اسلام

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>اسلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2096</id>
    <revision>
      <id>374330</id>
      <parentid>339188</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32402" sha1="r0e9uv7nctjx0dutflqy6cdgkltpemz" xml:space="preserve">{{Short description|Abrahamic monotheistic religion}}
{{About|the religion||Islam (disambiguation)}}
{{good article}}
{{Infobox settlement
| native_name = ٱلْإِسْلَام ([[عربي ٻولي|عربي]])
| image = The Kaaba during Hajj.jpg
| imagewidth = 275px
| caption = [[مسجد الحرام]]، [[مڪو|مڪه المڪرمه]]، [[سعودي عرب]] ۾  [[ڪعبه|ڪعبه، بيت الله شريف]]، [[اسلام]] ۾ سڀ کان وڏو مقدس ماڳ
| type = [[توحيد|ان الدين عند الله الاسلام]]
| main_classification = [[Abrahamic religions|Abrahamic]]
| scripture = [[Quran]]&lt;br /&gt;Prophetic traditions: [[Hadith]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The saheeh Sunnah is wahy (Revelation) from Allah |url=https://islamqa.info/en/answers/77243/the-saheeh-sunnah-is-wahy-(revelation)-from-allah |website=islamqa.info |access-date=15 June 2025}}&lt;/ref&gt;
| theology = [[توحيد]]
The [[Kaaba]] at [[Masjid al-Haram]] in [[Mecca]], Saudi Arabia, the [[Holiest sites in Islam|holiest Islamic site]]


سڃي زمين (عالم اسلام):
[[وچ اوڀر]]، [[اتر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]]، [[اولهه آفريڪا]]، [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[قفقاز]]، [[ڏاکڻي اوڀر ايشيا]]، [[آسٽريليشيا]]، [[بلقان]]، [[انڊونيشيا]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Center |first=Pew Research |date=2013-04-30 |title=The World's Muslims: Religion, Politics and Society |url=https://www.pewresearch.org/religion/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-overview/ |access-date=2024-03-20 |publisher=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025124036/https://www.pewresearch.org/religion/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-overview/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://spice.fsi.stanford.edu/docs/the_spread_of_islam_in_west_africa_containment_mixing_and_reform_from_the_eighth_to_the_twentieth_century#:~:text=While%20the%20motivations%20of%20early,intensified%20the%20Trans%2DSaharan%20trade | title=The Spread of Islam in West Africa: Containment, Mixing, and Reform from }}&lt;/ref&gt;


{{hlist|[[باب مذهب]]&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Islam |year=1999 |article=Bāb |publisher=Brill |location=Leiden |first=A. |last=Bausani}}&lt;/ref&gt;|[[بهائي مذهب|بهائي  ازم]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Van der Vyer |first=J. D. |year=1996 |title=Religious human rights in global perspective: religious perspectives |publisher=Martinus Nijhoff |isbn=90-411-0176-4 |page=449 |url=https://archive.org/details/religioushumanri0000unse |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;|[[دروز مذهب]]&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Oxford Handbook of American Islam |first=Yvonne |last=Yazbeck Haddad |year=2014 |isbn=9780199862634 |page=142|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;|ذڪري مذهب&lt;ref name=&quot;Z. Mir-Hosseini 1994, p.267&quot;&gt;Z. Mir-Hosseini, &quot;Inner Truth and Outer History: The Two Worlds of the Ahl-e Haqq of Kurdistan&quot;, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol.26, 1994, p.267–268&lt;/ref&gt;|نصيري{{sfnp|Roychoudhury|1941|page=306}}|[[احمدي|احمديت]]&lt;ref&gt;
{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-SQe_sNtIaMC&amp;q=ali%2520illahism&amp;pg=PA216|title=Discoveries in the Ruins of Nineveh and Babylon: With Travels in Armenia, Kurdistan and the Desert: Being the Result of a Second Expedition Undertaken for the Trustees of the British Museum|last=Layard|first=Austen Henry|date=2010-08-31|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108016773|page=216|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
| area = 
| language = [[Classical Arabic|Quranic Arabic]]
| territory = [[مسلمان|عالم اسلام]]
| founder = 
| founded_date = 610 CE
| founded_place = [[Jabal al-Nour]]&lt;!-- Beginnings are understood to be where Muhammad is said to have received his first ever revelation, which was inside a cave in this mountain --&gt;, [[Mecca]], [[Hejaz]], [[Arabian Peninsula]]
| number_of_followers = {{est.}} 2 billion
| separations = {{hlist|[[Bábism]]&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Islam |year=1999 |article=Bāb |publisher=Brill |location=Leiden |first=A. |last=Bausani}}&lt;/ref&gt;|[[Baháʼí Faith]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Van der Vyer |first=J. D. |year=1996 |title=Religious human rights in global perspective: religious perspectives |publisher=Martinus Nijhoff |isbn=90-411-0176-4 |page=449 |url=https://archive.org/details/religioushumanri0000unse |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;|[[Druze faith]]&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Oxford Handbook of American Islam |first=Yvonne |last=Yazbeck Haddad |year=2014 |isbn=9780199862634 |page=142|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;|[[Yarsanism]]&lt;ref name=&quot;Z. Mir-Hosseini 1994, p.267&quot;&gt;Z. Mir-Hosseini, &quot;Inner Truth and Outer History: The Two Worlds of the Ahl-e Haqq of Kurdistan&quot;, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol.26, 1994, p.267–268&lt;/ref&gt;|[[Din-i Ilahi]]{{sfnp|Roychoudhury|1941|page=306}}|[[Ali-Illahism]]&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-SQe_sNtIaMC&amp;q=ali%2520illahism&amp;pg=PA216|title=Discoveries in the Ruins of Nineveh and Babylon: With Travels in Armenia, Kurdistan and the Desert: Being the Result of a Second Expedition Undertaken for the Trustees of the British Museum|last=Layard|first=Austen Henry|date=2010-08-31|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108016773|page=216|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
| name = اسلام
| official_name = ٱلْإِسْلَام ([[عربي ٻولي|عربي]])
| native_name_lang = Ar
| image_skyline = The Kaaba during Hajj.jpg
| imagesize = 275px
| image_caption = [[مسجد الحرام]]، [[مڪو|مڪه مڪرمه]] ۾ [[ڪعبه شريف]] جي [[طواف]] جو منظر
| image_alt = 
| image_seal = Muhammad Seal.svg
| seal_size = 100px
| image_blank_emblem = Allah.svg
| blank_emblem_type = الله جو خاص نالو
| blank_emblem_size = 80px
| image_map = File:Islam percent population in each nation World Map Muslim data by Pew Research.svg
| mapsize = 275px
| map_caption = عالم اسلام، مسلمانن جي مختلف سيڪڙن ۾ ورهاست ڏيکاريندڙ نقشو.
| subdivision_type = مکيه بنياد
| subdivision_name = [[توحيد]]
| subdivision_type1 = پيشوا
| subdivision_type2 = سلسلو
| subdivision_type3 = مقدس ڪتاب
| subdivision_type4 = ٻولي
| subdivision_type5 = آغاز
| subdivision_type6 = مقام
| subdivision_name1 = [[محمد|پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم]]
&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last1=Welch |first1=Alford T. |last2=Moussalli |first2=Ahmad S. |last3=Newby |first3=Gordon D. |date=2009 |entry=Muḥammad |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor-first=John L. |editor-last=Esposito |publisher=Oxford University Press |entry-url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211050118/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |archive-date=11 February 2017 }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_name2 = ابراهيمي مذهب
| subdivision_name3 = [[قرآن|قرآن مجيد]]
| subdivision_name4 = [[عربي ٻولي|عربي فصيح]] (قرآن جي عربي)
| subdivision_name5 = 610ع
| subdivision_name6 = [[مڪو|مڪه المڪرمه]]، [[حجاز]]، [[عربستان]]
| established_title = ٻيا مذهبي متن
| established_date = [[صحاح سته]] ([[حديث]])، [[اصول اربعه]] ([[اقوال ائمه]])
| established_title1 = پيشرو
| established_title2 = جانشين
| established_date1 = ڏسو: [[:زمرو:نبي ۽ رسول]]
* [[اسلام ۾ آدم|آدم عليه السلام]]
* [[اسلام ۾ ابراهيم|ابراهيم عليه السلام]]
* [[موسيٰ عليه السلام]]
* [[داؤد عليہ السلام]]
* [[عيسيٰ عليه السلام]]
* [[نوح عليه السلام]]
* [[هود عليہ السلام]]
* [[يعقوب عليہ السلام]]
* [[يوسف عليه السلام]]
* [[سانچو:اسلامي انبياء]]
| established_date2 = راشد خليفا، اهل بيت
| established_title3 = پوئلڳن جي تعداد
| established_date3 = 2 ارب 40 ڪروڙ {{increase}} &lt;small&gt;(انفرادي طور تي مسلم جي نالي سان سڏيو ويندو آهي، مجموعي طور تي امت جي نالي سان سڏيو ويندو آهي)&lt;/small&gt;
| seat_type = 
| seat = 
| parts_type = فرقا
| parts = 3 مکيه
| p1 = *[[سني اسلام]]
** حنفي مسلڪ
** شافعي مسلڪ
** مالڪي مسلڪ
**حنبلي مسلڪ
**اهل حديث مسلڪ
*شيعه اسلام
**اثنا عشري 
**زيدي 
**اسماعيلي
**بوهري 
*عبادي اسلام
| extinct_title = علائقو
| extinct_date = سڃي دنيا ۾ عالم اسلام، خاص ڪري [[وچ اوڀر]]، [[اتر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]]، [[اولهه آفريڪا]]، [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[قفقاز]]، [[آسٽريليشيا]]، [[بلقان]]، [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] ۽ [[گيانا]]&lt;ref&gt;
{{Cite web |last=Center |first=Pew Research |date=2013-04-30 |title=The World's Muslims: Religion, Politics and Society |url=https://www.pewresearch.org/religion/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-overview/ |access-date=2024-03-20 |publisher=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025124036/https://www.pewresearch.org/religion/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-overview/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://spice.fsi.stanford.edu/docs/the_spread_of_islam_in_west_africa_containment_mixing_and_reform_from_the_eighth_to_the_twentieth_century#:~:text=While%20the%20motivations%20of%20early,intensified%20the%20Trans%2DSaharan%20trade | title=The Spread of Islam in West Africa: Containment, Mixing, and Reform from }}&lt;/ref&gt;
| leader_title = علائقو
| leader_name = عالم اسلام (سڃي دنيا ۾)
خاص ڪري [[وچ اوڀر]]، [[اتر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]]، [[اولهه آفريڪا]]، [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[قفقاز]]، [[آسٽريليشيا]]، [[بلقان]]، [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] ۽ [[گيانا]]&lt;ref&gt;
{{Cite web |last=Center |first=Pew Research |date=2013-04-30 |title=The World's Muslims: Religion, Politics and Society |url=https://www.pewresearch.org/religion/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-overview/ |access-date=2024-03-20 |publisher=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025124036/https://www.pewresearch.org/religion/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-overview/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://spice.fsi.stanford.edu/docs/the_spread_of_islam_in_west_africa_containment_mixing_and_reform_from_the_eighth_to_the_twentieth_century#:~:text=While%20the%20motivations%20of%20early,intensified%20the%20Trans%2DSaharan%20trade | title=The Spread of Islam in West Africa: Containment, Mixing, and Reform from }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1 = ڌار ٿيل مذهب
| leader_name1 = {{hlist|[[باب مذهب]]&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Islam |year=1999 |article=Bāb |publisher=Brill |location=Leiden |first=A. |last=Bausani}}&lt;/ref&gt;|[[بھائيت|بهائي مذهب]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Van der Vyer |first=J. D. |year=1996 |title=Religious human rights in global perspective: religious perspectives |publisher=Martinus Nijhoff |isbn=90-411-0176-4 |page=449 |url=https://archive.org/details/religioushumanri0000unse |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;|
[[دروز مذھب]]&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Oxford Handbook of American Islam |first=Yvonne |last=Yazbeck Haddad |year=2014 |isbn=9780199862634 |page=142|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;|یارسانیت&lt;ref name=&quot;Z. Mir-Hosseini 1994, p.267&quot;&gt;Z. Mir-Hosseini, &quot;Inner Truth and Outer History: The Two Worlds of the Ahl-e Haqq of Kurdistan&quot;, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol.26, 1994, p.267–268&lt;/ref&gt;|دین الٰھي{{sfnp|Roychoudhury|1941|page=306}}|نصيري&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-SQe_sNtIaMC&amp;q=ali%2520illahism&amp;pg=PA216|title=Discoveries in the Ruins of Nineveh and Babylon: With Travels in Armenia, Kurdistan and the Desert: Being the Result of a Second Expedition Undertaken for the Trustees of the British Museum|last=Layard|first=Austen Henry|date=2010-08-31|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108016773|page=216|language=en}}&lt;/ref&gt;}}{{!}}[[احمدي|احمديت]]
}}
'''اسلام''' ('''{{lang-en|Islam'''}}) توحيدي مذهب آهي، جن جي بنياد قرآن&lt;ref&gt;{{citation|title=Glossary of Islamic Terms|url=https://mpeb.ie/for-teachers/glossary-of-islamic-terms/|access-date=17 February 2025}}&lt;/ref&gt; ۽ پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم جي حيات (قول ۽ عمل) آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/pronunciation/english/islam|title=English pronunciation of Islam|website=Cambridge Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122222922/https://dictionary.cambridge.org/pronunciation/english/islam|archive-date=22 January 2021|access-date=19 Dec 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/islam/|title=Islam|date=2019-11-25|website=Worldhistory.org|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt; اسلام جي پوئلڳن کي [[مسلمان]] چئبو آهي، جنهن جي سڃي دنيا ۾ تعداد 2 ارب کان وڌيڪ آهي.  اسلام دنيا پوئلڳن جي تعداد جي لحاظ کان دنيا جو ٻيو نمبر وڏو ۽ تيز ترين وڌندڙ [[مذهب|مذھب]] آھي.&lt;ref&gt;&quot;Tawhid.&quot; In The Oxford Dictionary of Islam. ، edited by John L. Esposito. Oxford Islamic Studies Online&lt;/ref&gt; اسلام هڪ [[توحيد|وحدانيت پرست]] دين آهي جيڪو [[اسلام ۾ ابراهيم|ابراهيمي]] دين جو تسلسل آهي.&lt;ref name=&quot;pew2010–20202&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pewresearch.orgreligion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/|title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020. Muslims grew fastest; Christians lagged behind global population increase|date=June 9, 2025|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=2025-06-28}}

* {{cite web|url=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2025/06/PR_2025.06.09_global-religious-change_report.pdf|title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020|author=Fahmy, Conrad Hackett; Marcin Stonawski; Yunping Tong; Stephanie Kramer; Anne Shi and Dalia|date=2025-06-09|publisher=Pew Research Center|access-date=2025-06-10}}&lt;/ref&gt;[[File:FirstSurahKoran.jpg|thumb|200px|right|&lt;small&gt;'''[[سورہ فاتحہ|سورة فاتحه]]، [[قرآن]] جي پهرين سورت'''&lt;/small&gt;]] 
مسلمانن جو عقيدو آهي ته اسلام هڪ ابتدائي (شروع کان) ايمان جو مڪمل ۽ عالمگير نسخو آهي (جيڪو اڳين نبين ۽ رسولن ذريعي ڪيترائي ڀيرا نازل ٿيو هو) جن ۾ آدم، نوح، ابراهيم، موسيٰ ۽ عيسيٰ شامل آهن. مسلمان قرآن کي الله جو لفظي (پنهنجو) ڪلام ۽ غير تبديل ٿيل، آخري وحي سمجهن ٿا. قرآن سان گڏ. مسلمان اڳين وحي (جهڙوڪ تورات، زبور ۽ انجيل) تي به يقين رکن ٿا. اهي يقين رکن ٿا ته محمد (صلي الله عليه وسلم) الله جا مکيه ۽ آخري رسول آهن. جن جي ذريعي دين مڪمل ٿيو. محمد (صلي الله عليه وسلم) جون تعليمات ۽ معياري مثال (جن کي سنت سڏيو ويندو آهي، حديث سڏيو ويندو آهي) مسلمانن لاءِ هڪ آئيني نمونو فراهم ڪن ٿا. اسلام خدا جي وحدانيت ۽ انفراديت (توحيد) تي يقين تي ٻڌل آهي. ۽ آخري فيصلي سان گڏ آخرت (آخرت) تي يقين رکي ٿو. جتي نيڪ ماڻهن کي جنت (جنت) ۾ انعام ڏنو ويندو ۽ بدڪارن کي دوزخ ۾ سزا ڏني ويندي (جهنم). پنج ستون (عبادت جا فرض سمجهيا وڃن ٿا) ڪلمه (شهادت) جي شاهدي، روزاني نماز (نماز يا نماز)، خيرات (زڪوات)، رمضان جي مهيني ۾ روزو (سووم يا روزو) ۽ مڪي جو حج (حج) آهن. اسلامي قانون (شريعت) زندگي جي تقريبن هر پهلو (بينڪنگ ۽ فنانس ۽ ڀلائي کان وٺي مردن ۽ عورتن جي ڪردار ۽ ماحول تائين) کي ڇهندو آهي. ٻه مکيه مذهبي تہوار عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ آهن. اسلام ۾ ٽي مقدس ترين جڳھون آهن مڪي ۾ مسجد الحرام، مديني ۾ مسجد نبوي (مسجد النبوي) ۽ يروشلم ۾ مسجد اقصيٰ. 

اسلام 610 عيسوي ۾ مڪي ۾ شروع ٿيو. سندس وصال جي وقت تائين، عرب جزيره نما جو گهڻو حصو اسلام قبول ڪري چڪو هو. مسلم حڪمراني خلافت راشدين جي دور ۾ عرب کان ٻاهر وڌي وئي ۽ بعد ۾ اموي خلافت آئبيرين جزيره نما, پرتگال ۽ اسپين (اندلس)     کان سنڌو ماٿري تائين حڪومت ڪئي. اسلامي سونهري دور ۾, خاص طور عباسي خلافت جي دور ۾, مسلم دنيا جي اڪثر حصي سائنسي، معاشي ۽ ثقافتي ترقي جو تجربو ڪيو. مسلم دنيا جي واڌ ۾ مختلف رياستون ۽ خلافتن, اسلامي تبليغي سرگرمين (دعوت ۽ تبليغ) انهي سان گڏ جي  وسيع واپار ۽ مذهبي تبديلي نتيجي ۾ ٿي. 

ٻه مکيه اسلامي شاخون سني اسلام (87-90٪) ۽ شيعه اسلام (10-13٪) آهن. سني روايتي حديثن جو مجموعو ڇه ڪتابن تي مشتمل آهي. جڏهن ته شيعه روايتي حديثن جو مجموعو چار ڪتابن تي مشتمل آهي. مسلمان 53 ملڪن ۾ آبادي جو اڪثريت آهن. &lt;ref name=&quot;pew2010–20203&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pewresearch.orgreligion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/|title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020. Muslims grew fastest; Christians lagged behind global population increase|date=June 9, 2025|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=2025-06-28}}

* {{cite web|url=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2025/06/PR_2025.06.09_global-religious-change_report.pdf|title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020|author=Fahmy, Conrad Hackett; Marcin Stonawski; Yunping Tong; Stephanie Kramer; Anne Shi and Dalia|date=2025-06-09|publisher=Pew Research Center|access-date=2025-06-10}}&lt;/ref&gt;  دنيا جي تقريبن %12 مسلمان انڊونيشيا, سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو مسلم اڪثريت وارو ملڪ  ۾ رهن ٿا. %31 ڏکڻ ايشيا ۾, %20 وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا ۾ ۽ %15 سب سهارا آفريڪا ۾ رهن ٿا. مسلم برادريون آمريڪا، چين ۽ يورپ ۾ پڻ موجود آهن. اسلام دنيا پوئلڳن جي تعداد جي لحاظ کان دنيا جو ٻيو نمبر وڏو ۽ تيز ترين وڌندڙ [[مذھب]] آھي.

مسلمانن جو عقيدو آهي تہ اسلام هڪ بنيادي عقيدي جو مڪمل ۽ آفاقي نسخو آهي جيڪو اڳين نبين ۽ رسولن، جن ۾ آدم، نوح، ابراهيم، موسيٰ ۽ عيسىٰ سميت ڪيترائي ڀيرا نازل ٿيو هو. مسلمان قرآن مجيد کي الله جو ڪلام ۽ غير تبديل ٿيل، آخري وحي سمجهندا آهن. قرآن سان گڏ، مسلمان پڻ اڳئين ڪتابن تي يقين رکن ٿا، توريت، زبور ۽ انجيل جيڪي حضرت موسيٰ، داؤد، ۽ عيسيٰ اليہ السلام تي نازل ٿيون. انهن جو عقيدو آهي تہ محمد ﷺ آخري نبي آهن، جن جي ذريعي دين مڪمل ٿيو. محمد جي تعليمات ۽ اصولي مثالن کي سنت سڏيو وڃي ٿو، جيڪي حديثن جي حسابن ۾ دستاويز ڪيا ويا آهن، مسلمانن لاءِ هڪ آئيني نموني مهيا ڪن ٿا. اسلام ان ڳالهہ تي زور ڏئي ٿو تہ اللّٰه هڪ آهي ۽ بي مثال آهي. اهو بيان ڪري ٿو تہ اتي هڪ &quot;آخري فيصلو&quot; ٿيندو جنهن ۾ صالحن کي جنت ۾ انعام ڏنو ويندو ۽ ظالمن کي دوزخ ۾ سزا ڏني ويندي.

پنجن ٿنڀن (ارڪان) کي واجب سمجهيو وڃي ٿو، جن ۾ توحيد (ڪلمہ جي شهادت)، روزاني نماز (پنج وقت)، زڪوٰات، رمضان جي مهيني ۾ روزا ۽ مڪي ڏانهن حج شامل آهن. اسلامي قانون، شريعت، بينڪنگ ۽ ماليات ۽ ڀلائي کان وٺي مردن ۽ عورتن جي ڪردار ۽ ماحول تائين زندگي جي تقريبن هر پهلو کي ڇڪي ٿو.   . ٻہ مکيہ مذهبي تہوار عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ آهن. اسلام ۾ ٽي مقدس ترين ماڳ آهن مڪي ۾ مسجد الحرام، مديني ۾ مسجد نبوي ۽ بيت المقدس (يروشلم) ۾ مسجد اقصيٰ.

حقيقي دين اهوئي آهي، جيڪو ماڻهوءَ ۾ نرميءَ وارو مزاج پيدا ڪري، جيڪو هرحال ۾ محبت ۽ چڱائيءَ جي تعليم ڏيندو هجي.

لَاۤ اِكۡرَاهَ فِى الدِّيۡنِ​ۙ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشۡدُ مِنَ الۡغَىِّ​ۚ فَمَنۡ يَّكۡفُرۡ بِالطَّاغُوۡتِ وَيُؤۡمِنۡۢ بِاللّٰهِ فَقَدِ اسۡتَمۡسَكَ بِالۡعُرۡوَةِ الۡوُثۡقٰى لَا انْفِصَامَ لَهَا​​ ؕ وَاللّٰهُ سَمِيۡعٌ عَلِيۡمٌ‏ ٢٥٦

اَللّٰهُ وَلِىُّ الَّذِيۡنَ اٰمَنُوۡا يُخۡرِجُهُمۡ مِّنَ الظُّلُمٰتِ اِلَى النُّوۡرِ​ؕ  وَالَّذِيۡنَ كَفَرُوۡۤا اَوۡلِيٰٓـــُٔهُمُ الطَّاغُوۡتُۙ يُخۡرِجُوۡنَهُمۡ مِّنَ النُّوۡرِ اِلَى الظُّلُمٰتِ​ؕ اُولٰٓٮِٕكَ اَصۡحٰبُ النَّارِ​​ۚ هُمۡ فِيۡهَا خٰلِدُوۡنَ‏ ٢٥٧

دين ۾ ڪابه جبر نه آهي، گمراهيءَ کان هدايت پڌري ڪئي وئي آهي، پوءِ جنهن طاغوت کي رد ڪيو ۽ پوءِ الله کي مڃيو، پوءِ ان هڪ اهڙو مضبوط حلقو رکيو آهي جيڪو ڪڏهن به ٽٽڻ وارو نه آهي، ۽ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي. الله مؤمنن جو نگهبان آهي ۽ (ان جي برعڪس) جن ڪفر ڪيو تن جا اولياءَ (مددگار ۽ مددگار) طاغوت آهن. انهن کي روشنيءَ مان ڪڍي اوندهه ۾ آڻن ٿا. هي دوزخي ماڻهو آهن اُھي ان ۾ ھميشه رھندا.

اسلام اميد جو مذهب آهي. اسلام جون مڙئي تعليمات اميد ۽ حوصلي جو سبق ڏين ٿيون. ظاهر ۾ مشڪل، ناڪامي ۽ محرومي جهڙين حالتن ۾ به اسلام انسان کي اميد ۽ حوصلي جو سبق ڏئي ٿو. اهو شام جي اونداهيءَ ۾ به صبح جي روشنيءَ جي خوشخبري ڏئي ٿو. قرآن شريف ۾ ايمان وارن لاءِ ارشاد آهي ته:

وَ تَرۡجُوۡنَ مِنَ اللّٰہِ مَا لَا یَرۡجُوۡنَ ؕ (النساء: 104)

”۽ توهين الله ۾ اميد ٿا رکو جا اميد انهن کي نه آهي.“

ان مان خبر پئي ته هڪ شخص جيڪو اسلامي فڪر وارو هجي، اهو هڪ اهڙو انسان هوندو آهي، جيڪو اوندهه ۾ به روشني ڏسندو آهي. هو اتي به اميد ڀريو رهندو آهي، جتي ٻيا ماڻهو اميد ۽ حوصلو وڃائي ويهندا آهن. ان معاملي ۾ اسلام ۾ مايوسيءَ کي حرام سڏيو ويو آهي. قرآن پاڪ ۾ هڪ پيغمبر جي ذريعي اها تعليم ڏني وئي ته:

وَ لَا تَایۡـَٔسُوۡا مِنۡ رَّوۡحِ اللّٰہِ ؕ اِنَّہٗ لَا یَایۡـَٔسُ مِنۡ رَّوۡحِ اللّٰہِ اِلَّا الۡقَوۡمُ الۡکٰفِرُوۡنَ (يوسف: 87)

”۽ الله جي رحمت کان نا اميد نه ٿيو، ڇو ته الله جي رحمت کان ڪافر ئي نا اميد ٿيندا آهن.“

انهيءَ ڪري مسلمانن لاءِ ڪنهن به صورت ۾ اهو جائز نه آهي ته، اهي مايوس ٿي وڃن. ظاهر ۾ ڪيتريون ئي اڻوڻندڙ ۽ غير موافق حالتون هجن، پر ايمان وارن تي فرض آهي ته اهي آخر تائين اميد جو دامن نه ڇڏين. اهو ئي سبب آهي جو اسلام ۾ خودڪشيءَ جي موت کي حرام چيو ويو آهي.&lt;ref&gt;[http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=307 ڪتاب: انسانيت جي تعمير] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912090236/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=307 |date=2017-09-12 }}، مولانا وحيد الدين خان&lt;/ref&gt;

مسلمانن جو عقيدو آهي ته [[الله]] سائين [[قرآن]]کي فرشته جي وسيلي سان حضرت [[محمد]] ص تي نازل ڪيو آهي مسلمانن جي عقيدي موجب خداوند جهڙي ريت سڀني نبين تي وحي نازل ڪئي آهي حضرت محمد ص به ان جي آخري ڪڙي آهن.&lt;ref&gt; «ما کانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِکُمْ وَ لکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِیِّین&lt;/ref&gt;

== تفصيل ==
[[فائل:Allah-green.svg]]
'''اسلام''' ('''{{lang-en|Islam'''}}) توحيدي مذهب آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/pronunciation/english/islam|title=English pronunciation of Islam|website=Cambridge Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122222922/https://dictionary.cambridge.org/pronunciation/english/islam|archive-date=22 January 2021|access-date=19 Dec 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اسلام هڪ وحدانيت پرست دين آهي جيڪو ابراهيمي دين جو تسلسل آهي. اسلام جي پيروڪارن کي [[مسلمان]] چئبو آهي. هينئر جيڪڏهن ڏٺو وڃي تہ اسلام دنيا جو ٻيو نمبر مذهب آهي ۽ تيز ترين وڌندڙ مذھب آھي.&lt;ref&gt;&quot;Tawhid.&quot; In The Oxford Dictionary of Islam. ، edited by John L. Esposito. Oxford Islamic Studies Online&lt;/ref&gt;

[[File:Islam percent population in each nation World Map Muslim data by Pew Research.svg|thumb|upright=1.35|World percentage of Muslims by country (2010)&lt;ref name=&quot;pew2015&quot; /&gt;{{rp|234–245}}]]

لغوي معنيٰ آهي صلح، سلامتي، اطاعت. ظاهري ۽ باطني عيبن کان پاڪ رهڻ. اهو انهيءَ دين جو نالو آهي، جيڪو -الله- پاڪ، سچن رسولن ۽ هادين جي ذريعي انسانن جي هدايت لاءِ موڪليو آهي. انهيءَ جو آخري، مڪمل ۽ مقدس دين اهو آهي، جيڪو قرآن شريف جي شڪل ۾ حضرت محمد مصطفيٰ صلي -الله- عليه وسلم تي نازل ٿيو. شرعي لحاظ سان -اسلام- جو مطلب آهي: خدا جي احڪامن جي، جيئن قرآن شريف ۾ آيا آهن، بنا شڪ شبهي جي دل جي خلوص سان اطاعت ڪرڻ. ٻين لفظن ۾، ڪتاب ۽ سنت جي تعليمات تي عمل پيرا رهڻ -اسلام- آهي. نبي سڳورو صلي -الله- عليه وسلم جيڪا شريعت دائمي هدايت لاءِ کڻي آيو، اها چئن عنوانن جو مجموعو آهي: عقائد، عبادت، معاملات ۽ اخلاق. (1) -بندي- ۽ خالق جي وچ ۾ تعلق واضح ڪرڻ وارا احڪام، جيڪي ذهني ۽ قلبي حالتن سان واسطو رکن ٿا، اهي ”عقائد“ چئبا، ۽ انهن تي ثابت قدم رهڻ کي ”ايمان“ چئبو آهي. (2) -جن- احڪامن جو تعلق -بندي- جي جسم ۽ مال سان آهي، اهي ”عبادت“ آهن: يعني نماز ۽ روزو، جسماني عبادتون آهن، زڪوات مالي ۽ تمدني عبادت ۽ ”حج“ مالي، جسماني ۽ تمدني عبادت. -ان- طرح ڪلمي، نماز، روزي، زڪواة ۽ حج کي -اسلام- جو بنياد قرار ڏنو ويو آهي. (3) جيڪي احڪام، -بندي- ۽ سندس درميان آهن، يا ٻيءَ مخلوق جي -باري- ۾ آهن، انهن کي قانوني حيثيت هجي ته ”معاملات“ جي دائري ۾ اچن ٿا ۽ (4) جيڪڏهن انهن جي حيثيت روحاني نصيحتن ۽ ڀائپيءَ واري هجي ته اهي ”اخلاق“ جي دائري ۾ اچن ٿا.
نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم فرمايو آهي ته ”آءُ فضائل اخلاق جي تڪميل لاءِ آيو آهيان“. پهرئين عنوان کي ”ايمان“ ۽ باقي ٽنهي جو مجموعو ”عمل صالح“ آهن. عمل صالح جا ٽي ڏاڪا آهن: (1) خدا جي اڳيان -بندي- جو اظهار عبديت ۽ -ان- جي احڪامن جي تعميل يعني عبادت؛ (2) بندن ۽ ٻيءَ مخلوق سان ڪاروباري معاملن ۾ الاهي احڪام جي پابندي يعني ”معاملات“؛ (3) بندن ۽ ٻيءَ مخلوق سان محبت ۽ نيڪيءَ وارو ورتاءُ يعني ”اخلاق“.
مختصر طرح، ”اسلام“ جي اها وصف، -اسلام- جي مڪمل -ترين- شڪل آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسلام : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 |access-date=2019-12-17 |archive-date=2020-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606091100/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== اصول دين ==
'''سني اسلام''':
# [[توحيد]]
# [[نبوت]]
# يوم قيامت
# آخرت 
'''شيعه اسلام:'''

# [[توحيد]]
# [[نبوت]]
# [[امامت]]
# [[عدل]]
# يوم قيامت
#

== فرض دين ==
'''سني اسلام:'''
# [[نماز]]
# [[روزو]]
# [[زڪوات]]
# [[حج]]
# [[جهاد]]
# [[امر به معروف|امر بالمعروف]]
# [[نهي از منڪر|نهي عن المنڪر]]
'''شيعه اسلام''':

# [[نماز]]
# [[روزو]]
# [[خمص|خمس]]
# [[حج]]
# [[جهاد]]
# [[امر به معروف|امر بالمعروف]]
# [[نهي از منڪر|نهي عن المنڪر]]
# [[تولا|تورع]]
# [[تبرا]]
# تقيه

== اسلام جا رڪن ==
# [[ڪلمو]]
# [[نماز]]
# [[روزو]]
# [[زڪوات]]
# [[حج]]

{{-ڏسندا-}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.cennet.ws cennet]

[[زمرو:اسلام]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:اصطلاح قرآن]]
[[زمرو:مذھب ۽ عقيدا]]
[[زمرو:ابراهيمي مذهب]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ مذھب]]
[[زمرو:ايشيا ۾ مذھب]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ مذهب]]
[[زمرو:يورپ ۾ مذهب]]
[[زمرو:ويبيڪ ڳنڍڻن سان ويب آرڪائيو سانچو]]
[[زمرو:LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون]]</text>
      <sha1>r0e9uv7nctjx0dutflqy6cdgkltpemz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٽنڊو قيصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2475</id>
    <revision>
      <id>374423</id>
      <parentid>288682</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baloch nizamani</username>
        <id>21824</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7528" sha1="gnl5l33g2vi4kqwu9oiwe5153w67a3o" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٽنڊو قيصر
| official_name          = 
| native_name         =Tando Qaisar
| native_name_lang       = ur
| settlement_type        = يونين ڪائونسل
| image_skyline          = 
| imagesize              = 300px
| image_alt              = 
| image_caption          = 
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh 
| pushpin_mapsize        = 300
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|25|22|N|68|30|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]]
| subdivision_type1      = [[پاڪستان جا صوبا| صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2      =[[ حيدرآباد ضلعو]]
| established_title      =  تعلقو 
| established_date       = [[حيدرآباد ٻهراڙي]] 
| founder                = [[سردار قيصر خان نظاماڻي]]
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         =  
| population_total       =  
| population_footnotes    =  
| population_as_of       =  
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =
}}


'''ٽنڊو قيصر''' (ٽَنڊو قَيصَرُ، [[اردو]]: ٹنڈو قیصر، [[انگريزي]]: Tando Qaiser) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[حيدرآباد_ضلعو|حيدرآباد]] ضلعي اندر هڪ ننڍو شهر ۽ [[يونين ڪاؤنسل]] آهي. هي شهر [[ٽنڊو ڄام|ٽنڊي ڄام]] کان پنج ڪلوميٽر اولھ ۾ آهي ۽ تعلقي [[حيدرآباد ٻهراڙي]] ۾ اچي ٿو. هي شهر ٽالپرن جي دؤر ۾ آباد ٿيو ۽ انبن جي باغن جي لاءِ مشهور آهي.

ٽنڊو قيصر ۾ گهڻي آبادي [[نظاماڻي]] بلوچن جي آهي. انهن کان سواءِ هتي [[سيد]]، [[خاصخيلي]]، [[ڪوري]]، [[شيدي]]، [[ڪنڀر]]، [[پٺاڻ]] پڻ رهن ٿا، ۽ هندن ۾ [[ڪولهي]] ۽ [[مينگهواڙ]] گهراڻا آباد آهن. يونين ڪاؤنسل جي آبادي ٿلهي ليکي 28 هزار آهي.

ٽنڊو قيصر شهر جي ڀر ۾ [[سيد مراد شاه]] جو مزار آهي جتي هر سال ميلو پڻ لڳندو ھو. جيڪو هاڻ ڪافي وقت کان نه لڳي رهيو آهي. هن صوفي درويش جي متعلق ڪا تاريخي معلومات نٿي ملي، پر عوام جي اعتقاد مطابق سيد مراد شاه هڪ صوفي درويش ۽ بزرگ هو.

==تواريخ==

ٽالپرن جي دؤر حڪومت ۾ ارڙهين صدي عيسوي ۾ [[سردار قيصر خان نظاماڻي]]، پنهنجي مٽن مائٽن سان گڏ هي شهر آباد ڪيو. سندس ڀاءُ [[سردار علودو خان نظاماڻي]] به هتي اچي آباد ٿيو. انهن ٻن ڀائرن جي اولاد جا پاڙا علوداڻي ۽ قيصراڻي پاڙا سڏجن ٿا.

==مذهب==
ٽنڊي قيصر ۾ اڪثريت مسلمانن جي آهي. هندو اقليت شهر ۽ ڀرپاسي ۾ رهي ٿي، جن ۾ ڪولهي ۽ مينگهواڙ شامل آهن. مسلمانن ۾ سُني اڪثريت ۾ آهن ۽ اڪثر مسجدون سُنين جون ئي آھن جڏھن تہ ڪنھن ھڪ اڌ مسجد ۾ ناواقف ڀائرن جو تسلط آهي  ۽ تبليغي جماعت جا وفد ڏيھ توڙي پرڏيھ کان تبليغ جي سلسلي ۾ اڪثر ايندا رھندا آھن جنھن جي ڪري ھتي فرقيواريت بلڪل نہ آھي ھتي اهل تشيع جي بہ ڪجهه تعداد رهي ٿي، جڏهن ته سلفي يا اهل حديث جي (چند افراد کان سواءِ) موجودگي نه آهي.

ٽنڊو قيصر جا نظاماڻي شروع کان ئي سُني هئا ۽ صوفي بزرگن، عالمن جا مريد هئا. مشهور صوفي بزرگ سيد محمد راشد شاه عرف روضي ڌڻيءَ جو به هن ڳوٺ ۾ اچڻ ٿيو هو. ڳوٺ جو باني سردار قيصر خان نظاماڻي به سندس مريد هو. پير روضي ڌڻيءَ کان پوءِ سندس وڏي خليفي فقير [[محمود نظاماڻي]] [[ڪڙيو گهنور]] واري به ٽنڊي قيصر ۾ تبليغ جاري رکي ۽ سندس ڪيترائي مريد هن ڳوٺ ۾ هئا. هُن کا پوءِ هتي جي اڪثريت پير جهنڊي جي درگاه سان وابسته رهي.

ويهين صديءَ جي آخر ۾ تبليغي جماعت جي ڪري ٽنڊي قيصر ۾ [[وهابيت]] جو رواج پيو. هاڻوڪي وقت ۾ تمام ٿورا افراد عملي طور صوفي بزرگن جا پوئلڳ آهن. [[جماعت اصلاح المسلمين]] جي هڪ برانچ ٽنڊو قيصر ۾ موجود آهي جنهن جي ذريعي شهر جي آبادي ٻيهر صوفين سڳورن جي طريقي ۽ تعليمات کان واقف ٿي رهي آهي.

==ادب ۽ فن==
[[سنڌي ادبي سنگت]] جي ٽنڊي قيصر ۾ هڪ برانچ آهي جنهن جي نگهباني مشهور اديب ۽ شاعر آسي زميني ڪري رهيو آهي. آسي زميني جي لائبريري دانش گاه منصوريه به عوام لاءِ کليل آهي. جيڪا هاڻي ختم ٿي چڪي آهي. ائين  ان جي جاء تي آسي زميني جي اولاد جو دڪان موجود آهي. ٽنڊي قيصر جا هيٺيان افراد ادب ۽ فن ۾ مشهوري حاصل ڪري چڪا آهن.

* فتح محمد نظاماڻي، عالمِ دين ۽ مفسرِ قرآن، جنهن جي سنڌيءَ ۾ لکيل تفسير سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپجي چڪي آهي.
* محمود آسي نظاماڻي، اديب، ليکڪ، شاعر ۽ سنڌيڪار
* قيصر خان نظاماڻي، مشهور ٽي وي اداڪار ۽ پروڊيوسر
* سڪندر ستايل نظاماڻي، اديب ۽ شاعر
* صوفي شوڪت نظاماڻي، اديب
* ڊاڪٽر علي نواز نظاماڻي، اديب

==ادارا==
ٽنڊو قيصر ۾ هيٺيان سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. 
* ٽنڊو قيصر بوائز هائي اسڪول (سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر گرلز مڊل اسڪول (سرڪاري)
* حبيب بئنڪ برانچ ٽنڊو قيصر (غير سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر رورل هيلٿ سينٽر (سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر اينيمل هيلٿ سينٽر (سرڪاري)
* [[جماعت اصلاح المسلمين]] پاڪستان برانچ ٽنڊو قيصر (غير سرڪاري)

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[https://www.youtube.com/watch?v=sNsN1LaxeMg ٽنڊو قيصر ۾ ٿيل جماعت اصلاح المسلمين جو سالانه ديني جلسو 2013]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:حيدرآباد سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون]]</text>
      <sha1>gnl5l33g2vi4kqwu9oiwe5153w67a3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374424</id>
      <parentid>374423</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baloch nizamani</username>
        <id>21824</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7551" sha1="jtrdtfakrveqbunvnffeh9agxlmikf0" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٽنڊو قيصر
| official_name          = 
| native_name         =Tando Qaisar
| native_name_lang       = ur
| settlement_type        = يونين ڪائونسل
| image_skyline          = 
| imagesize              = 300px
| image_alt              = 
| image_caption          = 
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh 
| pushpin_mapsize        = 300
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|25|22|N|68|30|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]]
| subdivision_type1      = [[پاڪستان جا صوبا| صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2      =[[ حيدرآباد ضلعو]]
| established_title      =  تعلقو 
| established_date       = [[حيدرآباد ٻهراڙي]] 
| founder                = [[سردار قيصر خان نظاماڻي]]
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         =  
| population_total       =  
| population_footnotes    =  
| population_as_of       =  
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =
}}


'''ٽنڊو قيصر''' (ٽَنڊو قَيصَرُ، [[اردو]]: ٹنڈو قیصر، [[انگريزي]]: Tando Qaiser) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[حيدرآباد_ضلعو|حيدرآباد]] ضلعي اندر هڪ ننڍو شهر ۽ [[يونين ڪاؤنسل]] آهي. هي شهر [[ٽنڊو ڄام|ٽنڊي ڄام]] کان پنج ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ آهي ۽ تعلقي [[حيدرآباد ٻهراڙي]] ۾ اچي ٿو. هي شهر ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دؤر ۾ آباد ٿيو ۽ انبن جي باغن جي لاءِ مشهور آهي.

ٽنڊو قيصر ۾ گهڻي آبادي [[نظاماڻي]] بلوچن جي آهي. انهن کان سواءِ هتي [[سيد]]، [[خاصخيلي]]، [[ڪوري]]، [[شيدي]]، [[ڪنڀر]]، [[پٺاڻ]] پڻ رهن ٿا، ۽ هندن ۾ [[ڪولهي]] ۽ [[مينگهواڙ]] گهراڻا آباد آهن. يونين ڪاؤنسل جي آبادي ٿلهي ليکي 28 هزار آهي.

ٽنڊو قيصر شهر جي ڀر ۾ [[سيد مراد شاه]] جو مزار آهي جتي هر سال ميلو پڻ لڳندو ھو. جيڪو هاڻ ڪافي وقت کان نه لڳي رهيو آهي. هن صوفي درويش جي متعلق ڪا تاريخي معلومات نٿي ملي، پر عوام جي اعتقاد مطابق سيد مراد شاه هڪ صوفي درويش ۽ بزرگ هو.

==تواريخ==

ٽالپرن جي دؤر حڪومت ۾ ارڙهين صدي عيسوي ۾ [[سردار قيصر خان نظاماڻي]]، پنهنجي مٽن مائٽن سان گڏ هي شهر آباد ڪيو. سندس ڀاءُ [[سردار علودو خان نظاماڻي]] به هتي اچي آباد ٿيو. انهن ٻن ڀائرن جي اولاد جا پاڙا علوداڻي ۽ قيصراڻي پاڙا سڏجن ٿا.

==مذهب==
ٽنڊي قيصر ۾ اڪثريت مسلمانن جي آهي. هندو اقليت شهر ۽ ڀرپاسي ۾ رهي ٿي، جن ۾ ڪولهي ۽ مينگهواڙ شامل آهن. مسلمانن ۾ سُني اڪثريت ۾ آهن ۽ اڪثر مسجدون سُنين جون ئي آھن جڏھن تہ ڪنھن ھڪ اڌ مسجد ۾ ناواقف ڀائرن جو تسلط آهي  ۽ تبليغي جماعت جا وفد ڏيھ توڙي پرڏيھ کان تبليغ جي سلسلي ۾ اڪثر ايندا رھندا آھن جنھن جي ڪري ھتي فرقيواريت بلڪل نہ آھي ھتي اهل تشيع جي بہ ڪجهه تعداد رهي ٿي، جڏهن ته سلفي يا اهل حديث جي (چند افراد کان سواءِ) موجودگي نه آهي.

ٽنڊو قيصر جا نظاماڻي شروع کان ئي سُني هئا ۽ صوفي بزرگن، عالمن جا مريد هئا. مشهور صوفي بزرگ سيد محمد راشد شاه عرف روضي ڌڻيءَ جو به هن ڳوٺ ۾ اچڻ ٿيو هو. ڳوٺ جو باني سردار قيصر خان نظاماڻي به سندس مريد هو. پير روضي ڌڻيءَ کان پوءِ سندس وڏي خليفي فقير [[محمود نظاماڻي]] [[ڪڙيو گهنور]] واري به ٽنڊي قيصر ۾ تبليغ جاري رکي ۽ سندس ڪيترائي مريد هن ڳوٺ ۾ هئا. هُن کا پوءِ هتي جي اڪثريت پير جهنڊي جي درگاه سان وابسته رهي.

ويهين صديءَ جي آخر ۾ تبليغي جماعت جي ڪري ٽنڊي قيصر ۾ [[وهابيت]] جو رواج پيو. هاڻوڪي وقت ۾ تمام ٿورا افراد عملي طور صوفي بزرگن جا پوئلڳ آهن. [[جماعت اصلاح المسلمين]] جي هڪ برانچ ٽنڊو قيصر ۾ موجود آهي جنهن جي ذريعي شهر جي آبادي ٻيهر صوفين سڳورن جي طريقي ۽ تعليمات کان واقف ٿي رهي آهي.

==ادب ۽ فن==
[[سنڌي ادبي سنگت]] جي ٽنڊي قيصر ۾ هڪ برانچ آهي جنهن جي نگهباني مشهور اديب ۽ شاعر آسي زميني ڪري رهيو آهي. آسي زميني جي لائبريري دانش گاه منصوريه به عوام لاءِ کليل آهي. جيڪا هاڻي ختم ٿي چڪي آهي. ائين  ان جي جاء تي آسي زميني جي اولاد جو دڪان موجود آهي. ٽنڊي قيصر جا هيٺيان افراد ادب ۽ فن ۾ مشهوري حاصل ڪري چڪا آهن.

* فتح محمد نظاماڻي، عالمِ دين ۽ مفسرِ قرآن، جنهن جي سنڌيءَ ۾ لکيل تفسير سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپجي چڪي آهي.
* محمود آسي نظاماڻي، اديب، ليکڪ، شاعر ۽ سنڌيڪار
* قيصر خان نظاماڻي، مشهور ٽي وي اداڪار ۽ پروڊيوسر
* سڪندر ستايل نظاماڻي، اديب ۽ شاعر
* صوفي شوڪت نظاماڻي، اديب
* ڊاڪٽر علي نواز نظاماڻي، اديب

==ادارا==
ٽنڊو قيصر ۾ هيٺيان سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. 
* ٽنڊو قيصر بوائز هائي اسڪول (سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر گرلز مڊل اسڪول (سرڪاري)
* حبيب بئنڪ برانچ ٽنڊو قيصر (غير سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر رورل هيلٿ سينٽر (سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر اينيمل هيلٿ سينٽر (سرڪاري)
* [[جماعت اصلاح المسلمين]] پاڪستان برانچ ٽنڊو قيصر (غير سرڪاري)

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[https://www.youtube.com/watch?v=sNsN1LaxeMg ٽنڊو قيصر ۾ ٿيل جماعت اصلاح المسلمين جو سالانه ديني جلسو 2013]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:حيدرآباد سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون]]</text>
      <sha1>jtrdtfakrveqbunvnffeh9agxlmikf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374440</id>
      <parentid>374424</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baloch nizamani</username>
        <id>21824</id>
      </contributor>
      <comment>/* تواريخ */</comment>
      <origin>374440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8823" sha1="abrnd8mh03cqlu5u1b7wr9k1hvduuqf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٽنڊو قيصر
| official_name          = 
| native_name         =Tando Qaisar
| native_name_lang       = ur
| settlement_type        = يونين ڪائونسل
| image_skyline          = 
| imagesize              = 300px
| image_alt              = 
| image_caption          = 
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh 
| pushpin_mapsize        = 300
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|25|22|N|68|30|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]]
| subdivision_type1      = [[پاڪستان جا صوبا| صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2      =[[ حيدرآباد ضلعو]]
| established_title      =  تعلقو 
| established_date       = [[حيدرآباد ٻهراڙي]] 
| founder                = [[سردار قيصر خان نظاماڻي]]
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         =  
| population_total       =  
| population_footnotes    =  
| population_as_of       =  
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =
}}


'''ٽنڊو قيصر''' (ٽَنڊو قَيصَرُ، [[اردو]]: ٹنڈو قیصر، [[انگريزي]]: Tando Qaiser) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[حيدرآباد_ضلعو|حيدرآباد]] ضلعي اندر هڪ ننڍو شهر ۽ [[يونين ڪاؤنسل]] آهي. هي شهر [[ٽنڊو ڄام|ٽنڊي ڄام]] کان پنج ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ آهي ۽ تعلقي [[حيدرآباد ٻهراڙي]] ۾ اچي ٿو. هي شهر ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دؤر ۾ آباد ٿيو ۽ انبن جي باغن جي لاءِ مشهور آهي.

