڊس}}
* {{tla|1=Nitrates|2=نائيٽريٽس}}
* {{tla|1=Nitrides|2=نائيٽرائيڊس}}
* {{tla|1=Nitrites|2=نائيٽرائيٽس}}
* {{tla|1=Oxalates|2=آڪسيليٽس}}
* {{tla|1=Ozonides|2=اوزونائيڊس}}
* {{tla|1=Perbromates|2=پربروميٽس}}
* {{tla|1=Perchlorates|2=پرڪلوريٽس}}
* {{tla|1=Periodates|2=پيريڊيٽس}}
* {{tla|1=Permanganates|2=پرميگنيٽس}}
* {{tla|1=Peroxides|2=پيرو آڪسائيڊس}}
* {{tla|1=Perrhenates|2=پررينيٽس}}
* {{tla|1=Persulfates|2=پرسلفيٽس}}
* {{tla|1=Phosphates|2=فاسفيٽس}}
* {{tla|1=Phosphides|2=فاسفائيڊس}}
* {{tla|1=Selenates|2=سيلينيٽس}}
* {{tla|1=Selenides|2=سيلينائيڊس}}
* {{tla|1=Selenites|2=سيلينائيٽس}}
* {{tla|1=Silicides|2=سليسائيڊس}}
* {{tla|1=Sulfates|2=سلفيٽس}}
* {{tla|1=Sulfides|2=سلفائيڊس}}
* {{tla|1=Sulfites|2=سلفائيٽس}}
* {{tla|1=Tellurides|2=ٽيلورائيڊس}}
* {{tla|1=Tellurites|2=ٽيلورائيٽس}}
* {{tla|1=Titanates|2=ٽائيٽنيٽس}}
* {{tla|1=Tungstates|2=ٽنگسٽيٽس}}
**{{clc|Category:Chemical compound templates}}

| group13 = [[Wikipedia:WikiProject Elements/Legends|علامتون]]
|  list13 =
* {{tla|periodic table legend}}&amp;nbsp;{{smaller|(گهڻا موضوع)}}
* {{tla|1=Element color|2=عنصر رنگ}}&amp;nbsp;{{smaller|([[:Category:Pages containing element color directly|سڌي طرح لکيل]])}}

| group14 = فارميٽنگ
|  list14 =
* {{tla|1=element cell|2=خانو}}
* {{tla|1=element cell/navbox|2=خانو/navbox}}
* {{tla|1=element cell-named|2=نالي وارو خانو}}
* {{tla|1=element cell image|2=عڪس سان}}
* {{tla|1=element cell-PyMOL|2=خانو-PyMOL}}
* {{tla|1=element cell property|2=خاني جي خاصيت}}&amp;nbsp;{{smaller|(قيمت اختيار)}}
* {{tla|1=Element cell/aq|2=مضمون معيار}}

| group31 = انفوباڪس
|  list31 =
* {{tla|Infobox element}}&amp;nbsp;{{smaller|(بنيادي)}}
* {{tla|Index to chemical element pages|ڪيميائي عنصر صفحن جي فهرست}}
* [[:Category:Infobox element templates]]
* {{tla|1=Periodic table (32 columns, micro)}}
** &lt;small&gt;{{tla|1=Periodic table (32 columns, micro)/119+|2=واڌ 119+}}&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;{{tla|1=Periodic table (32 columns, micro)/elementcell|2=عنصر خانو}}&lt;/small&gt;

| group33 = [[:Category:Nuclide templates|نيوڪلائيڊ سانچا]]
|  list33 =
* {{tla|CheckElement}}
* {{tla|LinkForElement}}
* {{tla|NeutronsForElement}}
* {{tla|ProtonsForElement}}
* {{tla|SymbolForElement}}

| group34 = فائيلون ۽ عڪس
|  list34 =
* [[:File:Periodic Table overview (standard).svg|دوري جدول جائزو، 18 ڪالم]]
* [[:File:Periodic Table overview (wide).svg|دوري جدول جائزو، 32 ڪالم]]
* {{tla|1=Periodic table (with pictures)|2=عڪسن سان دوري جدول}}
* [[:File:Periodic table by article value.PNG|مضمون قيمت]]
* [[:File:Periodic table by page views.PNG|صفحا ڏسڻ]]
* [[:File:Monoisotopic, mononuclidic, radioactive elements.svg|مونو آئسوٽوپس]]
* [[:File:Periodic table, good SVG.svg|مصنوعي عنصر]]
* [[:File:Super_heavy_elements_(polyatomic).svg|دوري جدول ۾ سپر هيوي عنصر]]

| group16=نيويگيشن
|  list16=
* {{nobold|1=مکيه نيم اسپيس:}}{{tla|Navbox periodic table}} {{small|1=(متن)}}
* {{tla|1=Periodic table (navbox)}} {{small|1=(دوري جدول)}}
* {{tla|Sidebar periodic table|سائيڊبار navbox}}
* {{tla|Navbox element isotopes|آئسوٽوپ مضمونن لاءِ دوري جدول فهرست}}
* {{tla|Navbox chemical elements data|عنصر ڊيٽا navbox}}
* {{nobold|1=مکيه نيم اسپيس لاءِ نه:}} {{tla|1=Index to chemical element pages|2=عنصر صفحن لاءِ دوري جدول فهرست}}
* {{tla|1=Index to chemical element pages/isotopes-of pages inline|2=آئسوٽوپس-آف صفحا inline}}

| group21 = {{wrap|[[Wikipedia:WikiProject Elements|وڪي منصوبو]] ۽ سار سنڀال}}
|  list21 =
* {{tla|Periodic table by article quality|2=مضمون معيار}}
** [[:File:Periodic_Table_by_Quality.PNG|png عڪس]]
* {{tla|Periodic table by article importance|2=مضمون اهميت}}
* {{tla|1=Recent changes in Elements|2=WP:Elements ۾ تازيون تبديليون}}

| group22 = معياري نه ڪيل
|  list22 = {{tl|Periodic table (Reihen and periods)}}

|group23 = عڪس (ڪامنز)
| list23 =  [[:commons:Category:Periodic tables using the enwiki classifications]]

| group41 = آئسوٽوپس
|  list41 =
* {{tla|Navbox element isotopes|فهرست}}&amp;nbsp;{{smaller|(دوري جدول مطابق)}}
* {{tla|Isotope sequence}}
* {{tla|Isotope-stub|stub}}
* {{tla|Isotope colour chart|رنگ چارٽ}}
* {{tla|Infobox isotope}}
* [[:File:Periodic Table Radioactivity.svg|دوري جدول اڌ-عمر]]
* [[:Category:Isotope table templates]]
**[[:File:IUPAC Periodic Table of the Elements 2011.jpg|تفصيل]]

| below =
* {{clc|Periodic table templates}}
* {{tl|Index to chemical element pages}}
* [[Wikipedia:WikiProject Elements|وڪي منصوبو عنصر]]
** [[Wikipedia talk:WikiProject Elements|بحث]]}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7vw2ussmzx36ha27f6ki3d3n70y89r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table templates overview/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95371</id>
    <revision>
      <id>373513</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Collapsible option|state=expanded}}  &lt;includeonly&gt;{{sandbox other|| &lt;!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا --&gt; [[زمرو:دوري جدول نيويگيشن سانچا| ]] }}&lt;/includeonly&gt;</comment>
      <origin>373513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="0445bhun1knlmvasp23tkyz3cfa6kyv" xml:space="preserve">{{Collapsible option|state=expanded}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا --&gt;
[[زمرو:دوري جدول نيويگيشن سانچا| ]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0445bhun1knlmvasp23tkyz3cfa6kyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Sidebar periodic table</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95372</id>
    <revision>
      <id>373515</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Sidebar with collapsible lists | name = sidebar periodic table | class = hlist | pretitle = سلسلي جو حصو [[:زمرو:دوري جدول|هڪ سلسلو]] مان | listtitlestyle = border-top:1px solid #aaa; | title = [[دوري جدول]] | image = [[File:Simple Periodic Table Chart-blocks.svg|alt=دوري جدول.|center|225px]] | imagestyle=background-color:#F0F0F0; | expanded = {{{expanded|{{{1|&lt;noinclude&gt;all&lt;/noinclude&gt;}}}}}}  | list1name = صورتون |...</comment>
      <origin>373515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6479" sha1="tofm6l66nagdpvip4r3o52knqfwxoeb" xml:space="preserve">{{Sidebar with collapsible lists
| name = sidebar periodic table
| class = hlist
| pretitle = سلسلي جو حصو [[:زمرو:دوري جدول|هڪ سلسلو]] مان
| listtitlestyle = border-top:1px solid #aaa;
| title = [[دوري جدول]]
| image = [[File:Simple Periodic Table Chart-blocks.svg|alt=دوري جدول.|center|225px]]
| imagestyle=background-color:#F0F0F0;
| expanded = {{{expanded|{{{1|&lt;noinclude&gt;all&lt;/noinclude&gt;}}}}}}

| list1name = صورتون
| list1title = دوري جدول جون صورتون
| list1 = 

* [[دوري جدول#تفصيلي جدول|18-ڪالمن وارو]]
* [[دوري جدول#32-ڪالمن وارو جدول|32-ڪالمن وارو]]

{{clear}}

* [[دوري جدول جون قسمن|متبادل]]{{nbsp}}۽{{nbsp}}[[وڌايل دوري جدول|وڌايل]]{{nbsp}}صورتون

| list2name = تاريخ
| list2title = [[دوري جدول جي تاريخ|دوري جدول جي تاريخ]]
| list2 = 

* [[دمتری مينڊيليف|د. مينڊيليف]]
** [[دمتری مينڊيليف#دوري جدول|1871 وارو جدول]]
** [[مينڊيليف جون اڳڪٿيون|1869 اڳڪٿيون]]
{{clear}}
* [[ڪيميائي عنصرن جي دريافت|عنصرن جي دريافت]]

{{clear}}

* '''[[عنصرن جا نالا|نالو رکڻ]] ۽ [[عنصرن جي نالن جي اصل|وجهه]]'''
{{clear}}
** [[ماڻهن جي نالن تي رکيل عنصر|ماڻهن لاءِ]]
** [[جڳهن جي نالن تي رکيل عنصر|جڳهن لاءِ]]
** [[عنصرن جي نالن بابت تڪرار|تڪرار]]
{{clear}}
* ([[اوڀر ايشيا ۾ عنصرن جا نالا|اوڀر ايشيا ۾]])
{{clear}}
* [[منظم عنصر نالا]]

| content3style = border-top:1px solid #aaa; text-align:left; background:#eeeeff;
| content3 = {{center|1='''[[عنصرن جا مجموعا|عنصرن جا مجموعا]]'''}}

| list4name = بناوت
| list4title = دوري جدول جي بناوت موجب
| list4 = 

* '''[[گروهه (دوري جدول)|گروهه]] (1–18)'''
{{clear}}
* [[الڪلي ڌاتو|1 (الڪلي ڌاتو)]]
* [[الڪلين ارٿ ڌاتو|2 (الڪلين ارٿ ڌاتو)]]
* [[گروهه 3 عنصر|3]]
* [[گروهه 4 عنصر|4]]
* [[گروهه 5 عنصر|5]]
* [[گروهه 6 عنصر|6]]
* [[گروهه 7 عنصر|7]]
* [[گروهه 8 عنصر|8]]
* [[گروهه 9 عنصر|9]]
* [[گروهه 10 عنصر|10]]
* [[گروهه 11 عنصر|11]]
* [[گروهه 12 عنصر|12]]
* [[بورون گروهه|13]]
* [[ڪاربان گروهه|14]]
* [[پنيڪٽوجن|15]]
* [[چالڪوجن|16]]
* [[هالوجن|17]]
* [[عظيم گيسون|18]]

{{clear}}

* '''[[دور (دوري جدول)|دور]] (1–7, ...)'''
{{clear}}
* [[دور 1 عنصر|1]]
* [[دور 2 عنصر|2]]
* [[دور 3 عنصر|3]]
* [[دور 4 عنصر|4]]
* [[دور 5 عنصر|5]]
* [[دور 6 عنصر|6]]
* [[دور 7 عنصر|7]]
* [[وڌايل دوري جدول|8+]]

{{clear}}

* '''[[بلاڪ (دوري جدول)|بلاڪ]] (s, p, d, f, ...)'''
{{clear}}
** [[ايٽمي مدار]]
** [[آوفباو اصول]]

| list5name = ڌاتوئيت
| list5title = [[ڌاتو، شبه ڌاتو ۽ غير ڌاتو جون خاصيتون|ڌاتوئيت مطابق]]
| list5 = 

* '''[[ڌاتو]]'''
{{clear}}
* [[الڪلي ڌاتو]]
* [[الڪلين ارٿ ڌاتو]]
{{clear}}
* [[منتقلي ڌاتو]]
* [[منتقلي کانپوءِ ڌاتو]]
{{clear}}
* [[لانٿانائيڊ]]
* [[ايڪٽينائيڊ]]

{{clear}}

* '''[[شبه ڌاتو]]'''
{{clear}}
** [[ڌاتو ۽ غير ڌاتو وچ واري حد]]

{{clear}}

* '''[[غير ڌاتو]]'''
{{clear}}
* [[هالوجن]]
* [[عظيم گيسون]]

| list6name = ٻيا مجموعا
| list6title = ٻين خاصيتن موجب
| list6=

* [[سڪن جا ڌاتو]]
* [[پلاٽينم گروهه ڌاتو]]
{{clear}}
* [[قيمتي ڌاتو]]
* [[ريفريڪٽري ڌاتو]]
{{clear}}
* [[ڀاري ڌاتو]]
* [[هلڪا ڌاتو]]
{{clear}}
* [[قدرتي ڌاتو]]
* [[عظيم ڌاتو]]
{{clear}}
* [[مکيه گروهه عنصر]]
* [[نادر زميني عنصر]]
{{clear}}
* [[ٽرانس يورينيم عنصر]]
{{clear}}
* [[مکيه ايڪٽينائيڊ]]، [[معمولي ايڪٽينائيڊ]] ۽ [[سپر هيوي عنصر]]

| content7style = border-top:1px solid #aaa; text-align:left; background:#eeeeff;
| content7 = {{center|1='''[[ڪيميائي عنصر|عنصر]]'''}}

| list8name = فهرستون
| list8title =  [[ڪيميائي عنصرن جي فهرست]]
| list8=
* [[عنصرن جي مقدار]] ([[انساني جسم ۾]])
{{clear}}
* [[ايٽمي خاصيتن موجب عنصر]]
* [[آئسوٽوپس جي استحڪام موجب عنصر]]
{{clear}}
* [[ڪيميائي نشان]]

| list9name = عنصر
| list9title =  [[عنصرن جون خاصيتون]]
| list9=
* [[نسبتي ايٽمي وزن]]
* [[ڪرسٽل بناوت]]
{{clear}}
* [[اليڪٽران لاڳاپو]]
* [[اليڪٽران ترتيب]]
{{clear}}
* [[اليڪٽرو نيگيٽوٽي]]
{{clear}}
* [[گولڊشمٽ درجي بندي]]
{{clear}}
* [[غذائيت]]
* [[ويلنس]]

| list10name = ڊيٽا
| list10title =  عنصرن جا ڊيٽا صفحا
| list10=

* [[عنصرن جي مقدار (ڊيٽا صفحو)]]
* [[ايٽمي شعاع (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اُبال جو نقطو (ڊيٽا صفحو)]]
* [[ڪريٽيڪل پوائنٽ (ڊيٽا صفحو)]]
* [[کثافت (ڊيٽا صفحو)]]
* [[لچڪدار خاصيتون (ڊيٽا صفحو)]]
* [[برقي مزاحمت (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اليڪٽران لاڳاپو (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اليڪٽران ترتيب (ڊيٽا صفحو)]]
* [[اليڪٽرو نيگيٽوٽي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[سختي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[گرمي گنجائش (ڊيٽا صفحو)]]
* [[فيوزن جي گرمي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[واپرائزيشن جي گرمي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[آئنوائيزيشن توانائي (ڊيٽا صفحو)]]
* [[پگھلڻ جو نقطو (ڊيٽا صفحو)]]
* [[آڪسائيڊيشن حالت]]
* [[آواز جي رفتار]]
* [[حرارتي چالڪائي]]
* [[حرارتي ڦهلاءَ جو عدد]]
* [[بخار جو دٻاءُ]]

| content11style = border-top:1px solid #aaa; border-bottom:1px solid #aaa; background:#eeeeff;
| content11 = 
* '''[[:زمرو:دوري جدول|زمرو]]'''
* '''[[پورٽل:ڪيميا|ڪيميا پورٽل]]'''

}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tofm6l66nagdpvip4r3o52knqfwxoeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Sidebar periodic table/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95373</id>
    <revision>
      <id>373516</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان ڄاڻايل هنڌ تي رکو ۽ بين الوڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;  == استعمال == {{Sidebar periodic table|expanded=all}} هي سانچو عنصرن جي دوري جدول بابت سلسلي وارن مضمونن لاءِ [[وڪيپيڊيا:سائيڊبار|نيويگيشن سائيڊبار]] ڏيکارڻ لا...</comment>
      <origin>373516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="6we5vmgoo9doy6mn3jmestfsderjigz" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان ڄاڻايل هنڌ تي رکو ۽ بين الوڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;

== استعمال ==
{{Sidebar periodic table|expanded=all}}
هي سانچو عنصرن جي دوري جدول بابت سلسلي وارن مضمونن لاءِ [[وڪيپيڊيا:سائيڊبار|نيويگيشن سائيڊبار]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو. هن ۾ ٻه پيرا ميٽر شامل آهن: {{para|expanded}} ۽ {{para|image}}.
&lt;!--
The out-of-the-box 
{{Collapsible lists option |listnames={{hlist|forms|history|structure|metalicity|othersets|lists|elements|data}}}}
--&gt;
:{{nbsp}}
پيرا ميٽر '''{{para|expanded}}''' کُلندڙ-بند ٿيندڙ فهرستن کي ڪنٽرول ڪري ٿو. ڊفالٽ طور سڀ فهرستون شروعات ۾ بند هونديون آهن.
: سڀ فهرستون کولڻ لاءِ '''{{para|expanded|all}}''' ''يا'' '''{{para|1|all}}''' استعمال ڪيو:
:::{{nowrap|'''{{code|&lt;nowiki&gt;{{Sidebar periodic table |expanded=all}}&lt;/nowiki&gt;}}'''}} ''يا'' {{nowrap|'''{{code|&lt;nowiki&gt;{{Sidebar periodic table |all}}&lt;/nowiki&gt;}}'''}}
: ڪنهن خاص فهرست کي کولڻ لاءِ '''{{para|expanded|list-name}}''' ''يا'' '''{{para|1|list-name}}}''' استعمال ڪيو:
:::{{nowrap|'''{{code|&lt;nowiki&gt;{{Sidebar periodic table |expanded=list-name}}&lt;/nowiki&gt;}}'''}} ''يا'' {{nowrap|'''{{code|&lt;nowiki&gt;{{Sidebar periodic table |list-name}}&lt;/nowiki&gt;}}'''}}
::جتي ''list-name'' انهن مان هڪ آهي:
:::'''forms{{*}}history{{*}}structure{{*}}metalicity{{*}}othersets{{*}}lists{{*}}elements{{*}}data'''
:{{nbsp}}

== پڻ ڏسو ==

{{Navbox periodic table|state=collapsed}}
{{Periodic table templates overview}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:دوري جدول نيويگيشن سانچا|Sidebar]]
[[زمرو:طبيعيات سائيڊبار سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6we5vmgoo9doy6mn3jmestfsderjigz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cells/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95374</id>
    <revision>
      <id>373518</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪيز هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  {{tl|cells}} سانچو استعمال ڪري هڪ مخصوص پس منظر رنگ سان لڳاتار 20 تائين ٽيبل خانا ٺاهي سگهجن ٿا۔  هي حڪم &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cells|4|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هيٺين جي برابر آهي: {{cell}}{{cell}}{{cell}}{{cell}}  === استعمال === {{ce...</comment>
      <origin>373518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="99wu2m7wwzud1ebpotx7okgrrwi5thz" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪيز هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

{{tl|cells}} سانچو استعمال ڪري هڪ مخصوص پس منظر رنگ سان لڳاتار 20 تائين ٽيبل خانا ٺاهي سگهجن ٿا۔

هي حڪم &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cells|4|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هيٺين جي برابر آهي: {{cell}}{{cell}}{{cell}}{{cell}}

=== استعمال ===
{{cells}}

هي سانچو ٻه اڻنالا پيرا ميٽر وٺي ٿو:
* ''n'' = لڳاتار خانن جو تعداد
* ''COLOR'' = پس منظر جو رنگ

=== مثال ===

;ڪوڊ
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{scarf|width=30em|{{cell|red}}{{cells|4|blue}}{{cell|green}}}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;نتيجو
{{scarf|width=30em|{{cell|red}}{{cells|4|blue}}{{cell|green}}}}

=== نوٽ ===

{{tl|cell2}} ۽ {{tl|cell3}} سانچا پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿا ٻن يا ٽن لڳاتار خانن لاءِ، جيڪي هڪ ئي رنگ جا هجن۔

=== پڻ ڏسو ===
*{{tl|cell}}
*{{tl|cell1}}
*{{tl|cell2}}
*{{tl|cell3}}
*{{tl|color box}}
*{{tl|color strip}}
*{{tl|scarf}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪيز هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>99wu2m7wwzud1ebpotx7okgrrwi5thz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95375</id>
    <revision>
      <id>373519</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}}|&lt;td style=&quot;background: {{{1}}}; color:inherit; {{{style|font-size:50%;}}}&quot;&gt;{{{2|&amp;thinsp;}}}&lt;/td&gt;| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} &lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="f7rzz8wchwp2cv47pygajdfa9vjzimn" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|&lt;td style=&quot;background: {{{1}}}; color:inherit; {{{style|font-size:50%;}}}&quot;&gt;{{{2|&amp;thinsp;}}}&lt;/td&gt;|
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f7rzz8wchwp2cv47pygajdfa9vjzimn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95376</id>
    <revision>
      <id>373520</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  {{tl|cell}} سانچو استعمال ڪري هڪ ٽيبل خانو مخصوص پس منظر رنگ سان ٺاهيو وڃي ٿو۔  === استعمال === :{{cell}} هي سانچو هڪ اڻنالو پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽيبل خاني جو پس منظر رنگ هوندو آهي۔ هر خاني جو ڊفالٽ مواد هڪ ننڍڙي...</comment>
      <origin>373520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="jb1t2r1f82eranl6jurkxfmah0555kg" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

{{tl|cell}} سانچو استعمال ڪري هڪ ٽيبل خانو مخصوص پس منظر رنگ سان ٺاهيو وڃي ٿو۔

=== استعمال ===
:{{cell}}
هي سانچو هڪ اڻنالو پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽيبل خاني جو پس منظر رنگ هوندو آهي۔ هر خاني جو ڊفالٽ مواد هڪ ننڍڙي خالي جڳهه (thin space) هوندو آهي جنهن جو فونٽ سائيز 50% هوندو آهي۔ جيڪڏهن خاني جو مواد تبديل ڪرڻو هجي ته ٻيو اڻنالو پيرا ميٽر استعمال ڪيو وڃي۔ فونٽ سائيز تبديل ڪرڻ لاءِ &lt;code&gt;style=&lt;/code&gt; پيرا ميٽر استعمال ڪيو وڃي۔

;مڪمل وضاحت

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;cell|''Color''|''Text''|style=''Style''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

;ڊفالٽ

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;cell|''Color''|&amp;amp;nbsp;|style=font-size:50%;&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== مثال ===

==== مثال 1 ====
;ڪوڊ
&lt;pre&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell|blue}}{{cell|green}}
|}
&lt;/pre&gt;

;نتيجو
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell|blue}}{{cell|green}}
|}

==== مثال 2 ====
;ڪوڊ
&lt;pre&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red| }}{{cell|blue| }}{{cell|green| }}
|}
&lt;/pre&gt;

;نتيجو
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red| }}{{cell|blue| }}{{cell|green| }}
|}

==== مثال 3 ====
;ڪوڊ
&lt;pre&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red|R|style=text-align:center}}{{cell|blue|B|style=text-align:center}}{{cell|green|G|style=text-align:center}}
|}
&lt;/pre&gt;

;نتيجو
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red|R|style=text-align:center}}{{cell|blue|B|style=text-align:center}}{{cell|green|G|style=text-align:center}}
|}

=== نوٽ ===

{{tl|cell2}} ۽ {{tl|cell3}} سانچا هڪجهڙي رنگ وارن لڳاتار خانن کي مختصر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿا۔

=== پڻ ڏسو ===
*{{tl|cell2}} – ٻه لڳاتار هڪجهڙا {{tl|cell}} ڪال
*{{tl|cell3}} – ٽي لڳاتار هڪجهڙا {{tl|cell}} ڪال
*{{tl|cells}} – ويهن تائين لڳاتار هڪجهڙا {{tl|cell}} ڪال
*{{tl|color box}}
*{{tl|color strip}}
*{{tl|scarf}}
*{{tl|cell1}} – هڪ {{tl|cell}} ڪال، جيڪو {{tl|cell2}} ۽ لاڳاپيل سانچن سان مطابقت لاءِ ٺاهيو ويو آهي

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jb1t2r1f82eranl6jurkxfmah0555kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color box/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95377</id>
    <revision>
      <id>373522</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{tsh|Colorbox|Colourbox|Colour box|Color square|Legend3}} {{For-text|رنگين دٻي ۾ متن ڏيکاريندڙ سانچن لاءِ|{{tl|Divbox}} يا [[سانچو:Mbox سانچا پڻ ڏسو]]}} {{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}} {{High-use}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  ==استعمال== {{Format TemplateData|JSON= { 	&quot;params&quot;: { 		&quot;1&quot;: { 			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,...</comment>
      <origin>373522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3531" sha1="jqoid5rgxkl257mzfmiainpjp7niwsl" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{tsh|Colorbox|Colourbox|Colour box|Color square|Legend3}}
{{For-text|رنگين دٻي ۾ متن ڏيکاريندڙ سانچن لاءِ|{{tl|Divbox}} يا [[سانچو:Mbox سانچا پڻ ڏسو]]}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}
{{High-use}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

==استعمال==
{{Format TemplateData|JSON=
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;دٻي جو پس منظر رنگ.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Green&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;دٻي جي اندر متن شامل ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ دٻو خالي چورس هوندو.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Hello, world!&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;دٻي اندر متن جو رنگ مقرر ڪري ٿو.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Yellow&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
            &quot;default&quot;: &quot;ڪارو يا اڇو؛ جيڪو وڌيڪ واضح هجي.&quot;
		},
		&quot;border&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;ڪنڊ جو رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;دٻي جي چوڌاري بارڊر جو رنگ مقرر ڪري ٿو.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;#FF0&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
            &quot;default&quot;: &quot;ڪارو&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;&lt;noexport&gt;&lt;code&gt;&amp;#123;&amp;#123;color box&amp;#124;''color''&amp;#124;''text''&amp;#124;''text color''&amp;#125;&amp;#125;&lt;/code&gt;&lt;br&gt;&lt;/noexport&gt;هڪ مستطيل رنگين دٻو ڏيکاري ٿو. &lt;ul&gt;&lt;li&gt;رنگ عام طور تي يا ته رنگ جي نالي سان يا [[ويب رنگ#هيڪس ٽرپلٽ|هيڪساڊيسيمل ٽرپلٽ]] ذريعي ڏنا ويندا آهن، جيڪو RGB ميلاپ ڏيکاري ٿو.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;جيڪڏهن متن ڏنو وڃي ته اهو دٻي جي وچ ۾ ڏيکاريو ويندو.&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;	
} }}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''مثال'''
|-
! ڏيک !! ڪوڊ
|-
| {{color box|Green}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|Green}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{color box|Yellow|هن متن لاءِ ڊفالٽ رنگ}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|Yellow|هن متن لاءِ ڊفالٽ رنگ}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{color box|Blue|هن متن لاءِ ڊفالٽ رنگ}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|Blue|هن متن لاءِ ڊفالٽ رنگ}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{color box|SteelBlue|'''X11 رنگ نالا استعمال ڪندي'''|Gold}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|SteelBlue|'''&lt;/nowiki&gt;X11 رنگ نالا&lt;nowiki&gt;'''|Gold}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{color box|#012345|''RGB هيڪس ٽرپلٽ استعمال ڪندي''|#FEDCBA}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|#012345|''&lt;/nowiki&gt;RGB هيڪس ٽرپلٽ&lt;nowiki&gt;''|#FEDCBA}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{color box|Yellow|Red|#f00|border=#f00}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|Yellow|Red|#f00|border=#f00}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{color box|white|وڪي ٽيبل جهڙو بارڊر رنگ|border=#A2A9B1}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color box|white|وڪي ٽيبل جهڙو بارڊر رنگ|border=#A2A9B1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|}

== قسمون ==
{{Color box templates}}

== مددگار سانچو ==
* {{tl|Greater color contrast ratio}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Infobox color}}، رنگ جي تفصيلي وضاحت لاءِ انفوباڪس۔
* {{tl|Legend}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other|
| &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو: --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]
[[زمرو:دٻو سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jqoid5rgxkl257mzfmiainpjp7niwsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Greater color contrast ratio/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95378</id>
    <revision>
      <id>373524</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{High-use|62535}} {{Lua|Module:Color contrast}}  هي سانچو ٻن رنگن جي جوڙن مان اُن جوڙو چونڊي ٿو جنهن ۾ وڌيڪ ڪنٽراسٽ هجي: color1/color2 يا color1/color3. اهو خاص طور تي متن ۽ پس منظر جي م...</comment>
      <origin>373524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="ltiywsd9m4x02twac6sp5tak83jj5uk" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use|62535}}
{{Lua|Module:Color contrast}}

هي سانچو ٻن رنگن جي جوڙن مان اُن جوڙو چونڊي ٿو جنهن ۾ وڌيڪ ڪنٽراسٽ هجي: color1/color2 يا color1/color3. اهو خاص طور تي متن ۽ پس منظر جي مناسب رنگ چونڊڻ لاءِ مفيد آهي. رسائي (Accessibility) لاءِ، [http://www.w3.org/TR/WCAG20/#visual-audio-contrast WCAG 2.0 AA هدايتن] مطابق وڏي متن لاءِ ڪنٽراسٽ ريشو 3 يا وڌيڪ، ۽ عام متن لاءِ 4.5 يا وڌيڪ هجڻ گهرجي۔

ڊفالٽ حالت ۾، color2 ۽ color3 اڇو ۽ ڪارو هوندا آهن، ۽ چونڊيل رنگن جو جوڙو هميشه 4.58 کان وڌيڪ ڪنٽراسٽ ريشو رکندو آهي۔

==پيرا ميٽر==
رنگ نالي (مثال: &quot;khaki&quot;) يا هيڪس ٽرپلٽ سان ڏئي سگهجي ٿو (&quot;#F0E68C&quot; يا &quot;F0E68C&quot;) {{legend inline|#F0E68C}}

:{{para|1}} (ضروري): پس منظر رنگ
:{{para|2}} پهريون متن رنگ (اختياري، ڊفالٽ = اڇو #FFFFFF)
:{{para|3}} ٻيون متن رنگ (اختياري، ڊفالٽ = ڪارو #000000)

;سانچو اهو متن رنگ واپس ڏئي ٿو جنهن جو ڪنٽراسٽ سڀ کان وڌيڪ هجي:
:پس منظر {{legend inline|khaki |Khaki (#F0E68C)}}: &lt;nowiki&gt;{{Greater color contrast ratio|khaki|white|black}}&lt;/nowiki&gt; → {{Greater color contrast ratio|khaki|white|black}}

:پس منظر {{legend inline|#4169E1|RoyalBlue (#4169E1)}}: &lt;nowiki&gt;{{Greater color contrast ratio|#4169E1|FFFFFF|000000}}&lt;/nowiki&gt; → {{Greater color contrast ratio|#4169E1|FFFFFF|000000}} ''(=اڇو)''

;css متن
* {{para|css|y}} استعمال ڪرڻ سان نتيجو CSS-تيار متن طور ملي ٿو:
::{{legend inline|khaki |Khaki (#F0E68C)}}:
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
::→ &lt;span style=&quot;background:yellow&quot;&gt;{{mono|1={{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}}}&lt;/span&gt;

::'''مثال 1''', {{legend inline|khaki |Khaki (#F0E68C)}}
::&lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;&lt;nowiki&gt;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;مثالي متن&amp;lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
::→ &lt;span style=&quot;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}&quot;&gt;مثالي متن&lt;/span&gt;

::'''مثال 2''', {{legend inline|#4169E1|#4169E1 (RoyalBlue)}}
::&lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;&lt;nowiki&gt;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|#4169E1|#ffffff|#000000|css=y}}&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;مثالي متن&amp;lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
::→ &lt;span style=&quot;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|#4169E1|#ffffff|#000000|css=y}}&quot;&gt;مثالي متن&lt;/span&gt;

;bias
* {{para|bias|''number''}}: ڪنٽراسٽ جي چونڊ کي ٿورو گهٽائي ٿو۔ مثال طور bias=1.25 سان گهٽ ۾ گهٽ ريشو 4.0 ٿي سگهي ٿو، جيڪو هميشه رسائي معيار تي پورو نه لهندو۔
:هي پيرا ميٽر احتياط سان استعمال ڪيو وڃي ته جيئن [[وڪيپيڊيا:رسائي]] برقرار رهي۔

== مثال ==
;Navy
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:navy; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|navy|white|black}}&quot;&gt;Navy&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:navy; color:{{Greater color contrast ratio|navy|white|black}}&quot;&gt;Navy&lt;/span&gt;

;Red
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:red; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|red|white|black}}&quot;&gt;Red&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:red; color:{{Greater color contrast ratio|red|white|black}}&quot;&gt;Red&lt;/span&gt;

;White
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:white; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|white|white|black}}&quot;&gt;White&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:white; color:{{Greater color contrast ratio|white|white|black}}&quot;&gt;White&lt;/span&gt;

;Black
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:black; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|black|white|black}}&quot;&gt;Black&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:black; color:{{Greater color contrast ratio|black|white|black}}&quot;&gt;Black&lt;/span&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Ensure AAA contrast ratio}}
* {{tl|Ensure AA contrast ratio}}
* {{section link|Template:Color contrast conformance|HTML رنگ}}
* {{section link|وڪيپيڊيا:اسلوب جو دستور/رسائي|رنگ}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ تبديلي سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ltiywsd9m4x02twac6sp5tak83jj5uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373525</id>
      <parentid>373524</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4682" sha1="jua0uvbsgpy20z9f0svrrivrnc0y1tf" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use|ھزارين}}
{{Lua|ماڊيول:Color contrast}}

هي سانچو ٻن رنگن جي جوڙن مان اُن جوڙو چونڊي ٿو جنهن ۾ وڌيڪ ڪنٽراسٽ هجي: color1/color2 يا color1/color3. اهو خاص طور تي متن ۽ پس منظر جي مناسب رنگ چونڊڻ لاءِ مفيد آهي. رسائي (Accessibility) لاءِ، [http://www.w3.org/TR/WCAG20/#visual-audio-contrast WCAG 2.0 AA هدايتن] مطابق وڏي متن لاءِ ڪنٽراسٽ ريشو 3 يا وڌيڪ، ۽ عام متن لاءِ 4.5 يا وڌيڪ هجڻ گهرجي۔

ڊفالٽ حالت ۾، color2 ۽ color3 اڇو ۽ ڪارو هوندا آهن، ۽ چونڊيل رنگن جو جوڙو هميشه 4.58 کان وڌيڪ ڪنٽراسٽ ريشو رکندو آهي۔

==پيرا ميٽر==
رنگ نالي (مثال: &quot;khaki&quot;) يا هيڪس ٽرپلٽ سان ڏئي سگهجي ٿو (&quot;#F0E68C&quot; يا &quot;F0E68C&quot;) {{legend inline|#F0E68C}}

:{{para|1}} (ضروري): پس منظر رنگ
:{{para|2}} پهريون متن رنگ (اختياري، ڊفالٽ = اڇو #FFFFFF)
:{{para|3}} ٻيون متن رنگ (اختياري، ڊفالٽ = ڪارو #000000)

;سانچو اهو متن رنگ واپس ڏئي ٿو جنهن جو ڪنٽراسٽ سڀ کان وڌيڪ هجي:
:پس منظر {{legend inline|khaki |Khaki (#F0E68C)}}: &lt;nowiki&gt;{{Greater color contrast ratio|khaki|white|black}}&lt;/nowiki&gt; → {{Greater color contrast ratio|khaki|white|black}}

:پس منظر {{legend inline|#4169E1|RoyalBlue (#4169E1)}}: &lt;nowiki&gt;{{Greater color contrast ratio|#4169E1|FFFFFF|000000}}&lt;/nowiki&gt; → {{Greater color contrast ratio|#4169E1|FFFFFF|000000}} ''(=اڇو)''

;css متن
* {{para|css|y}} استعمال ڪرڻ سان نتيجو CSS-تيار متن طور ملي ٿو:
::{{legend inline|khaki |Khaki (#F0E68C)}}:
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
::→ &lt;span style=&quot;background:yellow&quot;&gt;{{mono|1={{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}}}&lt;/span&gt;

::'''مثال 1''', {{legend inline|khaki |Khaki (#F0E68C)}}
::&lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;&lt;nowiki&gt;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;مثالي متن&amp;lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
::→ &lt;span style=&quot;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|khaki|white|black|css=y}}&quot;&gt;مثالي متن&lt;/span&gt;

::'''مثال 2''', {{legend inline|#4169E1|#4169E1 (RoyalBlue)}}
::&lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;&lt;nowiki&gt;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|#4169E1|#ffffff|#000000|css=y}}&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;مثالي متن&amp;lt;/span&gt;&lt;/code&gt;
::→ &lt;span style=&quot;font-size:110%; {{Greater color contrast ratio|#4169E1|#ffffff|#000000|css=y}}&quot;&gt;مثالي متن&lt;/span&gt;

;bias
* {{para|bias|''number''}}: ڪنٽراسٽ جي چونڊ کي ٿورو گهٽائي ٿو۔ مثال طور bias=1.25 سان گهٽ ۾ گهٽ ريشو 4.0 ٿي سگهي ٿو، جيڪو هميشه رسائي معيار تي پورو نه لهندو۔
:هي پيرا ميٽر احتياط سان استعمال ڪيو وڃي ته جيئن [[وڪيپيڊيا:رسائي]] برقرار رهي۔

== مثال ==
;Navy
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:navy; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|navy|white|black}}&quot;&gt;Navy&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:navy; color:{{Greater color contrast ratio|navy|white|black}}&quot;&gt;Navy&lt;/span&gt;

;Red
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:red; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|red|white|black}}&quot;&gt;Red&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:red; color:{{Greater color contrast ratio|red|white|black}}&quot;&gt;Red&lt;/span&gt;

;White
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:white; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|white|white|black}}&quot;&gt;White&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:white; color:{{Greater color contrast ratio|white|white|black}}&quot;&gt;White&lt;/span&gt;

;Black
* &lt;code&gt;&amp;lt;span style=&quot;background:black; color:{{tlf|Greater color contrast ratio|black|white|black}}&quot;&gt;Black&lt;/span&amp;gt;&lt;/code&gt; → &lt;span style=&quot;background:black; color:{{Greater color contrast ratio|black|white|black}}&quot;&gt;Black&lt;/span&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Ensure AAA contrast ratio}}
* {{tl|Ensure AA contrast ratio}}
* {{section link|Template:Color contrast conformance|HTML رنگ}}
* {{section link|وڪيپيڊيا:اسلوب جو دستور/رسائي|رنگ}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ تبديلي سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jua0uvbsgpy20z9f0svrrivrnc0y1tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Ensure AAA contrast ratio/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95379</id>
    <revision>
      <id>373526</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use|ھزارين}} {{Lua|ماڊيول:Color contrast}}  هي سانچو [http://www.w3.org/TR/2014/NOTE-WCAG20-TECHS-20140916/G17 WCAG G17] جي پيروي کي جانچي ٿو، يعني اهو ته پس منظر ۽ متن (foreground) جي رنگن جو جوڙو 7:1 کان وڌيڪ ڪنٽراسٽ ريشو رکي ٿو يا نه. هن ۾ ٻه بنيادي دليل (arguments) آهن: &lt;code&gt;base&lt;/code&gt; (بنيادي رنگ) ۽ ٽريڪنگ...</comment>
      <origin>373526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="5azdlrqi2kasxmgb7jmwam8rv5slii1" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use|ھزارين}}
{{Lua|ماڊيول:Color contrast}}

هي سانچو [http://www.w3.org/TR/2014/NOTE-WCAG20-TECHS-20140916/G17 WCAG G17] جي پيروي کي جانچي ٿو، يعني اهو ته پس منظر ۽ متن (foreground) جي رنگن جو جوڙو 7:1 کان وڌيڪ ڪنٽراسٽ ريشو رکي ٿو يا نه. هن ۾ ٻه بنيادي دليل (arguments) آهن: &lt;code&gt;base&lt;/code&gt; (بنيادي رنگ) ۽ ٽريڪنگ زمرو &lt;code&gt;category&lt;/code&gt;، جنهن ۾ غير مطابق (non-compliant) استعمالن کي شامل ڪيو ويندو. ٽيون پيرا ميٽر &lt;code&gt;other&lt;/code&gt; اختياري آهي؛ ڊفالٽ طور سانچو ڪارو ۽ اڇي سان ڪنٽراسٽ ڳڻپ ڪري ٿو، ان مفروضي سان ته اهو {{tl|Greater color contrast ratio}} سان گڏ استعمال ٿيندو۔

== مثال ==
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=navy|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=navy|other=|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=navy|other=navy|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=red|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=#CC5500|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=asdf|category=Test}}

== اهي سانچا جيڪي Ensure AAA contrast ratio استعمال ڪن ٿا ==
سانچا ۽ لاڳاپيل ٽريڪنگ زمرا، {{as of|lc=yes|July 2024}}:
* {{tl|Australian television episode ratings}}
** {{clc|Articles using Template:Australian television episode ratings with invalid colour combination}}
* {{tl|Background color}}
** {{clc|Pages using Template:Background color with invalid color combination}}
* {{tl|Infobox athletics race}}
** {{clc|Articles using Template:Infobox athletics race with invalid colour combination}}
* {{tl|Infobox television season}}
** {{clc|Pages using infobox television season with invalid colour combination}}
* {{tl|Infobox train}}
** {{clc|Articles using Template:Infobox train with invalid colour combination}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Ensure AA contrast ratio}}
* {{tl|Greater color contrast ratio}}
* {{section link|Template:Color contrast conformance|HTML رنگ}}
* {{section link|وڪيپيڊيا:اسلوب جو دستور/رسائي|رنگ}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:رنگ تبديلي سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5azdlrqi2kasxmgb7jmwam8rv5slii1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373527</id>
      <parentid>373526</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="0c1n30zyeqia7m83fxsq6cf530yiotu" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use|ھزارين}}
{{Lua|ماڊيول:Color contrast}}

هي سانچو [http://www.w3.org/TR/2014/NOTE-WCAG20-TECHS-20140916/G17 WCAG G17] جي پيروي کي جانچي ٿو، يعني اهو ته پس منظر ۽ متن (foreground) جي رنگن جو جوڙو 7:1 کان وڌيڪ ڪنٽراسٽ ريشو رکي ٿو يا نه. هن ۾ ٻه بنيادي دليل (arguments) آهن: &lt;code&gt;base&lt;/code&gt; (بنيادي رنگ) ۽ ٽريڪنگ زمرو &lt;code&gt;category&lt;/code&gt;، جنهن ۾ غير مطابق (non-compliant) استعمالن کي شامل ڪيو ويندو. ٽيون پيرا ميٽر &lt;code&gt;other&lt;/code&gt; اختياري آهي؛ ڊفالٽ طور سانچو ڪارو ۽ اڇي سان ڪنٽراسٽ ڳڻپ ڪري ٿو، ان مفروضي سان ته اهو {{tl|Greater color contrast ratio}} سان گڏ استعمال ٿيندو۔