ٽنڊو قيصر ۾ گهڻي آبادي [[نظاماڻي]] بلوچن جي آهي. انهن کان سواءِ هتي [[سيد]]، [[خاصخيلي]]، [[ڪوري]]، [[شيدي]]، [[ڪنڀر]]، [[پٺاڻ]] پڻ رهن ٿا، ۽ هندن ۾ [[ڪولهي]] ۽ [[مينگهواڙ]] گهراڻا آباد آهن. يونين ڪاؤنسل جي آبادي ٿلهي ليکي 28 هزار آهي.

ٽنڊو قيصر شهر جي ڀر ۾ [[سيد مراد شاه]] جو مزار آهي جتي هر سال ميلو پڻ لڳندو ھو. جيڪو هاڻ ڪافي وقت کان نه لڳي رهيو آهي. هن صوفي درويش جي متعلق ڪا تاريخي معلومات نٿي ملي، پر عوام جي اعتقاد مطابق سيد مراد شاه هڪ صوفي درويش ۽ بزرگ هو.

==تواريخ==

ڪلھوڙن جي دؤر ۾ سردار قيصر خان نظاماڻي ۽ سردار علودي خان نظاماڻي جي والد فقير محمد عرف ڳاڙهو خان ۽ سندس ڀائرن بکر خان احمد خان زردار خان ۽ فتح محمد عرف ڦتو خان آباد ڪيو ڪجھ عرصي کانپوء ڦتو خان ھتان لڏي ويو باقي ڀائرن جو اولاد ھتي رھيو گھڻي وقت کان پوءِ زردار خان نظاماڻي جو اولاد ھتان لڏپلاڻ ڪري سھراب ڳوٺ ڪڙيو گهنور ويا البت ھڪ گھر اڃا تائين ھتي اصلي جا۽ تي رھي ٿو 
علوداڻي پاڙو  ھن پاڙي وارا سردار علودي خان نظاماڻي جو اولاد آهن 
قيصراڻي  ھن پاڙي جا ٻه حصا آهن قيصراڻي  ھي سردار قيصر خان نظاماڻي جي پھرين گھرواري جو اولاد آهن 
وڏو در چيئرمين پاڙو ھي قيصر خان نظاماڻي جي ٻي گھرواري جو اولاد آهن 
بکراڻي پاڙو ھن پاڙي وارا سردار قيصر خان نظاماڻي جي چاچي بکر خان نظاماڻي جو اولاد آهن 
نظراڻي پاڙو ھن پاڙي وارا سردار قيصر خان نظاماڻي جي سؤٽ نظر علي خان نظاماڻي جو اولاد آهن زرداراڻي ھي سردار قيصر خان نظاماڻي جي چاچي زردار خان نظاماڻي جو اولاد آهن 
حمزاڻي پاڙو ھي سردار قيصر خان نظاماڻي جي ڏاڏي سردار غلام حسين خان نظاماڻي جي سؤٽ جا اولاد آهن

==مذهب==
ٽنڊي قيصر ۾ اڪثريت مسلمانن جي آهي. هندو اقليت شهر ۽ ڀرپاسي ۾ رهي ٿي، جن ۾ ڪولهي ۽ مينگهواڙ شامل آهن. مسلمانن ۾ سُني اڪثريت ۾ آهن ۽ اڪثر مسجدون سُنين جون ئي آھن جڏھن تہ ڪنھن ھڪ اڌ مسجد ۾ ناواقف ڀائرن جو تسلط آهي  ۽ تبليغي جماعت جا وفد ڏيھ توڙي پرڏيھ کان تبليغ جي سلسلي ۾ اڪثر ايندا رھندا آھن جنھن جي ڪري ھتي فرقيواريت بلڪل نہ آھي ھتي اهل تشيع جي بہ ڪجهه تعداد رهي ٿي، جڏهن ته سلفي يا اهل حديث جي (چند افراد کان سواءِ) موجودگي نه آهي.

ٽنڊو قيصر جا نظاماڻي شروع کان ئي سُني هئا ۽ صوفي بزرگن، عالمن جا مريد هئا. مشهور صوفي بزرگ سيد محمد راشد شاه عرف روضي ڌڻيءَ جو به هن ڳوٺ ۾ اچڻ ٿيو هو. ڳوٺ جو باني سردار قيصر خان نظاماڻي به سندس مريد هو. پير روضي ڌڻيءَ کان پوءِ سندس وڏي خليفي فقير [[محمود نظاماڻي]] [[ڪڙيو گهنور]] واري به ٽنڊي قيصر ۾ تبليغ جاري رکي ۽ سندس ڪيترائي مريد هن ڳوٺ ۾ هئا. هُن کا پوءِ هتي جي اڪثريت پير جهنڊي جي درگاه سان وابسته رهي.

ويهين صديءَ جي آخر ۾ تبليغي جماعت جي ڪري ٽنڊي قيصر ۾ [[وهابيت]] جو رواج پيو. هاڻوڪي وقت ۾ تمام ٿورا افراد عملي طور صوفي بزرگن جا پوئلڳ آهن. [[جماعت اصلاح المسلمين]] جي هڪ برانچ ٽنڊو قيصر ۾ موجود آهي جنهن جي ذريعي شهر جي آبادي ٻيهر صوفين سڳورن جي طريقي ۽ تعليمات کان واقف ٿي رهي آهي.

==ادب ۽ فن==
[[سنڌي ادبي سنگت]] جي ٽنڊي قيصر ۾ هڪ برانچ آهي جنهن جي نگهباني مشهور اديب ۽ شاعر آسي زميني ڪري رهيو آهي. آسي زميني جي لائبريري دانش گاه منصوريه به عوام لاءِ کليل آهي. جيڪا هاڻي ختم ٿي چڪي آهي. ائين  ان جي جاء تي آسي زميني جي اولاد جو دڪان موجود آهي. ٽنڊي قيصر جا هيٺيان افراد ادب ۽ فن ۾ مشهوري حاصل ڪري چڪا آهن.

* فتح محمد نظاماڻي، عالمِ دين ۽ مفسرِ قرآن، جنهن جي سنڌيءَ ۾ لکيل تفسير سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپجي چڪي آهي.
* محمود آسي نظاماڻي، اديب، ليکڪ، شاعر ۽ سنڌيڪار
* قيصر خان نظاماڻي، مشهور ٽي وي اداڪار ۽ پروڊيوسر
* سڪندر ستايل نظاماڻي، اديب ۽ شاعر
* صوفي شوڪت نظاماڻي، اديب
* ڊاڪٽر علي نواز نظاماڻي، اديب

==ادارا==
ٽنڊو قيصر ۾ هيٺيان سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. 
* ٽنڊو قيصر بوائز هائي اسڪول (سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر گرلز مڊل اسڪول (سرڪاري)
* حبيب بئنڪ برانچ ٽنڊو قيصر (غير سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر رورل هيلٿ سينٽر (سرڪاري)
* ٽنڊو قيصر اينيمل هيلٿ سينٽر (سرڪاري)
* [[جماعت اصلاح المسلمين]] پاڪستان برانچ ٽنڊو قيصر (غير سرڪاري)

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[https://www.youtube.com/watch?v=sNsN1LaxeMg ٽنڊو قيصر ۾ ٿيل جماعت اصلاح المسلمين جو سالانه ديني جلسو 2013]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:حيدرآباد سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون]]</text>
      <sha1>abrnd8mh03cqlu5u1b7wr9k1hvduuqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد بخاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2616</id>
    <revision>
      <id>374281</id>
      <parentid>345118</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10788" sha1="l8wnocr2gheg3c520m98fxbnm4t6a66" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name          = استاد بخاري &lt;br/&gt; Ustad Bukhari 
| native_name   = 
| native_name_lang = sd
| image         =|thumb|استاد بخاري
| imagesize     =
| caption       = بخاري پي ٽي وي ڪراچي جي پروگرام ۾ 1989ع
| pseudonym     = &quot;استاد&quot;
| birth_name    = سيد احمد شاھ بخاري
| birth_date    = {{سخ}}{{birth date|df=yes|1930|01|16}}ع
| birth_place   ={{سخ}} [[دادو]]، [[سنڌ]]، برطانوي ھندستان
| death_date    = {{سخ}}{{death date and age|df=yes|1992|10|09|1930|01|16}}
| death_place   = {{سخ}}[[ڪراچي]]،  [[دادو]] ۾ مدفون
| occupation    = شاعر، استاد
| nationality  = پاڪستاني
| ethnicity    = [[سنڌي ماڻهون|سنڌي]]
| citizenship  =   پاڪستاني
| education    = ماسٽرس ڊگري [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| alma_mater   = [[سنڌ يونيورسٽي]]
| period       = [[1967ع]]
| genre        = [[جماليات]]
| subject      = [[شاعري]]
| movement     = [[ترقي پسندي]] 
| notableworks = شاعري جا مجوعا (24)
| spouse       = 
|              = 
| partner      = 
| children     = سيد آفتاب حسين شاھ، پوٽو سيد امير شاھ
| relatives    =
| influences   = [[شاهہ عبداللطيف ڀٽائي]]
| influenced   = [[سنڌي شاعري]]
| awards       = 
| signature    =
| website      = http://ustadbukhari.blogspot.com
| portaldisp   =
}}
[[سنڌي ٻولي]]ءَ جو ناميارو شاعر '''سيد احمد شاهه''' عرف ”استاد بخاري“ ولد سيد حاجن شاهه، 16 جنوري 1930ع تي [[ڳوٺ غلام چانڊيو]]،[[دادو تعلقو]] ۽ [[دادو ضلعو]] جي ڳوٺ غلام چانڊيي ۾ ڄائو.&lt;ref name =&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%8A انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://azizkingrani.wordpress.com/2014/12/18/poets-and-writers/ Poets and writers | Aziz Kingrani&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== شجرو ==
استاد بخاريءَ  جو حسب نسب يا  شجرو [[اچ]] شريف جي [[سيد جلال الدين شير شاھ سرخ پوش بخاري]] سان ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== تعليم ۽ خدمتون ==

1944ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪري، 1947ع ۾ تعليم کاتي ۾ استاد مقرر ٿيو. 1964ع ۾ [[سنڌ يونيورسٽي]]ءَ مان سنڌي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. 1967ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج لاڙڪاڻي ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو ۽ آخر ۾ پروفيسر جي عهدي تان رٽائر ڪيائين.&lt;ref name =&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== شاعري جا مجعوعا ==

پاڻ سنڌي ٻوليءَ جي بهترين ۽ جديد سنڌي شاعرن ۾ پهرينءَ صف جو شاعر هو. کيس سنڌي ادب ۽ شاعري جي خدمتن عيوض سندس وفات کان پوءِ 2009ع ۾ حُڪومت پاڪستان  طرفان پرائيڊ آف پرفارمنس جو تمغو ڏنو ويو.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Pride_of_Perform nce_Awards_(2000%E2%80%9309)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dawn.com/news/975477 KARACHI: Karachiites observe Pakistan Day in festive mood amid peace - DAWN.COM&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; . سيد عبدالله شاهه جي وڏ وزارت دوران مڃتا طور گورنمينٽ ڊگري ڪاليج دادو جو نالو سندس نالي استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو طور منسوب ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/190139/ustad-bukhari-degree-college-celebrates-sports-week/|title=Ustad Bukhari Degree College celebrates sports week - Daily Times|date=2018-01-28|work=Daily Times|access-date=2018-06-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;سندس شاعريءَ جا ڪيترائي مجموعا ڇپيل آهن&lt;ref name =&quot;سنڌيانا&quot;/&gt; جيڪي هيٺيان آهن:
#’گيت اسان جا جيت اسان جي‘ (1971ع)
#’هي گيت گلابي ٻارن جا‘ (1980ع)
#’اوتون جوتون‘ (1985ع)
#’ڪوڪڻ يا ڪلياڻ‘ (1986ع)
#’سوچون، ڀڻڪا، واڪا‘ (1990ع)
#’[[لھر لھر دريا (ڪتاب)|لهر لهر دريا]]‘ (1990ع)&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://sindhicriticism.blogspot.com/2015/12/dr-memon-abdul-majeed-sindhi_9.html|title=سنڌي ادب ۾ تنقيدون ۽ تجزيا: استاد بخاريءَ جو شعري ڪتاب ”لهر لهر دريا“ (Dr. Memon Abdul Majeed Sindhi)|last=Buriro|first=Riazat|date=2015-09-12|website=سنڌي ادب ۾ تنقيدون ۽ تجزيا|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;
#’ڪاري ڪڪر هيٺ‘ (1991ع)
#’ڌرتي سرتي‘ (1991ع)، ’زندگي زندگي‘ (1992ع)
#’نه ڪم نبريو نه غم نبريو‘ (1993ع)
#’جستجو لاتقنطو‘ (1993ع)
#’ماندي ٿيءُ نه مارئي‘(1994ع)
#’ولولو ۽ ووڪ‘ (1994ع)
#’ميلا ملهالا‘ (1996ع)
#’وطن ۽ ويساهه‘ (1997ع)
#’گلدستي ۾ گيت‘ (2007ع)
#’بخاريءَ جا قطعا‘ (2008ع)،
#’پير نه هٽن پوئتي‘ (2007ع)
#’ڌوڙ دل تي درد جي‘ (2007ع)
#گهڙيا سي چڙهيا‘ (2007ع)
#’هي گجرا هي گولا‘ (1997ع)
#’هڙئي هيج وطن جا‘ (1998ع)
#’لهري لهري ۾ لالاڻ‘ (1998ع)
#’ڳائي پيو جاڳائي پيو‘ (1999ع) ۽
#’تڙ تڙ تيڏيان ڳالهيان‘ (سرائڪي شاعري 2001ع).

استاد بخاريءَ جي شاعريءَ جي لغت ”اکر اکر آرسي“ عنوان سان [[عزيز ڪنگراڻي|عزيز ڪنگراڻيءَ]] تيار ڪئي آهي، جيڪا [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي|سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ]] 2009ع ۾ ڇپائي پڌري ڪئي آهي.&lt;ref name =&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://sl.sindhila.org/sd/publications-2/books/item/305-akhar-u-akhar-u-aarsi|title=اکر اکر آرسي|website=sl.sindhila.org|language=en-gb|access-date=2019-03-11}}&lt;/ref&gt;

== وفات ==

سنڌي زبان جو هيءُ ٻهڳڻو شاعر آخري عمر ۾ ڪئنسر جي موذي مرض ۾ وٺجي ويو ۽ انهيءَ مرض سبب 9 آڪٽوبر 1992ع تي ڪراچيءَ جي اسپتال ۾ وفات ڪيائين. 10 آڪٽوبر 1992ع تي دادوءَ ۾ دفن ٿيو.&lt;ref name =&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== شخصيت ==

سندس شخصيت ۽ فن تي [[تاج جويو|تاج جويي]] جو ”قوم چوي ٿي ٻول“ نالي ڪتاب سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد پاران 1993ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. سندس زندگيءَ ۽ فن تي ٻيو اهم ڪتاب نوجوان اديب علي دوست عاجز ”آديسي استاد“ نالي لکيو آهي، جيڪو روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران سال 2005ع ۾ ڇپيو آهي. ان کان سواءِ استاد بخاريءَ جي نثري لکڻين، انٽرويوئن، مهاڳ وغيره تي مشتمل ڪتاب آزاد انور ڪانڌڙي ترتيب ڏئي ”سمي دريا، سمي صحرا“ عنوان سان ڪويتا پبليڪيشن پاران 2007ع ۾ ڇپايو آهي. استاد بخاري جي فن ۽ شخصيت تي[[عزيز ڪنگراڻي]] جو لکيل ڪتاب &quot;عشق عقل استاد&quot; جوت پبليڪيشن ڪراچي پاران 2018ع ۾ ڇپيو آهي. استاد بخاريءَ جا ڪلام جهر جهنگ فنڪار ڳائين ٿا ۽ سنڌ جو بيحد مقبول شاعر آهي.&lt;ref name =&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== مڃتا ==

استاد بخاري پروفيشنل حساب سان سورنهن سال ٻارڙن جي تربيت ڪرڻ کان پوءِ پهريون سيڪنڊري اسڪول ٽيچر ۽ 1963ع ۾ ليڪچرار ٿيو. هن دوران هن ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻو ۽ ڊگري ڪاليج دادو ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. ليڪچرار کان پوءِ اسسٽنٽ پروفيسر به بڻيو، جنهن تان 60 سالن جي ڄمار ۾ رٽائر ڪيائون. سندن علمي خدمتن عيوض سنڌ سرڪار ڊگري ڪاليج دادو جو نالو استاد بخاري ڊگري ڪاليج رکيو آهي. کيس وفات کان پوءِ 2009ع ۾ ادبي خدمتن عيوض حڪومت پاڪستان تمغهءِ حُسن ڪارڪردگي ڏنو.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Pride_of_Performance_Awards_(2000%E2%80%9309) Pride of Performance Awards (2000–09) - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/975477|title=KARACHI: Karachiites observe Pakistan Day in festive mood amid peace|date=2009-03-24|work=DAWN.COM|access-date=2018-06-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

استاد بخاري نه صرف لائق استاد ۽ سٺو شاعر هيو، پر هُو هڪ سٺو موسيقار پڻ هو. هن پنهنجي ڪيترن ئي گيتن جون ڌنون ترتيب ڏنيون. استاد سموري حياتي شاعري جي جھول ۾ تازا توانا گيت ڀيٽا ڏنا. استاد بخاري بلڊ ڪينسر جهڙي موذي مرض ۾ مبتلا ٿي چڪو هيو. موت سان وڙهندي استاد لنڊن مان بلڊ ٽرانفريشن به ڪرائي، نيٺ 9 آڪٽوبر 1992ع تي استاد لاڏاڻو ڪري ويو. ڪيترائي سال گذري چڪا آهن تڏهن به استاد جي شاعريءَ ساڳي پاٻوه ۽ شوق سان پڙهي ويندي آهي.

== خارجي ڳنڍڻا ==

*[http://voiceofsindh.net/home.htm وائس آف سنڌ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517085354/http://www.voiceofsindh.net/home.htm |date=2007-05-17 }} (ذريعو)
*[http://www.ustaadbukhari.com/main.html استاد بخاري ڊاٽ ڪام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929064028/http://www.ustaadbukhari.com/main.html |date=2007-09-29 }}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:اھي صفحا جيڪي سانچن جي سڏن ۾ ٻٽيون شيون استعمال ڪن ٿا]]
[[زمرو:ڄاڻخانو ليکڪ ۾ غلط استعمال ڪيل پيراميٽر]]
[[زمرو:سنڌي شاعر]]
[[زمرو:سنڌي ليکڪ]]
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]
[[زمرو:سنڌ جا جديد شاعر]]
[[زمرو:ويبيڪ ڳنڍڻن سان ويب آرڪائيو سانچو]]
[[زمرو:1930ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1992ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1996ع جون وفاتون]]
[[زمرو:Biography template using bare URL in website parameter]]</text>
      <sha1>l8wnocr2gheg3c520m98fxbnm4t6a66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Documentation subpage</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3093</id>
    <revision>
      <id>374200</id>
      <parentid>365297</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1672" sha1="h2eexz1duwsq2l9e2dv676u7y0p2bj8" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{lc:{{SUBPAGENAME}}}} | {{{override|دستاويز}}}
  | &lt;!-- doc page --&gt;
&lt;/includeonly&gt;{{
    #ifeq: {{{doc-notice|show}}} | show
    | {{mbox
      | type = notice
      | image = [[File:Edit-copy green.svg|40px]]
      | text = 
هي {{{1|[[:{{SUBJECTSPACE}}:{{{{BASEPAGENAME}}]]|}}}|فف}} جي [[وڪيپيڊيا:سانچي جو دستاويز|دستاويز]] سان [[وڪيپيڊيا:ذيلي صفحا| ذيلي صفحو، ڳنڍيل صفحو]] آهي۔ &lt;small&gt;({{ #if: {{{text1|}}} | {{{text1}}} | {{ #ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:User}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} سانچو | {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} | مقالي }}}}}} جي تفصيل جي لاءِ ان جو پهنجو صفحو ڏسندا)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

جنهن ۾ استعمال جو طريقو، [[وڪيپيڊيا:زمري بندي|زمرا]] ، [[مدد:گڏيل_ٻولي_ڳنڍڻا|بين الوڪي تعلق]] ۽ ٻيو مواد شامل آهي جيڪو خود {{ #if: {{{text2|}}} | {{{text2}}} | {{ #if: {{{text1|}}} | {{{text1}}} | {{ #ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:User}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} سانچي | {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} |{{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} |مقالن}}}}}}}} ۾ شامل ناهي۔

      }}
    }}{{DEFAULTSORT:{{{defaultsort|{{PAGENAME}}}}}}}{{
    #if: {{{inhibit|}}}
    | &lt;!-- skip --&gt;
    | [[Category:{{
      #if: {{SUBJECTSPACE}}
      | {{SUBJECTSPACE}}
      | Article
    }} documentation&lt;noinclude&gt;| &lt;/noinclude&gt;]]
  }}&lt;includeonly&gt;
| &lt;!-- if not on a /doc subpage, do nothing --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{دستاويز}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h2eexz1duwsq2l9e2dv676u7y0p2bj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374201</id>
      <parentid>374200</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="3zpdeeshflcbjo0rmd14hcj0q6icydn" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{lc:{{SUBPAGENAME}}}} | {{{override|دستاويز}}}
  | &lt;!-- doc page --&gt;
&lt;/includeonly&gt;{{
    #ifeq: {{{doc-notice|show}}} | show
    | {{mbox
      | type = notice
      | image = [[File:Edit-copy green.svg|40px]]
      | text = 
هي {{{1|[[:{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}]]|}}} جي [[وڪيپيڊيا:سانچي جو دستاويز|دستاويز]] سان [[وڪيپيڊيا:ذيلي صفحا| ذيلي صفحو، ڳنڍيل صفحو]] آهي۔ &lt;small&gt;({{ #if: {{{text1|}}} | {{{text1}}} | {{ #ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:User}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} سانچو | {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} | مقالي }}}}}} جي تفصيل جي لاءِ ان جو پهنجو صفحو ڏسندا)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

جنهن ۾ استعمال جو طريقو، [[وڪيپيڊيا:زمري بندي|زمرا]] ، [[مدد:گڏيل_ٻولي_ڳنڍڻا|بين الوڪي تعلق]] ۽ ٻيو مواد شامل آهي جيڪو خود {{ #if: {{{text2|}}} | {{{text2}}} | {{ #if: {{{text1|}}} | {{{text1}}} | {{ #ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:User}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} سانچي | {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} |{{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} |مقالن}}}}}}}} ۾ شامل ناهي۔

      }}
    }}{{DEFAULTSORT:{{{defaultsort|{{PAGENAME}}}}}}}{{
    #if: {{{inhibit|}}}
    | &lt;!-- skip --&gt;
    | [[Category:{{
      #if: {{SUBJECTSPACE}}
      | {{SUBJECTSPACE}}
      | Article
    }} documentation&lt;noinclude&gt;| &lt;/noinclude&gt;]]
  }}&lt;includeonly&gt;
| &lt;!-- if not on a /doc subpage, do nothing --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{دستاويز}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3zpdeeshflcbjo0rmd14hcj0q6icydn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374202</id>
      <parentid>374201</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="egyenxwr7bclort6dom6snn09q78im4" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{lc:{{SUBPAGENAME}}}} | {{{override|دستاويز}}}
  | &lt;!-- doc page --&gt;
&lt;/includeonly&gt;{{
    #ifeq: {{{doc-notice|show}}} | show
    | {{mbox
      | type = notice
      | image = [[File:Edit-copy green.svg|40px]]
      | text = 
هي [[وڪيپيڊيا:سانچي جو دستاويز|سانچي جي دستاويزڪاري]] جو [[وڪيپيڊيا:ذيلي صفحا|ذيلي صفحو]] آهي، جيڪو {{{1|[[:{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}|سانچي جي دستاويزڪاري جي ذيلي صفحي]]|}}} سان ڳنڍيل آهي۔ &lt;small&gt;({{ #if: {{{text1|}}} | {{{text1}}} | {{ #ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:User}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} سانچو | {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} | مقالو }}}}}} بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ان جو اصل صفحو ڏسو)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

جنهن ۾ استعمال جو طريقو، [[وڪيپيڊيا:زمري بندي|زمرا]] ، [[مدد:گڏيل_ٻولي_ڳنڍڻا|بين الوڪي تعلق]] ۽ ٻيو مواد شامل آهي جيڪو خود {{ #if: {{{text2|}}} | {{{text2}}} | {{ #if: {{{text1|}}} | {{{text1}}} | {{ #ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:User}} | {{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} سانچي | {{ #if: {{SUBJECTSPACE}} |{{lc:{{SUBJECTSPACE}}}} |مقالن}}}}}}}} ۾ شامل ناهي۔

      }}
    }}{{DEFAULTSORT:{{{defaultsort|{{PAGENAME}}}}}}}{{
    #if: {{{inhibit|}}}
    | &lt;!-- skip --&gt;
    | [[Category:{{
      #if: {{SUBJECTSPACE}}
      | {{SUBJECTSPACE}}
      | Article
    }} documentation&lt;noinclude&gt;| &lt;/noinclude&gt;]]
  }}&lt;includeonly&gt;
| &lt;!-- if not on a /doc subpage, do nothing --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{دستاويز}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>egyenxwr7bclort6dom6snn09q78im4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوتار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4021</id>
    <revision>
      <id>374458</id>
      <parentid>280218</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="tvnuggif1o9w3qtqzkoh20ohetletbm" xml:space="preserve">[[فائل:Avatars.jpg|thumb|upright=1.15|وڪٽوريا۽ البرٽ ميوزيم ۾ جئي پور جي ھڪ پينٽنگ جنھن ۾ وشنو، متسيا، ڪرما، وراھا، ومانا، ڪرشن، ڪالڪي، ٻڌ، پرسرام، رام ۽ نرسھما جي اوتارن جون تصويرون ڏيکاريل]]
'''اوتار''' (Avatar) [اَوَ= آيو تار= پيغام] [[سنسڪرت]] جو لفظ آهي جنھن جو مطلب پيغام کڻي آيو ميسيج کڻي آيو. [[انڊيا]] ۾ اڄ بہ پيغام ميسيج لاءِ تار جو لفظ عام استعمال ۾ آهي. انڪري ان جو حقيقي مطلب ئي پيغام، ميسيج آڻيندڙ ئي آهي.

== وشنو جا ڏھ اوتار ==
* [[متسيا|متسیا]] (مڇي جو روپ)
* کورما (ڪڇونءَ جو روپ)
* وراہا (سوئر جو روپ)
* نرسمها (نر یعني انسان، سمها یعنی شینهن، اڌ انسان ۽ اڌ شينهن جو روپ)
* وامن (وامن  نالي ڪنهن شخص جو روپ)
* پرسورام (پراشو رام نالی شخص جو روپ)
* [[رام]]
* [[ڪرشن]]
* [[گوتم ٻڌ]]
* ”ڪالڪي“ يا ”ڪلڪي“ - جديد دور ۾ انسان جي فلاح جي لاءِ ورتل يا ورتو ويندڙ روپ.

[[هندو|هندن]] جي عقيدي موجب وشنوءَ جو ڪنهن جسم يا روپ ۾ ظهور. وشنو اهڙو منظم ديوتا آهي، جيڪو دنيا جي پالنا (پرورش) ۽ حفاظت ڪري ٿو. ڪڏهن ڪڏهن اهو هن دنيا ۾ پيدا ٿي، ان جي انتظام ۾ خرابيءَ کي دور ڪرڻ لاءِ ان ۾ دخل ڏيئي، ان کي درست ڪري ڇڏيندو آهي. ان کي ”اوتار“ چوندا آهن. اهڙيءَ طرح هن وقت تائين نَوَ (9) اوتار اچي چڪا آهن، جن جا نالا مَڇ، ڪڇئون، وره، نرسنگھ، پرشورام، واتن، رام، [[ڪرشن]] ۽ ٻُڌ آهن. انهن اوتارن نهايت ڏکئي وقت ۾ ظاهر ٿي، دنيا کي سڌاري ۽ ترقيءَ جي راھ تي هلايو. هندو انهن اوتارن جي عبادت بہ ڪندا آهن ۽ انهن جي نالن سان مندر ٺهرائيندا آهن. ڪرشن مهراج [[شريمد ڀڳؤت- گيتا|گيتا]] ۾ چيو آهي تہ ”جڏهن ڌرم تي زوال اچي ٿو ۽ بَد انسان نيڪين تي غالب پئجي، انهن کي هر طرح جي تڪليف پهچائيندا آهن ۽ اَپ ڌرم کي واڌي ملي ويندي آهي تہ آءٌ ڪنهن نہ ڪنهن شڪل ۾ ظاهر ٿي ويندو آهيان. سچي جي حفاظت، ڪج رويءَ جي تباهي ۽ ڌرم کي مضبوطيءَ سان قائم ڪرڻ لاءِ مختلف زمانن کان اوتار جو ويس وٺندو آهيان.“&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1 اوتار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103094246/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1 |date=2024-11-03 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ھندومت]]
[[زمرو:وشنو جا اوتار]]</text>
      <sha1>tvnuggif1o9w3qtqzkoh20ohetletbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آپريشن ضرب عضب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6223</id>
    <revision>
      <id>374253</id>
      <parentid>313461</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13620" sha1="jbsfu2n2r4l1qxb9lxnhm6dirav99j1" xml:space="preserve">{{current|date=جون 2014}}
{{Infobox military conflict
| conflict    = آپریشن ضرب{{زیر}} عضب
| partof      = [[شمالی وزیرستان میں جنگ|دہشت پر جنگ]]
| image       =  [[ملف:KPK-FATA2-NorthWazir.png|250px]]
| caption     =  {{Flatlist|
* {{Font color|#fffc06|#fffc06|–}}&amp;nbsp;[[شمالی وزیرستان]]
* {{Font color|#7e7bff|#7e7bff|–}}&amp;nbsp;[[قبائلی علاقہ جات]]
* {{Font color|#7bbc7e|#7bbc7e|–}}&amp;nbsp;[[خیبر پختونخوا]]
}}
| date        = جون 15, 2014{{spaced ndash}}''جاری''
| place       = [[شمالی وزیرستان]], [[قبائلی علاقہ جات]], [[پاکستان]]
| coordinates = {{coord|32|57|45.31|N|70|7|32.64|E|display=inline,title}}
| map_type    = 
| map_relief  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| map_size    = 
| map_marksize = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   = 
| result      = 
| status      = جاری
| combatants_header = 
| combatant1  = {{flagu|پاکستان}}
*[[War in North-West Pakistan order of battle|NWPORBAT]]
**[[پاک فوج]]
*** 7ویں انفنٹری ڈویژن 
**[[پاک فضائیہ]]
**[[پاک بحریہ]]
**[[آئی ایس آئی|آئی ایس آئی کیڈ]]
**[[فرنٹئیر کور]]
**علاقائی امن کمیٹی
| combatant2  ={{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} باغی گروہ
*[[تحریک طالبان پاکستان]]
*[[ازبکستان اسلامی تحریک]]
*[[مشرقی ترکستان اسلامی تحریک]]
| commander1  = '''پاکستان'''

'''[[صدر پاکستان|صدر]]'''&lt;br/&gt;
[[ممنون حسین]]

'''[[پاکستانی وزیراعظم|وزیراعظم]]'''&lt;br/&gt;
[[نواز شریف]]

'''[[رئیسِ عملۂ پاک فوج|آرمی چیف]]'''&lt;br/&gt;
[[راحیل شریف]]

'''[[چیرمین جوائنٹ چیف آف سٹاف کمیٹی|چیرمین جے سی ایس سی]]'''&lt;br/&gt;
[[راشد محمود]]

'''ڈی جی [[آئی ایس آئی]]'''&lt;br/&gt;
[[ظہیر الاسلام]]

'''[[چیف آف ائیر سٹاف (پاکستان)|ائیر چیف]]'''&lt;br/&gt;
[[طاہر رفیق بٹ]]

'''[[چیف آف نیول سٹاف (پاکستان)|نیول چیف]]'''&lt;br/&gt;
[[آصف سندھلہ]]
| commander2  = '''باغی گروہ'''
[[مولانا فضل اللہ]]&lt;br/&gt;
[[تحریک طالبان پاکستان#رہنما|شیخ خالد حقانی]]&lt;br/&gt;
[[تحریک طالبان پاکستان#رہنما|شیر یار محمود]]&lt;br/&gt;
[[تحریک طالبان پاکستان]]
[[عدنان راشد]]&lt;br/&gt;
Usman Ghazi&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-256111-Who-are-the-Uzbeks-launching-terror-strikes-in-Pakistan |title=Who are the Uzbeks launching terror strikes in Pakistan |work=The News International |accessdate=17 جون 2014 |archivedate=2014-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140617002000/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-256111-Who-are-the-Uzbeks-launching-terror-strikes-in-Pakistan }}&lt;/ref&gt;
| units1      = 
| units2      = 
| strength1   = 20,000&lt;ref name=NYT16JUNE&gt;{{cite news|last1=Walsh|first1=Declan|title=In Drive Against Militants, Pakistani Airstrikes Hit Strongholds|url=http://www.nytimes.com/2014/06/17/world/asia/pakistan-hits-taliban-strongholds-with-airstrikes.html?_r=0|accessdate=17 June 2014|newspaper=[[The New York Times]]|date=16 June 2014}}&lt;/ref&gt; - 30,000&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite news|last=Shah|first=Saeed|url=http://online.wsj.com/articles/pakistan-operation-targets-waziristan-militants-1402844572|title=Pakistan Operation Targets Waziristan Militants|newspaper=[[وال اسٹریٹ جرنل]]|date=15 June 2014|accessdate=16 June 2014}}&lt;/ref&gt;
| strength2   = ہزار&lt;br/&gt;8,000 غیر ملکی دہشت گرد&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dawn.com/news/1113348 | title=Reclaiming North Waziristan | work=Zahid Hussain | date=18 June 2014 | agency=DAWN | accessdate=18 June 2014}}&lt;/ref&gt;
| casualties1 = 8 شہید, 7 زخمی.&lt;ref name=&quot;16جون&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;date=2014/6/16 |title=Welcome to ISPR |publisher=Ispr.gov.pk |date=1 September 2009 |accessdate=17 June 2014 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6QOLL3dUF |archivedate=17 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;17June&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;date=2014/6/17 |title=Welcome to ISPR |publisher=Ispr.gov.pk |date=1 September 2009 |accessdate=17 June 2014 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6QP2aqcVW |archivedate=17 June 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;( 17 جون تک)&lt;/small&gt;
| casualties2 = 228 قتل. &lt;small&gt;(19 جون تک)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;16جون&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;17جون&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;228قتل&quot;&gt;{{cite news |url=http://tribune.com.pk/story/723501/fresh-blitz-kills-28-more-militants/ | title=Fresh blitz kills 28 more militants | work=Tribune | date=18 June 2014 | accessdate=19 جون 2014}}&lt;/ref&gt;
| notes = 1 عام شہری مارا گيا, 1 زخمی.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gul|first1=Pazir|title=7 killed in clash between militant groups|url=http://www.dawn.com/news/1112948|accessdate=17 جون 2014|newspaper=[[ڈان (اخبار)|ڈان]]|date=16 جون 2014}}&lt;/ref&gt; 137,000 پناہ گزین.&lt;ref name=&quot;Al-jazeera&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2014/06/tens-thousands-flee-pakistan-offensive-201461962456202251.html |title=Tens of thousands flee Pakistan offensive |work=[[Al Jazeera English]]|location= Islamabad |accessdate=20 June 2014}}&lt;/ref&gt;
| campaignbox = {{Campaignbox Waziristan}}
}}

پاڪستاني فوج جي [[جون]]، [[2014]] ۾ [[وزيرستان]] ۾ شروع ڪيل [[عسڪري]] آپريشن۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140615_north_waziristan_operation_launched_rh.shtml  اتر وزيرستان ۾ آپريشن شروع]&lt;/ref&gt; ان عسڪري ڪاروائي کي '''ضرب عضب''' جو نالو ڏنو ويو آھي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آپريشن      ضرب عضب |url=https://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;latest=1 |accessdate=2014-11-05 |archive-date=2015-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323113539/https://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;latest=1 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;، عضب جو مطلب آھي '''ڪٽڻ'''، تلوار سان ڪٽڻ، عضب محمد صلي الله عليه وآلهٖ وسلم جي تلوار جو نالو بہ ھيو۔ ضربِ عضب ڪٽي ڇڏيندڙ ضرب۔&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;حسن اللغات، ص 595&lt;/ref&gt;

== ضرب عضب جي نالي ڏيڻ جو سبب ==
عضب جو مطلب آھي '''ڪٽڻ'''، تلوار سان ڪٽڻ، عضب محمد صلي الله عليه آلهٖ وسلم جي تلوار جو نالو بہ ھيو۔ ضربِ عضب ڪٽي ڇڏيندڙ ضرب۔&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; ھي تلوار محمد صلي الله عليه وآلهٖ وسلم [[غزوه بدر]] ۽ [[غزوه احد]] ۾ استعمال ڪئي۔&lt;ref&gt; &quot;Negotiations end, Pak Army formally launches operation Zarb-e-Azb against terrorists | Dunya News&quot;. Dunyanews.tv. Retrieved 15 June 2014.&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==

=== جون 2014ع ڪراچي ھوائي اڏي تي حملو ===
* [[2014ع جناح انٽرنيشنل ايئرپورٽ حملو]]

8 جون [[2014ع]] تي ڪراچي، پاڪستان جي [[جناح انٽرنيشنل]] تي 10 دھشت گردن حملو ڪيو۔ ڪل 31 افراد بشمول 10 دھشت گرد ماريا ويا۔ [[تحريڪ طالبان پاڪستان]] حملي جي ذميداري قبول ڪئي ۽ انکي پنھنجي اڳوڻي سربراھ [[حڪيم الله محسود]] جي قتل جو بدلو قرار ڏنو جيڪو ھڪ ڊرون حملي ۾ نومبر [[2013ع]] ۾ اتر وزيرستان ۾ ماريو ويو ھو۔ تحريڪ طالبان جي طرفان وڌيڪ حملن جي ڌمڪي بہ ڏني وئي۔ تحريڪ طالبان پاڪستان جي ترجمان [[شاھد الله شاھد]] جي مطابق ھوائي اڏي تي حملي جي وجھہ اھا ھئي تہ ھتي گھٽ شھري ۽ وڌيڪ سرڪاري فرد ھوندا آھن۔ ان کان علاوه تحريڪ طالبان پاڪستان 10 جون کان پوري پيماني تي پاڪستاني رياست جي خلاف حملن جي ڌمڪي ڏني۔

=== امن ڳالھين ۾ ناڪاميابي ===

پاڪستاني رياست ڪيترائي ڀيرا دھشت گردن جي ننڍن ننڍن گروھن سان محدود علائقن جي لاءِ امن معاھدا ڪندي رھي، پر پھريون ڀيرو وفاقي حڪومت سڌوسنئون تحريڪ طالبان پاڪستان سان ڳالھين جي پاليسي اپنائي۔ ان حوالي سان ڪيتريون ئي ڪُل جماعتي ڪانفرنسون بہ منعقد ٿيون جن ۾ آخري نو سيپٽمبر [[2013ع]] تي ٿي۔ انھن ڪانفرنسن ۾ سياسي جماعتن جي طرفان حڪومت کي ھي اختيار ڏنو ويو تہ ھو ملڪ ۾ امن جي قيام جي لاءِ شدت پسند تنظيمن سان ڳالھيون ڪري.

ايندڙ ڪيترن ئي مھينن تائين ڳالھيون ٿينديون رھيون۔ ڪميٽيون ٺھيون، ڪميٽين تي سوال اٿيا، خفيہ ماڳن تي ڪميٽيون ھيليڪاپٽرن جي مدد سان ملڻ ويون۔ ايتري تائين جو پاڪستان تحريڪ انصاف جي سربراھ [[عمران خان]] تہ طالبان جو دفتر کولڻ تائين جي تجويز پيش ڪري ڇڏي۔ آمريڪا بہ ڊرون حملا روڪڻ جي حامي ڀري ورتي۔ پر  طالبان قيادت ڪنھن فيصلي تي پنھنجي گروھن کي متفق نہ ڪري سگھي۔ آخرڪار ڳالھيون ناڪام ٿي ويون۔ جنھن کان بعد 2014ع جو پھريون ڊرون حملو ٿيو ۽ طالبانن جي طرفان بہ ڪراچي ھوائي اڏي تي حملو ڪيو ويو۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140615_north_waziristan_operation_launched_rh.shtml اتر وزيرستان ۾ آپريشن]&lt;/ref&gt;

== جنگ جي تياري ==

== تاریخ وار واقعا ==

=== 15 جون ===
* 15 جون [[2014ع]] تي پاڪستاني فوج اتر وزيرستان ۾ عسڪري ڪاروائي جو فيصلو ڪيو۔&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt; &quot;120 militants killed during 'Zarb-e-Azb' operation in NW - Pakistan&quot;. Dawn.Com. Archived from the original on 2014-06-16. Retrieved 2014-06-16.&lt;/ref&gt;
* 15 جون  تي رات جو پھرين حملي ۾ 120 دھشت گرد ماريا ويا ۽ [[بارود]] جو ھڪ وڏو ذخيرو تباھ ڪيو ويو۔&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

=== 16 جون ===
* 16 جون تي جيٽ جھازن سان مير شاھ علائقي ۾ گولا باري سان 12 [[ازبڪ]] دھشت گرد ماريا ويا۔&lt;ref&gt; &quot;Zarb-e-Azb: Jets pound militant hideouts in Shawal, 12 killed&quot;. Thenews.com.pk. 2014-06-09. Retrieved 2014-06-&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;North Waziristan: 12 militants killed in air strikes | Pakistan | Dunya News&quot;. Dunyanews.tv. Retrieved 2014-06-16.&lt;/ref&gt;

=== 17جون ===
* 17 جون تي فضائي حملي ۾ 25 دھشت گرد ماريا ويا، اھڙي طرح ماريل دھشت گردن جي تعداد 215 ٿي وئي۔ &lt;ref&gt; &quot;Welcome to ISPR&quot;. Ispr.gov.pk. 1 September 2009. Archived from the original on 2014-06-17. Retrieved 17 June 2014&lt;/ref&gt;

=== 19 جون ===
* 19 جون تي ڪوبرا ھيليڪاپٽرن رات دير جو ميران شاھ جي اوڀر ۾ واقع زراتا تنگي جي ٽڪرين تي شدت پسندن جي مواصلاتي مرڪزن کي نشانو بڻايو جنھن ۾ 15 شدت پسند مارجي ويا۔&lt;ref&gt;{{Citation |title=آءِ ايس پي آر جي پريس رليز |url=https://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;date=2014/6/19 |accessdate=2014-11-05 |archive-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116111717/https://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;date=2014/6/19 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 20 جون ===
* اتر وزيرستان جي علائقي حسو خيل جي علائقي ۾ بمباري ڪئي وئي جنھن ۾ شدت پسندن جا ٽي ٺڪاڻا تباھ ڪيا ويا 20 عسڪريت پسند ماريا ويا.
* خيبر ايجنسي ا۾ افغان سرحد جي ويجھو جيٹ طيارن جي بمباري ۾ شدت پسندن جا ٻہ ٺڪاڻا تباھ ڪيا ويا۔
* اتر وزيرستان جي علائقي ميرانشاھ، مير علي ۽ دتہ خيل جي عمائدن فوجي آپريشن جي مڪمل حمايت جو اعلان ڪيو آھي۔
ڊي جي آءِ ايس پي آر جي مطابق عمائدن اعادو ڪيو تہ ھو دھشت گردن کي ٻيھر اتر وزيرستان ۾ اچڻ نہ ڏيندا۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140621_zarb_e_azb_updates_saturday_rh.shtml بي بي سي اردو، ھفتو 21 جون]&lt;/ref&gt;

== رد عمل ==

=== سماجي رابطن جي ويب سائيٽس تي ===

سماجي رابطن جي ويب سائيٽس تي پاڪستاني عوام ھن فيصلي کي تمام گھڻو پسند ڪيو۔

=== پاڪستان تحريڪ انصاف ===
=== پاڪستان پيپلز پارٽي ===
=== جماعت اسلامي ===
=== متحده قومي مومينٽ ===
=== اي اين پي ===

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[وزیرستان آپریشن]]

{{حوالا|2}}
[[زمرو:پاڪستاني فوج]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ 2000ع جو ڏھاڪو]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ 2010ع جو ڏھاڪو]]
[[زمرو:مجيب الرحمان جا لکيل مضمون]]</text>
      <sha1>jbsfu2n2r4l1qxb9lxnhm6dirav99j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6455</id>
    <revision>
      <id>374305</id>
      <parentid>307697</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="61ayv7ywmsmtmplkq5lvifcz0ulen3t" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
{{مبسس4}}
'''اسحاق عليہ السلام''' [[الله|الله تعاليٰ]] جو پيغمبر هو ۽ حضرت [[ابراهيم|ابراهيم عليه السلام]] ۽ بيبي ساره جو فرزند هو. قرآن پاڪ ۾ سندس تمام گھڻو ذڪر آيل آهي، اهو ذڪر سورة البقره (127، 130، 134)، آلِ عمران (78)، النساء، (161)، انعام، (184)، هود، (73)، يوف، (6، 38)، ابراهيم، (41)، مريم، (50) انبياءِ، (72)، عنڪبوت، (26)، صافات، (113) ۾ موجود آهي. بائيبل جي بيان موجب حضرت اسحاق عليه السلام جي شادي حضرت ابراهيم جي ڀاءُ نحور جي پوٽي ربقه سان ٿي هئي، جنهن مان کيس ٻه فرزند عيص يا عيسو ۽ يعقوب ٿيا. حضرت اسحاق عليه السلام تمام وڏي عمر ماڻي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اسحاق%20عليه%20السلام ''اسحاق عليه اسلام'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون. [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{ڪچو}}

[[زمرو:نبي ۽ رسول]]</text>
      <sha1>61ayv7ywmsmtmplkq5lvifcz0ulen3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڀارت ۾ اسلام</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6517</id>
    <revision>
      <id>374384</id>
      <parentid>337278</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="4fkxvlfd3513t0xu8h3oq5zuebbawfn" xml:space="preserve">[[زمرو:ڀارت ۾ مذھب]]
[[زمرو:اسلام بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]</text>
      <sha1>4fkxvlfd3513t0xu8h3oq5zuebbawfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام آباد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6981</id>
    <revision>
      <id>374336</id>
      <parentid>347929</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25528" sha1="8bhyfum6ohwhue0bq6bio5brbsltt6s" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = 
| official_name                   =اسلام آباد
| native_name                     = {{nobold|{{lang|ur|{{nq|اسلام آباد}}}}}}
| other_name                      = 
| settlement_type                 = [[گاديءَ جو هنڌ]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a                = Islamabad, Pakistan Monument.jpg
| photo2a                = Long Exposure of Blue Area Islamabad.JPG
| photo2b                = Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg
| photo3a                = 
| photo3b                = Faisal Mosque close up (cropped).jpg
| photo4a                = Islamabad- Under dark clouds.jpeg
| size                   = 250
| position               = center}}
| image_caption                   = کاٻي کان ساڄي پاسي: [[يادگار پاڪستان]]،شھر جو واپاري مرڪز [[بليو ايريا]] ، پاڪستان جي [[قومي اسيمبلي]]،[[فيصل مسجد]]، [[مارگلا پھاڙن وارو نيشنل پارڪ]]
| nickname                        = 
| image_map                       = 
| map_caption                     = پاڪستان منجھ مقام
| pushpin_map                     = Pakistan#Asia

| pushpin_label_position          = top
| coordinates                     = {{coord|33|43|N|73|04|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ملڪ
| subdivision_name                = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1               = [[انتظامي علائقو]]
| subdivision_name1               = [[اسلام آباد ڪيپيٽل ٽيريٽري]]
| established_title               =قيام 
| established_date                = 1960
| government_footnotes            = 
| government_type                 =پارليامينٽري ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ 
| leader_title                    = Governing&amp;nbsp;body
| leader_name                     = [[اسلام آباد ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن]] ۽ [[ڪيپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي]] 
| leader_title1   =  چيف ڪمشنر
| leader_name1  = ذوالفقار حيدر
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cda.gov.pk/about_islamabad/vitalstats.asp|title=CDA Facts &amp; Figures}}&lt;/ref&gt;
| area_blank1_title               = پارڪ
| area_total_km2                  = 906.5 &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2                   = 897.7 &lt;!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2                  = 8.8
| area_water_percent              = 0.97
| area_urban_km2                  = 220.15
| area_rural_km2                  = 466.20
| area_blank1_km2                 = 220.15
| elevation_min_m                 = 490 &lt;!--&lt;ref name=Google Maps/&gt;--&gt; 
 | population_total                = 2,006,572
| population_as_of                = 2017 Census
| population_footnotes            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/provisional-summary-results-6th-population-and-housing-census-2017-0|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|work=pbs.gov.pk|accessdate=24 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2          = 2089
| population_urban                = 1,014,825
| population_rural                = 991,747
| population_density_urban_km2    = 4609
| population_density_urban_sq_mi  = 
| population_metro                = 4 million
| population_demonym              = اسلام آبادي يا اسلام آباديز.
| population_note                 = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/Population_Results.pdf|title=Population Results}}&lt;/ref&gt;
| postal_code_type                = Postcode
| postal_code                     = 44000
| area_code                       = 051
&lt;!-- General information ----&gt;| blank1_name_sec1                = [[List of districts of Pakistan by Human Development Index|HDI]]
| blank1_info_sec1                = 0.87 {{increase}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|date=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|accessdate=26 March 2017}}&lt;/ref&gt;
| blank_name_sec2                 = Notable sports teams
| blank_info_sec2                 =    [[Islamabad United (cricket)|Islamabad United]] [[Islamabad Rugby Football Club|Islamabad Jinns]]
| website                         = {{URL|http://www.islamabad.gov.pk}}
| leader_title2                   = چيئرمين سي ڊي اي 
| leader_name2                    =عثمان باجوا 
| leader_title3                   = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name3                    = ڪيٽن(ر) مشتاق احمد
| leader_title4                   = [[ميئر]]
| leader_name4                    = نواز ليگ جو شيخ انصار عزيز
| elevation_max_m                 = 620 &lt;!--&lt;ref name=Google Maps&gt;{{cite web|url=http://maps.google.com.do/maps?q=Islamabad,+Islamabad+Capital+Territory,+Pakistán&amp;hl=es&amp;ie=UTF8&amp;ll=33.669783,73.098907&amp;spn=0.172866,0.220757&amp;sll=34.533005,69.128895&amp;sspn=0.039879,0.073128&amp;oq=Islama&amp;t=p&amp;gl=do&amp;hnear=Islamabad,+Islamabad+District,+Islamabad+Capital+Territory,+Pakistán&amp;z=12&amp;lci=weather|work=Google Maps|publisher=Google|accessdate=25 February 2013}}&lt;/ref&gt;--&gt;
| elevation_max_ft                = 2000
| timezone                        = [[Pakistan Standard Time|PKT]]/[[MSK+2|YEKT]]
| utc_offset                      = +5
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| blank2_name_sec1                = HDI Category
| blank2_info_sec1                = Very High
&lt;!-- Area/postal codes and others ----&gt;| blank2_name_sec2                = [[List of districts of Pakistan by Human Development Index|HDI]]
}} 

'''اسلام آباد''' ({{lang-en|Islamabad}}) [[پاڪستان]]، اسلامي جمهوريه پاڪستان جو گاديءَ جو شهر آهي. اهو ملڪ جو نائين نمبر وڏو آبادي وارو شهر آهي جنهن جي آبادي 12 لک کان مٿي آهي. اهو، اسلام آباد جي گادي واري علائقي جی حصی جی طور تي، پاڪستاني حڪومت جي انتظام هيٺ آهي. 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ منصوبابندي ڪيل شهر جي طور تي تعمير ڪيو ويو ۽ 1967 ۾ قائم ٿيو، هن ڪراچي کي پاڪستان جي سرڪاري قومي راڄڌاني طور تبديل ڪيو. هي شهر تمام خوبصورت پهاڙن جي وچ ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Citation |title=اسلام آباد1 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF1 |access-date=2019-12-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015728/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

يوناني معمار، ڪانسٽیٽینوس ڊوڪسياڊس (Constantinos Apostolou Doxiadis) اسلام آباد جو ماسٽر پلان ٺاهيو، جنهن ۾ هن ان کي اٺن علائقن ۾ ورهايو؛ انتظامي، ڊپلوميٽڪ انڪليو، رهائشي علائقا، تعليمي ۽ صنعتي شعبا، تجارتي علائقا، گڏوگڏ ڳوٺاڻن ۽ سرسبز علائقن جو انتظام ڪيپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي جي مدد سان ڪيو ويو آهي. اسلام آباد پنهنجي پارڪن ۽ ٻيلن جي ڪري مشهور آهي، جن ۾ مارگلا هلز نيشنل پارڪ ۽ شڪرپريان شامل آهن. اهو ڪيترن ئي نشانين جو گهر آهي، جنهن ۾ ملڪ جي نشانی واری مسجد، فيصل مسجد شامل آهي، جيڪا دنيا جي پنجين وڏي مسجد آهي. ٻين نمايان نشانن ۾ پاڪستان مونیومينٽ ۽ ایوان جمھوریت شامل آهن.  

گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ پاران گاما+ جي طور تي درجه بندي تیل، اسلام آباد، پاڪستان ۾ رهندڙن جي سڀ کان وڌيڪ مھنگی جاء آهي. شهر جي آبادي ٻنهي وچولي ۽ مٿاهين وچولي طبقي جي شهرين تي مشتمل آهي. اسلام آباد ۾ ويهه يونيورسٽيون آهن، جن ۾ قائداعظم يونيورسٽي، بحريه يونيورسٽي، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، COMSATS يونيورسٽي ۽ نيشنل يونيورسٽي آف سائنس ۽ ٽيڪنالاجي (NUST) شامل آھن. اهو پڻ پاڪستان جي محفوظ ترين شهرن مان هڪ قرار ڏنو ويو آهي ۽ هڪ وسيع RFID-فعال نگراني نظام سان گڏ لڳ ڀڳ 2,000 فعال سي سي ٽي وي ڪيمرا آهن. 

[[پاڪستان]] جو وفاقي گاديءَ جو هنڌ، جيڪو [[راولپنڊي|راولپنڊي شھر]] ءَ کان 16 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آهي. هن شهر کان اڳ ملڪ جي گادي جو هنڌ [[ڪراچي]] شهر هو پر فيلڊ مارشل ايوب خان جي دور ۾ هي شهر خاص طور رٿابنديءَ سان وفاقي گادي ڪرڻ لاءِ ٺهرايو ويو هو، جيڪو، سمنڊ جي سطح کان 1650 کان 2000 فوٽ اُتاهينءَ تي مرگلا پهاڙين ۾ آباد آهي.هن شهر جي اڏاوت سال 1961ع ۾ شروع ٿي ۽ سال 1967ع ۾ تڪميل تي پهتي. هيءُ شهر 350 چورس ميلن تي پکڙيل آهي. هتي حڪومتي انتظام هلائڻ لاءِ وفاقي سيڪريٽريٽ جون عاليشان عمارتون آهن. ايوان صدر ۽ پارليامينٽ هائوس پاڻ ۾ لڳو لڳ آهن. انهن جي ويجهو صدارتي محل، اسٽيت بئنڪ ۽ قومي اسيمبليءَ جون عمارتون آهن. ثقافتي سيڪٽر ۾ نئشنل لائبرري، نئشنل ميوزيم، آرٽس ڪائونسل ۽ ريڊيو پاڪستان جون عمارتون آهن. ڪاروباري لحاظ کان هتي آبپارہ سپر مارڪيٽ، جناح مارڪيٽ، ستاره مارڪيٽ ۽ ميلوڊي مارڪيٽ وغيره آهن. اسلام آباد جي ڪاروباري زندگيءَ ۾ بلیو ايريا کي هڪ خاص مقام حاصل آهي. اسلام آباد جو مرڪزي ۽ تعمير جي لحاظ کان سڀ کان پهريون ۽ مشهور عوامي چوڪ ”آب پاره“ آهي، جنهن کي اسلام آباد جو دل چيو ويندو آهي. هتي فن تعمير جو شاهڪار فيصل مسجد آهي، جنهن جو ڊیزائن ترڪيءَ جي مشهور معمارن ٺاهي هئي. اسلام آباد ۾ انٽرنئشنل اسلامي يونيورسٽي، نئشنل يونيورسٽي آف سائنس ائنڊ ٽئڪنالاجي (NUST)، يونيورسٽي آف ماڊرن لئنگئيجز، علامه اقبال اوپن يونيورسٽي ۽ قائداعظم يونيورسٽي مشهور درسگاهون آهن. اسلام آباد جي معروف تربيت گاهن ۾ نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ، اسلام ريسرچ انسٽيٽيوٽ، گورنمينٽ پُولي ٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ، نئشنل انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن، هائڊروڪاربن انسٽيٽيوٽ وغيره شامل آهن. مقتدره قومي زبان، اڪادمي ادبيات پاڪستان ۽ لوڪ ورثي جا ادارا ۽ اشاعت گهر به اسلام آباد جا معروف سرڪاري ادارا آهن. اسلام آباد جي سير تفريح وارين جاين ۾ شڪر پڙيان، راول ڊئم، دامن ڪوهه، اسلام آباد پارڪ، عوامي مرڪز، نور پور شاهان، بري امام جو مقبرو، مرغزار ۽ 50 ايڪڙن تي پکڙيل روز ائنڊ جيسمين گارڊن وغيره ذڪر لائق آهن. هيءُ شهر، خوبصورتي ۾ پنهنجو مٽ پاڻ آهي. اقوام متحده جي اڳوڻي سيڪريٽري جنرل، اوٿانٽ، هن شهر کي ”ايشيا جو برازيليا“ ڪوٺيو هو. جولاءِ 1980ع ۾ هن شهر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

==نالو==
نالو اسلام آباد جو مطلب آهي اسلام جو شهر. اهو ٻن لفظن مان نڪتل آهي: اسلام ۽ آباد. اسلام، پاڪستان جي رياستي مذهب، اسلام جي مذهب ڏانهن اشارو ڪري ٿو، ۽ -آباد هڪ فارسي لافظ آهي، جنهن جي معني آهي پوکي ڪيل جڳهه، هڪ آبادي جڳهه يا شهر کي ظاهر ڪري ٿو. محمد اسماعيل ذبيح جي تاريخ جي ڪتاب موجب، استاد ۽ شاعر قاضي عبدالرحمان امرتسري شهر جو نالو تجويز ڪيو. ڪڏهن ڪڏهن لکڻ ۾، اسلام آباد کي مختصر طور تي ISB سڏيو ويندو آهي. اهڙو استعمال ايس ايم ايس ٻولي ۾ شروع ٿيو، جزوي طور اسلام آباد انٽرنيشنل ايئرپورٽ لاءِ IATA مقام جي سڃاڻپ ڪندڙ جي ڪري. 

==تاريخ==
===شروعاتي تاريخ=== 
اسلام آباد راڄڌاني وارو علائقو، اتر پنجاب واري علائقي جي پوٺوهار پليٽیو تي واقع آهي، ايشيا ۾ انساني آباديءَ جي ابتدائي ماڳن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. دنيا ۾ پٿر جي دور جا سڀ کان قديم آثار مليا آهن، جيڪي 1,00,000 کان 5,00,000 سال اڳ جي پليٽیو تي مليا آهن. سوان نديءَ جي ڇت مان هٿ آيل پٿر، برفاني دور جي شروعاتي انسانن جي ڪوششن جي گواهي ڏين ٿا. مٽيءَ جي ٿانون ۽ برتنن جون شيون مليون آهن جيڪي تاريخ کان اڳ واري دور جا آهن. ڊاڪٽر عبدالغفور لون جي کوٽائيءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته ان علائقي ۾ قديم ثقافت جا آثار موجود آهن. (آثار ۽ انساني کوپڙا 5000 ق.م)
 
سنڌو ماٿري جي تهذيب هن علائقي ۾ 23 ۽ 18 صدي قبل مسيح جي وچ ۾ ترقي ڪئي. بعد ۾ اهو علائقو آرين برادريءَ جي ابتدائي آبادي هئي، جيڪي وچ ايشيا کان هن علائقي ۾ لڏي آيا هئا. ظهير الدين بابر، چنگيز خان، تيمور ۽ احمد شاهه دراني جهڙا ڪيترائي عظيم لشڪر برصغير ​​هندستان تي پنهنجي حملن دوران هن علائقي کي پار ڪيو. 

سال 2015-2016 ۾، آرڪيالاجي ۽ عجائب گهرن جي وفاقي کاتي، نيشنل فنڊ فار ڪلچرل هيريٽيج جي مالي مدد سان، ابتدائي آثار قديمه جي کوٽائي ڪئي، جنهن ۾ شاهه الله دتا جي غارن جي ڀرسان بان فقيرن ۾ ٻڌمت جي اسٽوپا جا آثار مليا، جن 2 کان 5 صدي عيسويء جي تاريخ هئي.

==جاگرافي==
اسلام آباد جا وڻندڙ ​​وڻ سرءُ ۾ رنگ بدلائيندا آهن.

اسلام آباد °33.43 اتر °73.04 اوڀر ۾ پوٺوهار پليٽیو جي اترئين ڪنڊ تي ۽ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۾ مارگلا ٽڪرين جي پيرن ۾ واقع آهي. ان جي اوچائي 540 ميٽر (1,770 فوٽ) آهي. اسلام آباد جو جديد شھر، گاديءَ جو هنڌ ۽ قديم گکڙ
شهر، راولپنڊي گڏيل طور تي جڙيل آهي ۽ عام طور تي ٽوئن سٽيز سڏجي ٿو. شهر جي اتر اوڀر ۾ نوآبادياتي دور جو [[مري|مري هل اسٽيشن]] آهي، ۽ اتر ۾ [[خيبر پختون خوا]] جو ضلعو [[هري پور ضلعو|هري پور]] آهي. [[ڪهوٽا تعلقو|ڪهوٽا]] ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٽيڪسيلا تعلقو|ٽيڪسيلا]]، [[اٽڪ ضلعو]] ۽ واهه ڪينٽ، اتر اولهه ۾ [[گوجر خان تعلقو|گوجر خان]]، روات ۽ مندره ۽ ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ [[راولپنڊي|راولپنڊي]] شهر آهي. اسلام آباد [[مظفرآباد|مظفرآباد شھر]]، [آزاد ڪشمير]] کان 120 ڪلوميٽر (75 ميل) ڏکڻ اولهه (SSW)، پشاور کان 185 ڪلوميٽر (115 ميل) اوڀر ۽ لاهور کان 295 ڪلوميٽر (183 ميل) اتر اولهه (NNW) ۾ واقع آهي. 
اسلام آباد 906 چورس ڪلوميٽر (350 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. وڌيڪ 2,717 چورس ڪلوميٽر (1,049 اسڪوائر ميل) ايراضي مخصوص علائقي جي نالي سان مشهور آهي، جنهن ۾ مارگلا ٽڪريون اتر ۽ اتر اوڀر ۾ آهن. شهر جو ڏاکڻيون حصو اڻ وڻندڙ ​​ميدان آهي. اهو ڪورنگ نديءَ مان نڪتل آهي، جنهن تي راول ڊيم واقع آهي. 

===موسم===

==شهر جو منظر==
اسلام آباد جو فن تعمير جديديت ۽ پراڻي اسلامي ۽ علائقائي روايتن جو مجموعو آهي. سعودي-پاڪ ٽاور روايتي انداز سان جديد فن تعمير جي انضمام جو هڪ مثال آهي. بيج رنگ واري عمارت کي اسلامي روايتن ۾ نيري ٽائلن سان تراشيو ويو آهي ۽ اسلام آباد جي بلند ترين عمارتن مان هڪ آهي. اسلامي ۽ جديد فن تعمير جي ٻين مثالن ۾ پاڪستان يادگار ۽ فيصل مسجد شامل آهن. ٻيون قابل ذڪر ڍانچو هي آهن: سيڪريٽريٽ ڪمپليڪس جيو پونٽي جو ٺهيل آهي، پرائم منسٽر سيڪريٽريٽ جيڪو مغل فن تعمير تي ٻڌل آهي ۽ نيشنل اسيمبلي ايڊورڊ ڊوريل اسٽون جو ٺهيل آهي. پاڪستان مونومينٽ جي وڏن پنن جي اندرين نقشن تي اسلامي فن تعمير تي ٻڌل آهن. شاهه فيصل مسجد معاصر فن تعمير جو هڪ ميلاپ آهي جنهن ۾ هڪ وڌيڪ روايتي وڏي ٽڪنڊي نما هال ۽ چار مينار آهن، جن کي ترڪي جي هڪ معمار ويدات دلوڪي ٺاهيو آهي ۽ سعودي عرب جي بادشاهه فيصل طرفان فراهم ڪيل فنڊنگ جي مدد سان تعمير ڪيو ويو آهي. فيصل مسجد جو فن تعمير غير معمولي آهي ڇاڪاڻ ته ان ۾ گنبد جي جوڙجڪ نه آهي. اهو عربي، ترڪي ۽ مغل تعميراتي روايتن جو مجموعو آهي. سينٽورس اسلام آباد ۾ تعمير هيٺ جديد فن تعمير جو هڪ مثال آهي. نئون تعمير ٿيل اسلام آباد اسٽاڪ ايڪسچينج ٽاور شهر ۾ جديد فن تعمير جو هڪ ٻيو مثال آهي.

==ڊيموگرافڪ== 
==معيشت==
اسلام آباد پاڪستاني معيشت ۾ خالص حصو ڏيندڙ آهي، جڏهن ته ملڪ جي آبادي جو فقط 0.8 سيڪڙو آهي، اهو ملڪ جي جي ڊي پي ۾ 1 سيڪڙو حصو ڏئي ٿو. اسلام آباد اسٽاڪ ايڪسچينج، 1989 ۾ قائم ڪئي وئي، ڪراچي اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ لاهور  اسٽاڪ ايڪسچينج کان پوء پاڪستان جي ٽيون وڏي اسٽاڪ ايڪسچينج آهي، ۽ پاڪستان اسٽاڪ ايڪسچينج ٺاهڻ لاء ضم ڪيو ويو. ايڪسچينج ۾ 118 ميمبر هئا 104 ڪارپوريٽ باڊيز ۽ 18 انفرادي ميمبر. اسٽاڪ ايڪسچينج جي سراسري روزاني ٽران اوور 10 لک شيئرز کان مٿي آهي. 

ورلڊ بئنڪ جي 2010 جي ڊئنگ بزنس رپورٽ موجب، اسلام آباد کي پاڪستان ۾ ڪاروبار شروع ڪرڻ لاءِ بهترين جڳه قرار ڏنو ويو. اسلام آباد جا ڪاروبار پاڪستان ۾ ٽيڪس جي ادائيگي لاءِ سڀ کان وڌيڪ پابند آهن. 2012 تائين، اسلام آباد LTU (وڏي ٽيڪس يونٽ) ٽيڪس روينيو ۾ 371 بلين رپين جو ذميوار هو، جيڪو فيڊرل بورڊ آف روينيو پاران گڏ ڪيل سموري روينيو جو 20 سيڪڙو آهي. اسلام آباد ۾ انفارميشن ۽ ڪميونيڪيشن ٽيڪنالاجي ۾ واڌارو ڏٺو ويو آهي اضافي سان گڏ ٻه سافٽ ويئر ٽيڪنالاجي پارڪ، جن ۾ ڪيتريون ئي ملڪي ۽ غير ملڪي ٽيڪنالاجي ۽ انفارميشن ٽيڪنالاجي ڪمپنيون آهن. عوامي مرڪز آئي ٽي پارڪ ۾ 36 آئي ٽي ڪمپنيون آهن، جڏهن ته ايويڪيو ٽرسٽ هائوس ۾ 29 ڪمپنيون آهن. اسلام آباد 2020 تائين ٽيون آئي ٽي پارڪ ڏسندو، جيڪو ڏکڻ ڪوريا جي مدد سان تعمير ڪيو ويندو. 

ثقافت: 

اسلام آباد پاڪستان جي ٻين علائقن مان آيل ڪيترن ئي مهاجرن جو گهر آهي ۽ اتي ثقافتي ۽ مذهبي تنوع ڪافي قديم آهي. پوٺوهار جي پليٽ فارم تي ان جي مقام جي ڪري، قديم ثقافتن ۽ تمدن جا باقي بچيل آثار جهڙوڪ آرين، سوين ۽ سنڌو ماٿري جي تهذيب اڃا تائين علائقي ۾ ملي سگهي ٿي. 15 صدي عيسويءَ جو گکھر قلعو، ڦوروالا قلعو اسلام آباد جي ويجهو واقع آهي. علائقي ۾ راوت قلعو 16 صدي عيسويء ۾ گکھرن پاران تعمير ڪيو ويو ۽ گکھر جي سردار سلطان سارنگ خان جي قبر تي مشتمل آهي. سيدپور ڳوٺ جو نالو سارنگ خان جي پٽ سيد خان جي نالي تي رکيو ويو آهي. 500 سال پراڻو ڳوٺ هڪ مغل ڪمانڊر راجا مان سنگهه هندو عبادتگاهن ۾ تبديل ڪيو هو. هن ڪيترائي ننڍا تلاءَ ٺاهيا: رام ڪنڊا، سيتا ڪُنڊا، لڪشمن ڪُنڊا ۽ حنومان ڪُنڊا. علائقي ۾ هڪ ننڍڙو هندو مندر آهي جيڪو محفوظ آهي، علائقي ۾ هندو ماڻهن جي موجودگي کي ظاهر ڪري ٿو. صوفي بزرگ پير مهر علي شاهه جي درگاهه گولڙه شريف ۾ آهي، جنهن وٽ اسلام کان اڳ واري دور جو ثقافتي ورثو موجود آهي. ٻڌمت جي دور جا آثار اڃا به هن علائقي ۾ ملي سگهن ٿا. بري امام جي مزار کي مغل شهنشاهه اورنگزيب تعمير ڪرايو هو. عرس مبارڪ ۾ سڄي پاڪستان مان هزارين عقيدتمند شرڪت ڪندا آهن. تقريب اسلام آباد ۾ سڀ کان وڏي مذهبي گڏجاڻين مان هڪ آهي. 2004ع ۾ عرس ۾ 12 لک کان وڌيڪ ماڻهن شرڪت ڪئي. اسلام آباد ۾ لوڪ ورثو ميوزيم پاڪستان جي لوڪ ۽ روايتي ثقافتي ورثي جي مختلف قسم جي اظهار کي محفوظ ڪري ٿو. اهو شڪرپاريان جبلن جي ڀرسان آهي.

==ثقافت==
==سياحت== 
==تعليم== 
==صحت جي سار سنڀار==
==ٽرانسپورٽ== 
==رانديون== 
==تفريح==
==ڀينر شهر== 
• [[ابوظهبي]]، [[گڏيل عرب امارات]] 

• [[عمان]]، [[اردن]]

• [[انقره]]، [[ترڪي]]

• [[بيجنگ]]، [[چين]]

• [[جڪارتا]]، [[انڊونيشيا]]

• [[ميڊرڊ|ميڊريز]]، [[اسپين]]

• [[منسڪ]]، [[بيلاروس]] 

• [[سيئول]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]

• [[آستانا]]، [[قزاقستان]]

==گيلري==
&lt;gallery&gt;
Image:Faisal mosque2.jpg|فيصل مسجد
Image:Pakistani parliament house.jpg|پاڪستاني پارليامينٽ
Image:House of the Prime Minister of Pakistan in Islamabad.jpg|وزيراعظم هائوس
فائل:Pakistan Museum of Natural History.JPG| قومي عجائب گهر
 فائل:Fatima Jinnah Park.JPG|فاطما جناح پارڪ
 فائل:Rawat Fort Main gate.JPG| قلعہ راوت 
فائل:Home in Islamabad.JPG|اسلام آباد جو هڪ گهر
| فائل:National Art Gallery, Islamabad, Pakistan.jpg قومي نگارخانو براءِ فنون لطيفا
&lt;/gallery&gt;

==پڻ ڏسو==
* [[فيصل مسجد]]
* [[مارگلا ريلوي اسٽيشن]] 
* [[بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي، اسلام آباد]]
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{ڪومنز|اسلام آباد}}
[[زمرو:پاڪستان]]
[[زمرو:اسلام آباد]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:ايشيا جا شهر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:وفاقي راڄڌاني علائقو]]

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8bhyfum6ohwhue0bq6bio5brbsltt6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڪوائري آفيسر (ناول)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10935</id>
    <revision>
      <id>374385</id>
      <parentid>368963</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="rz2qqxmlhi0y4w076i0p4a6kisut62j" xml:space="preserve">{{infobox book
| name         = انڪوائري آفيسر
| title_orig   = '''انڪوائري آفيسر'''
| translator   =[[مرزا قليچ بيگ]]
| image        = 
| caption= 
| author       = [[گوگول]]
| illustrator  =
| cover_artist =
| country      =  [[روس]]
| language     = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| series       =
| subject      =[[روسي ادب]]&lt;br /&gt;[[ادب]]
| genre        = [[ڪلاسيڪل ناول]]
| publisher    =[[سنڌي ادبي بورڊ]]
| pub_date    = 1966
| pages        = 76
| isbn         =
}}

'''انڪوائري آفيسر''' هي هڪ ڪلاسڪي ناول ۾ لکيل ناٽڪ آهي جنهن جو مصنف [[شمس العلماء]] [[مرزا قليچ بيگ]] آهي. هن ناٽڪ کي [[سنڌي ادبي بورڊ]] پاران 1966ع ۾ ڇاپيو ويو.
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو تصنيف ڪيل ڊرامو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن. اِن جو ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1966ع ۾ شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انڪوائري آفيسر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AA%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%20%D8%A2%D9%81%D9%8A%D8%B3%D8%B1 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127044051/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AA%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%20%D8%A2%D9%81%D9%8A%D8%B3%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:روسي ادب]]
[[زمرو:مشهور ڪتابون]]
[[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]]</text>
      <sha1>rz2qqxmlhi0y4w076i0p4a6kisut62j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11231</id>
    <revision>
      <id>374402</id>
      <parentid>293488</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21207" sha1="mz5vjhijhcfixnlpeiqh5n5cd32xfyw" xml:space="preserve">[[عڪس:grapevine.jpg|380px|thumb|لبنان جي هڪ ڳوٺ ۾ انگور جي ول]]

'''انگور''' هڪ ٻوٽي ۽ انجي ميوي جو نالو آهي. هي ٻوٽو ويڙهي جي صورت ۾ وڌندو آهي ۽ هن جو [[ميوو]] ڇينگن جي صورت ۾ هوندو آهي. هڪ ڇينگي ۾ 6 کان 300 انگور جا داڻا ٿي سگھن ٿا. انهن کي هن حالت ۾ به کائي سگھجي ٿو يا وري هن مان شربت، جيلي، شراب  ۽ ٻجن مان تيل به ٺاهي سگھجي ٿو. انگور جڏهن سڪي ويندو آهي ته ان مان ڪشمش ٺاهي ويندي آهي. پاڪستان جي صوبي خيبرپختونخواه جي ضلعي چترال جي وادي ڪالاش ۾ انگور مان ديسي شراب به ٺاهيو ويندو آهي.

هڪ قسم جو ميوو، جيڪو انگورن جي ول ۾ ٿيندو آهي. اِن جا داڻا کجور جيترا يا کجور کان ننڍا ٿين. هي ميوو جابلو ايراضيءَ ۾ ٿيندو آهي. هن جي پوک -بلوچستان- ۽ -پاڪستان- جي اُتر واري علائقي ۾ ٿيندي آهي، -جتي- قديم دور کان ٿيندي اچي ٿي. -تازي- ميوي کي ”-انگور-“ سڏين ۽ سڪل انگورن کي ”مُنقا“ ۽ ”ڪشمش“ چئبو آهي. -انگور- دل، دماغ، جگر ۽ بڪين کي طاقت پهچائين ٿا. -انساني جسم- ۾ حرارت عزيزي پيدا ڪندڙ آهن. قدرت هنن ۾ پوٽاشيم، ڪئلشيم، فاسفورس جي لوڻياٺ کان سواءِ وٽئمن اي، بي، ڊي به شامل ڪيا آهن. انگورن مان بهترين شراب ٺهندو آهي. قرآن شريف ۾ به انگورن جو ذڪر آيو آهي. نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم -جن- به انگورن کي پسند ڪيو آهي. انگورن جا ڪيترائي قسم آهن، -جن- مان شنڊوخاني (سُندرخاني)، حسيني، وڏو -تور-، مسقط مشهور آهن.

انگور جا ڪيترائي قسم آهن جي هندستان ۾ ٿين ٿا. ڪي ته تمام وڏي قد جا ٿيندا آهن. انگور کي سنڌيءَ ۾ ڊاک چوندا آهن ۽ انگريزيءَ ۾ گريپس.
جدا جدا هنڌن ۾ انگور جي قسمن جا جدا جدا نالا آهن. ڪشمير ۾ ڪشمش، منسک، مسڪا مکيه آهن. اورنگ آباد جي حبشي انگور تمام مشهور آهي، جا ڪاري رنگ جي ۽ وڏي قد جي آهي ۽ لنڊن جي بازارين تائين وڪامڻ ويندي آهي. يورپ جون خاص ڊاکون به هن ملڪ ۾ ٿينديون آهن، جهڙوڪ سونهري ڊاک، مسقطي ڊاک، فرينچ ڊاک وغيره. ڪابل جي انگور به مشهور آهي- وڏي توڙي ننڍي _ بيداڻي ڊاک، جنهن کي ڪشمش چوندا آهن سا ڪابل ۾ به ۽ پنجاب ۾ به ججهي ٿي ٿئي. لاهور ۾ ته سورهن قسمن جون ولايتي ڊاکون ٿين ٿيون.
ڊاک جا مَنَهه ٺاهيندا آهن جنهن تي ڊاک جو وڻ، جو ول وانگي ٿئي ٿو سو ٽيڪ ڏئي بيهندو، چڙهندو ۽ پکڙندو آهي ۽ جنهن مان ميوي جا ڇڳا لڙڪائيندو آهي. منهه يا ٽيڪ ٺاهڻ جو چڱو رستو آهي هي: اتر ۽ ڏکڻ ڏي هڪڙو رستو ڏهه ٻارهن فوٽ ويڪرو ٺاهي وڃجي. پاسي کان سرن جا پيلپاوا، ستن اٺن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي ٺهرائجن، جي پندرهن انچ چورس هجن ۽ ست فوٽ مٿي هجن. پيلپاون جي وچ ۾، چيريل بانس جي ڄاريءَ واري ڀت يا پڃرو ڏئي ڇڏجي. آمهون سامهون ٻن ٻن پيلپاون جي مٿان ڪام جهڙي ڪاٺي، يا ٿلهي بانس جي لٺ رکي وڃجي. پيلپاون جي وچ ۾ هڪڙو ڊاک جو وڻ پوکي وڃجي. ڪي ڪي ماڻهو ته پيلپاون جي بدران، لوهه جا بمبو تار جي بمبن جهڙا ۽ بانس جي بدران، لوهه جون تارون ڪم آڻيندا آهن. اهڙي قسم جو منهه باغ جي لاءِ هڪڙي سونهن آهي ۽ نه رڳو ڊاک لاءِ چڱو آهي پر سج جي تابش مهل ڇانو ۾ گهمڻ، يا پسار ڪرڻ لاءِ به چڱو آهي. تنهن کانسواءِ وڻن جون ڪونڊيون جن کي ڇانو جي گهرج ٿي ٿئي، سي به انهيءَ منهه هيٺ رکي سگهجن ٿيون.
ڊآک کي ڪچيءَ کان آسانيءَ سان ڪاٺين تي چاڙهي سگهجي ٿو، جنهنڪري مٿي چڙهي ٿيون وڃن. پاڙ مان جيڪي به شاخون نڪرن، تن کي چاڙهيندو وڃجي. جي ضرور پوي ته پهرين ڌاڳي سان ٻڌي اٽڪائي ڇڏجي. هيٺان جيڪي پن ٻوٽآ ٿين سي ڇانگ جي موسم ۾ ڇانگي ڇڏجن. اهڙيءَ ريت ڪرڻ سان سڀڪا ٽاري مارچ مهيني ۾، ٻه يا ٽي ڇڳا ڊاک جا جهليندي. اهي ٽاريون وينديون وڌنديون ۽ ڊگهيون ٿينديون، جيسين ڪ سيارو اچي. پوءِ انهن کي وڍي رڳو ٻن اکين سان کڻي ڇڏجي ۽ جيڪي سنهڙيون ڪچيون ڪاٺيون هجن، سي به وڍي ڇڏجن. تڏهن ڊاک بلڪل اگهاڙي ڏسڻ ۾ ايندي. ايندڙ مارچ ۾ انهن ڇڏيلن ٻن اکين مان، گوشن وانگي ننڍيون شاخون نڪرنديون، جي ڊاک جا ڇڳا جهلينديون. سياري ۾ وري ڇانگي انهن کي به آڻي ٻن اکين تي بيهارجي. انهيءَ طرح سال بسال ڪندو رهجي. سچ آهي ته جيڪڏهن ٽارين جي اها ڇانگ نه ڪبي،  ته سڀني ٽارين مان ڊاک جا ڇڳاپيدا ٿيندا جنهنڪري ظاهري طرح ميوو ججهو ٿيندو، مگر ضعيف ۽ سادو ٿيندو، وڻ ٿڪجي پوندو ۽ نستو ٿيندو. ٿورن ئي ورهين ۾ اهي وڻ جهنگ ڪري خراب ٿي وڃن ٿا ۽ ڪنهن ڪم جا ڪين ٿا ٿين.
ڊاک جي پوک اهڙي ٿي ٿئي جهڙي شفتالوءَ جي. آڪٽوبر جي پڇاڙيءَ ۾، مينهن بس ٿيڻ کانپوءِ پاڙن جي مٽي کوٽي، ڪڍي، انهيءَ کي مهينو ٻه کليل ڇڏي ڏجي. ايتري ۾ پن به ڇڻي ويندا، پوءِ وڻن جي ڇانگ ڪجي. فيبروريءَ ۾ وري جڏهن وڻ پن ۽ گونچ ڪڍن، تڏهن پاڙن جي مٿان ڪنهن به قسم جو عمدو ڀاڻ وجهي ڇڏجي. پراڻو ڳائو ڀاڻ شايد تمام چڱو آهي. ڪن
انگور هڪ ٻوٽي ۽ انجي ميوي جو نالو آهي. هي ٻوٽو ويڙهي جي صورت ۾ وڌندو آهي ۽ هن جو [[ميوو]] ڇينگن جي صورت ۾ هوندو آهي. هڪ ڇينگي ۾ 6 کان 300 انگور جا داڻا ٿي سگھن ٿا. انهن کي هن حالت ۾ به کائي سگھجي ٿو يا وري هن مان شربت، جيلي، شراب  ۽ ٻجن مان تيل به ٺاهي سگھجي ٿو. انگور جڏهن سڪي ويندو آهي ته ان مان ڪشمش ٺاهي ويندي آهي. پاڪستان جي صوبي خيبرپختونخواه جي ضلعي چترال جي وادي ڪالاش ۾ انگور مان ديسي شراب به ٺاهيو ويندو آهي.

هڪ قسم جو ميوو، جيڪو انگورن جي ول ۾ ٿيندو آهي. اِن جا داڻا کجور جيترا يا کجور کان ننڍا ٿين. هي ميوو جابلو ايراضيءَ ۾ ٿيندو آهي. هن جي پوک -بلوچستان- ۽ -پاڪستان- جي اُتر واري علائقي ۾ ٿيندي آهي، -جتي- قديم دور کان ٿيندي اچي ٿي. -تازي- ميوي کي ”-انگور-“ سڏين ۽ سڪل انگورن کي ”مُنقا“ ۽ ”ڪشمش“ چئبو آهي. -انگور- دل، دماغ، جگر ۽ بڪين کي طاقت پهچائين ٿا. -انساني جسم- ۾ حرارت عزيزي پيدا ڪندڙ آهن. قدرت هنن ۾ پوٽاشيم، ڪئلشيم، فاسفورس جي لوڻياٺ کان سواءِ وٽئمن اي، بي، ڊي به شامل ڪيا آهن. انگورن مان بهترين شراب ٺهندو آهي. قرآن شريف ۾ به انگورن جو ذڪر آيو آهي. نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم -جن- به انگورن کي پسند ڪيو آهي. انگورن جا ڪيترائي قسم آهن، -جن- مان شنڊوخاني (سُندرخاني)، حسيني، وڏو -تور-، مسقط مشهور آهن. 
&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%88%D8{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
انگور جا ڪيترائي قسم آهن جي هندستان ۾ ٿين ٿا. ڪي ته تمام وڏي قد جا ٿيندا آهن. انگور کي سنڌيءَ ۾ ڊاک چوندا آهن ۽ انگريزيءَ ۾ گريپس.
جدا جدا هنڌن ۾ انگور جي قسمن جا جدا جدا نالا آهن. ڪشمير ۾ ڪشمش، منسک، مسڪا مکيه آهن. اورنگ آباد جي حبشي انگور تمام مشهور آهي، جا ڪاري رنگ جي ۽ وڏي قد جي آهي ۽ لنڊن جي بازارين تائين وڪامڻ ويندي آهي. يورپ جون خاص ڊاکون به هن ملڪ ۾ ٿينديون آهن، جهڙوڪ سونهري ڊاک، مسقطي ڊاک، فرينچ ڊاک وغيره. ڪابل جي انگور به مشهور آهي- وڏي توڙي ننڍي _ بيداڻي ڊاک، جنهن کي ڪشمش چوندا آهن سا ڪابل ۾ به ۽ پنجاب ۾ به ججهي ٿي ٿئي. لاهور ۾ ته سورهن قسمن جون ولايتي ڊاکون ٿين ٿيون.
ڊاک جا مَنَهه ٺاهيندا آهن جنهن تي ڊاک جو وڻ، جو ول وانگي ٿئي ٿو سو ٽيڪ ڏئي بيهندو، چڙهندو ۽ پکڙندو آهي ۽ جنهن مان ميوي جا ڇڳا لڙڪائيندو آهي. منهه يا ٽيڪ ٺاهڻ جو چڱو رستو آهي هي: اتر ۽ ڏکڻ ڏي هڪڙو رستو ڏهه ٻارهن فوٽ ويڪرو ٺاهي وڃجي. پاسي کان سرن جا پيلپاوا، ستن اٺن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي ٺهرائجن، جي پندرهن انچ چورس هجن ۽ ست فوٽ مٿي هجن. پيلپاون جي وچ ۾، چيريل بانس جي ڄاريءَ واري ڀت يا پڃرو ڏئي ڇڏجي. آمهون سامهون ٻن ٻن پيلپاون جي مٿان ڪام جهڙي ڪاٺي، يا ٿلهي بانس جي لٺ رکي وڃجي. پيلپاون جي وچ ۾ هڪڙو ڊاک جو وڻ پوکي وڃجي. ڪي ڪي ماڻهو ته پيلپاون جي بدران، لوهه جا بمبو تار جي بمبن جهڙا ۽ بانس جي بدران، لوهه جون تارون ڪم آڻيندا آهن. اهڙي قسم جو منهه باغ جي لاءِ هڪڙي سونهن آهي ۽ نه رڳو ڊاک لاءِ چڱو آهي پر سج جي تابش مهل ڇانو ۾ گهمڻ، يا پسار ڪرڻ لاءِ به چڱو آهي. تنهن کانسواءِ وڻن جون ڪونڊيون جن کي ڇانو جي گهرج ٿي ٿئي، سي به انهيءَ منهه هيٺ رکي سگهجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;ڪتاب: باغ ۽ باغباني؛ ليکڪ: مرزا قليچ بيگ؛ايڊيشن:1960؛پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو&lt;/ref&gt;
ڊآک کي ڪچيءَ کان آسانيءَ سان ڪاٺين تي چاڙهي سگهجي ٿو، جنهنڪري مٿي چڙهي ٿيون وڃن. پاڙ مان جيڪي به شاخون نڪرن، تن کي چاڙهيندو وڃجي. جي ضرور پوي ته پهرين ڌاڳي سان ٻڌي اٽڪائي ڇڏجي. هيٺان جيڪي پن ٻوٽآ ٿين سي ڇانگ جي موسم ۾ ڇانگي ڇڏجن. اهڙيءَ ريت ڪرڻ سان سڀڪا ٽاري مارچ مهيني ۾، ٻه يا ٽي ڇڳا ڊاک جا جهليندي. اهي ٽاريون وينديون وڌنديون ۽ ڊگهيون ٿينديون، جيسين ڪ سيارو اچي. پوءِ انهن کي وڍي رڳو ٻن اکين سان کڻي ڇڏجي ۽ جيڪي سنهڙيون ڪچيون ڪاٺيون هجن، سي به وڍي ڇڏجن. تڏهن ڊاک بلڪل اگهاڙي ڏسڻ ۾ ايندي. ايندڙ مارچ ۾ انهن ڇڏيلن ٻن اکين مان، گوشن وانگي ننڍيون شاخون نڪرنديون، جي ڊاک جا ڇڳا جهلينديون. سياري ۾ وري ڇانگي انهن کي به آڻي ٻن اکين تي بيهارجي. انهيءَ طرح سال بسال ڪندو رهجي. سچ آهي ته جيڪڏهن ٽارين جي اها ڇانگ نه ڪبي،  ته سڀني ٽارين مان ڊاک جا ڇڳاپيدا ٿيندا جنهنڪري ظاهري طرح ميوو ججهو ٿيندو، مگر ضعيف ۽ سادو ٿيندو، وڻ ٿڪجي پوندو ۽ نستو ٿيندو. ٿورن ئي ورهين ۾ اهي وڻ جهنگ ڪري خراب ٿي وڃن ٿا ۽ ڪنهن ڪم جا ڪين ٿا ٿين.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== انگورن يا ڊاک جي پوک==

ڊاک جي پوک اهڙي ٿي ٿئي جهڙي شفتالوءَ جي. آڪٽوبر جي پڇاڙيءَ ۾، مينهن بس ٿيڻ کانپوءِ پاڙن جي مٽي کوٽي، ڪڍي، انهيءَ کي مهينو ٻه کليل ڇڏي ڏجي. ايتري ۾ پن به ڇڻي ويندا، پوءِ وڻن جي ڇانگ ڪجي. فيبروريءَ ۾ وري جڏهن وڻ پن ۽ گونچ ڪڍن، تڏهن پاڙن جي مٿان ڪنهن به قسم جو عمدو ڀاڻ وجهي ڇڏجي. پراڻو ڳائو ڀاڻ شايد تمام چڱو آهي. . ڪنو ٿيل ٻهر يا ڪچرو ۽ مڇي به چڱا آهن. ڊاکن جي لاءِ هڪڙو هٿرادو گڏيل ڀاڻ به ٺاهيندا آهن. هيئن ڪندا آهن جو زمين ۾ هڪڙي اونهي کڏ کڻي، ان ۾ ڳائي مال جا تازا ڇيڻا گهڻا وجهي ڇڏيندا آهن. ڪنهن ڪُني يا چاڏيءَ ۾ ٿورو کڙ، پاڻيءَ ۾ وجهي باهه تي چاڙهيندا آهن، جيسين ڪ سڀ ڳري وڃي. تنهن ۾ وري کڙ جيترو ڳڙ به ٿورو چن گڏي، ڀاڻ پيل کڏن ۾ ليٽائي وجهندا آهن. پوءِ کڏ کي ڪنهن شيءِ سان ڍڪي ڇڏيندا آهن، رڳو ڪڏهن ڪڏهن ڍڪ لاهي ڪاٺيءَ سان گهمائي، ملائي، ڇڏيندا اٿس. مهينو ٻه ائين ڪبو آهي، پوءِ اهو کڏ وارو  مال يا ڀاڻ ڊاک جي پاڙن ۾ وجهندا آهن، منجهس تمام ڪني باس ٿيندي آهي، پر جي هڪدم هاري مٿانئس تازي مٽي وجهي ڇڏبي ته ستت ئي باس گم ٿي ويندي.
جنهن وقت کان وٺي ڦر پيدا ٿئي ۽ قد ۾ وڌڻ لڳي، تنهن وقت کان پاڙن ۾ ججهو ڀاڻ وجهندو وڃجي. جڏهن پچڻ لڳي تڏهن پاڻي کڻي بند ڪجي. مطلب هي آهي، ته برسات جي موسم کان اڳڀرو ڊاک پچي پوي، نه ته پوءِ گهم جي ڪري ڦاٽي ٿي پوي.
ڪٿي ڪٿي ڊاک وري ولين وانگي مَنَهه تي نه چاڙهيندا آهن پر ٻوڙن وانگي پوکيندا آهن. کليل زمين هٿ ڪري ان کي چڱيءَ طرح اونهون هر ڏجي ۽ پوءِ مٿان نئين ڪري ڇڏجي، جيئن سانهر سان ڪندا آهن. تنهن تي شطرنج جي خانن وانگي ڏهه فوٽ چورس ليڪا ڪڍي وڃجن. جتي ٻه ليڪا گڏجن، انهيءَ هنڌ ٽي فوٽ اونهيون ۽ ٽي  فوٽ ويڪريون ۽ گول کڏون کڻي وڃجن. انهن ۾ ڇيڻو، ڪِنو ٻُهر، ڪاري مٽي ۽ درياهه جي واري گڏي ڀاڻ وانگي ڪري وجهجي. فيبروريءَ مهيني جي پڇاڙيءَ ۾ انهن کڏن ۾، گذريل سال جي نومبر مهيني ۾ رکيل ٻيجاري مان هڪڙي هڪڙي چڪي ڪري رکي وڃجي. جيئن جيئن اهي وڌنديون وڃن، تيئن تيئن خوب ڇانگ ڪندو هڪڙيءَ اک تي ڇڏيندو وڃجين. انهيءَ ڪري وڻ ول وانگي پکڙندا ڪين، پر ٻوڙي وانگي گهاٽ وٺندا ۽ بيهڪ ڪندا. پهريان ٻه ورهيه ائين ڪجي ۽ ڦر ڪرڻ نه ڏجين. ڇانگ جي ڏينهن ۾ هر سال انهن کي ڇانگي، نِئِي ٻن ٽن مکيه ٽارين تي ڇڏجي. ٽئين سال ۾ اهي ڦر گهڻو به ڪنديون ۽ عمدو به ڪنديون. پوءِ به ٽارين کي وڌڻ نه ڏجي، ڇانگيندو رهجين جيئن وڌن نه پر ٻوڙو ٻڌيو اچن. انهن ۾ ڊاک جا ڇڳا اهڙا ڳرا ٿيندا جو انهن کي ٽيڪ تي بيهارڻ جو ضرور ٿيندو. انهيءَ لاءِ ٻِسانگيون ڪاٺيون ٻيانن وانگي کوڙي ڇڏجن. ٻوڙن جي پاڙ ۾ مٽي گڏ ڪري ننڍڙا دڙا ڪري ڇڏجن ۽ ان جي چوڌاري ڪسي کوٽِي ڇڏجي، جنهن ۾ ميوي ٿيڻ مهل پاڻي وجهندو رهجي. انهيءَ طرح ٻنيءَ جي فصلن وانگي ڊاک رجائي ۽ پيدا ڪري سگهجي ٿي. انهيءَ ڪري خرچ به گهٽ ٿئي ٿو، محنت به گهٽ ٿئي ٿي، جاءِ به ٿوري والارجي ٿي، وڻن جي سنڀال به وڌيڪ ٿئي ٿي، پيدائش به زياده ٿئي ٿي ۽ ميوو به اچي قسم جو لهي ٿو. جيپور جي مشهور رام نيوس باغ ۾ اها تجويز رکيل آهي.
ڊاک قلمن مان جلد پيدا ٿئي ٿي. نومبر جي آخر ۾ ڇانگ ڪرڻ وقت ڏندڻ وڍي هڻي ڇڏجن. ڏندڻ زمين ۾ پاسيرا کوڙي ڇڏجن، جيئن سندن ٻه اکيون زمين کان ٻاهر رهن ۽ پاڙ ۾ مٽي چڱيءَ طرح دٻي ڇڏجين. عمدي قسم جي ڊاک هڻڻ لاءِ هيئن ڪندا آهن، جو هلندڙ سال جي ٿيل وڻ جي هڪڙي ڪاٺي ڪپي، انهيءَ کي ٻن ٻن انچن جيترا ٽڪر ڪري وڃجن، جيئن هر هڪ ٽڪر جي وچ ۾ هڪڙي اک يا هڪڙو گونچ هجي. اهي ٽڪر وچان چيرجن. اک وارو اڌ ڪنهن مٺيءَ زمين تي کڻي سنئون رکجي، جيئن اک مٿي ٿي بيهي؛ پوءِ مٿان صاف واري وجهي اک کان سواءِ ٻيو سڄو ڍڪي ڇڏجي. پنجاب ۾ به ائين ڪندا آهن، مگر شايد قلمن جا ڳترا چيريندا نه آهن.
ڊاک جي پچڻ لاءِ گرم ۽ خشڪ موسم سڀ کان بهتر آهي. تنهنڪري دکن لاءِ مارچ مهينو، ڪلڪتي لاءِ مئي، پنجاب ۽ ٻين اتر وارن پرڳڻن لاءِ جون چڱو آهي.
ٽيننٽ صاحب لکي ٿو ته ”سيلون ۾ ڊاک منهه تي ڪندا آهن، مگر سياري جي ڏينهن ۾ ان جون پاڙون ڍڪي ظاهر اُس ۾ رکندا آهن. انهيءَ ڪري سال ۾ ڊاک مان ٻه فصل ٿا لهن: هڪڙو مارچ ۾ ٻيو سيپٽمبر ۾. مگر پاڙن جي سوئڻ ۽ ڇانگڻ جو ڪم رڳو هڪ ڀيرو جولاءِ ۾ ڪندا آهن.
”پاگسن“ صاحب پنهنجي ڪتاب ۾، ڊاک جي پاڙ ۾ ڀاڻ وجهڻ لاءِ هيٺيون نسخو ٿو لکي: ”هڪڙي گول کڏ کڻجي، جا هڪ فوٽ اونهي ۽ ٽي انچ گول هجي. انهيءَ ۾ پهرين هڏا پوءِ ڇيڻا وجهي ڀرجيس. جي مٿان به ويهه ٽيهه ٻيا ڇيڻا ڍير ڪري رکجن. تنهن کي ڪاٺيون رکي ٽن هنڌان باهه ڏجي. جڏهن سڀ سڙي رک ٿي وڃي ۽ ٺري، تڏهن هڏا ڪڍي، چورو يا اٽو ڪري ڌار رکي ڇڏجن ۽ رک ڌار گڏ ڪري ڪم لاءِ رکجي. هڏن جي مڻ مان، اڌ مڻ هڏن جي رک جو نڪرندو. اٽڪل ٻن سيرن جيتري اها رک ڊاک جي پاڙن ۾ وجهجي، تنهن جي مٿان ٻن انچن جيترو تازيءَ مٽيءَ جو تَهَه وجهجي، تنهن جي مٿان ٻن انچن جيترو تازيءَ مٽيءَ جوتَهَه وجهجي ۽ ان جي مٿان ڇيڻن جي رک ٻُرڪي وڃجي. پوءِ پاڙ واري کوٽيل مٽي انهيءَ جي مٿان ورائي ڇڏي ڏجي. وري مارچ جي مهيني ۾، هڪڙو دِلو پاڻيءَ جو هفتي ۾ ٻه ڀيرا ڏيندو رهجي. جڏهن ڊاک گل ڪري، تڏهن وري ٻيو ڀيرو پاڻي ڏيڻ ضروري ٿيندو. ٿوري عرصي کان پوءِ وري هفتي ۾ ٻه ڀيرا پاڻي ڏجي. ائين ڪرڻ ڪري ڊاک به وڌندي ۽ وڏا ڇڳا به ڪندي، جن کي پکين، نوريئڙن ۽ چمڙن کان بچائڻ لاءِ ڪپهه ۾ ويڙهي ڇڏجي.“&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ميوا]]
[[زمرو:پاڪستان جا ميوا]]</text>
      <sha1>mz5vjhijhcfixnlpeiqh5n5cd32xfyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عربي ادب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11768</id>
    <revision>
      <id>374162</id>
      <parentid>367604</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149201" sha1="kuv8itie6a0leldy38qtqsv9lcwtlig" xml:space="preserve">'''عربي ادب''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: &lt;small&gt;Arabic Literature&lt;/small&gt;؛ [[عربي ٻولي|عربي]]: الأدب العربي) [[عربي ٻولي]] ۾ ٻنهي [[نثر]] ۽ [[شاعري]] جي صورت ۾  لکيل مواد اهي، جيڪو [[ليکڪ|ليکڪن]] ۽ [[شاعر|شاعرن]] پاران تيار ڪيو ويو آهي. ادب لاءِ استعمال ٿيندڙ عربي لفظ ''[[ادب]]'' آهي، جيڪو [[اخلاق|آداب]] جي معنيٰ مان نڪتل آهي ۽ جنهن ۾ شائستگي، ثقافت ۽ فڪري واڌ جو تصور شامل آهي.&lt;ref&gt;Firmage, Edwin Brown and Wiess, Bernard G. and Welch, John W. ''Religion and Law''. 1990, page 202-3&lt;/ref&gt;

عربي ادب، جيڪو شروعاتي طور گهڻو ڪري زباني طور منتقل ٿيندو هو، ستين صدي عيسوي ۾ لکت جي صورت ۾ محفوظ ٿيڻ لڳو، جڏهن ته ان کان اڳ لکت ۾ عربي جا رڳو ٿورا ٽڪرا ملن ٿا.