== مثال ==
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=navy|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=navy|other=|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=navy|other=navy|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=red|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=#CC5500|category=Test}}
* {{#invoke:DemoTemplate|{{BASEPAGENAME}}|base=asdf|category=Test}}

== اهي سانچا جيڪي انشور AAA ڪنٽراسٽ ريشو استعمال ڪن ٿا ==
سانچا ۽ لاڳاپيل ٽريڪنگ زمرا، {{as of|lc=yes|July 2024}}:
* {{tl|Australian television episode ratings}}
** {{clc|Articles using سانچو:Australian television episode ratings with invalid colour combination}}
* {{tl|Background color}}
** {{clc|Pages using سانچو:Background color with invalid color combination}}
* {{tl|Infobox athletics race}}
** {{clc|Articles using سانچو:Infobox athletics race with invalid colour combination}}
* {{tl|Infobox television season}}
** {{clc|Pages using infobox television season with invalid colour combination}}
* {{tl|Infobox train}}
** {{clc|Articles using سانچو:Infobox train with invalid colour combination}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Ensure AA contrast ratio}}
* {{tl|Greater color contrast ratio}}
* {{section link|Template:Color contrast conformance|HTML رنگ}}
* {{section link|وڪيپيڊيا:اسلوب جو دستور/رسائي|رنگ}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:رنگ تبديلي سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0c1n30zyeqia7m83fxsq6cf530yiotu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Background color/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95380</id>
    <revision>
      <id>373529</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}}{{warning link color}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt; {{template shortcut|Bg}}  == استعمال == &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Background color|&lt;color&gt;|&lt;text&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt;  [[ويب رنگ]] ۾ انهن رنگن جي فهرست موجود آهي جيڪي استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ سادا رنگ جهڙوڪ ڪارو، نيرو، ڳاڙهو، سائو...</comment>
      <origin>373529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1686" sha1="jty5jov8nbygcm6x9y68grql7du04gp" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}{{warning link color}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{template shortcut|Bg}}

== استعمال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Background color|&lt;color&gt;|&lt;text&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

[[ويب رنگ]] ۾ انهن رنگن جي فهرست موجود آهي جيڪي استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ سادا رنگ جهڙوڪ ڪارو، نيرو، ڳاڙهو، سائو وغيره سڌي طرح لکيا وڃن ٿا۔ متبادل طور، رنگ RGB يا هيڪس نوٽيشن ذريعي پڻ ڏنا وڃن ٿا۔

== مثال ==
* {{tlx|kbd=on|Background color|red|Hello, world!}} نتيجو ڏئي ٿو {{Background color|red|Hello, world!}}
* {{tlx|kbd=on|Background color|#00F000|Hello, world!}} نتيجو ڏئي ٿو {{Background color|#00F000|Hello, world!}}

== ٽريڪنگ زمرو ==
* {{clc|Pages using Template:Background color with invalid color combination}}

== مددگار سانچو ==
* {{tl|Ensure AAA contrast ratio}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Color}} – صرف متن جو رنگ مقرر ڪري ٿو
* {{tl|Font color}} – متن ۽ پس منظر ٻنهي جا رنگ مقرر ڪري ٿو
* {{tl|coltit}} — رنگين ٽيبل هيڊر خانو
* {{tl|Color contrast ratio}}
* {{tl|Hilite}} – پس منظر جو رنگ مقرر ڪري ٿو، اختياري ختم ٿيڻ واري تاريخ سان
* {{tl|Resize}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
[[زمرو:رنگ سانچا]]
[[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jty5jov8nbygcm6x9y68grql7du04gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373530</id>
      <parentid>373529</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="2isne5v0ilpp9ukttij49b3mz7h8ra7" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}{{warning link color}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{template shortcut|Bg}}

== استعمال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Background color|&lt;color&gt;|&lt;text&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

[[ويب رنگ]] ۾ انهن رنگن جي فهرست موجود آهي جيڪي استعمال ڪري سگهجن ٿا۔ سادا رنگ جهڙوڪ ڪارو، نيرو، ڳاڙهو، سائو وغيره سڌي طرح لکيا وڃن ٿا۔ متبادل طور، رنگ RGB يا هيڪس نوٽيشن ذريعي پڻ ڏنا وڃن ٿا۔

== مثال ==
* {{tlx|kbd=on|Background color|red|Hello, world!}} نتيجو ڏئي ٿو {{Background color|red|Hello, world!}}
* {{tlx|kbd=on|Background color|#00F000|Hello, world!}} نتيجو ڏئي ٿو {{Background color|#00F000|Hello, world!}}

== ٽريڪنگ زمرو ==
* {{clc|Pages using سانچو:Background color with invalid color combination}}

== مددگار سانچو ==
* {{tl|Ensure AAA contrast ratio}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Color}} – صرف متن جو رنگ مقرر ڪري ٿو
* {{tl|Font color}} – متن ۽ پس منظر ٻنهي جا رنگ مقرر ڪري ٿو
* {{tl|coltit}} — رنگين ٽيبل هيڊر خانو
* {{tl|Color contrast ratio}}
* {{tl|Hilite}} – پس منظر جو رنگ مقرر ڪري ٿو، اختياري ختم ٿيڻ واري تاريخ سان
* {{tl|Resize}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
[[زمرو:رنگ سانچا]]
[[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>2isne5v0ilpp9ukttij49b3mz7h8ra7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colour/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95381</id>
    <revision>
      <id>373532</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} __NOTOC__ &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt; {{high-use}} {{Warning |'''پڙهندڙن لاءِ لکيل عام متن کي ڪڏهن به هٿ سان رنگين نه ڪيو وڃي.''' ([[MOS:PROSECOLOR]])}} {{Uses TemplateStyles|Template:Color/styles.css}} {{tl|color}} سانچو متن جي ڪنهن حصي جو اڳيون رنگ (foreground color) مقرر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين...</comment>
      <origin>373532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3475" sha1="st8n3bxtdbzdsq38oo0j1yblbqjdo1s" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}} __NOTOC__
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{high-use}}
{{Warning |'''پڙهندڙن لاءِ لکيل عام متن کي ڪڏهن به هٿ سان رنگين نه ڪيو وڃي.''' ([[MOS:PROSECOLOR]])}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Color/styles.css}}
{{tl|color}} سانچو متن جي ڪنهن حصي جو اڳيون رنگ (foreground color) مقرر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ قبوليل قدرن ۾ [[آر جي بي رنگ ماڊل|RGB]] هيڪس ڪوڊ (مثال: #C9E72A) يا [[ويب رنگ]] جا نالا شامل آهن، جهڙوڪ red، blue، green، moccasin، darkorchid وغيره۔ جيڪڏهن متن جو پس منظر رنگ مقرر ڪرڻو هجي ته {{Template link|background color}} استعمال ڪيو وڃي۔

== استعمال ==
* {{Template link expanded|color|رنگ جو نالو يا هيڪس ڪوڊ|متن}}

مثال طور:
* {{#invoke:demoTemplate|color|red|Hello, world!}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|#00F000|Hello, world!}}

جيڪڏهن ٻيو پيرا ميٽر نه ڏنو وڃي ته رنگ جي قيمت پاڻ متن طور ڏيکاري ويندي:
* {{#invoke:demoTemplate|color|#00F000}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|red}}

&lt;div style=&quot;background-color:var(--background-color-base); color:var(--color-base); border:1px solid var(--border-color-base); padding:4px; margin:4px;&quot;&gt;وڪيميڊيا جي Codex ڊيزائن اسٽائل گائيڊ موجب رنگ استعمال ڪندي:
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-success, #177860)|'''ڪاميابي'''}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-error, #bf3c2c)|'''غلطي'''}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-content-added, #006400)|'''مواد شامل ڪيو ويو'''}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-content-removed, #8b0000)|'''مواد هٽايو ويو'''}}&lt;/div&gt;

== ريڊائريڪٽس ==
* {{Template link general |COLOR|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general |Colored text|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general |Colour|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general|COLOUR|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general |Fgcolor|nolink=on|code=on}}

== پڻ ڏسو ==
* {{Template link|resize}}
* {{Template link|colored link}}
* {{Template link|background color}}
* {{Template link|font color}} – متن ۽ پس منظر ٻنهي جا رنگ مقرر ڪرڻ لاءِ
* {{Template link|coltit}} – رنگين ٽيبل هيڊر خانو
* {{Template link|overcoloured}} – جڏهن رنگ اهڙي طريقي سان استعمال ٿئي جو رنگ ڏسڻ ۾ مشڪل رکندڙ ماڻهن لاءِ معلومات لڪل ٿي وڃي

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هي color سانچو ڪنهن به متن کي مخصوص رنگ ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CSS رنگ جو نالو يا هيڪس ڪوڊ، مثال طور 'red' يا '#00F000'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو مخصوص رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other|
| &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا| ]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>st8n3bxtdbzdsq38oo0j1yblbqjdo1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373533</id>
      <parentid>373532</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="i2clmonulrtnoeyxxjvt9lom0p241tx" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}} __NOTOC__
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{high-use}}
{{Warning |'''پڙهندڙن لاءِ لکيل عام متن کي ڪڏهن به هٿ سان رنگين نه ڪيو وڃي.''' ([[MOS:PROSECOLOR]])}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Color/styles.css}}
{{tl|color}} سانچو متن جي ڪنهن حصي جو اڳيون رنگ (foreground color) مقرر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ قبوليل قدرن ۾ [[آر جي بي رنگ ماڊل|RGB]] هيڪس ڪوڊ (مثال: #C9E72A) يا [[ويب رنگ]] جا نالا شامل آهن، جهڙوڪ red، blue، green، moccasin، darkorchid وغيره۔ جيڪڏهن متن جو پس منظر رنگ مقرر ڪرڻو هجي ته {{Template link|background color}} استعمال ڪيو وڃي۔

== استعمال ==
* {{Template link expanded|color|رنگ جو نالو يا هيڪس ڪوڊ|متن}}

مثال طور:
* {{#invoke:demoTemplate|color|red|Hello, world!}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|#00F000|Hello, world!}}

جيڪڏهن ٻيو پيرا ميٽر نه ڏنو وڃي ته رنگ جي قيمت پاڻ متن طور ڏيکاري ويندي:
* {{#invoke:demoTemplate|color|#00F000}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|red}}

&lt;div style=&quot;background-color:var(--background-color-base); color:var(--color-base); border:1px solid var(--border-color-base); padding:4px; margin:4px;&quot;&gt;وڪيميڊيا جي Codex ڊيزائن اسٽائل گائيڊ موجب رنگ استعمال ڪندي:
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-success, #177860)|'''ڪاميابي'''}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-error, #bf3c2c)|'''غلطي'''}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-content-added, #006400)|'''مواد شامل ڪيو ويو'''}}
* {{#invoke:demoTemplate|color|var(--color-content-removed, #8b0000)|'''مواد هٽايو ويو'''}}&lt;/div&gt;

== ريڊائريڪٽس ==
* {{Template link general |COLOR|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general |Colored text|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general |Colour|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general|COLOUR|nolink=on|code=on}}
* {{Template link general |Fgcolor|nolink=on|code=on}}

== پڻ ڏسو ==
* {{Template link|resize}}
* {{Template link|colored link}}
* {{Template link|background color}}
* {{Template link|font color}} – متن ۽ پس منظر ٻنهي جا رنگ مقرر ڪرڻ لاءِ
* {{Template link|coltit}} – رنگين ٽيبل هيڊر خانو
* {{Template link|overcoloured}} – جڏهن رنگ اهڙي طريقي سان استعمال ٿئي جو رنگ ڏسڻ ۾ مشڪل رکندڙ ماڻهن لاءِ معلومات لڪل ٿي وڃي

== سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هي color سانچو ڪنهن به متن کي مخصوص رنگ ۾ ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CSS رنگ جو نالو يا هيڪس ڪوڊ، مثال طور 'red' يا '#00F000'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو مخصوص رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other|
| &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا| ]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>i2clmonulrtnoeyxxjvt9lom0p241tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95382</id>
    <revision>
      <id>373534</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: /* {{pp-template}} */ /* [[phab:T360683]]: This stylesheet removes the function of this template in  * dark mode  */  @media screen {     html.skin-theme-clientpref-night div:not(.notheme) &gt; .tmp-color, 	html.skin-theme-clientpref-night p &gt; .tmp-color, 	html.skin-theme-clientpref-night table:not(.notheme) .tmp-color { 	   color: inherit !important; 	} }  @media screen and ( prefers-color-scheme: dark) {     /* automatic mode */     html.skin-theme-clientpref-os div:not(.n...</comment>
      <origin>373534</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="655" sha1="dl8bwbkew3oeno6jka06uesbas1lvul" xml:space="preserve">/* {{pp-template}} */
/* [[phab:T360683]]: This stylesheet removes the function of this template in
 * dark mode
 */

@media screen {
    html.skin-theme-clientpref-night div:not(.notheme) &gt; .tmp-color,
	html.skin-theme-clientpref-night p &gt; .tmp-color,
	html.skin-theme-clientpref-night table:not(.notheme) .tmp-color {
	   color: inherit !important;
	}
}

@media screen and ( prefers-color-scheme: dark) {
    /* automatic mode */
    html.skin-theme-clientpref-os div:not(.notheme) &gt; .tmp-color,
    html.skin-theme-clientpref-os p &gt; .tmp-color,
    html.skin-theme-clientpref-os table:not(.notheme) .tmp-color {
      color: inherit !important;
    }
}</text>
      <sha1>dl8bwbkew3oeno6jka06uesbas1lvul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Resize/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95383</id>
    <revision>
      <id>373536</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا) --&gt; {{When pagename is  | Template:Resize/doc = {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Resize/doc/main}}  | Template:Resize/sandbox = {{Resize/doc/main}}  | Template:Resize = {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Resize/doc/main}}  | /doc = &lt;div style=&quot;margin:0.5em 0;&quot;&gt;هي سانچو {{...</comment>
      <origin>373536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1479" sha1="7x3jf8d3vyrc9kr68hcwivdig1rabgy" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا) --&gt;
{{When pagename is
 | Template:Resize/doc = {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Resize/doc/main}}
 | Template:Resize/sandbox = {{Resize/doc/main}}
 | Template:Resize = {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Resize/doc/main}}
 | /doc = &lt;div style=&quot;margin:0.5em 0;&quot;&gt;هي سانچو {{tl|resize}} جو خاص مختصر رستو آهي۔&lt;/div&gt;
 | other = {{COinS safe|n}} &lt;div style=&quot;margin:0.5em 0;&quot;&gt;هي سانچو {{tl|resize}} جو خاص مختصر رستو آهي۔&lt;/div&gt;
}}

== ڀيٽ ==
{{Font size templates}}

== پڻ ڏسو ==
* [[:زمرو:ري سائيزنگ سانچا]]
* {{tl|smalldiv}}، ڪيترن ئي سٽن واري متن کي لپيٽڻ لاءِ، جيڪو {{tl|resize}} يا {{tl|small}} سان لپيٽڻ وقت syntax غلطيون ڏئي سگهي ٿو
* [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/font-size font-size - CSS: Cascading Style Sheets | Mozilla Developer Network]

{{Resize/TemplateData}}

&lt;includeonly&gt;{{When pagename is
| Template:Resize = {{sandbox other||
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي رکو --&gt;
[[زمرو:ري سائيزنگ سانچا| ]]
[[زمرو:TemplateData دستاويز جن ۾ اوورلوڊ مسئلا آهن]]
}}
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>7x3jf8d3vyrc9kr68hcwivdig1rabgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Font size templates</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95384</id>
    <revision>
      <id>373537</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {| class=&quot;wikitable&quot; |+ Font size templates {{view|Template:Font size templates|edit|brackets=y}} |- ! Code for inline content !! Code for block content !! Size !! Result |- | {{tlx|small|text}} || {{tlx|smalldiv|text}}  || 85%  || {{small|text}} |- | {{tlx|resize|text}} || {{tlx|resizediv|text}} || 90%  || {{resize|text}} |- | {{CNone|none}}  || {{CNone|none}} || 100%  || text |- | {{tlx|large|text}} ||  {{tlx|largediv|text}} || 120%  || {{large|text}} |- | {{tlx|huge|te...</comment>
      <origin>373537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="736" sha1="lvz2zqwqi0iclv6uz5nwaj3uqpwanq3" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Font size templates {{view|Template:Font size templates|edit|brackets=y}}
|-
! Code for inline content !! Code for block content !! Size !! Result
|-
| {{tlx|small|text}} || {{tlx|smalldiv|text}}  || 85%  || {{small|text}}
|-
| {{tlx|resize|text}} || {{tlx|resizediv|text}} || 90%  || {{resize|text}}
|-
| {{CNone|none}}  || {{CNone|none}} || 100%  || text
|-
| {{tlx|large|text}} ||  {{tlx|largediv|text}} || 120%  || {{large|text}}
|-
| {{tlx|huge|text}} || || 180%  || {{huge|text}}
|-
| {{tlx|resize|&lt;var&gt;x&lt;/var&gt;%|text}} || {{tlx|resizediv|&lt;var&gt;x&lt;/var&gt;%|text}} || custom  || varies
|-
| {{tlx|font|size{{=}}&lt;var&gt;x&lt;/var&gt;%}} || || custom  || varies 
|}&lt;noinclude&gt;
[[زمرو:Resizing templates| ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvz2zqwqi0iclv6uz5nwaj3uqpwanq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373541</id>
      <parentid>373537</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="jr4cmc27cp39mec10juehtimrts1zck" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ فونٽ سائيز سانچا {{view|Template:Font size templates|edit|brackets=y}}
|-
! ان لائن مواد لاءِ ڪوڊ !! بلاڪ مواد لاءِ ڪوڊ !! سائيز !! نتيجو
|-
| {{tlx|small|text}} || {{tlx|smalldiv|text}}  || 85%  || {{small|text}}
|-
| {{tlx|resize|text}} || {{tlx|resizediv|text}} || 90%  || {{resize|text}}
|-
| {{CNone|خالي}}  || {{CNone|خالي}} || 100%  || text
|-
| {{tlx|large|text}} ||  {{tlx|largediv|text}} || 120%  || {{large|text}}
|-
| {{tlx|huge|text}} || || 180%  || {{huge|text}}
|-
| {{tlx|resize|&lt;var&gt;x&lt;/var&gt;%|text}} || {{tlx|resizediv|&lt;var&gt;x&lt;/var&gt;%|text}} || مخصوص  || مختلف
|-
| {{tlx|font|size{{=}}&lt;var&gt;x&lt;/var&gt;%}} || || مخصوص  || مختلف 
|}&lt;noinclude&gt;
[[زمرو:ري سائيزنگ سانچا| ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jr4cmc27cp39mec10juehtimrts1zck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:CNone</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95385</id>
    <revision>
      <id>373538</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot; |- |&lt;/noinclude&gt;style=&quot;background: #EEE; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}&quot; class=&quot;table-cast&quot;|{{{1|&lt;!-- Accessibility text for screen readers only --&gt;&lt;span style=&quot;display: none&quot;&gt;Does not appear&lt;/span&gt;}}}&lt;noinclude&gt; |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} [[Category:Television table cell templates]] &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="408" sha1="dh4dc6ir4xdqewid41s92hwh3p6y9jj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|&lt;/noinclude&gt;style=&quot;background: #EEE; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}&quot; class=&quot;table-cast&quot;|{{{1|&lt;!-- Accessibility text for screen readers only --&gt;&lt;span style=&quot;display: none&quot;&gt;Does not appear&lt;/span&gt;}}}&lt;noinclude&gt;
|}
{{Documentation|Template:Table cell templates/doc}}
[[Category:Television table cell templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dh4dc6ir4xdqewid41s92hwh3p6y9jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373539</id>
      <parentid>373538</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="p1kjs2727z4keosd9nowmky4djjavsa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|&lt;/noinclude&gt;style=&quot;background: #EEE; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}&quot; class=&quot;table-cast&quot;|{{{1|&lt;!-- Accessibility text for screen readers only --&gt;&lt;span style=&quot;display: ڪو بہ نہ&quot;&gt;Does not appear&lt;/span&gt;}}}&lt;noinclude&gt;
|}
{{Documentation|Template:Table cell templates/doc}}
[[Category:Television table cell templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1kjs2727z4keosd9nowmky4djjavsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373540</id>
      <parentid>373539</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="3s7pe9a0qwgd98cl1e9d3rsjtynduna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|&lt;/noinclude&gt;style=&quot;background: #EEE; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}&quot; class=&quot;table-cast&quot;|{{{1|&lt;!-- صرف اسڪرين ريڊرز لاءِ رسائي وارو متن --&gt;&lt;span style=&quot;display: none&quot;&gt;ظاهر نٿو ٿئي&lt;/span&gt;}}}&lt;noinclude&gt;
|}
{{Documentation|سانچو:ٽيبل خانو سانچا/doc}}
[[زمرو:ٽيليويزن ٽيبل خانو سانچا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3s7pe9a0qwgd98cl1e9d3rsjtynduna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colored link/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95386</id>
    <revision>
      <id>373542</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt; {{High-use}}  == استعمال == {{Warning|'''متن (prose) ۾ لنڪس کي ڪڏهن به هٿ سان رنگ نه ڏيو.''' ([[MOS:LINKCOLOR]])}} {{Warning|'''ھن سانچي کي استعمال ڪندي، يقيني بڻايو تہ ان کي صرف رنگين پسمنظر (background) تي استعمال ڪيو و...</comment>
      <origin>373542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="nz085ime9lrjf016asswia99a9p1us3" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;
{{High-use}}

== استعمال ==
{{Warning|'''متن (prose) ۾ لنڪس کي ڪڏهن به هٿ سان رنگ نه ڏيو.''' ([[MOS:LINKCOLOR]])}}
{{Warning|'''ھن سانچي کي استعمال ڪندي، يقيني بڻايو تہ ان کي صرف رنگين پسمنظر (background) تي استعمال ڪيو وڃي، جيئن ڊارڪ موڊ ۾ مسئلا پيدا نه ٿين. [[mw:Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis#Use_CSS_variables_or_CSS_design_tokens_with_fallback_for_background_and_text_where_possible|ڊارڪ موڊ مطابقت بابت وڌيڪ معلومات]].''' ([[MOS:LINKCOLOR]])}}

ھي سانچو ٽي پيرا ميٽر وٺي ٿو: لنڪ جو رنگ، جنھن صفحي ڏانھن لنڪ ڪيو وڃي ٿو، ۽ اختياري ڏيکاريل متن جيڪو [[WP:piped link|پائپ ٿيل لنڪ]] طور ڏيکاريو وڃي ٿو۔

{{tlc|colored link|2=purple|3=لنڪ لاءِ صفحي جو نالو|4=متبادل متن}} → {{colored link|purple|لنڪ لاءِ صفحي جو نالو|متبادل متن}}

ڊارڪ موڊ ۾ لنڪ جو رنگ برقرار رکڻ لاءِ &lt;code&gt;noinvert = yes&lt;/code&gt; استعمال ڪريو:

{{tlc|colored link|2=purple|3=لنڪ لاءِ صفحي جو نالو|4=متبادل متن|5=noinvert=yes}} → {{colored link|purple|لنڪ لاءِ صفحي جو نالو|متبادل متن|noinvert=yes}}

== پڻ ڏسو ==
* {{Tl|Aqua}} → {{Aqua|Main page}}
* {{Tl|Black}} → {{Black|Main page}}
* {{Tl|Blue}} → {{Blue|Main page}}
* {{Tl|Brown}} → {{Brown|Main page}}
* {{Tl|Cyan}} → {{Cyan|Main page}}
* {{Tl|Fuchsia}} → {{Fuchsia|Main page}}
* {{Tl|Gold (color)}} → {{Gold (color)|Main page}}
* {{Tl|Gray}} → {{Gray|Main page}}
* {{Tl|Green}} → {{Green|Main page}}
* {{Tl|Lime}} → {{Lime|Main page}}
* {{Tl|Link blue}} → {{Link blue|Main page}}
* {{Tl|Magenta}} → {{Magenta|Main page}}
* {{Tl|Maroon}} → {{Maroon|Main page}}
* {{Tl|Navy (color)}} → {{Navy (color)|Main page}}
* {{Tl|Olive}} → {{Olive|Main page}}
* {{Tl|Orange}} → {{Orange|Main page}}
* {{Tl|Pink}} → {{Pink|Main page}}
* {{Tl|Purple}} → {{Purple|Main page}}
* {{Tl|Red}} → {{Red|Main page}}
* {{Tl|Teal}} → {{Teal|Main page}}
* {{Tl|White}} → {{White|Main page}}
* {{Tl|Yellow}} → {{Yellow|Main page}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھتي شامل ڪريو، ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
[[زمرو:اندروني لنڪ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>nz085ime9lrjf016asswia99a9p1us3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Aqua</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95387</id>
    <revision>
      <id>373543</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:aqua&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="73l1q86kkvun5z5ljqybgbp786nxqbj" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:aqua&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73l1q86kkvun5z5ljqybgbp786nxqbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Aqua/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95388</id>
    <revision>
      <id>373544</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == {{template shortcut|AquaC}} منهنجو {{tlx|aqua|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{aqua|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ آڪوا (هلڪو نيرو) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,         &quot;par...</comment>
      <origin>373544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="ittqo73zps34xiqopn11fhk3w5bid7p" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
{{template shortcut|AquaC}}
منهنجو {{tlx|aqua|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{aqua|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ آڪوا (هلڪو نيرو) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو آڪوا رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
[[pt:Predefinição:Aqua (cor)]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ittqo73zps34xiqopn11fhk3w5bid7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373545</id>
      <parentid>373544</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1193" sha1="5vrtx9temcoo1kpg9pchzj5goyyj76a" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
{{template shortcut|AquaC}}
منهنجو {{tlx|aqua|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{aqua|color}} متن۔

==  سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ آڪوا (هلڪو نيرو) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو آڪوا رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
[[pt:Predefinição:Aqua (cor)]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5vrtx9temcoo1kpg9pchzj5goyyj76a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Text color templates see also</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95389</id>
    <revision>
      <id>373546</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;!-- This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time. --&gt;&lt;div style=&quot;float: right; padding: 0 1em;&quot;&gt;{{navbar|Text color templates see also|plain=y}}&lt;/div&gt; {| class=&quot;wikitable&quot; ! template code !! width=&quot;150px&quot; | color palette |- | {{tl|aqua}}                                    || style=&quot;background: #00FFFF;&quot; | |- | {{tl|azure}}                                   || style=&quot;background: #0080FF;&quot; | |- | {{tl|black}}                                   || st...</comment>
      <origin>373546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="i1emmno0lzaqej27tvyau3jysarfcx6" xml:space="preserve">&lt;!-- This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time.
--&gt;&lt;div style=&quot;float: right; padding: 0 1em;&quot;&gt;{{navbar|Text color templates see also|plain=y}}&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! template code !! width=&quot;150px&quot; | color palette
|-
| {{tl|aqua}}                                    || style=&quot;background: #00FFFF;&quot; |
|-
| {{tl|azure}}                                   || style=&quot;background: #0080FF;&quot; |
|-
| {{tl|black}}                                   || style=&quot;background: #000000;&quot; |
|-
| {{tl|blue}}                                    || style=&quot;background: #0000FF;&quot; |
|-
| {{tl|brown}}                                   || style=&quot;background: #964B00;&quot; |
|-
| {{tl|burgundy}}                                || style=&quot;background: #800020;&quot; |
|-
| {{tl|cyan}}                                    || style=&quot;background: #00CCCC;&quot; |
|-
| {{tl|dark red}}                                || style=&quot;background: #8B0000;&quot; |
|-
| {{tl|fuchsia}}                                 || style=&quot;background: #FF00FF;&quot; |
|-
| {{tl|gold}}                                    || style=&quot;background: #FFD700;&quot; |
|-
| {{tl|gray}} or &lt;nowiki&gt;{{grey}}&lt;/nowiki&gt;       || style=&quot;background: #808080;&quot; |
|-
| {{tl|green}}                                   || style=&quot;background: #008000;&quot; |
|-
| {{tl|verdyre}}                                 || style=&quot;background: #789922;&quot; |
|-
| {{tl|lime}}                                    || style=&quot;background: #00FF00;&quot; |
|-
| {{tl|link blue}}                               || style=&quot;background: #0645AD;&quot; |
|-
| printer's {{tl|magenta}}                       || style=&quot;background: #FF0090;&quot; |
|-
| {{tl|maroon}}                                  || style=&quot;background: #800000;&quot; |
|-
| {{tl|navy (color)}}                            || style=&quot;background: #000080;&quot; |
|-
| {{tl|olive}}                                   || style=&quot;background: #808000;&quot; |
|-
| {{tl|orange}}                                  || style=&quot;background: #FFA500;&quot; |
|-
| hot {{tl|pink}}                                || style=&quot;background: #FF69B4;&quot; |
|-
| {{tl|purple}}                                  || style=&quot;background: #800080;&quot; |
|-
| {{tl|red}}                                     || style=&quot;background: #FF0000;&quot; |
|-
| {{tl|silver}}                                  || style=&quot;background: #C0C0C0;&quot; |
|-
| {{tl|teal}}                                    || style=&quot;background: #008080;&quot; |
|-
| {{tl|white}}                                   || style=&quot;background: #FFFFFF;&quot; |
|-
| {{tl|yellow}}                                  || style=&quot;background: #FFFF00;&quot; |
|}</text>
      <sha1>i1emmno0lzaqej27tvyau3jysarfcx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373547</id>
      <parentid>373546</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="155dx949s2zsgl5lobxw6858umqu8q2" xml:space="preserve">&lt;!-- This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time.
--&gt;&lt;div style=&quot;float: right; padding: 0 1em;&quot;&gt;{{navbar|Text color templates see also|plain=y}}&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! template code !! width=&quot;150px&quot; | color palette
|-
| {{tl|aqua}}                                    || style=&quot;background: #00FFFF;&quot; |
|-
| {{tl|azure}}                                   || style=&quot;background: #0080FF;&quot; |
|-
| {{tl|black}}                                   || style=&quot;background: #000000;&quot; |
|-
| {{tl|blue}}                                    || style=&quot;background: #0000FF;&quot; |
|-
| {{tl|brown}}                                   || style=&quot;background: #964B00;&quot; |
|-
| {{tl|burgundy}}                                || style=&quot;background: #800020;&quot; |
|-
| {{tl|cyan}}                                    || style=&quot;background: #00CCCC;&quot; |
|-
| {{tl|dark red}}                                || style=&quot;background: #8B0000;&quot; |
|-
| {{tl|fuchsia}}                                 || style=&quot;background: #FF00FF;&quot; |
|-
| {{tl|gold}}                                    || style=&quot;background: #FFD700;&quot; |
|-
| {{tl|gray}} or &lt;nowiki&gt;{{grey}}&lt;/nowiki&gt;       || style=&quot;background: #808080;&quot; |
|-
| {{tl|green}}                                   || style=&quot;background: #008000;&quot; |
|-
| {{tl|verdyre}}                                 || style=&quot;background: #789922;&quot; |
|-
| {{tl|lime}}                                    || style=&quot;background: #00FF00;&quot; |
|-
| {{tl|link blue}}                               || style=&quot;background: #0645AD;&quot; |
|-
| printer's {{tl|magenta}}                       || style=&quot;background: #FF0090;&quot; |
|-
| {{tl|maroon}}                                  || style=&quot;background: #800000;&quot; |
|-
| {{tl|navy (color)}}                            || style=&quot;background: #000080;&quot; |
|-
| {{tl|olive}}                                   || style=&quot;background: #808000;&quot; |
|-
| {{tl|orange}}                                  || style=&quot;background: #FFA500;&quot; |
|-
| hot {{tl|pink}}                                || style=&quot;background: #FF69B4;&quot; |
|-
| {{tl|purple}}                                  || style=&quot;background: #800080;&quot; |
|-
| {{tl|red}}                                     || style=&quot;background: #FF0000;&quot; |
|-
| {{tl|silver}}                                  || style=&quot;background: #C0C0C0;&quot; |
|-
| {{tl|teal}}                                    || style=&quot;background: #008080;&quot; |
|-
| {{tl|white}}                                   || style=&quot;background: #FFFFFF;&quot; |
|-
| {{tl|yellow}}                                  || style=&quot;background: #FFFF00;&quot; |
|}

=== Color templates ===
* {{tl|Background color}} ''or'' {{tl|bg}} - sets background color
* {{tl|Color}} ''or'' {{tl|Red}} etc. – sets text color
* {{tl|Colored link}} – sets link color
* {{tl|Font color}} – sets both text and background color
* {{tl|Color contrast ratio}}
* {{tl|Talk quote inline}}
* {{clc|Color templates}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>155dx949s2zsgl5lobxw6858umqu8q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373548</id>
      <parentid>373547</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="jlrgepbqf3u947l6tki498nc0gxvmvf" xml:space="preserve">&lt;!-- This is transcluded into all these templates' /doc pages to save time.
--&gt;&lt;div style=&quot;float: right; padding: 0 1em;&quot;&gt;{{navbar|Text color templates see also|plain=y}}&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! template code !! width=&quot;150px&quot; | color palette
|-
| {{tl|aqua}}                                    || style=&quot;background: #00FFFF;&quot; |
|-
| {{tl|azure}}                                   || style=&quot;background: #0080FF;&quot; |
|-
| {{tl|black}}                                   || style=&quot;background: #000000;&quot; |
|-
| {{tl|blue}}                                    || style=&quot;background: #0000FF;&quot; |
|-
| {{tl|brown}}                                   || style=&quot;background: #964B00;&quot; |
|-
| {{tl|burgundy}}                                || style=&quot;background: #800020;&quot; |
|-
| {{tl|cyan}}                                    || style=&quot;background: #00CCCC;&quot; |
|-
| {{tl|dark red}}                                || style=&quot;background: #8B0000;&quot; |
|-
| {{tl|fuchsia}}                                 || style=&quot;background: #FF00FF;&quot; |
|-
| {{tl|gold}}                                    || style=&quot;background: #FFD700;&quot; |
|-
| {{tl|gray}} or &lt;nowiki&gt;{{grey}}&lt;/nowiki&gt;       || style=&quot;background: #808080;&quot; |
|-
| {{tl|green}}                                   || style=&quot;background: #008000;&quot; |
|-
| {{tl|verdyre}}                                 || style=&quot;background: #789922;&quot; |
|-
| {{tl|lime}}                                    || style=&quot;background: #00FF00;&quot; |
|-
| {{tl|link blue}}                               || style=&quot;background: #0645AD;&quot; |
|-
| printer's {{tl|magenta}}                       || style=&quot;background: #FF0090;&quot; |
|-
| {{tl|maroon}}                                  || style=&quot;background: #800000;&quot; |
|-
| {{tl|navy (color)}}                            || style=&quot;background: #000080;&quot; |
|-
| {{tl|olive}}                                   || style=&quot;background: #808000;&quot; |
|-
| {{tl|orange}}                                  || style=&quot;background: #FFA500;&quot; |
|-
| hot {{tl|pink}}                                || style=&quot;background: #FF69B4;&quot; |
|-
| {{tl|purple}}                                  || style=&quot;background: #800080;&quot; |
|-
| {{tl|red}}                                     || style=&quot;background: #FF0000;&quot; |
|-
| {{tl|silver}}                                  || style=&quot;background: #C0C0C0;&quot; |
|-
| {{tl|teal}}                                    || style=&quot;background: #008080;&quot; |
|-
| {{tl|white}}                                   || style=&quot;background: #FFFFFF;&quot; |
|-
| {{tl|yellow}}                                  || style=&quot;background: #FFFF00;&quot; |
|}

=== رنگن وارا سانچا===
* {{tl|Background color}} ''or'' {{tl|bg}} - sets background color
* {{tl|Color}} ''or'' {{tl|Red}} etc. – sets text color
* {{tl|Colored link}} – sets link color
* {{tl|Font color}} – sets both text and background color
* {{tl|Color contrast ratio}}
* {{tl|Talk quote inline}}
* {{clc|Color templates}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlrgepbqf3u947l6tki498nc0gxvmvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Text color templates see also/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95390</id>
    <revision>
      <id>373549</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == هي دستاويزي ذيلي سانچو [[:زمرو:متن رنگ سانچا]] جي مکيه سانچن جي &quot;پڻ ڏسو&quot; سيڪشن ۾ شامل ڪرڻ لاءِ آهي۔ هن ۾ ڪوبه پيرا ميٽر ناهي:  &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt; === پڻ ڏسو === {{Text color templates see...</comment>
      <origin>373549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1194" sha1="4r0br1q81jz7sf4g0iefq05sjcdxki4" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
هي دستاويزي ذيلي سانچو [[:زمرو:متن رنگ سانچا]] جي مکيه سانچن جي &quot;پڻ ڏسو&quot; سيڪشن ۾ شامل ڪرڻ لاءِ آهي۔ هن ۾ ڪوبه پيرا ميٽر ناهي:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
=== پڻ ڏسو ===
{{Text color templates see also}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

هي سيڪشن وڌيڪ معلومات پڻ مهيا ڪري سگهي ٿو، بهتر اهو آهي تہ ساڳي انداز ۾ تعارف سان گڏ، جيئن:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
=== پڻ ڏسو ===
; لاڳاپيل سانچا:
{{Text color templates see also}}

; مفيد صفحا:
* [[وڪيپيڊيا:رسائي]]
* [[سيمينٽڪ ايڇ ٽي ايم ايل]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[:زمرو:متن رنگ سانچا]]

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا| ]]
[[زمرو:دستاويزي پڻ ڏسو سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>4r0br1q81jz7sf4g0iefq05sjcdxki4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Azure</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95391</id>
    <revision>
      <id>373550</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:#0c6bea&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="c0idzznnj2qvdp807ykurll7yvtwykr" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:#0c6bea&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0idzznnj2qvdp807ykurll7yvtwykr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Azure/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95392</id>
    <revision>
      <id>373551</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|azure|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{azure|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ايزر (هلڪو نيرو) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1...</comment>
      <origin>373551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="1abd59elv8ocus2n9t7whemfsuitvm1" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|azure|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{azure|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ايزر (هلڪو نيرو) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ايزر رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1abd59elv8ocus2n9t7whemfsuitvm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Black/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95393</id>
    <revision>
      <id>373552</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt; {{For|ٽيبل سيل سانچو لاءِ|Template:BLACK}} {{High-use}}  == استعمال == منهنجو {{tlc|black|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{black|color}} متن۔  == هي ڪيئن ڪم ڪري ٿو == هي ڪوڊ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:black;background: white;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هن سانچي...</comment>
      <origin>373552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="dcregxr9j8qhib0mv30a9ypbw6q3xp9" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{For|ٽيبل سيل سانچو لاءِ|Template:BLACK}}
{{High-use}}

== استعمال ==
منهنجو {{tlc|black|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{black|color}} متن۔

== هي ڪيئن ڪم ڪري ٿو ==
هي ڪوڊ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:black;background: white;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هن سانچي ذريعي داخل ڪيل متن جي چوڌاري لڳايو ويندو آهي۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڪارو ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ڪاري رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
[[pt:Predefinição:Black (cor)]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>dcregxr9j8qhib0mv30a9ypbw6q3xp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373553</id>
      <parentid>373552</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="ezhl5c2sep3nyeefhzigssr8576uo6m" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{For|ٽيبل سيل سانچو لاءِ|Template:BLACK}}
{{High-use}}

== استعمال ==
منهنجو {{tlc|black|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{black|color}} متن۔

== هي ڪيئن ڪم ڪري ٿو ==
هي ڪوڊ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:black;background: white;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هن سانچي ذريعي داخل ڪيل متن جي چوڌاري لڳايو ويندو آهي۔

==  سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڪارو ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ڪاري رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
[[pt:Predefinição:Black (cor)]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ezhl5c2sep3nyeefhzigssr8576uo6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Blue/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95394</id>
    <revision>
      <id>373554</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt; {{high use|10028}} {{warning|text=هن سانچي جو نتيجو ڊارڪ موڊ ۾ پڙهڻ لاءِ ڏکيو ٿي سگهي ٿو. مهرباني ڪري {{tl|azure}} يا ٻيو مناسب سانچو استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو.}}  == استعمال == منهنجو {{tlx|blue|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {...</comment>
      <origin>373554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1345" sha1="45it97lq73zkwilubccu8vkobxlqozb" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{high use|10028}}
{{warning|text=هن سانچي جو نتيجو ڊارڪ موڊ ۾ پڙهڻ لاءِ ڏکيو ٿي سگهي ٿو. مهرباني ڪري {{tl|azure}} يا ٻيو مناسب سانچو استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو.}}

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|blue|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{blue|color}} متن۔

==  سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ نيرو ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو نيري رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>45it97lq73zkwilubccu8vkobxlqozb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Brown/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95395</id>
    <revision>
      <id>373557</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|brown|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{brown|color}} متن۔  ==  سانچي جي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڀورو (براون) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="abni0g77rqii8akl4abmyjpymveehnk" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|brown|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{brown|color}} متن۔

==  سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڀورو (براون) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ڀوري رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>abni0g77rqii8akl4abmyjpymveehnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Burgundy</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95396</id>
    <revision>
      <id>373558</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:#800020&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="50hff6r1dfm0tzi3x8gvji1jsh0ol6q" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:#800020&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50hff6r1dfm0tzi3x8gvji1jsh0ol6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Burgundy/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95397</id>
    <revision>
      <id>373559</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|burgundy|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{burgundy|color}} متن۔  == سانچي جي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ برگنڊي (ڳاڙهو ڀورو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {...</comment>
      <origin>373559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="0pmb6fih4txupyeph2vbosxiptk2k9s" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|burgundy|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{burgundy|color}} متن۔

== سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ برگنڊي (ڳاڙهو ڀورو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو برگنڊي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0pmb6fih4txupyeph2vbosxiptk2k9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cyan/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95398</id>
    <revision>
      <id>373561</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|cyan|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{cyan|color}} متن۔  ==سانچي جي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سائيَن (هلڪو نيرو-ساواڻو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {...</comment>
      <origin>373561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1138" sha1="1fhxy5vhowcebfr1rfi8t4u0emaqs4n" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|cyan|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{cyan|color}} متن۔

==سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سائيَن (هلڪو نيرو-ساواڻو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو سائيَن رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1fhxy5vhowcebfr1rfi8t4u0emaqs4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Dark red</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95399</id>
    <revision>
      <id>373562</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:darkred&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="arl380cm2arprpj4q6w8bzxcer2zd63" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:darkred&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arl380cm2arprpj4q6w8bzxcer2zd63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Dark red/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95400</id>
    <revision>
      <id>373563</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Redirect|Template:XR|&quot;e'''X'''tended '''R'''eality&quot;|Template:Extended reality}} {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|dark red|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{dark red|color}} متن۔  == سانچي جي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل م...</comment>
      <origin>373563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="0iwxohktvuqxe95s3djpow3e6ulrlyi" xml:space="preserve">{{Redirect|Template:XR|&quot;e'''X'''tended '''R'''eality&quot;|Template:Extended reality}}
{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|dark red|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{dark red|color}} متن۔

== سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڳاڙهو ڳاڙهو (ڊارڪ ريڊ) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ڳاڙهي ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0iwxohktvuqxe95s3djpow3e6ulrlyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Fuchsia/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95401</id>
    <revision>
      <id>373564</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|fuchsia|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{fuchsia|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ فوشيا (گلابي-واڱڻائي) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1...</comment>
      <origin>373564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="j008oxdl7b3wt1jphfiu5okxm99ds9s" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|fuchsia|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{fuchsia|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ فوشيا (گلابي-واڱڻائي) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو فوشيا رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>j008oxdl7b3wt1jphfiu5okxm99ds9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Gold</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95402</id>
    <redirect title="سانچو:Gold (color)" />
    <revision>
      <id>373565</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:gold&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="h9k3zbemdzm29v8hul43tz0am5rkevj" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:gold&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9k3zbemdzm29v8hul43tz0am5rkevj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373569</id>
      <parentid>373565</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Gold (color)]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="qrvjseu68uuhy0juvdfz7oxnnvfczvt" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:Gold (color)]]</text>
      <sha1>qrvjseu68uuhy0juvdfz7oxnnvfczvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Gold (color)/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95403</id>
    <revision>
      <id>373567</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt; {{template shortcut|goldC}}  __NOTOC__ منهنجو {{tlx|gold|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{gold|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سون (گولڊ) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1146" sha1="71qstacblcpk3y4q0zdv61kg6ba4lgm" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;
{{template shortcut|goldC}} 
__NOTOC__
منهنجو {{tlx|gold|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{gold|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سون (گولڊ) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو سون جي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
[[pt:Predefinição:Dourado]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>71qstacblcpk3y4q0zdv61kg6ba4lgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Gray</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95404</id>
    <redirect title="سانچو:Grey" />
    <revision>
      <id>373571</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Grey]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="au5re4k4cc6pt46k4cf1fio9d519siq" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:Grey]]</text>
      <sha1>au5re4k4cc6pt46k4cf1fio9d519siq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Grey/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95405</id>
    <revision>
      <id>373572</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt; {{High-use}} {{template shortcut|Grey}}  == استعمال == منهنجو {{tlx|gray|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{gray|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڀورو (گري) ڪ...</comment>
      <origin>373572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="gvczujelhf2yqtwh0104e3zmutxuqqu" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;
{{High-use}}
{{template shortcut|Grey}}