[[قرآن]] جو اثر [[عرب ثقافت]] ۽ ان جي ادب تي سڀ کان وڌيڪ گهرو ۽ دائمي رهيو.&lt;ref&gt;Jones, p. ix.&lt;/ref&gt; عربي ادب [[اسلامي سونهري دور|اسلامي سنهري دور]] دوران وڏي ترقي ڪئي، پر اهو اڄ تائين به زندهه ۽ سرگرم رهيو آهي، جتي شاعر ۽ نثرنگار سڄي [[عرب ليگ|عرب دنيا]] ۽ [[عرب مهاجر برادري]] ۾ وڌندڙ ڪاميابي حاصل ڪري رهيا آهن.

بچيل [[اسلامي متن جي فهرست|اسلامي متن]] جي وڏي تعداد جي بنياد تي، جن مان وڏو حصو عربي ۾ آهي، ڊچ عربيات دان، &quot;يان يوسٽ وِٽڪام&quot; دليل ڏنو آهي ته؛
 &quot;روايتي عربي ادب شايد دنيا جي سڀ کان وڏي ادبي سرمايي مان هڪ آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Brockelmann |first=Carl |title=History of the Arabic written tradition. Volume 1 |date=2017 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-32626-2 |editor-last=Lameer |editor-first=Joep |series=Handbook of Oriental studies. Section one, The Near and Middle East |location=Leiden Boston |page=ix |editor-last2=Witkam |editor-first2=Jan Just}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== اسلام کان اڳ واري شاعري ===
{{Main|اسلام کان اڳ واري عربي شاعري}}
اسلام کان اڳ واري عربي شاعري کي روايتي عربي ادب ۾ ''الشعر الجاهلي'' سڏيو ويندو آهي، يعني ”[[جاهليت]] واري دور جي شاعري“. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Miller |first=Nathaniel A. |title=The emergence of Arabic poetry: from regional identities to Islamic canonization |date=2024 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-1-5128-2530-5 |location=Philadelphia |pages=3–4, 30–31}}&lt;/ref&gt; [[اسلام کان اڳ وارو عربستان|اسلام کان اڳ واري عربستان]] ۾ [[سوق عڪاظ|سوق عڪاظ]] جهڙيون بازاريون، گڏوگڏ سوق مجنة ۽ سوق ذي المجاز، سڄي ٻيٽ نما عرب مان ايندڙ قافلن لاءِ اهم منزلون هيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last=الفاخوري |first=حنا |url=https://books.google.com/books?id=GH6DDwAAQBAJ |title=تاريخ الأدب العربي |date=2014-01-01 |publisher=DMC |language=ar}}&lt;/ref&gt; انهن بازارن ۾ شاعري پڙهي ويندي هئي، ۽ [[قريش]] جو لهجو، جيڪو مڪي [[سوق عڪاظ]] تي اختيار رکندڙ قبيلو هو، غالب بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

''[[ايام العرب]]''، جيڪو [[نظم ۽ نثر جي گڏيل اسلوب]] ۾ قصن جو مجموعو آهي، سڀ کان قديم بچيل عربي بيانين تي مشتمل آهي، ۽ ان جو مرڪز جنگين ۽ ڇاپن تي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Jones |first=Alan |title=Ayyām al-ʿArab |date=2007-12-01 |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/ayyam-al-arab-SIM_0259#:~:text=Ayy%C4%81m%20al-%CA%BFArab%20,%20%E2%80%9Cdays,Islamic%20and%20early%20Islamic%20times. |access-date=2024-02-19 |publisher=Brill |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== شاعر ====
[[File:Antarah on horse.jpg|thumb|[[جاهليت]] واري دور جي شاعر-سردار [[عنترا بن شداد]] جي تصوير]]
اسلام کان اڳ واري دور جا نمايان شاعر [[ابو ليلي المھلھل]] ۽ [[شنفري]] هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان کان سواءِ ''[[معلقات]]'' جا شاعر به مشهور هئا، يعني اهڙا قصيدا جيڪي چيو وڃي ٿو ته [[مڪو| مڪي]] ۾ ٽنگيل هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; انهن شاعرن ۾ [[امرئو قيس]]، [[طرفه]] بن عبد، [[عابد بن ابرص]]، [[حارث بن حلزا]]، [[عمرو بن ڪلثوم]]، [[زهير بن أبي سلمه]]، [[نابغا ذبياني]]، [[عنترا بن شداد]]، [[اعشي اڪبر]] ۽ [[لبيد بن ربيعه]] شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[خنساء]] پنهنجي ''[[رثاء]]'' واري شاعري، يعني [[مرثيو]]، ۾ خاص طور نمايان رهي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[حطيئه]] پنهنجي ''[[مديح]]''، يعني [[ستائش نامو]]، ۽ هجاء (شعر)، يعني [[هجو]]، لاءِ مشهور هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== نثر ====
ڇاڪاڻ ته ادب بنيادي طور زباني طور منتقل ٿيندو هو ۽ لکيو نه ويندو هو، تنهنڪري نثر اُن مواد جو فقط ٿورو حصو ڏيکاري ٿو جيڪو محفوظ رهيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جون بنيادي صورتون مثال ({{lang|ar|المَثَل}} ''مثل'')، خطبا ({{Lang|ar|الخطابة}} ''خطابه'')، ۽ قصا ({{lang|ar|القِصَص}} ''قصص'') هيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[قُس بن ساعدا ايادي]] هڪ مشهور عرب حڪمران، ليکڪ ۽ [[خطيب]] هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[أڪثم بن صيفي]] پڻ عربن جي مشهور حڪمرانن مان هڪ هو، ۽ سندن نامور خطيبن مان به شمار ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== قرآن ===
[[File:Folio Blue Quran Met 2004.88.jpg|thumb|right|[[قرآن]] عربي ادب جي سڀ کان اثرائتين مثالن مان هڪ آهي]]

[[قرآن]]، جيڪو [[اسلام]] جو بنيادي [[مقدس متن]] آهي، [[مسلمان|مسلمانن]] جي عقيدي موجب الله جي طرفان حضرت [[محمد ﷺ]] تي نازل ڪيل وحي آهي، ۽ پوءِ [[عثماني مصحف|حضرت عثمان جي دور ۾ باقاعده مرتب]] ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Little |first=Joshua J. |date=2025-11-21 |title=On the Historicity of ʿUthmān’s Canonization of the Qur’an, Part 1: The State of the Field |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/jiqsa-2025-0016/html |journal=Journal of the International Qur’anic Studies Association |language=en |volume=10 |issue=1 |pages=102–172 |doi=10.1515/jiqsa-2025-0016 |issn=2474-8420}}&lt;/ref&gt; قرآن جو عربي ٻوليءَ تي وڏو اثر پيو، ۽ ان اسلامي ادب جي شروعات کي نشانزد ڪيو. مسلمانن جو عقيدو آهي ته اهو [[قريش]] جي عربي لهجي ۾ نازل ٿيو، جيڪو حضرت [[محمد ﷺ]] جو قبيلو هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2019-09-08 |title=الوثائقية تفتح ملف &quot;اللغة العربية&quot; |url=https://doc.aljazeera.net/followup/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AB%D8%A7%D8%A6%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/ |access-date=2020-06-18 |website=الجزيرة الوثائقية |language=ar |archive-date=16 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616052303/https://doc.aljazeera.net/followup/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AB%D8%A7%D8%A6%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جيئن جيئن اسلام ڦهليو، قرآن عربي کي متحد ۽ معياربند ڪرڻ ۾ استعمال ٿيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

قرآن محفوظ رهندڙ عربي ادب جو قديم ترين نمونو آهي، جنهن ۾ 114 [[سورت| سورتون]] ۽ 6,236 [[آيت|آيتون]] شامل آهن. اهو خدائي آواز ۾ پيش ڪيو ويو آهي، ۽ ان ۾ [[حڪم]]، [[بيانيو]]، [[تمثيل]]، قانون ۽ ٻيا ڪيترائي صنفون شامل آهن. سورتن کي [[مڪي سورت|مڪي]] يا [[مدني سورت|مدني]] چيو ويندو آهي، ان بنياد تي ته اهي مڪي يا مديني ۾، [[هجرت]] کان اڳ يا پوءِ نازل ٿيون. قرآن جي صنف بابت بحث جاري آهي، ۽ ڪجهه ان کي وعظيه صنف جو نمونو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Neuenkirchen |first=Paul |date=2022-11-10 |title=Late Antique Syriac Homilies and the Quran |url=https://journals.openedition.org/mideo/7712 |journal=MIDÉO. Mélanges de l'Institut dominicain d'études orientales |language=en |issue=37 |pages=3–28 |issn=0575-1330}}&lt;/ref&gt; ان کي اسلام کان اڳ واري [[قافيي وارو نثر|سجع]] سان به ڀيٽيو ويو آهي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان جي هڪ صورت پڻ چيو ويو آهي.{{Sfn|Stewart|1990}}{{Sfn|Klar|2021}} اسلامي عقيدي مطابق ''[[اعجاز]]''، يعني قرآن جي بي مثال هجڻ، جو نظريو، جيڪو خود قرآن جي آيتن مان اخذ ڪيل آهي (مثال طور قرآن 11:13)، ٻڌائي ٿو ته قرآن جو اسلوب ناقابلِ تقليد آهي، ۽ انهيءَ سبب قرآن جون نقلون ٺاهڻ جو چئلينج پيدا ٿيو. ڪجهه مسلمانن جو عقيدو آهي ته قرآن جي تقليد ڪرڻ جي ڪوشش قرآن 26:224-227 موجب منع ٿيل آهي.

=== راشدي دور ===
[[راشدين]]، يعني ”هدائت يافته خليفا“ جي دور ۾، ادبي مرڪز [[حجاز]] ۾، جهڙوڪ [[مڪو]] ۽ [[مدينو]]؛ شام ۾ [[دمشق]]؛ ۽ عراق ۾ [[ڪوفو]] ۽ [[بصرو]] جهڙن شهرن ۾ ترقي ڪرڻ لڳا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هن دور ۾ ادبي پيداوار—خاص ڪري شاعري—اسلام جي واڌ ويجهه جي خدمت ڪندي هئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اهڙي شاعري به لکي ويندي هئي جيڪا بهادر مجاهدن جي ساراهه ڪري، سپاهين کي ''[[جھاد]]'' لاءِ اُڀاري، ۽ جنگ ۾ مارجي ويلن لاءِ [[رثاء|''رثاء'']] لکي ماتم ڪري.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هن صنف جا مشهور شاعر [[ڪعب بن زهير]]، [[حسان بن ثابت]]، أبو [[ذئويب ھذلي]]، ۽ [[نابغا جعدي]] هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

وندر لاءِ به شاعري ٿيندي هئي، گهڻو ڪري ''[[غزل]]'' جي صورت ۾.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هن تحريڪ جا مشهور شاعر [[جميل بن معمر]]، [[ليلا اخيليه]]، ۽ [[عمر بن أبي ربيعه]] هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== اموي دور ===
[[پهريون فتنو]]، جنهن جائز [[خلافت]] بابت تڪرار سبب [[شيعه-سني لاڳاپا|شيعه ۽ سني ورهاست]] پيدا ڪئي، عربي ادب تي وڏو اثر ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; جڏهن ته حضرت [[محمد صه]] ۽ [[راشدين]] جي دور ۾ عربي ادب، ۽ عرب سماج، گهڻو مرڪزي هو، پر [[اموي خلافت]] جي شروعاتي دور ۾ اقتدار جي جنگين سبب اهو قبائليت ڏانهن موٽي ويو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هن دور ۾ عربي ادب [[جاهليت|''الجاهلية'']] جهڙي حالت ڏانهن واپس ويو، جتي [[سوق ڪناسه|ڪناسه]] (ويجهو [[ڪوفو]]) ۽ المربد (سوق) ([[بصرو|بصري]] ويجھو) جهڙين بازارن ۾ سياسي ڌرين ۽ قبيلن جي ساراهه يا مذمت ۾ شاعري پڙهي ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; شاعرن ۽ عالمن کي اموين جي سرپرستي ملي، پر هن دور جو ادب پارٽين ۽ شخصن جي مفادن تائين محدود رهيو، ۽ انهيءَ ڪري اهو آزاد فن نه رهيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

هن سياسي شاعري جا مشهور شاعر [[اخطل تغلبي]]، [[جرير بن عطيه]]، [[فرزدق]]، [[ڪميت بن زيد اسدي]]، {{
طرماح بن حكيم، ۽ عبد الله بن قيس رقيات هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ان کان سواءِ [[رجز (عروضي صنف)|''رجز'']] جهڙيون شعري صورتون به هيون، جن ۾ عجاج شاعر ۽ رؤبه بن عجاج ڪمال حاصل ڪيو، ۽ ''[[رعويات]]''، يعني ڌناري شاعري، جنهن ۾ راعي نميري ۽ [[ذو الرمه]] مشهور هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== عباسي دور ===
[[File:Maqamat hariri.jpg|thumb|[[يحيى بن محمود واسطي]] پاران تيار ڪيل ''[[مقامات]]'' [[حريري بصري]] جي هڪ مخطوطي ۾ [[بيت الحڪمه]] جي تصوير]]

[[عباسي خلافت|عباسي]] دور کي عام طور [[اسلامي سنهري دور]] جي شروعات سمجهيو ويندو آهي، ۽ اهو وڏي ادبي پيداوار جو زمانو هو. [[بيت الحڪمت]] [[بغداد]] ۾ ڪيترن ئي عالمن ۽ ليکڪن جو مرڪز هو، جهڙوڪ [[جاحظ]] ۽ [[عمر خيام]].&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Guardian Staff|date=2004-09-23|title=Centuries in the House of Wisdom|url=http://www.theguardian.com/education/2004/sep/23/research.highereducation1|access-date=2021-03-10|website=The Guardian|language=en|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330150800/http://www.theguardian.com/education/2004/sep/23/research.highereducation1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Al-Khalili|first=Jim|url=https://books.google.com/books?id=aJ5zDM1KfewC&amp;q=omar|title=The House of Wisdom: How Arabic Science Saved Ancient Knowledge and Gave Us the Renaissance|date=2011-03-31|publisher=Penguin|isbn=978-1-101-47623-9|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[هزار ۽ هڪ راتيون]]'' جي ڪيترين ئي ڪهاڻين ۾ عباسي خليفي [[هارون رشيد]] جو ذڪر اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hārūn al-Rashīd {{!}} ʿAbbāsid caliph|url=https://www.britannica.com/biography/Harun-al-Rashid|access-date=2021-03-10|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=14 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314164533/https://www.britannica.com/biography/Harun-al-Rashid|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[حريري بصري]] هن دور جي هڪ ممتاز ادبي شخصيت هو.

عباسي دور جي ادب ۾ اهم شاعرن مان [[بشار بن برد]]، [[أبو نواس]]، [[أبو عتاهيه]]، [[مسلم بن وليد]]، [[عباس بن احنف]]، ۽ حسين بن ضحاڪ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== اندلسي ادب ===
{{Main|اندلس جو ادب}}

[[File:Maler der Geschichte von Bayâd und Riyâd 002.jpg|thumb|''[[حديث بياض ورياض]]'' (13هين صدي) جي مخطوطي مان هڪ تصوير]]
[[اندلس جو ادب|اندلسي ادب]] [[اندلس]]، يعني اسلامي آئيبريا، ۾ 711ع جي [[هسپانيا جي اموي فتح]] کان وٺي 1492ع ۾ [[غرناطه جي جنگ|غرناطه جي ڪيٿولڪ فتح]] يا 1614ع ۾ [[مور ماڻھن جي اسپين مان جلاوطني|مور ماڻهن جي نيڪالي]] تائين پيدا ٿيو. [[ابن عبد ربه]] جو ''[[عقد الفريد]]'' ۽ [[ابن طفيل]] جو ''[[حي بن يقظان]]'' هن روايت جا اثرائتا ادبي ڪم هئا. هن دور جي اهم ادبي شخصيتن ۾ [[ابن حزم]]، [[زرياب]]، [[ابن زيدون]]، [[ولادا بنت مستڪفي]]، [[معتمد بن عباد]]، [[ابن باجه]]، [[بڪري]]، [[ابن رشد]]، [[حفصه بنت الحاج رڪونيه]]، [[ابن طفيل]]، [[ابن عربي]]، [[ابن قزمان]]، [[أبو البقاء رندي]]، ۽ [[ابن خطيب]] شامل آهن. ''[[موشح]]'' ۽ ''[[زجل]]'' اندلس جون اهم ادبي صورتون هيون.

اندلس ۾ عربي ادب جو عروج [[اسپين ۾ يھودي ثقافت جو سنهري دور]] سان ڳالهه ٻولهه جي فضا ۾ ٿيو. اندلس جا گهڻا يهودي ليکڪ، جيتوڻيڪ قافيي، وزن ۽ ڪلاسيڪي عربي شاعريءَ جا موضوع اختيار ڪندا هئا، پنهنجي شاعري عبراني ۾ لکي، پر [[سموئيل ابن نغريله]]، [[يوسف ابن نغريله]]، ۽ [[ابن سھل اشبيلي]] عربي ۾ به شاعري ڪئي.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite book|last=Zohar|first=Zion|url=https://books.google.com/books?id=H6K1IcaHwd0C|title=Sephardic and Mizrahi Jewry: From the Golden Age of Spain to Modern Times|date=June 2005|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-9706-8|language=en}}&lt;/ref&gt; [[موسا بن ميمون]] پنهنجو مشهور ڪتاب ''دلالة الحائرين'' (''[[گمراھ دلين لاءِ رهنمائي (ڪتاب)|گمراھ دلين لاءِ رهنمائي]]'') عبراني رسم الخط ۾ عربي زبان ۾ لکيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Maimonides|first=Moses|url=http://hdl.handle.net/2027/uva.x030589251|title=The guide for the perplexed|date=1919|publisher=London|hdl=2027/uva.x030589251|edition=2d ed., rev. throughout (3rd impression).}}&lt;/ref&gt;

=== مغربي ادب ===
[[فاطمه فھري]] 859ع ۾ [[قرويين يونيورسٽي]] [[فاس، مراڪش]] ۾ قائم ڪئي، جيڪا دنيا جي پهرين يونيورسٽي طور سڃاتي وڃي ٿي. خاص طور 12هين صديءَ جي شروعات کان، [[مرابطي سلطنت]] جي سرپرستي هيٺ، هن يونيورسٽي علائقي جي ادبي ارتقا ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، ۽ سڄي مغرب، اندلس ۽ [[بحر روم جو حوض]] مان عالمن ۽ اديبن کي ڀليڪار ڪيو.&lt;ref name=&quot;:202&quot;&gt;{{cite book|last1=Tazi|first1=Abdelhadi|title=Jami' al-Qarawiyyin: al-Masjid wa'l-Jami'ah bi Madinat Fas (Mausu'ah li-Tarikhiha al-Mi'mari wa'l-Fikri). Al Qaraouiyyine: la Mosquée-Université de Fès (histoire architecturale et intellectuelle)|date=1972|publisher=Dar al Kitab ab Lubnani|location=Beirut}}&lt;/ref&gt; انهن عالمن مان، جن اتي پڙهيو يا پڙهايو، [[ابن خلدون]]، [[بتروجي]]، [[ابن حرزهم]] ([[سيدي حرازم]])، [[ابن خطيب]]، ۽ [[حسن وزان]] ([[ليون افريقي]]) شامل آهن، گڏوگڏ يهودي متڪلم [[موسا بن ميمون]] پڻ.&lt;ref name=&quot;:202&quot;/&gt; [[صوفي ادب]] هن دور کان علائقي جي ادبي ۽ فڪري زندگيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جيئن  [[محمد جزولي]] جو دعائن جو ڪتاب ''[[دلائل الخيرات]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1885|title=دلائل الخيرات|url=https://www.wdl.org/ar/item/4082/|access-date=2021-03-10|website=www.wdl.org|archive-date=13 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513032733/https://www.wdl.org/ar/item/4082/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=1885|title=دلائل الخيرات|url=https://www.wdl.org/ar/item/4082/|access-date=2020-01-24|website=www.wdl.org|archive-date=13 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513032733/https://www.wdl.org/ar/item/4082/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[زيداني لائبريري]]، جيڪا [[سعدي سلطنت]] جي سلطان [[زيدان أبو معالي]] جي لائبريري هئي، 16هين صديءَ ۾ اسپيني سامونڊي حملي آورن هٿان ڦرجي وئي ۽ پوءِ [[اسڪوريال|اسڪوريال خانقاھ]] ۾ رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=قراصنة المتوسط الذين نقلوا كنوز العربية لأوروبا.. رحلة مكتبة مولاي زيدان المغربي إلى الإسكوريال الإسباني|url=https://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2019/8/24/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B5%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A-%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2021-03-10|website=www.aljazeera.net|language=ar|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415012837/https://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2019/8/24/%d9%82%d8%b1%d8%a7%d8%b5%d9%86%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d9%85%d9%83%d8%aa%d8%a8%d8%a9-%d9%85%d9%88%d9%84%d8%A7%D9%8A-%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D9%86|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== مملوڪي دور ===
[[مملوڪي سلطنت (قاهره)|مملوڪي سلطنت]] جي دور ۾ [[ابن عبد الظاهر]] ۽ [[ابن ڪثير]] تاريخ نويسيءَ جا مشهور ليکڪ هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Robert|first=Irwin|date=2003|title=Mamluk Literature (MSR VII.1, 2003)|journal=Mamlūk Studies Review|doi=10.6082/M1542KRD|url=https://knowledge.uchicago.edu/record/1048?ln=en|language=en|issn=1947-2404|access-date=16 March 2021|archive-date=25 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925032222/https://knowledge.uchicago.edu/record/1048?ln=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== عثماني دور ===
[[عثماني سلطنت]] جي دور ۾ عربي ادب جا اهم شاعر [[شاب ظريف]]، [[بوصيري]] (''[[البردا]]'' جو مصنف)، [[ابن وردي]] (وفات 1349ع)، [[صفي الدين حلي]]، ۽ [[ابن نباته]] هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[عبد الغني النابلسي]] الٰهيات ۽ سفرنامي سميت مختلف موضوعن تي لکيو.

=== نھضت ===
{{Main|نھضت}}

[[File:Tahtawi.jpg|thumb|[[رفاعه طھطاوي]] [[مصر جي خديويت]] ۾ بي مثال ترجمي واري پروگرام جي نگراني ڪئي]]
اوڻيهين صديءَ دوران، عربي ادب ۾—۽ گڏوگڏ عربي ثقافت جي ٻين ميدانن ۾—هڪ نئين بيداري پيدا ٿي، جنهن کي عربي ۾ ''[[نھضت]]'' چيو وڃي ٿو، جنهن جي معنيٰ ”جاڳرتا“ يا ”نئين سر اڀار“ آهي.{{sfn|Starkey|2006|p=23}} نهضت ۾ [[نيوڪلاسيڪيت]] جو به هڪ لاڙو موجود هو، خاص طور انهن ليکڪن وٽ جهڙوڪ [[رفاعه طھطاوي|طھطاوي]]، [[أحمد فارس شدياق|شدياق]]، [[ناصيف يازجي|يازجي]]، ۽ [[محمد مويلحي|مويلحي]]، جيڪي عربي ادبي ورثي ۽ روايت جي ''إحياء'' ”نئين سر حيات بخشي“ جا حامي هئا.{{sfn|Starkey|2006|loc=Ch. 3}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |title=Novel, Arabic |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_com_27115 |access-date=2022-09-22 |website=Encyclopaedia of Islam, THREE|year=2014 |doi=10.1163/1573-3912_ei3_com_27115 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

پرڏيهي ادب جو ترجمو نهضت دور جو هڪ وڏو عنصر هو. اوڻيهين صديءَ جي اهم مترجمن مان [[رفاعه طھطاوي]] هو، جنهن 1835ع ۾ قاهره ۾ [[مدرسه السن]] (يعني ”ترجمانن جو اسڪول“) قائم ڪيو. ويهين صديءَ ۾ [[جبرا إبراهيم جبرا]]، جيڪو گهڻو ڪري بغداد ۾ رهندڙ هڪ [[فلسطين|فلسطيني]]-[[عراق|عراقي]] دانشور هو، ٻين ڪيترن سان گڏ [[وليم شيڪسپيئر]]، [[آسڪر وائلڊ]]، [[سيميوئل بيڪٽ]] ۽ [[وليم فاڪنر]] جا ڪم عربي ۾ ترجمو ڪيا.

عربي ۾ هن نئين لکڻين جي بحالي شروعات ۾ خاص طور [[شام (خطو)|شام]]، [[مصر جي خديويت|مصر]] ۽ [[جبل لبنان متصرفيت|لبنان]] جي شهرن تائين محدود رهي، پر ويهين صديءَ ۾ اها علائقي جي ٻين ملڪن تائين به پکڙجي وئي. اها ثقافتي بيداري رڳو عرب دنيا جي اندر محسوس نه ٿي، پر ٻاهر به عربي ڪمن کي يورپي ٻولين ۾ [[ترجمو]] ڪرڻ جي وڌندڙ دلچسپيءَ سان ظاهر ٿي. جيتوڻيڪ عربي ٻوليءَ جي استعمال کي وري زندهه ڪيو ويو، خاص طور شاعريءَ ۾، پر اڳئين ادب جا ڪيترائي [[لساني پيرويا|بياني آرائشي طريقا]]، جيڪي ان کي تمام گهڻو مرصع ۽ پيچيده بڻائيندا هئا، ڇڏيا ويا.

جيئن اٺين صديءَ ۾ [[قديم يوناني]] ۽ ٻين ادب جي ترجمي واري تحريڪ عربي ادب کي تازگي ڏني هئي، تيئن هن دور جي ٻي ترجمي واري تحريڪ عربي ادب لاءِ نوان خيال ۽ نئون مواد آندو. شروعاتي مشهور ڪاميابين مان هڪ ''[[مونٽي ڪرسٽو جو ڳڻپيوڪر]]'' هو، جنهن ساڳئي نموني تي عربي تاريخي ناولن جي هڪ وڏي قطار کي جنم ڏنو. [[جرجي زيدان]] ۽ [[نيقولا حداد]] هن صنف جا اهم ليکڪ هئا.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== شاعري ====
[[File:مي زيادة.png|thumb|[[مي زيادة]]، هڪ [[فلسطيني ماڻهو|فلسطيني]]-[[لبناني ماڻهو|لبناني]] شاعره، مضمون نگار، مترجم، ۽ [[عرب دنيا ۾ عورتن جا ادبي سيلون ۽ انجمنون|ادبي مجلس]] جي ميزبان]]
[[نھضت]] جي دور ۾، [[فرنسيس مراش]]، [[احمد شوقي]] ۽ [[حافظ ابراهيم]] جهڙن شاعرن ڪلاسيڪي شعري صورتن کي نئين سر ترقي ڏيڻ جي امڪان کي جاچڻ شروع ڪيو.&lt;ref&gt;Moreh (1976), p. 44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Somekh, pp. 36–82.&lt;/ref&gt; انهن مان ڪي نيوڪلاسيڪي شاعر مغربي ادب سان واقف هئا، پر پوءِ به گهڻو ڪري روايتي ڪلاسيڪي صورتن ۾ ئي لکندا رهيا، جڏهن ته ٻيا شاعر، جيڪي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي اندهي نقل ۽ ان جي ورجائجندڙ موضوعن جي مخالفت ڪندا هئا،&lt;ref name=&quot;Studies in Modern Arabic Prose and Poetry p. 34&quot; /&gt; فرانسيسي يا انگريزي [[رومانويت]] مان الهام وٺڻ لڳا.

اڳين نسل کان پوءِ ايندڙ شاعرن جي ٽولي، جنهن کي عام طور ”رومانوي شاعر“ سڏيو وڃي ٿو، مغربي شاعريءَ ۾ ٿيندڙ تبديلين جي اثر کي گهڻو وڌيڪ شدت سان قبول ڪيو، ۽ انهن کي [[نيوڪلاسيڪيت]] جون اهي روايتون محدود ڪندڙ لڳيون، جن کي اڳئين نسل بچائڻ جي ڪوشش ڪئي هئي. [[مھجري]] شاعر اهڙا مهاجر هئا، جيڪي گهڻو ڪري آمريڪا ۾ لکندا هئا، پر اهي به عربي شاعريءَ جي امڪانن سان وڌيڪ تجربا ڪرڻ لڳا. هيءَ تجربيڪاري ويهين صديءَ جي پهرئين اڌ تائين مشرقِ وسطى ۾ به جاري رهي.&lt;ref&gt;Jayyusi (1992), pp. 132—180.&lt;/ref&gt;

[[نھضت]]، يا ”نئين جاڳرتا“، جا نمايان شاعر [[ناصيف يازجي]] هئا؛&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[محمود سامي بارودي]]، حفني ناصف، إسماعيل صبري، ۽ [[حافظ ابراهيم]]؛&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[احمد شوقي]]؛&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[جميل صدقي زهاوي]]، [[معروف رصافي]]، فوزي معلوف، ۽ [[خليل مطران]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== نثر ====
[[رفاعة الطهطاوي|رفاعه طهطاوي]]، جيڪو 1826ع کان 1831ع تائين پيرس ۾ رهيو، پنهنجي تجربن ۽ مشاهدن بابت {{Interlanguage link|A Paris Profile|lt=|ar|تخليص الإبريز في تلخيص باريز|WD=|italic=y}} لکيو ۽ اهو 1834ع ۾ شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rifa'a Rafi' al-Tahtawi: France as a Role Model - Qantara.de|url=https://en.qantara.de/content/rifaa-rafi-al-tahtawi-france-as-a-role-model|access-date=2020-08-05|website=Qantara.de - Dialogue with the Islamic World|date=15 September 2009|language=en|archive-date=30 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930033208/https://en.qantara.de/content/rifaa-rafi-al-tahtawi-france-as-a-role-model|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[بطرس بستاني]] 1870ع ۾ رسالو [[الجنان (رسالو)|''الجنان'']] قائم ڪيو ۽ 1875ع ۾ عربي ۾ پهرين دائرة المعارف، [[''دائرة المعارف'']]، لکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[احمد فارس شدياق]] ڪيترائي اثرائتا ڪتاب شايع ڪيا، [[تيونس]] ۾ رائد تونسي (صحيفة) جو مديرِ اعلى رهيو، ۽ [[استنبول]] ۾ جوائب (رسالو) جو باني بڻيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[أديب إسحاق]] صحافت ۽ ٿيٽر ۾ پنهنجو سڄو ڪيريئر گذاريو، ۽ پريس جي واڌ ۽ ماڻهن جي حقن لاءِ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[جمال الدين افغاني]] ۽ [[محمد عبده]] انقلابي، سامراج مخالف ۽ [[پين اسلام ازم|پئن-اسلامي]] رسالو ''[[عروه وثقى]]'' قائم ڪيو،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; جڏهن ته [[عبد الرحمن ڪواڪبي]]، [[قاسم أمين]] ۽ [[مصطفى ڪامل]] اهڙا اصلاحي مفڪر هئا، جن پنهنجي لکڻين وسيلي عوامي راءِ تي اثر وڌو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[سعد زغلول]] هڪ انقلابي اڳواڻ ۽ مشهور خطيب هو، جنهن کي پنهنجي فصاحت ۽ دليل پسنديءَ سبب گهڻي عزت حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[إبراهيم يازجي]] 1872ع ۾ اخبار ''[[نجاح]]''  ”ڪاميابي“) قائم ڪئي، ۽ رسالا ''[[طبيب (رسالو)]]''، [[البيان (جرنل)|''البيان'']] ۽ ''[[الضياء|الضياء]]'' به جاري ڪيا، ۽ [[بائبل]] جو عربي ترجمو پڻ ڪيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ولي الدين يڪن ''الاستقامه (اخبار)]]'' [[الاستقامة}}، ”سڌائي“) نالي هڪ اخبار شروع ڪئي ته جيئن عثماني اختيارين کي چئلينج ڪري ۽ سماجي سڌارن لاءِ آواز اٿاري، پر اها ساڳئي سال بند ڪرائي وئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[مصطفى لطفي منفلوطي]]، جنهن [[الازهر يونيورسٽي]] ۾ محمد عبده کان تعليم ورتي، نهايت گهڻ لکندڙ مضمون نگار هو ۽ هن ڪيترائي مضمون شايع ڪيا، جن ۾ ماڻهن کي جاڳڻ ۽ پاڻ کي آزاد ڪرڻ جي تلقين ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[سليمان بستاني]] ''[[اليڊ]]'' جو عربي ترجمو ڪيو ۽ ان تي وضاحتون پڻ لکيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[خليل جبران]] ۽ [[أمين ريحاني]] نھضت جي اندر [[مھجر]] تحريڪ جا ٻه وڏا نالا هئا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[جرجي زيدان]] 1892ع ۾ [[الھلال (رسالو)|الھلال]] رسالو قائم ڪيو، [[يعقوب صروف]] 1876ع ۾ [[المقتطف (رسالو)|''المقتطف'']] شروع ڪيو، ۽ [[لويس شيخو]] 1898ع ۾ رسالو ''[[المشرق (رسالو)|المشرق]]'' جاري ڪيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; نھضت جون ٻيون اهم شخصيتون [[مصطفى صادق رافعي]] ۽ [[مي زيادة]] هيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[محمد ڪتاني]]، جيڪو مراڪش ۾ پهرين عربي ٻوليءَ وارين اخبارن مان هڪ ''[[الطاعون (اخبار)]]'' جو باني ۽ ڪيترن شعري مجموعن جو مصنف هو، مغرب ۾ نهضت جو هڪ اهم اڳواڻ هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Spadola|first=Emilio|date=2018-06-25|title=The Call of Communication: Mass Media and Reform in Interwar Morocco|url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789004369498/BP000005.xml|journal=Middle Eastern and North African Societies in the Interwar Period|language=en|pages=97–122|doi=10.1163/9789004369498_006|isbn=9789004369498|s2cid=201339014|access-date=5 August 2020|archive-date=24 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024172111/https://brill.com/view/book/edcoll/9789004369498/BP000005.xml|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=ڪافى/-/-|first=أحمد|url=https://books.google.com/books?id=_94qDwAAQBAJ&amp;pg=PT64|title=مشاريع الإصلاح السياسي في المغرب في القرنين التاسع عشر|date=2013-01-01|publisher=ktab INC.|language=ar}}&lt;/ref&gt;

===جديد عربي ادب===
{{main|جديد عربي ادب}}

[[File:TahaHussein.jpg|thumb|[[طاھا حسين]]، جنهن کي ”عربي ادب جو ڊين“ چيو ويندو آهي ([[عربي ٻولي|عربي]]: عميد الأدب العربي).]]
اوڻيهين صدي جي پڇاڙيءَ ۾ عربي ناول عربي ادب جي اظهار جو هڪ اهم ترين وسيلو بڻجي ويو.&lt;ref&gt;Allen 1995.&lt;/ref&gt; هڪ اهڙي تعليم يافته شهري اشرافي طبقي جي اڀار، جنهن کي ''افنديه'' چيو ويندو هو ۽ جيڪا مغربي تعليم رکندڙ سيڪيولر شهري اشرافيا هئي، ادبي اظهار جا نوان طريقا پيدا ڪيا، خاص طور تي جديد عربي افسانوي ادب.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هن نئين [[بورژوازي|بورژوا]] طبقي جي اهلِ قلم [[عربي ناٽڪ|ناٽڪ]] کي 1850ع واري ڏهاڪي کان، خاص طور تي [[لبنان]] ۾، استعمال ڪيو ۽ 1860ع ۽ 1870ع واري ڏهاڪن ۾ [[خانگي ڇاپو|خانگي پريس]] وسيلي پنهنجا خيال پکيڙيا، روايت پرستن کي للڪاريو ۽ تيزيءَ سان تبديل ٿيندڙ سماج ۾ پنهنجي حيثيت قائم ڪئي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
جديد عربي ناول، خاص طور تي سماجي تنقيد ۽ سڌارن جي هڪ ذريعي طور، روايتي ڪلاسيڪي ''ادب'' جي ٻولي ۽ جماليات کان شعوري فاصلو اختيار ڪرڻ سان وجود ۾ آيو، جنهن جي بدران ”گهٽ سينگاريل پر وڌيڪ دلڪش بيان“ اختيار ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هي رجحان فرانسيسي ۽ انگريزي ادب جي ترجمن سان شروع ٿيو، جنهن کان پوءِ سليم بستاني ۽ ٻين ليکڪن، خاص طور تي عيسائي ليکڪن، سماجي رومانوي ناول لکيا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[خليل خوري]] جو افسانوي بيان ''[[واي إذن لست بإفرنجي]]'' (1859–1860) ابتدائي مثالن مان هڪ هو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ويهين صدي جي شروعاتي ليکڪن جهڙوڪ [[مصطفى لطفي منفلوطي]] ۽ [[خليل جبران]] جي جذباتي اسلوب، جنهن ۾ اخلاقيات ۽ جذباتيت گهڻي هئي، ناول کي مغربي خيالن سان ڳنڍي ڇڏيو ۽ ان کي ”سطحي جذباتيت“ سان وابسته ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[محمد تيمور]] جهڙن ليکڪن، جيڪي [[مدرسة حديثه]] يعني ”جديد اسڪول“ سان وابسته هئا، ''ادب قومي'' يعني قومي ادب جو تصور پيش ڪيو ۽ ناول بدران مختصر افسانن تي تجربا ڪيا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مجلة الكلمة - المدرسة الحديثة.. جيل ما بعد الريادة |url=http://www.alkalimah.net/Articles/Read/5532 |access-date=2022-09-22 |website=www.alkalimah.net |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922215244/http://www.alkalimah.net/Articles/Read/5532 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[محمد حسين هيڪل]] جو 1913ع جو ناول [[زينب (ناول)|''زينب'']] هڪ وچولي رستو هو، ڇاڪاڻ ته ان ۾ جذباتيت ته هئي پر مقامي ڪردار ۽ سماجي شخصيتن کي به پيش ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ويهين صدي دوران عربي شاعرن، نثرنگارن ۽ ناٽڪ نگارن عرب دنيا جي سياسي ۽ سماجي تبديليءَ کي پنهنجي ادب ۾ ظاهر ڪيو. [[استعمار مخالف تحريڪ]] ويهين صدي جي شروعاتي ادب ۾ نمايان موضوع هئي، ۽ ليکڪ اولهه سان علائقي جي لاڳاپن جو جائزو وٺندا رهيا. اندروني سياسي اٿل پٿل پڻ ليکڪن لاءِ وڏو چئلينج رهي، جتي ڪيترن کي سينسرشپ يا جبر جو منهن ڏسڻو پيو.

[[بين الحربين دور]] دوران [[طاھا حسين]]، ''[[الأيام]]'' جو مصنف، [[ابراهيم مازني]]، [[عباس محمود عقاد]] ۽ [[توفيق الحڪيم]] جهڙا ليکڪ نمايان رهيا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; توفيق الحڪيم جي 1934ع جي ناول [[عودة الروح (رواية)]] ۾ تڪليف جي قبوليت نئين وچولي طبقي جي مثالي سوچ جي مايوسي کي ظاهر ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; وڌندڙ [[صنعتي عمل]] ۽ [[شهري ٿيڻ]] جي نتيجي ۾ ”اولهه جي ماديت“ ۽ ”اوڀر جي روحانيت“، ”ترقي پسند فرد ۽ پوئتي پيل سماج“ ۽ ”شهر ۽ ڳوٺ جي وچ ۾ فرق“ جهڙا موضوع ادب ۾ عام ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

معاصر عربي ليکڪن ۾ ڪيترائي اهم نالا آهن، جهڙوڪ [[محمود سعيد]] (عراق) جنهن ''بن برڪه علي'' ۽ ''أنا الذي رأى (مدينة صدام)'' لکيا. ٻين جديد ليکڪن ۾ [[صنع الله إبراهيم]] ۽ [[عبد الرحمن منيف]] شامل آهن، جن کي حڪومت جي تنقيد سبب قيد به ڪيو ويو. ساڳئي وقت ڪجهه ليکڪ جيڪي حڪومت جي حمايت يا تعريف ڪندا هئا، کين ثقافتي ادارن ۾ اهم عهدن تي مقرر ڪيو ويو. غير افسانوي ليکڪن ۽ عالمن به سياسي تنقيد ۽ تجزيا لکيا، جن جو مقصد عربي سياست کي نئين شڪل ڏيڻ هو. انهن مان سڀ کان مشهور [[طاھا حسين]] جو ڪتاب ''[[مستقبل الثقافة في مصر]]'' آهي، جيڪو [[مصري قوميت]] بابت اهم ڪم آهي، ۽ [[نوال سعداوي]] جا ڪم آهن، جن عورتن جي حقن لاءِ مهم هلائي. [[طيب صالح]] ([[سوڊان]]) ۽ [[غسان ڪنفاني]] ([[فلسطين]]) به اهڙا ليکڪ هئا جن پنهنجي ادب ۾ سڃاڻپ ۽ سياسي جدوجهد کي بيان ڪيو.

====شاعري====
{{main|جديد عربي شاعري}}

{{Quote box
| quote = هاڻي رات جي مسافر ۽ ڊگهي قدم کڻندڙ اُٺن جو ذڪر نه ڪر، ۽ صبح جي ماڪ ۽ ويرانين جي ڳالهه به ڇڏي ڏي.&lt;br/&gt;مون کي هاڻي انهن گهرن تي محبت جا گيت وڻندا ئي ناهن جيڪي بيشمار قصيدن جي سمنڊ ۾ ٻڏي چڪا آهن.&lt;br/&gt;اهڙي طرح ''[[غضا]]'' جو وڻ، جنهن جي باهه عاشقن جي ساهن سان ڀڙڪي ٿي، شاعرن کي سڏي ٿي: ”افسوس منهنجي سڙڻ تي!“&lt;br/&gt;جيڪڏهن منهنجا دوست ٻيڙيءَ ۾ سمنڊ يا خشڪي ڏانهن روانا ٿين، ته پوءِ مان پنهنجون شڪايتون اُٺن ڏانهن ڇو موڪليان؟
| source = &amp;mdash;[[فرنسس مراش]] جي ''مشهد الأحوال'' (1870) مان اقتباس، ترجمو [[شموئيل مورِه]].&lt;ref name=&quot;Studies in Modern Arabic Prose and Poetry p. 34&quot;&gt;Moreh (1988), p. 34.&lt;/ref&gt;
| align = right
| width = 41%
}}

[[ٻي عالمي جنگ]] کان پوءِ ڪجهه شاعرن آزاديءَ واري بحر (''شعر حر'') ۾ شاعري لکڻ جي تحريڪ شروع ڪئي، پر اها گهڻي حد تائين ناڪام رهي. عراقي شاعر [[بدر شاڪر سياب]] ۽ [[نازڪ ملائڪه]] (1923–2007) کي عربي آزاد شاعري جا باني سمجهيو وڃي ٿو. انهن تجربن مان گهڻا پوءِ ڇڏي ڏنا ويا ۽ [[نثري شاعري]] ڏانهن رخ ڪيو ويو، جنهن جا ابتدائي مثال [[فرنسس مراش]] جي تحريرن ۾ ملن ٿا.&lt;ref&gt;Jayyusi (1977), p. 23.&lt;/ref&gt; نازڪ ملائڪه ۽ [[إيمان مرسال]] نثري شاعري جا اهم نمائندا هئا. جديد شاعري جي تحريڪ پڻ عربي شاعري کي گهڻو متاثر ڪيو. جديد شاعرن مان [[أدونيس]] شاعري ۾ اسلوب ۽ تجربن جي حدن کي وڌيڪ وسيع ڪيو.

[[File:Aziz Pasha Abaza عزيز باشا أباظة.jpg|thumb|[[عزيز باشا اباظا]]، مصري اشرافي ادبي خاندان [[اباظا خاندان]] جو شاعر]]
[[عزيز باشا أباظا]] جي شاعري، جيڪا [[عربي قوم پرستي]] جي موضوعن تي ٻڌل آهي، ڪلاسيڪي عربي شاعري جي جديد مثالن مان هڪ آهي. هو [[اباظا خاندان]] سان تعلق رکندو هو، جنهن مان ڪيترائي مشهور ادبي شخص پيدا ٿيا، جهڙوڪ اسماعيل باشا اباظا، [[فڪري باشا اباظا]]، ناول نگار [[ثروت اباظا]]، اسماعيل باشا اباظا ۽ دسوقي باشا اباظا وغيره.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مكتبة البوابة: أهم 10 كتب للأديب المصري ثروت أباظة {{!}} البوابة |url=https://article.albawaba.net/ar/%D8%A3%D8%AF%D8%A8-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D9%87%D9%85-10-%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D9%84%D9%84%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A-%D8%AB%D8%B1%D9%88%D8%AA-%D8%A3%D8%A8%D8%A7%D8%B8%D8%A9-1462416 |access-date=2024-05-14 |website=article.albawaba.net |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=سمير |first=رانيا |date=2024-01-03 |title=عائلة أباظة: تاريخ طويل وأثر عميق في مصر |url=https://sqawoa.com/archives/47555 |access-date=2024-05-14 |website=صوت القبائل العربية والعائلات المصرية |language=ar}}&lt;/ref&gt;

عربي دنيا ۾ شاعري اڄ به تمام اهم حيثيت رکي ٿي. [[محمود درويش]] کي فلسطيني قومي شاعر سمجهيو ويندو هو ۽ سندس جنازي ۾ هزارين ماڻهو شامل ٿيا. شامي شاعر [[نزار قباني]] نسبتاً گهٽ سياسي موضوعن تي لکندو هو، پر هڪ وڏو ثقافتي نشان بڻجي ويو، ۽ سندس شاعري ڪيترن مشهور گيتن جا لفظ بڻجي وئي.

====ناول====
''نهضه'' جي دور ۾ ٻه واضح رجحان ڏسڻ ۾ اچن ٿا. پهريون نو-ڪلاسيڪي تحريڪ هئي جنهن جو مقصد ماضي جي ادبي روايتن کي ٻيهر دريافت ڪرڻ هو، ۽ جيڪا روايتي صنفن جهڙوڪ ''[[مقامه]]'' ۽ ''[[هزار هڪ راتيون]]'' کان متاثر هئي. ان جي ابتڙ جديديت پسند تحريڪ هئي جنهن مغربي جديد ناولن کي عربي ۾ ترجمو ڪرڻ سان شروعات ڪئي.