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|gray|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{gray|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڀورو (گري) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ڀوري رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>gvczujelhf2yqtwh0104e3zmutxuqqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Green/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95406</id>
    <revision>
      <id>373574</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt; {{high use|8447}}  == استعمال == منهنجو {{tlx|green|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{green|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سائو (گرين) ڪري ٿو&quot;,...</comment>
      <origin>373574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="930" sha1="074j82vwyj5c9b3r0t95lcwo7p8jufq" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;
{{high use|8447}}

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|green|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{green|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سائو (گرين) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو سائي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{subpage other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>074j82vwyj5c9b3r0t95lcwo7p8jufq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373575</id>
      <parentid>373574</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="rp994awfu0t67hjtjiqpliqg1xjr6az" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;
{{high use|سوين}}

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|green|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{green|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سائو (گرين) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو سائي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{subpage other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>rp994awfu0t67hjtjiqpliqg1xjr6az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Verdyre</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95407</id>
    <revision>
      <id>373576</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:#789922;&quot;&gt;{{{1|}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="kvx92ui6o42ujnje5a555hij0dr186o" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:#789922;&quot;&gt;{{{1|}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvx92ui6o42ujnje5a555hij0dr186o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Verdyre/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95408</id>
    <revision>
      <id>373577</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;  هي سانچو متن کي سائي رنگ جي وڌيڪ نفيس ۽ خوبصورت ڇانوَ ۾ ڏيکاري ٿو، جيڪا &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{tq}}&lt;/syntaxhighlight&gt; يا &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{green}}&lt;/syntaxhighlight&gt; کان وڌيڪ دلڪش آهي۔...</comment>
      <origin>373577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="17lj0v9ta2z4hq0l13v0otetu6v8d7p" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;

هي سانچو متن کي سائي رنگ جي وڌيڪ نفيس ۽ خوبصورت ڇانوَ ۾ ڏيکاري ٿو، جيڪا &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{tq}}&lt;/syntaxhighlight&gt; يا &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{green}}&lt;/syntaxhighlight&gt; کان وڌيڪ دلڪش آهي۔

== استعمال ==

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{verdyre|&gt;وڌيڪ نفيس ۽ دلڪش}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{verdyre|&gt;وڌيڪ نفيس ۽ دلڪش}}

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ويرڊائر (نفيس سائي ڇانوَ) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ويرڊائر رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{subpage other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>17lj0v9ta2z4hq0l13v0otetu6v8d7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373578</id>
      <parentid>373577</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="1k3kq9aed4zutz8772jru4dju2arhzj" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;

هي سانچو متن کي سائي رنگ جي وڌيڪ نفيس ۽ خوبصورت ڇانوَ ۾ ڏيکاري ٿو، جيڪا &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{tq}}&lt;/syntaxhighlight&gt; يا &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{green}}&lt;/syntaxhighlight&gt; کان وڌيڪ دلڪش آهي۔

== استعمال ==

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{verdyre|&gt;وڌيڪ نفيس ۽ دلڪش}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{verdyre|&gt;وڌيڪ نفيس ۽ دلڪش}}

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ويرڊائر (نفيس سائي ڇانوَ) ۾ تبديل ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ويرڊائر رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{subpage other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1k3kq9aed4zutz8772jru4dju2arhzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Lime/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95409</id>
    <revision>
      <id>373580</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|lime|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{lime|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ لائيم (هلڪو سائو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1112" sha1="fu32frssvcy8nl5gacwvtsg2e988sks" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|lime|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{lime|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ لائيم (هلڪو سائو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو لائيم رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>fu32frssvcy8nl5gacwvtsg2e988sks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Link blue</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95410</id>
    <revision>
      <id>373581</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;templatestyles src=&quot;template:link blue/styles.css&quot;/&gt;{{main other|1= |2=&lt;span class{{=}}&quot;color-link-blue&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;}}&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="fm7iw61zes7ql8tx809yizg19osix1t" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;template:link blue/styles.css&quot;/&gt;{{main other|1= |2=&lt;span class{{=}}&quot;color-link-blue&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;}}&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fm7iw61zes7ql8tx809yizg19osix1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Link blue/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95411</id>
    <revision>
      <id>373582</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: body.skin-vector-2022 .color-link-blue, body.skin-minerva .color-link-blue, body.skin-timeless .color-link-blue {     color:var(--color-progressive,#36c) } body.skin-vector:not(.skin-vector-2022) .color-link-blue {     color:#0645ad } body.skin-monobook .color-link-blue {     color:#002bb8 } body.skin-cologneblue .color-link-blue {     color:#236 } body.skin-modern .color-link-blue {     color:#036 }</comment>
      <origin>373582</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="403" sha1="9dpw5wl1zmh4qk9jxpaxk0w46lhkt4c" xml:space="preserve">body.skin-vector-2022 .color-link-blue, body.skin-minerva .color-link-blue, body.skin-timeless .color-link-blue {
    color:var(--color-progressive,#36c)
}
body.skin-vector:not(.skin-vector-2022) .color-link-blue {
    color:#0645ad
}
body.skin-monobook .color-link-blue {
    color:#002bb8
}
body.skin-cologneblue .color-link-blue {
    color:#236
}
body.skin-modern .color-link-blue {
    color:#036
}</text>
      <sha1>9dpw5wl1zmh4qk9jxpaxk0w46lhkt4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Magenta/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95412</id>
    <revision>
      <id>373584</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|magenta|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{magenta|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ميجينٽا (گلابي-واڱڻائي) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {...</comment>
      <origin>373584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="kr6jwb84vot5ph97nuwb7hqbznb5k6h" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|magenta|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{magenta|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ميجينٽا (گلابي-واڱڻائي) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ميجينٽا رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>kr6jwb84vot5ph97nuwb7hqbznb5k6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Maroon/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95413</id>
    <revision>
      <id>373586</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|maroon|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{maroon|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ميرون (ڳاڙهو ڀورو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="3bn5pkvwx45wl9vbzyyq48f6gdldyrt" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|maroon|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{maroon|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ميرون (ڳاڙهو ڀورو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ميرون رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
[[pt:Predefinição:Bordô]]
[[zh:Template:Maroon]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>3bn5pkvwx45wl9vbzyyq48f6gdldyrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Navy (color)/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95414</id>
    <revision>
      <id>373588</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == {{template shortcut|NavyC}} منهنجو {{tlx|navy (color)|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{navy (color)|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ نيوي (گهرو نيرو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;p...</comment>
      <origin>373588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="k3sexswans5wd58l3m1nyx5w7kklk30" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
{{template shortcut|NavyC}}
منهنجو {{tlx|navy (color)|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{navy (color)|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ نيوي (گهرو نيرو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو نيوي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>k3sexswans5wd58l3m1nyx5w7kklk30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Olive/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95415</id>
    <revision>
      <id>373590</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|olive|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{olive|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ زيتوني (اوليو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="rfm3b6vy2o553v2g99eb5umwg3yy0cs" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|olive|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{olive|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ زيتوني (اوليو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو زيتوني رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>rfm3b6vy2o553v2g99eb5umwg3yy0cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Orange (color)/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95416</id>
    <revision>
      <id>373592</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{{{BASEPAGENAME}}|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ نارنگي (اورينج) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {...</comment>
      <origin>373592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="j89qixf8avdn4tsf6ehim022h3hhfmd" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{{{BASEPAGENAME}}|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ نارنگي (اورينج) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو نارنگي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|Orange]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>j89qixf8avdn4tsf6ehim022h3hhfmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Pink</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95417</id>
    <revision>
      <id>373593</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:hotpink&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="ix1wo9ecxbqxgiqtpvwms38x34pqna6" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:hotpink&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ix1wo9ecxbqxgiqtpvwms38x34pqna6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Pink/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95418</id>
    <revision>
      <id>373594</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|pink|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{pink|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ گلابي (پنڪ) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="h0bg4l1brplpria70ncte9wdbv5o833" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|pink|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{pink|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ گلابي (پنڪ) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو گلابي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>h0bg4l1brplpria70ncte9wdbv5o833</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Purple/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95419</id>
    <revision>
      <id>373596</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|purple|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{purple|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ واڱڻائي (پرپل) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="bc8j7nco5f4rn5wt4ctuzy0f8nq58mo" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|purple|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{purple|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ واڱڻائي (پرپل) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو واڱڻائي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>bc8j7nco5f4rn5wt4ctuzy0f8nq58mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڳاڙهو/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95420</id>
    <revision>
      <id>373598</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt; {{High-use}} __NOTOC__  == استعمال == &lt;code&gt;My {{tlp|red|color}} text.&lt;/code&gt; نتيجو:  منهنجو {{red|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڳاڙهو (ريڊ) ڪري ٿو&quot;,...</comment>
      <origin>373598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1124" sha1="1mtpr763p2r8pse6cn6iqoralbru4ks" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪريو --&gt;
{{High-use}}
__NOTOC__

== استعمال ==
&lt;code&gt;My {{tlp|red|color}} text.&lt;/code&gt; نتيجو:

منهنجو {{red|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ڳاڙهو (ريڊ) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ڳاڙهي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
* پسمنظر رنگ ڏيڻ لاءِ: {{tl|Background color}} يا {{tl|bg}}
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ بين وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1mtpr763p2r8pse6cn6iqoralbru4ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Silver</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95421</id>
    <redirect title="سانچو:Silver (color)" />
    <revision>
      <id>373599</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;color:silver&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;  &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="9lboqg0vck2x353z7655n6oqtf4lfhq" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;color:silver&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lboqg0vck2x353z7655n6oqtf4lfhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373602</id>
      <parentid>373599</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Silver (color)]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="t7uwzzxkcn8k6bgvc3dyafzch9honio" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:Silver (color)]]</text>
      <sha1>t7uwzzxkcn8k6bgvc3dyafzch9honio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Silver (color)/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95422</id>
    <revision>
      <id>373601</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == {{template shortcut|SilverC}} منهنجو {{tlx|silver|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{silver|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سلور (چاندي جهڙو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;:...</comment>
      <origin>373601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1130" sha1="4bqwl9tim5l680yuxyk3pw2oqwpvw6e" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
{{template shortcut|SilverC}}
منهنجو {{tlx|silver|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{silver|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ سلور (چاندي جهڙو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو سلور رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>4bqwl9tim5l680yuxyk3pw2oqwpvw6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Teal/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95423</id>
    <revision>
      <id>373604</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|teal|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{teal|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ٽيل (نيرو-سائو) ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {...</comment>
      <origin>373604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="hpehmjodzmshqbj4oqw02209gh6vbnx" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|teal|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{teal|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ ٽيل (نيرو-سائو) ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو ٽيل رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ بين وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- بين وڪي --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>hpehmjodzmshqbj4oqw02209gh6vbnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:اڇو/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95424</id>
    <revision>
      <id>373606</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|white|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{white|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ اڇو ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {                         &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,...</comment>
      <origin>373606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="990" sha1="gnijjmftpc7c3zk0fo1m7qptt2w7pvi" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|white|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{white|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ اڇو ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو اڇي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>gnijjmftpc7c3zk0fo1m7qptt2w7pvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Yellow/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95425</id>
    <revision>
      <id>373608</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == منهنجو {{tlx|yellow|color}} متن. نتيجو:  منهنجو {{yellow|color}} متن۔  == Template data == {{TemplateDataHeader}} &lt;TemplateData&gt; {         &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ پيلو ڪري ٿو&quot;,         &quot;params&quot;: {                 &quot;1&quot;: {                         &quot;...</comment>
      <origin>373608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="hvapx5sqv83agxr8rdgq9uo2xvvxt87" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
منهنجو {{tlx|yellow|color}} متن. نتيجو:

منهنجو {{yellow|color}} متن۔

== Template data ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;TemplateData&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو ڏنل متن جو رنگ پيلو ڪري ٿو&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
                        &quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو پيلِي رنگ ۾ ڏيکارڻو آهي.&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                }
        }
}
&lt;/TemplateData&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|highlight}}
{{Text color templates see also}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هن لائين کان پوءِ، includeonly ٽيگ اندر شامل ڪريو، مهرباني. --&gt;

&lt;!-- زمرا --&gt;
[[زمرو:متن رنگ سانچا|{{PAGENAME}}]]

&lt;!-- انٽر وڪي --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>hvapx5sqv83agxr8rdgq9uo2xvvxt87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Fontcolor/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95426</id>
    <revision>
      <id>373610</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}}{{Warning link color}} {{High-use| ھزارين }} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == مقصد ==  {{Template shortcut|Colors|Fcolor|Fontc|Fco}}  {{tl | Font color }} اهو طريقو آهي جنهن سان توهان رنگين متن شامل ڪري سگهو ٿا، جيئن: {{ font color | #f54739 | ڳاڙهو }}, {{ font color | #d46926 | نارنگي }}, {{...</comment>
      <origin>373610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3754" sha1="pvhxjawuebpycfibcsknc8ydlq2q5oe" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}{{Warning link color}}
{{High-use| ھزارين }}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== مقصد ==

{{Template shortcut|Colors|Fcolor|Fontc|Fco}}

{{tl | Font color }} اهو طريقو آهي جنهن سان توهان رنگين متن شامل ڪري سگهو ٿا، جيئن:
{{ font color | #f54739 | ڳاڙهو }},
{{ font color | #d46926 | نارنگي }},
{{ font color | #099979 | سائو }},
{{ font color | #6485d1 | نيرو }} ۽
{{ font color | #8d7ebd | انڊيگو }},
وغيره — وڌيڪ لاءِ ڏسو [[wmdoc:codex/latest/style-guide/colors.html|ڪوڊڪس اسٽائل گائيڊ فار وڪيميڊيا]] ۽ [[Help:Color#Color generation guide|رنگ ٺاهڻ جو رهنما]]۔

توهان هڪ ئي وقت {{ font color | bg=#d1e9d2| fg=#534fa3| text=پسمنظر }} جو رنگ پڻ مقرر ڪري سگهو ٿا۔

{{tl | Font color }} استعمال ڪندي توهان وڪي لنڪس کي به مختلف رنگ ڏئي سگهو ٿا (عام نيري بدران)، خاص ڪري جڏهن پسمنظر رنگين هجي۔ عام طور:
&lt;kbd&gt;[&lt;nowiki/&gt;[ wikilink ]]&lt;/kbd&gt; → [[wikilink]]  
پر هتي:
{{ font color | black | violet | link=yes | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;wikilink&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; }}

{{para|link}} پيرا ميٽر استعمال ڪندي ڪنهن به متن کي ڪنهن به صفحي سان ڳنڍي سگهجي ٿو۔

هي سانچو [[Wikipedia:HTML5]] جي سفارشن موجب &lt;span&gt; ٽيگ استعمال ڪري ٿو، جنهن سان پڙهڻ ۽ استعمال ۾ آساني وڌي ٿي۔

== استعمال ==

{{tlf | Font color }} ٻن صورتن ۾ استعمال ٿئي ٿو:

: &lt;kbd&gt;{&lt;nowiki/&gt;{font color | ''color'' | ''text'' }}&lt;/kbd&gt;  
: &lt;kbd&gt;{&lt;nowiki/&gt;{font color | ''text color'' | ''background color'' | ''text'' }}&lt;/kbd&gt;

لنڪ لاءِ:
: &lt;kbd&gt;|link{{=}}yes&lt;/kbd&gt; → &lt;code&gt;[&lt;nowiki/&gt;[''text'']]&lt;/code&gt;  
: &lt;kbd&gt;|link=''[[صفحو]]''&lt;/kbd&gt;

نامزد صورت:
: &lt;kbd&gt;{&lt;nowiki/&gt;{font color | fg=''color'' | text=''text'' }}&lt;/kbd&gt;  
: &lt;kbd&gt;{&lt;nowiki/&gt;{font color | fg=''text color'' | bg=''background color'' | text=''text'' }}&lt;/kbd&gt;

جيڪڏهن &lt;kbd&gt;|fg=&lt;/kbd&gt; يا &lt;kbd&gt;|bg=&lt;/kbd&gt; استعمال ڪيو وڃي ته &lt;kbd&gt;|text=&lt;/kbd&gt; پڻ لکڻو پوندو۔

== پيرا ميٽر ==

{{Aligned table
 |cols=3
 |row1style=font-weight:bold;
 | {{{1}}}   | متن جو رنگ | inherited
 | {{{2}}}   | متن | 
 | link      | {{=}}yes يا صفحي جو نالو | 
}}

يا

{{Aligned table
 |cols=3
 |row1style=font-weight:bold;
 | {{{1}}}   | متن جو رنگ | inherited
 | {{{2}}}   | پسمنظر رنگ | inherited
 | {{{3}}}   | متن |
 | link      | {{=}}yes يا صفحو |
}}

== مثال ==

{|class=wikitable
!Markup
!Result
|-
| &lt;code&gt;{{ font color | green | سائو متن }}&lt;/code&gt;
| {{ font color | green | سائو متن }}
|-
| &lt;code&gt;{{ font color | white | black | اڇو متن ڪاري پسمنظر تي }}&lt;/code&gt;
| {{ font color | white | black | اڇو متن ڪاري پسمنظر تي }}
|}

== اهم نوٽ ==
* {{OK}} {{ font color | green | violet | Wikipedia:Example | link=yes }}
* {{cross}} {{ font color | green | violet | the [[Wikipedia:Example]] page }}

== پڻ ڏسو ==
[[File:SVG Recognized color keyword names.svg|thumb|رنگن جا نالا جيڪي استعمال ڪري سگهجن ٿا]]
* [[WP:COLOR|اسٽائل گائيڊ]]
* [[Web colors]]
* [[HTML color names]]
* [[List of colors]]
* [[Help: Link color]]
* {{tl|color}}
* {{tl|background color}}
* {{tl|coltit}}
* {{tl|color contrast ratio}}
* {{tl|hilite}}
* {{tl|font}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>pvhxjawuebpycfibcsknc8ydlq2q5oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Font/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95427</id>
    <revision>
      <id>373611</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{documentation subpage}} {{high-use}} '''&lt;nowiki&gt;{{font}}&lt;/nowiki&gt;''' متن جي انداز (اسٽائل) کي مقرر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جهڙوڪ سائيز ۽ رنگ۔ ان کي [[CSS]] شامل ڪرڻ لاءِ به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي خاص طور مفيد آهي جڏهن Arial فونٽ ۾ &quot;I&quot; ۽ &quot;l&quot; هڪجهڙا نظر اچن ٿا، ته ان کي &quot;{{font|I|font=Times New Roman}}&quot; ذريعي مختلف ڏ...</comment>
      <origin>373611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="e8j9p4f947l59n52rc93s0oonstpu82" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{high-use}}
'''&lt;nowiki&gt;{{font}}&lt;/nowiki&gt;''' متن جي انداز (اسٽائل) کي مقرر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جهڙوڪ سائيز ۽ رنگ۔ ان کي [[CSS]] شامل ڪرڻ لاءِ به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي خاص طور مفيد آهي جڏهن Arial فونٽ ۾ &quot;I&quot; ۽ &quot;l&quot; هڪجهڙا نظر اچن ٿا، ته ان کي &quot;{{font|I|font=Times New Roman}}&quot; ذريعي مختلف ڏيکاري سگهجي ٿو۔

== استعمال ==
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|TEXT(or「text=TEXT」)|font=FONT|size=SIZE（px/em/pt/%）|color=COLOR|bgcolor=BACKGROUND COLOR|css=CSS}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

نوٽ: رسائي (accessibility) جي لحاظ کان [[MOS:FONTSIZE]] مطابق:
&quot;ڪنهن به متن جو سائيز صفحي جي ڊفالٽ سائيز جي 85٪ کان گهٽ نه هجڻ گهرجي۔&quot;
انهي سان گڏ سائيز کي فيصد (%) ۾ رکڻ گهرجي، نه ته مقرر ٿيل (fixed) سائيز ۾۔

مثال:
جيڪڏهن ٽيبل جو مجموعي سائيز &lt;code&gt;style=&quot;font-size:90%;&quot;&lt;/code&gt; آهي، ته
&lt;code&gt;{{font|size=85%}}&lt;/code&gt; اصل ۾ 76.5٪ ٿيندو۔

== پيرا ميٽر لسٽ ==

; &lt;code&gt;text&lt;/code&gt; : اهو متن جنهن کي تبديل ڪرڻو آهي۔
; &lt;code&gt;font&lt;/code&gt; : متن جو فونٽ۔ (ڏسو: [[Wikipedia:Typography#Available fonts]])
; &lt;code&gt;size&lt;/code&gt; : متن جو سائيز (px، em، pt، %)
; &lt;code&gt;color&lt;/code&gt; : متن جو رنگ۔
; &lt;code&gt;bgcolor&lt;/code&gt; : پسمنظر جو رنگ۔
; &lt;code&gt;css&lt;/code&gt; : [[CSS]] انداز۔

== مثال ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markup
!Display
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|text=Some text.|font=|size=|color=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|text=Some text.|font=|size=|color=}}
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|text=Some text.|font=Comic Sans MS|size=20px|color=green}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|text=Some text.|font=Comic Sans MS|size=20px|color=green}}
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|Illinois|font=Times New Roman|size=20px}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|Illinois|font=Times New Roman|size=20px}}
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|Illinois|font=Arial|size=20px}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|Illinois|font=Arial|size=20px}}
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|text=Hello World!|font=Century Gothic|size=35px|color=#bf00bf}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|text=Hello World!|font=Century Gothic|size=35px|color=#bf00bf}}
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|text=You can use all parameters|font=Georgia|size=20px|color=#5a7aad|bgcolor=#f9f9ef}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|text=You can use all parameters|font=Georgia|size=20px|color=#5a7aad|bgcolor=#f9f9ef}}
|-
|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{font|text=or just one.|size=25px}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|{{font|text=or just one.|size=25px}}
|}

== حدون ==
هي سانچو ڪيترن پيراگرافن لاءِ استعمال نه ڪيو وڃي۔
مثال طور:
* گهڻن bullet points
* گهڻن ٽيبل سيلز

پر &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔

== Template data ==
{{template data header}}
{{cot|title=Template data parameterlist|bg=#ddd}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;متن جو فونٽ، سائيز ۽ رنگ مقرر ڪري ٿو&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;text&quot;: {},
		&quot;1&quot;: {},
		&quot;font&quot;: {},
		&quot;size&quot;: {},
		&quot;color&quot;: {},
		&quot;bgcolor&quot;: {},
		&quot;title&quot;: {},
		&quot;css&quot;: {}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;
{{cob}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|font color}}
* {{tl|script}}
{{font size templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>e8j9p4f947l59n52rc93s0oonstpu82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Script/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95428</id>
    <revision>
      <id>373613</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles.css}} {{Contains special characters | special    = غير معمولي [[Unicode|يونيڪوڊ]] اکر | fix        = Help:Multilingual support | error      = [[Specials (Unicode block)#Replacement character|سواليا نشان، دٻا، يا ٻيون نشانيون]] | characters = گهربل اکر | image      = Replacement character.svg | link       = Specials (Unicode block)#Repl...</comment>
      <origin>373613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12758" sha1="0gb6xu1nhs1je7z6wngna61fuy5sbkd" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles.css}}
{{Contains special characters
| special    = غير معمولي [[Unicode|يونيڪوڊ]] اکر
| fix        = Help:Multilingual support
| error      = [[Specials (Unicode block)#Replacement character|سواليا نشان، دٻا، يا ٻيون نشانيون]]
| characters = گهربل اکر
| image      = Replacement character.svg
| link       = Specials (Unicode block)#Replacement character
| alt        = &lt;?&gt;
| compact    = 
}}

هي سانچو رسم الخطن (لکڻ جي نظامن) تي خاص انداز لاڳو ڪري ٿو، جهڙوڪ بهتر فونٽ، غير معمولي رسم الخطن کي سپورٽ ڪندڙ فونٽ، يا وڏو متن.

=== استعمال ===
هي سانچو ٻه اڻنالا پيرا ميٽر وٺي ٿو: [[ISO 15924#List of codes|ISO 15924]] alpha-4 ڪوڊ ۽ تبديل ڪرڻ لاءِ متن. ڪجهه رسم الخط پنهنجن نالن سان پڻ سڃاتا وڃن ٿا.

هي سانچو {{strong|متن کي X ٻولي طور نشانزد نٿو ڪري}}. مثال طور، عبراني متن جيڪڏهن {{tlx|Script/Hebrew}} سان ڏنو وڃي ته اهو عبراني {{em|رسم الخط}} طور نشانزد ٿيندو، پر {{strong|عبراني متن}} طور نه.

ان جو مطلب آهي ته {{strong|پرڏيهي ٻولي وارو متن لڪل طور ٻئي ٻوليءَ طور نشانزد نه ٿيندو}}، جيئن {{tlx|lang}} يا {{tlx|transliteration}} ۾ ٿيندو آهي. غير انگريزي متن کي [[Template:Language templates|ٻولي سانچن]] ۾ نشانزد ڪرڻ {{em|ضروري}} آهي، خاص ڪري [[MOS:ACCESS|رسائي]] لاءِ؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[MOS:OTHERLANG]] ڏسو.

هن وقت هيٺيان رسم الخط سپورٽ ٿيل آهن:

;رسم الخط جي نالي موجب:
* {{tlc|Script |{{mono|1=Arabic}} |أبجدية عربية}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Arabic|أبجدية عربية}}&amp;lrm; {{small|({{mono|1=Arab}}، {{tlx|Script/Arabic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Fraser}} |{{mono|1=ꓛꓬꓹ ꓡꓯꓺ ꓡꓯꓺ}}}} &amp;rarr; {{Script|Fraser|ꓛꓬꓹ ꓡꓯꓺ ꓡꓯꓺ}} {{small|({{mono|1=Lisu}}، {{tlx|Script/Lisu}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Greek}} |ξημερωθήκαμε}} &amp;rarr; {{Script|Greek|ξημερωθήκαμε}} {{small|({{mono|1=Grek}}، {{tlx|Script/Greek}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hebrew}} |אלפבית עברי}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Hebrew|אלפבית עברי}}&amp;lrm; {{small|({{mono|1=Hebr}}، {{tlx|Script/Hebrew}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hanunoo}} |ᜥ ᜥᜲ ᜥᜳ ᜥ᜴}} &amp;rarr; {{Script|Hanunoo|ᜥ ᜥᜲ ᜥᜳ ᜥ᜴}}{{space|4}}{{small|({{mono|1=Hano}}، {{tlx|Script/Hanunoo}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hausawi}} |هَرْشٜىٰن هَوْسَا}} &amp;rarr; {{Script|Hausawi|هَرْشٜىٰن هَوْسَا}} {{small|({{mono|1=Hausa}}، {{tlx|Script/Hausawi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Kawi}} |𑼒𑼮𑼶}} &amp;rarr; {{Script|Kawi|𑼒𑼮𑼶}} {{small|({{mono|1=Kawi}}، {{tlx|Script/Kawi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script|{{mono|1=Krai}}|𖵀𖵁𖵂𖵃𖵄𑼶}} &amp;rarr; {{Script|Krai|𖵀𖵁𖵂𖵃𖵄}} {{small|({{mono|1=Krai}}، {{tlx|Script/Krai}} استعمال ڪري ٿو)}}

* {{tlc|Script |{{mono|1=Limbu}} |ᤁᤂᤃᤄᤅ}} &amp;rarr; {{Script|Limbu|ᤁᤂᤃᤄᤅ}} {{small|({{mono|1=Limb}}، {{tlx|Script/Limbu}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Mahajani}} |𑅬𑅱𑅐𑅛𑅧𑅑‎}} &amp;rarr; {{Script|Mahajani|𑅬𑅱𑅐𑅛𑅧𑅑‎}} {{small|({{mono|1=Mahj}}، {{tlx|Script/Mahajani}} استعمال ڪري ٿو)}}
* منگولي: {{mono|1=Mong}}، {{tlx|MongolUnicode}} استعمال ڪريو
* {{tlc|Script |{{mono|1=Meetei Mayek}} |ꯃꯤꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ}} &amp;rarr; {{Script|Meetei Mayek|ꯃꯤꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ}} {{small|({{mono|1=Mtei}}، {{tlx|Script/Meetei Mayek}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Nastaliq}} |اُردُو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Nastaliq|اُردُو}} {{small|({{mono|1=Aran}}، {{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Nko}} |ߒߞߏ}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Nko|ߒߞߏ}} {{small|({{mono|1=Nkoo}}، {{tlx|Script/Nko}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Phoenician}} |𐤒𐤓𐤕 𐤇𐤃𐤔𐤕}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Phoenician|𐤒𐤓𐤕 𐤇𐤃𐤔𐤕}}&amp;lrm; {{small|({{mono|1=Phnx}}، {{tlx|Script/Phoenician}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Pollard}} |𖼀𖼁𖼂𖼃𖼄}} &amp;rarr; {{Script|Pollard|𖼀𖼁𖼂𖼃𖼄}} {{small|({{mono|1=Plrd}}، {{tlx|Script/Pollard}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Vai}} |ꕙꔤ}} &amp;rarr; {{Script|Vai|ꕙꔤ}} {{small|({{mono|1=Vaii}}، {{tlx|Script/Vai}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Yezidi}} |&amp;#x10E81;&amp;#x10E82;&amp;#x10E84;&amp;#x10E85;&amp;#x10E87;&amp;#x10E88;&amp;#x10E8A;&amp;#x10E8B;&amp;#x10E8D;}} &amp;rarr; {{Script|Yezidi|&amp;#x10E81;&amp;#x10E82;&amp;#x10E84;&amp;#x10E85;&amp;#x10E87;&amp;#x10E88;&amp;#x10E8A;&amp;#x10E8B;&amp;#x10E8D;}} {{small|({{mono|1=Yezi}}، {{tlx|Script/Yezidi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Yi}} |ꆈꌠꁱꂷ}} &amp;rarr; {{Script|Yi|ꆈꌠꁱꂷ}} {{small|({{mono|1=Yiii}}، {{tlx|Script/Yi}} استعمال ڪري ٿو)}}

;ISO رسم الخط ڪوڊ موجب {{nobold|1=(جهڙوڪ '{{mono|1=Xabc}}')}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Adlm}} |𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Adlm|𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪}}&amp;lrm; {{small|({{tlx|Script/Adlam}} استعمال ڪري ٿو)}}
&lt;!-- * {{tlc|Script |{{mono|1=Afak}} |}} &amp;rarr; {{Script|Afak|}} {{small|({{tlx|Script/Afaka}} استعمال ڪري ٿو)}} عارضي، اڃا يونيڪوڊ طرفان سپورٽ ٿيل نه --&gt;
* {{tlc|Script |{{mono|1=Aghb}} |𐔵𐔼𐕎𐕒𐔱𐔼}} &amp;rarr; {{Script|Aghb|𐔵𐔼𐕎𐕒𐔱𐔼}} {{small|({{tlx|Script/Caucasian Albanian}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Ahom}} |𑜒𑜑𑜪𑜨}} &amp;rarr; {{Script|Ahom|𑜒𑜑𑜪𑜨}} {{small|({{tlx|Script/Ahom}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Arab}} |أبجدية عربية}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Arab|أبجدية عربية}} {{small|({{tlx|Script/Arabic}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=fa-Arab}} |فارسی}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|fa-Arab|فارسی}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=ps-Arab}} |پښتو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|ps-Arab|پښتو}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=ur-Arab}} |اُردُو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|ur-Arab|اُردُو}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=Aran}} |اُردُو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Aran|اُردُو}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}

&lt;!-- هيٺيون ڊگهي ISO مثالن واري فهرست اصل وانگر رکي وئي آهي؛ صرف وضاحتي متن سنڌي ڪيو ويو آهي --&gt;
* {{tlc|Script |{{mono|1=Armi}} |𐡀𐡁𐡂}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Armi|𐡀𐡁𐡂}} {{small|({{tlx|Script/Aramaic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Avst}} |𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 𐬰𐬀𐬌𐬥𐬙𐬌}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Avst|𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 𐬰𐬀𐬌𐬥𐬙𐬌}} {{small|({{tlx|Script/Avestan}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bali}} |ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬩᬮᬶ}} &amp;rarr; {{Script|Bali|ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬩᬮᬶ}} {{small|({{tlx|Script/Balinese}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bamu}} |ꚩꚫꛑꚩꚳ ꚳ꛰ꛀꚧꚩꛂ}} &amp;rarr; {{Script|Bamu|ꚩꚫꛑꚩꚳ ꚳ꛰ꛀꚧꚩꛂ}} {{small|({{tlx|Script/Bamum}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bass}} |𖫢𖫧𖫳𖫒𖫨𖫰𖫨𖫱}} &amp;rarr; {{Script|Bass|𖫢𖫧𖫳𖫒𖫨𖫰𖫨𖫱}} {{small|({{tlx|Script/Bassa Vah}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Batk}} |ᯘᯮᯒᯖ᯲ ᯅᯖᯂ᯲}} &amp;rarr; {{Script|Batk|ᯘᯮᯒᯖ᯲ ᯅᯖᯂ᯲}} {{small|({{tlx|Script/Batak}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bhks}} |𑰥𑰹𑰎𑰿𑰬𑰲𑰎𑰱}} &amp;rarr; {{Script|Bhks|𑰥𑰹𑰎𑰿𑰬𑰲𑰎𑰱}} {{small|({{tlx|Script/Bhaiksuki}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Brah}} |𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻}} &amp;rarr; {{Script|Brah|𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻}} {{small|({{tlx|Script/Brahmi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bugi}} |ᨒᨚᨈᨑ}} &amp;rarr; {{Script|Bugi|ᨒᨚᨈᨑ}} {{small|({{tlx|Script/Lontara}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Buhd}} |ᝊᝓᝑᝒ}} &amp;rarr; {{Script|Buhd|ᝊᝓᝑᝒ}} {{small|({{tlx|Script/Buhid}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Cakm}} |𑄇𑄈𑄉𑄊𑄋}} &amp;rarr; {{Script|Cakm|𑄇𑄈𑄉𑄊𑄋}} {{small|({{tlx|Script/Chakma}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Cham}} |ꨆꨇꨈꨉꨊ}} &amp;rarr; {{Script|Cham|ꨆꨇꨈꨉꨊ}} {{small|({{tlx|Script/Cham}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Copt}} |ⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ}} &amp;rarr; {{Script|Copt|ⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ}} {{small|({{tlx|Script/Coptic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Grek}} |ξημερωθήκαμε}} &amp;rarr; {{Script|Grek|ξημερωθήκαμε}} {{small|({{tlx|Script/Greek}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hebr}} |אלפבית עברי}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Hebr|אלפבית עברי}}&amp;lrm; {{small|({{tlx|Script/Hebrew}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Khmr}} |អក្សរខ្មែរ}} &amp;rarr; {{Script|Khmr|អក្សរខ្មែរ}} {{small|({{tlx|Script/Khmer}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Kore}} |나랏〮말〯ᄊᆞ미〮}} &amp;rarr; {{Script|Kore|나랏〮말〯ᄊᆞ미〮}} {{small|({{tlx|Script/Korean}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Latn}} |Latin}} &amp;rarr; {{Script|Latn|Latin}} {{small|({{tlx|Script/Classical and Medieval Latin}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Mymr}} |မြန်မာ}} &amp;rarr; {{Script|Mymr|မြန်မာ}} {{small|({{tlx|Script/Myanmar}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Runr}} |᛬ᚱᚢᚾᚨ᛬}} &amp;rarr; {{Script|Runr|᛬ᚱᚢᚾᚨ᛬}} {{small|({{tlx|Script/Runic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Thaa}} |ތާނަ}} &amp;rarr; {{Script|Thaa|ތާނަ}} {{small|({{tlx|Script/Thaana}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Tibt}} |བོད་ཡིག་}} &amp;rarr; {{Script|Tibt|བོད་ཡིག་}} {{small|({{tlx|Script/Tibetan}} استعمال ڪري ٿو)}}

=== پڻ ڏسو ===
* {{clc|Pages using Template:Script with unknown input}} -- &lt;small&gt;([[Template:Script/doc/id-unk|چڪاس]])&lt;/small&gt;
* {{Tl|Lang}} متن کي ڪنهن ٻولي، رسم الخط وغيره سان لاڳاپيل ظاهر ڪرڻ لاءِ (هي هن سانچي جي دائري کان ٻاهر آهي)
* {{Tl|IPA}} [[International Phonetic Alphabet|IPA]] نوٽشن لاءِ متن جو انداز مقرر ڪرڻ لاءِ
* {{Tl|Hani}} چيني اکرن يا CJK ideographs کي ٽيگ ڪرڻ لاءِ
* {{tl|MongolUnicode}}، {{mono|Mong}} (منگولي) رسم الخط لاءِ
* {{tl|ISO 15924 script codes and related Unicode data}}
* {{tl|ISO 15924/overview-templates}}
* {{tl|Dialogue}} -- گفتگو کي اسٽيج اسڪرپٽ وانگر فارميٽ ڪرڻ لاءِ سانچو

== Template Data==
{{TemplateDataHeader}}
{{cot|title=Template data|bg=#ccc}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;script&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;رسم الخط ڪوڊ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;استعمال ٿيل رسم الخط لاءِ ISO 15924 رسم الخط ڪوڊ&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Hang (hangul), Latn (Latin), Hant (traditional Chinese characters)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;text&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو مخصوص رسم الخط ۾ ڏنو ويو آهي&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;國漢文混用&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;ISO 15924 رسم الخط ڪوڊن موجب ڪنهن متن کي ٻئي رسم الخط ۾ نشانزد ڪري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
{{cob}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:ٻولي فارميٽنگ ۽ فنڪشن سانچا]]
[[زمرو:رسم الخط-فونٽ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0gb6xu1nhs1je7z6wngna61fuy5sbkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373614</id>
      <parentid>373613</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12770" sha1="lkaynfrgu6istg621ear82c9k6j3hne" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles.css}}
{{Contains special characters
| special    = غير معمولي [[Unicode|يونيڪوڊ]] اکر
| fix        = Help:Multilingual support
| error      = [[Specials (Unicode block)#Replacement character|سواليا نشان، دٻا، يا ٻيون نشانيون]]
| characters = گهربل اکر
| image      = Replacement character.svg
| link       = Specials (Unicode block)#Replacement character
| alt        = &lt;?&gt;
| compact    = 
}}

هي سانچو رسم الخطن (لکڻ جي نظامن) تي خاص انداز لاڳو ڪري ٿو، جهڙوڪ بهتر فونٽ، غير معمولي رسم الخطن کي سپورٽ ڪندڙ فونٽ، يا وڏو متن.

=== استعمال ===
هي سانچو ٻه اڻنالا پيرا ميٽر وٺي ٿو: [[ISO 15924#List of codes|ISO 15924]] alpha-4 ڪوڊ ۽ تبديل ڪرڻ لاءِ متن. ڪجهه رسم الخط پنهنجن نالن سان پڻ سڃاتا وڃن ٿا.

هي سانچو {{strong|متن کي X ٻولي طور نشانزد نٿو ڪري}}. مثال طور، عبراني متن جيڪڏهن {{tlx|Script/Hebrew}} سان ڏنو وڃي ته اهو عبراني {{em|رسم الخط}} طور نشانزد ٿيندو، پر {{strong|عبراني متن}} طور نه.

ان جو مطلب آهي ته {{strong|پرڏيهي ٻولي وارو متن لڪل طور ٻئي ٻوليءَ طور نشانزد نه ٿيندو}}، جيئن {{tlx|lang}} يا {{tlx|transliteration}} ۾ ٿيندو آهي. غير انگريزي متن کي [[Template:Language templates|ٻولي سانچن]] ۾ نشانزد ڪرڻ {{em|ضروري}} آهي، خاص ڪري [[MOS:ACCESS|رسائي]] لاءِ؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[MOS:OTHERLANG]] ڏسو.

هن وقت هيٺيان رسم الخط سپورٽ ٿيل آهن:

;رسم الخط جي نالي موجب:
* {{tlc|Script |{{mono|1=Arabic}} |أبجدية عربية}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Arabic|أبجدية عربية}}&amp;lrm; {{small|({{mono|1=Arab}}، {{tlx|Script/Arabic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Fraser}} |{{mono|1=ꓛꓬꓹ ꓡꓯꓺ ꓡꓯꓺ}}}} &amp;rarr; {{Script|Fraser|ꓛꓬꓹ ꓡꓯꓺ ꓡꓯꓺ}} {{small|({{mono|1=Lisu}}، {{tlx|Script/Lisu}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Greek}} |ξημερωθήκαμε}} &amp;rarr; {{Script|Greek|ξημερωθήκαμε}} {{small|({{mono|1=Grek}}، {{tlx|Script/Greek}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hebrew}} |אלפבית עברי}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Hebrew|אלפבית עברי}}&amp;lrm; {{small|({{mono|1=Hebr}}، {{tlx|Script/Hebrew}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hanunoo}} |ᜥ ᜥᜲ ᜥᜳ ᜥ᜴}} &amp;rarr; {{Script|Hanunoo|ᜥ ᜥᜲ ᜥᜳ ᜥ᜴}}{{space|4}}{{small|({{mono|1=Hano}}، {{tlx|Script/Hanunoo}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hausawi}} |هَرْشٜىٰن هَوْسَا}} &amp;rarr; {{Script|Hausawi|هَرْشٜىٰن هَوْسَا}} {{small|({{mono|1=Hausa}}، {{tlx|Script/Hausawi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Kawi}} |𑼒𑼮𑼶}} &amp;rarr; {{Script|Kawi|𑼒𑼮𑼶}} {{small|({{mono|1=Kawi}}، {{tlx|Script/Kawi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script|{{mono|1=Krai}}|𖵀𖵁𖵂𖵃𖵄𑼶}} &amp;rarr; {{Script|Krai|𖵀𖵁𖵂𖵃𖵄}} {{small|({{mono|1=Krai}}، {{tlx|Script/Krai}} استعمال ڪري ٿو)}}

* {{tlc|Script |{{mono|1=Limbu}} |ᤁᤂᤃᤄᤅ}} &amp;rarr; {{Script|Limbu|ᤁᤂᤃᤄᤅ}} {{small|({{mono|1=Limb}}، {{tlx|Script/Limbu}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Mahajani}} |𑅬𑅱𑅐𑅛𑅧𑅑‎}} &amp;rarr; {{Script|Mahajani|𑅬𑅱𑅐𑅛𑅧𑅑‎}} {{small|({{mono|1=Mahj}}، {{tlx|Script/Mahajani}} استعمال ڪري ٿو)}}
* منگولي: {{mono|1=Mong}}، {{tlx|MongolUnicode}} استعمال ڪريو
* {{tlc|Script |{{mono|1=Meetei Mayek}} |ꯃꯤꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ}} &amp;rarr; {{Script|Meetei Mayek|ꯃꯤꯇꯩ ꯃꯌꯦꯛ}} {{small|({{mono|1=Mtei}}، {{tlx|Script/Meetei Mayek}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Nastaliq}} |اُردُو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Nastaliq|اُردُو}} {{small|({{mono|1=Aran}}، {{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Nko}} |ߒߞߏ}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Nko|ߒߞߏ}} {{small|({{mono|1=Nkoo}}، {{tlx|Script/Nko}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Phoenician}} |𐤒𐤓𐤕 𐤇𐤃𐤔𐤕}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Phoenician|𐤒𐤓𐤕 𐤇𐤃𐤔𐤕}}&amp;lrm; {{small|({{mono|1=Phnx}}، {{tlx|Script/Phoenician}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Pollard}} |𖼀𖼁𖼂𖼃𖼄}} &amp;rarr; {{Script|Pollard|𖼀𖼁𖼂𖼃𖼄}} {{small|({{mono|1=Plrd}}، {{tlx|Script/Pollard}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Vai}} |ꕙꔤ}} &amp;rarr; {{Script|Vai|ꕙꔤ}} {{small|({{mono|1=Vaii}}، {{tlx|Script/Vai}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Yezidi}} |&amp;#x10E81;&amp;#x10E82;&amp;#x10E84;&amp;#x10E85;&amp;#x10E87;&amp;#x10E88;&amp;#x10E8A;&amp;#x10E8B;&amp;#x10E8D;}} &amp;rarr; {{Script|Yezidi|&amp;#x10E81;&amp;#x10E82;&amp;#x10E84;&amp;#x10E85;&amp;#x10E87;&amp;#x10E88;&amp;#x10E8A;&amp;#x10E8B;&amp;#x10E8D;}} {{small|({{mono|1=Yezi}}، {{tlx|Script/Yezidi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Yi}} |ꆈꌠꁱꂷ}} &amp;rarr; {{Script|Yi|ꆈꌠꁱꂷ}} {{small|({{mono|1=Yiii}}، {{tlx|Script/Yi}} استعمال ڪري ٿو)}}

;ISO رسم الخط ڪوڊ موجب {{nobold|1=(جهڙوڪ '{{mono|1=Xabc}}')}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Adlm}} |𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Adlm|𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪}}&amp;lrm; {{small|({{tlx|Script/Adlam}} استعمال ڪري ٿو)}}
&lt;!-- * {{tlc|Script |{{mono|1=Afak}} |}} &amp;rarr; {{Script|Afak|}} {{small|({{tlx|Script/Afaka}} استعمال ڪري ٿو)}} عارضي، اڃا يونيڪوڊ طرفان سپورٽ ٿيل نه --&gt;
* {{tlc|Script |{{mono|1=Aghb}} |𐔵𐔼𐕎𐕒𐔱𐔼}} &amp;rarr; {{Script|Aghb|𐔵𐔼𐕎𐕒𐔱𐔼}} {{small|({{tlx|Script/Caucasian Albanian}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Ahom}} |𑜒𑜑𑜪𑜨}} &amp;rarr; {{Script|Ahom|𑜒𑜑𑜪𑜨}} {{small|({{tlx|Script/Ahom}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Arab}} |أبجدية عربية}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Arab|أبجدية عربية}} {{small|({{tlx|Script/Arabic}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=fa-Arab}} |فارسی}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|fa-Arab|فارسی}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=ps-Arab}} |پښتو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|ps-Arab|پښتو}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=ur-Arab}} |اُردُو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|ur-Arab|اُردُو}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}
** {{tlc|Script |{{mono|1=Aran}} |اُردُو}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Aran|اُردُو}} {{small|({{tlx|Script/Nastaliq}} استعمال ڪري ٿو)}}

&lt;!-- هيٺيون ڊگهي ISO مثالن واري فهرست اصل وانگر رکي وئي آهي؛ صرف وضاحتي متن سنڌي ڪيو ويو آهي --&gt;
* {{tlc|Script |{{mono|1=Armi}} |𐡀𐡁𐡂}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Armi|𐡀𐡁𐡂}} {{small|({{tlx|Script/Aramaic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Avst}} |𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 𐬰𐬀𐬌𐬥𐬙𐬌}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Avst|𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 𐬰𐬀𐬌𐬥𐬙𐬌}} {{small|({{tlx|Script/Avestan}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bali}} |ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬩᬮᬶ}} &amp;rarr; {{Script|Bali|ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬩᬮᬶ}} {{small|({{tlx|Script/Balinese}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bamu}} |ꚩꚫꛑꚩꚳ ꚳ꛰ꛀꚧꚩꛂ}} &amp;rarr; {{Script|Bamu|ꚩꚫꛑꚩꚳ ꚳ꛰ꛀꚧꚩꛂ}} {{small|({{tlx|Script/Bamum}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bass}} |𖫢𖫧𖫳𖫒𖫨𖫰𖫨𖫱}} &amp;rarr; {{Script|Bass|𖫢𖫧𖫳𖫒𖫨𖫰𖫨𖫱}} {{small|({{tlx|Script/Bassa Vah}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Batk}} |ᯘᯮᯒᯖ᯲ ᯅᯖᯂ᯲}} &amp;rarr; {{Script|Batk|ᯘᯮᯒᯖ᯲ ᯅᯖᯂ᯲}} {{small|({{tlx|Script/Batak}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bhks}} |𑰥𑰹𑰎𑰿𑰬𑰲𑰎𑰱}} &amp;rarr; {{Script|Bhks|𑰥𑰹𑰎𑰿𑰬𑰲𑰎𑰱}} {{small|({{tlx|Script/Bhaiksuki}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Brah}} |𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻}} &amp;rarr; {{Script|Brah|𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻}} {{small|({{tlx|Script/Brahmi}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Bugi}} |ᨒᨚᨈᨑ}} &amp;rarr; {{Script|Bugi|ᨒᨚᨈᨑ}} {{small|({{tlx|Script/Lontara}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Buhd}} |ᝊᝓᝑᝒ}} &amp;rarr; {{Script|Buhd|ᝊᝓᝑᝒ}} {{small|({{tlx|Script/Buhid}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Cakm}} |𑄇𑄈𑄉𑄊𑄋}} &amp;rarr; {{Script|Cakm|𑄇𑄈𑄉𑄊𑄋}} {{small|({{tlx|Script/Chakma}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Cham}} |ꨆꨇꨈꨉꨊ}} &amp;rarr; {{Script|Cham|ꨆꨇꨈꨉꨊ}} {{small|({{tlx|Script/Cham}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Copt}} |ⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ}} &amp;rarr; {{Script|Copt|ⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ}} {{small|({{tlx|Script/Coptic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Grek}} |ξημερωθήκαμε}} &amp;rarr; {{Script|Grek|ξημερωθήκαμε}} {{small|({{tlx|Script/Greek}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Hebr}} |אלפבית עברי}}&amp;lrm; &amp;rarr; {{Script|Hebr|אלפבית עברי}}&amp;lrm; {{small|({{tlx|Script/Hebrew}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Khmr}} |អក្សរខ្មែរ}} &amp;rarr; {{Script|Khmr|អក្សរខ្មែរ}} {{small|({{tlx|Script/Khmer}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Kore}} |나랏〮말〯ᄊᆞ미〮}} &amp;rarr; {{Script|Kore|나랏〮말〯ᄊᆞ미〮}} {{small|({{tlx|Script/Korean}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Latn}} |Latin}} &amp;rarr; {{Script|Latn|Latin}} {{small|({{tlx|Script/Classical and Medieval Latin}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Mymr}} |မြန်မာ}} &amp;rarr; {{Script|Mymr|မြန်မာ}} {{small|({{tlx|Script/Myanmar}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Runr}} |᛬ᚱᚢᚾᚨ᛬}} &amp;rarr; {{Script|Runr|᛬ᚱᚢᚾᚨ᛬}} {{small|({{tlx|Script/Runic}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Thaa}} |ތާނަ}} &amp;rarr; {{Script|Thaa|ތާނަ}} {{small|({{tlx|Script/Thaana}} استعمال ڪري ٿو)}}
* {{tlc|Script |{{mono|1=Tibt}} |བོད་ཡིག་}} &amp;rarr; {{Script|Tibt|བོད་ཡིག་}} {{small|({{tlx|Script/Tibetan}} استعمال ڪري ٿو)}}

=== پڻ ڏسو ===
* {{clc|Pages using Template:Script with unknown input}} -- &lt;small&gt;([[Template:Script/doc/id-unk|چڪاس]])&lt;/small&gt;
* {{Tl|Lang}} متن کي ڪنهن ٻولي، رسم الخط وغيره سان لاڳاپيل ظاهر ڪرڻ لاءِ (هي هن سانچي جي دائري کان ٻاهر آهي)
* {{Tl|IPA}} [[International Phonetic Alphabet|IPA]] نوٽشن لاءِ متن جو انداز مقرر ڪرڻ لاءِ
* {{Tl|Hani}} چيني اکرن يا CJK ideographs کي ٽيگ ڪرڻ لاءِ
* {{tl|MongolUnicode}}، {{mono|Mong}} (منگولي) رسم الخط لاءِ
* {{tl|ISO 15924 script codes and related Unicode data}}
* {{tl|ISO 15924/overview-templates}}
* {{tl|Dialogue}} -- گفتگو کي اسٽيج اسڪرپٽ وانگر فارميٽ ڪرڻ لاءِ سانچو

==  سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
{{cot|title=Template data|bg=#ccc}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;script&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;رسم الخط ڪوڊ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;استعمال ٿيل رسم الخط لاءِ ISO 15924 رسم الخط ڪوڊ&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Hang (hangul), Latn (Latin), Hant (traditional Chinese characters)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;text&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو متن جيڪو مخصوص رسم الخط ۾ ڏنو ويو آهي&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;國漢文混用&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;ISO 15924 رسم الخط ڪوڊن موجب ڪنهن متن کي ٻئي رسم الخط ۾ نشانزد ڪري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
{{cob}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:ٻولي فارميٽنگ ۽ فنڪشن سانچا]]
[[زمرو:رسم الخط-فونٽ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>lkaynfrgu6istg621ear82c9k6j3hne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color contrast conformance/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95429</id>
    <revision>
      <id>373617</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: هي مڪمل ترجمو سنڌي وڪيپيڊيا جي MediaWiki وڪي ٽيڪسٽ انداز ۾، بنا ڍانچي يا سانچن کي ٽوڙڻ جي:  {{Documentation subpage}} &lt;!--زمرا ھيٺ ڏنل جڳھ تي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])--&gt; {{Lua|Module:Color contrast}}&lt;!-- via Template:Color contrast ratio --&gt;  == استعمال ==  '''[[Template:{{BASEPAGENAME}}]]''' ٻه رنگ...</comment>
      <origin>373617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6634" sha1="katoo3za8b7ddv0h886yvzfwgqqflzu" xml:space="preserve">هي مڪمل ترجمو سنڌي وڪيپيڊيا جي MediaWiki وڪي ٽيڪسٽ انداز ۾، بنا ڍانچي يا سانچن کي ٽوڙڻ جي:

{{Documentation subpage}}
&lt;!--زمرا ھيٺ ڏنل جڳھ تي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])--&gt;
{{Lua|Module:Color contrast}}&lt;!-- via Template:Color contrast ratio --&gt;

== استعمال ==

'''[[Template:{{BASEPAGENAME}}]]''' ٻه رنگ گڏجي استعمال ٿيڻ تي [[WCAG 2.0]] مطابق تضاد (contrast ratio) جي بنياد تي &quot;AAA&quot;، &quot;AA&quot; يا &quot;none&quot; جو نتيجو ڏئي ٿو، جتي رنگ يا ته [[RGB color model|RGB]] &lt;code&gt;#numbers&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;#56F3BB&lt;/code&gt;) صورت ۾ هجن يا رنگن جا نالا (&lt;code&gt;green&lt;/code&gt;، &lt;code&gt;darkorange&lt;/code&gt;، &lt;code&gt;NavahoWhite&lt;/code&gt; وغيره).

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ڪوڊ !! نتيجو
|-
| {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|blue|white}} || {{{{BASEPAGENAME}}|blue|white}}
|-
| {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|red|#FFcc00}} || {{{{BASEPAGENAME}}|red|#FFcc00}}
|-
| {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|black|White|show{{=}}no}} || {{{{BASEPAGENAME}}|black|White|show=no}}
|}

پيرا ميٽر 1 يا 2 مان ڪو به معياري رنگ جو نالو (وڏي/ننڍي اکرن سان) يا RGB &lt;code&gt;#number&lt;/code&gt; ٿي سگهي ٿو، جيئن: &lt;code&gt;#FF45BB&lt;/code&gt;. ڏسو: [[Web colors]] مڪمل فهرست لاءِ جنهن ۾ رنگن جا نالا ۽ انهن جا لاڳاپيل RGB &lt;code&gt;#number&lt;/code&gt; قدر ڏنل آهن. اختيار &quot;&lt;code&gt;show=no&lt;/code&gt;&quot; رنگن جا نالا يا نمبر لڪائي ڇڏيندو ۽ صرف &quot;AAA&quot;، &quot;AA&quot; يا &quot;none&quot; جو نتيجو ڏيکاريندو.

== HTML رنگ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ HTML رنگن جي جوڙن جي رسائي (Accessibility)
|-
!  !! {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call=Color sample}}
|-
| {{Color sample|black}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=black|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|navy}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=navy|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|maroon}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=maroon|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|purple}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=purple|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|blue}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=blue|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|green}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=green|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|teal}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=teal|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|olive}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=olive|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|red}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=red|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|gray}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=gray|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|fuchsia}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=fuchsia|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|orange}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=orange|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|silver}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=silver|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|lime}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=lime|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|aqua}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=aqua|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|yellow}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=yellow|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|-
| {{Color sample|white}} || {{for loop| {{!!}} |white|yellow|aqua|lime|silver|orange|fuchsia|gray|red|olive|teal|green|blue|purple|maroon|navy|black|call={{BASEPAGENAME}}|pc1n=1|pc1v=white|pc2n=show|pc2v=no|pc3n=3|pc3v={{na}}|pv=2}}
|}

== مددگار سانچو ==
* {{tl|Color contrast ratio}}، جيڪو تناسب جو عدد ڏئي ٿو — {{module link|Color contrast|ratio}} استعمال ڪري ٿو

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|RGBColorToLum}}، جيڪو رنگ جي luminance (روشني) جي قيمت ڏئي ٿو
* [[وڪيپيڊيا:رسائي]]

== خارجي ڳنڍڻا ==
* [http://trace.wisc.edu/contrast-ratio-examples/ رنگي تضاد جا مثال]

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!--زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي--&gt;
{{DEFAULTSORT:Color Contrast Visible}}
[[زمرو:رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>katoo3za8b7ddv0h886yvzfwgqqflzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox color/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95430</id>
    <revision>
      <id>373619</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ ڄاڻايل جاءِ تي رکو ۽ انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{Lua|Module:Color}} {{Infobox color |title      =نمونو رنگ |hex        =0080FF |bgcolor    = |image      =Image:CIExy1931.png |image_size = |alt        =ڪجهه متبادل متن |caption    =CIE رنگي جاءِ |frequency  =عدد - عدد |...</comment>
      <origin>373619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8451" sha1="m9eaekzhkf1o4xgjzcv3o2tww8qytiv" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ ڄاڻايل جاءِ تي رکو ۽ انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{Lua|Module:Color}}
{{Infobox color
|title      =نمونو رنگ
|hex        =0080FF
|bgcolor    =
|image      =Image:CIExy1931.png
|image_size =
|alt        =ڪجهه متبادل متن
|caption    =CIE رنگي جاءِ
|frequency  =عدد - عدد
|wavelength =عدد - عدد
|symbolism  =ڪجهه علامتون
|spelling   =ڪجهه املا
|cmyk=1
|c=C|m=M|y=Y|k=K
|source=نمونو رنگ
|colorspace=رنگي جاءِ
|isccname   =ڪجهه ISCC نالو
|caveat     =ڪجهه احتياطي نوٽ
|variations=1
|variation1=گهاٽو نمونو|variation1color=#003F7F
|variation2=هلڪو نمونو|variation2color=#3FCFFF
}}

sRGB ٽرپلٽ، HSV، CIELch&lt;sub&gt;uv&lt;/sub&gt; ۽، جيڪڏهن فعال ڪيل هجي، CMYK مختصات hex پيرا ميٽر مان پاڻمرادو ڳڻيا ويندا آهن، تنهنڪري عام طور انهن کي الڳ ڄاڻائڻ جي ضرورت نه پوندي آهي. CMYK ڊفالٽ طور لڪل هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو رنگي پروفائلن کي حساب ۾ نٿو آڻي.

== خالي سانچو ==

گھٽ ۾ گھٽ استعمال:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox color
|title  = 
|hex    =
|source =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

مڪمل استعمال:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox color
|title      = 
|hex        =
|hexref     =
|source     =
|bgcolor    =
|image      =  
|image_size =
|alt        =
|caption    =
|frequency  =
|wavelength =
|symbolism  =
|spelling   =
|cmyk       = &lt;!-- ڏيکارڻ لاءِ 1 مقرر ڪريو --&gt;
|c=|m=|y=|k=  &lt;!-- CMYK فقط تڏهن ڏيو جڏهن توهان کي خبر هجي ته ڇا ڪري رهيا آهيو -- نوٽس ڏسو. --&gt;
|cmykref    =
|colorspace =
|isccname   =
|caveat     =
|variations = 
|variation1 =|variation1color=
|variation2 =|variation2color=
|variation3 =|variation3color=
|variation4 =|variation4color=
|variation5 =|variation5color=
|variation6 =|variation6color=
|variation7 =|variation7color=
|variation8 =|variation8color=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== پيرا ميٽر ==
هيٺيان سانچي جا پيرا ميٽر مدد يافته آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | سفارش ڪيل پيرا ميٽر
|-
! title 
| رنگ جو نالو
|-
! hex 
| sRGB هيڪس ٽرپلٽ.
|-
! source 
| مکيه رنگي مختصات جو ذريعو، عام طور RGB ٽرپلٽ يا hex ٽرپلٽ، [[sRGB]] جاءِ ۾. ڏسو [[Wikipedia:WikiProject Color/Sources for Color Coordinates]].
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Spectral color|طيفي رنگ]] جا پيرا ميٽر (اختياري)
|-
! wavelength
| [[Wavelength|موجي ڊيگھ]] جو وقفو [[Nanometre|nm]] ۾.
|-
! frequency
| [[Frequency|فريڪوئنسي]] [[Terahertz (unit)|THz]] ۾.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |  تبديليءَ جا نمونا (اختياري)
|-
! variations 
| جيڪڏهن مقرر ڪيو وڃي ته تبديليءَ جا ڪجهه نمونا شامل ڪندو.
|-
! variationstitle
| تبديليءَ واري ڀاڱي جي عنوان لاءِ استعمال ٿيندو؛ ٻي صورت ۾ &quot;title جون ڪجهه تبديليون&quot; استعمال ٿيندو.
|-
! variation''N''
| Nهين تبديليءَ جو نالو، جتي N 1 کان 8 جي وچ ۾ هجي.
|-
! variation''N''color
| variationN لاءِ استعمال ٿيل رنگ؛ ڊفالٽ طور ساڳئي نالي جو ويب رنگ استعمال ٿيندو.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |  CMYK پيرا ميٽر (اختياري)
|-
! cmyk
| CMYK مختصات ڏيکارڻ کي فعال ڪري ٿو. ٻي صورت ۾ مختصات لڪل هوندا آهن (ڏسو [[:Category:Color articles with suppressed CMYK data]]).
|-
! c 
| CMYK رنگي جاءِ جو سائيني مختصو
|-
! m 
| CMYK رنگي جاءِ جو ميجنٽا مختصو
|-
! y 
| CMYK رنگي جاءِ جو پيلو مختصو
|-
! k 
| CMYK رنگي جاءِ جو ڪارو مختصو
|-
! cmykref
| CMYK مختصات جو حوالو، جيڪڏهن مکيه ذريعي کان مختلف هجي.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |  ٻيا پيرا ميٽر
|-
! bgcolor
| (اختياري) رنگ جي نالي جي پٺيان پسمنظر لاءِ استعمال ٿيندڙ hex فارميٽ وارو رنگ. ڊفالٽ طور hex پيرا ميٽر ۾ ڏنل قدر استعمال ٿيندو.
|-
! caption
| (اختياري) جيڪڏهن ڄاڻايو وڃي ته تصوير هيٺ ظاهر ٿيندو.
|-
! caveat 
| (اختياري) انفوباڪس جي تري ۾ ڏيکارڻ لاءِ اضافي متن.
|-
! colorspace 
| (اختياري) هن رنگ جي رنگي جاءِ.
|-
! image
| (اختياري) ڏيکارڻ لاءِ تصوير جو نالو. وڪي ڪوڊ استعمال نه ڪريو: هي فارميٽ استعمال ڪريو &lt;code&gt;image=Image:Example.jpg&lt;/code&gt;
|-
! isccname
| (اختياري) ISCC–NBS System of Color Designation جي رنگي زمري کي ڏيکاري ٿو
|-
! spelling 
| (اختياري) برطانوي املا تي معياري ڪيل مضمونن لاءِ هن کي &quot;Colour&quot; مقرر ڪري سگهجي ٿو. لفظ &quot;colour&quot; لاءِ وڏا/ننڍا اکر فرق نٿا رکن.
|-
! symbolism
| رنگ عام طور ڇا ظاهر ڪري ٿو. ڪيترن ئي سٽن کي &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; استعمال ڪري شامل ڪري سگهجي ٿو
|}

== نوٽس ==
===Color/Colour املا===
برطانوي املا تي معياري ڪيل مضمونن لاءِ، پيرا ميٽر &lt;code&gt;spelling=Colour&lt;/code&gt; شامل ڪريو. لفظ &quot;colour&quot; لاءِ وڏا/ننڍا اکر فرق نٿا رکن.

===CMYK قدر===
RGB کي CMYK ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪا ڪارڪردگي موجود ناهي، ڇاڪاڻ ته واحد CMYK رنگي جاءِ موجود ناهي. ڪاغذ ۽ مس جي عملن ۾ فرق سبب RGB کان CMYK ۾ تبديل ڪرڻ وقت غير-واپسي لائق ميٽرڪس ۽ لڪ-اپ ٽيبلن جون مختلف ترڪيبون استعمال ٿين ٿيون. جيڪڏهن توهان انهن رنگن لاءِ CMYK قدر حاصل ڪرڻ چاهيو ٿا، ته جڏهن توهان ڇپائي لاءِ مس ۽ ڪاغذ جو قسم مقرر ڪندا، تڏهن توهان جي گرافڪس ايپليڪيشن مان مناسب تبديليءَ وارا قدر ملندا.

CMYK قدر فقط تڏهن معنيٰ خيز هوندو آهي جڏهن توهان اهو ڄاڻائي سگهو ته اهو ڪهڙي مس–ڪاغذ–عمل معيار سان استعمال ٿيڻ لاءِ آهي. جيڪڏهن توهان جو رنگ بابت مضمون خاص طور CMYK عمل جي ڪنهن خاصيت بابت نه آهي، جهڙوڪ [[rich black]]، ته بهتر آهي ان کي اڻڄاڻايل ڇڏيو وڃي، ڇاڪاڻ ته اهو اضافي معلومات شامل نٿو ڪري.

ڇاڪاڻ ته CMYK ڊيٽا جو معيار عام طور تمام خراب هوندو آهي، تنهنڪري انفوباڪس هن وقت ان جي استعمال تي اضافي رڪاوٽ وجهي ٿو، جنهن لاءِ {{para|cmyk|1}} پاس ڪرڻ ضروري آهي. اهي مضمون جن ۾ هي پيرا ميٽر نه هجي پر تڏهن به CMYK قدر ڏنل هجي، [[:Category:Color articles with suppressed CMYK data]] ۾ ترتيب ڏنا ويندا آهن. ڪنهن مضمون ۾ {{para|cmyk|1}} سان CMYK مختصو فقط تڏهن ڏنو وڃي جڏهن ذريعو اهي مختصات فراهم ڪري.

== ٽريڪنگ زمرو ==
*{{clc|Category:Pages using infobox color with unknown parameters}}

== پڻ ڏسو ==
* [[:Category:WikiProject Color articles needing infobox sources]]
* [[:Category:Color articles with unsourced CMYK data]]

نموني رنگ ڏيکارڻ لاءِ سادا colorbox سانچا:
{{Color box templates}}
{{Color shades}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ، مھرباني ڪري؛ انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي --&gt;
[[Category:Arts and culture infobox templates|Color]]
[[Category:Science and nature infobox templates|Color]]
[[Category:Color templates|Infobox]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>m9eaekzhkf1o4xgjzcv3o2tww8qytiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373620</id>
      <parentid>373619</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8453" sha1="jsxq8gtqedjgykqj9sn4q6h68dc2x5l" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ ڄاڻايل جاءِ تي رکو ۽ انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{Lua|Module:Color}}
{{Infobox color
|title      =نمونو رنگ
|hex        =0080FF
|bgcolor    =
|image      =Image:CIExy1931.png
|image_size =
|alt        =ڪجهه متبادل متن
|caption    =CIE رنگي جاءِ
|frequency  =عدد - عدد
|wavelength =عدد - عدد
|symbolism  =ڪجهه علامتون
|spelling   =ڪجهه املا
|cmyk=1
|c=C|m=M|y=Y|k=K
|source=نمونو رنگ
|colorspace=رنگي جاءِ
|isccname   =ڪجهه ISCC نالو
|caveat     =ڪجهه احتياطي نوٽ
|variations=1
|variation1=گهاٽو نمونو|variation1color=#003F7F
|variation2=هلڪو نمونو|variation2color=#3FCFFF
}}

sRGB ٽرپلٽ، HSV، CIELch&lt;sub&gt;uv&lt;/sub&gt; ۽، جيڪڏهن فعال ڪيل هجي، CMYK مختصات hex پيرا ميٽر مان پاڻمرادو ڳڻيا ويندا آهن، تنهنڪري عام طور انهن کي الڳ ڄاڻائڻ جي ضرورت نه پوندي آهي. CMYK ڊفالٽ طور لڪل هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو رنگي پروفائلن کي حساب ۾ نٿو آڻي.

== خالي سانچو ==

گھٽ ۾ گھٽ استعمال:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox color
|title  = 
|hex    =
|source =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

مڪمل استعمال:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox color
|title      = 
|hex        =
|hexref     =
|source     =
|bgcolor    =
|image      =  
|image_size =
|alt        =
|caption    =
|frequency  =
|wavelength =
|symbolism  =
|spelling   =
|cmyk       = &lt;!-- ڏيکارڻ لاءِ 1 مقرر ڪريو --&gt;
|c=|m=|y=|k=  &lt;!-- CMYK فقط تڏهن ڏيو جڏهن توهان کي خبر هجي ته ڇا ڪري رهيا آهيو -- نوٽس ڏسو. --&gt;
|cmykref    =
|colorspace =
|isccname   =
|caveat     =
|variations = 
|variation1 =|variation1color=
|variation2 =|variation2color=
|variation3 =|variation3color=
|variation4 =|variation4color=
|variation5 =|variation5color=
|variation6 =|variation6color=
|variation7 =|variation7color=
|variation8 =|variation8color=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== پيرا ميٽر ==
هيٺيان سانچي جا پيرا ميٽر مدد يافته آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | سفارش ڪيل پيرا ميٽر
|-
! title 
| رنگ جو نالو
|-
! hex 
| sRGB هيڪس ٽرپلٽ.
|-
! source 
| مکيه رنگي مختصات جو ذريعو، عام طور RGB ٽرپلٽ يا hex ٽرپلٽ، [[sRGB]] جاءِ ۾. ڏسو [[Wikipedia:WikiProject Color/Sources for Color Coordinates]].
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Spectral color|طيفي رنگ]] جا پيرا ميٽر (اختياري)
|-
! wavelength
| [[Wavelength|موجي ڊيگھ]] جو وقفو [[Nanometre|nm]] ۾.
|-
! frequency
| [[Frequency|فريڪوئنسي]] [[Terahertz (unit)|THz]] ۾.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |  تبديليءَ جا نمونا (اختياري)
|-
! variations 
| جيڪڏهن مقرر ڪيو وڃي ته تبديليءَ جا ڪجهه نمونا شامل ڪندو.
|-
! variationstitle
| تبديليءَ واري ڀاڱي جي عنوان لاءِ استعمال ٿيندو؛ ٻي صورت ۾ &quot;title جون ڪجهه تبديليون&quot; استعمال ٿيندو.
|-
! variation''N''
| Nهين تبديليءَ جو نالو، جتي N 1 کان 8 جي وچ ۾ هجي.
|-
! variation''N''color
| variationN لاءِ استعمال ٿيل رنگ؛ ڊفالٽ طور ساڳئي نالي جو ويب رنگ استعمال ٿيندو.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |  CMYK پيرا ميٽر (اختياري)
|-
! cmyk
| CMYK مختصات ڏيکارڻ کي فعال ڪري ٿو. ٻي صورت ۾ مختصات لڪل هوندا آهن (ڏسو [[:Category:Color articles with suppressed CMYK data]]).
|-
! c 
| CMYK رنگي جاءِ جو سائيني مختصو
|-
! m 
| CMYK رنگي جاءِ جو ميجنٽا مختصو
|-
! y 
| CMYK رنگي جاءِ جو پيلو مختصو
|-
! k 
| CMYK رنگي جاءِ جو ڪارو مختصو
|-
! cmykref
| CMYK مختصات جو حوالو، جيڪڏهن مکيه ذريعي کان مختلف هجي.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |  ٻيا پيرا ميٽر
|-
! bgcolor
| (اختياري) رنگ جي نالي جي پٺيان پسمنظر لاءِ استعمال ٿيندڙ hex فارميٽ وارو رنگ. ڊفالٽ طور hex پيرا ميٽر ۾ ڏنل قدر استعمال ٿيندو.
|-
! caption
| (اختياري) جيڪڏهن ڄاڻايو وڃي ته تصوير هيٺ ظاهر ٿيندو.
|-
! caveat 
| (اختياري) انفوباڪس جي تري ۾ ڏيکارڻ لاءِ اضافي متن.
|-
! colorspace 
| (اختياري) هن رنگ جي رنگي جاءِ.
|-
! image
| (اختياري) ڏيکارڻ لاءِ تصوير جو نالو. وڪي ڪوڊ استعمال نه ڪريو: هي فارميٽ استعمال ڪريو &lt;code&gt;image=Image:Example.jpg&lt;/code&gt;
|-
! isccname
| (اختياري) ISCC–NBS System of Color Designation جي رنگي زمري کي ڏيکاري ٿو
|-
! spelling 
| (اختياري) برطانوي املا تي معياري ڪيل مضمونن لاءِ هن کي &quot;Colour&quot; مقرر ڪري سگهجي ٿو. لفظ &quot;colour&quot; لاءِ وڏا/ننڍا اکر فرق نٿا رکن.
|-
! symbolism
| رنگ عام طور ڇا ظاهر ڪري ٿو. ڪيترن ئي سٽن کي &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; استعمال ڪري شامل ڪري سگهجي ٿو
|}

== نوٽس ==
===Color/Colour املا===
برطانوي املا تي معياري ڪيل مضمونن لاءِ، پيرا ميٽر &lt;code&gt;spelling=Colour&lt;/code&gt; شامل ڪريو. لفظ &quot;colour&quot; لاءِ وڏا/ننڍا اکر فرق نٿا رکن.

===CMYK قدر===
RGB کي CMYK ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪا ڪارڪردگي موجود ناهي، ڇاڪاڻ ته واحد CMYK رنگي جاءِ موجود ناهي. ڪاغذ ۽ مس جي عملن ۾ فرق سبب RGB کان CMYK ۾ تبديل ڪرڻ وقت غير-واپسي لائق ميٽرڪس ۽ لڪ-اپ ٽيبلن جون مختلف ترڪيبون استعمال ٿين ٿيون. جيڪڏهن توهان انهن رنگن لاءِ CMYK قدر حاصل ڪرڻ چاهيو ٿا، ته جڏهن توهان ڇپائي لاءِ مس ۽ ڪاغذ جو قسم مقرر ڪندا، تڏهن توهان جي گرافڪس ايپليڪيشن مان مناسب تبديليءَ وارا قدر ملندا.

CMYK قدر فقط تڏهن معنيٰ خيز هوندو آهي جڏهن توهان اهو ڄاڻائي سگهو ته اهو ڪهڙي مس–ڪاغذ–عمل معيار سان استعمال ٿيڻ لاءِ آهي. جيڪڏهن توهان جو رنگ بابت مضمون خاص طور CMYK عمل جي ڪنهن خاصيت بابت نه آهي، جهڙوڪ [[rich black]]، ته بهتر آهي ان کي اڻڄاڻايل ڇڏيو وڃي، ڇاڪاڻ ته اهو اضافي معلومات شامل نٿو ڪري.

ڇاڪاڻ ته CMYK ڊيٽا جو معيار عام طور تمام خراب هوندو آهي، تنهنڪري انفوباڪس هن وقت ان جي استعمال تي اضافي رڪاوٽ وجهي ٿو، جنهن لاءِ {{para|cmyk|1}} پاس ڪرڻ ضروري آهي. اهي مضمون جن ۾ هي پيرا ميٽر نه هجي پر تڏهن به CMYK قدر ڏنل هجي، [[:Category:Color articles with suppressed CMYK data]] ۾ ترتيب ڏنا ويندا آهن. ڪنهن مضمون ۾ {{para|cmyk|1}} سان CMYK مختصو فقط تڏهن ڏنو وڃي جڏهن ذريعو اهي مختصات فراهم ڪري.

== ٽريڪنگ زمرو ==
*{{clc|Category:Pages using infobox color with unknown parameters}}

== پڻ ڏسو ==
* [[: زمرو:WikiProject Color articles needing infobox sources]]
* [[: زمرو:Color articles with unsourced CMYK data]]

نموني رنگ ڏيکارڻ لاءِ سادا colorbox سانچا:
{{Color box templates}}
{{Color shades}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ، مھرباني ڪري؛ انٽروڪيون وڪيڊيٽا تي --&gt;
[[زمرو:Arts and culture infobox templates|Color]]
[[زمرو:Science and nature infobox templates|Color]]
[[زمرو:Color templates|Infobox]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jsxq8gtqedjgykqj9sn4q6h68dc2x5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colorbox/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95431</id>
    <revision>
      <id>373622</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt; هي سانچو {{tl|legend3}} جي جاءِ وٺي ٿو۔  === استعمال ===  &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''متن''|''وڪي لنڪ''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;  ''رنگ'' کي [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي background-color خاصيت ۾ ڏنو ويندو آهي۔ [[HTML color names]] (مثال طور &quot;#FF0000&quot;) يا رنگ جو نالو (مثال...</comment>
      <origin>373622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="hegpp8q0zlfj5dr9ooct1sp7s3w626v" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
هي سانچو {{tl|legend3}} جي جاءِ وٺي ٿو۔

=== استعمال ===
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''متن''|''وڪي لنڪ''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

''رنگ'' کي [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي background-color خاصيت ۾ ڏنو ويندو آهي۔ [[HTML color names]] (مثال طور &quot;#FF0000&quot;) يا رنگ جو نالو (مثال طور &quot;red&quot;) استعمال ڪري سگهجي ٿو۔

''متن'' اهو ڪو به متن آهي جيڪو colorbox جي اندر ڏيکاريو ويندو۔

''وڪي لنڪ'' اهو [[Wikilink]] آهي جنهن ڏانهن متن کي لنڪ ڪرڻو آهي۔

=== مثال ===
;خالي colorbox
جيڪڏهن بنا متن جي colorbox ٺاهڻو هجي ته استعمال ڪريو:
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

نتيجو:

{{colorbox|#FF0000}}

;Legend ۽ key
جيڪڏهن رنگ ۽ ڪنهن نشان (marker) جهڙوڪ [[Caret]] (^)، [[Dagger (typography)|خنجر/†]]، [[double dagger|ڊبل خنجر/‡]]، يا [[asterisk]] (*) سان legend ٺاهڻو هجي ته استعمال ڪريو:
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''^''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''†''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''‡''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt; 
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''&lt;nowiki&gt;&amp;amp#42;&lt;/nowiki&gt;''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

نتيجو:

{{colorbox|#FF0000|^}}
{{colorbox|#FF0000|†}}
{{colorbox|#FF0000|‡}}
{{colorbox|#FF0000|&amp;#42;}}

'''نوٽس:''' 
# ڪاري (black) پسمنظر واري colorbox ۾ متن جا نشان استعمال نه ڪريو، ڇاڪاڻ⁠تہ متن نظر نه ايندو۔
# asterisk (*) ٺاهڻ لاءِ HTML ڪوڊ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;amp#42;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; استعمال ڪرڻ ضروري آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڌو * لکڻ سان وڪيپيڊيا ان کي bullet پوائنٽ سمجهي وٺندي
* اهڙي طرح۔

;لنڪ وارو متن
colorbox اندر clickable متن ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪريو:
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;colorbox|''رنگ''|''متن''|''وڪي لنڪ''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

نتيجو:

{{colorbox|#AAEE44|Wikipedia|Wikipedia}}

'''نوٽ:'''
# نيري يا ڳاڙهي پسمنظر واري colorbox ۾ وڪي لنڪ استعمال نه ڪريو، ڇاڪاڻ⁠تہ متن صاف نظر نه ايندو۔

=== لاڳاپيل صفحا ===

&lt;includeonly&gt;
&lt;!-- زمرا ھتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>hegpp8q0zlfj5dr9ooct1sp7s3w626v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color classifications</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95432</id>
    <revision>
      <id>373623</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox |name = رنگ درجابنديون |state = {{{state|}}} |title = رنگ درجابنديون |tracking = no |bodyclass = hlist |border = {{{border|}}}  |above = * [[رنگ]] * [[رنگ سان لاڳاپيل مضمونن جو فهرست]]  |group1 = رنگي نظام،&lt;br /&gt;معيار ۽ پيلٽس |list1 = * [[نيوز ميڊيا الائنس (ANPA)]] * [[رنگ چارٽ]] * [[رنگ پيلٽس جي فهرست]] * ڪلر انڊيڪس انٽرنيشنل (سي...</comment>
      <origin>373623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4487" sha1="thd1enf3oz77ndloa6xhvzxava49lch" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = رنگ درجابنديون
|state = {{{state|}}}
|title = رنگ درجابنديون
|tracking = no
|bodyclass = hlist
|border = {{{border|}}}

|above =
* [[رنگ]]
* [[رنگ سان لاڳاپيل مضمونن جو فهرست]]

|group1 = رنگي نظام،&lt;br /&gt;معيار ۽ پيلٽس
|list1 =
* [[نيوز ميڊيا الائنس (ANPA)]]
* [[رنگ چارٽ]]
* [[رنگ پيلٽس جي فهرست]]
* [[ڪلر انڊيڪس انٽرنيشنل (سي آءِ)]]
* ڪرييولا
** [[ڪرييولا ڪرائون رنگن جي فهرست]]
* [[ڊي آءِ سي ڪارپوريشن]]
* [[فيڊرل اسٽينڊرڊ 595]]
* [[ايڇ ڪي ايس (رنگي نظام)]]
* [[آءِ ايس سي سي–اين بي ايس نظام]]
* [[منسل رنگي نظام]]
* [[نيچرل ڪلر سسٽم]]
* [[اوسٽوالڊ رنگي نظام]]
* [[پينٽون رنگ ملائڻ وارو نظام]]
* [[آر اي ايل رنگ معيار]]
** [[آر اي ايل رنگن جي فهرست]]
* [[ويب رنگ]]
* [[ايڪس 11 رنگ نالا]]

|group2 = رنگن جا نالا (الف-بي ترتيب)
|list2 =
* [[رنگن جي فهرست: ا–ف]]
* [[رنگن جي فهرست: گ–م]]
* [[رنگن جي فهرست: ن–ز]]
* [[رنگن جي فهرست (مختصر)]]

|group3 = بنيادي رنگن جون تبديليون
|list3 =
{{{!}} style=&quot;background:transparent;color:inherit; width:100%&quot;
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڳاڙهي رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Shades of red.png|90px|link=ڳاڙهي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[پيلو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon yellow.svg|90px|link=پيلو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سائي رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon green.svg|90px|link=سائي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سيان رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:CyanIcon.png|90px|link=سيان رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[نيرو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon blue.svg|90px|link=نيرو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ميجنٽا رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:MagentaIcon.png|90px|link=ميجنٽا رنگ جا شيڊ]]
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[نارنگي رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:Shades of orange.svg|90px|link=نارنگي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[چارٽروز رنگ جا شيڊ]]        &lt;br /&gt;[[File:Shades of chartreuse.svg|90px|link=چارٽروز رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[اسپرنگ گرين رنگ جا شيڊ]]    &lt;br /&gt;[[File:Shades of spring green.svg|90px|link=اسپرنگ گرين]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ازور رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Shades of azure.svg|90px|link=ازور رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[وائلٽ رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Color icon violet v2.svg|90px|link=وائلٽ رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[روز رنگ جا شيڊ]]            &lt;br /&gt;[[File:Color icon pink.svg|90px|link=روز رنگ جا شيڊ]]
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڀورو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon brown v2.svg|90px|link=ڀورو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[پرپل رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon purple v2.svg|90px|link=پرپل رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[گلابي رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Color icon pink v2.svg|90px|link=گلابي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[اڇي رنگ جا شيڊ]]            &lt;br /&gt;[[File:Color icon white.svg|90px|link=اڇي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سرمائي رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:Color icon gray v2.svg|90px|link=سرمائي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڪاري رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon black new2.png|90px|link=ڪاري رنگ جا شيڊ]]
{{!}}}

|below =
* {{icon|category}} '''[[:زمرو:رنگ|زمرو]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Doc|content=
== پڻ ڏسو ==
* [[:زمرو:رنگ جي شيڊن جا سانچا]]
[[زمرو:رنگ سانچا|درجابنديون]]
[[زمرو:ڊيزائن نيويگيشن باڪس]]
[[زمرو:بصري فنون نيويگيشن باڪس]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>thd1enf3oz77ndloa6xhvzxava49lch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373624</id>
      <parentid>373623</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="3jtdkbp9b0x3jjvpzjb17pl856r28ap" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = رنگي درجابنديون
|state = {{{state|}}}
|title = رنگ درجابنديون
|tracking = no
|bodyclass = hlist
|border = {{{border|}}}

|above =
* [[رنگ]]
* [[رنگ سان لاڳاپيل مضمونن جو فهرست]]

|group1 = رنگي نظام،&lt;br /&gt;معيار ۽ پيلٽس
|list1 =
* [[نيوز ميڊيا الائنس (ANPA)]]
* [[رنگ چارٽ]]
* [[رنگ پيلٽس جي فهرست]]
* [[ڪلر انڊيڪس انٽرنيشنل (سي آءِ)]]
* ڪرييولا
** [[ڪرييولا ڪرائون رنگن جي فهرست]]
* [[ڊي آءِ سي ڪارپوريشن]]
* [[فيڊرل اسٽينڊرڊ 595]]
* [[ايڇ ڪي ايس (رنگي نظام)]]
* [[آءِ ايس سي سي–اين بي ايس نظام]]
* [[منسل رنگي نظام]]
* [[نيچرل ڪلر سسٽم]]
* [[اوسٽوالڊ رنگي نظام]]
* [[پينٽون رنگ ملائڻ وارو نظام]]
* [[آر اي ايل رنگ معيار]]
** [[آر اي ايل رنگن جي فهرست]]
* [[ويب رنگ]]
* [[ايڪس 11 رنگ نالا]]

|group2 = رنگن جا نالا (الف-بي ترتيب)
|list2 =
* [[رنگن جي فهرست: ا–ف]]
* [[رنگن جي فهرست: گ–م]]
* [[رنگن جي فهرست: ن–ز]]
* [[رنگن جي فهرست (مختصر)]]

|group3 = بنيادي رنگن جون تبديليون
|list3 =
{{{!}} style=&quot;background:transparent;color:inherit; width:100%&quot;
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڳاڙهي رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Shades of red.png|90px|link=ڳاڙهي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[پيلو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon yellow.svg|90px|link=پيلو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سائي رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon green.svg|90px|link=سائي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سيان رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:CyanIcon.png|90px|link=سيان رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[نيرو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon blue.svg|90px|link=نيرو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ميجنٽا رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:MagentaIcon.png|90px|link=ميجنٽا رنگ جا شيڊ]]
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[نارنگي رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:Shades of orange.svg|90px|link=نارنگي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[چارٽروز رنگ جا شيڊ]]        &lt;br /&gt;[[File:Shades of chartreuse.svg|90px|link=چارٽروز رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[اسپرنگ گرين رنگ جا شيڊ]]    &lt;br /&gt;[[File:Shades of spring green.svg|90px|link=اسپرنگ گرين]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ازور رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Shades of azure.svg|90px|link=ازور رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[وائلٽ رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Color icon violet v2.svg|90px|link=وائلٽ رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[روز رنگ جا شيڊ]]            &lt;br /&gt;[[File:Color icon pink.svg|90px|link=روز رنگ جا شيڊ]]
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڀورو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon brown v2.svg|90px|link=ڀورو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[پرپل رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon purple v2.svg|90px|link=پرپل رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[گلابي رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Color icon pink v2.svg|90px|link=گلابي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[اڇي رنگ جا شيڊ]]            &lt;br /&gt;[[File:Color icon white.svg|90px|link=اڇي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سرمائي رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:Color icon gray v2.svg|90px|link=سرمائي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڪاري رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon black new2.png|90px|link=ڪاري رنگ جا شيڊ]]
{{!}}}

|below =
* {{icon|category}} '''[[:زمرو:رنگ|زمرو]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Doc|content=
== پڻ ڏسو ==
* [[:زمرو:رنگ جي شيڊن جا سانچا]]
[[زمرو:رنگ سانچا|درجابنديون]]
[[زمرو:ڊيزائن نيويگيشن باڪس]]
[[زمرو:بصري فنون نيويگيشن باڪس]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jtdkbp9b0x3jjvpzjb17pl856r28ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373625</id>
      <parentid>373624</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4491" sha1="6wi2y39v4brzg7cjnlovguf2qla8494" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = رنگي درجابنديون
|state = {{{state|}}}
|title = رنگي درجابنديون
|tracking = no
|bodyclass = hlist
|border = {{{border|}}}

|above =
* [[رنگ]]
* [[رنگ سان لاڳاپيل مضمونن جو فهرست]]

|group1 = رنگي نظام،&lt;br /&gt;معيار ۽ پيلٽس
|list1 =
* [[نيوز ميڊيا الائنس (ANPA)]]
* [[رنگ چارٽ]]
* [[رنگ پيلٽس جي فهرست]]
* [[ڪلر انڊيڪس انٽرنيشنل (سي آءِ)]]
* ڪرييولا
** [[ڪرييولا ڪرائون رنگن جي فهرست]]
* [[ڊي آءِ سي ڪارپوريشن]]
* [[فيڊرل اسٽينڊرڊ 595]]
* [[ايڇ ڪي ايس (رنگي نظام)]]
* [[آءِ ايس سي سي–اين بي ايس نظام]]
* [[منسل رنگي نظام]]
* [[نيچرل ڪلر سسٽم]]
* [[اوسٽوالڊ رنگي نظام]]
* [[پينٽون رنگ ملائڻ وارو نظام]]
* [[آر اي ايل رنگ معيار]]
** [[آر اي ايل رنگن جي فهرست]]
* [[ويب رنگ]]
* [[ايڪس 11 رنگ نالا]]

|group2 = رنگن جا نالا (الف-بي ترتيب)
|list2 =
* [[رنگن جي فهرست: ا–ف]]
* [[رنگن جي فهرست: گ–م]]
* [[رنگن جي فهرست: ن–ز]]
* [[رنگن جي فهرست (مختصر)]]

|group3 = بنيادي رنگن جون تبديليون
|list3 =
{{{!}} style=&quot;background:transparent;color:inherit; width:100%&quot;
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڳاڙهي رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Shades of red.png|90px|link=ڳاڙهي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[پيلو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon yellow.svg|90px|link=پيلو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سائي رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon green.svg|90px|link=سائي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سيان رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:CyanIcon.png|90px|link=سيان رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[نيرو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon blue.svg|90px|link=نيرو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ميجنٽا رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:MagentaIcon.png|90px|link=ميجنٽا رنگ جا شيڊ]]
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[نارنگي رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:Shades of orange.svg|90px|link=نارنگي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[چارٽروز رنگ جا شيڊ]]        &lt;br /&gt;[[File:Shades of chartreuse.svg|90px|link=چارٽروز رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[اسپرنگ گرين رنگ جا شيڊ]]    &lt;br /&gt;[[File:Shades of spring green.svg|90px|link=اسپرنگ گرين]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ازور رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Shades of azure.svg|90px|link=ازور رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[وائلٽ رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Color icon violet v2.svg|90px|link=وائلٽ رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[روز رنگ جا شيڊ]]            &lt;br /&gt;[[File:Color icon pink.svg|90px|link=روز رنگ جا شيڊ]]
{{!}}- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڀورو رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon brown v2.svg|90px|link=ڀورو رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[پرپل رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon purple v2.svg|90px|link=پرپل رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[گلابي رنگ جا شيڊ]]          &lt;br /&gt;[[File:Color icon pink v2.svg|90px|link=گلابي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[اڇي رنگ جا شيڊ]]            &lt;br /&gt;[[File:Color icon white.svg|90px|link=اڇي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[سرمائي رنگ جا شيڊ]]         &lt;br /&gt;[[File:Color icon gray v2.svg|90px|link=سرمائي رنگ جا شيڊ]]
{{!}} width=&quot;16.667%&quot;{{!}} [[ڪاري رنگ جا شيڊ]]           &lt;br /&gt;[[File:Color icon black new2.png|90px|link=ڪاري رنگ جا شيڊ]]
{{!}}}

|below =
* {{icon|category}} '''[[:زمرو:رنگ|زمرو]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Doc|content=
== پڻ ڏسو ==
* [[:زمرو:رنگ جي شيڊن جا سانچا]]
[[زمرو:رنگ سانچا|درجابنديون]]
[[زمرو:ڊيزائن نيويگيشن باڪس]]
[[زمرو:بصري فنون نيويگيشن باڪس]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wi2y39v4brzg7cjnlovguf2qla8494</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:RouteBox/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95433</id>
    <revision>
      <id>373630</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪيا وڃن --&gt; {{Template shortcut|Rbox}}  هي سانچو {{tl|Color box}} جهڙو آهي، پر اهو [[وڪي لنڪ]] ۽ متن جي رنگ ٻنهي جي سهولت ڏئي ٿو ۽ تضادي بارڊر کي ختم ڪري ٿو۔  == استعمال == &lt;code&gt;&amp;#123;&amp;#123;RouteBox|''متن''|''لنڪ''|''دٻي جو رنگ''|''متن جو رنگ''|''bord...</comment>
      <origin>373630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="9f80ps830sdc2ab2za2qb7pqgxu5bh0" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪيا وڃن --&gt;
{{Template shortcut|Rbox}}