اوڻيهين صدي ۾ [[شام]]، [[لبنان]] ۽ [[مصر]] جي ليکڪن ڪلاسيڪي بياني صنفن جي تقليد ڪندي اصل تخليقي ڪم لکيا: [[أحمد فارس شدياق]] جو ''ساق على ساق'' (1855)، [[خليل خوري]] جو ''نعم… إذن لست بإفرنجي'' (1859)، [[فرنسس مراش]] جو ''غابة الحق'' (1865)، [[سليم بستاني]] جو ''الهيام في جنان الشام'' (1870)، ۽ [[محمد مويلحي]] جو ''حديث عيسى بن هشام'' (1907).&lt;ref name=&quot;Logan, ed., p. 573.&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هن رجحان کي [[جرجي زيدان]]، [[خليل جبران]]، [[ميخائيل نعيمه]] ۽ [[محمد حسين هيڪل]] (''[[زينب (ناول)|زينب]]'' جو مصنف) اڳتي وڌايو. ساڳئي وقت عورت ليکڪا [[زينب فواز]] جو ناول ''حسن العواقب أو غادة الزاهرة'' (1899) به اثرائتو رهيو.&lt;ref&gt;Joseph T. Zeidan, Arab Women Novelists: the Formative Years and Beyond (Albany: State University of New York Press, 1995), p. 66.&lt;/ref&gt;

''انسائيڪلوپيڊيا آف دي ناول'' جي مصنفن مطابق:

{{blockquote|مٿين تقريباً هر ڪم کي ”پهريون عربي ناول“ قرار ڏنو ويو آهي، جيڪو ظاهر ڪري ٿو ته عربي ناول هڪ ئي ماخذ مان پيدا نه ٿيو بلڪه ڪيترين ڪوششن ۽ مختلف شروعاتن مان وجود ۾ آيو. عربي لفظ ''رواية'' جيڪو هاڻي خاص طور ناول لاءِ استعمال ٿئي ٿو، روايتي طور ڪيترين بياني صنفن جي گڏيل مفهوم لاءِ استعمال ٿيندو هو. تنهن ڪري چئي سگهجي ٿو ته عربي ناول جي شروعات رڳو يورپي ناول جي اثر سان نه پر روايتي بياني صنفن جي نئين تشڪيل سان پڻ ٿي، خاص طور تي جڏهن [[نيپولن]] جي 1798ع واري مصر تي مهم کان پوءِ عرب دنيا جو صنعتي يورپ سان سڌو رابطو ٿيو.&lt;ref name=&quot;Logan, ed., p. 573.&quot;&gt;&lt;/ref&gt;}}

جديد عربي ناول جو هڪ عام موضوع خاندان جي زندگيءَ جو مطالعو آهي، جيڪو وسيع عربي سماج سان ڳنڍيل هوندو آهي. ڪيترن ناولن ۾ علائقي جي سياست ۽ تڪرارن کي نظرانداز ڪرڻ ممڪن نه رهيو آهي، جتي جنگ گهڻو ڪري خانداني ڊرامن جي پسمنظر طور موجود هوندي آهي. [[نجيب محفوظ]] جي ناولن ۾ [[قاهره]] جي زندگي پيش ڪئي وئي آهي، ۽ سندس [[قاهره ٽرائيلوجي]] جنهن ۾ هڪ قاهري خاندان جي ٽن نسلن جي جدوجهد بيان ڪئي وئي آهي، کيس 1988ع ۾ [[ادب جو نوبل انعام]] ڏياريو. هو اهو انعام حاصل ڪندڙ پهريون عربي ليکڪ هو.

====ناٽڪ====
لبناني ليکڪ [[مارون نقاش]] جا اوڻيهين صدي جي وچ ڌاري لکيل موسيقياتي ناٽڪ نه رڳو [[لبنان ۾ ناٽڪ]] پر جديد عربي ناٽڪ جي به شروعات سمجهيا وڃن ٿا.&lt;ref&gt;Stone, p. 50.&lt;/ref&gt; جديد عربي ڊرامو اوڻيهين صدي ۾ لکجڻ شروع ٿيو، خاص طور تي مصر ۾، جتي اهو گهڻو ڪري فرانسيسي ناٽڪن جي اثر هيٺ هو. ويهين صدي ۾ ئي ان ۾ واضح عربي رنگ پيدا ٿيو ۽ ٻين علائقن ۾ به ترقي ڪئي. سڀ کان اهم عربي ڊراما نگار [[توفيق الحڪيم]] هو، جنهن جو پهريون ناٽڪ قرآن جي ڪهاڻي [[اصحاب ڪھف]] تي ٻڌل هو ۽ ٻيو ''هزار هڪ راتيون'' لاءِ هڪ اختتامي ناٽڪ هو. علائقي جا ٻيا اهم ڊراما نگار [[يوسف عاني]] ([[عراق]]) ۽ [[سعد الله ونوس]] ([[شام]])

==ڪلاسيڪي عربي ادب==

===شاعري===
{{main|عربي شاعري}}

{{عرب ثقافت}}
ويهين صدي کان اڳ وارو عربي ادب جو وڏو حصو شاعري جي صورت ۾ آهي، ۽ هن دور جو نثر به يا ته شاعري جي ٽڪرن سان ڀريل آهي يا وري ''[[سجع]]'' يعني قافيي دار نثر جي صورت ۾ آهي. شاعري جا موضوع بلند پايه ساراهه وارن قصيدن کان وٺي تلخ ذاتي حملن تائين پکڙيل آهن، ۽ مذهبي ۽ صوفياتي خيالن کان وٺي عورتن ۽ شراب بابت نظمن تائين پهچن ٿا. شاعري جي هڪ اهم خاصيت، جيڪا سڄي ادب تي لاڳو ٿيندي هئي، اها سوچ هئي ته ان کي ڪنن کي وڻندڙ هجڻ گهرجي. شاعري ۽ نثر جو وڏو حصو انهيءَ ارادي سان لکيو ويندو هو ته ان کي وڏي آواز سان پڙهيو وڃي، ۽ سڄي تحرير کي ممڪن حد تائين نرم، مٺو ۽ خوش آوازن وارو بڻائڻ لاءِ وڏي احتياط سان لکيو ويندو هو.

===مذهبي علم===
 حضرت [[محمد صه]] جي زندگي ۽ سندس دور بابت تحقيق، ۽ [[سنت]] جي صحيح حصن جي سڃاڻپ، عربي ٻوليءَ ۾ يا ان بابت علمي ڪم جي شروعاتي اهم سببن مان هئي. اهو ئي سبب جاهلي دور جي شاعري گڏ ڪرڻ جو به ٿيو؛ ڇاڪاڻ⁠تہ انهن شاعرن مان ڪي رسول جي زماني جا ويجها ماڻهو هئا، [[لبيد]]، جنهن حضرت [[محمد صه]] سان ملاقات ڪئي ۽ اسلام قبول ڪيو، ۽ انهن جون لکڻيون انهن وقتن کي روشن ڪن ٿيون جن ۾ اهي واقعا پيش آيا. حضرت [[محمد صه]] عربي ۾ پهرين [[سيرت|سيرت نگارين]] کي به الهام ڏنو، جيڪي ''السيرة النبوية'' جي نالي سان مشهور آهن؛ انهن مان سڀ کان پهرين [[وهب بن منبه]] لکي، پر سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪتاب [[محمد بن اسحاق]] لکيو. هنن رسول جي زندگي بيان ڪندي ابتدائي اسلام جي جنگين ۽ واقعن جو به ذڪر ڪيو، ۽ پراڻين بائيبلي روايتن تي به گهڻا ضمني بيان ڏنا.

عربي ٻوليءَ جي مطالعي بابت سڀ کان شروعاتي ڪم مان ڪي اسلام جي نالي ۾ شروع ٿيا. روايت آهي ته خليفي [[علي]] قرآن جي هڪ اهڙي نقل پڙهي جنهن ۾ غلطيون هيون، پوءِ هن [[ابو الاسود دئولي]] کي عربي [[عربي گرامر|نحو]] کي ضابطه بند ڪرڻ لاءِ ڪتاب لکڻ جو حڪم ڏنو. پوءِ [[خليل بن احمد]] ''ڪتاب العين'' لکيو، جيڪو عربي جو پهريون لغتنامو هو، ۽ ان سان گڏ [[علم عروض]] ۽ [[موسيقي]] بابت به ڪتاب لکيائين، جڏهن ته سندس شاگرد [[سيبويه]] عربي نحو جو سڀ کان معزز ڪتاب تيار ڪيو، جيڪو رڳو ''الڪتاب'' يا ''ڪتاب'' جي نالي سان مشهور ٿيو.
ٻيا خليفا به [[عبد الملڪ بن مروان]] کان پوءِ انهيءَ راهه تي هلندا رهيا، جنهن نئين سلطنت جي انتظام لاءِ عربي کي سرڪاري ٻولي بنايو؛ جيئن [[مامون]] [[بغداد]] ۾ تحقيق ۽ ترجمي لاءِ ''[[بيت الحڪمة]]'' قائم ڪيو. [[بصرو]] ۽ [[ڪوفو]] به ابتدائي عرب دنيا جا ٻه اهم علمي مرڪز هئا، جن جي وچ ۾ سخت علمي مقابلو موجود هو.

اسلامي مذهب کي وڌيڪ گهراين سان سمجهڻ لاءِ جيڪي ادارا قائم ٿيا، اهي ٻين گهڻن علمن جي مطالعي لاءِ به انتهائي قيمتي ثابت ٿيا. خليفي [[هشام بن عبد الملڪ]] ادب کي مالا مال ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن هن عالمن کي هدايت ڪئي ته ٻيون تصنيفون عربي ۾ ترجمو ڪن. غالباً سڀ کان پهريون ڪم [[ارسطو]] جو [[سڪندر اعظم]] سان خط و ڪتابت وارو متن هو، جنهن کي سلم ابو العلاءَ ترجمو ڪيو. اوڀر کان، ۽ بلڪل مختلف ادبي صنف ۾، عالم [[عبد الله ابن مقفع]] ''[[پنچ تنتر]]'' جون جانورن واريون [[تمثيل|تمثيلون]] ترجمو ڪيون. اهي ترجما علم ۽ تحقيق کي زنده رکندا رهيا، خاص طور تي [[قديم يونان]] جي علم کي، يورپ جي [[اونداهو دور|اونداهي دور]] دوران، ۽ اهي تصنيفات گهڻو ڪري عربي نسخن وسيلي ئي وري يورپ ڏانهن موٽايون ويون.

===کاڌ خوراڪ===
{{further|عرب طعام}}

وچئين دور جا ٻيا سڀني ٻولين کان وڌيڪ پچائڻ جا ڪتاب عربي ۾ اڄ تائين بچيا آهن. ڪلاسيڪي عربي خوراڪي ادب رڳو پچائڻ جي ڪتابن تي مشتمل ناهي؛ ان ۾ علمي تصنيفات به گهڻيون آهن، ۽ معاصر کاڌن جا بيان افسانوي ۽ ڏند ڪٿائي قصن ۾ به ملن ٿا، جهڙوڪ ''[[هزار هڪ راتيون]]''.&lt;ref name=zaouali&gt;{{cite book |last=Zaouali |first=Lilia |title=Medieval Cuisine of the Islamic World |publisher=University of California Press |date=2007}}&lt;/ref&gt; انهن متنن مان ڪي [[ابن سيار وراق]] جي ''ڪتاب الطبيخ'' کان به اڳ جا آهن، جيڪو وچئين دور جي عربي خوراڪ بابت سڀ کان پراڻو معلوم ڪتاب آهي. [[فارسي ٻولي|فارسي]] ڪتاب ''قباد جي پٽ خسرو ۽ هڪ درباري ڇوڪرو'' کي ستين صديءَ ۾ عرب فوجن طرفان [[ساساني سلطنت]] جي فتح کان پوءِ عربي ۾ ترجمو ڪيو ويو، ۽ اهو ان وقت جي نفيس خوراڪي ۽ درٻاري ثقافت لاءِ هڪ رهنما هو، جيڪو هڪ اهڙي يتيم جي فرضي ڪهاڻي طور لکيو ويو هو جيڪو پادرين جي گهراڻي مان هو ۽ [[خسرو اول]] جي درٻار جا طور طريقا سکندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ḵusraw ī Kawādān ud rēdak-ēw |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kusraw-kawadan-ud-redak-ew |website=Iranica Online |access-date=1 June 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526233016/http://www.iranicaonline.org/articles/kusraw-kawadan-ud-redak-ew |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

شروعاتي مصنفن کي لڳي ٿو ته [[بقراط]]، [[روفس آف ايفسس]] ۽ [[گالين آف پرگامم]] جي اڳين تصنيفن جي ڄاڻ هئي. گالين جي ''[[کاڌن جون خصوصيتون]]'' کي عربي ۾ ''ڪتاب الأغذية'' جي نالي سان ترجمو ڪيو ويو، ۽ خلافت جي دور ۾ [[ابو بڪر رازي]] جي زماني ۾ سڀني معاصر طبيب ليکڪن ان جو حوالو ڏنو. رازي پاڻ به خوراڪ بابت هڪ ابتدائي ڪتاب ''[[منافع الأغذية ودفع مضارها]]'' (کاڌن جي فائدن ۽ انهن جي نقصانڪار اثرن جي علاج جو ڪتاب) جو مصنف هو. گالين جي ڪم ۾ دلچسپي رڳو مسلمان عالمن تائين محدود نه هئي؛ يهودي عالم [[ابو يعقوب إسحاق بن سليمان اسرائيلي]] به ساڳئي دور ۾ ''کاڌن تي ڪتاب'' (عربي ۾ پڻ) لکيو. روفس جو اصل [[يوناني ٻولي|يوناني]] متن اڄ تائين محفوظ نه رهيو آهي، ۽ اهو اسان کي رڳو عربي ترجمي وسيلي معلوم آهي.&lt;ref name=zaouali/&gt;

===غير افسانوي ادب===
====مجموعا ۽ رهنما ڪتاب====
نائين صديءَ جي آخر ۾ [[ابن نديم]]، جيڪو [[بغداد]] جو ڪتاب فروش هو، عربي ادب جي مطالعي ۾ هڪ بنيادي اهميت وارو ڪتاب ترتيب ڏنو. ''[[ڪتاب الفھرست]]'' بغداد ۾ وڪري لاءِ موجود سڀني ڪتابن جي فهرست آهي، ۽ اهو ان وقت جي ادبي حالت جو هڪ جامع خاڪو ڏئي ٿو. جيئن⁠تہ ايندڙ صدين ۾ ادب جي اهميت وڌندي وئي، اهڙن مجموعن، جن ۾ مصنفن ۽ انهن جي تصنيفن جو بيان گڏ ڪيو ويندو هو، هڪ روايت بڻجي ويا. سترهين صديءَ جو هڪ اهم ڪتاب ''تذڪار الجامع للآثار'' از حسين بن محمد العباسي النبهاني الحلبي هو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 24,000 ليکڪن جا نالا شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gacek |first=Adam |title=Arabic Manuscripts: A Vademecum for Readers |date=2009 |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=978-90-04-17036-0 |series=Handbook of Oriental Studies |location=Leiden Boston |pages=154}}&lt;/ref&gt;

[[عباسي خلافت|عباسي]] دور ۾ ادب جي سڀ کان عام صورتن مان هڪ مجموعو هو. اهي ڪنهن هڪ موضوع تي حقيقتن، خيالن، نصيحت ڀرين قصن ۽ شعرن جا گڏيل ذخيرو هوندا هئا، ۽ گهر ۽ باغ، عورتن، بغير سڏ جي مهمانن، نابين ماڻهن، حسد، جانورن ۽ ڪنجوسن جهڙن گهڻ رُخن موضوعن تي مشتمل هوندا هئا. آخري ٽي مجموعا [[الجاحظ]] لکيا، جيڪو هن صنف جو تسليم ٿيل استاد هو. اهي مجموعا هر ''نديم'' لاءِ اهم هئا، جيڪو ڪنهن حڪمران يا امير جو ساٿي هوندو هو ۽ جنهن جو ڪم گهڻو ڪري حڪمران کي وندرائڻ يا صلاح ڏيڻ لاءِ کيس قصا ۽ ڄاڻ ٻڌائڻ هوندو هو.
هن مجموعي سان ويجهو لاڳاپيل هڪ ٻيو قسم رهنما ڪتابن جو هو، جن ۾ [[ابن قتيبه]] جهڙا مصنف آداب، حڪومت هلائڻ، دفتري عملدار ٿيڻ ۽ لکڻ سيکارڻ جهڙن موضوعن تي هدايتون ڏيندا هئا. ابن قتيبه عربن جي شروعاتي تاريخن مان هڪ پڻ لکي، جنهن ۾ هن بائيبلي قصن، عربي [[لوڪ ادب|لوڪ ڪهاڻين]] ۽ وڌيڪ تاريخي واقعن کي گڏ ڪيو.

جنسي موضوعن تي عربي ادب ۾ بار بار بحث ڪيو ويو. ''[[غزل]]'' يا عشقيا شاعريءَ جي ڊگهي روايت رهي آهي، جيڪا ڪڏهن لطيف ۽ پاڪدامن هئي ته ڪڏهن کليل ۽ صاف گو. [[تصوف]] جي روايت ۾ عشقيا نظم وسيع تر، صوفياتي ۽ مذهبي اهميت اختيار ڪري ويا. جنسي رهنما ڪتاب به لکيا ويا، جهڙوڪ ''[[الروض العاطر]]''، ''[[طوق الحمامة]]'' يا [[ابن حزم]] جو ''ڪبوتر جي ڳچيءَ جو هار''، ۽ ''نزهة الألباب فيما لا يوجد في ڪتاب'' يا ''دلين جي مسرت انهن شين بابت جيڪي ڪنهن ڪتاب ۾ ڪڏهن نه ملنديون'' از [[احمد تيفاشي]]. اهڙن ڪتابن جي مقابلي ۾ ''روضة المحبين ونزهة المشتاقين'' جهڙو ڪتاب آهي از [[ابن قيم جوزيه]]، جيڪو صلاح ڏئي ٿو ته محبت ۽ شهوت ۾ ڪيئن فرق ڪجي ۽ گناهه کان ڪيئن بچجي.

====سيرت، تاريخ، ۽ جاگرافي====
[[further|سيرت|تذڪره نويسي]]

حضرت [[محمد صه]] جي ابتدائي [[سيرت|سيرتن]] کان سواءِ، پهريون وڏو سوانح نگار جنهن فقط ساراهه جو قصيدو لکڻ بدران ڪردار جو وزن ڪيو، اهو [[بلاذري]] هو، جنهن جو ''[[أنساب الأشراف]]'' يا ''اشراف جي نسبن جو ڪتاب'' سوانحن جو هڪ مجموعو آهي. هڪ ٻيو اهم سوانحي لغت [[ابن خلڪان]] شروع ڪيو، جنهن کي پوءِ صفدي وڌايو، ۽ ابتدائي اهم [[خودنوشت]] مان هڪ ''[[ڪتاب الاعتبار]]'' هو، جنهن ۾ [[أسامه بن منقذ]] ۽ [[صليبي جنگون|صليبي جنگن]] ۾ سندس تجربا بيان ٿيل آهن. انهيءَ دور ۾ ''طبقات'' (سوانحي لغتون يا سوانحي مجموعا) جي صنف پڻ وجود ۾ آئي.&lt;ref&gt;Auchterlonie.&lt;/ref&gt;

[[ابن خرداذبه]]، جيڪو [[ڊاڪ کاتو|ڊاڪ]] کاتي جو هڪ عملدار هو، پهرين [[سفري رهنما|سفري ڪتابن]] مان هڪ لکيو، ۽ پوءِ اها صورت عربي ادب ۾ تمام مشهور رهي، جهڙوڪ [[ابن حوقل]]، [[ابن فضلان]]، اصطخري، [[مقدسي]]، [[ادريسي]] ۽ سڀ کان مشھور [[ابن بطوطه]] جا سفرناما. اهي وسيع [[اسلامي]] دنيا جي گهڻين ثقافتن جو منظر پيش ڪن ٿا ۽ سلطنت جي ڪنارن تي رهندڙ غير مسلم قومن بابت [[مسلمان]] نگاهه به ڏين ٿا. انهن مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته مسلمان قومون واپار ۾ ڪيتري وڏي طاقت بڻجي چڪيون هيون. اهي اڪثر وسيع بيان هئا جن ۾ [[جاگرافي]] ۽ [[تاريخ]] ٻنهي جون تفصيلون شامل هونديون هيون.
ڪجهه ليکڪ رڳو تاريخ تي ڌيان ڏيندا هئا، جهڙوڪ [[يعقوبي]] ۽ [[محمد بن جرير طبري|طبري]]؛ جڏهن⁠ تہ ڪي فقط تاريخ جي ڪنهن ننڍڙي حصي تي لکندا هئا، جيئن [[ابن ازرق]] جنهن [[مڪو|مڪي]] جي تاريخ لکي، ۽ [[ابن أبي طاهر طيفور]] جنهن [[بغداد]] جي تاريخ لکي. پر جنهن مورخ کي سڀني عربي مورخن کان وڏو سمجهيو وڃي ٿو اهو [[ابن خلدون]] آهي، جنهن جي تاريخ ''[[مقدمو]]'' سماج تي مرڪوز آهي ۽ [[علم الاجتماع]] ۽ [[معاشيات]] جي بنيادي متنن مان هڪ آهي.

====ڏينهن وار يادداشتون====
[[اسلامي سونهري دور|وچئين دور جي ويجهي اوڀر]] ۾ عربي [[روزاني ڊائري|روزانيون]] ڏهين صديءَ کان اڳ ئي لکجڻ لڳيون هيون، جيتوڻيڪ وچئين دور جي اها روزاني جيڪا جديد ڊائري سان سڀ کان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي اها [[ابو علي ابن بناء]] جي يارهين صديءَ واري ڊائري هئي. سندس ڊائري سڀ کان پهرين اهڙي هئي جيڪا تاريخن جي ترتيب سان سجايل هئي (''تاريخ'' عربي ۾)، بلڪل جديد ڊائرين وانگر.&lt;ref&gt;Makdisi, pp.173–185.&lt;/ref&gt;

====ادبي نظرئي ۽ تنقيد====
عربي ادب ۾ [[ادبي تنقيد]] اڪثر مذهبي متنن تي مرڪوز رهي، ۽ [[تاويل]] ۽ متني [[تفسير]] جي ڪيترين ڊگهين مذهبي روايتن غير مذهبي متنن جي مطالعي تي به گهرو اثر ڇڏيو. اهو خاص طور تي [[اسلامي ادب]] جي ادبي روايتن لاءِ درست هو.

ادبي تنقيد وچئين دور جي [[عربي شاعري]] ۽ ادب جي ٻين صورتن ۾ به نائين صديءَ کان استعمال ٿيندي رهي، خاص طور تي [[جاحظ]] جي ''البيان والتبيين'' ۽ ''الحيوان'' ۾، ۽ [[عبد الله ابن معتز]] جي ''ڪتاب البديع'' ۾.&lt;ref&gt;Van Gelder, pp. 1–2.&lt;/ref&gt;

===افسانوي ادب===
[[File:Arabian nights manuscript.jpg|thumb|''[[هزار هڪ راتيون]]'' جو چوڏهين صديءَ جو عربي [[مخطوطو]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=L'art du Livre arabe |url=http://expositions.bnf.fr/livrarab/grands/158.htm |access-date=2022-09-22 |website=expositions.bnf.fr |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922220812/http://expositions.bnf.fr/livrarab/grands/158.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;'']]

[[ابن عبد ربه]] جو ڪتاب ''[[العقد الفريد]]'' عربي افسانوي ادب جي بنيادي متنن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hefter |first=Thomas |date=2011-04-01 |title=The Unique Necklace (Al-ʿIqd al-Farīd), Vol. 1, by Ibn ʿAbd Rabbih and Roger M. A. Allen. |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=70 |issue=1 |pages=167–168 |doi=10.1086/659081 |issn=0022-2968}}&lt;/ref&gt;

[[عرب دنيا]] ۾ ''فصحى'' (اعليٰ معياري ٻولي) ۽ ''عاميه'' (عام ماڻهن جي ٻولي) جي وچ ۾ وڏو فرق هو. گهڻا ليکڪ هن ''عاميه'' يا عوامي ٻوليءَ ۾ تصنيفون نه لکندا هئا، ۽ اهو سمجهيو ويندو هو ته ادب کي رڳو وندر نه پر سڌارڻ وارو، تعليمي ۽ مقصد وارو هجڻ گهرجي. انهيءَ باوجود ''حڪاوتي'' يا قصه گوئي جو عام ڪردار ختم نه ٿيو، جيڪو وڌيڪ تعليمي تصنيفن جا وندرائيندڙ حصا يا ڪيترين عربي [[تمثيل]]ن يا [[لوڪ ادب|لوڪ ڪهاڻين]] مان ڪي ڳالهيون وري ٻڌائيندو هو، جيڪي گهڻين حالتن ۾ لکيون ئي نه وينديون هيون. تنهن هوندي به، ڪي تمام ابتدائي [[ناول]]، جن ۾ پهريان [[فلسفيانه ناول]] به شامل آهن، عربي مصنفن ئي لکيا.

====رزميه ادب====
{{main|عربي رزميه ادب}}

عربي افسانوي ادب جو سڀ کان مشهور مثال ''[[هزار هڪ راتيون]]'' (''Arabian Nights'') آهي. اهو آساني سان سڄي عربي ادب جو سڀ کان مشهور ڪم آهي، ۽ اڃا تائين ڪيترن غير عربن جي [[عربي ثقافت]] بابت خيالن تي اثر انداز ٿئي ٿو. عام عربي نثري افسانن جي گهٽتائيءَ جو هڪ سٺو مثال اهو آهي ته [[علاءُالدين]] ۽ [[علي بابا]] جون ڪهاڻيون، جيڪي عام طور ''هزار هڪ راتيون'' جو حصو سمجهيون وڃن ٿيون، دراصل اصل ''قصن'' جو حصو نه هيون. اهي پهريون ڀيرو [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]] ترجمي ۾ [[انٽوني گالينڊ]] طرفان شامل ڪيون ويون، جنهن انهن کي [[ماروني]] [[حنا دياب]] کان ٻڌو هو، ۽ ان کان اڳ اهي رڳو نامڪمل عربي مخطوطن ۾ موجود هيون. عربي ادب جو ٻيو وڏو ڪردار [[سند باد]] به انهن ''قصن'' مان ئي آهي.
''هزار هڪ راتيون'' کي عام طور [[عربي رزميه ادب]] جي صنف ۾ ٻين ڪيترن ئي ڪتابن سان گڏ رکيو ويندو آهي. اهي گهڻو ڪري ننڍن قصن يا واقعن جا مجموعا هوندا آهن، جيڪي گڏجي هڪ ڊگهي ڪهاڻي جوڙيندا آهن. موجوده نسخا گهڻو ڪري نسبتاً دير سان، چوڏهين صديءَ کان پوءِ لکي ورتا ويا، جيتوڻيڪ گهڻيون ڪهاڻيون بيشڪ ان کان اڳ گڏ ڪيون ويون هيون ۽ اصل قصن مان گهڻا شايد اسلام کان اڳ جا هئا. انهن مجموعن ۾ قصن جا قسم شامل آهن [[جانورن جون تمثيلون]]، [[پهاڪا]]، ''[[جهاد]]'' يا ايمان جي تبليغ بابت قصا، مزاحيه ڪهاڻيون، اخلاقي قصا، چالاڪ ٺڳ علي زيبق بابت قصا، ۽ شرارتي ڪردار [[جحا]] بابت قصا.

====مقامات====
''[[مقامه]]'' نه فقط [[نثر]] ۽ [[شاعري]] جي وچ واري حد کي پار ڪري ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اها [[قافيي دار نثر]] جي هڪ صورت آهي، پر اها افسانوي ۽ غير افسانوي ادب جي وچ ۾ به بيٺل آهي. ننڍن بيانن جي هڪ سلسلي وسيلي، جيڪي حقيقي زندگيءَ جي حالتن جا افسانوي روپ هوندا آهن، مختلف خيالن تي غور ڪيو ويندو آهي. ان جو سٺو مثال مشڪ بابت هڪ ''مقامه'' آهي، جيڪا ظاهري طرح مختلف خوشبوئن جي خاصيتن جو مقابلو ڪندي آهي، پر حقيقت ۾ اها ڪيترن رقيب حڪمرانن جي مقابلي تي ٻڌل سياسي طنز آهي. ''مقامة'' ''بديع'' جي نظريي کي به استعمال ڪري ٿي، يعني ڄاڻي واڻي پيچيدگي پيدا ڪرڻ ته جيئن ليکڪ جي لساني مهارت ظاهر ٿئي. [[ھمذاني]] کي ''مقامه'' جو باني سمجهيو وڃي ٿو؛ سندس ڪم کي [[حريري]] اڳتي وڌايو، ۽ الحريري جي هڪ ''مقامه'' خود الهمذاني جي ڪم جو مطالعو آهي. ''مقامه'' عربي ادب جي انتهائي مقبول صورت هئي، ۽ اها انهن ٿورين صنفن مان هڪ هئي جيڪي سترهين ۽ ارڙهين صديءَ ۾ به عربي جي زوال واري دور دوران لکبيون رهيون.

====عشقيه ادب====
[[رومانوي عشق|رومانوي]] [[عربي شاعري]] جو هڪ مشهور مثال ''[[ليلا ۽ مجنون]]'' آهي، جيڪو ستين صديءَ ۾ [[اموي خلافت|اموي]] دور تائين وڃي ٿو. اها دائمي [[محبت]] جي هڪ [[الميو|الميائي]] ڪهاڻي آهي. ''ليلا ۽ مجنون'' کي [[افلاطوني محبت|حب عذري]]  جي صنف جو حصو سمجهيو وڃي ٿو، ڇو⁠تہ هن جوڙي جي ڪڏهن شادي نٿي ٿئي ۽ نه ئي هو پنهنجي تعلق کي مڪمل ڪن ٿا؛ اها صورت عربي ادب ۾ تمام نمايان آهي، جيتوڻيڪ اهو ادبي تصور دنيا جي ٻين ادب ۾ به ملي ٿو. پاڪ محبت جي ٻين مشهور ڪهاڻين ۾ ''قيس ۽ لبنا''، ''ڪثير ۽ عزا''، ''[[مروا ۽ مجنون فرنساوي]]'' ۽ ''[[عنترا بن شداد|عنترا ۽ عبلا]]'' شامل آهن.
ڏهين صديءَ جي ''[[اخوان الصفا]]'' ۾ هڪ فرضي [[واقعاتي ٽڪرو|حڪايت]] ملي ٿي، جنهن ۾ هڪ ”شهزادو، جيڪو شاديءَ جي دعوت دوران پنهنجي محل مان نڪري ڀٽڪي وڃي ٿو، ۽ نشي جي حالت ۾ قبرستان ۾ رات گذاري، لاش کي پنهنجي دلھن سمجهي ويهي ٿو.“ هن ڪهاڻي کي روح جي اڳ ۾ وجود، ۽ دنياوي قيام کان پوءِ موٽ بابت هڪ باطني تمثيل طور استعمال ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;Hamori, p. 18.&lt;/ref&gt;
هڪ ٻيو وچئين دور جو عربي عشقيه قصو ''[[حديث بياض ورياض]]'' هو، جيڪو تيرهين صديءَ جي [[عربي]] محبت ڀري ڪهاڻي آهي. قصي جا مکيه ڪردار بياض آهن، جيڪو هڪ واپاريءَ جو پٽ ۽ [[دمشق]] جو پرديسي آهي، ۽ رياض، جيڪا [[حاجب]] (وزير) جي درٻار ۾ هڪ تعليم يافته ڇوڪري آهي. ''حديث بياض ورياض'' جو مخطوطو اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهو واحد مصور مخطوطو آهي جيڪو اسپين ۾ مسلمانن ۽ عربن جي اٺ صدين کان وڌيڪ موجودگيءَ مان بچي آيو آهي.
''[[هزار هڪ راتيون]]'' جي ڪيترين ئي ڪهاڻين ۾ پڻ محبت ڀريو موضوع آهي يا رومانوي عشق مرڪزي موضوع طور موجود آهي. ان ۾ خود [[شهرزاد]] جي چوکاٺي ڪهاڻي، ۽ هن جي ٻڌايل ڪيترين ڪهاڻين سميت &quot;[[علاءُالدين]]&quot;، &quot;[[آبنوسي گهوڙو]]&quot;، &quot;[[ٽي صوف]]&quot;، &quot;[[تاج الملوڪ]] ۽ شهزادي دنيا جي ڪهاڻي: عاشق ۽ محبوب&quot;، &quot;عدي بن زيد ۽ شهزادي هند&quot;، &quot;دعبل خزاعي مع سيده ومسلم بن وليد&quot;، &quot;ٽي بدنصيب عاشق&quot; ۽ ٻيون ڪهاڻيون شامل آهن.

[[درباري عشق]] جا ڪيترائي عنصر عربي ادب ۾ ئي ترقي ڪري چڪا هئا، خاص طور ”عشق فقط عشق لاءِ“ ۽ ”محبوبه جي رفعت“ جا تصور، جن جو سراغ نائين ۽ ڏهين صديءَ جي عربي ادب تائين ملي ٿو. عشق جي ”شخصيت کي شريف بڻائيندڙ قوت“ جو تصور يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[فارسي]] نفسياتدان ۽ [[ابتدائي اسلامي فلسفو|فلسفي]] [[ابن سينا]] (جيڪو يورپ ۾ ”Avicenna“ جي نالي سان مشهور هو) پنهنجي عربي رسالي ''رسالة في العشق'' (''[http://www.muslimphilosophy.com/sina/works/avicenna-love.pdf A Treatise on Love]'') ۾ پيش ڪيو. درباري عشق جو آخري عنصر، يعني ”عشق اهڙي خواهش جي صورت ۾ جيڪو ڪڏهن پورو نه ٿئي“، ڪڏهن ڪڏهن [[عربي شاعري]] ۾ پڻ ضمني طور موجود رهيو آهي.&lt;ref&gt;Von Grunebaum, pp. 233–234.&lt;/ref&gt;

====قتل جي معمائي ڪهاڻي====
[[جرم نگاري ادب|قتل جي رازدارانه ڪهاڻي]] جي سڀ کان ابتدائي معلوم مثال مان هڪ &quot;[[ٽي صوف]]&quot; آهي، جيڪا ''[[هزار هڪ راتيون]]'' (''Arabian Nights'') ۾ [[شهرزاد]] طرفان ٻڌايل قصن مان هڪ آهي. هن قصي ۾ هڪ مهاڻو [[دجله]] درياهه مان هڪ ڳرو بند ٿيل صندوق دريافت ڪري ٿو ۽ پوءِ اهو [[عباسي خلافت]] جي خليفي [[هارون الرشيد]] کي وڪڻي ٿو، جيڪو صندوق کولرائي ٿو ته ان جي اندر هڪ جوان عورت جي ٽڪرا ٽڪرا ٿيل لاش موجود آهي. هارون پنهنجي [[وزير]] [[جعفر بن يحيا]] کي حڪم ڏئي ٿو ته ٽن ڏينهن اندر جرم حل ڪري قاتل کي ڳولي، نه⁠تہ جيڪڏهن هو ناڪام ٿيو ته کيس قتل ڪيو ويندو.&lt;ref&gt;Pinault, pp. 86–91.&lt;/ref&gt; ڪهاڻي جي اڳتي وڌڻ دوران ڪيترن ئي قصي جي اوچتن موڙن وسيلي [[تشويش]] پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;Pinault, pp. 93, 95 &amp; 97.&lt;/ref&gt; تنهن ڪري هن کي [[جاسوسي ادب]] جو هڪ ابتدائي نمونو به سمجهي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;Pinault, p. 91.&lt;/ref&gt;

====طنز ۽ مزاح====
[[عربي شاعري]] ۾ [[هجو|هجونگار]] شاعري جي صنف کي ''هجا'' چيو ويندو هو. نثر واري ادب ۾ طنز کي نائين صديءَ ۾ مصنف [[جاحظ]] متعارف ڪرايو. جڏهن هو انهن سنجيده موضوعن تي لکي رهيو هو، جيڪي اڄ [[بشريات]]، [[علم الاجتماع]] ۽ [[وچئين دور جي اسلامي نفسيات|نفسيات]] جي نالن سان سڃاتا وڃن ٿا، تڏهن هن هڪ طنزيه اسلوب اختيار ڪيو، ”جنهن جو بنياد هن خيال تي هو ته ڀلي جائزي هيٺ آيل موضوع ڪيترو به سنجيده هجي، جيڪڏهن سنجيدگيءَ جي ڳوٿري ۾ ڪي مزاحيه قصا شامل ڪيا وڃن يا ڪي حاضر جواب يا متضاد مشاهدا اڇلايا وڃن ته ان کي وڌيڪ دلچسپ بڻائي سگهجي ٿو ۽ ان جو اثر وڌيڪ گهرو ٿي سگهي ٿو.“&lt;ref&gt;Bosworth, p. 32.&lt;/ref&gt; هن کي چڱيءَ ريت خبر هئي ته پنهنجي نثري تصنيفن ۾ نون موضوعن تي لکندي هن کي اهڙي نوعيت جي لفظن جو ذخيرو استعمال ڪرڻو پوندو جيڪو ''هجا''، يعني طنزيه شاعري، ۾ وڌيڪ مانوس هو. مثال طور پنهنجي هڪ [[حيوانيات|حيوانياتي]] ڪتاب ۾ هن وڏي انساني عضوي تناسل جي ماپ کي عزت جي نشاني سمجهڻ واري ترجيح تي طنز ڪندي لکيو ته: ”جيڪڏهن عضوي جي ڊگھائي عزت جي نشاني هجي ها، ته پوءِ [[خچر]] [[قريش]] جي معزز قبيلي سان واسطو رکي ها.“ هن پسند تي ٻڌل هڪ ٻي طنزيه ڪهاڻي ''[[هزار هڪ راتيون]]'' جي قصن مان ”علي وڏي اوزار وارو“ نالي ڪهاڻي هئي.&lt;ref&gt;Marzolph, van Leeuwen &amp; Wassouf, pp. 97–98.&lt;/ref&gt;

ڏهين صديءَ ۾ ليکڪ [[ثعالبي]] شاعرن السلمي ۽ ابو دلف جي لکيل طنزيه شاعري قلمبند ڪئي، جنهن ۾ سلمي ابو دلف جي علمي وسعت جي واکاڻ ڪئي، پوءِ انهن سڀني علمن ۾ سندس صلاحيت جو مذاق اڏايو، ۽ ان جي جواب ۾ ابو دلف وري سلمي تي طنز ڪيو.&lt;ref&gt;Bosworth, pp. 77–78.&lt;/ref&gt; عربي [[سياسي طنز]] جو هڪ مثال ڏهين صديءَ جي شاعر جرير وٽ پڻ ملي ٿو، جنهن فرزدق تي طنز ڪندي کيس ”[[شريعت]] جو حدون اورانگھيندڙ“ قرار ڏنو؛ ۽ پوءِ عربي شاعرن ”فرزدق جهڙو“ جو اصطلاح سياسي طنز جي صورت ۾ استعمال ڪيو.&lt;ref&gt;Bosworth, p. 70.&lt;/ref&gt;

[[مزاح]] ۽ طنز جا اصطلاح [[ارسطو]] جي ''[[بوطيقا]]'' جي عربي ترجمي کان پوءِ وچئين دور جي [[اسلامي سونهري دور|اسلامي دنيا]] ۾ هڪ ٻئي جا هم معنيٰ بڻجي ويا، جتي عربي مصنفن ۽ [[ابتدائي اسلامي فلسفو|اسلامي فلسفين]] جهڙوڪ ابو بشر، سندس شاگرد [[فارابي]]، [[ابن سينا]] ۽ [[ابن رشد]] انهن تي وڌيڪ بحث ڪيو. ثقافتي فرقن سبب هنن مزاح کي [[يوناني ناٽڪ]] جي نمائشي صورت کان ڌار ڪيو ۽ ان کي بدران [[عربي شاعري|عربي شاعراڻي]] موضوعن ۽ صنفن، جهڙوڪ ''هجا''، سان وابسته ڪيو. انهن مزاح کي رڳو ”ملامت جي فن“ طور ڏٺو، ۽ ڪلاسيڪي يوناني مزاح سان لاڳاپيل خوشگوار واقعن، پريشان ڪندڙ شروعاتن ۽ خوش انجامن جو ڪو ذڪر نه ڪيو. ٻارهين صديءَ جي [[لاطيني]] ترجمن کان پوءِ ”مزاح“ جو اصطلاح اهڙيءَ طرح [[وچئين دور جو ادب|وچئين دور جي ادب]] ۾ هڪ نئون معنوي مفهوم حاصل ڪري ويو.&lt;ref&gt;Webber.&lt;/ref&gt;

====ناٽڪ====
جيتوڻيڪ [[گڏيا]] وارو ناٽڪ ۽ [[سوڳ ناٽڪ]] وچئين دور جي [[اسلامي سونهري دور|اسلامي دنيا]] ۾ مشهور هئا،&lt;ref name=Moreh&gt;&lt;/ref&gt; سڌي ريت پيش ٿيندڙ [[ناٽڪ]] ۽ [[ڊرامو]] جديد دور تائين عربي ادب جو نمايان حصو نه هئا. ٿي سگهي ٿو ته ناٽڪي روايت تمام پراڻي هجي، پر شايد ان کي جائز ادب نه سمجهيو ويندو هو، ۽ گهڻو ڪري اهو لکجي محفوظ نه ٿيو. [[شيعا]] مسلمانن ۾ عوامي پيشڪش جي هڪ قديم روايت موجود آهي، جنهن ۾ 680ع ۾ [[ڪربلا جي جنگ]] ۾ [[حسين]] جي زندگي ۽ شهادت کي ڏيکاريو ويندو آهي. تيرهين صديءَ ۾ [[شمس الدين محمد ابن دانيال]] ڪيترائي ناٽڪ پڻ لکيا، جتي هو ذڪر ڪري ٿو ته پراڻا ناٽڪ بوسيده ٿي چڪا آهن ۽ پنهنجن نون ڪمن کي تازي مواد طور پيش ڪري ٿو.

وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ ناٽڪ جي سڀ کان مشهور صورتون گڏين وارو ناٽڪ هيون (جن ۾ هٿ جون گڏيون، [[پاڇي جو ناٽڪ]] ۽ [[تند سان هلندڙ گڏيا]] جون پيشڪشون شامل هيون) ۽ سڌا [[سوڳ ناٽڪ]]، جيڪي ''تعزيو'' سڏبا هئا، جن ۾ اداڪار [[مسلمانن جي تاريخ]] جا واقعا ٻيهر پيش ڪندا هئا. خاص طور [[شيعيت|شيعا]] [[ناٽڪ]] [[علي]] جي پٽن [[حسن بن علي]] ۽ [[حسين بن علي]] جي ''[[شهيد|شهادت]]'' جي چوڌاري ڦرندا هئا. جيئرا غير مذهبي ناٽڪ ''اخراجا'' جي نالي سان سڃاتا ويندا هئا، جن جو ذڪر وچئين دور جي ''[[ادب (آداب)|ادب]]'' واري ادب ۾ ملي ٿو، جيتوڻيڪ اهي گڏين واري ناٽڪ ۽ ''تعزيو'' جي ڀيٽ ۾ گهٽ عام هئا.&lt;ref name=Moreh&gt;Moreh (1986).&lt;/ref&gt;

اندلسي مسلمانن جو [[جارج پيل]] ۽ [[وليم شيڪسپيئر]] جي تصنيفن تي نمايان اثر رهيو. انهن جي ڪجهه ڪمن ۾ مور ڪردار موجود آهن، جهڙوڪ پيل جو ''[[الڪاسر جي جنگ]]'' ۽ شيڪسپيئر جا ''[[وينس جو واپاري]]''، ''[[ٽائٽس اينڊرونيڪس]]'' ۽ ''[[اوٿيلو]]''، جنهن ۾ مور نسل جو [[اوٿيلو]] مرڪزي ڪردار آهي. چيو وڃي ٿو ته اهي تصنيفون سترهين صديءَ جي شروعات ۾ [[مراڪش]] کان [[ايلزبيٿن انگلينڊ]] ڏانهن ايندڙ ڪيترن ئي موري وفدن کان متاثر هيون، جيتوڻيڪ اها حقيقت نظرانداز ڪئي وئي ته ''[[وينس جو واپاري]]'' ۽ ''[[ٽائٽس اينڊرونيڪس]]'' ٻئي ئي سورهين صديءَ ۾ لکيون ويون هيون. 2016ع ۾ اوپيرا ڳائڻي ۽ اداڪار [[ڊيوڊ سيريرو]] نيو يارڪ ۾ اوٿيلو کي مراڪشي روپ ۾ پيش ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moroccoworldnews.com/2016/06/190147/othello-seen-through-a-moroccan-lens/|title=Othello: Seen Through a Moroccan Lens|access-date=18 May 2019|archive-date=18 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518062504/https://www.moroccoworldnews.com/2016/06/190147/othello-seen-through-a-moroccan-lens/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

====فلسفياتي ناول====
عرب [[ابتدائي اسلامي فلسفو|اسلامي فلسفي]] [[ابن طفيل]] (ابوبڪر)&lt;ref name=Jon&gt;McGinnis &amp; Reisman, p. 284.&lt;/ref&gt; ۽ [[ابن نفيس]] [[فلسفياتي ناول]] جا اڳواڻ هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ هنن اهي سڀ کان ابتدائي [[ناول]] لکيا جيڪي [[فلسفو ۽ ادب|فلسفياتي افسانوي ادب]] سان لاڳاپيل هئا. ابن طفيل پهريون عربي ناول ''[[حي بن يقظان]]'' (''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس'') [[غزالي]] جي ''[[تھافت الفلاسفة]]'' جي جواب طور لکيو. ان کان پوءِ [[ابن نفيس]] هڪ افسانوي بيان ''[[الرسالة الڪاملية في السيرة النبوية]]'' لکيو، جيڪو ابن طفيل جي ''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس '' جو جواب هو. انهن ٻنهي بيانن ۾ مرڪزي ڪردار هئا (''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس'' ۾ حي، ۽ ''الرسالة الڪاملية'' ۾ ڪامل) جيڪي [[خود آموزي|پاڻ سکيل]] ماڻهو هئا، جيڪي اوچتو پاڻمرادو پيدا ٿيا، هڪ [[غار]] ۾ رهندا هئا ۽ بياباني ٻيٽ تي اڪيلائيءَ ۾ زندگي گذاريندا هئا؛ اهڙيءَ طرح اهي بياباني ٻيٽ واري قصي جا سڀ کان ابتدائي مثال آهن. پر جڏهن حي ''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس'' ۾ گهڻو وقت ٻيٽ تي اڪيلو رهي ٿو (جيستائين هو ابصال نالي هڪ [[ٻڏل مسافر]] سان نه ملي)، تڏهن ''الرسالة الڪاملية'' ۾ ڪامل جي ڪهاڻي بياباني ٻيٽ کان ٻاهر نڪري ٿي (جڏهن ٻڏل مسافر کيس پاڻ سان گڏ تهذيب ڏانهن وٺي وڃن ٿا)، ۽ اهڙيءَ طرح اها بلوغت ڏانهن وڌڻ واري ڪهاڻي جو قديم ترين معلوم نمونو بڻجي ٿي ۽ نيٺ [[سائنس فڪشن]] ناول جو پهريون مثال بڻجي ٿي.
ابن النفيس پنهنجي ڪتاب ''الرسالة الكاملية في السيرة النبوية'' کي ”اسلام جي نظام ۽ مسلمانن جي نبين جي بعثتن، ديني قانونن، جسماني حشر، ۽ دنيا جي فناپذيري بابت عقيدن جي دفاع“ طور بيان ڪيو. هو جسماني [[ٻيهر جنم]] ۽ انساني [[روح]] جي بقا لاءِ عقلي دليل پيش ڪري ٿو، ۽ پنهنجي ڳالهه ثابت ڪرڻ لاءِ [[حديث]] جي ذخيري مان استدلالي [[استدلال]] ۽ مواد ٻنهي کي ڪم آڻي ٿو. پوءِ جي اسلامي عالمن هن تصنيف کي ابن سينا ۽ ابن طفيل جي انهيءَ [[مابعدالطبيعات|مابعدالطبيعي]] دعويٰ جي جواب طور ڏٺو ته جسماني حشر عقل وسيلي ثابت نٿو ٿي سگهي؛ اهو موقف اڳي ئي الغزالي تنقيد جو نشانو بڻايو هو. ابن النفيس جي هن ڪم جو پوءِ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ لاطيني ۽ انگريزي ۾ ''ٿيولاگس آٽوڊيڊيڪٽس'' جي نالي سان ترجمو ٿيو.