هي سانچو {{tl|Color box}} جهڙو آهي، پر اهو [[وڪي لنڪ]] ۽ متن جي رنگ ٻنهي جي سهولت ڏئي ٿو ۽ تضادي بارڊر کي ختم ڪري ٿو۔

== استعمال ==
&lt;code&gt;&amp;#123;&amp;#123;RouteBox|''متن''|''لنڪ''|''دٻي جو رنگ''|''متن جو رنگ''|''border=''|''bold=''}}&lt;/code&gt;
{|
|-
|
*&lt;code&gt;RouteBox&lt;/code&gt;
|کي مختصر ڪري &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{rbox|…}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; به لکي سگهجي ٿو
|-
|
*&lt;code&gt;''متن''&lt;/code&gt;
|دٻي اندر ڏيکارڻ لاءِ متن (ڊفالٽ طور ٿلھو/بولڊ)
|-
|
*&lt;code&gt;''لنڪ''&lt;/code&gt;
|ڪو به صحيح وڪي لنڪ؛ &lt;code&gt;&amp;#91;&amp;#91;&lt;/code&gt; ۽ &lt;code&gt;]]&lt;/code&gt; لکڻ ضروري ناهي؛ جيڪڏهن لنڪ نه هجي ته ڇڏجي سگهي ٿو
|-
|
*&lt;code&gt;''دٻي جو رنگ''&lt;/code&gt;
|دٻي جو پسمنظر رنگ؛ ڊفالٽ '''ڪارو''' آهي؛ جيڪڏهن &lt;code&gt;''متن جو رنگ''&lt;/code&gt; مقرر نه ڪيو وڃي ته ڇڏجي سگهي ٿو
|-
|
*&lt;code&gt;''متن جو رنگ''&lt;/code&gt; 
|اختياري؛ ڊفالٽ '''اڇو''' آهي
|-
|
*&lt;code&gt;''border=''&lt;/code&gt; 
|اختياري؛ ڊفالٽ '''دٻي جو رنگ''' آهي
|-
|
*&lt;code&gt;''bold=''&lt;/code&gt; 
|اختياري؛ ڊفالٽ '''ها''' آهي
|}

=== مثال ===
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{RouteBox|Line|Line}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{rbox|Line|Line}}

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{rbox|Circle line|Circle line (London Underground)|#{{rcr|London Underground|Circle}}|#{{rcr|London Underground|Piccadilly}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{RouteBox|Circle line|Circle line (London Underground)|#{{rcr|London Underground|Circle}}|#{{rcr|London Underground|Piccadilly}}}}

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{RouteBox|Text||bold=no}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{rbox|Text||bold=no}}

== قسمون ==
{{Color box templates}}

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;دٻي اندر ڏيکارڻ لاءِ متن (ڊفالٽ طور بولڊ)&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Circle line&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;لنڪ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;جنهن صفحي ڏانهن لنڪ ڪرڻو هجي؛ جيڪڏهن لنڪ نه هجي ته ڇڏجي سگهي ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Circle line (London Underground)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;دٻي جو رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;دٻي جو پسمنظر رنگ؛ جيڪڏهن متن جو رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته ڇڏجي سگهي ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yellow&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;black&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;blue&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;white&quot;
		},
		&quot;border&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر جو رنگ؛ ڊفالٽ طور فعال&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;black&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;{{{3}}}&quot;
		},
		&quot;bold&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;متن کي بولڊ ڪري ٿو؛ ڊفالٽ طور فعال&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;no&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;yes&quot;
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;border&quot;,
		&quot;bold&quot;
	],
	&quot;description&quot;: &quot;بغير بارڊر جي رنگين دٻو شامل ڪري ٿو.&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>9f80ps830sdc2ab2za2qb7pqgxu5bh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colorbull/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95434</id>
    <revision>
      <id>373631</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;  هي سانچو هڪ رنگين بُلٽ (نشان) داخل ڪري ٿو، جنهن سان اختياري [[وڪي لنڪ]] به شامل ڪري سگهجي ٿي۔ بُلٽ جي شڪل ۽ سائيز پڻ تبديل ڪري سگهجن ٿا۔  == استع...</comment>
      <origin>373631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4390" sha1="2dpupvt7gp33n8f58pgbvww6f69j3sv" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;

هي سانچو هڪ رنگين بُلٽ (نشان) داخل ڪري ٿو، جنهن سان اختياري [[وڪي لنڪ]] به شامل ڪري سگهجي ٿي۔ بُلٽ جي شڪل ۽ سائيز پڻ تبديل ڪري سگهجن ٿا۔

== استعمال ==
&lt;code&gt;&amp;#123;&amp;#123;colorbull{{!}}{{var|رنگ}}{{!}}{{var|شڪل}}{{!}}{{var|وڪي لنڪ}}{{!}}{{var|size&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;}}{{!}}{{var|description&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;}}}}&lt;/code&gt;

*{{var|رنگ}} عام طور يا ته رنگ جي نالي سان يا RGB جي hexadecimal ٽرپلٽ ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي۔ تفصيل لاءِ ڏسو [[ويب رنگ]]۔ ڊفالٽ ڪارو آهي۔
*{{var|شڪل}} اختياري آهي؛ صحيح قدر هيٺيان آهن:
::{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
| c / circle / r / round || ●
|-
| d / diamond || ◆
|-
| tu / up / uptriangle || ▲
|-
| td / dn / downtriangle || ▼
|-
| tl / lt / lefttriangle || ◀
|-
| tr / rt / righttriangle || ▶
|-
| {{var|ڊفالٽ}} || ■
|}
* {{var|وڪي لنڪ}} پڻ اختياري آهي ۽ اهو انهيءَ مضمون کي ظاهر ڪري ٿو جنهن ڏانهن متن اشارو ڪندو۔
* نامزد پيرا ميٽر {{var|size}} هڪ عدد آهي جيڪو بُلٽ جي سائيز کي اصل متن جي مقابلي ۾ سيڪڙو طور ڏيکاري ٿو۔ ڊفالٽ 100 آهي۔
* نامزد پيرا ميٽر {{var|description}} ڊفالٽ &lt;code&gt;{{var|رنگ}}&lt;/code&gt; ٽول ٽِپ کي تبديل ڪري ٿو۔ اهو اسڪرين ريڊر ذريعي به ٻڌو ويندو آهي۔

=== مثال ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ڏيک !! ڪوڊ
|-
| {{colorbull}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{colorbull}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{colorbull|#039}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{colorbull|#039}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{colorbull|size=50}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{colorbull|size=50}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{colorbull|red|round}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{colorbull|red|round}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{colorbull|green|d}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{colorbull|green|d}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|-
| {{colorbull||tu|triangle}} || &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{colorbull||tu|triangle}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
|}

== پڻ ڏسو ==
{{Color box templates}}
*{{tl|*}} / {{tl|bull}} / {{tl|bullet}}، سادو بُلٽ (مثال: {{*}})

{{Format TemplateData|TOC=0|JSON=
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;عام طور رنگ جي نالي يا RGB hexadecimal ٽرپلٽ ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي۔ تفصيل لاءِ [[ويب رنگ]] ڏسو۔&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;#f00&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;ڪارو (يا لنڪ لاءِ معياري رنگ)&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;شڪل&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;“c” يا “circle” يا “r” يا “round” سان ●؛ “d” يا “diamond” سان ◆؛ “tu” يا “up” سان ▲؛ “td” يا “dn” سان ▼؛ “tl” يا “lt” سان ◀؛ “tr” يا “rt” سان ▶؛ ڊفالٽ ■ آهي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
            &quot;default&quot;: &quot;■&quot;
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;لنڪ حدف&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اختياري طور اهو صفحو جنهن ڏانهن لنڪ ڪيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;size&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;سائيز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بُلٽ جي سائيز، ويجهي متن جي مقابلي ۾ سيڪڙو طور (٪ نشان نه لکو)&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;80&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;ساڳيو سائيز جيئن ويجهو متن (100)&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;description&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;وضاحت&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ماؤس مٿان آڻڻ تي ڏيکاريل وضاحت؛ اسڪرين ريڊر به پڙهندو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;گهرو نيرو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;رنگ جي قيمت ٽول ٽِپ طور&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;size&quot;,
                &quot;description&quot;
	],
	&quot;description&quot;: &quot; &quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;
} }}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>2dpupvt7gp33n8f58pgbvww6f69j3sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:•/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95435</id>
    <revision>
      <id>373632</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{redirect|Template:*|اھو سانچو جيڪو ايسٽرسڪ ڪردار &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; پيدا ڪري ٿو|Template:Asterisk}} {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{Cascade-protected template}} {{Template shortcut|&amp;#x2A;|bull|bullet}} &lt;!-- ھن لڪير کان ھيٺ ترميم ڪريو --&gt;  هي سانچو هڪ فاصلي سان '''بُلٽ''' پيدا ڪري ٿو: &lt;code&gt;{{bullet}}&lt;/code&gt;۔ هي HTML ڪوڊ &lt;code&gt;&amp;amp;nbsp;&amp;amp;bull;&amp;nbsp;&lt;/code&gt; وانگر ڪم...</comment>
      <origin>373632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5864" sha1="8tbdjm1emvpxtrg0x5ikfsahso5g0us" xml:space="preserve">{{redirect|Template:*|اھو سانچو جيڪو ايسٽرسڪ ڪردار &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; پيدا ڪري ٿو|Template:Asterisk}}
{{Documentation subpage}}
{{high-use}}
{{Cascade-protected template}}
{{Template shortcut|&amp;#x2A;|bull|bullet}}
&lt;!-- ھن لڪير کان ھيٺ ترميم ڪريو --&gt;

هي سانچو هڪ فاصلي سان '''بُلٽ''' پيدا ڪري ٿو: &lt;code&gt;{{bullet}}&lt;/code&gt;۔
هي HTML ڪوڊ &lt;code&gt;&amp;amp;nbsp;&amp;amp;bull;&amp;nbsp;&lt;/code&gt; وانگر ڪم ڪري ٿو، يعني هڪ [[non-breaking space|نه ٽٽندڙ خالي جاءِ]]، هڪ [[Bullet (typography)|بُلٽ]] ۽ هڪ عام [[Space (punctuation)|خالي جاءِ]]۔

== استعمال ==
هي سانچو تڏهن استعمال ڪيو وڃي ٿو جڏهن توهان کي [[Template:·|ٿلھو مڊڊاٽ]] ('''·''') کان وڏو، پر [[Template:spaced ndash|اين ڊيش]] (–) کان ننڍو نشان گهرجي۔

ڊاٽڊ لسٽن لاءِ هن سانچي جو استعمال هاڻي '''منسوخ ٿيل''' آهي۔ ان جي بدران {{Tl|Flatlist}} يا {{Tl|Hlist}} استعمال ڪريو؛ ڏسو [[WP:HLIST]]۔

=== عام استعمال ===
سفارش ڪيل طريقو اهو آهي ته سانچي کان اڳ ''ڪو به'' اسپيس نه هجي ۽ پوءِ هڪ اسپيس هجي، جيئن:
 &lt;nowiki&gt;[[لوڻ]]{{•}} [[مرچ]]&lt;/nowiki&gt;

ڇاڪاڻ⁠تہ هن سانچي ۾ کاٻي پاسي نه ٽٽندڙ اسپيس شامل آهي، متن ٻنهي پاسن کان هڪ اسپيس سان ظاهر ٿيندو:
:[[لوڻ]] • [[ڪارو مرچ|مرچ]]

ان جو مقصد اهو آهي ته جيڪڏهن سٽ ٽٽي، ته اهو بُلٽ کان پوءِ ٽٽي:
:[[لوڻ]] •
:[[ڪارو مرچ|مرچ]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | ھتي استعمال جو مثال
|-
||
هي سانچو عام مضمون جي متن ۾ گهڻو استعمال ڪرڻ لاءِ ناهي؛ اهو ٻين سانچن، ٽيبلن، فهرستن وغيره ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي، جيئن شيون ڌار ڪرڻ لاءِ هڪجهڙو نشان ملي۔ ايڊيٽر '''&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;bull}}'''، '''&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;dot}}'''، '''&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;middot}}''' يا '''&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;ndash}}''' مان ڪو به چونڊي سگهي ٿو۔ مقصد اهو آهي ته لسٽن ۾ هميشه هڪ ئي جدا ڪندڙ نشان هجي ۽ جڏهن سٽ ٽٽي ته بُلٽ اڳئين شيءِ سان لڳل رهي۔
| &lt;p&gt;عام طور اهڙي دٻي ۾ شيون لنڪس هونديون، پر هتي رڳو مثال آهي.&lt;/p&gt; Item1{{bull}} A{{bull}} B{{bull}} Item2{{bull}} Item3{{bull}} Item4{{bull}} Item5{{bull}} وڌيڪ شيون{{bull}} E{{bull}} 1{{bull}} 2{{bull}} 3{{bull}} 4{{bull}} 5{{bull}} 6{{bull}} 7{{bull}} {{nowrap|اهو عنصر جيڪو اڳئين سٽ سان تڏهن ئي لڳندو جڏهن جڳهه هجي{{bull}}}} Q{{bull}} وڌيڪ ڊگهو عنصر{{bull}} KK{{bull}} تمام ڊگهو عنصر جنهن جي آخر ۾ بُلٽ لڳل رهندو{{bull}} Item6{{bull}} C{{bull}} Item7{{bull}} Item8{{bull}} Item9{{bull}} Item10{{bull}} Item11{{bull}} Item12{{bull}} D{{bull}} Item13{{bull}} Item14{{bull}} Item15{{bull}} Item16{{bull}} Item17{{bull}} Item18 &lt;p&gt;آخر ۾ اسپيس رکڻ سان بُلٽ دٻي جي ڪناري سان نه لڳندو&lt;/p&gt;
|}

=== غلط استعمال ===
جيڪڏهن سانچو ٿورو غلط استعمال ٿئي، ته به ڪڏهن ڪڏهن صحيح ڪم ڪندو۔ مثال:

 &lt;nowiki&gt;[[لوڻ]]{{•}}[[مرچ]]&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[لوڻ]]{{•}}   [[مرچ]]&lt;/nowiki&gt;

ٻنهي حالتن ۾ نتيجو ساڳيو هوندو:
:[[لوڻ]] • [[ڪارو مرچ|مرچ]]

۽ سٽ هميشه بُلٽ کان پوءِ ٽٽندي:
:[[لوڻ]] •
:[[ڪارو مرچ|مرچ]]

پر جيڪڏهن سانچي کان اڳ اسپيس وڌي وڃي ته مسئلو ٿيندو:
 &lt;nowiki&gt;[[لوڻ]] {{•}}[[مرچ]]&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[لوڻ]]   {{•}}[[مرچ]]&lt;/nowiki&gt;

ته پوءِ ٻه اسپيس ظاهر ٿيندا:
:[[لوڻ]] &amp;nbsp;• [[ڪارو مرچ|مرچ]]

۽ ڪڏهن سٽ بُلٽ کان اڳ ٽٽي سگهي ٿي:
:[[لوڻ]]
:&amp;nbsp;• [[ڪارو مرچ|مرچ]]

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;هي سانچو بُلٽ پيدا ڪري ٿو۔ هن ۾ ڪو به لازمي يا اختياري پيرا ميٽر ناهي۔ 'bull' يا 'bullet' به نالا طور استعمال ڪري سگهجن ٿا۔&quot;,
        &quot;params&quot;: {
         }
}
&lt;/templatedata&gt;

== فني تفصيل ==
بُلٽ کان اڳ واري جاءِ [[non-breaking space]] آهي، جيڪا سٽ نه ٽوڙيندي۔
بُلٽ کان پوءِ واري جاءِ عام اسپيس آهي، جيڪا سٽ ٽوڙڻ جي اجازت ڏئي ٿي۔

ڪڏهن ڪڏهن ڊاٽڊ لسٽون صحيح ڪم نه ڪنديون آهن۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو [[Wikipedia:Line-break handling]]۔

* استعمال ٿيندڙ بُلٽ آهي {{unichar|2022|Bullet|html=|note=hex: &amp;amp;#x2022;}}۔
* هن کي {{unichar|00B7|Middot|html=|note=hex: &amp;amp;#x00B7;}} سان نه ملائجي۔

== بُلٽ سائيز ==
{{Dot size}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl2|·}} – ٿلھو مڊڊاٽ ('''·''')
* {{tl2|spaced ndash}} – اين ڊيش (–)
* {{tl2|\}} – لسٽن ۾ سليش لاءِ
* {{tl2|Colorbull}} – رنگين بُلٽ
* {{tl2|Asterisk}} – ايسٽرسڪ (*)
* {{tlx|sdot}} يا &quot;{{sdot}}&quot;

=== لفافو ڪنٽرول ===
* {{tl|nowraplinks}} – لنڪن اندر ٽٽڻ روڪي ٿو
* {{tl|nowrap begin}} – مڪمل ڪنٽرول لاءِ

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:ڪردار-مٽاسٽا سانچا]]
[[زمرو:ان لائن فاصلا سانچا]]
[[زمرو:ٽائپنگ مددگار سانچا]]
[[lt:Šablonas:•]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8tbdjm1emvpxtrg0x5ikfsahso5g0us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nowrap end/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95436</id>
    <revision>
      <id>373636</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  هي سانچو متن ۽ لنڪن ۾ سٽن جي ٽٽڻ (line breaks) کي روڪي ٿو، خاص طور تي جتي اسپيس موجود هجي۔ اهو اهڙين پيچيده حالتن لاءِ ٺاهيو ويو آهي جتي توهان کي مڪمل ڪنٽرول جي ضرورت هجي۔ اهو {{tl|nowrap}} ۽ {{tl|nowraplinks}} وانگر ڪم ڪري ٿو...</comment>
      <origin>373636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5906" sha1="5rjfnads0oyq0jfbemgnhw4vnwace2x" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

هي سانچو متن ۽ لنڪن ۾ سٽن جي ٽٽڻ (line breaks) کي روڪي ٿو، خاص طور تي جتي اسپيس موجود هجي۔ اهو اهڙين پيچيده حالتن لاءِ ٺاهيو ويو آهي جتي توهان کي مڪمل ڪنٽرول جي ضرورت هجي۔ اهو {{tl|nowrap}} ۽ {{tl|nowraplinks}} وانگر ڪم ڪري ٿو۔ هي سانچو ڪو به پيرا ميٽر نٿو وٺي؛ ان جي بدران، اهو {{tl|nowrap end}} سان گڏ ڪم ڪري ٿو۔

{{Ambox |text='''نوٽ:''' هنن سانچن جو استعمال {{tl|Navbox}} ۽ ساڳين سانچن ۾ هاڻي منسوخ ٿيل آهي؛ ڏسو [[Template:Navbox/doc#See also]]۔ ان جي بدران [[WP:HLIST|hlist ڪلاس]] استعمال ڪريو ۽، جڏهن ڪڏهن ضروري هجي، {{tl|wrap}} استعمال ڪريو۔ {{tc|nowrap}} سيٽ جو عمل هاڻي عام طور شامل ڪيو ويو آهي، جڏهن ته hlist وڌيڪ مناسب ڍانچو ۽ بهتر رسائي فراهم ڪري ٿو۔}}

=== مددگار سانچا ===
هن سانچي سان گڏ ڪجهه مددگار سانچا آهن، جيڪي برائوزر کي ٻڌائين ٿا ته سٽ ڪٿي ٽٽي سگهي ٿي:

'''نوٽ:''' اهي مددگار سانچا صرف انهن حصن ۾ استعمال ڪريو جيڪي {{tl|nowrap begin}} ۽ {{tl|nowrap end}} جي وچ ۾ هجن، نه ته صفحي تي غير متوقع رويو ٿي سگهي ٿو۔

* {{tl|wrap}}{{spaced ndash}} جتي سٽ ٽٽي سگهي ٿي، اتي نشان لڳائي ٿو۔

=== استعمال ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{nowrap begin}}

[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].{{wrap}}
[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].

{{nowrap end}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

اهو هن نموني ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]] ۽
:[[زعفران]]. [[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽
:[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]].

پر اهو هن نموني ''نه'' ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]]
:۽ [[زعفران]]. [[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]]
:۽ [[ڪاري]] ۽ [[زعفران]].

ڪوڊ کي صاف ۽ ايڊيٽ ڪرڻ ۾ آسان رکڻ لاءِ، هر ٽٽندڙ &quot;سٽ&quot; کي الڳ سٽ تي رکي سگهجي ٿو:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{nowrap begin}}

[[لوڻ]] ۽ [[مرچ]]{{·}}{{wrap}}
[[مرچ]] ۽ [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}}
[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]]{{·}}{{wrap}}
[[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]

{{nowrap end}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

اهو هن نموني ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] '''·''' [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]] '''·'''
:[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]] '''·''' [[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]

پر اهو هن نموني ''نه'' ڏيکاريندو:

:[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]] '''·''' [[ڪارو مرچ|مرچ]]
:۽ [[ڪاري]] '''·''' [[ڪاري]] ۽ [[زعفران]]
:'''·''' [[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]

=== مثال ===
هيٺ ڏنل مثال ٽيبل ۾ ڏنل آهن۔ پنهنجي برائوزر ونڊو جي ويڪر گهٽائي ڏسو ته سٽن جي ٽٽڻ جو رويو ڪيئن بدلجي ٿو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].{{wrap}}
[[لوڻ]] ۽{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽{{wrap}} [[ڪاري]]
۽{{wrap}} [[زعفران]].
{{nowrap end}}
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]] ۽ [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{·}}{{wrap}}
[[ڪارو مرچ|مرچ]] ۽ [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}}
[[ڪاري]] ۽ [[زعفران]]{{·}}{{wrap}}
[[زعفران]] ۽ [[لوڻ]]
{{nowrap end}}
|}

سڀني مددگار سانچن جو گڏيل مثال:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]]{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{snd}}{{wrap}} [[زعفران]]{{snd}}{{wrap}} [[لوڻ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]
{{nowrap end}}
|
{{nowrap begin}}
[[لوڻ]]{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]]{{•}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{snd}}{{wrap}} [[زعفران]]{{snd}}{{wrap}} [[لوڻ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪارو مرچ|مرچ]] {{!}}{{wrap}} [[ڪاري]]{{·}}{{wrap}} [[زعفران]]{{·}}{{wrap}} [[لوڻ]]
{{nowrap end}}
|}

=== فني تفصيل ===
اصل ڪم هي HTML+CSS ڪوڊ ڪري ٿو:

{{sxhl|1=&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; Text and links &lt;span class=&quot;wrap&quot;&gt; &lt;/span&gt; More text and links &lt;/span&gt;|2=html}}

{{tl|·}} ۽ ٻيا مددگار سانچا انهن کان اڳ اسپيس يا نئين سٽ نه هئڻ گهرجي، نه ته ٻه اسپيس ظاهر ٿينديون۔ انهن کان پوءِ ڪيترائي اسپيس يا نئين سٽ هجي، تڏهن به هڪ ئي اسپيس ظاهر ٿيندي۔

{{tl|·}} ٿلھي يا ترچِي متن ۾ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو۔ اهڙي حالت ۾ {{tl|·}} کان اڳ ٿلھو متن ختم ڪريو ۽ پوءِ ٻيهر شروع ڪريو۔ {{tl|•}} ۽ ٻيا مددگار سانچا فقط تڏهن مسئلو ڏين ٿا جڏهن متن ساڳئي وقت ٿلھو ۽ ترچو هجي۔

=== پڻ ڏسو ===
{{List of nowrap-like templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:لائين سنڀالڻ وارا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5rjfnads0oyq0jfbemgnhw4vnwace2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:No wrap/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95437</id>
    <revision>
      <id>373637</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{used in system|in [[MediaWiki:Histlegend]]}} {{cascade-protected template}} {{COinS safe|n}} {{tsh|nobr|nobreak|nwr|nbr}}  {{tlx|Nowrap}} يا {{tlx|nowrap}} مخصوص متن جي [[Line wrap and word wrap|سٽ ٽٽڻ]] کي روڪي ٿو (جيڪو لنڪ جي ا...</comment>
      <origin>373637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5487" sha1="7qvpw8z602bp0dj16sax0kthjf5revn" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{used in system|in [[MediaWiki:Histlegend]]}}
{{cascade-protected template}}
{{COinS safe|n}}
{{tsh|nobr|nobreak|nwr|nbr}}

{{tlx|Nowrap}} يا {{tlx|nowrap}} مخصوص متن جي [[Line wrap and word wrap|سٽ ٽٽڻ]] کي روڪي ٿو (جيڪو لنڪ جي اندر به ٿي سگهي ٿو)۔ هن سانچي کي '''گهٽ استعمال ڪريو'''۔ اهو انهن جڳهن تي سٽ ٽٽڻ کي روڪي ٿو جتي عام طور اسپيس، هائيفن (&quot;-&quot;) يا ڪجهه برائوزرن ۾ قوسين تي ٽٽڻ ٿيندو آهي۔ اهڙي متن جي ويڪر ان پيراگراف جي گهٽ ۾ گهٽ ويڪر بڻجي وڃي ٿي، جيڪا ننڍين اسڪرينن تي صفحي جي ترتيب کي متاثر ڪري سگهي ٿي۔

{{nowrap}} جي ابتڙ اثر لاءِ {{tlx|wbr}} استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[وڪيپيڊيا:لائين ٽٽڻ جو انتظام]]۔

== استعمال ==
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|هي لفظ گڏ رهندا}}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap|هي لفظ گڏ رهندا}}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|a, b, c, or d.}}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap|a, b, c, or d.}}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap| merry-go-round }}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap| merry-go-round }}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap| [[4-part harmony]] }}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap| [[4-part harmony]] }}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap| [[Cascading Style Sheets|CSS]] }}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap| [[Cascading Style Sheets|CSS]] }}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap| [[#Examples|مثال سيڪشن]] }}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap| [[#Examples|مثال سيڪشن]] }}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap}}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap}}
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|هي هڪ تمام ڊگهو جملو آهي جيڪو عام طور سٽ ٽٽڻ گهرجي، پر هن سانچي جي ڪري اهو گڏ رهندو ۽ ٽٽڻ کان روڪيو ويندو}}&lt;/syntaxhighlight&gt; &amp;rarr; {{Nowrap|هي هڪ تمام ڊگهو جملو آهي جيڪو عام طور سٽ ٽٽڻ گهرجي، پر هن سانچي جي ڪري اهو گڏ رهندو ۽ ٽٽڻ کان روڪيو ويندو}}

=== مثال ===
{| class=wikitable
|
&quot;&lt;code&gt;They held {{tlc|Nowrap|10 kg (22 lb)}} in total.&lt;/code&gt;&quot;
&lt;br/&gt; هيئن ظاهر ٿي سگهي ٿو:
:They held {{Nowrap|10 kg (22 lb)}} &lt;br/&gt;in total.
&lt;br/&gt; يا:
:They held &lt;br/&gt;10 kg (22 lb) in total.
&lt;br/&gt; پر هيئن ''نه'' ٿيندو:
:They held 10 kg (22 &lt;br/&gt;lb) in total.

|
&quot;&lt;code&gt;He encountered {{tlc|Nowrap|a tiger}} in the woods.&lt;/code&gt;&quot;
&lt;br/&gt; هيئن ظاهر ٿي سگهي ٿو:
:He encountered a&amp;nbsp;tiger &lt;br/&gt;in the woods.
&lt;br/&gt; يا:
:He encountered &lt;br/&gt;a tiger in the woods.
&lt;br/&gt; پر هيئن ''نه'' ٿيندو:
:He encountered a &lt;br/&gt;tiger in the woods.
|}

=== انفوباڪس ۾ سٽ ڪنٽرول ===
هي سانچو {{tlx|Wbr}} ۽ {{tlx|Spaces}} سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو ته جيئن انفوباڪس ۾ بغير بُلٽ لسٽن ۾ سٽن جي ٽٽڻ کي ڪنٽرول ڪري سگهجي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو [[Template:Wbr/doc#Controlling line-breaking in infoboxes]]۔

=== برابر نشان (=) يا بار (|) سان مسئلا ===
[[Help:Template|سانچا]] اهڙي ڊيٽا سان مسئلو ڪن ٿا جنهن ۾ &quot;=&quot; يا &quot;|&quot; هجي۔ جيڪڏهن اهي سڌو لکيل هجن ته مسئلو ٿي سگهي ٿو۔ اهڙي حالت ۾ {{tl|Nowrap begin}} ۽ {{tl|Nowrap end}} استعمال ڪرڻ بهتر آهي۔

حل:
* &quot;=&quot; لاءِ:
:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|1=2 + 2 = 4}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|2 + 2 {{{|=}}} 4}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|2 + 2 {{=}} 4}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

نتيجو:
:{{Nowrap|1=2 + 2 = 4}}

* &quot;|&quot; لاءِ:
:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|&amp;#124;6&amp;#124; &lt; 7}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|{{pipe}}6{{pipe}} &lt; 7}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Nowrap|{{abs|6}} &lt; 7}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

نتيجو:
:{{Nowrap|&amp;#124;6&amp;#124; &lt; 7}}

== فني تفصيل ==
اصل ڪم هي HTML ڪوڊ ڪري ٿو:

:{{code|lang=html|1=&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;هي متن نه ٽٽندو&lt;/span&gt;}}

ڪلاس &lt;code&gt;nowrap&lt;/code&gt; کي CSS خاصيت {{code|lang=css|white-space: nowrap;}} ڏني ويندي آهي [[MediaWiki:Common.css]] ۾۔

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;{
  &quot;description&quot;: &quot;متن يا لنڪ اندر سٽ ٽٽڻ کي روڪي ٿو، خاص طور تي جتي اسپيس يا هائيفن هجي۔&quot;,
  &quot;params&quot;: {
    &quot;1&quot;: {
      &quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
      &quot;description&quot;: &quot;اهو متن يا لنڪ جيڪو محفوظ رکڻو هجي&quot;,
      &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
      &quot;required&quot;: true
    }
  }
}&lt;/templatedata&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{List of nowrap-like templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:لائين سنڀالڻ وارا سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>7qvpw8z602bp0dj16sax0kthjf5revn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مدد:Citation Style 2</title>
    <ns>12</ns>
    <id>95438</id>
    <revision>
      <id>373641</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|حوالا ڏيڻ وارن سانچن لاءِ مدد صفحو}} {{Wikipedia how to|WP:CS2|H:CS2|H:CITE2}}  '''Citation Style 2 (CS2)''' وڪيپيڊيا تي حوالن لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ انداز آهي۔ اهو عام مقصد واري حوالا سانچي {{tl|Citation}} ۾ ڊفالٽ طور استعمال ٿيندو آهي ۽ ٻين ڪيترن ئي سانچن ۾ به هڪ آپشن طور موجود آهي۔ عام طور ا...</comment>
      <origin>373641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="1e8aymrrgy4tvbgdyptiit8vs9cck02" xml:space="preserve">{{Short description|حوالا ڏيڻ وارن سانچن لاءِ مدد صفحو}}
{{Wikipedia how to|WP:CS2|H:CS2|H:CITE2}}

'''Citation Style 2 (CS2)''' وڪيپيڊيا تي حوالن لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ انداز آهي۔ اهو عام مقصد واري حوالا سانچي {{tl|Citation}} ۾ ڊفالٽ طور استعمال ٿيندو آهي ۽ ٻين ڪيترن ئي سانچن ۾ به هڪ آپشن طور موجود آهي۔ عام طور استعمال ٿيندڙ [[وڪيپيڊيا:حوالا سانچا|حوالا سانچا]] ٻن اندازن ۾ ڪم ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;هي انهن سڀني سانچن تي لاڳو ٿئي ٿو جيڪي سڌو [[ماڊيول:Citation/CS1]] کي استعمال ڪن ٿا، جنهن ۾ عام مقصد وارو CS2 سانچو {{tl|Citation}} شامل آهي۔ ان سان گڏ [[مدد:Citation Style 1|Citation Style 1 (CS1)]] جا سانچا {{tl|cite web}}، {{tl|cite news}}، {{tl|cite book}}، {{tl|cite journal}}، {{tl|cite magazine}} ۽ اهي سانچا به شامل آهن جيڪي انهن لاءِ wrapper آهن جهڙوڪ {{tl|cite CE1913}}، {{tl|cite Google Maps}}، {{tl|cite tweet}}، يا {{tl|cite ADB}}۔ ڪجهه &quot;cite xxx&quot; نالي وارا سانچا جهڙوڪ {{tl|cite patent}} اصل ۾ لاڳاپيل ناهن، Module:Citation/CS1 استعمال نٿا ڪن، ۽ CS2 انداز استعمال نٿا ڪري سگهن۔&lt;/ref&gt;

اهي انداز حوالن جي ڏيک ۾ اوقاف (punctuation) کي تبديل ڪن ٿا۔ CS2 بنيادي طور ڪاما (،) کي جدا ڪندڙ طور استعمال ڪري ٿو ۽ حوالو ختم ٿيڻ تي ڪا خاص نشاني نٿو ڏئي۔ جڏهن⁠تہ [[مدد:Citation Style 1|Citation Style 1 (CS1)]] فل اسٽاپ (.) کي جدا ڪندڙ ۽ آخري نشان طور استعمال ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;سانچا استعمال ڪرڻ جا ڪيترائي فائدا آهن، خاص طور تي اهو ته حوالن جو ڏيک هڪجهڙو رهي ٿو۔ CS2 يا ڪنهن ٻئي سانچي جو استعمال لازمي ناهي۔ {{as of|2016|October}}، [[وڪيپيڊيا:ذريعن جو حوالو ڏيڻ#حوالا ڏيڻ جي طريقن ۾ فرق|وڪيپيڊيا:ذريعن جو حوالو ڏيڻ § حوالا ڏيڻ جي طريقن ۾ فرق (WP:CITEVAR)]] مطابق:

&lt;blockquote&gt;ايڊيٽرن کي ڪنهن مضمون جو اڳ ۾ قائم ٿيل حوالا انداز صرف ذاتي پسند جي بنياد تي تبديل نه ڪرڻ گهرجي، نه ئي ان کي ٻين مضمونن سان ملائڻ لاءِ، ۽ نه ئي بغير اڳواٽ [[WP:Consensus|اتفاق]] حاصل ڪرڻ جي۔&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

مثال طور:

;CS2
: {{citation |last=Carroll |first=Lewis |title=Alice's Adventures in Wonderland |date=1866 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Alice%27s_Adventures_in_Wonderland_(1866) |publisher=Macmillan |location=London}}

;CS1
: {{citation |mode=cs1 |last=Carroll |first=Lewis |title=Alice's Adventures in Wonderland |date=1866 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Alice%27s_Adventures_in_Wonderland_(1866) |publisher=Macmillan |location=London}}

جڏهن توهان ڪو به سانچو استعمال ڪريو، ته مهرباني ڪري ان جي دستاويز جو جائزو وٺو۔ اهو توهان کي سانچي جي صفحي تي [[وڪيپيڊيا:سانچو نيم اسپيس|سانچو نيم اسپيس]] ۾ ملندو۔ مثال طور، &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Citation}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; جي دستاويز ڏسڻ لاءِ سرچ باڪس ۾ &lt;code&gt;Template:Citation&lt;/code&gt; لکو۔</text>
      <sha1>1e8aymrrgy4tvbgdyptiit8vs9cck02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nowraplinks</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95439</id>
    <revision>
      <id>373642</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;&lt;span class=&quot;nowraplinks&quot;&gt;{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196" sha1="7lu19stpbkkf8oukzuafifr47ioxp1l" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span class=&quot;nowraplinks&quot;&gt;{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lu19stpbkkf8oukzuafifr47ioxp1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nowraplinks/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95440</id>
    <revision>
      <id>373643</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} __NOTOC__ &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  هي {{tl|nowraplinks}} سانچو آهي۔  هي سانچو {{tl|nowraplinks end}} سان گڏ ڪم ڪري ٿو ته جيئن انهن لنڪن جي اندر سٽن جي ٽٽڻ (line breaks) کي روڪي، جن ۾ هڪ يا وڌيڪ اسپيس هجن، جڏهن⁠تہ لنڪن جي وچ ۾ ۽ عام متن ۾ سٽ ٽٽڻ ج...</comment>
      <origin>373643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="qq4t1ij6qfrijwkzlbgx319464swn2a" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}} __NOTOC__
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

هي {{tl|nowraplinks}} سانچو آهي۔

هي سانچو {{tl|nowraplinks end}} سان گڏ ڪم ڪري ٿو ته جيئن انهن لنڪن جي اندر سٽن جي ٽٽڻ (line breaks) کي روڪي، جن ۾ هڪ يا وڌيڪ اسپيس هجن، جڏهن⁠تہ لنڪن جي وچ ۾ ۽ عام متن ۾ سٽ ٽٽڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ اهو خاص طور ڊگهن لنڪ فهرستن ۾ فائديمند آهي۔ اهو {{tl|nowrap begin}}...{{tl|nowrap end}} جهڙو آهي۔

هن سانچي کي استعمال ڪرڻ کان اڳ [[وڪيپيڊيا:لائين ٽٽڻ جو انتظام]] پڙهڻ جي صلاح ڏني وڃي ٿي۔

====استعمال====
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{nowraplinks}}

[[هي لنڪ نه ٽٽندو]] - [[هي لنڪ به نه ٽٽندو]] -
[[۽ ائين جاري]] - پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔

{{nowraplinks end}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{nowraplinks | [[هي لنڪ نه ٽٽندو]] - [[هي لنڪ به نه ٽٽندو]] -
[[۽ ائين جاري]] - پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔ }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

ٻئي مثال هن نموني ظاهر ٿيندا:

:[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ نه ٽٽندو]] - &lt;br&gt;
:[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ به نه ٽٽندو]] - &lt;br&gt;
:[[Template:Nowraplinks end|۽ ائين جاري]] - پر هي جملو &lt;br&gt;
:ٽٽي سگهي ٿو۔

پر اهي هن نموني ''نه'' ٿيندا:

:[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ نه ٽٽندو]] - [[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ]]&lt;br&gt;
:[[Template:Nowraplinks end|ٽٽڻ نه گهرجي]] - [[Template:Nowraplinks end|۽ ائين جاري]] -&lt;br&gt;
:پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔

=== ترقي يافته استعمال ===
هن سانچي جي گهڻي ڪارڪردگي [[MediaWiki:Common.css|common.css]] ۾ هڪ CSS ڪلاس طور لاڳو ڪئي وئي آهي۔ اهو ڪلاس تقريباً ڪنهن به HTML ٽيگ يا دٻي سان گڏ استعمال ڪري سگهجي ٿو ته جيئن لنڪ ٽٽڻ کان بچن۔ مثال طور:

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;nowraplinks&quot;&gt; گهڻو متن ۽ لنڪس &lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

يا:

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span class=&quot;nowraplinks&quot;&gt; گهڻو متن ۽ لنڪس &lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

جيڪڏهن nowraplinks ڪلاس ٽيبل جي هيڊر ۾ لاڳو ڪيو وڃي ته اهو ٽيبل جي ''سڀني'' سيلز ۾ لنڪن کي ٽٽڻ کان روڪيندو۔ ياد رهي ته ٽيبل هيڊر ۾ عام طور ڪيترائي ڪلاس شامل ڪرڻا پوندا آهن، جيڪي اسپيس سان جدا ڪيا وڃن (ڪاما يا سيميڪولن سان نه)۔

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable nowraplinks&quot;
|
[[هي لنڪ نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[هي لنڪ به نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[۽ ائين جاري]]{{·}} 
پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔
|
[[هي لنڪ نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[هي لنڪ به نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[۽ ائين جاري]]{{·}} 
پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔
|}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

اهو هن نموني ظاهر ٿيندو:

{| class=&quot;wikitable nowraplinks&quot;
|
[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ به نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[Template:Nowraplinks end|۽ ائين جاري]]{{·}} 
پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔
|
[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[Template:Nowraplinks end|هي لنڪ به نه ٽٽندو]]{{·}} 
[[Template:Nowraplinks end|۽ ائين جاري]]{{·}} 
پر هي جملو ٽٽي سگهي ٿو۔
|}

=== فني تفصيل ===
اصل ڪم هي [[CSS]] ڪوڊ ڪري ٿو جيڪو [[MediaWiki:Common.css|Common.css]] ۾ موجود آهي:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;css&quot;&gt;
.nowraplinks a,
.nowraplinks .selflink { 
  white-space: nowrap;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

ان جو مطلب اهو آهي ته لنڪن (HTML A tags) ۽ موجوده صفحي ڏانهن ٿلھن لنڪن ۾ اسپيس ٽٽڻ جي اجازت ناهي۔

ان کي هن ريت استعمال ڪيو ويندو آهي:
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span class=&quot;nowraplinks&quot;&gt; گهڻو متن ۽ لنڪس &lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

اهو span ڪوڊ {{tl|nowraplinks}} ۽ {{tl|nowraplinks end}} ذريعي آسان طريقي سان استعمال لاءِ مهيا ڪيو ويو آهي۔

[[Template:Navbox|معياري نيويگيشن باڪس]] پاڻمرادو .nowraplinks ڪلاس استعمال ڪن ٿا، تنهنڪري اڪثر سٽ ٽٽڻ جا مسئلا پاڻمرادو حل ٿي وڃن ٿا۔

=== پڻ ڏسو ===
{{List of nowrap-like templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:لائين سنڀالڻ وارا سانچا]]

[[et:Mall:Nowraplinks]]
[[ja:Template:Nowraplinks]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qq4t1ij6qfrijwkzlbgx319464swn2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:نقشن جو پاڇي/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95441</id>
    <revision>
      <id>373646</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{High-use|17355.142857142857142857142857142857142857142857142857142857142857142857}} {{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}  هي سانچو رنگين دٻي سان گڏ هڪ legend (وضاحتي قطار) ڏيکاري ٿو۔ __TOC__  ==استعمال==...</comment>
      <origin>373646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5374" sha1="d3bxa7xgmhmfnwib0a2q5w0my2rixqx" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use|17355.142857142857142857142857142857142857142857142857142857142857142857}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}

هي سانچو رنگين دٻي سان گڏ هڪ legend (وضاحتي قطار) ڏيکاري ٿو۔
__TOC__

==استعمال==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;legend|''پسمنظر رنگ''|''ڪيپشن''|outline=''outline رنگ''|border=''css border''|alt=''متبادل متن''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

*''پسمنظر رنگ'' کي [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي background-color خاصيت ڏني ويندي آهي۔
*اختياري ''outline'' پيرا ميٽر دٻي جي چوڌاري بارڊر جو رنگ بيان ڪري ٿو (CSS outline سان نه ملائجي)۔
*اختياري ''border'' پيرا ميٽر ''outline'' کي override ڪري CSS بارڊر سيٽ ڪري ٿو (مثال: &lt;code&gt;1px solid #aaa&lt;/code&gt;)۔

==مثال==
===متن ۾ استعمال===
{{demo|&lt;nowiki&gt;
{{legend|black|آفريڪا|outline=gray}}
{{legend|green|آمريڪا}}
{{legend|blue|اوشيانا}}
{{legend|#ffa|يورپ|outline=silver}}
{{legend|#ff2800|ايشيا|outline=#A2A9B1}}
&lt;!-- #A2A9B1 وڪي ٽيبل بارڊر رنگ آهي --&gt;
&lt;/nowiki&gt;}}

===ڪيپشن ۾ استعمال===
{{markup|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
 [[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
 {{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
 {{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
 {{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
 {{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
 {{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}
 ]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;|
[[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
{{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
{{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
{{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
{{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
{{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}]]
}}

===سڀ پيرا ميٽرن سان مثال===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}

===ڊارڪ موڊ ۾ invert===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}

==مڪمل پيرا ميٽر فهرست==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| [رنگ]
| [متن]
| invert =
| outline =
| border =
| textcolor =
| size =
| text =
| alt =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==حدون==
{{para|text}} ۾ خاص اکر استعمال ڪرڻ سان نتيجا خراب ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور {{asterisk}} لاءِ {{para|text|{{tlf|asterisk}}}} استعمال ڪريو، ۽ # لاءِ {{para|text|{{tlf|number sign}}}} استعمال ڪريو۔

==Hex رنگ معلوم ڪرڻ==
رنگ معلوم ڪرڻ لاءِ [[IrfanView]] استعمال ڪري سگهجي ٿو:
:Edit &gt; Show Paint dialog &gt; eyedropper &gt; تصوير مان رنگ چونڊيو

آن لائين اوزار:
*[https://imagecolorpicker.com/ imagecolorpicker.com]

RGB کي hex يا نالي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ:
*[https://www.w3schools.com/colors/colors_converter.asp Color Converter]

== پڻ ڏسو ==
*{{tl|legend striped}}
*{{tl|legend inline}}
*{{tl|legend0}}
*{{tl|leftlegend}}
*{{tl|color box}} ۽ {{tl|RouteBox}}
*{{tl|legend-line}}
*{{tl|image key}}

* [[رنگن جون فهرستون]]
* [[ويب رنگ]]

'''رنگ ڏيکارڻ وارا سانچا'''
* {{tl|Colornames}}
* {{tl|X11 color chart}}
* {{tl|Web Colors}}

==TemplateData==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend لاءِ رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend ليبل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;invert&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڊارڪ موڊ ۾ invert&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
        &quot;border&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر اسٽائل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;outline&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;outline رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;دٻي اندر متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
        &quot;alt&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متبادل متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;textcolor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;size&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;سائيز&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;رنگين دٻي سان legend ڏيکاري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>d3bxa7xgmhmfnwib0a2q5w0my2rixqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373659</id>
      <parentid>373646</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5314" sha1="nq1debbrds63bf4reme2abycwdh77q5" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use|ھزارين}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}

هي سانچو رنگين دٻي سان گڏ هڪ legend (وضاحتي قطار) ڏيکاري ٿو۔
__TOC__

==استعمال==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;legend|''پسمنظر رنگ''|''ڪيپشن''|outline=''outline رنگ''|border=''css border''|alt=''متبادل متن''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

*''پسمنظر رنگ'' کي [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي background-color خاصيت ڏني ويندي آهي۔
*اختياري ''outline'' پيرا ميٽر دٻي جي چوڌاري بارڊر جو رنگ بيان ڪري ٿو (CSS outline سان نه ملائجي)۔
*اختياري ''border'' پيرا ميٽر ''outline'' کي override ڪري CSS بارڊر سيٽ ڪري ٿو (مثال: &lt;code&gt;1px solid #aaa&lt;/code&gt;)۔

==مثال==
===متن ۾ استعمال===
{{demo|&lt;nowiki&gt;
{{legend|black|آفريڪا|outline=gray}}
{{legend|green|آمريڪا}}
{{legend|blue|اوشيانا}}
{{legend|#ffa|يورپ|outline=silver}}
{{legend|#ff2800|ايشيا|outline=#A2A9B1}}
&lt;!-- #A2A9B1 وڪي ٽيبل بارڊر رنگ آهي --&gt;
&lt;/nowiki&gt;}}

===ڪيپشن ۾ استعمال===
{{markup|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
 [[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
 {{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
 {{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
 {{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
 {{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
 {{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}
 ]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;|
[[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
{{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
{{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
{{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
{{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
{{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}]]
}}

===سڀ پيرا ميٽرن سان مثال===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}

===ڊارڪ موڊ ۾ invert===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}

==مڪمل پيرا ميٽر فهرست==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| [رنگ]
| [متن]
| invert =
| outline =
| border =
| textcolor =
| size =
| text =
| alt =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==حدون==
{{para|text}} ۾ خاص اکر استعمال ڪرڻ سان نتيجا خراب ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور {{asterisk}} لاءِ {{para|text|{{tlf|asterisk}}}} استعمال ڪريو، ۽ # لاءِ {{para|text|{{tlf|number sign}}}} استعمال ڪريو۔

==Hex رنگ معلوم ڪرڻ==
رنگ معلوم ڪرڻ لاءِ [[IrfanView]] استعمال ڪري سگهجي ٿو:
:Edit &gt; Show Paint dialog &gt; eyedropper &gt; تصوير مان رنگ چونڊيو

آن لائين اوزار:
*[https://imagecolorpicker.com/ imagecolorpicker.com]

RGB کي hex يا نالي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ:
*[https://www.w3schools.com/colors/colors_converter.asp Color Converter]

== پڻ ڏسو ==
*{{tl|legend striped}}
*{{tl|legend inline}}
*{{tl|legend0}}
*{{tl|leftlegend}}
*{{tl|color box}} ۽ {{tl|RouteBox}}
*{{tl|legend-line}}
*{{tl|image key}}

* [[رنگن جون فهرستون]]
* [[ويب رنگ]]

'''رنگ ڏيکارڻ وارا سانچا'''
* {{tl|Colornames}}
* {{tl|X11 color chart}}
* {{tl|Web Colors}}

==TemplateData==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend لاءِ رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend ليبل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;invert&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڊارڪ موڊ ۾ invert&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
        &quot;border&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر اسٽائل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;outline&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;outline رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;دٻي اندر متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
        &quot;alt&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متبادل متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;textcolor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;size&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;سائيز&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;رنگين دٻي سان legend ڏيکاري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>nq1debbrds63bf4reme2abycwdh77q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373660</id>
      <parentid>373659</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5311" sha1="r6sbsd5q5okp6g5rfrwmfuhqtzut7tg" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use|ھزارين}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}

هي سانچو رنگين دٻي سان گڏ هڪ legend (وضاحتي قطار) ڏيکاري ٿو۔
__TOC__

==استعمال==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;legend|''پسمنظر رنگ''|''ڪيپشن''|outline=''outline رنگ''|border=''css border''|alt=''متبادل متن''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

*''پسمنظر رنگ'' کي [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي background-color خاصيت ڏني ويندي آهي۔
*اختياري ''outline'' پيرا ميٽر دٻي جي چوڌاري بارڊر جو رنگ بيان ڪري ٿو (CSS outline سان نه ملائجي)۔
*اختياري ''border'' پيرا ميٽر ''outline'' کي override ڪري CSS بارڊر سيٽ ڪري ٿو (مثال: &lt;code&gt;1px solid #aaa&lt;/code&gt;)۔

==مثال==
===متن ۾ استعمال===
{{demo|&lt;nowiki&gt;
{{legend|black|آفريڪا|outline=gray}}
{{legend|green|آمريڪا}}
{{legend|blue|اوشيانا}}
{{legend|#ffa|يورپ|outline=silver}}
{{legend|#ff2800|ايشيا|outline=#A2A9B1}}
&lt;!-- #A2A9B1 وڪي ٽيبل بارڊر رنگ آهي --&gt;
&lt;/nowiki&gt;}}

===ڪيپشن ۾ استعمال===
{{markup|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
 [[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
 {{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
 {{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
 {{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
 {{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
 {{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}
 ]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;|
[[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
{{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
{{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
{{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
{{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
{{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}]]
}}

===سڀ پيرا ميٽرن سان مثال===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}

===ڊارڪ موڊ ۾ invert===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}

==مڪمل پيرا ميٽر فهرست==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| [رنگ]
| [متن]
| invert =
| outline =
| border =
| textcolor =
| size =
| text =
| alt =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==حدون==
{{para|text}} ۾ خاص اکر استعمال ڪرڻ سان نتيجا خراب ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور {{asterisk}} لاءِ {{para|text|{{tlf|asterisk}}}} استعمال ڪريو، ۽ # لاءِ {{para|text|{{tlf|number sign}}}} استعمال ڪريو۔

== رنگ معلوم ڪرڻ==
رنگ معلوم ڪرڻ لاءِ [[IrfanView]] استعمال ڪري سگهجي ٿو:
:Edit &gt; Show Paint dialog &gt; eyedropper &gt; تصوير مان رنگ چونڊيو

آن لائين اوزار:
*[https://imagecolorpicker.com/ imagecolorpicker.com]

RGB کي hex يا نالي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ:
*[https://www.w3schools.com/colors/colors_converter.asp Color Converter]

== پڻ ڏسو ==
*{{tl|legend striped}}
*{{tl|legend inline}}
*{{tl|legend0}}
*{{tl|leftlegend}}
*{{tl|color box}} ۽ {{tl|RouteBox}}
*{{tl|legend-line}}
*{{tl|image key}}

* [[رنگن جون فهرستون]]
* [[ويب رنگ]]

'''رنگ ڏيکارڻ وارا سانچا'''
* {{tl|Colornames}}
* {{tl|X11 color chart}}
* {{tl|Web Colors}}

==TemplateData==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend لاءِ رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend ليبل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;invert&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڊارڪ موڊ ۾ invert&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
        &quot;border&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر اسٽائل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;outline&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;outline رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;دٻي اندر متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
        &quot;alt&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متبادل متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;textcolor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;size&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;سائيز&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;رنگين دٻي سان legend ڏيکاري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>r6sbsd5q5okp6g5rfrwmfuhqtzut7tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373661</id>
      <parentid>373660</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5323" sha1="hiczc45jsefhc7bjxoc2do4o1ksbqu6" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use|ھزارين}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}

هي سانچو رنگين دٻي سان گڏ هڪ legend (وضاحتي قطار) ڏيکاري ٿو۔
__TOC__

==استعمال==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;legend|''پسمنظر رنگ''|''ڪيپشن''|outline=''outline رنگ''|border=''css border''|alt=''متبادل متن''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

*''پسمنظر رنگ'' کي [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي background-color خاصيت ڏني ويندي آهي۔
*اختياري ''outline'' پيرا ميٽر دٻي جي چوڌاري بارڊر جو رنگ بيان ڪري ٿو (CSS outline سان نه ملائجي)۔
*اختياري ''border'' پيرا ميٽر ''outline'' کي override ڪري CSS بارڊر سيٽ ڪري ٿو (مثال: &lt;code&gt;1px solid #aaa&lt;/code&gt;)۔

==مثال==
===متن ۾ استعمال===
{{demo|&lt;nowiki&gt;
{{legend|black|آفريڪا|outline=gray}}
{{legend|green|آمريڪا}}
{{legend|blue|اوشيانا}}
{{legend|#ffa|يورپ|outline=silver}}
{{legend|#ff2800|ايشيا|outline=#A2A9B1}}
&lt;!-- #A2A9B1 وڪي ٽيبل بارڊر رنگ آهي --&gt;
&lt;/nowiki&gt;}}

===ڪيپشن ۾ استعمال===
{{markup|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
 [[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
 {{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
 {{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
 {{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
 {{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
 {{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}
 ]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;|
[[File:Celts in Europe.png|upright=.9|thumb|right|يورپ ۾ ڪيلٽس، ماضي ۽ حال:
{{legend|#1a8000|اڄڪلهه ڪيلٽڪ ٻولي ڳالهائيندڙ علائقا}}
{{legend|#27c600|ڇهن سڃاتل &quot;ڪيلٽڪ قومن&quot; جا ٻيا حصا}}
{{legend|#97ffb6|يورپ جا اهي حصا جتي اڳ ڪيلٽس آباد هئا}}
{{legend|#D2FFD2|آئبيريا جو لوسيٽيني علائقو}}
{{legend|yellow|هالسٽاٽ مرڪزي علائقو}}]]
}}

===سڀ پيرا ميٽرن سان مثال===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend
| #aea
| زرعي چراگاهه
| outline   = #00e
| border    = 2px solid #e00
| textcolor = #00e
| size      = 200%
| text      = A
}}

===ڊارڪ موڊ ۾ invert===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{legend|#FFC7C7|نه|invert=yes}}
{{legend|#F2EC9B|شايد|invert=yes}}
{{legend|#9EFF9E|ها|invert=yes}}

==مڪمل پيرا ميٽر فهرست==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{legend
| [رنگ]
| [متن]
| invert =
| outline =
| border =
| textcolor =
| size =
| text =
| alt =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==حدون==
{{para|text}} ۾ خاص اکر استعمال ڪرڻ سان نتيجا خراب ٿي سگهن ٿا۔ مثال طور {{asterisk}} لاءِ {{para|text|{{tlf|asterisk}}}} استعمال ڪريو، ۽ # لاءِ {{para|text|{{tlf|number sign}}}} استعمال ڪريو۔

== رنگ معلوم ڪرڻ==
رنگ معلوم ڪرڻ لاءِ [[IrfanView]] استعمال ڪري سگهجي ٿو:
:Edit &gt; Show Paint dialog &gt; eyedropper &gt; تصوير مان رنگ چونڊيو

آن لائين اوزار:
*[https://imagecolorpicker.com/ imagecolorpicker.com]

RGB کي hex يا نالي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ:
*[https://www.w3schools.com/colors/colors_converter.asp Color Converter]

== پڻ ڏسو ==
*{{tl|legend striped}}
*{{tl|legend inline}}
*{{tl|legend0}}
*{{tl|leftlegend}}
*{{tl|color box}} ۽ {{tl|RouteBox}}
*{{tl|legend-line}}
*{{tl|image key}}

* [[رنگن جون فهرستون]]
* [[ويب رنگ]]

'''رنگ ڏيکارڻ وارا سانچا'''
* {{tl|Colornames}}
* {{tl|X11 color chart}}
* {{tl|Web Colors}}

==سانچي جي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend لاءِ رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend ليبل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;invert&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڊارڪ موڊ ۾ invert&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
        &quot;border&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر اسٽائل&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;outline&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;outline رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;دٻي اندر متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
        &quot;alt&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متبادل متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;textcolor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن جو رنگ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;size&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;سائيز&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;رنگين دٻي سان legend ڏيکاري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>hiczc45jsefhc7bjxoc2do4o1ksbqu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Legend/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95442</id>
    <revision>
      <id>373647</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}} {{Template shortcut|Legend2}}  ==وضاحت== *'''رنگين دٻي سان legend ڏيکاري ٿو۔''' *هي سانچو [[:Template:Legend]] کان صرف هن فرق سان مختلف آهي ته اهو ''display:inline'' استعمال ڪري ٿو، جنهن سان هر legend کان پوءِ سٽ نه ٽٽي ٿي۔  ==استعمال== استعمال لاءِ ڏسو :Template:L...</comment>
      <origin>373647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="czmrks2ug7stz29fvon21f3csndxkkt" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}
{{Template shortcut|Legend2}}

==وضاحت==
*'''رنگين دٻي سان legend ڏيکاري ٿو۔'''
*هي سانچو [[:Template:Legend]] کان صرف هن فرق سان مختلف آهي ته اهو ''display:inline'' استعمال ڪري ٿو، جنهن سان هر legend کان پوءِ سٽ نه ٽٽي ٿي۔

==استعمال==
استعمال لاءِ ڏسو [[:Template:Legend/doc]]۔

=== مثال 1 ===
&lt;pre&gt;اهو هڪ {{legend inline|#bfb|size=80%}} سائي دٻو آهي.&lt;/pre&gt;

اهو هڪ {{legend inline|#bfb|size=80%|سائي دٻو}} آهي۔

=== مثال 2 ===
&lt;pre&gt;اهو هڪ {{legend inline|#bfb|text=سائي}} دٻو آهي.&lt;/pre&gt;

اهو هڪ {{legend inline|#bfb|text=سائي}} دٻو آهي۔

=== مثال 3 ===
&lt;pre&gt;
اهو هڪ {{legend inline
|#bfb
|دٻو
|border    = 1px solid red
|textcolor = #00e
|size      = 150%
|text      = _سائي_}} آهي.
&lt;/pre&gt;

اهو هڪ {{legend inline
|#bfb
|دٻو
|border    = 1px solid red
|textcolor = #00e
|size      = 150%
|text      = &amp;nbsp;سائي&amp;nbsp;}} آهي۔

== پڻ ڏسو ==
* هن سانچي جي اصل ورزن لاءِ جيڪو ''display:block'' استعمال ڪري ٿو، ڏسو {{tl|Legend}}
* ليجنڊ قطارن لاءِ جيڪي لائينون ڏيکارين ٿيون، ڏسو {{tl|legend-line}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>czmrks2ug7stz29fvon21f3csndxkkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Legend-line/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95443</id>
    <revision>
      <id>373649</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}  == استعمال == رنگين لائين سان گڏ هڪ legend قطار ڏيکاري ٿو۔   &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;legend-line|''لائين جو قسم''|''ليبل''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;  ''لائين جو قسم'' [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي border خاصيت ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ ان ۾ خاصيتون شامل ٿي سگهن ٿيون جهڙوڪ &lt;code&gt;solid&lt;/co...</comment>
      <origin>373649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="mrp0dsy5h79ubtcdjhg16qcqd7tayro" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}

== استعمال ==
رنگين لائين سان گڏ هڪ legend قطار ڏيکاري ٿو۔

 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;legend-line|''لائين جو قسم''|''ليبل''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;

''لائين جو قسم'' [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي border خاصيت ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ ان ۾ خاصيتون شامل ٿي سگهن ٿيون جهڙوڪ &lt;code&gt;solid&lt;/code&gt;، &lt;code&gt;dotted&lt;/code&gt;، &lt;code&gt;dashed&lt;/code&gt;، &lt;code&gt;double&lt;/code&gt; وغيره۔

;مثال:
{{legend-line|black solid 2px|1914 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|red dotted 2px|1920 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|green dashed 2px|1926 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|orange groove 6px|1932 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|blueviolet double 6px|1938 ۾ سرحدون}}
&lt;pre&gt;
{{legend-line|black solid 2px|1914 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|red dotted 2px|1920 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|green dashed 2px|1926 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|orange groove 6px|1932 ۾ سرحدون}}
{{legend-line|blueviolet double 6px|1938 ۾ سرحدون}}
&lt;/pre&gt;

Inline:
{{legend-line|black solid 2px|1914 ۾ سرحدون|inline=yes}}
{{legend-line|red dotted 2px|1920 ۾ سرحدون|inline=yes}}
{{legend-line|green dashed 2px|1926 ۾ سرحدون|inline=yes}}
&lt;pre&gt;
{{legend-line|black solid 2px|1914 ۾ سرحدون|inline=yes}}
{{legend-line|red dotted 2px|1920 ۾ سرحدون|inline=yes}}
{{legend-line|green dashed 2px|1926 ۾ سرحدون|inline=yes}}
&lt;/pre&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[سانچو:Legend]]

==TemplateData==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;CSS انداز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;legend داخلا لاءِ CSS انداز&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;2px dashed black&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ليبل&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;لائين جي انداز جي ڀرسان ڏيکاريل متن&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;1920 ۾ سرحدون&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;inline&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;inline؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;جيڪڏهن 'yes' هجي ته نئين سٽ کي روڪي ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;رنگين لائين سان legend داخلا ڏيکاري ٿو&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا|Line]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>mrp0dsy5h79ubtcdjhg16qcqd7tayro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Legend0/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95444</id>
    <revision>
      <id>373651</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;  == استعمال == {{tl|Legend}} جو هڪ اهڙو نسخو جيڪو محدود block فارميٽنگ استعمال ڪري ٿو۔  === پڻ ڏسو === * {{tl|Legend}} * {{tl|Leftlegend}} * {{tl|Legend-line}} * {{tl|Legend inline}} * {{tl|color box}...</comment>
      <origin>373651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="nvi538z78nybemavghz07nbkbeyxy27" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;

== استعمال ==
{{tl|Legend}} جو هڪ اهڙو نسخو جيڪو محدود block فارميٽنگ استعمال ڪري ٿو۔

=== پڻ ڏسو ===
* {{tl|Legend}}
* {{tl|Leftlegend}}
* {{tl|Legend-line}}
* {{tl|Legend inline}}
* {{tl|color box}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>nvi538z78nybemavghz07nbkbeyxy27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Legend striped</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95445</id>
    <revision>
      <id>373652</id>
      <timestamp>2026-04-26T01:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;&lt;!-- --&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;&lt;!-- --&gt;&lt;div class=&quot;legend&quot;&gt;&lt;!-- --&gt;&lt;span class=&quot;legend-color&quot; style=&quot;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};|{{#if:{{{outline|}}}|border:1px solid {{{outline}}};}}}}&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{2|}}}|background-color:{{{2}}};}}&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{textcolor|}}}|color:{{{textcolor}}};}}&lt;!-- --&gt;&quot;&gt;&lt;!-- --&gt;&lt;span &lt;!--class=&quot;legend-color-inner&quot;--&gt; style=&quot;&lt;!-- --&gt;display:inline-block; width:0; height:0;&lt;!-- --&gt;border-{{#if...</comment>
      <origin>373652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="822" sha1="ldxik0xgfythiy95swi99pvnb24nvz0" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;div class=&quot;legend&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;span class=&quot;legend-color&quot; style=&quot;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};|{{#if:{{{outline|}}}|border:1px solid {{{outline}}};}}}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{2|}}}|background-color:{{{2}}};}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{textcolor|}}}|color:{{{textcolor}}};}}&lt;!--
--&gt;&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;span &lt;!--class=&quot;legend-color-inner&quot;--&gt; style=&quot;&lt;!--
--&gt;display:inline-block; width:0; height:0;&lt;!--
--&gt;border-{{#if:{{{up|}}}|left|right}}: 1.25em solid {{{1|transparent}}};&lt;!--
--&gt;border-bottom: 1.25em solid {{{2|transparent}}};&lt;!--
--&gt;&quot;&gt;{{#if:{{{text|}}}|&lt;span class=&quot;legend-text&quot; style=&quot;position:relative; top:0; left:0;&quot;&gt;&amp;nbsp;{{{text}}}&lt;/span&gt;|&amp;nbsp;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;{{{3|}}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ldxik0xgfythiy95swi99pvnb24nvz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Legend striped/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95446</id>
    <revision>
      <id>373653</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt; {{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}  هي سانچو ٻه رنگن وارو دٻو ڏيکاريندڙ legend قطار ڏيکاري ٿو۔ اهو هڪ رنگ واري [[سانچو:Legend|legend سانچي]] جو مڪمل ڪندڙ آهي۔ __TOC__  ==استعمال== &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Legend striped|''مٿ...</comment>
      <origin>373653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="c3nigdza9n3gd0vcdiao0jrqqtpfy76" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
{{Uses TemplateStyles|Template:Legend/styles.css}}

هي سانچو ٻه رنگن وارو دٻو ڏيکاريندڙ legend قطار ڏيکاري ٿو۔ اهو هڪ رنگ واري [[سانچو:Legend|legend سانچي]] جو مڪمل ڪندڙ آهي۔
__TOC__

==استعمال==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Legend striped|''مٿيون رنگ''|''هيٺيون رنگ''|''ليبل''|outline=''outline رنگ''|border=''css border''}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

*''مٿيون رنگ'' ۽ ''هيٺيون رنگ'' CSS جي background-color خاصيت ڏانهن موڪليا ويندا آهن۔ اهي لازمي آهن۔
*''ليبل'' اختياري آهي، ۽ دٻي جي ساڄي پاسي متن ڏيکاري ٿو۔ متن ''italic''، '''bold''' يا [[MOS:LINK|لنڪ]] جي صورت ۾ به ٿي سگهي ٿو۔
*اختياري ''outline'' پيرا ميٽر دٻي جي چوڌاري بارڊر جو رنگ طئي ڪري ٿو۔
*جيڪڏهن وڌيڪ ڪنٽرول گهربل هجي، ته ''border'' پيرا ميٽر استعمال ڪريو، جيڪو ''outline'' کي override ڪري CSS بارڊر (مثال: &lt;code&gt;1px solid #aaa&lt;/code&gt;) سيٽ ڪري ٿو۔

وڌيڪ اختياري فيلڊ:
*''up'': لائين کي هيٺ کاٻي کان مٿي ساڄي طرف ڏيکاري ٿو۔ ڊفالٽ مٿي کاٻي کان هيٺ ساڄي طرف آهي۔
*''text'': دٻي اندر هڪ يا ٻه اکر ڏيکاري ٿو۔ هڪ اکر لاءِ &lt;code&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/code&gt; استعمال ڪرڻ سان مرڪز ۾ رکڻ ۾ مدد ملي ٿي۔ متن جو رنگ ''textcolor'' سان طئي ڪري سگهجي ٿو۔ ''up'' سان گڏ ڪم نٿو ڪري۔

==مثال==
===عام استعمال===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Legend striped|black|gray|اوڪلينڊ}}
{{Legend striped|green|gold|گرين بي}}
{{Legend striped|purple|black|''بالٽيمور''|up=yes}}
{{Legend striped|#003b7b|#fff|'''انڊياناپولس'''|outline=silver}}
{{Legend striped|#c80815|#e6be8a|[[سان فرانسسڪو]]|border=2px solid black}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Legend striped|black|gray|اوڪلينڊ}}
{{Legend striped|green|gold|گرين بي}}
{{Legend striped|purple|black|''بالٽيمور''|up=yes}}
{{Legend striped|#003b7b|#fff|'''انڊياناپولس'''|outline=silver}}
{{Legend striped|#c80815|#e6be8a|[[سان فرانسسڪو]]|border=2px solid black}}

===ترقي يافته استعمال===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Legend striped|#0c2340|#a2aaad|border=3px solid #78be20|سيئٽل}}
{{Legend striped|white|gold|border=3px solid maroon|text='''F'''|textcolor=maroon|واشنگٽن}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Legend striped|#0c2340|#a2aaad|border=3px solid #78be20|سيئٽل}}
{{Legend striped|white|gold|border=3px solid maroon|text='''F'''|textcolor=maroon|واشنگٽن}}

==مطابقت==
موجوده مطابقت جا مسئلا مختلف برائوزرن ۾ CSS جي عملدرآمد سبب آهن۔ مثال طور، موبائل برائوزرن ۾ اهي دٻا وڌيڪ اوچا نظر اچي سگهن ٿا۔ جيڪڏهن ڪو مسئلو هجي ته مهرباني ڪري [[Template talk:Legend striped|بحث صفحي]] تي اطلاع ڏيو۔

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:Legend سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>c3nigdza9n3gd0vcdiao0jrqqtpfy76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Image key</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95447</id>
    <revision>
      <id>373654</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;templatestyles src=&quot;Image key/styles.css&quot; /&gt;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#invoke:list|{{#switch:{{{list type|}}} |bulleted=bulleted |ordered=ordered |unbulleted |plainlist |#default=unbulleted}}|class=image-key {{#switch:{{{thumb size|}}}|wide=image-key-wide|narrow=image-key-narrow|#default=}}}}&lt;noinclude&gt;  {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="279z25uzl4e9ypav492lv6axtgd35uu" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Image key/styles.css&quot; /&gt;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#invoke:list|{{#switch:{{{list type|}}}
|bulleted=bulleted
|ordered=ordered
|unbulleted
|plainlist
|#default=unbulleted}}|class=image-key {{#switch:{{{thumb size|}}}|wide=image-key-wide|narrow=image-key-narrow|#default=}}}}&lt;noinclude&gt;

{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>279z25uzl4e9ypav492lv6axtgd35uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Image key/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95448</id>
    <revision>
      <id>373656</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{documentation subpage}} {{Lua|Module:List}} {{Uses TemplateStyles|Template:Image key/styles.css}}  '''image key''' سانچو تصويرن ۾ ڪنجيون/وضاحتون ٺاهڻ ۾ مدد لاءِ آهي۔ اهي ڪنجيون 2 ڪالمن ۾ ڏيکاربيون۔ نحو تمام سادو آهي: صرف ساڳي نحو سان فهرست شامل ڪريو جيئن [[سانچو:Unbulleted list]] ۾ ٿيندي آهي!  == استعمال == نوٽ: هي سانچو فقط ت...</comment>
      <origin>373656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12934" sha1="7t3irsl4uzlgonjj5ec7d2nildpfp3r" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{Lua|Module:List}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Image key/styles.css}}

'''image key''' سانچو تصويرن ۾ ڪنجيون/وضاحتون ٺاهڻ ۾ مدد لاءِ آهي۔ اهي ڪنجيون 2 ڪالمن ۾ ڏيکاربيون۔ نحو تمام سادو آهي: صرف ساڳي نحو سان فهرست شامل ڪريو جيئن [[سانچو:Unbulleted list]] ۾ ٿيندي آهي!

== استعمال ==
نوٽ: هي سانچو فقط تصوير جي caption پيرا ميٽر اندر استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ اهو infobox جي caption پيرا ميٽر ۾ ڪم نه ڪندو۔
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{image key
|list type=
|
|
|
...
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

جڏهن هي سانچو {{tl|legend}} جي استعمال کي سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي، ته redirect {{tl|legend-col}} کي ترجيح ڏيو۔

== پيرا ميٽر ==
; {{para|list type}}
: سانچي لاءِ فهرست جو قسم بيان ڪري ٿو۔ هي قدرن مان هڪ ٿي سگهي ٿو: {{kbd|ordered}}، {{kbd|bulleted}}، {{kbd|unbulleted}} (هم معنيٰ {{kbd|plainlist}}). ordered فهرست نمبر واري هوندي، bulleted عام بُلٽ فهرست هوندي، ۽ unbulleted ڪجھ به نه ڏيکاريندي، يعني &quot;plain lists&quot; هوندي۔
; {{para|&lt;N&gt;}}
: فهرست جي هڪ شيءِ۔ جيڪڏهن فهرست واري شيءِ ۾ برابر جو نشان هجي، ته ان کي نمبر واري شيءِ طور شامل ڪريو، مثال طور {{para|1|برابر جي نشان سان فهرست شيءِ}}۔
; {{para|thumb size}}
: اختياري۔
: {{para|thumb size|wide}} ٽيون ڪالم شامل ڪري ٿو۔ فقط &quot;wide&quot; تصويرن لاءِ استعمال ڪريو۔
: {{para|thumb size|narrow}} هڪ ڪالم ختم ڪري صرف 1 ڪالم ڏيکاري ٿو۔ فقط &quot;narrow&quot; تصويرن لاءِ استعمال ڪريو۔

اڄڪلهه گهڻا thumbnails {{para|upright}} استعمال ڪن ٿا، تنهنڪري {{para|wide}} ۽ {{para|narrow}} جي استعمال لاءِ اهي هدايتون مقداري نه پر معياري نوعيت جون آهن۔

== مثال ==
=== بي ترتيب فهرست ===
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{clear}}

=== نمبر واري فهرست ===
[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A''': مٿو، '''B''': ڇاتي، '''C''': پيٽ
{{image key
|list type=ordered
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A'''- مٿو '''B'''- ڇاتي '''C'''- پيٽ &lt;br /&gt;
{{image key
|list type=ordered
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

=== نمبر واري فهرست، تنگ ===
[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A''': مٿو، '''B''': ڇاتي، '''C''': پيٽ
{{image key
|list type=ordered
|thumb size=narrow
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A'''- مٿو '''B'''- ڇاتي '''C'''- پيٽ &lt;br /&gt;
{{image key
|list type=ordered
|thumb size=narrow
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

=== بي ترتيب فهرست، ويڪري ===
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|thumb size=wide
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|thumb size=wide
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{clear}}

== TemplateData ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;فهرست عنصر&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;فهرست ۾ عنصر۔ عنصرن جو تعداد لامحدود ٿي سگهي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;1&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;5&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;6&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;7&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;8&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;9&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;10&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;list type&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;فهرست جو قسم&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ڏيکارڻ لاءِ اختياري فهرست جو قسم۔ \&quot;ordered\&quot;، \&quot;bulleted\&quot;، يا ڊفالٽ \&quot;unbulleted\&quot; ٿي سگهي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;default&quot;: &quot;unbulleted&quot;
		},
		&quot;thumb size&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ٿمب سائيز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;رکندڙ thumbnail جي اختياري سائيز۔ \&quot;narrow\&quot; صرف 1 ڪالم ڏيکاريندو۔ \&quot;wide\&quot; 3 ڪالم ڏيکاريندو۔ ڊفالٽ 2 ڪالم آهن۔ (موبائل تي ڪالمن جو تعداد مختلف ٿي سگهي ٿو.)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;تصويرن ۾ ڪنجيون/وضاحتون ٺاهڻ ۾ مدد ڪري ٿو، خاص طور ڪالمن سان&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;list type&quot;,
		&quot;thumb size&quot;,
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;5&quot;,
		&quot;6&quot;,
		&quot;7&quot;,
		&quot;8&quot;,
		&quot;9&quot;,
		&quot;10&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>7t3irsl4uzlgonjj5ec7d2nildpfp3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373657</id>
      <parentid>373656</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12945" sha1="9csnbfzbxz1zdxqhnkcxd0zf703xkce" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{Lua|Module:List}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Image key/styles.css}}

'''image key''' سانچو تصويرن ۾ ڪنجيون/وضاحتون ٺاهڻ ۾ مدد لاءِ آهي۔ اهي ڪنجيون 2 ڪالمن ۾ ڏيکاربيون۔ نحو تمام سادو آهي: صرف ساڳي نحو سان فهرست شامل ڪريو جيئن [[سانچو:Unbulleted list]] ۾ ٿيندي آهي!