ابن طفيل جي تصنيف جو هڪ [[لاطيني]] ترجمو، ''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس'' جي نالي سان، پهريون ڀيرو 1671ع ۾ شايع ٿيو، جيڪو [[ايڊورڊ پوڪاڪ جونيئر]] تيار ڪيو هو. [[سائمن اوڪلي]] پاران پهريون انگريزي ترجمو 1708ع ۾ ڇپيو، ۽ ساڳئي وقت [[جرمن ٻولي|جرمن]] ۽ [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] ترجما پڻ شايع ٿيا. انهن ترجمن پوءِ [[ڊينيل ڊيفو]] کي ''[[رابنسن ڪروسو]]'' لکڻ لاءِ متاثر ڪيو، جنهن ۾ پڻ بياباني ٻيٽ وارو قصو موجود هو ۽ جنهن کي [[انگريزي ۾ پهريون ناول]] سمجهيو ويو.&lt;ref&gt;Hassan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Glassé, p. 202.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wainwright&quot;&gt;Wainwright.&lt;/ref&gt; ''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس'' پڻ [[رابرٽ بوائل]] کي، جيڪو پوڪاڪ جو واقفڪار هو، سترهين صديءَ جي آخر ۾ پنهنجي ٻيٽ تي ٻڌل فلسفياتي ناول ''دي ايسپائرنگ نيچرلسٽ'' لکڻ لاءِ متاثر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Toomer-222&quot;&gt;Toomer, p. 222.&lt;/ref&gt; هيءَ ڪهاڻي ڪن حوالن سان [[روسو]] جي ''[[ايميل، يا تعليم بابت]]'' کان اڳواٽ اشارو پڻ ڏئي ٿي، ۽ پوءِ [[رڊيارد ڪپلنگ]] جي ''[[جنگل بڪ]]'' ۾ [[موگلي]] جي ڪهاڻي ۽ [[ٽارزن]] جي ڪردار سان به مشابهت رکي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي ۾ هڪ ٻار ويران ٻيٽ يا جهنگ ۾ ڇڏي ڏنو وڃي ٿو جتي هڪ ماءُ [[بگهڙ]] ان جي پرورش ڪري ٿي. ''فلاسوفس آٽوڊيڊيڪٽس'' کان متاثر ٿيندڙ ٻين يورپي ليکڪن ۾ [[جان لاڪ]]،&lt;ref&gt;Russell, ed., pp. 224&amp;ndash;239.&lt;/ref&gt; [[گاٽفريڊ لائپنتس]]،&lt;ref name=Wainwright&gt;&lt;/ref&gt; [[ملڪيسيديڪ ٿيوينو]]، [[جان والس]]، [[ڪرسٽيان هوئگنز]]،&lt;ref&gt;Russell, ed., p. 227.&lt;/ref&gt; [[جارج ڪيٿ]]، [[رابرٽ بارڪلي]]، [[ڪوئيڪر]]،&lt;ref&gt;Russell, ed., p. 247.&lt;/ref&gt; ۽ [[سيميوئل هارٽلب]] شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Toomer-222&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====سائنس فڪشن====
''الرسالة الڪاملية في السيرة النبوية'' (''پيغمبر جي سوانح بابت ڪامل جو رسالو'')، جيڪا [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ۾ ''ٿيولاگس آٽوڊيڊيڪٽس'' جي نالي سان مشهور آهي (جيڪو يوناني نالي Θεολόγος Αὐτοδίδακτος جو صوتي روپ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي پاڻ سکيل الهيات دان)، [[عرب]] جامع الڪمال عالم [[ابن نفيس]] (1213–1288) پاران لکيل، سڀ کان ابتدائي معلوم [[سائنس فڪشن]] ناول آهي. هي ناول رڳو بياباني ٻيٽ ۽ بلوغت ڏانهن وڌڻ واري ڪهاڻي جو اوائلي مثال نه آهي، پر هن ۾ ڪيترائي سائنس فڪشن عنصر به آهن، جهڙوڪ پاڻمرادو پيدا ٿيڻ، [[مستقبل نگري]]، [[قيامت کان اڳ ۽ پوءِ جو افسانو|قيامت وارا موضوع]]، [[اسلامي آخرتيات|قيامت ۽ دنيا جي پڄاڻي]]، [[ٻيهر جيئرو ٿيڻ]] ۽ [[آخرت]]. ابن النفيس انهن واقعن لاءِ مافوق الفطرت يا اساطيري وضاحتون ڏيڻ بدران [[وچئين دور جي اسلامي سائنس|سائنس]] بابت پنهنجي وسيع ڄاڻ—[[وچئين دور جي اسلامي طب|تشريح، حياتيات، فعليات]]، [[وچئين دور جي اسلامي فلڪيات|فلڪيات، ڪائناتيات]] ۽ [[وچئين دور جي اسلامي جاگرافي|ارضيات]]، وسيلي انهن ڪهاڻي عنصرن جي وضاحت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. هن سائنس فڪشن تصنيف جي پٺيان سندس بنيادي مقصد [[اسلام|اسلامي]] ديني تعليمات کي [[اسلامي سائنس|سائنس]] ۽ [[ابتدائي اسلامي فلسفو|فلسفي]] جي اصطلاحن ۾ بيان ڪرڻ هو. مثال طور، هن ناول وسيلي ابن نفيس [[ميٽابولزم]] بابت پنهنجو علمي نظريو پيش ڪري ٿو، ۽ جسماني حشر جي وضاحت ڪرڻ لاءِ پنهنجي [[ڦڦڙن جي رت جي گردش]] واري سائنسي دريافت ڏانهن به اشارا ڏئي ٿو. پوءِ هي ناول ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ''ٿيولاگس آٽوڊيڊيڪٽس'' جي نالي سان انگريزي ۾ ترجمو ٿيو.

''[[هزار هڪ راتيون]]'' (''Arabian Nights'') جي [[قصي اندر قصو|اندرين قصن]] مان به ڪيترين ڪهاڻين ۾ سائنس فڪشن جا عنصر آهن. هڪ مثال ”بُلوقيا جون مهمون“ آهي، جتي مرڪزي ڪردار بُلوقيا جو [[آب حيات]] جي ڳولا وارو سفر کيس سمنڊن جي ڳولا، [[جنت عدن]] ۽ [[جھنم]] جي سفر، ۽ [[ڪائنات]] پار ڪري مختلف اهڙين دنياوَن تائين وٺي وڃي ٿو جيڪي سندس پنهنجي دنيا کان تمام وڏيون آهن، ۽ اهڙيءَ طرح [[ڪھڪشاني سائنس فڪشن]] جا عنصر اڳواٽ ظاهر ٿين ٿا؛&lt;ref name=Irwin&gt;Irwin, p. 209.&lt;/ref&gt; انهيءَ سفر دوران هو [[جن|جنن]] جي معاشرن،&lt;ref&gt;Irwin, p. 204.&lt;/ref&gt; [[جل پري|جل پريون]]، ڳالهائيندڙ [[نانگ]]، ڳالهائيندڙ [[وڻ]] ۽ زندگيءَ جي ٻين صورتن سان ملي ٿو.&lt;ref name=Irwin&gt;&lt;/ref&gt; ''Arabian Nights'' يا '''الف ليلا''' جي ٻي ڪهاڻي ۾ عبدالله مهاڻو پاڻيءَ هيٺ ساهه کڻڻ جي سگهه حاصل ڪري ٿو ۽ هڪ اهڙو آبي [[آبدوز]] سماج ڏسي ٿو، جيڪو خشڪيءَ واري سماج جو ابتو عڪس پيش ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ پاڻيءَ هيٺين سماج ۾ [[ابتدائي اشتراڪيت]] جي هڪ صورت آهي جتي پئسي ۽ ڪپڙن جهڙا تصور موجود ناهن. ''الف ليلا '' يا 1001 راتيون جون ٻيون ڪهاڻيون گم ٿيل قديم ٽيڪنالاجين، اهڙين ترقي يافته قديم تهذيبن بابت آهن جيڪي ڀٽڪي ويون، ۽ اهڙن سانحن بابت آهن جن انهن کي تباهه ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;Irwin, pp. 211–212.&lt;/ref&gt; ”[[پتل جو شهر]]“ ۾ مسافرن جو هڪ جٿو [[آثار قديمه]] واري مهم تي [[صحارا]] مان گذري هڪ گم ٿيل قديم شهر جي ڳولا ۾ وڃي ٿو ۽ هڪ اهڙو پتل جو مرتبان هٿ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو جيڪو [[سليمان]] هڪ ڀيري [[جن]] کي قيد ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو هو،&lt;ref&gt;Pinault, pp. 148–149 &amp; 217–219.&lt;/ref&gt; ۽ انهيءَ سفر ۾ هو هڪ [[ممي]] ٿيل راڻي، [[اساطير ۽ افسانن ۾ پٿر بڻيل رهواسين،&lt;ref&gt;Irwin, p. 213.&lt;/ref&gt; جيئري جهڙن انسان نما روبوٽن ۽ [[خودڪار مشينن]]، بنا تندن جي نچندڙ حسين [[تندن واريون گڏيون]]،&lt;ref&gt;Hamori, pp. 12–13.&lt;/ref&gt; ۽ پتل جي هڪ گهوڙي سوار [[روبوٽ]] سان ملي ٿو، جيڪو ان جماعت کي قديم شهر ڏانهن رهنمائي ڪري ٿو. ”[[آبنوسي گهوڙو]]“ ۾ هڪ اهڙو روبوٽ موجود آهي&lt;ref name=Pinault&gt;&lt;/ref&gt; جيڪو هڪ اُڏامندڙ ميڪانيڪي گهوڙي جي صورت ۾ آهي ۽ ڪنجيَن سان هلندو آهي، جيڪو ٻاهرين خلا ۽ سج ڏانهن اڏامي سگهي ٿو، جڏهن⁠تہ ”ٽئين قلندر جي ڪهاڻي“ ۾ به هڪ اهڙو روبوٽ آهي جيڪو هڪ عجيب [[ملاح]] جي روپ ۾ آهي.&lt;ref name=Pinault&gt;Pinault, pp. 10–11.&lt;/ref&gt; ”پتل جو شهر“ ۽ ”آبنوسي گهوڙو“ کي ابتدائي ماقبل سائنس فڪشن جا مثال سمجهي سگهجي ٿو.
ابتدائي عربي ماقبل سائنس فڪشن جي ٻين مثالن ۾ [[فارابي]] جو هڪ مثالي [[يوتوبيا|فاضل سماج]] بابت ''آراء أهل المدينة الفاضلة'' ۽ اهڙا عنصر شامل آهن جهڙوڪ [[اڏامندڙ قالين]].

====ننڍن ۽ نوجوان پڙهندڙن لاءِ عربي ادب====
ٻين ٻولين وانگر، عربي ۾ پڻ [[نوجوانن جو ادب|ننڍن ۽ نوجوان پڙهندڙن]] لاءِ لکيل ادبي ڪمن جو تعداد وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lynx Qualey|first=Marcia|title=Arab teens and Young Adult literature: The new wave - Qantara.de|url=https://en.qantara.de/content/arab-teens-and-young-adult-literature-the-new-wave|access-date=2020-11-12|website=Qantara.de - Dialogue with the Islamic World|date=16 January 2017|language=en|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112184627/https://en.qantara.de/content/arab-teens-and-young-adult-literature-the-new-wave|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lynx Qualey|first=Marcia|date=2020-11-05|title=YA|url=https://arablit.org/category/ya/|access-date=2020-11-12|website=ArabLit &amp; ArabLit Quarterly|language=en|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201061355/https://arablit.org/category/ya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; پڙهندڙن جي هن گروهه کي سامهون رکندي، [[نيو يارڪ يونيورسٽي پريس]] جي [[عربي ادب جي لائبريري]] (LAL) جي ''ينگ ريڊرز'' سلسلي ۾ پنهنجي ''ويونگ ورڊز'' مجموعي ۾ جديد توڙي ڪلاسيڪي متن پيش ڪيا وڃن ٿا، جهڙوڪ وچئين دور جي ليکڪ محسن بن علي تنوخي (327–84/939–94) جو ڏهين صديءَ وارو قصن ۽ لطيفن جو مجموعو ''الفرج بعد الشدة'' (تڪليف کان پوءِ آساني اچي ٿي).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Young Readers |url=https://www.libraryofarabicliterature.org/ar/young-readers/ |access-date=2022-09-30 |website=Library of Arabic Literature |language=ar |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930160750/https://www.libraryofarabicliterature.org/ar/young-readers/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lynx Qualey|first=Marcia|date=2020-10-16|title=Series Brings Alive Classical Arabic Texts for Young Readers|url=https://www.al-fanarmedia.org/2020/10/series-brings-alive-classical-arabic-texts-for-young-readers/|access-date=2020-11-12|website=Al-Fanar Media|language=en-US|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116231749/https://www.al-fanarmedia.org/2020/10/series-brings-alive-classical-arabic-texts-for-young-readers/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
جرمن ۾ عربي مان ترجمو ڪندڙ ليکڪا پيٽرا ڊينگس پنهنجي 2011ع واري مقالي ”عرب ٻارن جو موجوده ادب: بنيادي جزا ۽ رجحان“ ۾ اوڻيهين صديءَ جي آخر ۾ مصر مان شروع ٿيندڙ عرب ٻارن لاءِ لکيل افسانوي ادب جو جائزو پيش ڪيو، ۽ خاص طور 1990ع کان 2010ع جي وچ ۾ شايع ٿيل ڪتابن تي ڌيان ڏنو. ڪيترن جديد مصور ڪتابن ۽ [[مانگا]] جهڙن ڪمن، مثال طور اماراتي ليکڪ قيس صديقي جي ''الذهب سوار'' ([[شيخ زايد ڪتاب انعام]] 2010)، جي بنياد تي هن نوٽ ڪيو ته بدلجندڙ جديد عرب سماج ۾ ٻارن جي ادب جي قسمن ۾ اضافو ٿيو آهي. هن وڌيڪ اهو به محسوس ڪيو ته اهڙين ڪهاڻين ۽ مناسب تصويرڪاريءَ جي گهرج وڌي رهي آهي جيڪي ٻارن کي سنجيده پڙهندڙ سمجهي لکن. آخرڪار هن طئي ڪيو ته عربي ٻارن جو ادب عرب سماج جي ترقي ۾ هڪ اهم حصو آهي ۽ عرب ثقافت ۽ عربي ٻوليءَ کي زنده رکڻ لاءِ نهايت اهم آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dünges |first=Petra |date=2011 |title=Arabic Children's Literature Today: Determining Factors and Tendencies |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030812900111150/type/journal_article |journal=Publications of the Modern Language Association of America |language=en |volume=126 |issue=1 |pages=170–181 |doi=10.1632/pmla.2011.126.1.170 |s2cid=162200447 |issn=0030-8129 |access-date=30 September 2022 |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104152417/https://www.cambridge.org/core/journals/pmla/article/abs/arabic-childrens-literature-today-determining-factors-and-tendencies/10DFF0E0D6F9A2C318B08731ED03E7E0 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See also El Kholy, Nadia. “Arab World.” The Oxford Encyclopedia of Children's Literature. Ed. Jack Zipes. Oxford: Oxford UP, 2006.&lt;/ref&gt;

آن لائين رسالي [[عرب لِٽ]] جي چيف ايڊيٽر مارسيا لنڪس ڪوالي نوجوان پڙهندڙن لاءِ عربي ناولن جا ترجما ڪيا آهن، جهڙوڪ فلسطيني ليکڪا سونيا نمر جو ''ٿنڊربرڊس''.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Nimr |first1=Sonia |url=https://utpress.utexas.edu/books/nimr-qualey-thunderbird |title=Thunderbird Book One By Sonia Nimr, translated by M. Lynx Qualey |date=2022-10-25 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-1-4773-2581-0 |language=en |access-date=30 September 2022 |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210165637/https://utpress.utexas.edu/books/nimr-qualey-thunderbird |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه هن نوجوانن لاءِ عربي ڪتابن بابت لکيو به آهي&lt;ref&gt;Qualey, M. Lynx. (2014) &quot;Arabic Books for Teens.&quot; ''World Literature Today'' 88, no. 1: 6-6. doi:10.1353/wlt.2014.0127.&lt;/ref&gt; ۽ علمي فورمن ۾ به شرڪت ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Corbett |first1=Emily |last2=Phillips |first2=Leah |date=2021-11-12 |title=Ploughing the Field: YA in Translation |journal=The International Journal of Young Adult Literature |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.24877/IJYAL.64 |issn=2634-5277 |s2cid=245751051|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; هوءَ ۽ ٻيا ادبي مترجم ۽ صلاحڪار عربڪڊلٽنائو''ArabKidLitNow!'' نالي ويب سائيٽ شايع ڪن ٿا، جيڪا ٻارن ۽ نوجوان پڙهندڙن لاءِ ترجمو ٿيل عربي ادب کي هٿي ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ArabKidLitNow! |url=https://arabkidlitnow.com/ |access-date=2022-08-02 |website=ArabKidLitNow! |language=en |archive-date=27 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227051150/https://arabkidlitnow.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==عربي ادب ۾ عورتون==
{{see also|عرب دنيا ۾ عورتن جون ادبي مجلسون ۽ تنظيمون}}{{اسلامي ثقافت}}

ڪلاريسا برٽ جي لفظن ۾،

:: انهن تاريخي ۽ سماجي حالتن جي باوجود، جن قبل از اسلام دور کان اوڻيهين صديءَ تائين عربي ثقافت جي ادبي رڪارڊ ۾ عورتن جي شاعراڻي اظهار کي لڳ ڀڳ مڪمل طور اوجهل ڪري ڇڏيو، ڪجهه اهم استثنائن سان گڏ عربي ۾ شاعري لکندڙ عورتن ويهين صديءَ جي شروعات کان وٺي پنهنجي شاعراڻي آڇ کي مرڪزي ثقافتي فورمن ۾ پيش ڪرڻ، ۽ سڄي عرب دنيا جي ادبي ثقافت ۾ نون ۽ جديد شاعراڻن ڌارن ۾ ڀرپور حصو وٺڻ ۾ وڏيون اڳڀرائيون ڪيون آهن.&lt;ref&gt;Clarissa Burt, 'Arts: Poets and Poetry: Arab States', in Encyclopedia of Women and Islamic Cultures, ed. by Suad Joseph (Leiden: Brill, 2003-2007), V: 77-80 (pp. 77-78).&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ عربي ادب جي گهڻي تاريخ ۾ عورتن جو ڪردار وڏي پيماني تي درج ٿيل صورت ۾ نمايان نه رهيو، تڏهن به انهن جو لاڳيتو حصو رهيو آهي. عربي ۾ عورتن جي ادب تي نسبتاً گهٽ تحقيق ٿي آهي، ۽ عربي ٻوليءَ جي گهڻين تعليمي سرشتن ۾ ان کي گهڻي جاءِ نه ملي آهي؛ انهيءَ ڪري ان جي اهميت ۽ حيثيت شايد عام طور گهٽ سمجهي وئي آهي.&lt;ref&gt;Hoda Thabet, ''Pioneering Female Authors in Egypt and the Levant: An Introduction into the Origins of the Arabic Novel'' (Reykjavík: Háskólaprent, 2013) {{ISBN|978-9979-72-479-7}}; cf. [[طاھره قطب الدين]], 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II 867, {{cite web|url=http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20(Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.).pdf |title=Archived copy |access-date=2015-03-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207005116/http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20%28Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.%29.pdf |archive-date=2014-02-07 }}.&lt;/ref&gt;

===وچئين دور===
{{see also|وچئين دور جون عربي شاعرات}}

[[طاھره قطب الدين]] جي راءِ موجب،

: عورتن جي شاعري جو ذڪر عام وچئين دور جي مجموعن ۾ تمام گهٽ ملي ٿو. ابتدائي مجموعا مرتب ڪندڙن يا ته عورت شاعرن کي نظرانداز ڪيو يا سندن بابت تحقير آميز ڳالهيون ڪيون ... ''نزھة الجلساء'' جي ديباچي ۾ السيوطي عورتن جي ”قديم“ شاعريءَ جي هڪ وڏي مجموعي—گهٽ ۾ گهٽ ڇهه جلدن واري—جو حوالو ڏئي ٿو، جيڪو هاڻي گم ٿي چڪو آهي ... انهيءَ مان اهو لڳي ٿو ته عورت شاعر، گهٽ ۾ گهٽ ابتدائي ڪلاسيڪي دور ۾، شاعراڻي منظرنامي جو شايد ان کان وڌيڪ متحرڪ حصو هيون، جيترو عام طور سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Tahera Qutbuddin, 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II 865-67 (p. 867), {{cite web|url=http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20(Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.).pdf |title=Archived copy |access-date=2015-03-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207005116/http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20%28Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.%29.pdf |archive-date=2014-02-07 }}.&lt;/ref&gt;

(وچئين دور جي عربي عورتن جي لکڻين جو انگريزي ترجمي ۾ بنيادي جديد مجموعو عبدالله العذاريءَ جو آهي.)&lt;ref&gt;''Classical Poems by Arab Women: A Bilingual Anthology'', ed. and trans. by Abdullah al-Udhari (London: Saqi Books, 1999) {{ISBN|086356-047-4}}; books.google.co.uk/books/about/Classical_poems_by_Arab_women.html?id=WniBAAAAIAAJ&amp;.&lt;/ref&gt;
قبل از اسلام عورتن جو ادب لڳي ٿو ته ''مرثيه'' جي صنف تائين محدود هو.&lt;ref&gt;Tahera Qutbuddin, 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II 865, {{cite web |url=http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20(Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.).pdf |title=Archived copy |access-date=2015-03-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207005116/http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20%28Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.%29.pdf |archive-date=2014-02-07}}.&lt;/ref&gt; سڀ کان ابتدائي شاعرات [[خنساء]] ۽ [[ليلا اخيليا]] هيون، جيڪي ستين صديءَ سان لاڳاپيل آهن. انهن جو ''رثاء'' يا سوڳوار شاعريءَ تي ڌيان ڏيڻ اهو ظاهر ڪري ٿو ته هيءَ اهڙي صنف هئي، جنهن ۾ عورتن لاءِ ڪم ڪرڻ قبوليل سمجهيو ويندو هو. تنهن هوندي به عشقيه شاعري به عورتن جي شاعريءَ جي هڪ اهم صنف هئي. [[اموي خلافت|اموي]] ۽ [[عباسي خلافت|عباسي]] دور ۾ پيشاور ڳائڪڻ ٻانهيون (''قيان''، مفرد ''قينه'') عشقيا گيت ڳائينديون هيون ۽ انهن سان گڏ موسيقي به پيش ڪنديون هيون؛ مدح ۽ مقابلي واري شاعريءَ سان گڏ ''قيان'' عشقيه شاعري (''غزل'') به ڳائينديون هيون. ''رسالة القيان'' ۾ [[جاحظ]] (وفات 255هه/868×69ع) اندازو لڳايو ته هڪ ماهر ڳائڻي وٽ 4,000 گيتن جو ذخيرو ٿي سگهي ٿو. عباسي دور جون نمايان ڳائڪڻ ٻانهيون هيون: [[عنان]] (هارون الرشيد جي محبوبه، حڪومت 786–809ع)، [[عريب المأمونية]] (المأمون جي سريه، حڪومت 813–17ع)، ۽ [[فضل الشاعره]] (وفات 871ع؛ المتوڪل جي سريه، حڪومت 847–61ع). ساڳئي وقت هارون الرشيد جي سوٽيلي ڀيڻ [[عليه بنت مهدي]] (777–825ع) به پنهنجي شاعراڻي صلاحيت لاءِ مشهور هئي، جيئن بصره جي صوفيه ۽ شاعرہ [[رابعه عدويه]] (وفات 801ع) پڻ.&lt;ref name=&quot;Tahera Qutbuddin 2006&quot;&gt;Tahera Qutbuddin, 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II 866, {{cite web|url=http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20(Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.).pdf |title=Archived copy |access-date=2015-03-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207005116/http://nelc.uchicago.edu/sites/nelc.uchicago.edu/files/2006%20Women%20Poets%20%28Med.%20Islamic.%20Civ.%20Enc.%29.pdf |archive-date=2014-02-07 }}.&lt;/ref&gt; عورتن جو قبل از جديد دورن ۾ فنون جي سرپرست طور به اهم ڪردار هو.&lt;ref&gt;[[ڊي. فيئرچائلڊ رگلز]], 'Women, Patrons', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II 863-65&lt;/ref&gt;
وچئين دور جي اندلسي اسپين جي لکڻين مان ڪيترين اهم عورت ليکڪن جي شاهدي ملي ٿي، خاص طور [[ولاده بنت مستڪفي]] (1001–1091ع)، جيڪا اندلس جي اموي شهزادي هئي، [[تصوف|صوفيانه]] شاعري لکندڙ هئي ۽ ساٿي شاعر [[ابن زيدون]] جي محبوبه هئي؛ غرناطه جي شاعرہ [[حفصه بنت الحاج الركونية]] (وفات 1190/91ع)؛ ۽ [[نزهون غرناطيه بنت قلعيه]] (وفات 1100ع). اهي ۽ ٻيون عورت ليکڪون عورتن جي هڪ لڪل ادبي دنيا ڏانهن اشارو ڪن ٿيون.

ادبي اشرافيه ۾ نمايان حيثيت نه هجڻ جي باوجود، عورتن عربي ادب ۾ ڪردارن جي صورت ۾ به اهم حصو ادا ڪيو. مثال طور ''[[سيرة الأميرة ذات الهمة]]'' هڪ [[عربي رزميه ادب|عربي رزميه]] آهي، جنهن ۾ عورت جنگجو فاطمه ذات الهمة مرڪزي ڪردار طور سامهون اچي ٿي،&lt;ref&gt;Remke Kruk, ''The Warrior Women of Islam: Female Empowerment in Arabic Popular Literature'', Library of Middle East History, 54 (London: Tauris, 2014).&lt;/ref&gt; ۽ [[شهرزاد]] پنهنجي زندگي بچائڻ لاءِ ''[[هزار هڪ راتيون]]'' ۾ هوشياريءَ سان ڪهاڻيون ٻڌائڻ سبب مشهور آهي.

[[مملوڪ دور]] ۾ صوفي استاد ۽ شاعرہ [[عائشة الباعونية]] (وفات 1517ع) جي تصنيفي سرگرمي پنهنجي عروج تي پهتي، جيڪا غالباً ويهين صديءَ کان اڳ عربي ڳالهائيندڙ دنيا جي سڀ کان گهڻي لکڻ واري عورت مصنفه هئي. هوءَ اڄ جي مصر ۽ شام واري علائقي ۾ رهي، [[باعوني]] خاندان سان لاڳاپيل هئي، جيڪو قاضين ۽ عالمن لاءِ مشهور هو، ۽ [[قادريه]] سلسلي جي ''عُرماوي'' شاخ سان واسطو رکندي هئي. عائشه نثر ۽ نظم ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻارهن ڪتاب تصنيف ڪيا، جن ۾ ٽي سؤ کان وڌيڪ ڊگها صوفيانه ۽ مذهبي نظم شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Tahera Qutbuddin 2006&quot;/&gt;

===نھضه===
عرب ثقافتي احيا ([[نھضة]]) واري جديد دور جي ابتدائي نمايان عورت ليکڪا [[طاھره]] (1820–52ع) هئي، جيڪا اڄ جي ايران واري خطي مان هئي. هن عربي ۽ فارسي ۾ اعليٰ شاعري لکي.{{Citation needed|date=March 2024}}

[[عرب دنيا ۾ عورتن جون ادبي مجلسون ۽ تنظيمون]] پڻ اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ وجود ۾ آيون، ۽ شروعات ۾ انهن جي اڳواڻي گهڻو ڪري [[عرب عيسائي]] عورتن ڪئي، جن کي عثماني سلطنت ۾ پنهنجي مسلمان همعصر عورتن جي ڀيٽ ۾ نسبتاً وڌيڪ آزادي ۽ تعليم تائين رسائي حاصل هئي. [[مريانا مراش]] (1848−1919ع) [[حلب]] ۾ اهڙيءَ ادبي مجلس جي شروعات ڪئي، جيڪا هاڻي عورتن کي شامل ڪندڙ پهرين ادبي مجلس سمجهي وڃي ٿي. 1912ع ۾ [[مي زيادة]] (1886–1941ع) پڻ [[قاهره]] ۾ ادبي مجلس قائم ڪئي، ۽ 1922ع ۾ [[مري عجمي]] (1888−1965ع) ساڳيو ڪم [[دمشق]] ۾ ڪيو. انهن مجلسن عورتن جي ادبي، صحافتي لکڻين ۽ اشاعت جي ابھرڻ کي سهارو ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن عربي ادب جي مردمرڪز دنيا ۾ خيالن جي ڏي وٺ کي وڌايو.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Cooke |first=Miriam |title=Arab women writers |date=1993-01-14 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/CBO9780511519659A022/type/book_part |work=Modern Arabic Literature |pages=443–462 |editor-last=Badawi |editor-first=M. M. |access-date=2023-08-14 |edition=1 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/chol9780521331975.014 |isbn=978-0-521-33197-5 |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104152313/https://www.cambridge.org/core/books/abs/modern-arabic-literature/arab-women-writers/7F25C21A6CC1EE41AE0C50E2B8C3CA9F |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

=== ويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان ايڪويهين صديءَ جي شروعات تائين ===
عورت عرب مصنفائن جي جديد عربي شاعريءَ بابت ڪلاريسا برٽ جو هڪ قول: 
{{blockquote|روايتي قصيدي جي پابندين کان آزاد ٿي، انهن عورتن مان ڪيترين ۽ ٻين شاعرائن ڊگها شعري سفر طئي ڪيا آهن ۽ عورتن جي تجربي جي اهڙن ميدانن ۾ داخل ٿيون آهن، جيڪي ان کان اڳ ڇپيل صورت ۾ پيش نه ڪيا ويا هئا. ڪيترن ئي حوالن سان هي شاعراڻو ڪم عورتن جي ڪردار، حيثيت، تجربي ۽ عورتن جي انهيءَ خواهش بابت تنقيدي بحث جي واڌ سان گڏ گڏ هليو آهي، ته هوءَ عوامي سماج جي مڪمل حصيدار ميمبر بڻجي. [...] چند استثنائن کان سواءِ، عرب دنيا ۾ انهن ۽ ٻين شاعرائن جي تنقيدي پذيرائي بهترين حالت ۾ به ٿڌي رهي آهي، ۽ گهڻو ڪري ان ۾ انهن جي انهن شاعراڻي اصولن جي پابندي يا انهن کان انحراف بابت تنقيد شامل رهي آهي، جيڪي عربي ادبي تنقيد جي ڪيترن اسڪولن ۾ حڪمي معيار طور مڃيا ويندا رهيا آهن.&lt;ref name=&quot;Clarissa Burt 2007 p. 78&quot; /&gt;}}

هن دور ۾ عربي ۾ عورتن جي لکڻين جي اڳواڻ شخصيتن ۾ [[مريانا مراش]]، مي زيادة، ۽ [[مري عجمي]] سان گڏ [[زينب فواز]] (جديد لبنان/مصر، 1846–1914ع) به شامل آهي، جنهن بابت چيو وڃي ٿو ته هن عربي ۾ پهريون ناول لکيو ۽ انهيءَ ٻوليءَ ۾ ناٽڪ لکڻ واري پهرين عورت پڻ هئي؛{{Citation needed|date=March 2024}} [[عائشه تيمور]] (جديد ترڪي/مصر، 1840–1902ع)؛ [[ملڪ حفني ناصف]] (تخلص باحثة البادية، مصر 1886–1918ع)؛ [[عنبرہ سلام خالدي]] (جديد فلسطين/لبنان، 1897–1988ع) [[عنبرہ سلام خالدي]] (جديد فلسطين/لبنان، 1897–1986ع) ۽ [[سلما الملايڪه]] (عراق، 1908–1953ع، تخلص ام نزار).

[[ٻي عالمي جنگ]] کان پوءِ عربي عورتن جي شاعري گهڻي وڌيڪ نمايان ٿي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Clarissa Burt 2007 p. 78&quot;&gt;Clarissa Burt, 'Arts: Poets and Poetry: Arab States', in ''Encyclopedia of Women and Islamic Cultures'', ed. by Suad Joseph (Leiden: Brill, 2003-2007), V: 77-80 (p. 78).&lt;/ref&gt; [[نازڪ الملايڪه]] (عراق/مصر، 1923–2007ع) [[سلما الڪاظميه]] جي ڌيءَ هئي، جيڪا پاڻ به شاعرہ ۽ ابتدائي قومپرست تحريڪ جي اڳواڻ هئي. الملايڪه کي [[بدر شاڪر سياب]] سان گڏ عربي شاعريءَ ۾ آزاد نظم تحريڪ جي شروعات ڪندڙ سمجهي سگهجي ٿو. سندس شاعري موضوعاتي تنوع ۽ تصويري زبان جي استعمال سبب سڃاتي وڃي ٿي. هن ''قضايا الشعر المعاصر'' به لکيو، جيڪو عرب ادبي تنقيد ۾ هڪ وڏو واڌارو سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RIB5qT9sGnwC&amp;q=Salma+al-Kadhimiyya&amp;pg=PA152|title=Historical Dictionary of Iraq|last1=Ghareeb|first1=Edmund A.|last2=Dougherty|first2=Beth|date=2004-03-18|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810865686|language=en|access-date=24 October 2020|archive-date=4 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104152319/https://books.google.com/books?id=RIB5qT9sGnwC&amp;q=Salma+al-Kadhimiyya&amp;pg=PA152#v=onepage&amp;q=Salma%20al-Kadhimiyya&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جنگ کان پوءِ جي ٻين اهم شاعراڻي آوازن ۾ [[فدوى طوقان]] (فلسطين، 1917–2003ع)، [[رباب ڪاظمي]] (عراق، پيدائش 1920ع)، [[جليلا رضا]] (مصر، 1920–2001ع)، [[سلما خضراء جيوسي]] (فلسطين، 1926-) ۽ [[لميعه عباس عمارہ]] (عراق، پيدائش 1927ع) شامل آهن.
[[سنيه صالح]] (شام، 1935–85ع) جي شاعري پنهنجي زماني جي ڪيترن مشهور رسالن ۾ ڇپي، خاص طور ''شعر'' ۽ ''[[مواقف]]'' ۾، پر پوءِ به اها سندس مڙس شاعر [[محمد ماغوط]] جي ڪم جي پاڇي هيٺ رهي. سندس پوئين نظمن ۾ گهڻو ڪري سندس ٻن ڌيئرن سان لاڳاپو موضوع بڻيو، ۽ انهن مان ڪيترا سندس بيماريءَ دوران لکيا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس وفات سرطان سبب ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://arablit.org/2017/06/23/saniyah-saleh/|title=Friday Finds: The Poetry of Underappreciated Saniyah Saleh|date=2017-06-23|work=ArabLit|access-date=2018-06-04|language=en-US|archive-date=26 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126194858/https://arablit.org/2017/06/23/saniyah-saleh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
ٻيون عرب جنگ کان پوءِ واريون شاعرائون آهن [[زبيدہ بشير]] (تيونس، پيدائش 1938ع)؛ [[غادہ سمان]] (شام، پيدائش 1942ع)، جيڪا نه فقط شاعري پر مختصر افسانن ۽ ناولن لاءِ به مشهور آهي؛ [[سعاد صباح]] (ڪويت، پيدائش 1942ع) ۽ [[حمدہ خميس]] (بحرين، پيدائش 1946ع)، جنهن کي بحرين جي پهرين عورت آزاد نظم شاعرہ سمجهيو وڃي ٿو.
وڌيڪ جديد عربي ادب ۾ عورت ليکڪن جي ڇپيل تصنيفن جو تعداد وڌيو آهي: [[سهير قلماوي]]، [[ألفت ادلبي]]، [[ليلا بعلبڪي]]، [[زهرابي ماتومال]]، [[هدى برڪات]]، [[اليفه رفعت]]، [[سلوى بڪر]] ۽ [[سميحه خريس]] انهن ناول نگارن ۽ نثرنگارن مان ڪجهه آهن. اهڙين اهم عورت ليکڪن جو به هڪ سلسلو رهيو آهي، جن [[غير افسانوي ادب]] ۾ لکيو ۽ گهڻو ڪري مسلمان معاشرن ۾ عورت جي حالت تي روشني وڌي، جن ۾ [[زينب غزالي]]، [[نوال سعداوي]] ۽ [[فاطمه مرنيسي]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Oesterreicher |first=Zachary |title=Gender and identity reflected in the works of Nawāl Al-Sa'adāwī and Samīḥah Khrais |url=https://core.ac.uk/display/477749840?source=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815085938/https://core.ac.uk/display/477749840?source=2 |archive-date=15 August 2023 |access-date=15 August 2023}}&lt;/ref&gt;
عرب دنيا جي عورت ليکڪن کي ناگزير طور تڪرار جو به منهن ڏسڻو پيو آهي. مثال طور [[ليلا بعلبڪي]] تي سندس مختصر افسانن جي مجموعي ''چنڊ سان نزاڪت'' (1963ع) جي اشاعت کان ڪجهه مهينن بعد فحاشي ۽ ”عام اخلاقيات کي خطري ۾ وجهڻ“ جو الزام لڳايو ويو. لبناني اخلاق پوليس هر انهيءَ ڪتاب گهر تائين وئي، جتي اهو ڪتاب وڪرو ٿيندو هو، ته جيئن ان جي عشقيه مواد سبب باقي بچيل سڀ ڪاپيون ضبط ڪري سگهجن.{{Citation needed|date=January 2022}}

[[الجيريا]] ۾، عورتن جو زباني ادب، جيڪو ''بوقاله'' نالي رسمن ۾ استعمال ٿيندو هو ۽ جنهن جي معنيٰ مٽيءَ جو ٺهيل گهڙو به آهي، 1950ع ۽ 1960ع جي شروعات ۾ [[الجيريا جي جنگ آزادي|آزاديءَ جي جنگ]] دوران قومي سڃاڻپ ۽ نوآباديات مخالف مزاحمت جي علامت بڻيو. اهي نظم گهڻو ڪري [[الجيرين عربي]] ۾ چار کان ڏهن سٽن تائين هوندا آهن، ۽ روزمره زندگيءَ جي موضوعن جهڙوڪ عشق ۽ ڪم کان وٺي سياسي موضوعن جهڙوڪ آزاديءَ جي جدوجهد تائين پکڙيل هوندا آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت الجيرين عربي کي شاعراڻي ٻولي طور استعمال ڪرڻ پاڻ ۾ ئي ثقافتي مزاحمت جو عمل سمجهيو ويندو هو، انهن نظمن هڪ انقلابي مفھوم اختيار ڪيو.&lt;ref&gt;Slyomovics, S. (2014). Algerian Women's Buqalah Poetry: Oral Literature, Cultural Politics, and Anti-Colonial Resistance. Journal Of Arabic Literature, 45(2-3), 145-168.&lt;/ref&gt;

=== عورت ليکڪن جو همعصر عربي ادب ===
مختصر طور ايترو چوڻ ڪافي آهي ته جيتوڻيڪ عرب عورت ليکڪائون پنهنجي تصنيفن ۾ کليل موضوعن يا ممنوع بحثن کي ڇيڙڻ سبب اڄ به تڪرار جي خطري کي منهن ڏين ٿيون، پوءِ به سماجي ميڊيا ۽ عربي ادب بابت وڌندڙ عالمي سڃاڻپ جي ڪري اهڙن موضوعن کي وڌيڪ کلي طرح ۽ وڌيڪ زور سان پيش ڪيو وڃي ٿو. وڌيڪ جديد عرب عورت ليکڪن ۾ [[حنان شيخ]]، [[سلوى نعيمي]] (ليکڪا، شاعرہ ۽ صحافيا)، [[جمانه حداد]] (صحافيا ۽ شاعرہ)، [[آسيه جبار]]، [[اهداف سويف]] ۽ [[ياسمين راشدي]] وغيره شامل آهن، جيڪي جنسيات، جسم فروشي، هم جنسيت، سياسي سنسرشپ ۽ مواخذي جهڙن گهٽ بحث هيٺ ايندڙ موضوعن کي، عرب پرديس ۽ بين الاقوامي سطح تي عرب هجرت جي حوالي سان، بي باڪيءَ سان سامهون آڻين ٿيون.
همعصر عرب عورت ليکڪائون/شاعرائون/صحافيون ادب ۽ غير افسانوي تصنيفون لکڻ سان گڏ پنهنجي عملي زندگيءَ ۾ گهڻو ڪري هڪ سرگرم ڪارڪردگي وارو ڪردار پڻ اختيار ڪن ٿيون، ته جيئن عرب سماج ۾ عورت جي حالت کي اجاگر ۽ بهتر بڻائي سگهجي. هن تصور جي نمائندگي [[مونا طحاوي]] جهڙين عورتن وٽ ملي ٿي، جيڪا هڪ مصري ڪالم نويس ۽ عالمي عوامي مقرره آهي. هوءَ عرب ۽ مسلمان مسئلن بابت پنهنجي غير روايتي خيالن ۽ عالمي نسوانيت ۾ پنهنجي شموليت سبب مشهور آهي. 2015ع ۾ هن پنهنجو ڪتاب ''[[پوتيون ۽ ڪنوارپ وارا پردا]]'' شايع ڪيو، جنهن ۾ هوءَ وچ اوڀر ۾ جنسي انقلاب جي ضرورت بابت دليل ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jun/12/headscarves-and-hymens-why-the-middle-east-needs-a-sexual-revolution-mona-eltahawy-review|title=Headscarves and Hymens: Why the Middle East Needs a Sexual Revolution by Mona Eltahawy – review|last=Aspden|first=Rachel|date=2015-06-12|website=The Guardian|language=en|access-date=2018-06-04|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203174412/https://www.theguardian.com/books/2015/jun/12/headscarves-and-hymens-why-the-middle-east-needs-a-sexual-revolution-mona-eltahawy-review|url-status=live}}&lt;/ref&gt; مصر مان هڪ ٻي ليکڪا [[بسمه عبد العزيز]] آهي، جنهن [[الطابور (ناول)|الطابور]] يا ''ھي اٿئي جسم'' نالي غير-يوٽوپيائي ناول شايع ڪيا آهن، ۽ مصر ۾ جبر، تشدد ۽ حڪومتي آمرانه ٻولي بابت پنهنجي مطالعي تي ٻڌل غير افسانوي ڪتاب پڻ لکيا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Daum|first=Rachael|date=2015-12-29|title=Basma Abdel Aziz: 'The Worst Thing Is That Publishers Are Scared, Too'|url=https://arablit.org/2015/12/29/basma-abdel-aziz-the-worst-thing-is-that-publishers-are-scared-too/|access-date=2021-08-20|website=ArabLit &amp; ArabLit Quarterly|language=en-US|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331150517/https://arablit.org/2015/12/29/basma-abdel-aziz-the-worst-thing-is-that-publishers-are-scared-too/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

همعصر عرب عورتن جي ادب تي [[عرب پرديس]] جو گهرو اثر رهيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ عربي ڳالهائيندڙ ماڻهن رڳو عربي ۾ نه پر ٻين ٻولين، خاص طور انگريزي، فرينچ، ڊچ ۽ جرمن ۾ پڻ لکيو آهي. عربي يا عربي ڳالهائيندڙ علائقن ۾ تيار ٿيل ادب جي رسائي وڌائڻ ۾ انٽرنيٽ پڻ اهم آهي:

{{blockquote|شاعرن جي نوجوان نسل ۾ انٽرنيٽ مجموعا چڙهائڻ ۽ شاعري ورهائڻ لاءِ هڪ پليٽ فارم بڻجي ويو آهي. انهن مان ڪي شاعرائون پنهنجون ويب سائيٽون رکن ٿيون، جڏهن⁠تہ ٻيون عورتون انهن وڌندڙ جال مجموعن ۾ شامل آهن، جيڪي نوجوان عرب ڪمپيوٽر شوقين طرفان عربي شاعري ۽ شعري تاريخ جا ويب محفوظخانا ٺاهڻ لاءِ شايع ڪيا وڃن ٿا. ساڳئي نموني، انهن عورتن جي شاعريءَ تي تنقيدي لکڻيون، جيتوڻيڪ هاڻي آن لائين ذريعن ۽ عرب دنيا جي وڏين اخباري اشاعتن جي ويب بنيادن تي چڱيءَ طرح موجود آهن، پوءِ به شاعريءَ جي اڀرندڙ قدرن کي بيان ڪرڻ، انهن نون متنن مان ڪجهه جي تنقيدي اهميت کي ماپڻ، ۽ اهڙي عرب عورتن جي شاعريءَ جي سرپرستي ڪرڻ لاءِ، جيڪا وزن، گہرائي ۽ شهرت ۾ اسان جي دور جي ڪجهه وڏن عرب مرد شاعرن جي ڪم جي برابر هجي، اڃا تائين ڪو واضح تنقيدي نظام پيدا نه ڪري سگهيون آهن.&lt;ref&gt;Clarissa Burt, 'Arts: Poets and Poetry: Arab States', in ''Encyclopedia of Women and Islamic Cultures'', ed. by Suad Joseph (Leiden: Brill, 2003-2007), V: 77-80 (p. 80).&lt;/ref&gt;}}م
==ادبي تنقيد==
ڪيترين ئي صدين تائين عربي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ [[ادبي تنقيد]] جي هڪ زنده ۽ سرگرم روايت موجود رهي آهي. قبل از اسلام دور جي شاعري ميلن ۾ اڪثر ٻه شاعر هڪ ٻئي جي مقابلي ۾ بيهندا هئا، جتي شعرن جي جنگ ٿيندي هئي، ۽ حاضر مجلس سامعين انهن مان هڪ کي فاتح قرار ڏيندا هئا. ادبي تنقيد جو لاڳاپو علمِ ڪلام سان به رهيو، ۽ قرآن جي اسلامي مطالعي سان ان کي سرڪاري حيثيت به حاصل ٿي. جيتوڻيڪ جديد مفهوم ۾ جنهن شيءِ کي ”ادبي تنقيد“ چئي سگهجي، اهڙي صورت ڪنهن اهڙي متن تي لاڳو نه ڪئي وئي جنهن کي ''اعجاز''، يعني بي مثال ۽ الاهي الهام سان ڀرپور، سمجهيو ويندو هو، پوءِ به متني جائزو، جنهن کي ''[[اجتهاد]]'' چيو ويندو هو ۽ جيڪو آزاد استدلال ڏانهن اشارو ڪندو هو، جائز هو. هن مطالعي وسيلي پيغام کي وڌيڪ سٺي نموني سمجهڻ ممڪن ٿيو ۽ عملي استعمال لاءِ ان جي تشريح ۾ آساني پيدا ٿي، جنهن سان اهڙي تنقيدي طريقي جي ترقي ٿي جيڪا بعد ۾ ٻين ادبي متنن تي ڪم لاءِ به اهم ثابت ٿي. ادبي ٻوليءَ ۾ لکيل متنن ۽ عوامي يا مقبول متنن جي وچ ۾ جيڪا واضح فرق ڪشي باقاعدگيءَ سان ڪئي ويندي هئي، تنهن جي نتيجي ۾ عربي ادب جو فقط هڪ حصو ئي عام طور مطالعي ۽ تنقيد جي لائق سمجهيو ويندو هو.

عربي ۾ [[شعر جي تجزيي]] بابت ابتدائي ڪتابن مان ڪي [[ڪوفو|ڪوفي]] نحوي ثعلب (وفات 904ع) جو ''قواعد الشعر'' يا ''شاعري جا بنياد''{{sfn|Heinrichs|Allen|2012|p=62}} ۽ [[قدامة بن جعفر]] جو ''نقد الشعر'' يا ''شعري تنقيد'' آهن. ٻين ڪتابن پڻ ٻن شاعرن جي ڀيٽ ڪرڻ واري روايت جاري رکي، ته جيئن اهو طئي ڪري سگهجي ته انهن مان ڪير ڪلاسيڪي شاعراڻي ساخت جي اصولن تي وڌيڪ پورو لهي ٿو. سرقو يا ادبي چوري پڻ هڪ اهم موضوع بڻجي ويو، جنهن تنقيد نگارن جي فڪر کي گهڻو مشغول رکيو. [[متنبي]] جا آثار خاص طور تي انهيءَ حوالي سان گهڻو پڙهيا ويا. ڪيترن ماڻهن جي نظر ۾ هو سڀني عرب شاعرن مان سڀ کان وڏو شاعر هو، پر پنهنجي صلاحيتن بابت سندس متڪبر خود اعتمادي ٻين ليکڪن کي گهڻو نه وڻي، ۽ هو سندس شعر لاءِ ڪنهن ماخذ يا اڳئين سرچشمي جي تلاش ۾ لڳي ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-12 |title=Al Mutanabbi and the Arrogance Within: The Life of a Great Arabic Poet |url=https://insidearabia.com/al-mutanabbi-and-the-arrogance-within-the-life-of-a-great-arabic-poet/ |access-date=2022-06-14 |website=Inside Arabia |language=en-US |archive-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814223348/https://insidearabia.com/al-mutanabbi-and-the-arrogance-within-the-life-of-a-great-arabic-poet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جيئن گهڻن مختلف موضوعن بابت حقيقتن جا مجموعا تيار ڪيا ويا، تيئن ادب ۾ استعمال ٿيندڙ هر ممڪن [[بلاغتي صنعت]] کي بيان ڪندڙ بيشمار مجموعا به سامهون آيا، ۽ ان سان گڏ اهو به ته اهڙا فني رهنما ڪيئن لکجن.

جديد تنقيد شروعات ۾ نون ڪمن کي ماضي جي ڪلاسيڪي مثالي معيارن جي ڀيٽ ۾ ناموافق نموني ڏٺو، پر اهي معيار جلد ئي ضرورت کان وڌيڪ مصنوعي هجڻ سبب رد ڪيا ويا. يورپي [[رومانوي شاعري]] جي صورتن کي اختيار ڪرڻ سان لاڳاپيل تنقيدي معيار به متعارف ٿيا. [[طاھا حسين]]، جيڪو پاڻ يورپي فڪر ۾ گهري واقفيت رکندو هو، ايتري همت به ڪئي جو قرآن کي جديد تنقيدي تجزيي سان پڙهيو، جتي هن اهڙن خيالن ۽ ڪهاڻين ڏانهن اشارو ڪيو جيڪي قبل از اسلام شاعري مان ورتل هيون.
شاعري ۽ ٻين صنفن، ۽ عام طور عربي ٻوليءَ بابت وڏي تعداد ۾ تصنيفن رکندڙ ممتاز سوڊاني [[عالم]] ۽ ادبي نقاد [[عبد الله طيب]] (1921–2003ع) هو. شايد سندس سڀ کان نمايان ڪم ''العربي شاعريءَ کي سمجهڻ لاءِ رهنما'' آهي، جيڪو پنجٽيهه سالن کان به وڌيڪ عرصي ۾ لکيو ويو ۽ ڪيترن هزارن صفحن تي مشتمل چئن جلدن ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=King Faisal Prize {{!}} Professor Abd Allah Al-Tayyeb|url=https://kingfaisalprize.org/professor-abd-allah-al-tayyeb/|access-date=2021-07-30|language=en-US|archive-date=30 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730163613/https://kingfaisalprize.org/professor-abd-allah-al-tayyeb/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==عربي ادب بابت ٻاهرين نظر==
[[اندلس]] ۾ عربي ادبي ثقافت ڏهين کان تيرهين صديءَ تائين [[اسپين ۾ يهودي ثقافت جو سنهري دور|يهودي ادبي ثقافت]] تي تمام وڏو اثر وڌو. ان اثر ۾ عربي شاعريءَ جي خاصيتن، صنفن ۽ اسلوبن کي اختيار ڪرڻ شامل هو، ۽ پڻ—ڪلاسيڪي عربي شاعريءَ جي قرآني ٻوليءَ جي اثر هيٺ—عبراني ۾ شاعري لکڻ جو فيصلو، جنهن جي ٻوليءَ جو بنياد [[عبراني بائبل]] واري عبراني تي رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Morillas |first=Consuelo López |title=Language |date=2000-08-31 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/CBO9781139177870A009/type/book_part |work=The Literature of Al-Andalus |pages=31–59 |editor-last=Menocal |editor-first=María Rosa |access-date=2023-12-25 |edition=1 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/chol9780521471596.004 |isbn=978-0-521-47159-6 |editor2-last=Scheindlin |editor2-first=Raymond P. |editor3-last=Sells |editor3-first=Michael |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104152418/https://www.cambridge.org/core/books/abs/literature-of-alandalus/language/FBA9950D0150F8F03F0AC0EAEB9EB8CF |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

عربي ۾ لکيل ادب جو اثر [[اسلامي دنيا]] کان ٻاهر به رهيو آهي. عربي ادب جي سڀ کان ابتدائي اهم ترجمن مان هڪ ٻارهين صديءَ ۾ [[روبيرت آف ڪيٽن]] طرفان [[قرآن]] جو ترجمو هو، پر عربي ادب جي گهڻ رخي ۽ وسيع ورثي کي اولهه ۾ وڏي پيماني تي سڃاڻپ اٺارهين صديءَ جي شروعات تائين نه ملي. ان ۾ گهڻو ڪردار [[عربيات جا ماهر]] عالمن جو هو، جهڙوڪ [[فورسٽر فٽزجيرالڊ اربٿنٽ]]، جنهن جي ڪتابن مان ''عرب مصنف: عربي تاريخ ۽ ادب جو مينيوئل'' مشهور آهي. 1996ع جي [[پانِتسي ليڪچرز]] پڻ “انگلينڊ ۾ عربي علم جي تعارف” تي ٻڌل هيون.&lt;ref&gt;Burnett, Charles. 1997. ''The Introduction of Arabic Learning into England.'' London: British Library.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Introduction of Arabic Learning into England,'' (1998) review. ''[[دي بُڪ ڪليڪٽر]]'' 47 (no4) Winter: 553-554.&lt;/ref&gt;

[[انتوان گالان]] طرفان ''[[هزار هڪ راتيون]]'' جو فرينچ ترجمو عربي ادب جو پهريون وڏو ڪم هو، جنهن کي مسلمان دنيا کان ٻاهر وڏي مقبوليت ملي. ٻين اهم مترجمن ۾ [[فريڊرش روڪرٽ]] ۽ [[رچرڊ برٽن]] شامل هئا، جڏهن⁠تہ ڪجهه ٻيا مترجم [[فورٽ وليم، برٽش انڊيا]] ۾ ڪم ڪري رهيا هئا. گهٽ ۾ گهٽ اوڻيهين صديءَ کان وٺي عربي ۽ اولهه ايشيا جي ٻين ٻولين ۾ لکيل ڪيترن متنن اولهه ۾ [[استشراق]] جي فڪر ۽ فني تخليقن ۾ دلچسپي پيدا ڪئي. ”پرڏيهي“ اخلاق سان لاڳاپيل سمجهيل ڪم خاص طور تي مشهور ٿيا، پر انهن مان ڪيترن کي مواد جي بنياد تي سينسر پڻ ڪيو ويو، جهڙوڪ هم جنسيت سان لاڳاپيل حوالا، جيڪي [[وڪٽوريائي دور]] جي سماج ۾ قابلِ قبول نه هئا. ترجمي لاءِ چونڊيل گهڻا متن اولهه جي پڙهندڙن ۾ موجود اڳواٽ ٺهيل تصورن ۽ ٺپن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جو سبب بڻيا.&lt;ref name=&quot;Hamdah AlSharid-Lost in Translation&quot;&gt;{{cite web |author1=Hamdah Al Sharid |title=Lost in Translation: Orientalism and the Origin of Islamophobia – Sail Magazine |url=https://sailemagazine.com/2019/02/lost-in-translation-orientalism-and-the-origin-of-islamophobia/ |website=sailemagazine.com |access-date=8 July 2025 |date=13 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jennifer Case-Bias in Arabic-English&quot;&gt;{{cite web |author1=Jennifer Case |title=Bias in Arabic-English Translation: The Legacy of Orientalism |url=https://www.arabizitranslations.com/blog/bias-in-arabic-english-translation-the-legacy-of-orientalism |website=Arabizi Translations |access-date=8 July 2025}}&lt;/ref&gt; عربي ۾ لکيل ادب جي وسيع تنوع ۽ مقدار جي مقابلي ۾ تاريخي يا جديد عربي متنن مان تمام ٿورا ٻين ٻولين ۾ ترجمو ڪيا ويا آهن.
ويهين صديءَ جي وچ کان پوءِ عربي ڪتابن جا ٻين ٻولين ۾ ترجما وڌڻ لڳا، ۽ عربي ليکڪن کي عالمي سطح تي ڪجهه سڃاڻپ پڻ حاصل ٿيڻ لڳي. مصري ليکڪ [[نجيب محفوظ]] جا گهڻا ڪتاب 1988ع ۾ [[ادب جو نوبل انعام]] حاصل ڪرڻ کان پوءِ ترجمو ٿيا. ٻين ليکڪن جهڙوڪ [[عبد الرحمن منيف]] ۽ [[طيب صالح]] کي به اولهه جي عالمن وٽ تنقيدي ساراهه ملي. ايڪويهين صديءَ جي پهرين ڏهاڪي ۾ [[علاء الاسواني]] جي ناول ''[[يعقوبيان بلڊنگ]]'' ۽ [[رجاء الصانع]] جي ناول ''[[رياض جون ڇوڪريون]]'' کي به اولهه جي ميڊيا ۾ وڏي توجهه ملي.

== پڻ ڏسو ==
{{columns-list|
*[[جديد عربي ادب]]
*[[قبطي-عربي ادب]]
*[[عربي مختصر ڪهاڻي]]
*[[عربي معما]]
*[[عربي موسيقي]]
*[[عرب ڏند ڪٿائون]]
*[[ادبي عربي]]
*[[اسلامي سنهري دور]]
*[[انهن ملڪن ۽ علائقن جي فهرست جتي عربي سرڪاري ٻولي آهي]]
*[[عربي مصوري]] }}

==حوالا==
===حوالا===
{{Reflist|colwidth=30em}}

===ماخذ===
{{Refbegin|colwidth=30em}}
*[[Roger Allen (translator)|Allen, Roger]] (1995). ''The Arabic Novel: an Historical and Critical Introduction'' (2nd ed.). Syracuse University Press. {{ISBN|978-0815626411}}.
*{{cite book |surname=Allen |given=Roger |author-link=Roger Allen (translator) |title=The Arabic Literary Heritage: The Development of its Genres and Criticism |place=New York |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |orig-year=1998 |isbn=0-521-48525-8 |url=https://books.google.com/books?id=mP27WzY7KSMC |access-date=15 May 2023 |archive-date=15 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515232927/https://books.google.com/books?id=mP27WzY7KSMC |url-status=live }}
*Ashtiany, Julia; Johnstone, T. M.; Latham, J. D.; Serjeant, R. B.; Smith, G. Rex, ed. (1990). ''Abbasid Belles-lettres''. Cambridge University Press. {{ISBN|9780521240161}}.
*Auchterlonie, Paul (1986). ''Arabic Biographical Dictionaries: a Summary Guide and Bibliography''. Middle East Libraries Committee. {{ISBN|0-948889-01-2}}.
*Beeston, A. F. L.; Johnstone T. M.; Serjeant, R. B.; Smith, G. R., ed. (1983). ''Arabic Literature to the End of the Umayyad Period''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-24015-8}}.
*Bosworth, Clifford Edmund (1976). ''The Mediaeval Islamic Underworld: the Banū Sāsān in Arabic Society and Literature''. Brill. {{ISBN|90-04-04392-6}}.
*[[Rasheed El-Enany|El-Enany, Rasheed]] (1993). ''Naguib Mahfouz: the Pursuit of Meaning''. Routledge. {{ISBN|0-415-07395-2}}.
*Glassé, Cyril (2001). ''The New Encyclopedia of Islam''. AltaMira Press. {{ISBN|9780759101906}}.
*Hamori, Andras (1971). &quot;An Allegory from the Arabian Nights: the City of Brass&quot;. ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies''. Volume XXXIV.
*Hashmi, Alamgir, ed. (1986). ''The Worlds of Muslim Imagination''. Gulmohar.
*Hassan, Nawal Muhammad (1980). ''Hayy Bin Yaqzan and Robinson Crusoe: a Study of an Early Arabic Impact on English Literature''. Al-Rashid House for Publication.
*{{cite encyclopedia |surname=Heinrichs |given=W. P. |authorlink=Wolfhart Heinrichs |surname2=Allen |given2=R.M.A. |authorlink2=Roger Allen (translator) |editor-surname=Greene |editor-given=Roland |editor-link=Roland Greene |display-editors=etal |entry=Arabic poetics |title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics |edition=4th rev. |year=2012 |pages=62–65 |entry-url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y|page=62|keywords=|text=}} |url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y}} |place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15491-6 }}
*Irwin, Robert (2005). ''The Arabian Nights: a Companion''. Tauris Parke Paperbacks. {{ISBN|9781860649837}}.
*{{cite book |surname=Jayyusi |given=Salma Khadra |author-link=Salma Jayyusi |year=1977 |title=Trends and Movements in Modern Arabic Poetry |volume=1–2 |place=Leiden |publisher=E. J. Brill |url={{Google books|id=8pI3AAAAIAAJ|plainurl=y|page=|keywords=|text=}} |isbn=90-04-04920-7 }}
*{{cite book |surname=Jayyusi |given=Salma Khadra |year=1992 |chapter=The Romantic Poets |editor-surname=Badawi |editor-given=Mohammed Mustafa |editor-link=Mohammed Mustafa Badawi |title=Modern Arabic Literature |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-33197-5}}
*Jones, Alan (2003). &quot;Foreword&quot;. In Rodwell, J. M. ''The Koran''. Phoenix. {{ISBN|978-1842126097}}.
*{{Cite book |last=Klar |first=Marianna |title=Structural Dividers in the Qur'an |date=2021 |publisher=Routledge |editor-last=Klar |editor-first=Marianna |pages=181–231 |chapter=A Preliminary Catalogue of Qurʾanic Sajʿ Techniques: Beat Patterning, Parallelism, and Rhyme}}
*Logan, Peter Melville, ed. (2011). ''The Encyclopedia of the Novel''. Volume I. Wiley-Blackwell. {{ISBN|978-1405161848}}.
*Makdisi, George (May 1, 1986). &quot;The Diary in Islamic Historiography: Some Notes&quot;. ''History and Theory''. Volume XV.
*Marzolph, Ulrich; van Leeuwen, Richard; Wassouf, Hassan (2004). ''The Arabian Nights Encyclopedia''. ABC-CLIO. {{ISBN|1-57607-204-5}}.
*McGinnis, Jon; Reisman, David C. (2007). ''Classical Arabic Philosophy: an Anthology of Sources''. Hackett Publishing Company. {{ISBN|9780872208711}}.
*Menocal, María Rosa; Scheindlin, Raymond P.; Sells, Michael, ed. (2000). ''The Literature of al-Andalus''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-47159-1}}.
*{{cite book |surname=Moreh |given=S. |author-link=Shmuel Moreh |year=1976 |title=Modern Arabic Poetry 1800–1970: The Development of its Forms and Themes under the Influence of Western Literature |place=Leiden |publisher=E. J. Brill |isbn=90-04-04795-6 |url=https://books.google.com/books?id=G7Q3AAAAIAAJ |access-date=18 May 2023 |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104152309/https://books.google.com/books?id=G7Q3AAAAIAAJ |url-status=live }}
*Moreh, Shmuel (1986). &quot;Live Theater in Medieval Islam&quot;. In Sharon, Moshe. ''Studies in Islamic History and Civilization: in Honour of Professor David Ayalon''. Brill.
*{{cite book |surname=Moreh |given=Shmuel |author-link=Shmuel Moreh |year=1988 |title=Studies in Modern Arabic Prose and Poetry |place=Leiden |publisher=E. J. Brill |url=https://books.google.com/books?id=MssUAAAAIAAJ |isbn=90-04-08359-6 |access-date=2 June 2023 |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602082211/https://books.google.com/books?id=MssUAAAAIAAJ |url-status=live }}
*Pinault, David (1992). ''Story-Telling Techniques in the Arabian Nights''. Brill Publishers. {{ISBN|90-04-09530-6}}.
*Russell, G. A., ed. (1994). ''The 'Arabick' Interest of the Natural Philosophers in Seventeenth-century England''. Brill. {{ISBN|9789004098886}}.
*{{cite book |surname=Somekh |given=Sasson |author-link=Sasson Somekh |year=1992 |chapter=The Neo-classical Arabic poets |editor-surname=Badawi |editor-given=Mohammed Mustafa Badawi |editor-link=Mohammed Mustafa Badawi |title=Modern Arabic Literature |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-33197-5}}
*{{cite book |surname=Starkey |given=Paul |author-link=Paul Starkey |title=Modern Arabic Literature |url=https://archive.org/details/modernarabiclite0000star/mode/1up |url-access=registration |year=2006 |place=Edinburgh |publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1291-2 }}
*{{Cite journal |last=Stewart |first=Devin |date=1990 |title=Sajʿ in the &quot;Qurʾān&quot;: Prosody and Structure |url=https://www.jstor.org/stable/4183221 |journal=Journal of Arabic Literature |volume=21 |issue=2 |pages=101–139 |doi=10.1163/157006490X00017 |jstor=4183221 |url-access=subscription}}
*Stone, Christopher (2008). ''Popular Culture and Nationalism in Lebanon: the Fairouz and Rahbani Nation''. Routledge. {{ISBN|9780203939321}}.
*Toomer, G. J. (1996). ''Eastern Wisedome and Learning: the Study of Arabic in Seventeenth-century England''. Oxford University Press. {{ISBN|9780198202912}}.
*van Gelder, G. J. H. (1982). ''Beyond the Line: Classical Arabic Literary Critics on the Coherence and Unity of the Poem''. Brill. {{ISBN|90-04-06854-6}}.
*von Grunebaum, G. E. (1952). &quot;Avicenna's Risâla fî 'l-'išq and Courtly Love&quot;, ''Journal of Near Eastern Studies''.
*Wainwright, Martin (March 22, 2003). [https://www.theguardian.com/books/2003/mar/22/featuresreviews.guardianreview1 &quot;Desert island scripts&quot;]. ''The Guardian''.
*Young, M. J. L.; Latham, J. D.; Serjeant, R. B., ed. (1990). ''Religion, Learning and Science in the Abbasid Period''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-32763-6}}.
{{Refend|colwidth=30em}}

==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ==
* [https://gutenberg.org/ebooks/37985 A Literary History of the Arabs by Reynold Alleyne Nicholson]
* {{cite book |surname=Badawi |given=M. M. |author-link=Muhammad Mustafa Badawi |title=A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry |year=1975 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |url={{Google books|id=E4DbToJtTeUC|plainurl=y|page=|keywords=|text=}} |isbn=0-521-20699-5}}
* {{cite book |surname=Badawi |given=Muhammad Mustafa |author-link=Muhammad Mustafa Badawi |title=A Short History of Modern Arabic Literature |year=1993 |place=Oxford |publisher=Clarendon Press |isbn=}}
* {{cite book |last=Cachia |first=Pierre |title=Arabic literature: an overview |publisher=RoutledgeCurzon |location=London |year=2002 |isbn=9780700717255 |oclc=252908467 |url=https://archive.org/details/arabicliterature0000cach}}
* Eglash, Ruth. &quot;Arabic manuscripts from Jerusalem libraries to go online&quot;.
* {{cite EB1911 |wstitle=Arabia#Literature|display=Arabia § Literature |volume=2|pages=271–276|first=Michael Jan de|last=Goeje|author-link=Michael Jan de Goeje|first2=Griffithes Wheeler|last2=Thatcher}}
* [[Denys Johnson-Davies|Johnson-Davies, Denys]] (ed.) 2006, [[iarchive:anchorbookofmode00john|''The Anchor book of modern Arabic fiction'']], New York: Anchor Books.
* [https://www.arabnews.com/node/325681 Kaaki, Lisa (2019). ''A history of Arab women in literature''].
* {{cite encyclopedia |editor-surname=Meisami |editor-given=Julie Scott |editor-surname2=Starkey |editor-given2=Paul |editor-link2=Paul Starkey |year=1998 |title=Encyclopedia of Arabic Literature |volume=1 |url={{Google books|id=sx1bqgibKhQC|plainurl=y|page=|keywords=|text=}}|place=London; New York |publisher=Routledge |isbn=0-415-18571-8 |doi=10.4324/9780203020425}}
* {{cite encyclopedia |editor-surname=Meisami |editor-given=Julie Scott |editor-surname2=Starkey |editor-given2=Paul |editor-link2=Paul Starkey |year=1998 |title=Encyclopedia of Arabic Literature |volume=2 |url={{Google books|id=DbCFBX6b3eEC|plainurl=y|page=|keywords=|text=}}|place=London; New York |publisher=Routledge |isbn=0-415-18572-6}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [[عربي اصطلاحن جي علمي ڄاڻ]]
* [https://ontology.birzeit.edu لغوي ڳولا وارو نظام]

{{NIE Poster|year=1905|Arabic Language and Literature|Arabic literature}}
*[https://www.library.cornell.edu/colldev/mideast/arablit.htm Cornell University link to Arabic Literature]
*[https://web.archive.org/web/20100302071400/http://bc.ub.leidenuniv.nl/bc/olg/selec/tawq/index.html The original Arabic manuscript of Tawq Alhamama]

{{عربي مسودا}}
{{عربي ادب}}
{{عربي ٻولي}}

{{DEFAULTSORT:عربي ادب}}
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:اسلامي ثقافت]]
[[زمرو:عرب ثقافت]]
[[زمرو:ادب بلحاظ ٻولي]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:عربي ادب]]</text>
      <sha1>kuv8itie6a0leldy38qtqsv9lcwtlig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو ڳوٺ (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11878</id>
    <revision>
      <id>374267</id>
      <parentid>98526</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="j3sq6ajlbhq0p62osc4g7ks902ew0w3" xml:space="preserve">ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جو هي [[ڪتاب]] ”[[سنڌ]] جا ڳوٺ“ سلسلي جو پهريون ڪتاب آهي، جيڪو هن 1998ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو، رائل سائيز جي 303 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 رپيا آهي. هي ڪتاب علي محمد خان بلوچ، ڳوٺ جعفر خان لغاري، تعلقي سنجهوري، ضلعي سانگهڙ مان ڇپائي پڌرو ڪيو آهي، هن ڪتاب ۾ ڊاڪٽر بلوچ صاحب ڳوٺ جي جاگرافيائي ۽ تاريخي پسمنظر ڏيڻ کان سواءِ ڳوٺ جعفر خان ۽ ان سان لاڳو ڳوٺن جي اقتصادي حالت ۽ ترقي بيان ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي ننڍپڻ جي پڙهڻ جي ڪهاڻي لکي آهي. ان بعد ڳوٺ جي ڪجهه لائق ماڻهن، ڳوٺاڻي زندگيءَ جي گڻن، هڪ داناءَ فقير، ڳوٺاڻن شاعرن، جنگ نامي ۽ لغاري قبيلي جي نسب نامي کي شامل ڪيو آهي. هي ڪتاب سنڌ جي ڳوٺن جي تاريخ جي سلسلي جو اهم ڪتاب آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%DA%B3%D9%88%D9%BA اسان جو ڳوٺ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالو ==

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{حوالو}}</text>
      <sha1>j3sq6ajlbhq0p62osc4g7ks902ew0w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڌي جي موري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11892</id>
    <revision>
      <id>374374</id>
      <parentid>250354</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1028" sha1="sg0hnndw7felomqx22t7p8aeloyh4lg" xml:space="preserve">تعلقي حيدرآباد ۾، حيدرآباد شهر کان [[هالا]] ڏانهن ويندڙ روڊ تي، چئن ميلن جي پنڌ تي، ڳوٺ ڪرڙ سولنگيءَ کي سامهون، واٽرڪورس جي هڪ موريءَ تي هڪ ماڳ آهي، جتي 1948ع ۾ هڪڙو انڌو فقير لانڍي ٺاهي، پاڻيءَ جي مَٽِي ڀريو ويٺو هوندو هو. پوءِ اتي هڪڙي هوٽلڙي به ٺهي، جنهن تي آس پاس جا ماڻهو اچي ويهندا هئا، ۽ ڪچهري لڳي پئي هوندي هئي. انڌو فقير ته گذاري ويو، پر هن موريءَ تي ”انڌي جي موري“ نالو پئجي ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%85%D9%88%D8%B1%D9%8A انڌي جي موري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==

{{حوالا}}
{{حوالو}}</text>
      <sha1>sg0hnndw7felomqx22t7p8aeloyh4lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان سپر ليگ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12112</id>
    <revision>
      <id>374144</id>
      <parentid>167479</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="oqrawbgsr8z5eyx8aold4awdmc8u6xk" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ليگون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ پيشي وراڻي راندين جون ليگون]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا زمرا بندي|زمرا]]
[[زمرو:ڪرڪيٽ]]
[[زمرو:راند جو گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>oqrawbgsr8z5eyx8aold4awdmc8u6xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:JogiAsad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>13891</id>
    <revision>
      <id>374198</id>
      <parentid>371169</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>4190</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ نئون ڀاڱو</comment>
      <origin>374198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8879" sha1="dbrle8tm3fc3ifznppl0nc3ayel2kus" xml:space="preserve">{{archives
|style  = font-size:88%; 
|auto   = no
|editbox= no
|collapsed=yes
|prefix = واپرائيندڙ بحث:JogiAsad/آرڪائيو
|title = اَڳُوڻِي ڪچهريءَ جي سانڍيل آرڪائيوز جون تاريخون
|1=&lt;div class=&quot;nowraplinks&quot;&gt;
# [[/آرڪائيو 1| 3 آڪٽوبر 2015  – 31 آڪٽوبر 2019 ]]
# [[/آرڪائيو 2|2 نومبر 2019  – 3 جنوري 2020]]
# [[/آرڪائيو 3|20 جنوري 2020  کان نومبر 2, 2020 تائين]] 
# [[/آرڪائيو 4|7 نومبر 2020‏ - 24 ڊسمبر 2022]]
# [[/آرڪائيو 5|25 ڊسمبر 2022‏ - 26 جنوري 2026]]
&lt;/div&gt;
}}

{{واپرائيندڙ:JogiAsad/هيڊر}} {{Busy}} {{User|JogiAsad}}

{{subst:ClueBot III/JustArchiveThis}}

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[واپرائيندڙ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[واپرائيندڙ بحث:MediaWiki message delivery|ڳالھ]]) 05:17, 16 فيبروري 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;
:I'll do that, thank you for your guidance on this matter.🙏&amp;#32؛[[يوزر: JogiAsad|&lt;span style=&quot;color:Indigo;font:italic bold 1.5em MB Sindhi Sahat;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;جوڳي اسد راڄپر &lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:JogiAsad|&lt;sup style=&quot;font-family:MB Sindhi Sahat; color:DarkKhaki;&quot;&gt;ڳالھ&lt;/sup&gt;]]  15:58, 16 فيبروري 2026 ( يو.ٽي.سي)

== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. 

Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

[[User:Tiven2240|Tiven2240]]

on behalf of Feminism and Folklore International Team 

&lt;nowiki&gt;#WeTogether&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[واپرائيندڙ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[واپرائيندڙ بحث:MediaWiki message delivery|ڳالھ]]) 11:57, 11 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30391231 --&gt;
:sure I'll do that [[يوزر: JogiAsad|&lt;span style=&quot;color:Indigo;font:italic bold 1.5em MB Sindhi Sahat;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;جوڳي اسد راڄپر &lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:JogiAsad|&lt;sup style=&quot;font-family:MB Sindhi Sahat; color:DarkKhaki;&quot;&gt;ڳالھ&lt;/sup&gt;]]  04:14, 13 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;</text>
      <sha1>dbrle8tm3fc3ifznppl0nc3ayel2kus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15363</id>
    <revision>
      <id>374130</id>
      <parentid>306111</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12793" sha1="42phez5qc7jd9no5bkda6chxo3dfe4z" xml:space="preserve">[[File:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|کاٻو|حج جي دوران نڪتل تصوير]]
'''حج''' جي لغوي معنيٰ ارادو ڪرڻ آهي، يعني ارادو ڪري ڪنهن هنڌ وڃڻ. شرعي اصطلاح ۾ مڪي شريف وڃي ڪعبة الله شريف. مِني , عرفات، مزدلفه ۽ جمرات وغيره جو ارادو ڪري طواف ۽ ٻيا حج جا  مناسڪ ادا ڪرڻ ۽ مقرر اعمال ۽ آداب بجا آڻڻ کي حج چئجي ٿو.

حج جون لغت ۾ هيٺيون معنائون آهن&lt;ref&gt;اسلامي-لا، قرآن ۽ حديث جي روشنيءَ ۾ مولانا فضل احمد غزنوي؛ رسالو:مھراڻ؛ ڇپيندڙ: [[سنڌي ادبي بورڊ]]؛ 1962ع&lt;/ref&gt;:
#ارادو ڪرڻ،
#قصد ڪرڻ،
#حجت اٿارڻ،
#دليل بازي ڪرڻ،
#جهڳڙو ڪرڻ،
#بحث مباحثو ڪرڻ.

==حج ۽ اسلام==
حج، اسلام جي پنجن بنيادي رُڪنن منجهان آخري رُڪن آهي. قرآن شريف ۾ الله تعاليٰ جو ارشاد آهي: ”ماڻهن تي الله تعاليٰ جو هي حق آهي ته جيڪو اُن جي گهر تائين پهچڻ جي قوت رکندو هجي ته ان جو حج ڪري. (سورة: 3. آيت: 97) الله تعاليٰ، ڪعبة الله شريف کي حج لاءِ گڏ ٿيڻ جو مرڪز قرار ڏنو. هي خدا تعاليٰ جو پهريون گهر آهي، جيڪو انسانن (مسلمانن) لاءِ قبلو مقرر ڪيو ويو. قرآن جي حوالي سان اُن جي جاءِ مڪو شريف آهي. الله تعاليٰ جو فرمان آهي: ”ياد ڪريو اهو وقت (اي محبوب)! جڏهن اسان (حضرت) ابراهيم (عليھ السلام) لاءِ گهر (ڪعبي) جي جاءِ تجويز ڪئي... ۽ ماڻهن کي حج جي لاءِ عام اجازت ڏيئي ڇڏيو جو اهي اوهان هر پري کان پري هنڌان پيادا۽ اُٺن تي سوار ٿي اچن. (سورة: 22، آيت: 27)
[[فائل:Masjid al-Haram panorama.JPG|thumb|center|800px|{{center|ڪعبي جو پر نور منظر.}}]]

===حج جي حقيقت=== 
حج جي حقيقت اها آهي ته جتي خدا تعاليٰ جي رحمتن ۽ برڪتن جو بي انتها نزول ٿئي ٿو. ان هنڌ تي ٻانهن جي خاص حاضري ٿئي. جيئن حضرت ابراهيم عليھ السلام، الله تعاليٰ جي حڪم جي تعميل ڪندي لبيڪ چئي اتي حاضر ٿيو ۽ سندس حڪم موجب عمل ڪندي پنهنجي پياري پُٽ، حضرت اسماعيل عليھ السلام جي قرباني ڏني. قيامت تائين مسلمانن جي هت اچي وڏي ادب، احترام ۽ نياز نوڙت سان حاضري ڏيڻ جو مقصد، ان عظيم الشان قربانيءَ جي روح کي زندهه ڪرڻ آهي. پڻ جيڪي عمل پاڻ قربانيءَ دوران ڪيائون سي سڀ اسان کي حضور نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن، الله تعاليٰ جي حڪم سان عملي طور ڪري ڏيکاريا ۽ انهن کي قيامت تائين جي مسلمانن لاءِ سُنتِ ابراهيمي طور نافذ ڪري ڇڏيو. جيئن ٻانهو انهن تي وڏي پيار، پاٻوهه ۽ نياز نوڙت سان عمل ڪري الله تعاليٰ جي رضا حاصل ڪري دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي ماڻي سگهي. حج جي حقيقت ۽ فلسفي، مسائل ۽ احڪام متعلق بيانن سان ڪتاب ڀريا پيا آهن. هت فقط حج جي بنيادي ڳالهين جو مختصر جائزو پيش ڪجي ٿو.

===حج جا فراض===
* (1) احرام ٻڌڻ
* (2) وقوفِ عرفات يعني 9 ذوالحج تي زوال کانپوءِ ڪا به گهڙي عرفات ۾ گذارڻ
* (3) طواف زيارت ڪرڻ.

===حج جا واجبات===
* (1) [[ميقات]] (جن هنڌن تان احرام ٻڌي حج يا عمري لاءِ اڳتي وڃجي) وٽ احرام ٻڌڻ
* (2) صفا ۽ مروه پهاڙن جي وچ ۾ سعي ڪرڻ (ڊوڙڻ)
* (3) شروعات صفا کان ۽ انتها يا اختتام مروه تي ڪرڻ
* (4) سعي دوران (سواءِ ڪن مجبوريءَ يا عذر جي) پيادل هلڻ
* (5) وقوف عرفات دوران سج لهڻ تائين لڳاتار اتي رهڻ (جيئن ٿورو حصو رات جو به شامل ٿي وڃي)
* (6) ڏهه ذوالحج جي رات مزدلفه ۾ گذارڻ، (7) ڏهه ذوالحج جي فجر نماز کان پوءِ ڪجهه دير مزدلفه ۾ گذارڻ
* (8) نَوَ ذوالحج واري مغرب نماز کي دير ڪري عشاء نماز سان ملائي مزدلفه ۾ پڙهڻ
* (9) جمرن (شيطانن) کي ٽن ڏينهن تائين ڀتريون هڻڻ
* (10) رمي ڪرڻ (شيطان کي پيٿريون هڻڻ) ۽ مٿي جا وار ڪترائڻ يا ڪوڙائڻ ۾ ترتيب جو لحاظ رکڻ يعني اول رمي ڪرڻ پوءِ قرباني ڪرڻ، ان کان پوءِ مٿو ڪوڙائڻ
* (11) هر ڏينهن جي رمي ان مقرر ڏينهن تي ڪرڻ
* (12) احرام مان نڪرڻ جي نيت سان مٿي جا وار ڪوڙائڻ يا ڪترائڻ
* (13) جمرن کي قربانيءَ کان اڳ ۾ پٿريون هڻڻ
* (14) قربانيءَ وارن ڏينهن ۾ مٿو ڪوڙائڻ
* (15) مٿو حرم جي حدن اندر ڪوڙائڻ
* (16) قرباني وارن ڏينهن (يعني ڏهين، يارهين ۽ ٻارهين) تي زيارت جي طواف جا گهٽ ۾ گهٽ چار چڪر لڳائڻ
* (17) باقي ٽي چڪر طواف جا ادا ڪرڻ
* (18) حطيم کان ٻاهر طواف ڪرڻ
* (19) طـواف وقـت جـسـم جـو حـقيـقـي ۽ حڪـمـي نجـاستن کان پاڪ هجڻ
* (20) طواف جي شروعات، حجر اَسود کان ڪرڻ
* (21) طواف دوران اوگهڙ ڍڪڻ
* (22) اوگهڙ ڍڪڻ واري ڪپڙي جو پاڪ هجڻ
* (23) طاقت هجي ته پيادل طواف ڪرڻ
* (24) ساڄي کان کاٻي طرف طواف ڪرڻ
* (25) حج قِران ۽ تمتع لاءِ قرباني ڪرڻ*
* (26) حج قران ۽ تمتع  ۾ مٿي ڪوڙائڻ کان اڳ ۾ قرباني ڪرڻ
* (27) حج قِران ۽ تمتع جي قرباني حرم جي حدن اندر ڪرڻ
* (28) مڪي شريف جي حدن کان ٻاهران ايندڙ حاجين کي واپس ٿيڻ کان اڳ ۾ طواف وداع ڪرڻ
* (29) احرام دوران منع ٿيل ڪمن کان بچڻ.&lt;br&gt;
انهن سڀني عملن مان ڪو به رهيو ته حج ٿي ويندو پر ان تي دم لازم ايندو يعني ڏنڊ طور هڪ ٻڪري يا رڍ ذبح ڪرڻي پوندي. 

===حج ڪرڻ جا ٽي طريقا آهن===
* (1) حج افراد: يعني حج جي نيت ڪري احرام ٻڌڻ.
* (2) حج قِران: حج ۽ عمرو ٻنهي جي نيت ڪري احرام ٻڌڻ ۽ ٻنهيءَ جي مڪمل ادا ڪرڻ تائين احرام ۾ رهڻ.
* (3) حج تمتع: حج جي ڏينهن ۾ حج ۽ عمرو ٻئي ادا ڪرڻ. اول عمري جي نيت ڪري احرام ٻڌڻ، عمرو ادا ڪري احرام لاهڻ ۽ پوءِ اٺين تاريخ حج جي نيت ڪري ٻيهر احرام پائڻ. پاڻ ڪريمصه جن امت لاءِ حج تمتع کي ئي پسند فرمايو. پاڪستان ۽ هندوستان جا حاجي گهڻو ڪري تمتع حج ئي ادا ڪندا آهن.

==تصويرون==
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
فائل:Kaaba_at_night.jpg|رات جو ڪعبي جو منظر
فائل:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|مسجد الحرام
فائل:Aqaba_the_big_one.jpg|وڏو ٿنڀو
فائل:Zamzamwill.JPG|آب زم زم وٽ
فائل:Day of Hajj. Mecca, Saudi Arabia.jpg|عرفات وٽ
فائل:Mount_Arafat.jpg|جبل عرفات
فائل:Mecca-1850.jpg|مڪي مان
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==عبادتون==
* '''اٺين ذوالحج تي''' صبح جو پاڪ صاف ٿي احرام پائي مٿو اگهاڙو ڪري حج جي نيت ڪرڻ کان پوءِ بلند آواز سان تلبيه: لَبَّيْكَ ااَللّٰهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيْكَ لَكَ لَبَّيْكَ، اِنَّ الْحَمْدَ وَالنَّعْمَةَ، لَكَ وَالْمُلْك لَا شَرِيْڪَ لَكَ °. پڙهڻ شروع ڪجي ۽ بهتر آهي ته ڪوشش ڪري حرم شريف ۾ پهچي طواف ڪري ٻه رڪعتون نفل نماز ادا ڪري حج جي نيت حرم شريف ۾ ئي ڪري منيٰ ڏانهن روانو ٿجي ۽ واٽ تي تلبيه، ذڪر ۽ درود شريف پڙهندو وڃجي. منيٰ ۾ پهچي اهو ڏينهن ۽ رات اتي گذارجي ۽ اتي جا احڪام بجا آڻجن. 

* '''نائين ذوالحج تي''' فجر جي نماز منيٰ ۾ ادا ڪري سج جي روشني ٿيڻ کان پوءِ ميدان عرفات ڏانهن روانو ٿجي، رستي ۾ تلبيه، ذڪر اذڪار استغفار درود شريف ۽ دعائون پڙهجن. ميدان عرفات پهچڻ وقت الله تعاليٰ جي حمد بجا آڻجي ۽ وقوف عرفه جا احڪام بجا آڻجن ۽ اتي ظهر ۽ عصر جون نمازون ملائي عصر جي نماز وقت امام جي پٺيان پڙهجن. جيڪي زوال کان پوءِ مسجد نمره ۾ امام صاحب خطبي ڏيڻ کان پوءِ پڙهائيندو آهي. جيڪڏهن ڪو مسجد ۾ پهچي نه سگهي ته اهو پنهنجي خيمي ۾ به پڙهي سگهي ٿو.

سج لهڻ سان ميدان عرفات مان مزدلف ڏانهن روانو ٿجي. مزدلفه پهچڻ کان پوءِ مغرب۽ عشاءَ جون ٻئي نمازون هڪ آذان ۽ هڪ تڪبير سان عشاء جي وقت ادا ڪجن ۽ سڄي رات عبادت ۽ استغفار ۾ گذارجي. صبح جي نماز اول وقت ۾ ادا ڪري ڪجهہ دير ترسي سج اڀرڻ کان ٿورو اڳ ۾ منيٰ ڏانهن روانو ٿجي. مزدلفه کان روانو ٿيڻ کان اڳ ۾ شيطان کي هڻڻ لاءِ ست ننڍيون پٿريون اتان ئي کڻجن. 

* اهو 10 ذوالحج جو ڏينهن هوندو. (جنهن ڏينهن ٻين ملڪن ۾ مسلمان عيد نماز ادا ڪن ٿا. مڪي ۾ موجود حج ادا ڪندڙ کي ٻين احڪامن ادا ڪرڻ سبب عيد نماز ادا ڪرڻ جي معافي مليل هوندي آهي) ان ڏينهن منيٰ ۾ پهچي ٿورو ٿڪ ڀڃي، جمره عقبھ (وڏي شيطان) کي پٿريون هڻجن ۽ پوءِ قربان گاهه تي وڃي قرباني ڪجي ۽ پوءِ مٿو ڪوڙائجي. ان موقعي تي عورتون چوٽين مان فقط آڱر برابر وار ڪترائينديون. ان کان پوءِ احرام کوليو ويندو ۽ عام لباس پاتو ويندو. ان کان پوءِ طواف زيارت ڪبو ۽ صفا ۽ مروه جي وچ ۾ سعي ڪبي. سعي کان پوءِ حج جا فرضي احڪام پورا ٿي ويندا.
 
* 11 ذوالحج تي هڪ دفعو وري جمرن کي پٿريون هڻبيون. (برڪات الحرمين). حج جي ادائگي کان پوءِ مديني شريف وڃي حضور نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي روضي اطهر ۾ حرم نبيءَ جي زيارت کان شرف ياب ٿيڻو پوندو آهي ۽ اتي گهٽ ۾ گهٽ چاليهه فرض نمازون پڙهڻيون پونديون آهن.&lt;ref&gt;ڪتاب: [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد چوٿون، ڇپيندڙ: [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]] (ISBN: 978-969-9098-80-2) سال: 2012&lt;/ref&gt;

==احصار==
احصار جي لغوي معنيَ آهي روڪڻ يا جھلڻ. اصطلاح ۾ ان مان مراد آھي تہ ڪو ماڻھو حج يا عمري جي نيت ڪري ۽ پوء کيس حج يا عمري ڪرڻ کان روڪيو وڃي. اھڙي ماڻھوءَ کي اصطلاح ۾ محصر پڻ چوندا آهن.&lt;ref name =&quot;آسان فقه&quot;&gt; ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع، ص 299 &lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اصطلاح قرآن]]
[[زمرو:اسلام]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلام جا رڪن]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:اسلامي گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>42phez5qc7jd9no5bkda6chxo3dfe4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Poem</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15469</id>
    <revision>
      <id>374192</id>
      <parentid>51282</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو:شعر آغاز]] کي [[سانچو:Poem]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>51282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="qio9ct6lb0z557vxrnja7ljxkxgwhfc" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span class=&quot;poem&quot;&gt;&lt;table style=&quot;margin: 0 auto; {{{طرز|}}}&quot;&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{دستاويز}}
[[زمرو:سانچا|شعر]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qio9ct6lb0z557vxrnja7ljxkxgwhfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو بحث:Poem</title>
    <ns>11</ns>
    <id>15470</id>
    <revision>
      <id>374194</id>
      <parentid>51283</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو بحث:شعر آغاز]] کي [[سانچو بحث:Poem]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>51283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="6wnfcwh4z7aki7szpo06sqylz8rol4x" xml:space="preserve">--اسد علي جوڳي 06:08, 15 ڊسمبر 2015 (UTC)</text>
      <sha1>6wnfcwh4z7aki7szpo06sqylz8rol4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي ٻولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15523</id>
    <revision>
      <id>374395</id>
      <parentid>314076</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17396" sha1="tsts5c6n8npmx4hfg0rghmukpqyiruv" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name = انگريزي (انگلش)
| pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ɪ|ʃ}}{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry: [http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/pronunciation/english/english_1 English – Pronunciation]}}
| region = [[برطانوي ٻيٽ]] (اصل وطن)&lt;br&gt; [[انگريزي ڳالھائيندڙ دنيا]]
| speakers = 36{{ndash}}40{{nbsp}}ڪروڙ
| ethnicity = [[اينگلو سيڪسنس]] (تاريخي لحاظ کان)
| date = 2006
| ref = {{sfn|Crystal|2006|pp=424–426}}
| speakers2 = ٻين زبان طور ڳالھائيندڙ:
 75 {{nbsp}} ڪروڙ;&lt;br /&gt; [[ڌاري ٻولي]] واري حيثيت ۾: 60–70&amp;nbsp;ڪروڙ {{sfn|Crystal|2006|pp=424–426}}
| familycolor =انڊو يورپي
|fam2=[[جرمنڪ ٻوليون|جرمنڪ]]
|fam3=[[اولھ جرمنڪ ٻوليون|اولھ جرمنڪ]]
|fam4=[[انجويئونڪ ٻوليون|انجويئونڪ]]
|fam5=[[اينگلو فريزيئن ٻوليون|اينگلو فريزيئن]]
|fam6=[[اينگلڪ ٻوليون|اينگلڪ]]
|ancestor=[[پراڻي انگريزي]]
|ancestor2=[[وچولي انگريزي]]
|ancestor3=[[شروعاتي جديد انگريزي]]
| script = {{plainlist|
* [[لاطيني لپي]] ([[انگريزي صورتخطي]])
* [[اينگلو سيڪسنس رونز]] (تاريخي لحاظ کان)
* [[انگريزي بريل]], [[ملايل ھڪ ڪيل انگريزي بريل]]
}}
| nation = {{plainlist|
* [[خودمختيار رياستون جتي انگريزي سرڪاري ٻولي آھي|67 ملڪ]]
* [[غير خودمختيار علائقا جتي انگريزي سرڪاري ٻولي آھي| 27]]
{{Collapsible list |titlestyle= font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title= کوڙ تنظيمون|
* [[گڏيل قومون]]
* [[يورپي يونين]]
* [[قومن جي دولت مشترڪه]]
* [[يورپي ڪائونسل]]
* [[انٽرنيشنل ڪرمنل ڪورٽ|آء سي سي]]
* [[انٽرنيشنل مالياتي فنڊ|آء ايم ايف]]
* [[انٽرنيشنل اولمپڪ ڪاميٽي|آء او سي]]
* [[انٽرنيشنل آرگنائيزيشن فار اسٽينڊرڊائيزيشن|آء ايس او]]
* [[نيٽو]]
* [[ڊبليو ٽي او]]
* [[نارٿ آمريڪن فري ٽريڊ ايگريمنٽ|NAFTA]]
* [[آرگنائيزيشن آف آمريڪن اسٽيٽس|OAS]]
* [[معاشي سھڪار ۽ ترقي جي تنظيم|OECD]]
* [[اسلامي تعاون واري تنظيم|او آء سي]]
* [[اوپيڪ]]
* [[گئام جمھوريت ۽ معاشي ترقي جي تنظيم]]
* [[پيسيفڪ آئلينز فورم| پي آء ايف]]
* [[يو ڪي يو ايس اي ايگريمينٽ]]
* [[آسيان]]
* [[آسيان ايڪانامڪ ڪميونٽي]]
* [[سارڪ]]
* [[ڪيريبيئن ڪميونٽي]]
* [[ٽرڪڪ ڪائونسل]]
* [[اڪانامڪ ڪو آپريشن آرگنائيزيشن|اي سي او]]
}}
}}
| iso1 = en
| iso2 = eng
| iso3 = eng
| lingua = 52-ABA
| notice = IPA
| sign = [[مصنوعي ڪوڊن واري انگريزي]]&lt;br /&gt;(ڪثير نظامن وارا)
| glotto = stan1293
| glottorefname =انگريزي
| map = Anglospeak (subnational version).svg
| mapcaption = {{legend|#004288|علائقا جتي انگريزي اڪثريت جي مادري ٻولي آهي}}
{{legend|#79c1ff|علائقا جتي انگريزي اڪثريت جي مادري ٻولي نہ ھوندي بہ سرڪاري ٻولي آھي }}
}}

'''انگريزي''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''English'''}} [[برطانوي ٻيٽن]] جي مقامي ٻولي ھجڻ سميت سڄي دنيا ۾ ڳالهائي ويندڙ هڪ وسيع ٻولي آهي. انگريزي پاڪستان سميت دنيا جي 67 خودمختيار ملڪن ۽ 27 علائقن جي سرڪاري ٻولي آھي.   انگريزي [[دُنيا|دنيا]] ۾ سڀ کان وڌيڪ پڙهي ۽ سمجهي ويندڙ ٻولي آهي جڏهن ته هيءَ سڄي دنيا ۾ رابطي جي ٻولي سمجهي وڃي ٿي. مادري ٻولي (مادري زبان) جي طور تي [[دنيا|دُنيا]] جي سڀ کان وڏي ٻولي [[جديد چيني ٻولي]] آهي جنهن کي 70 ڪروڙ فرد ڳالهائين ٿا، ان کانپوءِ انگريزي آهي، جيڪا گهڻا ماڻهو ثانوي (ٻئي ٻولي, سيڪنڊري لينگوج) يا رابطي جي زبان جي طور تي ڳالهائيندا آهن جنهن جي ڪري سڄي دنيا ۾ انگريزي ڳالهائڻ وارن فردن جو انگ هڪ ارب کان مٿي ٿي ويو آهي. سڄي دنيا ۾ لڳ ڀڳ 35 ڪروڙ 40 لَک فردن جي مادري ٻولي انگريزي آهي، جڏهن ته ٻي ٻوليءَ جي حيثيت سان انگريزي ڳالهائڻ وارن انگ 75 ڪروڙ کان ڏيڍ اربن جي وچ ۾ آهي. انگريزي، مواصلات، تعليم، ڪاروبار، هوا بازي، تفريح، سفارتڪاري ۽ [[انٽرنيٽ]] ۾ سڀ کان اعليٰ بين الاقوامي ٻولي آهي. هي 1945ع ۾ [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي قائم ٿيڻ کان هينئر تائين ان جي سرڪاري ٻولين منجهان هڪ آهي.&lt;br&gt;

انگريزي يا انگلش نالو قديم زماني جي [[جرمنڪ ماڻھن]] جي ھڪ گروھ [[اينگلز]] مان نڪتل آهي. اھي ماڻھو بالٽڪ سمنڊ جي ھڪ [[اپٻيٽ]] [[اينگليا اپٻيٽ|اينگليا]] مان لڏي برطانوي ٻيٽن ۾ اچي آباد ٿيا ۽ اھڙي طرح ان نئين علائقي تي پڻ انھن جي نالي تي انگلينڊ نالو پئجي ويو. انگريزي ٻولي [[فريزيئن ٻوليون|فريزيئن]] ٻولين ۽ [[ھيٺاھين جرمن ٻولي|ھيٺاھين سيڪسن]] ٻولي سان وڌيڪ نزديڪ آھي ۽ ان جي لغت وڏي پيماني تي ٻين جرمنڪ ٻولين مان متاثر ٿيل آھي. انھن ٻولين ۾ [[اتر جرمنڪ ٻوليون|اتر جرمنڪ]] ٻولين مان [[آڳاٽي نورس ٻولي|آڳاٽي نورس]]، [[لاطيني]] ۽ [[فرينچ ٻولي]] شامل آهن&lt;ref name=&quot;Wolff&quot;&gt;{{cite book |last=Finkenstaedt |first=Thomas |author2=Dieter Wolff |title=Ordered profusion; studies in dictionaries and the English lexicon |publisher=C. Winter |year=1973 |isbn=978-3-533-02253-4}}&lt;/ref&gt;.
{{sfn|Bammesberger|1992|p=30}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}}
انگريزي ٻولي جي ارتقا 1400 سالن ۾ ٿي. ان جي اوائلي نمونن ۾ اولھ جرمنڪ ٻولي: [[انجويئونڪ ٻولي]] جو لھجو شامل آھي جيڪا اينگلو ۽ سيڪسن ماڻھو برطانوي ٻيٽن ۾ پنجين صدي عيسويءَ ۾ کڻي آيا. انھن اوائلي نمونن کي گڏائي [[آڳاٽي انگريزي]] يا پراڻي انگريزي سڏيندا آهن. يارھين صدي عيسويءَ ۾ [[نارمن واري فتح ]] بعد آڳاٽي فرينچ ٻولي ۽ نارمن ٻولين کان متاثر ٿيندي [[وچولي انگريزي]] جي شروعات ٿي&lt;ref name=&quot;Ian Short 2007. p. 193&quot;&gt;Ian Short, ''A Companion to the Anglo-Norman World'', &quot;Language and Literature&quot;, Boydell &amp; Brewer Ltd, 2007. (p. 193)&lt;/ref&gt;{{sfn|Crystal|2003b|p=30}} پندرهين صدي عيسويءَ ۾ لنڊن ۾ پرنٽنگ پريس جي آمد سان ۽ [[ڪنگ جيمز بائيبل]] ۽ حروف علت جي تبديلين سان آڳاٽي جديد انگريزي جي شروعات ٿي&lt;ref&gt;{{cite web|title=How English evolved into a global language|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753|date=20 December 2010|publisher=BBC|accessdate=9 August 2015}}&lt;/ref&gt;. سترھين صدي عيسويءَ ۾ برٽش ايمپائر ۽ آمريڪا کان متاثر ٿيندي جديد انگريزي جي شروعات ٿي جيڪا ھڪ عالمي ٻولي ۽ دنيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ اندر [[رابطي جي ٻولي]] بڻجي وئي ۽ ھڪ اندازي مطابق دنيا جا ٻہ ارب ماڻھو اھا ٻولي ڳالھائيندا يا ڳالھائي سگھندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Two thousand million?|journal=English Today|volume=24|issue=1|pages=3–6|language=en-US|doi=10.1017/S0266078408000023|last1=Crystal|first1=David|year=2008}}&lt;/ref&gt;  انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق هن ٻوليءَ جا [[ڪوڪني]] (Cockney) سوس (Scouse) گوردي (Geordi) -[[اوڀر انگيليا]]، برمن، سائوٿو ويلز، ايڊنبرگ، [[بيلفاسٽ ]] [[ڪارنوال]]، [[ڪمبرلينڊ]] (Cumberland) [[مرڪزي ڪمبرلينڊ]]، [[ديور شاير]] (Devar shire) [[اڀرندي ديور شاير]]، [[ڊورسيٽ]] (Dorset) [[دُرهم]] (Durham) [[بولٽن لينڪشاير]]، [[ريڊڪلف لينڪ شاير]]، [[ناٿرميرلينڊ]]، [[نارفوڪ]] (Norfolk)، نيوڪبسل نارٿم برلينڊ، ۽ ٻيا لهجا آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هي -ٻولي- جرمن ٻوليءَ سان 60 سيڪڙو فرينچ سان ۽ 27 سيڪڙو ۽ روسيءَ سان 24 سيڪڙو مشابهت رکي ٿي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هن ٻوليءَ جو اصل وطن [[برطانيا]] آهي، پر آمريڪا، اندورا، انگلوئلي، اروبا، آسٽريليا، برازيل، برٽش انڊيا، برٽش ورجن، آئيزلينڊ، برونائي، ڪمبوڊيا، ڪيمرون، ڪئنياڊا، ڪي مين آئيز، چين، هندوستان ۽ -پاڪستان-، -جپان- ۽ ٻيا سوين ملڪ -جن- ۾ -انگريزي- نه صرف ڳالهائي وڃي ٿي، پر -تعليم- جو ذريعو به -انگريزي- آهي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. ڪيترن ملڪن ۾ برطانيا ۽ آمريڪا کان سواءِ هيءَ ٻولي سرڪاري ۽ قومي ٻوليءَ طور شامل آهي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. دنيا ۾ گهڻي ڀاڱي سڄو عام ۽ سائنسي ڪم هن ٻوليءَ ۾ ٿئي ٿو. ان لاءِ هن کي سائنسي ٻوليءَ جو درجو حاصل آهي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هيءَ ٻولي هند يورپيائي، جرمنيائي، اولهه انگريزي ٻولين جي خاندان مان آهي. هي ٻولي رومن خط ۾ لکي وڃي ٿي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. برطانيه ۾ 55000000 ۽ دنيا ۾ 1999ع جي رپورٽ موجب 30935280 ماڻهو هي -ٻولي- ٻي ٻوليءَ طور لکن پڙهن ٿا&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. آسٽريليا ۾ 15682000 ماڻهو، بربادوس ۾ 13000، برازيل ۾ 55998، برمودا ۾ 58800، (هتي به هي سرڪاري ٻولي آهي) برٽش انڊيا ۾ سرڪاري ٻولي، برونائيءَ ۾ قومي ٻولي 8000 ڳالهائڻ وارا، ڪمبوڊيا ۾ فرنيچ ٻوليءَ جي جاءِ وٺي رهي آهي، ڪينياڊا ۾ سرڪاري -ٻولي- 17100000 ڳالهائڻ وارا، چين ۾ (1993ع) 54000 خاص طور هانگ ڪانگ ۾، ايٿوپيا ۾ (1986ع) سرڪاري ٻولي. فجي ۾ (1976ع) 4929 سرڪاري ٻولي، گمنبيا هڪ هزار ماڻهن جي سرڪاري ٻولي، گهانا (1977ع) ۾ 1000000 سرڪاري ٻولي، گوانا ۾ قومي ٻولي، هندوستان ۾ قومي ٻولي 11021610 ڳالهائڻ وارا، آئرلينڊ ۾ قومي ٻولي 2600000 ڳالهائڻ وارا، -اسرائيل- ۾ انگلٽ (Anglit) لهجو ڳالهائجي ٿي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. سرڪاري -ٻولي- شيم ئيل آهي (1993ع) ۾ 100000 ڳالهائڻ وارا، ڪينيا ۾ سرڪاري ٻولي، لبنان ۾ هي ٻولي گهرن يا بزارن ۾ ڪانه ڳالهائجي صرف 3300 (2004ع) ڳالهائڻ وارا، مالوي ۾ سرڪاري ٻولي 18000 هزار ڳالهائڻ وارا، مالٽا ۾ سرڪاري ٻولي 2400 ڳالهائڻ وارا. ماريشش ۾ سرڪاري -ٻولي- صرف 3000 ڳالهائڻ وارا. نائيجريا ۾ ڏهه لک، نيوزلينڊ ۾ سرڪاري ٻولي 3213000 ڳالهائڻ وارا ۽ ان کان سواءِ ٻين به ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هن ۾ تمام گهڻو ادب پيدا ٿئي ٿو&lt;ref name=&quot; سنڌيانا &quot;&gt;[[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=انگريزي انگريزي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&lt;/ref&gt;.