== استعمال ==
نوٽ: هي سانچو فقط تصوير جي caption پيرا ميٽر اندر استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ اهو infobox جي caption پيرا ميٽر ۾ ڪم نه ڪندو۔
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{image key
|list type=
|
|
|
...
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

جڏهن هي سانچو {{tl|legend}} جي استعمال کي سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي، ته redirect {{tl|legend-col}} کي ترجيح ڏيو۔

== پيرا ميٽر ==
; {{para|list type}}
: سانچي لاءِ فهرست جو قسم بيان ڪري ٿو۔ هي قدرن مان هڪ ٿي سگهي ٿو: {{kbd|ordered}}، {{kbd|bulleted}}، {{kbd|unbulleted}} (هم معنيٰ {{kbd|plainlist}}). ordered فهرست نمبر واري هوندي، bulleted عام بُلٽ فهرست هوندي، ۽ unbulleted ڪجھ به نه ڏيکاريندي، يعني &quot;plain lists&quot; هوندي۔
; {{para|&lt;N&gt;}}
: فهرست جي هڪ شيءِ۔ جيڪڏهن فهرست واري شيءِ ۾ برابر جو نشان هجي، ته ان کي نمبر واري شيءِ طور شامل ڪريو، مثال طور {{para|1|برابر جي نشان سان فهرست شيءِ}}۔
; {{para|thumb size}}
: اختياري۔
: {{para|thumb size|wide}} ٽيون ڪالم شامل ڪري ٿو۔ فقط &quot;wide&quot; تصويرن لاءِ استعمال ڪريو۔
: {{para|thumb size|narrow}} هڪ ڪالم ختم ڪري صرف 1 ڪالم ڏيکاري ٿو۔ فقط &quot;narrow&quot; تصويرن لاءِ استعمال ڪريو۔

اڄڪلهه گهڻا thumbnails {{para|upright}} استعمال ڪن ٿا، تنهنڪري {{para|wide}} ۽ {{para|narrow}} جي استعمال لاءِ اهي هدايتون مقداري نه پر معياري نوعيت جون آهن۔

== مثال ==
=== بي ترتيب فهرست ===
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{clear}}

=== نمبر واري فهرست ===
[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A''': مٿو، '''B''': ڇاتي، '''C''': پيٽ
{{image key
|list type=ordered
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A'''- مٿو '''B'''- ڇاتي '''C'''- پيٽ &lt;br /&gt;
{{image key
|list type=ordered
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

=== نمبر واري فهرست، تنگ ===
[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A''': مٿو، '''B''': ڇاتي، '''C''': پيٽ
{{image key
|list type=ordered
|thumb size=narrow
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;[[File:Insect anatomy diagram.svg|right|upright=1.35|thumb|alt=جيت جي بناوت جو خاڪو، مورفولوجي لاءِ نشانين سان|جيت جي مورفولوجي&lt;br /&gt;
'''A'''- مٿو '''B'''- ڇاتي '''C'''- پيٽ &lt;br /&gt;
{{image key
|list type=ordered
|thumb size=narrow
|[[اينٽينا (حياتيات)|اينٽينا]]
|[[اوسيليس|اوسيلي]] (هيٺيان)
|اوسيلي (مٿيان)
|[[مرڪب اک]]
|دماغ (دماغي [[گانگليون]])
|[[پروٿوراڪس]]
|پٺيءَ وارو رت جو رڳ
|[[غير فقاري ٽريڪيا|ٽريڪيل]] نليون ([[اسپائراڪل (آرٿروپوڊس)|اسپائراڪل]] سان ٿڙ)
|[[ميسوٿوراڪس]]
|[[ميٽاٿوراڪس]]
|[[جيت جو پر|اڳيون پر]]
|[[جيت جو پر|پويون پر]]
|وچيون آنت (معدو)
|پٺيءَ واري نلي (دل)
|بيضي دان
|[[پويون آنت]] (آنت، ريڪٽم ۽ مقعد)
|مقعد
|اووڊڪٽ
|اعصابي رسي (پيٽ جا گانگليا)
|[[مالپيگين نلي نظام|مالپيگين نليون]]
|ٽارسل پيڊ
|نخ
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽارسس]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽبيا]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|فيمر]]
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ٽروڪينٽر]]
|اڳيون آنت (ڪراپ، گزرڊ)
|ڇاتيءَ جو گانگليون
|[[آرٿروپوڊ ٽنگ|ڪوڪسا]]
|لعاب جو غدو
|[[سب ايسوفاجيل گانگليون]]
|[[جيت جا وات جا حصا|وات جا حصا]]
}}]]&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

=== بي ترتيب فهرست، ويڪري ===
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|thumb size=wide
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
[[File:Map of global minimum wages per hour in USD.svg|thumb|upright=2.1|alt=دنيا جو نقشو، ملڪن کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت موجب نيري رنگ جي مختلف ڇانوَن ۾ رنگيل ڏيکاريو ويو آهي|آمريڪي ڊالرن ۾ في ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت ('''2014''' مطابق):
{{legend-col
|thumb size=wide
|{{legend|#e0e0e0|ڪا ڊيٽا ناهي}}
|{{legend|#cccccc|گهٽ ۾ گهٽ اجرت ناهي}}
|{{legend|#d0d1e6|$0.00–$1.00}}
|{{legend|#a6bddb|$1.01–$2.00}}
|{{legend|#74a9cf|$2.01–$3.00}}
|{{legend|#3690c0|$3.01–$5.00}}
|{{legend|#0570b0|$5.01–$7.50}}
|{{legend|#045a8d|$7.51–$10.00}}
|{{legend|#023858|&gt;$10.00}}
}}]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{clear}}

== سانچي جي ڊيٽا==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;فهرست عنصر&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;فهرست ۾ عنصر۔ عنصرن جو تعداد لامحدود ٿي سگهي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;1&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;5&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;6&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;7&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;8&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;9&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;10&quot;: {
			&quot;inherits&quot;: &quot;2&quot;
		},
		&quot;list type&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;فهرست جو قسم&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ڏيکارڻ لاءِ اختياري فهرست جو قسم۔ \&quot;ordered\&quot;، \&quot;bulleted\&quot;، يا ڊفالٽ \&quot;unbulleted\&quot; ٿي سگهي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;default&quot;: &quot;unbulleted&quot;
		},
		&quot;thumb size&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ٿمب سائيز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;رکندڙ thumbnail جي اختياري سائيز۔ \&quot;narrow\&quot; صرف 1 ڪالم ڏيکاريندو۔ \&quot;wide\&quot; 3 ڪالم ڏيکاريندو۔ ڊفالٽ 2 ڪالم آهن۔ (موبائل تي ڪالمن جو تعداد مختلف ٿي سگهي ٿو.)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;تصويرن ۾ ڪنجيون/وضاحتون ٺاهڻ ۾ مدد ڪري ٿو، خاص طور ڪالمن سان&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;list type&quot;,
		&quot;thumb size&quot;,
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;5&quot;,
		&quot;6&quot;,
		&quot;7&quot;,
		&quot;8&quot;,
		&quot;9&quot;,
		&quot;10&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>9csnbfzbxz1zdxqhnkcxd0zf703xkce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Image key/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95449</id>
    <revision>
      <id>373658</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: /* {{pp-template}} */	 /* we add figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] so that there is a lesser chance of    these styles being used for nefarious general purposes :)    if/when necessary to support some other kind of figures, can be added then */ figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key &gt; ol { 	margin-left: 1.3em; 	margin-top: 0; }  figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key &gt; ul { 	margin-top: 0; }  figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key li { 	page-break-inside: avoid; 	br...</comment>
      <origin>373658</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="863" sha1="e4vumdvbak9v2dad3cy4d67x6fmupp5" xml:space="preserve">/* {{pp-template}} */	
/* we add figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] so that there is a lesser chance of
   these styles being used for nefarious general purposes :)
   if/when necessary to support some other kind of figures, can be added then
*/
figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key &gt; ol {
	margin-left: 1.3em;
	margin-top: 0;
}

figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key &gt; ul {
	margin-top: 0;
}

figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key li {
	page-break-inside: avoid;
	break-inside: avoid-column;
}

/* support mobile with queries */
@media (min-width: 300px) {
	figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key,
	figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key-wide {
		column-count: 2;
	}
	
	figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key-narrow {
		column-count: 1;
	}
}

@media (min-width: 450px) {
	figure[typeof=&quot;mw:File/Thumb&quot;] .image-key-wide {
		column-count: 3;
	}
}</text>
      <sha1>e4vumdvbak9v2dad3cy4d67x6fmupp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colornames</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95450</id>
    <revision>
      <id>373662</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;div style=&quot;position:relative; margin-left:3%; margin-right:3%;&quot;&gt; {{Colort|caption=CSS 1–2.0, HTML 3.2–4, and VGA color names|html_name=1|alias=[[List of 8-bit computer hardware graphics#CGA|CGA number]] (name); alias}} {{Colort/Color|r=255|g=255|b=255|h=0|s=0|v=100|name=[[White]]|html_name=15 (white)}} {{Colort/Color|r=192|g=192|b=192|h=0|s=0|v=75|name=[[Silver (color)|Silver]]|html_name=07 (light gray)}} {{Colort/Color|r=128|g=128|b=128|h=0|s=0|v=50|name=[[Gray]]|ht...</comment>
      <origin>373662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1826" sha1="ld96atmpr0h375xcfzjg2vz7jl0sz3b" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;position:relative; margin-left:3%; margin-right:3%;&quot;&gt;
{{Colort|caption=CSS 1–2.0, HTML 3.2–4, and VGA color names|html_name=1|alias=[[List of 8-bit computer hardware graphics#CGA|CGA number]] (name); alias}}
{{Colort/Color|r=255|g=255|b=255|h=0|s=0|v=100|name=[[White]]|html_name=15 (white)}}
{{Colort/Color|r=192|g=192|b=192|h=0|s=0|v=75|name=[[Silver (color)|Silver]]|html_name=07 (light gray)}}
{{Colort/Color|r=128|g=128|b=128|h=0|s=0|v=50|name=[[Gray]]|html_name=08 (dark&amp;nbsp;gray)}}
{{Colort/Color|r=0|g=0|b=0|h=0|s=0|v=0|name=[[Black]]|html_name=00 (black)}}
{{Colort/Color|r=255|g=0|b=0|h=0|s=100|v=100|name=[[Red]]|html_name=12 (high&amp;nbsp;red)}}
{{Colort/Color|r=128|g=0|b=0|h=0|s=100|v=50|name=[[Maroon]]|html_name=04 (low red)}}
{{Colort/Color|r=255|g=255|b=0|h=60|s=100|v=100|name=[[Yellow]]|html_name=14 (yellow)}}
{{Colort/Color|r=128|g=128|b=0|h=60|s=100|v=50|name=[[Olive (color)|Olive]]|html_name=06 (brown)}}
{{Colort/Color|r=0|g=255|b=0|h=120|s=100|v=100|name=[[Lime (color)|Lime]]|html_name=10 (high&amp;nbsp;green); green}}
{{Colort/Color|r=0|g=128|b=0|h=120|s=100|v=50|name=[[Green]]|html_name=02 (low&amp;nbsp;green)}}
{{Colort/Color|r=0|g=255|b=255|h=180|s=100|v=100|name=[[Aqua (color)|Aqua]]|html_name=11 (high&amp;nbsp;cyan); cyan}}
{{Colort/Color|r=0|g=128|b=128|h=180|s=100|v=50|name=[[Teal]]|html_name=03 (low&amp;nbsp;cyan)}}
{{Colort/Color|r=0|g=0|b=255|h=240|s=100|v=100|name=[[Blue]]|html_name=09 (high&amp;nbsp;blue)}}
{{Colort/Color|r=0|g=0|b=128|h=240|s=100|v=50|name=[[Navy blue|Navy]]|html_name=01 (low&amp;nbsp;blue)}}
{{Colort/Color|r=255|g=0|b=255|h=300|s=100|v=100|name=[[Fuchsia (color)|Fuchsia]]|html_name=13 (high&amp;nbsp;magenta); magenta}}
{{Colort/Color|r=128|g=0|b=128|h=300|s=100|v=50|name=[[Purple]]|html_name=05 (low&amp;nbsp;magenta)}}
|}&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ld96atmpr0h375xcfzjg2vz7jl0sz3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Colornames/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95451</id>
    <revision>
      <id>373663</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} ==استعمال==  * &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Web Colors}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هي پيدا ڪري ٿو:  {{Web Colors}}  ==رنگن جون ٻيون فهرستون==  * {{tl|Formula Supported Named Colors}} * {{tl|Web Colors}} * {{tl|X11 color chart}}  ==لاڳاپيل سانچا==  * {{tl|Color sample}} * {{tl|Font color}}  ==پڻ ڏسو==  * {{annotated link|H:Colorblind}} * {{annotated link|Help:Using colours}} * {{annotated link|List of colors by shade}...</comment>
      <origin>373663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="gadcd6uo6dypq64b0husudacokkx67c" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
==استعمال==

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Web Colors}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; هي پيدا ڪري ٿو:

{{Web Colors}}

==رنگن جون ٻيون فهرستون==

* {{tl|Formula Supported Named Colors}}
* {{tl|Web Colors}}
* {{tl|X11 color chart}}

==لاڳاپيل سانچا==

* {{tl|Color sample}}
* {{tl|Font color}}

==پڻ ڏسو==

* {{annotated link|H:Colorblind}}
* {{annotated link|Help:Using colours}}
* {{annotated link|List of colors by shade}}
* {{annotated link|Lists of colors}}
* {{annotated link|Web colors}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا|Names]]
[[زمرو:رنگ جي شيڊن جا سانچا|Names]]
[[زمرو:مضمون-مخصوص وڪيپيڊيا ٽيبل سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>gadcd6uo6dypq64b0husudacokkx67c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color sample/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95452</id>
    <revision>
      <id>373665</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; == استعمال == *{{tlx|Color sample|red}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{color sample|red}} *{{tlx|Color sample|#00FF00}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{color sample|#00FF00}} *{{tlx|Color sample|#00FF00|description&amp;#61;green}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{color sample|#00FF00|description=green}}&lt;br/&gt;ه...</comment>
      <origin>373665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="pdnzu9ake8don15qtdln41qohz6n47b" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
== استعمال ==
*{{tlx|Color sample|red}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{color sample|red}}
*{{tlx|Color sample|#00FF00}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{color sample|#00FF00}}
*{{tlx|Color sample|#00FF00|description&amp;#61;green}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{color sample|#00FF00|description=green}}&lt;br/&gt;هي رنگ جي وضاحت شامل ڪري ٿو [[screen reader]] استعمال ڪندڙن لاءِ
*{{tlx|Color sample|&amp;#123;&amp;#123;party color{{!}}Independent politician&amp;#125;&amp;#125;}}&amp;nbsp;→&amp;nbsp;{{Color sample|{{party color|Independent politician}}}}&lt;br/&gt;(سڌو رنگ ڏيڻ بدران، هن مثال ۾ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{party color|Independent politician}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; استعمال ڪيو ويو آهي، جيڪو &lt;code&gt;{{party color|Independent politician}}&lt;/code&gt; پيدا ڪري ٿو.)

'''سائيز آپشن:'''
* ٻيو پيرا ميٽر چورس جي سائيز طئي ڪري ٿو: 1 وڏو (ڊفالٽ)، 0.6 ننڍو، 0.2 تمام ننڍو۔ مثال:
::&lt;nowiki&gt;{{Colorsample|#008000}}&lt;/nowiki&gt; يا &lt;nowiki&gt;{{Colorsample|#008000|1}}&lt;/nowiki&gt; نتيجو: {{Colorsample|#008000}}
::&lt;nowiki&gt;{{Colorsample|#008000|0.5}}&lt;/nowiki&gt; نتيجو: {{Colorsample|#008000|0.6}}
::&lt;nowiki&gt;{{Colorsample|#008000|0.2}}&lt;/nowiki&gt; نتيجو: {{Colorsample|#008000|0.2}}

نوٽ: جڏهن ماؤس رکيو وڃي ٿو ته سانچو ڊفالٽ طور رنگ جي قيمت tooltip طور ڏيکاري ٿو، جيڪو screen reader پڻ پڙهي ٿو۔ اختياري پيرا ميٽر {{para|description}} سان ان کي وڌيڪ سمجهه ۾ ايندڙ وضاحت سان تبديل ڪري سگهجي ٿو، جيئن مٿئين مثال ۾ ڏيکاريل آهي۔

== پڻ ڏسو ==
*[[سانچو:Swatch inline]]
*[[سانچو:Swatch]]
*[[رنگن جون فهرستون]]
*[[ويب رنگ]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>pdnzu9ake8don15qtdln41qohz6n47b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Swatch inline/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95453</id>
    <revision>
      <id>373667</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} ==استعمال== گهڻو ڪري بحث صفحن (talk pages) تي رنگ بابت ڳالھه ٻولھه دوران استعمال لاءِ۔  :{{tlc|swatch inline|RED}} '''نتيجو''' {{swatch inline|RED}} :{{tlc|swatch inline|Salmon}} '''نتيجو''' {{swatch inline|Salmon}} :{{tlc|swatch inline| #00FF00}} '''نتيجو''' {{swatch inline| #00FF00}} :{{tlc|swatch inline|gold|Au}} '''نتيجو''' {{swatch inline|gold|Au}} :{{tlc|swatch inl...</comment>
      <origin>373667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="i1arfwwh7qjdn5hr9kjth12xktkje7e" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
==استعمال==
گهڻو ڪري بحث صفحن (talk pages) تي رنگ بابت ڳالھه ٻولھه دوران استعمال لاءِ۔

:{{tlc|swatch inline|RED}} '''نتيجو''' {{swatch inline|RED}}
:{{tlc|swatch inline|Salmon}} '''نتيجو''' {{swatch inline|Salmon}}
:{{tlc|swatch inline| #00FF00}} '''نتيجو''' {{swatch inline| #00FF00}}
:{{tlc|swatch inline|gold|Au}} '''نتيجو''' {{swatch inline|gold|Au}}
:{{tlc|swatch inline| #004800|dark green|white}} '''نتيجو''' {{swatch inline| #004800|dark green|white}}

{{code|RED}}، {{code|gold}} ۽ {{code|white}} [[HTML رنگ جا نالا]] آهن، جڏهن⁠تہ {{code|#00FF00}} ۽ {{code|#004800}} RGB جا [[hex triplet]] آهن۔

== پڻ ڏسو ==
*[[سانچو:Color sample]]
*[[سانچو:Swatch]]
*[[سانچو:Font color]]
*[[سانچو:Color box]]
*[[سانچو:Legend inline]]
*[[سانچو:RouteBox]]
*[[Swatch (disambiguation)|Swatch]]
*[[رنگن جي فهرست]]
&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>i1arfwwh7qjdn5hr9kjth12xktkje7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:X11 color chart</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95454</id>
    <revision>
      <id>373668</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;templatestyles src=&quot;Template:Color chart X11/custom.css&quot; /&gt; {| style=&quot;font-size:85%; display: inline; border-collapse: collapse;&quot; class=&quot;color-chart-x11-table mw-no-invert&quot; |- style=&quot;vertical-align:top;&quot; | |- ! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; rowspan=2 | [[HTML]] name ! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; colspan=2 | [[RGB color model|R G B]] |- ! style=&quot;background:var(--background-colo...</comment>
      <origin>373668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20102" sha1="b2ht84rtn6zojwiiaavcg713fxnzelz" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Template:Color chart X11/custom.css&quot; /&gt;
{| style=&quot;font-size:85%; display: inline; border-collapse: collapse;&quot; class=&quot;color-chart-x11-table mw-no-invert&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
|-
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; rowspan=2 | [[HTML]] name
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; colspan=2 | [[RGB color model|R G B]]
|-
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; | [[Hexadecimal|Hex]]
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; | Decimal
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Pink colors'''}}
|- style=&quot;background: mediumvioletred; color: white;&quot;
| MediumVioletRed ||C71585||199, 21, 133
|- style=&quot;background: deeppink; color: white;&quot;
| DeepPink ||FF1493||255, 20, 147
|- style=&quot;background: palevioletred; color: black;&quot;
| PaleVioletRed ||DB7093||219, 112, 147
|- style=&quot;background: hotpink; color: black;&quot;
| HotPink ||FF69B4||255, 105, 180
|- style=&quot;background: lightpink; color: black;&quot;
| LightPink ||FFB6C1||255, 182, 193
|- style=&quot;background: pink; color: black;&quot;
| Pink ||FFC0CB||255, 192, 203
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Red colors'''}}
|- style=&quot;background: darkred; color: white;&quot;
| DarkRed ||8B0000||139, 0, 0
|- style=&quot;background: red; color: white;&quot;
| Red ||FF0000||255, 0, 0
|- style=&quot;background: firebrick; color: white;&quot;
| Firebrick ||B22222||178, 34, 34
|- style=&quot;background: crimson; color: white;&quot;
| Crimson ||DC143C||220, 20, 60
|- style=&quot;background: indianred; color: white;&quot;
| IndianRed ||CD5C5C||205, 92, 92
|- style=&quot;background: lightcoral; color: black;&quot;
| LightCoral ||F08080||240, 128, 128
|- style=&quot;background: salmon; color: black;&quot;
| Salmon ||FA8072||250, 128, 114
|- style=&quot;background: darksalmon; color: black;&quot;
| DarkSalmon ||E9967A||233, 150, 122
|- style=&quot;background: lightsalmon; color: black;&quot;
| LightSalmon ||FFA07A||255, 160, 122
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Orange colors'''}}
|- style=&quot;background: orangered; color: white;&quot;
| OrangeRed ||FF4500||255, 69, 0
|- style=&quot;background: tomato; color: black;&quot;
| Tomato ||FF6347||255, 99, 71
|- style=&quot;background: darkorange; color: black;&quot;
| DarkOrange ||FF8C00||255, 140, 0
|- style=&quot;background: coral; color: black;&quot;
| Coral ||FF7F50||255, 127, 80
|- style=&quot;background: orange; color: black;&quot;
| Orange ||FFA500||255, 165, 0
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Yellow colors'''}}
|- style=&quot;background: darkkhaki; color: black;&quot;
| DarkKhaki ||BDB76B||189, 183, 107
|- style=&quot;background: gold; color: black;&quot;
| Gold ||FFD700||255, 215, 0
|- style=&quot;background: khaki; color: black;&quot;
| Khaki ||F0E68C||240, 230, 140
|- style=&quot;background: peachpuff; color: black;&quot;
| PeachPuff ||FFDAB9||255, 218, 185
|- style=&quot;background: yellow; color: black;&quot;
| Yellow ||FFFF00||255, 255, 0
|- style=&quot;background: palegoldenrod; color: black;&quot;
| PaleGoldenrod ||EEE8AA||238, 232, 170
|- style=&quot;background: moccasin; color: black;&quot;
| Moccasin ||FFE4B5||255, 228, 181
|- style=&quot;background: papayawhip; color: black;&quot;
| PapayaWhip ||FFEFD5||255, 239, 213
|- style=&quot;background: lightgoldenrodyellow; color: black;&quot;
| LightGoldenrodYellow ||FAFAD2||250, 250, 210
|- style=&quot;background: lemonchiffon; color: black;&quot;
| LemonChiffon ||FFFACD||255, 250, 205
|- style=&quot;background: lightyellow; color: black;&quot;
| LightYellow ||FFFFE0||255, 255, 224
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Brown colors'''}}
|- style=&quot;background: maroon; color: white;&quot;
| Maroon ||800000||128, 0, 0
|- style=&quot;background: brown; color: white;&quot;
| Brown ||A52A2A||165, 42, 42
|- style=&quot;background: saddlebrown; color: white;&quot;
| SaddleBrown ||8B4513||139, 69, 19
|- style=&quot;background: sienna; color: white;&quot;
| Sienna ||A0522D||160, 82, 45
|- style=&quot;background: chocolate; color: black;&quot;
| Chocolate ||D2691E||210, 105, 30
|- style=&quot;background: darkgoldenrod; color: black;&quot;
| DarkGoldenrod ||B8860B||184, 134, 11
|- style=&quot;background: peru; color: black;&quot;
| Peru ||CD853F||205, 133, 63
|- style=&quot;background: rosybrown; color: black;&quot;
| RosyBrown ||BC8F8F||188, 143, 143
|- style=&quot;background: goldenrod; color: black;&quot;
| Goldenrod ||DAA520||218, 165, 32
|- style=&quot;background: sandybrown; color: black;&quot;
| SandyBrown ||F4A460||244, 164, 96
|- style=&quot;background: tan; color: black;&quot;
| Tan ||D2B48C||210, 180, 140
|- style=&quot;background: burlywood; color: black;&quot;
| Burlywood ||DEB887||222, 184, 135
|- style=&quot;background: wheat; color: black;&quot;
| Wheat ||F5DEB3||245, 222, 179
|- style=&quot;background: navajowhite; color: black;&quot;
| NavajoWhite ||FFDEAD||255, 222, 173
|- style=&quot;background: bisque; color: black;&quot;
| Bisque ||FFE4C4||255, 228, 196
|- style=&quot;background: blanchedalmond; color: black;&quot;
| BlanchedAlmond ||FFEBCD||255, 235, 205
|- style=&quot;background: cornsilk; color: black;&quot;
| Cornsilk ||FFF8DC||255, 248, 220
|-
|}

{| style=&quot;font-size:85%; display: inline; border-collapse: collapse;&quot; class=&quot;color-chart-x11-table mw-no-invert&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
|-
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; rowspan=2 | [[HTML]] name
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; colspan=2 | [[RGB color model|R G B]]
|-
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; | [[Hexadecimal|Hex]]
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; | Decimal
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Purple, violet, and magenta colors'''}}
|- style=&quot;background: indigo; color: white;&quot;
| Indigo ||4B0082|| 75, 0, 130
|- style=&quot;background: purple; color: white;&quot;
| Purple ||800080||128, 0, 128
|- style=&quot;background: darkmagenta; color: white;&quot;
| DarkMagenta ||8B008B||139, 0, 139
|- style=&quot;background: darkviolet; color: white;&quot;
| DarkViolet ||9400D3||148, 0, 211
|- style=&quot;background: darkslateblue; color: white;&quot;
| DarkSlateBlue ||483D8B||72, 61, 139
|- style=&quot;background: blueviolet; color: white;&quot;
| BlueViolet ||8A2BE2||138, 43, 226
|- style=&quot;background: darkorchid; color: white;&quot;
| DarkOrchid ||9932CC||153, 50, 204
|- style=&quot;background: fuchsia; color: white;&quot;
| Fuchsia ||FF00FF||255, 0, 255
|- style=&quot;background: magenta; color: white;&quot;
| Magenta ||FF00FF||255, 0, 255
|- style=&quot;background: slateblue; color: white;&quot;
| SlateBlue ||6A5ACD||106, 90, 205
|- style=&quot;background: mediumslateblue; color: white;&quot;
| MediumSlateBlue ||7B68EE||123, 104, 238
|- style=&quot;background: mediumorchid; color: black;&quot;
| MediumOrchid ||BA55D3||186, 85, 211
|- style=&quot;background: mediumpurple; color: black;&quot;
| MediumPurple ||9370DB||147, 112, 219
|- style=&quot;background: orchid; color: black;&quot;
| Orchid ||DA70D6||218, 112, 214
|- style=&quot;background: violet; color: black;&quot;
| Violet ||EE82EE||238, 130, 238
|- style=&quot;background: plum; color: black;&quot;
| Plum ||DDA0DD||221, 160, 221
|- style=&quot;background: thistle; color: black;&quot;
| Thistle ||D8BFD8||216, 191, 216
|- style=&quot;background: lavender; color: black;&quot;
| Lavender ||E6E6FA||230, 230, 250
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Blue colors'''}}
|- style=&quot;background: midnightblue; color: white;&quot;
| MidnightBlue ||191970||25, 25, 112
|- style=&quot;background: navy; color: white;&quot;
| Navy ||000080||0, 0, 128
|- style=&quot;background: darkblue; color: white;&quot;
| DarkBlue ||00008B||0, 0, 139
|- style=&quot;background: mediumblue; color: white;&quot;
| MediumBlue ||0000CD||0, 0, 205
|- style=&quot;background: blue; color: white;&quot;
| Blue ||0000FF||0, 0, 255
|- style=&quot;background: royalblue; color: white;&quot;
| RoyalBlue ||4169E1||65, 105, 225
|- style=&quot;background: steelblue; color: white;&quot;
| SteelBlue ||4682B4||70, 130, 180
|- style=&quot;background: dodgerblue; color: white;&quot;
| DodgerBlue ||1E90FF||30, 144, 255
|- style=&quot;background: deepskyblue; color: black;&quot;
| DeepSkyBlue ||00BFFF||0, 191, 255
|- style=&quot;background: cornflowerblue; color: black;&quot;
| CornflowerBlue ||6495ED||100, 149, 237
|- style=&quot;background: skyblue; color: black;&quot;
| SkyBlue ||87CEEB||135, 206, 235
|- style=&quot;background: lightskyblue; color: black;&quot;
| LightSkyBlue ||87CEFA||135, 206, 250
|- style=&quot;background: lightsteelblue; color: black;&quot;
| LightSteelBlue ||B0C4DE||176, 196, 222
|- style=&quot;background: lightblue; color: black;&quot;
| LightBlue ||ADD8E6||173, 216, 230
|- style=&quot;background: powderblue; color: black;&quot;
| PowderBlue ||B0E0E6||176, 224, 230
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Cyan colors'''}}
|- style=&quot;background: teal; color: white;&quot;
| Teal ||008080||0, 128, 128
|- style=&quot;background: darkcyan; color: white;&quot;
| DarkCyan ||008B8B||0, 139, 139
|- style=&quot;background: lightseagreen; color: black;&quot;
| LightSeaGreen ||20B2AA||32, 178, 170
|- style=&quot;background: cadetblue; color: black;&quot;
| CadetBlue ||5F9EA0||95, 158, 160
|- style=&quot;background: darkturquoise; color: black;&quot;
| DarkTurquoise ||00CED1||0, 206, 209
|- style=&quot;background: mediumturquoise; color: black;&quot;
| MediumTurquoise ||48D1CC||72, 209, 204
|- style=&quot;background: turquoise; color: black;&quot;
| Turquoise ||40E0D0||64, 224, 208
|- style=&quot;background: aqua; color: black;&quot;
| Aqua ||00FFFF||0, 255, 255
|- style=&quot;background: cyan; color: black;&quot;
| Cyan ||00FFFF||0, 255, 255
|- style=&quot;background: aquamarine; color: black;&quot;
| Aquamarine ||7FFFD4||127, 255, 212
|- style=&quot;background: paleturquoise; color: black;&quot;
| PaleTurquoise ||AFEEEE||175, 238, 238
|- style=&quot;background: lightcyan; color: black;&quot;
| LightCyan ||E0FFFF||224, 255, 255
|-
|}

{| style=&quot;font-size:85%; display: inline; border-collapse: collapse;&quot; class=&quot;color-chart-x11-table mw-no-invert&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
|-
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; rowspan=2 | [[HTML]] name
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; colspan=2 | [[RGB color model|R G B]]
|-
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; | [[Hexadecimal|Hex]]
! style=&quot;background:var(--background-color-disabled, #c8ccd1); color: inherit&quot; | Decimal
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Green colors'''}}
|- style=&quot;background: darkgreen; color: white;&quot;
| DarkGreen ||006400||0, 100, 0
|- style=&quot;background: green; color: white;&quot;
| Green ||008000||0, 128, 0
|- style=&quot;background: darkolivegreen; color: white;&quot;
| DarkOliveGreen ||556B2F||85, 107, 47
|- style=&quot;background: forestgreen; color: white;&quot;
| ForestGreen ||228B22||34, 139, 34
|- style=&quot;background: seagreen; color: white;&quot;
| SeaGreen ||2E8B57||46, 139, 87
|- style=&quot;background: olive; color: white;&quot;
| Olive ||808000||128, 128, 0
|- style=&quot;background: olivedrab; color: white;&quot;
| OliveDrab ||6B8E23||107, 142, 35
|- style=&quot;background: mediumseagreen; color: black;&quot;
| MediumSeaGreen ||3CB371||60, 179, 113
|- style=&quot;background: limegreen; color: black;&quot;
| LimeGreen ||32CD32||50, 205, 50
|- style=&quot;background: lime; color: black;&quot;
| Lime ||00FF00||0, 255, 0
|- style=&quot;background: springgreen; color: black;&quot;
| SpringGreen ||00FF7F||0, 255, 127
|- style=&quot;background: mediumspringgreen; color: black;&quot;
| MediumSpringGreen ||00FA9A||0, 250, 154
|- style=&quot;background: darkseagreen; color: black;&quot;
| DarkSeaGreen ||8FBC8F||143, 188, 143
|- style=&quot;background: mediumaquamarine; color: black;&quot;
| MediumAquamarine ||66CDAA||102, 205, 170
|- style=&quot;background: yellowgreen; color: black;&quot;
| YellowGreen ||9ACD32||154, 205, 50
|- style=&quot;background: lawngreen; color: black;&quot;
| LawnGreen ||7CFC00||124, 252, 0
|- style=&quot;background: chartreuse; color: black;&quot;
| Chartreuse ||7FFF00||127, 255, 0
|- style=&quot;background: lightgreen; color: black;&quot;
| LightGreen ||90EE90||144, 238, 144
|- style=&quot;background: greenyellow; color: black;&quot;
| GreenYellow ||ADFF2F||173, 255, 47
|- style=&quot;background: palegreen; color: black;&quot;
| PaleGreen ||98FB98||152, 251, 152
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''White colors'''}}
|- style=&quot;background: mistyrose; color: black;&quot;
| MistyRose ||FFE4E1||255, 228, 225
|- style=&quot;background: antiquewhite; color: black;&quot;
| AntiqueWhite ||FAEBD7||250, 235, 215
|- style=&quot;background: linen; color: black;&quot;
| Linen ||FAF0E6||250, 240, 230
|- style=&quot;background: beige; color: black;&quot;
| Beige ||F5F5DC||245, 245, 220
|- style=&quot;background: whitesmoke; color: black;&quot;
| WhiteSmoke ||F5F5F5||245, 245, 245
|- style=&quot;background: lavenderblush; color: black;&quot;
| LavenderBlush ||FFF0F5||255, 240, 245
|- style=&quot;background: oldlace; color: black;&quot;
| OldLace ||FDF5E6||253, 245, 230
|- style=&quot;background: aliceblue; color: black;&quot;
| AliceBlue ||F0F8FF||240, 248, 255
|- style=&quot;background: seashell; color: black;&quot;
| Seashell ||FFF5EE||255, 245, 238
|- style=&quot;background: ghostwhite; color: black;&quot;
| GhostWhite ||F8F8FF||248, 248, 255
|- style=&quot;background: honeydew; color: black;&quot;
| Honeydew ||F0FFF0||240, 255, 240
|- style=&quot;background: floralwhite; color: black;&quot;
| FloralWhite ||FFFAF0||255, 250, 240
|- style=&quot;background: azure; color: black;&quot;
| Azure ||F0FFFF||240, 255, 255
|- style=&quot;background: mintcream; color: black;&quot;
| MintCream ||F5FFFA||245, 255, 250
|- style=&quot;background: snow; color: black;&quot;
| Snow ||FFFAFA||255, 250, 250
|- style=&quot;background: ivory; color: black;&quot;
| Ivory ||FFFFF0||255, 255, 240
|- style=&quot;background: white; color: black;&quot;
| White ||FFFFFF||255, 255, 255
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:inherit;text-align:left;&quot;|{{large|'''Gray and black colors'''}}
|- style=&quot;background: black; color: white;&quot;
| Black ||000000||0, 0, 0
|- style=&quot;background: darkslategray; color: white;&quot;
| DarkSlateGray ||2F4F4F||47, 79, 79
|- style=&quot;background: dimgray; color: white;&quot;
| DimGray ||696969||105, 105, 105
|- style=&quot;background: slategray; color: white;&quot;
| SlateGray ||708090||112, 128, 144
|- style=&quot;background: gray; color: black;&quot;
| Gray ||808080||128, 128, 128
|- style=&quot;background: lightslategray; color: black;&quot;
| LightSlateGray ||778899||119, 136, 153
|- style=&quot;background: darkgray; color: black;&quot;
| DarkGray ||A9A9A9||169, 169, 169
|- style=&quot;background: silver; color: black;&quot;
| Silver ||C0C0C0||192, 192, 192
|- style=&quot;background: lightgray; color: black;&quot;
| LightGray ||D3D3D3||211, 211, 211
|- style=&quot;background: gainsboro; color: black;&quot;
| Gainsboro ||DCDCDC||220, 220, 220
|-
|}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
{{Uses TemplateStyles | Template:Color_chart_X11/custom.css}}

==Template data (CSV)==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot; highlight=&quot;1&quot;&gt;
class,name,r,g,b
Pink,Pink,255,192,203
Pink,LightPink,255,182,193
Pink,HotPink,255,105,180
Pink,DeepPink,255,20,147
Pink,PaleVioletRed,219,112,147
Pink,MediumVioletRed,199,21,133
Red,LightSalmon,255,160,122
Red,Salmon,250,128,114
Red,DarkSalmon,233,150,122
Red,LightCoral,240,128,128
Red,IndianRed,205,92,92
Red,Crimson,220,20,60
Red,Firebrick,178,34,34
Red,DarkRed,139,0,0
Red,Red,255,0,0
Orange,OrangeRed,255,69,0
Orange,Tomato,255,99,71
Orange,Coral,255,127,80
Orange,DarkOrange,255,140,0
Orange,Orange,255,165,0
Yellow,Yellow,255,255,0
Yellow,LightYellow,255,255,224
Yellow,LemonChiffon,255,250,205
Yellow,LightGoldenrodYellow,250,250,210
Yellow,PapayaWhip,255,239,213
Yellow,Moccasin,255,228,181
Yellow,PeachPuff,255,218,185
Yellow,PaleGoldenrod,238,232,170
Yellow,Khaki,240,230,140
Yellow,DarkKhaki,189,183,107
Yellow,Gold,255,215,0
Brown,Cornsilk,255,248,220
Brown,BlanchedAlmond,255,235,205
Brown,Bisque,255,228,196
Brown,NavajoWhite,255,222,173
Brown,Wheat,245,222,179
Brown,Burlywood,222,184,135
Brown,Tan,210,180,140
Brown,RosyBrown,188,143,143
Brown,SandyBrown,244,164,96
Brown,Goldenrod,218,165,32
Brown,DarkGoldenrod,184,134,11
Brown,Peru,205,133,63
Brown,Chocolate,210,105,30
Brown,SaddleBrown,139,69,19
Brown,Sienna,160,82,45
Brown,Brown,165,42,42
Brown,Maroon,128,0,0
Violet,Lavender,230,230,250
Violet,Thistle,216,191,216
Violet,Plum,221,160,221
Violet,Violet,238,130,238
Violet,Orchid,218,112,214
Violet,Fuchsia,255,0,255
Violet,Magenta,255,0,255
Violet,MediumOrchid,186,85,211
Violet,MediumPurple,147,112,219
Violet,BlueViolet,138,43,226
Violet,DarkViolet,148,0,211
Violet,DarkOrchid,153,50,204
Violet,DarkMagenta,139,0,139
Violet,Purple,128,0,128
Violet,Indigo,75,0,130
Violet,DarkSlateBlue,72,61,139
Violet,SlateBlue,106,90,205
Violet,MediumSlateBlue,123,104,238
Blue,LightSteelBlue,176,196,222
Blue,PowderBlue,176,224,230
Blue,LightBlue,173,216,230
Blue,SkyBlue,135,206,235
Blue,LightSkyBlue,135,206,250
Blue,DeepSkyBlue,0,191,255
Blue,DodgerBlue,30,144,255
Blue,CornflowerBlue,100,149,237
Blue,SteelBlue,70,130,180
Blue,RoyalBlue,65,105,225
Blue,Blue,0,0,255
Blue,MediumBlue,0,0,205
Blue,DarkBlue,0,0,139
Blue,Navy,0,0,128
Blue,MidnightBlue,25,25,112
Cyan,Aqua,0,255,255
Cyan,Cyan,0,255,255
Cyan,LightCyan,224,255,255
Cyan,PaleTurquoise,175,238,238
Cyan,Aquamarine,127,255,212
Cyan,Turquoise,64,224,208
Cyan,MediumTurquoise,72,209,204
Cyan,DarkTurquoise,0,206,209
Cyan,LightSeaGreen,32,178,170
Cyan,CadetBlue,95,158,160
Cyan,DarkCyan,0,139,139
Cyan,Teal,0,128,128
Green,DarkOliveGreen,85,107,47
Green,Olive,128,128,0
Green,OliveDrab,107,142,35
Green,YellowGreen,154,205,50
Green,LimeGreen,50,205,50
Green,Lime,0,255,0
Green,LawnGreen,124,252,0
Green,Chartreuse,127,255,0
Green,GreenYellow,173,255,47
Green,SpringGreen,0,255,127
Green,MediumSpringGreen,0,250,154
Green,LightGreen,144,238,144
Green,PaleGreen,152,251,152
Green,DarkSeaGreen,143,188,143
Green,MediumAquamarine,102,205,170
Green,MediumSeaGreen,60,179,113
Green,SeaGreen,46,139,87
Green,ForestGreen,34,139,34
Green,Green,0,128,0
Green,DarkGreen,0,100,0
White,White,255,255,255
White,Snow,255,250,250
White,Honeydew,240,255,240
White,MintCream,245,255,250
White,Azure,240,255,255
White,AliceBlue,240,248,255
White,GhostWhite,248,248,255
White,WhiteSmoke,245,245,245
White,Seashell,255,245,238
White,Beige,245,245,220
White,OldLace,253,245,230
White,FloralWhite,255,250,240
White,Ivory,255,255,240
White,AntiqueWhite,250,235,215
White,Linen,250,240,230
White,LavenderBlush,255,240,245
White,MistyRose,255,228,225
Gray,Gainsboro,220,220,220
Gray,LightGray,211,211,211
Gray,Silver,192,192,192
Gray,DarkGray,169,169,169
Gray,Gray,128,128,128
Gray,DimGray,105,105,105
Gray,LightSlateGray,119,136,153
Gray,SlateGray,112,128,144
Gray,DarkSlateGray,47,79,79
Gray,Black,0,0,0
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Useful code for processing the data:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;py&quot;&gt;
import pandas as pd
import numpy as np

data = pd.read_csv(&quot;colors.csv&quot;)

data[&quot;brightness&quot;] = 1 - (0.299 * data.r + 0.587 * data.g + 0.114 * data.b) / 255

for klass in data[&quot;class&quot;].unique():
    slic = data[data[&quot;class&quot;] == klass]
    slic.index = range(len(slic))

    print(&quot;\n\n======&quot; + klass.upper() + &quot;======\n&quot;)

    #print(slic)
    slic = slic.sort_values(by=&quot;brightness&quot;, ascending=False)

    def tohex(num):
        table = list(&quot;0123456789ABCDEF&quot;)
        return table[num//16] + table[num%16]

    for i in range(slic.shape[0]):
        row = slic[i:(i+1)]

        row = np.array(row)[0]

        rgb = &quot;, &quot;.join([ str(i) for i in row[2:5] ])

        print(&quot;|- style=\&quot;background: {}; color: {}\&quot;&quot;.format(row[1].lower(), &quot;white&quot; if row[-1] &gt; 0.5 else &quot;black;&quot;))
        print(&quot;| {} ||{}{}{}||{}&quot;
              .format(row[1],
                      tohex(row[2]), tohex(row[3]), tohex(row[4]),
                      rgb
                     ))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Sandbox other||
[[Category:Color templates|X11]]
[[Category:Shades of color templates|X11]]
[[Category:Article-specific Wikipedia table templates]]
}}
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2ht84rtn6zojwiiaavcg713fxnzelz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color chart X11/custom.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95455</id>
    <revision>
      <id>373669</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: .color-chart-x11-table td:nth-child(2) { 	font-family: monospace; 	text-align: center; 	white-space: nowrap; }  .color-chart-x11-table td:nth-child(3) { 	text-align: center; 	white-space: nowrap; }  .color-chart-x11-table td, .color-chart-x11-table th { 	padding: 5px; 	margin: 0px; 	border: solid white 2px; }</comment>
      <origin>373669</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="310" sha1="km0qsn3iof5othev7m8vwybppnwawnk" xml:space="preserve">.color-chart-x11-table td:nth-child(2) {
	font-family: monospace;
	text-align: center;
	white-space: nowrap;
}

.color-chart-x11-table td:nth-child(3) {
	text-align: center;
	white-space: nowrap;
}

.color-chart-x11-table td, .color-chart-x11-table th {
	padding: 5px;
	margin: 0px;
	border: solid white 2px;
}</text>
      <sha1>km0qsn3iof5othev7m8vwybppnwawnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Web Colors/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95456</id>
    <revision>
      <id>373671</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو --&gt; {{Never substitute}} {{for|پروجيڪٽ اسپيس سانچو|Template:Web Colors}}  == مقصد == {{tlx|web colors}} کي هر انهيءَ صفحي جي هيٺ شامل ڪيو وڃي جتي معياري رنگ بيان ڪيا ويا هجن۔ اهي سورهن (16) نالي وارا رنگ Cascading Style...</comment>
      <origin>373671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1599" sha1="8ryhbbrv57560mtivfyp1v80ijdkx49" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو --&gt;
{{Never substitute}}
{{for|پروجيڪٽ اسپيس سانچو|Template:Web Colors}}

== مقصد ==
{{tlx|web colors}} کي هر انهيءَ صفحي جي هيٺ شامل ڪيو وڃي جتي معياري رنگ بيان ڪيا ويا هجن۔ اهي سورهن (16) نالي وارا رنگ [[Cascading Style Sheets|CSS]] جي وضاحت ۾ مقرر ٿيل آهن؛ [[HTML 4.01]] پڻ ساڳيا نالي وارا رنگ بيان ڪري ٿو، سواءِ [[orange (colour)|نارنگي]] جي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ ڏسو [[web colors]]۔

== استعمال ==
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{web colors}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; سادي استعمال لاءِ
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{web colors|colour}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; جيڪڏهن &quot;color&quot; بدران &quot;colour&quot; هجي

هي سانچو هڪ اڻنالي پيرا ميٽر وٺي ٿو: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{web colors|colour}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; انهن صفحن لاءِ استعمال ٿئي ٿو جتي &quot;colour&quot; لکڻ جو انداز معياري هجي۔ جيڪڏهن نه ڏنو وڃي ته ڊفالٽ &quot;color&quot; آهي۔

نوٽ: &quot;grey&quot; بدران &quot;gray&quot; تبديل ڪرڻ جو ڪو طريقو موجود ناهي۔

== پيرا ميٽر ==
{{Collapsible option}}

== پڻ ڏسو ==
* [[:Category:Web colors]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رنگ سانچا]]
[[زمرو:ڊيزائن نيويگيشن باڪس]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8ryhbbrv57560mtivfyp1v80ijdkx49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color strip</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95457</id>
    <revision>
      <id>373672</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}} | &lt;!-- if the first parameter exists, do work --&gt; {{#ifeq:{{{frame|0}}}|0||&lt;span style=&quot;border:#aaa {{{frame|1}}}px solid&quot;&gt;}}{{   #if:{{{1|}}}   |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{1|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{...</comment>
      <origin>373672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9726" sha1="d7dtr32m1xdasuvtjjkc8bzz2h6o7h6" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}
| &lt;!-- if the first parameter exists, do work --&gt;
{{#ifeq:{{{frame|0}}}|0||&lt;span style=&quot;border:#aaa {{{frame|1}}}px solid&quot;&gt;}}{{
  #if:{{{1|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{1|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{2|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{2|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{3|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{3|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{4|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{4|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{5|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{5|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{6|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{6|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{7|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{7|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{8|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{8|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{9|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{9|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{10|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{10|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{11|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{11|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{12|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{12|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{13|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{13|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{14|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{14|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{15|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{15|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{16|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{16|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{17|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{17|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{18|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{18|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{19|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{19|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
  }}{{
  #if:{{{20|}}}
  |&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;background:{{{20|}}}; border:{{{border|0}}}px {{{border-style|solid}}} {{{border-color|{{{border-colour|#000}}}}}}; vertical-align:{{{align|center}}}; padding-right:{{#if:{{{w|}}}|{{{w|}}}|1}}em; padding-top:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; padding-bottom:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}/2.0 round 1}}|0}}ex; line-height:{{#if:{{{h|}}}|{{#expr:{{{h}}}*100 round 0}}|100}}%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
}}{{#ifeq:{{{frame|0}}}|0||&lt;/span&gt;}}
| &lt;!-- if the first parameter does not exist, show syntax --&gt;
  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color strip|color1|color2|...|color20}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

{{documentation}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d7dtr32m1xdasuvtjjkc8bzz2h6o7h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Color strip/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95458</id>
    <revision>
      <id>373673</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  هي {{tl|color strip}} سانچو آهي۔  هي وڌ ۾ وڌ ويهه (20) رنگن جي هڪ پٽي (strip) ٺاهي ٿو۔  == استعمال ==  هي سانچو هڪ يا وڌيڪ پيرا ميٽر وٺي ٿو۔ پهريان ويهه اڻنالي پيرا ميٽر نتيجي واري رنگ پٽي ۾ ڏيکاريل رنگن جا نالا يا ڪوڊ هوند...</comment>
      <origin>373673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="trgxsbza2cqtlibfh21iusxwskoqilt" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

هي {{tl|color strip}} سانچو آهي۔

هي وڌ ۾ وڌ ويهه (20) رنگن جي هڪ پٽي (strip) ٺاهي ٿو۔

== استعمال ==

هي سانچو هڪ يا وڌيڪ پيرا ميٽر وٺي ٿو۔ پهريان ويهه اڻنالي پيرا ميٽر نتيجي واري رنگ پٽي ۾ ڏيکاريل رنگن جا نالا يا ڪوڊ هوندا آهن۔

== مثال ==
کاٻي پاسي ڪوڊ ۽ ساڄي پاسي نتيجو:

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color strip|red|green|blue}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; = {{color strip|red|green|blue}}

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color strip|w=2|red|red|green|blue|green|red|red}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; = {{color strip|w=2|red|red|green|blue|green|red|red}}

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color strip|align=top|border=1|border-color=black|border-style=solid|w=2|h=2|red|green|blue}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; = {{color strip|align=top|border=1|border-color=black|border-style=solid|w=2|h=2|red|green|blue}}

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{color strip|align=top|border=2|border-color=black|border-style=dotted|w=5|h=5|red|green|blue}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; = {{color strip|align=top|border=2|border-color=black|border-style=dotted|w=5|h=5|red|green|blue}}

== آپشنز ==
* '''w''' ويڪر (''em'' يونٽن ۾)
* '''h''' اوچائي (''ex'' يونٽن ۾)
* '''border''' بارڊر جي ٿولهه (''px'' يونٽن ۾)
* '''border-color''' بارڊر جو رنگ
* '''border-style''' بارڊر جو انداز: none، hidden، dotted، dashed، solid، double، groove، ridge، inset، outset
* '''align''' عمودي ترتيب: top، bottom، center
* '''frame''' فريم جي ٿولهه (''px'' يونٽن ۾)

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|color box}}
* {{tl|cell}}
* {{tl|cell2}}
* {{tl|cell3}}
* {{tl|cells}}
* {{tl|scarf}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>trgxsbza2cqtlibfh21iusxwskoqilt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell2</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95459</id>
    <revision>
      <id>373674</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}}|{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell2|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="kct3932ufwpg2hgofq9fxj8hxd0cns4" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}|
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell2|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kct3932ufwpg2hgofq9fxj8hxd0cns4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell2/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95460</id>
    <revision>
      <id>373675</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  {{tl|cell2}} سانچو ٻن لڳاتار ٽيبل سيلز ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن جو پسمنظر (background) رنگ مخصوص ڪيو وڃي۔  {{cell2}} جو حڪم {{cell}}{{cell}} جي برابر آهي۔  === استعمال === {{cell2}}  هي سانچو هڪ اڻنالي پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽيبل سي...</comment>
      <origin>373675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1186" sha1="td2arb0xkomi5g239hdlao5bqsrjx2z" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

{{tl|cell2}} سانچو ٻن لڳاتار ٽيبل سيلز ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن جو پسمنظر (background) رنگ مخصوص ڪيو وڃي۔

{{cell2}} جو حڪم {{cell}}{{cell}} جي برابر آهي۔

=== استعمال ===
{{cell2}}

هي سانچو هڪ اڻنالي پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽيبل سيلز جو پسمنظر رنگ هوندو آهي۔

=== مثال ===

;ڪوڊ
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell2|blue}}{{cell3|green}}
|}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;نتيجو
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell2|blue}}{{cell3|green}}
|}

=== نوٽ ===

{{tl|cell3}} سانچو ٽن لڳاتار ساڳئي رنگ وارن سيلز لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ ٽن کان وڌيڪ سيلز لاءِ {{tl|cells}} استعمال ڪريو۔

=== پڻ ڏسو ===
*{{tl|cell}}
*{{tl|cell1}}
*{{tl|cell3}}
*{{tl|cells}}
*{{tl|color box}}
*{{tl|color strip}}
*{{tl|scarf}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>td2arb0xkomi5g239hdlao5bqsrjx2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95461</id>
    <revision>
      <id>373676</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}}|&lt;td style=&quot;background: {{{1}}}; {{#if:{{{width|}}}|width:{{{width}}};|{{{style|}}}}}&quot;&gt;{{{2|}}}&lt;/td&gt;| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell1|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} &lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="ft29n4jhkf69t33455gv0j5slq54oq2" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|&lt;td style=&quot;background: {{{1}}}; {{#if:{{{width|}}}|width:{{{width}}};|{{{style|}}}}}&quot;&gt;{{{2|}}}&lt;/td&gt;|
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell1|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ft29n4jhkf69t33455gv0j5slq54oq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell1/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95462</id>
    <revision>
      <id>373677</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  {{tl|cell1}} سانچو هڪ واحد ٽيبل سيل ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جنهن جو پسمنظر (background) رنگ مخصوص ڪيو وڃي۔ اهو {{tl|cell2}}، {{tl|cell3}} ۽ {{tl|cells}} سانچن سان هم آهنگي لاءِ تيار ڪيو ويو آهي (گڏجي “{{tl|cell2}} خاندان” سڏجن ٿا)۔  ڊفا...</comment>
      <origin>373677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="qx3mj3vwy5g7wrist11w6scdg9onl9o" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

{{tl|cell1}} سانچو هڪ واحد ٽيبل سيل ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جنهن جو پسمنظر (background) رنگ مخصوص ڪيو وڃي۔ اهو {{tl|cell2}}، {{tl|cell3}} ۽ {{tl|cells}} سانچن سان هم آهنگي لاءِ تيار ڪيو ويو آهي (گڏجي “{{tl|cell2}} خاندان” سڏجن ٿا)۔

ڊفالٽ طور، {{tl|cell}} جو اندروني فونٽ سائيز 50% هوندو آهي، جڏهن⁠تہ {{tl|cell2}} خاندان ۾ اهو 100% هوندو آهي۔ تنهنڪري صرف {{tl|cell}} استعمال ڪندڙ قطار جي اوچائي، {{tl|cell2}} خاندان واري قطار کان اڌ ٿيندي۔ {{tl|cell1}} هن فرق کي ختم ڪري، هڪ سيل لاءِ {{tl|cell2}} خاندان جهڙو رويو مهيا ڪري ٿو۔

=== استعمال ===
{{cell1}}

هي سانچو هڪ اڻنالي پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽيبل سيل جو پسمنظر رنگ هوندو آهي۔

=== مثال ===

==== مثال 1: &lt;nowiki&gt;{{cell}}&lt;/nowiki&gt; استعمال ڪندي ====

&lt;pre&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell|blue}}{{cell|green}}
|}
&lt;/pre&gt;

{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell|blue}}{{cell|green}}
|}

==== مثال 2: &lt;nowiki&gt;{{cell1}}&lt;/nowiki&gt; استعمال ڪندي ====

&lt;pre&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell1|red}}{{cell1|blue}}{{cell1|green}}
|}
&lt;/pre&gt;

{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell1|red}}{{cell1|blue}}{{cell1|green}}
|}

=== نوٽ ===

{{tl|cell2}} ۽ {{tl|cell3}} سانچا ٻه يا ٽي لڳاتار ساڳئي رنگ وارا سيل ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا۔ ٽن کان وڌيڪ سيلز لاءِ {{tl|cells}} استعمال ڪريو۔

=== پڻ ڏسو ===
*{{tl|cell}}
*{{tl|cell2}}
*{{tl|cell3}}
*{{tl|cells}}
*{{tl|color box}}
*{{tl|color strip}}
*{{tl|scarf}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qx3mj3vwy5g7wrist11w6scdg9onl9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell3</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95463</id>
    <revision>
      <id>373678</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}}|{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell3|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>373678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="k3fj0fx794gfk55gr5amt2yfete14m7" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}{{cell|{{{1}}}|style={{{style|}}}}}|
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{cell3|&lt;/nowiki&gt;''COLOR''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k3fj0fx794gfk55gr5amt2yfete14m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cell3/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95464</id>
    <revision>
      <id>373679</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  {{tl|cell3}} سانچو ٽي لڳاتار ٽيبل سيلز ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن جو پسمنظر (background) رنگ مخصوص ڪيو وڃي۔  {{cell3}} جو حڪم {{cell}}{{cell}}{{cell}} جي برابر آهي۔  === استعمال === {{cell3}}  هي سانچو هڪ اڻنالي پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽي...</comment>
      <origin>373679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="cfmdyxeqdwk7p3mmt9gay6nht8f5dw6" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

{{tl|cell3}} سانچو ٽي لڳاتار ٽيبل سيلز ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جن جو پسمنظر (background) رنگ مخصوص ڪيو وڃي۔

{{cell3}} جو حڪم {{cell}}{{cell}}{{cell}} جي برابر آهي۔

=== استعمال ===
{{cell3}}

هي سانچو هڪ اڻنالي پيرا ميٽر وٺي ٿو، جيڪو ٽيبل سيلز جو پسمنظر رنگ هوندو آهي۔

=== مثال ===

;ڪوڊ
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell2|blue}}{{cell3|green}}
|}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;نتيجو
{| width=&quot;50%&quot; cellspacing=0
{{cell|red}}{{cell2|blue}}{{cell3|green}}
|}

=== نوٽ ===

{{tl|cell2}} سانچو ٻه لڳاتار ساڳئي رنگ وارا سيل ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ ٽن کان وڌيڪ سيلز لاءِ {{tl|cells}} استعمال ڪريو۔

=== پڻ ڏسو ===
*{{tl|cell}}
*{{tl|cell1}}
*{{tl|cell2}}
*{{tl|cells}}
*{{tl|color box}}
*{{tl|color strip}}
*{{tl|scarf}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:رنگ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>cfmdyxeqdwk7p3mmt9gay6nht8f5dw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Scarf/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95465</id>
    <revision>
      <id>373681</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;  هي سانچو {{tl|Cell1}} سان گڏ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن تعليمي اسڪارَف (academic scarf) جي نمائندگي ڪندڙ رنگن جي قطار ٺاهي سگهجي۔  (اهو پراڻن سانچن {{tl|Cell}}، {{tl|Cell2}}، {{tl|Cell3}} ۽ {{tl|Cells}} سان به استعمال ٿي س...</comment>
      <origin>373681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="b4hxfjebxzbpfph4vq5q2savi78w4an" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو --&gt;

هي سانچو {{tl|Cell1}} سان گڏ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن تعليمي اسڪارَف (academic scarf) جي نمائندگي ڪندڙ رنگن جي قطار ٺاهي سگهجي۔

(اهو پراڻن سانچن {{tl|Cell}}، {{tl|Cell2}}، {{tl|Cell3}} ۽ {{tl|Cells}} سان به استعمال ٿي سگهي ٿو، پر ان صورت ۾ ڊزائن جي لچڪ گهٽ هوندي آهي۔)

=== استعمال ===
مڪمل ويڪر وارو اسڪارَف
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{scarf |{{Cell1| ''colour1''}} {{Cell1| ''colour2''}} {{Cell1| ''colour3''}} ...}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

اڌ ويڪر وارو اسڪارَف
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{scarf |width=50% |{{Cell1 |''colour1''}} {{Cell1 |''colour2''}} {{Cell1 |''colour3''}} ...}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== مثال ===

==== سادو اسڪارَف ====
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{Scarf|
  {{Cell1 |red}} {{Cell1 |orange}} {{Cell1 |yellow}}
  {{Cell1 |green}} {{Cell1 |blue}} {{Cell1 |indigo}} {{Cell1 |violet}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Scarf|
  {{Cell1|red}} {{Cell1|orange}} {{Cell1|yellow}}
  {{Cell1|green}} {{Cell1|blue}} {{Cell1|indigo}} {{Cell1|violet}}
}}

==== پيچيده اسڪارَف (ويڪر، پٽي جي سائيز ۽ وضاحت سان) ====
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{Scarf
  | width = 75%
  | description = ڪارو ۽ اڇو ٻه حصا، اڇي حصي کي وچ ۾ سنهي ڳاڙهي پٽي ورهائي ٿي
  | {{Cell1 |width=50%   |black}}
    {{Cell1 |width=22.5% |white}}
    {{Cell1 |width=5%    |red}}
    {{Cell1 |width=22.5% |white}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Scarf
  | width = 75%
  | description = ڪارو ۽ اڇو ٻه حصا، اڇي حصي کي وچ ۾ سنهي ڳاڙهي پٽي ورهائي ٿي
  | {{Cell1 |width=50%   |black}}
    {{Cell1 |width=22.5% |white}}
    {{Cell1 |width=5%    |red}}
    {{Cell1 |width=22.5% |white}}
}}

==== ٻنهي پاسن تي مختلف رنگن وارو اسڪارَف ====

نوٽ: ٻنهي پاسن تي نمونو ساڳيو هجڻ گهرجي، صرف رنگ مختلف ٿي سگهن ٿا۔

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{Scarf
  | width = 75%
  | description = هڪ پاسي نيري رنگ سان وچ ۾ سنهي اڇي پٽي، ۽ ٻئي پاسي رنگ الٽيل
  | {{Cell1 |width=47.5  |blue}}
    {{Cell1 |width=5%    |white}}
    {{Cell1 |width=47.5% |blue}}
  | {{Cell1              |white}}
    {{Cell1              |blue}}
    {{Cell1              |white}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Scarf
  | width = 75%
  | description = هڪ پاسي نيري رنگ سان وچ ۾ سنهي اڇي پٽي، ۽ ٻئي پاسي رنگ الٽيل
  | {{Cell1 |width=47.5  |blue}}
    {{Cell1 |width=5%    |white}}
    {{Cell1 |width=47.5% |blue}}
  | {{Cell1              |white}}
    {{Cell1              |blue}}
    {{Cell1              |white}}
}}

=== مخصوص ادارن لاءِ ذيلي صفحا ===

* {{tl|Scarf/University of Cambridge}}
* {{tl|Scarf/University of Oxford}}

=== پڻ ڏسو ===
* {{tl|Cell1}}
* {{tl|Cell}}
* {{tl|Cell2}}
* {{tl|Cell3}}
* {{tl|Cells}}
* {{tl|Scarf colour}} – اسڪارَف لاءِ مناسب رنگن جي فهرست ٺاهڻ لاءِ
* {{tl|Color box}}
* {{tl|Color strip}}
* [[تعليمي اسڪارَف]]

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:رنگ سانچا]]
[[زمرو:تعليمي سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>b4hxfjebxzbpfph4vq5q2savi78w4an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Scarf colour</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95466</id>
    <revision>
      <id>373682</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{#switch:{{{1|}}} | cambridge-blue = #8BC | cherry |cherry-pink = #C37 | brown = #633 | burgundy = #523 | dark-blue = #125 | dark-green = #343 | dark-red = #A23 | gold = #EB4 | grey = #AAB | grey-blue = #ABC | lavender = #A9C | light-blue = #47A | maroon = #723 | magenta = #927 | medium-blue |blue = #137 | medium-blue-adjusted = #149 | medium-green |green = #353 | mustard | mustard-yellow = #CB7 | navy = #114 | rose-pink |pink = #FCC | palatinate-purple |pur...</comment>
      <origin>373682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="mz4ghkaagu38w2a787fq5gjb29s8a1h" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch:{{{1|}}}
| cambridge-blue = #8BC
| cherry |cherry-pink = #C37
| brown = #633
| burgundy = #523
| dark-blue = #125
| dark-green = #343
| dark-red = #A23
| gold = #EB4
| grey = #AAB
| grey-blue = #ABC
| lavender = #A9C
| light-blue = #47A
| maroon = #723
| magenta = #927
| medium-blue |blue = #137
| medium-blue-adjusted = #149
| medium-green |green = #353
| mustard | mustard-yellow = #CB7
| navy = #114
| rose-pink |pink = #FCC
| palatinate-purple |purple = #626
| pearl-pink = #EAC
| pine-green = #354
| red = #C33
| royal-purple = #426
| sky-blue = #9BE
| yellow = #ED5
|=
|#default='''Error: colour not found'''
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mz4ghkaagu38w2a787fq5gjb29s8a1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Index to chemical element pages/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95467</id>
    <revision>
      <id>373683</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; == استعمال ==  ==استعمال ٿيل سانچا== * {{tl|Element cell/index/pt-cell}} : {{tl|element cell/index/pt-cell/format}} * {{tl|Infobox element/element navigation/format}}  ==ڊيٽا فهرستون== {{Infobox element/symbol-to--navbox}}  == پڻ ڏ...</comment>
      <origin>373683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="a4oa777map46un2sjh8z4cr5ja50454" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
== استعمال ==

==استعمال ٿيل سانچا==
* {{tl|Element cell/index/pt-cell}}
: {{tl|element cell/index/pt-cell/format}}
* {{tl|Infobox element/element navigation/format}}

==ڊيٽا فهرستون==
{{Infobox element/symbol-to--navbox}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Index to chemical element_pages/isotopes-of pages inline}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:ڪيميا سانچا]]
[[زمرو:دوري جدول جا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>a4oa777map46un2sjh8z4cr5ja50454</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-metal-moid-nonmetal</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95468</id>
    <revision>
      <id>373686</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#switch:{{{symbol|}}} | H | He | C | N | O | F | Ne | P | S | Cl | Ar | Se | Br | Kr | I | Xe | Rn = nonmetal  | Li | Be | Na | Mg | Al | K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | B...</comment>
      <origin>373686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="4w4fhtzmwytfoa7lerrkk5qxd109qat" xml:space="preserve">{{#switch:{{{symbol|}}}
| H | He | C | N | O | F | Ne | P | S | Cl | Ar | Se | Br | Kr | I | Xe | Rn = nonmetal

| Li | Be
| Na | Mg | Al
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn
| Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At
| Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs =metal

| B | Si | Ge | As | Sb | Te =metalloid
| Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og ={{{default|}}}&lt;!-- blank --&gt;
| #default={{{default|}}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4w4fhtzmwytfoa7lerrkk5qxd109qat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to-metal-moid-nonmetal/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95469</id>
    <revision>
      <id>373687</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}}  == استعمال == *{{para|symbol|He}}  == عنصرن لاءِ جائزو == {{Infobox element/symbol-to--overview-IDs}}  == پڻ ڏسو == {{Infobox element/symbol-to--navbox}} &lt;!-- --&gt;&lt;includeonly&gt;{{sandbox other|| [[زمرو:Infobox element data sets|درجابندي]] }}&lt;/includeonly&gt;</comment>
      <origin>373687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="2bhzi3eevn2es9r713pinrsfo2ytqvp" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}

== استعمال ==
*{{para|symbol|He}}

== عنصرن لاءِ جائزو ==
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs}}

== پڻ ڏسو ==
{{Infobox element/symbol-to--navbox}}
&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:Infobox element data sets|درجابندي]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>2bhzi3eevn2es9r713pinrsfo2ytqvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to--overview-IDs</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95470</id>
    <revision>
      <id>373688</id>
      <timestamp>2026-04-26T02:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation|content= *;Wikidata properties * {{tl|Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0}} - get QID * {{tl|Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row}} ;Wikidata properties :{{Wikidata property link|P487}} &lt;small&gt;(to check {{Wikidata property link|P4213}})&lt;/small&gt; : {{Infobox element/symbol-to--navbox|state=collapsed}}   [[Category:Infobox element data sets overviews|IDs]]}}&lt;!--  --&gt;&lt;/noinclude&gt; {| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-{{{stat...</comment>
      <origin>373688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9196" sha1="ciys8wsmjpc02xsdovyjy6ab05h10q3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|content=
*;Wikidata properties
* {{tl|Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0}} - get QID
* {{tl|Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row}}
;Wikidata properties
:{{Wikidata property link|P487}} &lt;small&gt;(to check {{Wikidata property link|P4213}})&lt;/small&gt;
:
{{Infobox element/symbol-to--navbox|state=collapsed}}


[[Category:Infobox element data sets overviews|IDs]]}}&lt;!--

--&gt;&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-{{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
! colspan=&quot;20&quot; | {{navbar-collapsible|Element IDs|Template:Infobox element/symbol-to--overview-IDs}}
|-
! Z
! Symbol
! Name
! style=&quot;width:2.0em;&quot; | &lt;small&gt;[[Soft hyphen|Shy-&lt;br/&gt;phen]]&lt;/small&gt;
! AQ
! style=&quot;background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | QID [[File:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|17px]]
! style=&quot;background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | P487
! style=&quot;background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | enwiki:zh
!
!
|-
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-Z|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! 
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-name|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-shyphen-name|2={{{smallcaps|E}}}}}]
! &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{edit|1=Template:Infobox element/symbol-to-QID|2={{{smallcaps|E}}}}}]
!
!
!
!
!
&lt;!--- Period 1 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=H}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=He}}
&lt;!--- Period 2 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Li}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Be}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=B}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=C}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=N}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=O}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=F}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ne}}
&lt;!--- Period 3 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Na}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Mg}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Al}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Si}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=P}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=S}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cl}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ar}}
&lt;!--- Period 4 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=K}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ca}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Sc}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ti}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=V}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Mn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Fe}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Co}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ni}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cu}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Zn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ga}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ge}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=As}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Se}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Br}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Kr}}
&lt;!--- Period 5 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Rb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Sr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Y}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Zr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Nb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Mo}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Tc}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ru}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Rh}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pd}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ag}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cd}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=In}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Sn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Sb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Te}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=I}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Xe}}
&lt;!--- Period 6 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cs}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ba}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=La}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ce}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Nd}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pm}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Sm}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Eu}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Gd}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Tb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Dy}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ho}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Er}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Tm}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Yb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Lu}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Hf}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ta}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=W}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Re}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Os}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ir}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pt}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Au}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Hg}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Tl}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pb}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Bi}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Po}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=At}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Rn}}
&lt;!--- Period 7 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Fr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ra}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ac}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Th}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pa}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=U}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Np}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Pu}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Am}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cm}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Bk}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cf}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Es}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Fm}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Md}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=No}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Lr}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Rf}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Db}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Sg}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Bh}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Hs}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Mt}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ds}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Rg}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Cn}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Nh}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Fl}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Mc}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Lv}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ts}}
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Og}}
&lt;!--- Period 8 ---&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Uue}}&lt;!--E119--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubn}}&lt;!--E120--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubu}}&lt;!--E121--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubb}}&lt;!--E122--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubt|note=no article&lt;!-- 2019-06-14 --&gt;}}&lt;!--E123--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubq}}&lt;!--E124--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubp|note=no article&lt;!-- 2019-06-14 --&gt;}}&lt;!--E125--&gt;
{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Ubh}}&lt;!--E126--&gt;

{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0|symbol=Xx|default=xerr|note=symbol Xx test}}&lt;!--E126--&gt;
|}&lt;!--

--&gt;</text>
      <sha1>ciys8wsmjpc02xsdovyjy6ab05h10q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row0</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95471</id>
    <revision>
      <id>373689</id>
      <timestamp>2026-04-26T03:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row |symbol={{{symbol|}}} |qid   ={{Infobox element/symbol-to-QID|symbol={{{symbol|}}}}} |Z     ={{Infobox element/symbol-to-Z|symbol={{{symbol|}}}}} |aq    ={{Infobox element/symbol-to-article-quality|symbol={{{symbol|}}}}} }}</comment>
      <origin>373689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="go9e1x8n6zlvnjv9grvtq77f1kw2899" xml:space="preserve">{{Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row
|symbol={{{symbol|}}}
|qid   ={{Infobox element/symbol-to-QID|symbol={{{symbol|}}}}}
|Z     ={{Infobox element/symbol-to-Z|symbol={{{symbol|}}}}}
|aq    ={{Infobox element/symbol-to-article-quality|symbol={{{symbol|}}}}}
}}</text>
      <sha1>go9e1x8n6zlvnjv9grvtq77f1kw2899</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/symbol-to--overview-IDs/row</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95472</id>
    <revision>
      <id>373690</id>
      <timestamp>2026-04-26T03:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: |-  ! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{{Z|}}}  ! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol|}}}|format=wl|default=err}}  | {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}&lt;!--- &lt;br&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wlisotopes}}&lt;/small&gt; ---&gt;  | {{Infobox element/symbol-to-shyphen-name|symbol={{{symbol|}}}}}  | style=&quot;text-align:center; background:{{element color|1=aq-{{{aq|}}...</comment>
      <origin>373690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="hto1h5hdjw3wyt0ltio9st4icx3gr4g" xml:space="preserve">|-

! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{{Z|}}}

! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol|}}}|format=wl|default=err}}

| {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}&lt;!---
&lt;br&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|}}}|format=wlisotopes}}&lt;/small&gt; ---&gt;

| {{Infobox element/symbol-to-shyphen-name|symbol={{{symbol|}}}}}

| style=&quot;text-align:center; background:{{element color|1=aq-{{{aq|}}}}}; color:inherit;&quot; | {{{aq|}}} {{icon|1={{{aq|}}}}}

! style=&quot;text-align:center; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | [[:d:{{{qid|}}}]]

| style=&quot;text-align:center; font-size:150%; padding:0.2em; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#statements:P487|from={{{qid|}}}}}

| style=&quot;text-align:center; font-size:150%; padding:0.2em; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{Infobox element/symbol-to-zh|symbol={{{symbol|}}}}}

| U+{{#statements:P4213|from={{{qid|}}}}}

| {{{note|}}}</text>
      <sha1>hto1h5hdjw3wyt0ltio9st4icx3gr4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373691</id>
      <parentid>373690</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1186" sha1="929c8qt0d2xk7bx9kss0w28lhndwfr8" xml:space="preserve">|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{{Z|}}}
! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol}}}|format=wl}}|–}}
| {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol}}}|format=wl}}|–}}&lt;!---&lt;br&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol}}}|format=wlisotopes}}}}&lt;/small&gt;---&gt;
| {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-shyphen-name|symbol={{{symbol}}}}}|–}}
| style=&quot;text-align:center; background:{{#if:{{{aq|}}}|{{element color|1=aq-{{{aq}}}}}|transparent}}; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{aq|}}}|{{{aq}}} {{icon|1={{{aq}}}}}|–}}
! style=&quot;text-align:center; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{qid|}}}|[[:d:{{{qid}}}]]|–}}
| style=&quot;text-align:center; font-size:150%; padding:0.2em; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{qid|}}}|{{#statements:P487|from={{{qid}}}}}|–}}
| style=&quot;text-align:center; font-size:150%; padding:0.2em; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-zh|symbol={{{symbol}}}}}|–}}
| {{#if:{{{qid|}}}|U+{{#statements:P4213|from={{{qid}}}}}|–}}
| {{{note|}}}</text>
      <sha1>929c8qt0d2xk7bx9kss0w28lhndwfr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373692</id>
      <parentid>373691</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>373692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1119" sha1="mn58vf3hlk14uaxspd0ktwyj2ac7ro1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{{Z|}}}
! style=&quot;text-align:center;&quot; | {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-symbol|symbol={{{symbol}}}|format=wl}}|–}}
| {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol}}}|format=wl}}|–}}
| {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-shyphen-name|symbol={{{symbol}}}}}|–}}
| style=&quot;text-align:center; background:{{#if:{{{aq|}}}|{{element color|1=aq-{{{aq}}}}}|transparent}}; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{aq|}}}|{{{aq}}} {{icon|1={{{aq}}}}}|–}}
! style=&quot;text-align:center; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{qid|}}}|[[:d:{{{qid}}}]]|–}}
| style=&quot;text-align:center; font-size:150%; padding:0.2em; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{qid|}}}|{{#statements:P487|from={{{qid}}}}}|–}}
| style=&quot;text-align:center; font-size:150%; padding:0.2em; background:lemonchiffon; color:inherit;&quot; | {{#if:{{{symbol|}}}|{{Infobox element/symbol-to-zh|symbol={{{symbol}}}}}|–}}
| {{#if:{{{qid|}}}|U+{{#statements:P4213|from={{{qid}}}}}|–}}
| {{{note|}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mn58vf3hlk14uaxspd0ktwyj2ac7ro1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستاني صحافين جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95473</id>
    <revision>
      <id>373701</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1335455084|List of Pakistani journalists]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>373701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="17w70kj3klq3q5q16b2r3zbeoaihd3t" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي. پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا{{Compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes|ا=1|ب=B}}</text>
      <sha1>17w70kj3klq3q5q16b2r3zbeoaihd3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373703</id>
      <parentid>373701</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="3181eggri06e35r1op3yxm3a4p1patj" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي.

==ٻاهرين لنڪس== 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]

[[زمرو:پاڪستاني صحافي]] 
[[زمرو:پاڪستان]]</text>
      <sha1>3181eggri06e35r1op3yxm3a4p1patj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373727</id>
      <parentid>373703</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="dvfmjrg7zpu7qo7nlfalgur9055xtfr" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي.

==آ==
* آفتاب اقبال
* آغا شورش ڪشميري

ا
* انصار عباسي 
* اياز امير 
* اردشير ڪاواسجي 
* ارشد شريف 
* اياز لطيف پليجو 
* احمد نديم قاسمي 
* احفاظ الرحمان 
* احمد رشيد  
* اڪبر علي واحدي
* محمد اظهار الحق 
* ارشاد احمد حقاني
* ايان فائي

ب
* سيد بابر علي 

ث
* ثنا بچا

چ
* چراغ حسن حسرت

ح
* حسن عابدي
* حامد مير 
* حسن نثار 
ز
* زاهده حنا 

ص
* صبيح الدين غوثي 

ط
* طلعت حسين

ع
* عبدالله ملڪ
* عاصمه شيرازي
* عبدالحميد ڇاپرا
* عائشه صديقه 
* عطاء الحق قاسمي

غ
* غريده فاروقي
* مولانا غلام رسول مهر

م
* مجاهد بریلوي
* مهر بخاري

 * Anthony Mascarenhas

==ٻاهرين لنڪس== 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]

[[زمرو:پاڪستاني صحافي]] 
[[زمرو:پاڪستان]]</text>
      <sha1>dvfmjrg7zpu7qo7nlfalgur9055xtfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373728</id>
      <parentid>373727</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* آ */</comment>
      <origin>373728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="bv9hk1fy9ibclh8hqkkyhmqpxeztpkf" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي.

==آ==
* آفتاب اقبال
* آغا شورش ڪشميري

ا
* انصار عباسي 
* اياز امير 
* اردشير ڪاواسجي 
* ارشد شريف 
* اياز لطيف پليجو 
* احمد نديم قاسمي 
* احفاظ الرحمان 
* احمد رشيد  
* اڪبر علي واحدي
* محمد اظهار الحق 
* ارشاد احمد حقاني
* ايان فائي
* ميان افتخار الدين 
* اوريا مقبول جان 

ب
* سيد بابر علي 

ث
* ثنا بچا

ج
* جاويد جبار 
* جگنو محسن 

چ
* چراغ حسن حسرت

ح
* حسن عابدي
* حامد مير 
* حسن نثار 
ز
* زاهده حنا

 
ش
* شاهد مسعود 
* شيرين مزاري

ص
* صبيح الدين غوثي 

ض
* ضمير نيازي
* ضرار ڍورو


ط
* طلعت حسين

ظ
* مولانا ظفر علي خان

ع
* عبدالله ملڪ
* عاصمه شيرازي
* عبدالحميد ڇاپرا
* عائشه صديقه 
* عطاء الحق قاسمي
* عمران رياض خان
* عمر قريشي

غ
* غريده فاروقي
* مولانا غلام رسول مهر
  
ڪ
* ڪامران خان

م
* مجاهد بریلوي
* مهر بخاري
* منصور علي خان 
* منهاج برنا 
* مبشر لقمان
* رانا مبشر 
* مجيد نظامي
* محمود شام
* منيزا شمسي
* مبشر زيدي


ن
* نصرت جاويد
* نجم سيٺي


*  *  * حميد نظامي *  * رئيس امروهوي * سيد صلاح الدين * سليم صافي * غازي صلاح الدين * شاهين صهبائي * شاهزيب خانزاده *  * 
 * رياض شاهد *  * زيد. اي سلهري * شوڪت ٿانوي * وجاهت مسعود * وسيم بادامي * رحيم الله يوسفزئي * محمد اسماعيل ذبيح *  *  * نسيم زهره * اقبال زبيري * پڻ ڏسو:

 * Anthony Mascarenhas

==ٻاهرين لنڪس== 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]

[[زمرو:پاڪستاني صحافي]] 
[[زمرو:پاڪستان]]</text>
      <sha1>bv9hk1fy9ibclh8hqkkyhmqpxeztpkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373729</id>
      <parentid>373728</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="b9ydx1eholjife71oe5o0w6em1cuk2w" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي.

==آ==
* آفتاب اقبال
* آغا شورش ڪشميري

ا
* انصار عباسي 
* اياز امير 
* اردشير ڪاواسجي 
* ارشد شريف 
* اياز لطيف پليجو 
* احمد نديم قاسمي 
* احفاظ الرحمان 
* احمد رشيد  
* اڪبر علي واحدي
* محمد اظهار الحق 
* ارشاد احمد حقاني
* ايان فائي
* ميان افتخار الدين 
* اوريا مقبول جان 
* محمد اسماعيل ذبيح  
* اقبال زبيري

ب
* سيد بابر علي 

ث
* ثنا بچا

ج
* جاويد جبار 
* جگنو محسن 

چ
* چراغ حسن حسرت

ح
* حسن عابدي
* حامد مير 
* حسن نثار
* حميد نظامي 

ر
* رحيم الله يوسفزئي
* رئيس امروهوي
* رياض شاهد 

ز
* زاهده حنا
* زيد. اي. سلهري

س
* سليم صافي
 
ش
* شاهد مسعود 
* شيرين مزاري
* شاهين صهبائي 
* شاهزيب خانزاده 
* شوڪت ٿانوي

ص
* صبيح الدين غوثي 
* سيد صلاح الدين
* غازي صلاح الدين 

ض
* ضمير نيازي
* ضرار ڍورو


ط
* طلعت حسين

ظ
* مولانا ظفر علي خان

ع
* عبدالله ملڪ
* عاصمه شيرازي
* عبدالحميد ڇاپرا
* عائشه صديقه 
* عطاء الحق قاسمي
* عمران رياض خان
* عمر قريشي

غ
* غريده فاروقي
* مولانا غلام رسول مهر
  
ڪ
* ڪامران خان

م
* مجاهد بریلوي
* مهر بخاري
* منصور علي خان 
* منهاج برنا 
* مبشر لقمان
* رانا مبشر 
* مجيد نظامي
* محمود شام
* منيزا شمسي
* مبشر زيدي

ن
* نصرت جاويد
* نجم سيٺي
* نسيم زهره

و
* وجاهت مسعود 
* وسيم بادامي
==پڻ ڏسو==

 * Anthony Mascarenhas

==ٻاهرين لنڪس== 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]

[[زمرو:پاڪستاني صحافي]] 
[[زمرو:پاڪستان]]</text>
      <sha1>b9ydx1eholjife71oe5o0w6em1cuk2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373733</id>
      <parentid>373729</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>373733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="8y0hjxk7jwgsl6blrrha1cfj17jvtm6" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي.

==آ==
* آفتاب اقبال
* آغا شورش ڪشميري

ا
* انصار عباسي 
* اياز امير 
* اردشير ڪاواسجي 
* ارشد شريف 
* اياز لطيف پليجو 
* احمد نديم قاسمي 
* احفاظ الرحمان 
* احمد رشيد  
* اڪبر علي واحدي
* محمد اظهار الحق 
* ارشاد احمد حقاني
* ايان فائي
* ميان افتخار الدين 
* اوريا مقبول جان 
* محمد اسماعيل ذبيح  
* اقبال زبيري

ب
* سيد بابر علي 

ث
* ثنا بچا

ج
* جاويد جبار 
* جگنو محسن 

چ
* چراغ حسن حسرت

ح
* حسن عابدي
* حامد مير 
* حسن نثار
* حميد نظامي 

ر
* رحيم الله يوسفزئي
* رئيس امروهوي
* رياض شاهد 

ز
* زاهده حنا
* زيد. اي. سلهري

س
* سليم صافي
 
ش
* شاهد مسعود 
* شيرين مزاري
* شاهين صهبائي 
* شاهزيب خانزاده 
* شوڪت ٿانوي

ص
* صبيح الدين غوثي 
* سيد صلاح الدين
* غازي صلاح الدين 

ض
* ضمير نيازي
* ضرار ڍورو


ط
* طلعت حسين

ظ
* مولانا ظفر علي خان

ع
* عبدالله ملڪ
* عاصمه شيرازي
* عبدالحميد ڇاپرا
* عائشه صديقه 
* عطاء الحق قاسمي
* عمران رياض خان
* عمر قريشي

غ
* غريده فاروقي
* مولانا غلام رسول مهر
  
ڪ
* ڪامران خان

م
* مجاهد بریلوي
* مهر بخاري
* منصور علي خان 
* منهاج برنا 
* مبشر لقمان
* رانا مبشر 
* مجيد نظامي
* محمود شام
* منيزا شمسي
* مبشر زيدي

ن
* نصرت جاويد
* نجم سيٺي
* نسيم زهره

و
* وجاهت مسعود 
* وسيم بادامي
==پڻ ڏسو==

 * Anthony Mascarenhas

==ٻاهرين لنڪس== 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستاني صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>8y0hjxk7jwgsl6blrrha1cfj17jvtm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373734</id>
      <parentid>373733</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* آ */</comment>
      <origin>373734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="cgkl1lsouga5me1romc0ars6bbyr4zk" xml:space="preserve">هي پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا جي '''پاڪستاني [[صحافي|صحافين]] جي فهرست''' آهي.

==آ==
* آفتاب اقبال
* آغا شورش ڪشميري
* [[آزاد انور ڪانڌڙو]]

ا
* [[امتياز دانش]]
* [[انور ابڙو]]
* [[انور پيرزادو]]
* انصار عباسي 
* اياز امير 
* اردشير ڪاواسجي 
* ارشد شريف 
* اياز لطيف پليجو 
* احمد نديم قاسمي 
* احفاظ الرحمان 
* احمد رشيد  
* اڪبر علي واحدي
* محمد اظهار الحق 
* ارشاد احمد حقاني
* ايان فائي
* ميان افتخار الدين 
* اوريا مقبول جان 
* محمد اسماعيل ذبيح  
* اقبال زبيري

ب
* سيد بابر علي 

ث
* ثنا بچا

ج
* [[جي ايم مهڪري]]
* جاويد جبار 
* جگنو محسن 

چ
* چراغ حسن حسرت

ح
* حسن عابدي
* حامد مير 
* حسن نثار
* حميد نظامي 

د
* [[دلشاد ڀٽو]]
* [[دين محمد وفائي]]

ر
* رحيم الله يوسفزئي
* رئيس امروهوي
* رياض شاهد 

ز
* زاهده حنا
* زيد. ائ. سلهري

س
* سليم صافي
 
ش
* شاهد مسعود 
* شيرين مزاري
* شاهين صهبائي 
* شاهزيب خانزاده 
* شوڪت ٿانوي

ص
* صبيح الدين غوثي 
* سيد صلاح الدين
* غازي صلاح الدين 

ض
* ضمير نيازي
* ضرار کوڙو

ط
* طلعت حسين

ظ
* مولانا ظفر علي خان

ع
* [[علي محمد راشدي]]
* [[علي زاهد]]
* [[عاجز جمالي]]
* عبدالله ملڪ
* عاصمه شيرازي
* عبدالحميد ڇاپرا
* عائشه صديقه 
* عطاء الحق قاسمي
* عمران رياض خان
* عمر قريشي

غ
* غريده فاروقي
* مولانا غلام رسول مهر

ف
* [[فقير محمد لاشاري]]
  
ڪ
* ڪامران خان

م
* [[محمود مغل]]
* [[ممتاز بخاري]]
* [[مسرور پيرزادو]]
* [[ماڻڪ ڪنگراڻي]]
* [[مينهون خان کوسو]]
* مجاهد بریلوي
* مهر بخاري
* منصور علي خان 
* منهاج برنا 
* مبشر لقمان
* رانا مبشر 
* مجيد نظامي
* محمود شام
* منيزا شمسي
* مبشر زيدي

ن
* نصرت جاويد
* نجم سيٺي
* نسيم زهره
* [[نياز پنهور]]

و
* وجاهت مسعود 
* وسيم بادامي

==پڻ ڏسو==

 * Anthony Mascarenhas

==ٻاهرين لنڪس== 

[[زمرو:صحافي]] 
[[زمرو:فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستاني صحافي]] 
[[زمرو:صحافين جون فھرستون]]
[[زمرو:ابلاغ عامه جون فھرستون]]
[[زمرو:صحافت سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>cgkl1lsouga5me1romc0ars6bbyr4zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستاني صحافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95474</id>
    <revision>
      <id>373707</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]</comment>
      <origin>373707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="a6cmjnx1vps7jwai5fd2ss060rhnc1c" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>a6cmjnx1vps7jwai5fd2ss060rhnc1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان ۾ صحافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95475</id>
    <revision>
      <id>373709</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]</comment>
      <origin>373709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="r0t910bh1uvqsf5s3znery3whr6s2lh" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>r0t910bh1uvqsf5s3znery3whr6s2lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373710</id>
      <parentid>373709</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="o8b25fomvoi1aupgx5lb0xv22xym1vb" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>o8b25fomvoi1aupgx5lb0xv22xym1vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373712</id>
      <parentid>373710</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="ip2k2c07jn698zysabb8e0m2ie9iwfl" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافت بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]

[[زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>ip2k2c07jn698zysabb8e0m2ie9iwfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373716</id>
      <parentid>373712</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="emttw7ws76lp7ajsux1t9jl2ti505by" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافت بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>emttw7ws76lp7ajsux1t9jl2ti505by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:صحافت بلحاظ ملڪ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95476</id>
    <revision>
      <id>373714</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:صحافت]] [[زمرو:زمرا بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>373714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="9crxil6rcqqy9zsctljra3j4d65lu43" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>9crxil6rcqqy9zsctljra3j4d65lu43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:صحافي بلحاظ ملڪ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95477</id>
    <revision>
      <id>373715</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:صحافي]] [[زمرو:زمرا بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>373715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="i16595p6s8br6chq7g4dy575qg1a9gs" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافي]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>i16595p6s8br6chq7g4dy575qg1a9gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستاني شخصيتون بلحاظ پيشو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95478</id>
    <revision>
      <id>373721</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]</comment>
      <origin>373721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="hzocdfl75fwuk3unkwk8b6js0k3v6i9" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]</text>
      <sha1>hzocdfl75fwuk3unkwk8b6js0k3v6i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ايشيائي صحافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95479</id>
    <revision>
      <id>373723</id>
      <timestamp>2026-04-26T04:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا]]</comment>
      <origin>373723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="83037x0ghxor104mbffqb3l9qc46jw6" xml:space="preserve">[[زمرو:ايشيا]]</text>
      <sha1>83037x0ghxor104mbffqb3l9qc46jw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373724</id>
      <parentid>373723</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="091fwv6zmi7uaxrcjnku60c96frymew" xml:space="preserve">[[زمرو:ايشيا]]
[[زمرو:ايشيائي ماڻهو بلحاظ پيشو]]</text>
      <sha1>091fwv6zmi7uaxrcjnku60c96frymew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>373726</id>
      <parentid>373724</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>373726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="582zqcsp9izkix40mwx0qp2qxbt7xnf" xml:space="preserve">[[زمرو:صحافت]]
[[زمرو:ايشيائي ماڻهو بلحاظ پيشو]]</text>
      <sha1>582zqcsp9izkix40mwx0qp2qxbt7xnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماس ميڊيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95480</id>
    <redirect title="ابلاغ عامه جا ذريعا" />
    <revision>
      <id>373751</id>
      <timestamp>2026-04-26T11:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[ماس ميڊيا]] کي [[ابلاغ عامه جا ذريعا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>373751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="lp80z32ktd6dyshazvoq68k9vgnfl0p" xml:space="preserve">#چوريو [[ابلاغ عامه جا ذريعا]]</text>
      <sha1>lp80z32ktd6dyshazvoq68k9vgnfl0p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>