== پُراڻِي يا آڳاٽي اَنگِريزِي ==
جديد انگريزيءَ جِي ماءُ، جنھن کي اينگلوسيڪسَن پڻ سڏيو ويندو آھي. اھا 400ع کان 1100ع تائين برطانيا ۾ ڳالھائي ويندي ھئي. اِنَ کي اسمن ۽ صفتُن جون پنج حالَتُون آھي. &lt;ref&gt;[//sd.wiktionary.org/wiki/پُراڻِي_اَنگِريزِيِ پُراڻِي اَنگِريزِيِ - Wiktionary&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== وِچولي دورَ جِي اَنگِريزِي ==
نئين انگريزيءَ جي ماءُ ٻولي، جيڪا سن 1100ع کان 1600ع تائين انگلستان ۾ ڳالھائي ويندي ھئي. ان جي اوسر اينگلو سيڪسن مان ٿي، جنھن تي نارمن قبضي کان پوءِ فرانسيسي ۽ لاطيني ٻولين جو تمام گھرو اثر پيو.&lt;ref&gt;[//sd.wiktionary.org/wiki/وِچَ_زمانِي_اَنگريزِي وِچَ زمانِي اَنگريزِي - Wiktionary&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{{آفريقي اتحاد جون ٻوليون}}
{{گڏيل قومن جون سرڪاري ٻوليون}}
{{ڪومنز زمرو|English language}}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:اشتقاقي ٻوليون]]
[[زمرو:انٽيگوا ۽ باربودا جون ٻوليون]]
[[زمرو:انڊيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:انگريزي ٻولي]]
[[زمرو:انگريزي ٻوليون]]
[[زمرو:برطانيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:برمودا جون ٻوليون]]
[[زمرو:بوٽسوانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:بيليز جون ٻوليون]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:ڀارت جون ٻوليون]]
[[زمرو:تائيوان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ٽرينڊڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون]]
[[زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون]]
[[زمرو:ثقافتي عالمگيريت]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون ٻوليون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:پوپا نيو گائينا جون ٻوليون]]
[[زمرو:جاميڪا جون ٻوليون]]
[[زمرو:جرمنڪ ٻوليون]]
[[زمرو:جميڪا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڏکڻ سوڊان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون ٻوليون]]
[[زمرو:روانڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:زمبابوي جون ٻوليون]]
[[زمرو:زمبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:زيمبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سامووا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سموئا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سنگاپور جون ٻوليون]]
[[زمرو:سوازي لينڊ جون ٻوليون]]
[[زمرو:سوڊان جون ٻوليون]]
[[زمرو:سولومون ٻيٽن جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيچيليس جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيراليون جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيري لون جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيليڪاز جون ٻوليون]]
[[زمرو:سينٽ لوسيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سينگاپور جون ٻوليون]]
[[زمرو:فاعلي فعلي مفعولي ٻوليون]]
[[زمرو:فجي جون ٻوليون]]
[[زمرو:فلپائن جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪرباتي جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪيمرون جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪينيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪينيڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون]]
[[زمرو:گرينڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گهانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گيانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گيمبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:لابيريا جون ٻوليون]]
[[زمرو:لاطيني ٻوليون]]
[[زمرو:لائبيريا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ليسوٿو جون ٻوليون]]
[[زمرو:ليسوٽو جون ٻوليون]]
[[زمرو:مالاوي جون ٻوليون]]
[[زمرو:مالٽا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ملاوي جون ٻوليون]]
[[زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:موريشس جون ٻوليون]]
[[زمرو:ناريو جون ٻوليون]]
[[زمرو:نائجيريا جون ٻوليون]]
[[زمرو:نميبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:نيميبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:نيوزي لينڊ جون ٻوليون]]
[[زمرو:نيو زيلينڊ جون ٻوليون]]
[[زمرو:وانواتو جون ٻوليون]]
[[زمرو:هانگ ڪانگ جون ٻوليون]]
[[زمرو:يورپي ٻوليون]]
[[زمرو:يوگنڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون ٻوليون]]
[[زمرو:آئرلينڊ جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>tsts5c6n8npmx4hfg0rghmukpqyiruv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آل انڊيا محمدن ايجوڪيشنل ڪانفرنس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17532</id>
    <revision>
      <id>374155</id>
      <parentid>166110</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="ti43z77k5msualvjev0x1wx074b36a0" xml:space="preserve">[[فائل:All India Muslim league conference 1906 attendees in Dhaka.jpg|کاٻو|280px|thumb|ڍاڪا۾ 30 ڊسمبر 1906 واري ڪانفرنس جي اجلاس ۾ مسلم ليگ جو بنياد پيو]]

'''آل انڊيا محمدن ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس''' {{ٻيا نالا|انگريزي=All India Muhammadan Educational Conference}} جو باني سرسيد احمد خان هو، جنهن مسلمانن ۾ تعليم جو لاڙو پيدا ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪيون. ڪانفرنس جو پهريون اجلاس 27 ڊسمبر 1886ع تي علي ڳڙهه [[محمدن ائنگلو اورينٽل ڪاليج]] ۾ ٿيو. هن تحريڪ ذريعي علي ڳڙهه يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. [[ڍاڪا يونيورسٽي]] ۽ [[اسلاميه يونيورسٽي]] به هن تحريڪ جو ثمر هيون. هن ڪانفرنس جي 1906ع واري ويھين اجلاس ۾ مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪانفرنس پاران 1907ع ۾ ڪراچيءَ ۾، 1914ع ۾ روالپنڊيءَ ۾، 1919ع ۾ [[خيرپورميرس]] ۾ ۽ 1936ع ۾ [[لاهور]] ۾ وڏي پئماني تي اجلاس ڪيا. هن ڪانفرنس ذريعي ڪيترائي اسڪول ۽ ڪاليج پڻ وجود ۾ آيا.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آل%20انڊيا%20محمدن%20ايڊيوڪيشنل%20ڪانفرنس&lt;/ref&gt; ھن ڪانفرنس تعليم جي واڌاري لاءِ مختلف شھرن ۾ جلسا ڪيا ۽ ھر شھر ء علائقي ۾ ڪانفرنس جون ذيلي ڪميٽيون قائم ڪيون ويون. ان ڪانفرنس سان مسلمانن ۾ تعليمي جذبو ۽ شوق پيدا ٿيو. ھن ڪانفرنس ملڪ جي مختلف حصن ۾ اجلاس ڪيا ۽ مسلمانن کي جديد تعليم جي اھميت کان آگاھ ڪيو.ھن ڪانفرنس جي سربتھن ۾ [[نواب محسن الملڪ]]، [[نواب وقار الملڪ]]، [[شبلي نعماني]] ۽ [[مولانا الطاف حسين حالي]] جھڙيون شخصيتون شامل ھيون
[[فائل:SAKhan.jpg|thumb|200px|سر سيد احمد خان]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تقريبون]]
[[زمرو:تحریڪ پاڪستان]]
[[زمرو:تحريڪ پاڪستان]]
[[زمرو:تحريڪون]]
[[زمرو:علي ڳڙھ]]
[[زمرو:علي ڳڙھ يونيورسٽي]]</text>
      <sha1>ti43z77k5msualvjev0x1wx074b36a0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374156</id>
      <parentid>374155</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:تحریڪ پاڪستان]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="id8f7bmwym00ckinehyra7ptmhjipxy" xml:space="preserve">[[فائل:All India Muslim league conference 1906 attendees in Dhaka.jpg|کاٻو|280px|thumb|ڍاڪا۾ 30 ڊسمبر 1906 واري ڪانفرنس جي اجلاس ۾ مسلم ليگ جو بنياد پيو]]

'''آل انڊيا محمدن ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس''' {{ٻيا نالا|انگريزي=All India Muhammadan Educational Conference}} جو باني سرسيد احمد خان هو، جنهن مسلمانن ۾ تعليم جو لاڙو پيدا ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪيون. ڪانفرنس جو پهريون اجلاس 27 ڊسمبر 1886ع تي علي ڳڙهه [[محمدن ائنگلو اورينٽل ڪاليج]] ۾ ٿيو. هن تحريڪ ذريعي علي ڳڙهه يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. [[ڍاڪا يونيورسٽي]] ۽ [[اسلاميه يونيورسٽي]] به هن تحريڪ جو ثمر هيون. هن ڪانفرنس جي 1906ع واري ويھين اجلاس ۾ مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪانفرنس پاران 1907ع ۾ ڪراچيءَ ۾، 1914ع ۾ روالپنڊيءَ ۾، 1919ع ۾ [[خيرپورميرس]] ۾ ۽ 1936ع ۾ [[لاهور]] ۾ وڏي پئماني تي اجلاس ڪيا. هن ڪانفرنس ذريعي ڪيترائي اسڪول ۽ ڪاليج پڻ وجود ۾ آيا.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آل%20انڊيا%20محمدن%20ايڊيوڪيشنل%20ڪانفرنس&lt;/ref&gt; ھن ڪانفرنس تعليم جي واڌاري لاءِ مختلف شھرن ۾ جلسا ڪيا ۽ ھر شھر ء علائقي ۾ ڪانفرنس جون ذيلي ڪميٽيون قائم ڪيون ويون. ان ڪانفرنس سان مسلمانن ۾ تعليمي جذبو ۽ شوق پيدا ٿيو. ھن ڪانفرنس ملڪ جي مختلف حصن ۾ اجلاس ڪيا ۽ مسلمانن کي جديد تعليم جي اھميت کان آگاھ ڪيو.ھن ڪانفرنس جي سربتھن ۾ [[نواب محسن الملڪ]]، [[نواب وقار الملڪ]]، [[شبلي نعماني]] ۽ [[مولانا الطاف حسين حالي]] جھڙيون شخصيتون شامل ھيون
[[فائل:SAKhan.jpg|thumb|200px|سر سيد احمد خان]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:تحريڪ پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جي تاريخ]]</text>
      <sha1>id8f7bmwym00ckinehyra7ptmhjipxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڊين نيشنل ڪانگريس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17536</id>
    <revision>
      <id>374369</id>
      <parentid>312700</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6195" sha1="gsvucxqnx4ky9koybdaao0lzn9w02sq" xml:space="preserve">'''انڊين نيشنل ڪانگريس''' ({{lang-en|Indian National Congress}}) هندستان جي هڪ سياسي پارٽي، جنهن کي انڊين نيشنل ڪانگريس (INC) چيو ويندو آهي. ان جو بنياد ڊسمبر 1885ع ۾ مختلف رهنمائن، ايلن اوڪٽوين هيوم، دادا ڀائي نوروز جي، ڊنشا واچا، وميش چندر بينرجي، سريندرناٿ بينرجي، من موهن گهوش ۽ وليم ويڊربرن وڌو. هيءَ پارٽي پنهنجي قيام کان وٺي هندستان جي آزاديءَ لاءِ سرگرم رهي. موهن داس ڪرمچند گانڌي، جواهر لعل نهرو، ولڀ ڀائي پٽيل، سڀاش چندر بوس، راجندر پرشاد، خان عبدالغفار خان، ابوالڪلام آزاد، مولانا محمد علي جوهر ۽ محمد علي جناح جهڙيون شخصيتن جو هن پارٽيءَ جي جدوجهد ۾ نمايان ڪردار رهيو آهي.

برصغير جي ورهاڱي کان پوءِ انڊين نيشنل ڪانگريس، هندستاني/ ڀارتي سياست تي وڏي عرصي تائين راڄ ڪيو آهي. ڀارت جو پهريون وزيراعظم جواهر لعل نهرو به هن پارٽيءَ جو اڳواڻ هو. اندرا گانڌي ۽ راجيو گانڌي جي شهرت، سندن موت کان پوءِ به ڪانگريس پارٽيءَ کي ڀارت ۾ منظم رکيو ۽ ڀارت جي اقتدار تي هن پارٽيءَ جو بدستور اثر رهيو آهي. هيءَ هندستان جي واحد پارٽي آهي، جنهن 1999ع، 2004ع ۽ 2009ع جي چونڊن ۾ 10 ڪروڙن کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪيا. ڪانگريس سان لاڳاپيل ڀارتي وزيراعظمن ۾: جواهرلعل نهرو، گلزاري لعل نندا، لعل بهادر شاستري، [[اندرا گانڌي]]، راجيو گانڌي، نرسمهارائو ۽ من موهن سنگهه شامل آهن. هن وقت ڪانگريس پارٽيءَ جي سربراهه/ چيئرپرسن راجيو گانڌيءَ جي اٽالين گهر واري سونيا گانڌي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B4%D9%86%D9%84%20%DA%AA%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B3 |access-date=2020-01-15 |archive-date=2020-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115142637/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B4%D9%86%D9%84%20%DA%AA%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ڀارت جي مشهور سياسي جماعت، جيڪا 1885ع ۾ قائم ٿي، ان جو بنيادي مقصد هندستان کي آئيني ذريعن سان نو آبادياتي حق ڏيارڻ هو. 1917ع ۾ انتهاپسند عنصرن، مهاتما گانڌيءَ جي قيادت ۾ ڪم ڪندڙ اعتدال پسند سياستدانن ۽ سڀني کي استعيفا ڏيڻ تي مجبور ڪيو ۽ ڪانگريس ۾ اڪثريت راءِ حاصل ڪري انگريزن کان سوراج جو مطالبو ڪيو. ان دور ۾ ڪانگريس جو خاص هٿيار اهنسا ۽ سول نافرماني هئا، جن کي پهريون ڀيرو 1919ع ۾ وسيع پئماني تي استعمال ڪيو ويو. ٻي مهاڀاري جنگ (1939ع) دوران ڪانگريس، سول نافرمانيءَ ۽ ڀڃ ڊاهه جي تحريڪ هلائي، ان سان گڏ ڀارت مان انگريزن کي تڙي ڪڍڻ لاءِ ’هندستان ڇڏيو‘ (Quit India) جو نعرو هنيو. نتيجي طور ڪانگريس جا گهڻا اڳواڻ گرفتار ٿيا ۽ 1942ع کان 1945ع تائين هن جماعت کي غيرقانوني قرار ڏئي، ان تي پابندي وڌي وئي. انڊيا ڪانگريس'&gt;آل انڊيا ڪانگريس جا سنڌ ۾ ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي، اين.آر. ملڪاڻي ۽ ٻيا سنڌي اڳواڻ سرگرم رهيا. 

ان کان پوءِ واري زماني ۾ جڏهن انگريز حڪومت سان ٻيو ڀيرو ڳالهيون ٿيون ته ان وقت هندستان جا مسلمان ’انڊيا مسلم ليگ'&gt;آل انڊيا مسلم ليگ‘ جي پليٽ فارم تي متحد ٿي چڪا هئا، تنهنڪري ڪانگريس کي مسلم ليگ جي مطالبي موجب مسلمانن لاءِ جدا اسلامي رياست جو مطالبو تسليم ڪرڻو پيو. 14-15 آگسٽ 1947ع تي ننڍي کنڊ هندستان ۾ ٻه جدا جدا آزاد رياستون ’پاڪستان‘ ۽ ’ڀارت‘ جي نالن سان وجود ۾ آيون ۽ ڪانگريس ڀارت ۾ حڪمران پارٽي ٿي. &lt;br /&gt;
مارچ 1977ع جي عام چونڊن ۾ هن جماعت کي جنتا پارٽيءَ جي مقابلي ۾ سخت شڪست آئي. اهڙيءَ طرح ڀارت ۾ ڪانگريس جي ٽيهن سالن جي مسلسل حڪومت جو خاتمو ٿي ويو، پر 1980ع جي چونڊن ۾ هيءَ جماعت ٻيهر اقتدار ۾ آئي. ڏهن سالن کان پوءِ ٻيهر سندس اقتدار جو خاتمو آيو. ان بعد اها پارٽي ڀارت ۾ مخالف ڌر جي وڏي پارٽي ٿي اُڀري، ان کان پوءِ هڪ ڀيرو وري ڪانگريس پارٽي اقتدار ۾ آئي ۽ هن وقت ڀارت ۾ ڪانگريس جي سربراهه سونيا گانڌي آهي. هن وقت ڀارت ڪانگريس جي حڪومت آهي ۽ ڪانگريس سان لاڳاپيل من موهن سنگهه ان جو وزير اعظم آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%84%20%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D8%A7%20%DA%AA%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B3 آل انڊيا ڪانگريس : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سياسي جماعتون]]
[[زمرو:انڊيا ۾ سياسي پارٽيون]]
[[زمرو:ايشيا جون مرڪزيت پسند جماعتون]]</text>
      <sha1>gsvucxqnx4ky9koybdaao0lzn9w02sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آل پاڪستان ايجوڪيشنل ڪانفرنس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17583</id>
    <revision>
      <id>374157</id>
      <parentid>96096</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سماجي تنظيمون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="5xdtop7fw4esxuxsi3d66vxo0cqpqe0" xml:space="preserve">'''آل پاڪستان ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس''' شروع ۾ هڪ ادارو [[آل انڊيا محمدن ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس]] جي نالي سان [[گڏيل هندستان]] ۾ سرگرم عمل هو، جنهن جو بنياد [[سيد احمد خان|سر سيد احمد خان]] وڌو هو.
==تاريخ==
[[پاڪستان]] ٺهڻ کان پوءِ هن اداري جو ناظم سيد [[الطاف علي بريلوي]] 1950ع ۾ پاڪستان لڏي آيو ۽ 1951ع ۾ پاڪستان ايڊيوڪيشنل ڪانفرس، آل پاڪستان ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس جي نالي سان ان جو بنياد رکيائين. ابتدا ۾ هن جي آفيس [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] جي صدر علائقي ۾ ميجر شمس الدين جي ڪوٺيءَ جي هڪ ڪمري ۾ هئي، بعد ۾ سنڌ مدرسي جي هڪ ڪمري ۾ ۽ ان کان پوءِ مسواڙ تي جاءِ وٺي اداري جو ڪم ڪار هلايو ويندو هو. هينئر اداري جي آفيس ناظم آباد (ڪراچيءَ) ۾ پنهنجي هڪ عاليشان عمارت ۾ آهي. 
==مقصد==
هيءُ ادارو هڪ علمي، تعليمي ۽ ثقافتي ادارو آهي. پاڪستان ۾ مسلمانن جي تعليمي ۽ لساني ترقي، اصلاح ۽ تحفظ هن جا بنيادي مقصد آهن. انهن مقصدن جي حاصلات لاءِ جيڪي طريقا طئي ڪيا ويا آهن، انهن ۾ تصنيف ۽ تاليف، تعليمي ادارن جو قيام، عورتن جي تعليم جي ترقي، لائق استادن ۽ استادياڻين جي تياري، صحيح قسم جي مذهبي تعليم جو پرچار، ابتدائي تعليم کي عام، مفت ۽ لازمي ڪرائڻ، تعليم ۾ سائنس ۽ صنعت جي مضمونن کي شامل ڪرڻ، اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ فوجي تعليم لازمي ڪرائڻ، عربي زبان ۾ تعليم جو واڌارو، مرڪزي ڪتب خانو قائم ڪرڻ، ڪانفرنسون ڪوٺائڻ، رسالا جاري ڪرڻ، بالغن جي تعليم، ۽ ناخواندگيءَ ختم ڪرڻ جون تدبيرون ۽ جسماني تربيت کي نصاب ۾ داخل ڪرائڻ جون ڪوششون شامل آهن. 
==حال==
ڪانفرنس جيتوڻيڪ پنهنجا سڀئي مقصد حاصل نه ڪري سگهي آهي، پر اُن کي سٺي ڪاميابي ضرور حاصل ٿي آهي. اُن جي تصنيف ۽ تاليف واري اڪيڊميءَ جي ڪارڪردگي بهتر آهي. هيستائين تعليم، نفسيات، فلسفي، سائنس، ٻوليءَ، ادب، سيرت، سوانح، تاريخ، سماجيات وغيره تي هڪ سؤ کان به وڌيڪ ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن. ڪانفرنس جو ٽه ماهي علمي ادبي رسالو ’العلم‘ 1951ع کان مسلسل شايع ٿيندو رهي ٿو. ڪانفرنس جي نظرداريءَ هيٺ علمي ۽ ادبي مجلسون ٿينديون رهن ٿيون. ناظم آباد ۾ سر سيد گرلز ڪاليج، هن ڪانفرنس جو ڪارنامو آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%84%20%D9%BE%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%DA%8A%D9%8A%D9%88%DA%AA%D9%8A%D8%B4%D9%86%D9%84%20%DA%AA%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3&lt;/ref&gt;
{{حوالا}}

[[زمرو:تعليم]]
[[زمرو:سماجي تنظيمون]]</text>
      <sha1>5xdtop7fw4esxuxsi3d66vxo0cqpqe0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امینه خميساڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17642</id>
    <revision>
      <id>374354</id>
      <parentid>369439</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="6l1efkaixu9ulitam2f0jlhlbn1bfu9" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name ='''امینه خميساڻي''' &lt;br/&gt; Amina Khamisani 
| image =
| imagesize = 180px
| caption =
| pseudonym =
| birth_name = امینه خميساڻي
| birth_date = {{birth date|1919|04|16}}
| birth_place ={{سخ}}[[پاٽ شريف]]، [[دادو ضلعو]]، [[سنڌ]]، [[پاڪستان]]
|death_date ={{death date and age|df=yes|2007|12|12|1919|04|16}}
| death_place ={{سخ}}[[ڪراچي]]
| occupation = [[پروفيسر]] ،[[ليکڪ]]
| nationality = [[پاڪستان|پاڪستاني]]
| religion = [[اسلام]]
| ethnicity = [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]]
| language =[[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| education = ايم اي [[انگريزي]] 
| alma_mater =[[سنڌ يونيورسٽي]]
| doctoral_advisor =
| fields =
| workplaces =
| genre = [[مضمون]]
| subject =
| notableworks = Drama Between two   World Wars
| influences =
| influenced =
| awards =
| signature =
| website =
| portaldisp =
}}
'''امینه خميساڻي''' ([[انگريزي]]:Amina Khamisani) (جنم:16 اپريل 1919ع- وفات: 12 ڊسمبر 2007ع) [[برطانوي هندستان]] ۾ [[سنڌ]] ۾ پيدا ٿيندڙ ليکڪ، پروفيسر ۽ تعليمي ماهر هئي.

==زندگي جو احوال==
تعليمي ماھر ۽ استاد، پروفيسر امینه خميساڻي [[دادو ضلعو|ضلعي دادو]]ءَ جي پاٽ شھر ۾، 16 اپريل 1919ع تي ڄائي، سکر جو اڳوڻو ڪليڪٽر علي بخش چنو سندس والد ھو، مئٽرڪ جو امتحان ڪراچيءَ جي سينٽ جوزف اسڪول مان پاس ڪيائين. بي اي 1943ع ۾ پنجاب يونيورسٽي مان ۽ ايم اي انگلش، 1955ع ۾ [[سنڌ يونيورسٽي|سنڌ يونيورسٽيءَ]] مان ڪيائين ۽ ساڳئي ئي سال سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ انگريزي شعبي جي ليڪچرر مقرر ٿي، سموري حياتي تعليم جي خدمت لاءِ وقف ڪندڙ ھن خاتون، 1963ع ۾، آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان ’سترھين صديءَ جي انگريزي ادب‘ جي موضوع تي ڊپلوما ڪئي. 1969ع کان 1974ع تائين سنڌ يونيورسٽيءَ جي انگريزي شعبي سان وابسته رھي. هن سبجيڪٽ ايڪسپرٽ طور پشاور يونيورسٽي، بلوچستان يونيورسٽي ۽ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام ۾ پڻ پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنيون. 1983ع ڌاري اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ جي اٺٽيھين اجلاس ۾ نمائندگي ڪيائين. پاڻ عورتن واري رتبي جي پاڪستاني ڪميشن جي ميمبر ۽ ساڳي ڪميشن جي 1984ع واري ڇپيل رپورٽ جي سھڪاري ايڊيٽر پڻ رھي. 
آمنه خميساڻيءَ مختلف موضوعن تي ڪيترائي تحقيقي مضمون لکيا، جن مان ’سنڌ جي عورت‘،’ڪربلا کان اڳ ۽ پوءِ‘،’اسلام ۾ عورت جو مقام‘ ۽ ٻيا موضوع شامل آھن، ان کان سواءِ انگريزي ادب ۾ ملڪي ۽ غير ملڪي معاملن تي ڪيترائي ڪتاب لکيائين، جن ۾ 
#“Drama Between Two World Wars”, 
#“Casual Peeps at English Literature”, 
#“Sindh‘s Contribution to English”, 
&lt;br /&gt;
مشهور آھن. تعليمي ميدان ۾ وڏو ڪردار ادا ڪندڙ امینه خميساڻي 1985ع ۾ وزٽنگ پروفيسر جي عهدي تان رٽائر ٿي. سندس وڏو ڪارنامو شاهه جي رسالي جو نثر ۾ مڪمل انگريزي ترجمو آهي، جيڪو ثقافت کاتي سنڌ پاران 2001ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. هيءَ وڏي تعليمي ماهر 12 ڊسمبر 2007ع ۾ ڪراچي ۾ وفات ڪري ويئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%85%D9%86%D9%87%20%D8%AE%D9%85%D9%8A%D8%B3%D8%A7%DA%BB%D9%8A آمنه خميساڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pakistanpressfoundation.org/hyderabad-dec-12-the-university-of-sindh-has-app/|title==&gt; HYDERABAD, Dec 12: The University of Sindh has app {{!}} Pakistan Press Foundation (PPF)|website=www.pakistanpressfoundation.org|language=en|access-date=2020-05-31}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ساھتيۂ]]
[[زمرو:ليکڪ]]
[[زمرو:ماهر تعليم]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:پاڪستاني عورتون]]
[[زمرو:سنڌ يونيورسٽي جا شاگرد]]</text>
      <sha1>6l1efkaixu9ulitam2f0jlhlbn1bfu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ليگون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>17974</id>
    <revision>
      <id>374146</id>
      <parentid>60672</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="suolt3dnta9kyw62oujnrxvrbhhoutu" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪرڪيٽ]]
[[زمرو:راند جو گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>suolt3dnta9kyw62oujnrxvrbhhoutu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اداڪاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18297</id>
    <revision>
      <id>374238</id>
      <parentid>61382</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>22124</id>
      </contributor>
      <origin>374238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="48hk43d14ab5rnc6c5m92fbbv1ws9ch" xml:space="preserve">'''اداڪاري''' &lt;small&gt;(اكتينج, acting)&lt;/small&gt;، جلوه ڪاري، بعيد نمائي، [[فلم]] ۽ ٻين قصہ گوئي وسيلن ۾ ھڪ '''اداڪار''' يا [[اداڪاره]] جو ڪم جيڪو ڪنھن ڪردار جي نقشہ ڪشي ۽ عموماً راند يا لکيل متن کي ڳالھائيندي يا ڳائيندي [[ڪھاڻي]] بیان ڪندو آھي.

== پڻ ڏسو ==
* فنگاھ
* ھدايتڪاري</text>
      <sha1>48hk43d14ab5rnc6c5m92fbbv1ws9ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق ابڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18528</id>
    <revision>
      <id>374307</id>
      <parentid>342978</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7942" sha1="n0komctxpw4o569y2hwafef87mgs19d" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ڊاڪٽر محمد اسحاق ابڙو 
| office = تعليم جو ماھر ، پروفيسر، ليکڪ
| honorific-suffix = 
| image = 
| predecessor =
| successor = 
| signature=
| party = 
| birth_date = 8 فيبروري 1935 
| birth_place = ڳوٺ امام بخش ٿيٻو، ميھڙ
| death_date = 
| death_place = حيدرآباد، سنڌ
| spouse = 
| awards = 
| term_start = 
| term_end = 
| death_cause = 
}}

پروفيسر ڊاڪٽر محمد اسحاق ولد عبدالحڪيم ابڙو 8 فيبروري 1935ع تي ڳوٺ -امام- بخش ٿيٻي، تعلقي ميهڙ ضلعي دادوءَ ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- اباڻي شهر ميهڙ کان سواءِ حيدرآباد ۽ ٽنڊي محمد خان ۾ حاصل ڪيائين. سال 1953ع ۾ نورمحمد هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪري ميونسپل هاءِ اسڪول ٽنڊي محمد خان ۾ -استاد- مقرر ٿيو. 1961ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان فارسيءَ ۾ ايم. اي پاس ڪري فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن حاصل ڪيائين. سال 1964ع ۾ -اسلامي تاريخ- ۾ ايم. اي جو امتحان ڏنائين، جنهن ۾ ٽيون نمبر آيو. 1965ع ۾ بي. ٽي جي ڊگري حاصل ڪيائين، جنهن ۾ فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن حاصل ڪري -تمغو- ماڻيائين. 1966ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. ايڊ جو امتحان فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪري ٻيو نمبر حاصل ڪيائين. سنڌ سرڪار کيس 1968ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج نواب شاهه ۾ فارسيءَ جو ليڪچرر مقرر ڪيو. سال 1976ع ۾ -پاڪستان- طرفان کيس اسڪالرشپ ڏئي -ايران- موڪليو ويو ۽ -تهران- يونيورسٽيءَ مان جديد فارسيءَ ۾ ڊپلوما حاصل ڪيائين، جنهن ۾ کيس ”عالي“ گريڊ ڏنو ويو. 
1986ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان فارسيءَ ۾ پي ايڇ. ڊي جي ڊگري حاصل ڪيائين. ڊاڪٽريٽ جي مقالي ۾ شاهه عنايت شهيد جي فڪري پوئلڳ روهڙيءَ جي سادات خاندان مير جان -الله- شاهه رضويءَ جي فارسي ڪلام ”ديوان مير“ جي مهتممي ڪري، -ان- تي انگريزيءَ ۾ مقالو لکيائين. سندس پي ايڇ. ڊي جو مقالو ”ديوانِ مير“ سکر هسٽاريڪل سوسائٽيءَ پاران 2003ع ۾ شايع ٿي چڪو آهي. 
ڊاڪٽر ابڙي سال 1957ع ۾ ميونسپل هاءِ اسڪول ٽنڊي محمد خان مان مخزن -جاري- ڪيو ۽ -ان- مخزن جي -انگريزي- ڀاڱي جو -ايڊيٽر- ٿي رهيو. ساڳئي ڪاليج مان ٻه ڀيرا ”الڪريم“ جي نالي سان مخزن ڪڍيائين ۽ -ان- جو چيف -ايڊيٽر- ٿي رهيو. ڊاڪٽر صاحب، -آگسٽ- 1988ع ۾ ڊائريڪٽوريٽ آف ڪاليج ايڊيوڪيشن حيدرآباد ريجن جي ڊپٽي ڊائريڪٽر ايڊمنسٽريشن هئڻ وقت، ڊائريڪٽوريٽ طرفان سيرت پاڪ تي ڇپايل رسالي ”مشعلِ راهه“ جي -انگريزي- ڀاڱي جو -ايڊيٽر- رهيو. سال 1990ع ۾ جڏهن ڊاڪٽر ابڙو -پاڪستان- ڪاليج مسقط جو پرنسپال هو ته هن ”اقرا“ جي نالي سان مخزن ڪڍي، جنهن جو پاڻ چيف -ايڊيٽر- ٿي رهيو. 
پاڻ بهترين اديب هو. هن سنڌي توڙي انگريزيءَ ۾ ڪيترائي مضمون لکيا، جيڪي ٽماهي مهراڻ کان سواءِ ٻين ڪيترن رسالن ۽ ڪاليج مخزنن ۾ ڇپجي چڪا آهن. هن صاحب اسلامي دنيا جي وڏي مفڪر ۽ عالمِ دين حضرت -امام- محمد -بن- محمد غزاليرح جي ڪتاب ”-ايها الولد-“ جي فارسي متن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو، جيڪو غزالي اڪيڊميءَ طرفان چار ڀيرا ڇپجي چڪو آهي. ساڳئي ڪتاب جو -اردو- ترجمو پڻ مدينه پبليڪيشن ڪراچيءَ طرفان سال 1987ع ۾ شايع ڪيو ويو. -ان- کان سواءِ سنڌي ادبي بورڊ ڄامشوري طرفان دنيا جي نامياري فيلسوف -افلاطون- جي جڳ مشهور ڪتاب \\\&quot;Republic\\\&quot; جو سنڌيءَ ۾ ڪيل سندس ترجمو 1990ع ۾ ”رعيتي راڄ“ جي نالي سان ڇپجي پڌرو ٿيو. -ان- کان سواءِ هڪ ڪتاب ”ٻاجهارا ٻول“ به شايع ٿيل اٿس. 
ڊاڪٽر ابڙي، وزارت -تعليم-، حڪومت -پاڪستان- طرفان ڏنل موضوع ”مواصلات جا وسيلا“ تي هڪ ڪتابڙو 1984ع ۾ لکيو. 1985ع ۾ مرڪزي وزارت -تعليم- طرفان جوڙايل سائنسي ۽ هنري لفظن جي لغت جي سنڌي ترجمي لاءِ علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي چيئرمئن شپ ۾ 
ٽه رڪني پئنل جو ميمبر رهيو. سال 1984ع ۾ وزارت -تعليم-، حڪومت -پاڪستان- طرفان، سنڌي ادبي بورڊ ذريعي جيڪي بنيادي ڪتابڙا سنڌيءَ ۾ تيار ڪرايا ويا، انهن جي نظرثاني ۽ تصحيح لاءِ مقرر ڪيل ڪاميٽيءَ جو ميمبر رهيو. سال 1990ع ۾ ڊاڪٽر ابڙي انگريزيءَ ۾ هڪ ڪتاب “In search of Allah” لکيو، جيڪو -اردو- اڪيڊمي، ڪراچيءَ طرفان سال 1995ع ۾ شايع ڪيو ويو. 
پروفيسر ابڙي 45 ورهين کان مٿي -تعليم- کاتي جي خدمت ڪئي. 1973ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج سعيدپور ضلعي -بدين- جو باني پرنسپال مقرر ٿيو. -اپريل- 1975ع ڌاري سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جو سيڪريٽري مقرر ٿيو، -جتي- 11 ورهيه ڪم ڪيائين، ۽ -ان- عرصي ۾ 3 دفعا چيئرمئن به رهيو. ابڙو صاحب 1985ع ۾ جڏهن سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جو چيئرمئن هو ۽ -ان- سال ڪاميٽي آف چيئرمئن ٽيڪسٽ بوڪ بورڊس آف -پاڪستان- جي چيئرمئن شپ به سنڌ کي ملڻي هئي؛ انهيءَ حيثيت ۾ ڊاڪٽر ابڙو انٽر بورڊ ڪاميٽي آف چيئرمئن جو ميمبر رهيو. 1985ع ۾ ڊاڪٽر صاحب گورنمينٽ ڪاليج ڪوٽڙيءَ جو پرنسپال مقرر ٿيو. مارچ 1989ع کان مارچ 1992ع تائين -پاڪستان- ڪاليج مسقط (سلطنت عمان) جو پرنسپال ٿي رهيو. -ٽن- سالن جي ڪانٽريڪٽ بعد کيس ٻيهر گورنمينٽ ڪاليج ڪوٽڙيءَ جو پرنسپال مقرر ڪيو ويو. اهڙيءَ ريت -تعليم- کاتي ۾ ورهين جا ورهيه خدمت ڪرڻ کان پوءِ سٺ ورهين جي ڄمار ۾ ويهين گريڊ ۾ رٽائر ڪيائين. 
رٽائرمينٽ کان ٻه سال پوءِ سنڌ حڪومت سال 1997ع ۾ ڊاڪٽر ابڙي کي -پبلڪ اسڪول حيدرآباد- جو پرنسپال مقرر ڪيو. ابڙي صاحب 31 -آگسٽ- 1998ع تي گرلس پبلڪ اسڪول جو بنياد رکيو ۽ -پبلڪ اسڪول حيدرآباد- مان مخزن ”اقرا“ ٻيهر -جاري- ڪرايائين. هو ................. تي وفات ڪري ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88%20%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1 ابڙو اسحاق ڊاڪٽر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]</text>
      <sha1>n0komctxpw4o569y2hwafef87mgs19d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اس ۽ ڇانو راند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19072</id>
    <revision>
      <id>374254</id>
      <parentid>342357</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="957" sha1="otjrm7foflm0iivhh1r8vybh3lpvovo" xml:space="preserve">'''اس ۽ ڇانو راند''' ٻارن جي راند آھي، هيءَ راند بہ ڇوڪريون جدا بہ ڪن، تہ ڇوڪرن سان گڏجي بہ کيڏن، ڏينھن جو [[شام]] جي مھل هوندي تہ اُس ۽ ڇانوَ راند ۾ ٻيئي ڪم آڻين، پر [[رات]] جو وري چانڊوڪي ۽ اونداهيءَ کي اُس ڇانوَ چون. هڪ ٻار آڳ ڏيندو. ٻيا ٻار اونداهيءَ ۾ بيھندا، جيڪو اُس ۾ آيو تہ ان کي ڊوڙي ڌڪ هڻي کاپائيندو، جيڪو کاتو سو وري آڳ ڏيندو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8F%D8%B3%20%DB%BD%20%DA%87%D8%A7%D9%86%D9%88 اُس ۽ ڇانو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ٻارن جا راند]]
[[زمرو:رانديون]]</text>
      <sha1>otjrm7foflm0iivhh1r8vybh3lpvovo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان کي متان وساريو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19075</id>
    <revision>
      <id>374274</id>
      <parentid>272132</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="e5vlceq8aqesmn76xitf8qw134ygkho" xml:space="preserve">'''اسان کي متان وساريو''' ٻوليءَ جي موضوع تي هيءُ ڪتاب گنگارام سمراٽ جو لکيل آهي. هن ڪتاب ۾ اهي لفظ ڏنا ويا آهن، جيڪي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]ءَ ۾ اڌ صدي اڳ ۾ رائج هئا. سنڌي ٻوليءَ جو گڏ ڪيل هيءُ لغوي خزانو سنڌي لغات تي تحقيق ڪندڙن لاءِ رهبر طور ڪم ڏيندو. ڊيمي سائيز ۽ رنگين ٽائيٽل ۾ 212 صفحن واري هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]] پاران مارچ 1999ع ۾ شايع ٿيو، جنھن جي قيمت 100 روپيا آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%80%D8%A7%D9%86%20%DA%A9%D9%80%D9%8A%20%D9%85%D9%80%D8%AA%D9%80%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%B3%D9%80%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D9%80%D9%88 اسان کي متان وساريو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1999ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>e5vlceq8aqesmn76xitf8qw134ygkho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اساس الفرائض</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19076</id>
    <revision>
      <id>374255</id>
      <parentid>255986</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="g3qxkgy31vey7urlvqv9uvwkvdisokp" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب مخدوم عبدالرحيم گرهوڙيءَ 1192ھ/1778ع کان اڳ -تصنيف- ڪيو. هيءُ ڪتاب فوتيءَ جي ورثي ۽ ملڪيت کي سندس وارثن ۾ شرعي حڪمن مطابق ورهائڻ ۽ -تعليم- جي موضوع بابت آهي، جيڪو عام طرح گرهوڙي صاحب جي سنڌيءَ جي نالي سان مشهور ٿيو. ڪتاب جي -تصنيف- ڪرڻ جو مقصد تعليمي هو. گرهوڙي صاحب مکيه موضوعن جهڙوڪ: ايمان، توحيد، رسالت وغيره کي پڻ منظوم [[سنڌي]]ءَ ۾ سمجهايو ۽ سندس اهي نظم پڻ پوءِ ”اساس الفرائض“ سان گڏ گرهوڙي صاحب جي سنڌيءَ ۾ شامل ٿي ويا. 1336ھ/1918ع ۾ هيءُ رسالو مخدوم عبدالله جي ”سڱ نامي“ ۽ ٻين چئن ڪتابن سان گڏ، مطبع ڪريمي، بمبئيءَ مان ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8E%D8%B3%D8%A7%D8%B3%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%B6 اَساس الفرائض : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>g3qxkgy31vey7urlvqv9uvwkvdisokp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جا شعر ھي سادا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19077</id>
    <revision>
      <id>374256</id>
      <parentid>139453</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="2d2ymu6lqncf02eezkst08rgubu9802" xml:space="preserve">هي ڪرائون سائيز جي 63 صفحن تي مشتمل شعري مجموعو [[بدين ضلعو|بدين ضلعي]] جي شاعر عبدالغفور عابد جو ٽيون مجموعو ڪلام آهي، جيڪو ساگر پبليڪيشن -بدين- 1973ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جنهن جي قيمت 2 روپيا آهي. شاعر موصوف ڪتاب جو انتساب مير عبدالحسين سانگيءَ کي ڪيو آهي. ڪتاب جو مهاڳ مشهور سيلاني اديب ۽ محقق سومار شيخ لکيو آهي جڏهن ته هن ڪتاب جو اڀياس ’درد جي سوغات‘ جي عنوان سان نامياري دانشور سراج لکيو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D8%A7%20%D8%B4%D8%B9%D8%B1%20%D9%87%D9%8A%20%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7 اسان جا شعر هي سادا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]]</text>
      <sha1>2d2ymu6lqncf02eezkst08rgubu9802</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو پيارو آقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19078</id>
    <revision>
      <id>374260</id>
      <parentid>98522</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="s355jqckpm2gjzxomihz2gv3mswi8wz" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد صالح ۽ محمد ابراهيم -ڀٽي- جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول اڪرم جي زندگيءَ ۽ سيرت تي مواد آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 99 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس پاڪ -جامعه- عربيه پريس [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان ڇپائي پڌرو ڪيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%A2%D9%82%D8%A7 اسان جو پيارو آقا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>s355jqckpm2gjzxomihz2gv3mswi8wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو پيارو دين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19079</id>
    <revision>
      <id>374261</id>
      <parentid>369077</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1833" sha1="0k4zd2b47ob6bfroq6fmne6pepp697e" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب شيخ محمد حاجن جو لکيل آهي، جنهن ۾ دين [[اسلام]] بابت ڄاڻ ڏنل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 25 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، محمد يوسف ائنڊ برادرس حيدرآباد مان سال 1965ع ۾ شايع ڪيو. 
هن نالي سان ٻيو ڪتاب مولوي محمد مدنيءَ ۽ ٻين جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 125 آهن. ڇاپو پهريون، عجائب اسٽور سکر، سال 1962ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. 
ٽيون ڪتاب غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 129 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. شيخ غلام علي ائنڊ سنز حيدرآباد، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نيوگرين پريس مان سال 1971ع ۾ شايع ڪرايو. 
هن نالي سان چوٿون ڪتاب مخدوم -امير- احمد جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 72 آهن ۽ قيمت 54 پئسا ڄاڻايل آهي. دين دنيا بوڪ ڊيپو، حيدرآباد طرفان ڪتاب جو يارهون ڇاپو، نوراني پريس مان سال 1969ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%AF%D9%8A%D9%86 اسان جو پيارو دين : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]</text>
      <sha1>0k4zd2b47ob6bfroq6fmne6pepp697e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو پيارو رسول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19080</id>
    <revision>
      <id>374262</id>
      <parentid>98524</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="874" sha1="godxd8raor4iemz5rkhe8qwqn1dx3tr" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد بخش ”واصف“ جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول اڪرم جي زندگيءَ ۽ سيرت جو ذڪر آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ صفحا 200 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. مسلم ادبي سوسائٽيءَ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] طرفان ڪتاب جو پهريون ڇاپو اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84 اسان جو پيارو رسول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>godxd8raor4iemz5rkhe8qwqn1dx3tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو پيارو نبي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19081</id>
    <revision>
      <id>374265</id>
      <parentid>98525</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="a3pt2nz8e2svzb8kv8v7e33p5reb17p" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب قاضي عبدالرزاق جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول پاڪ جي زندگيءَ ۽ حسن اخلاق جو ذڪر آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 184 ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، مدينه دارالاشاعت آئوٽرام روڊ [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] وارن سال 1959ع ۾ شايع ڪيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D9%86%D8%A8%D9%8A اسان جو پيارو نبي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>a3pt2nz8e2svzb8kv8v7e33p5reb17p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو جسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19082</id>
    <revision>
      <id>374257</id>
      <parentid>98519</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1269" sha1="k4tudbyc3h2e2zi7c5g1u3f81vt9qma" xml:space="preserve">”علم بدن“ جي موضوع تي هيءُ ڪتاب حافظ احسن جو لکيل هو، جيڪو ”اردو سائنس بورڊ“ جي ڇپرايل ڪتاب ”همارا جسم ڪيسي ڪام ڪرتا هي“ جو آسان سنڌيءَ ۾ ترجمو آهي. 
سنڌي ادب ۾ سائنسي ڪتابن جي لکڻ ۽ شايع ڪرائڻ واري رٿا هيٺ هيءُ ڪتاب اصل [[اردو]] ڪتاب -تان- ٻيهر -بدر- رضوان عباسيءَ ترجمو ڪيو ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ڇپايو. هن ڪتاب ۾ -انساني جسم- جي مختلف عضون، انهن جي جوڙجڪ ۽ ڪم ڪرڻ جا طريقا ڄاڻايل آهن. سنڌي ٻوليءَ ۾ بنيادي سائنس جي حوالي سان هيءُ ڪتاب سٺي اهميت رکي ٿو. ڪتاب جو تفصيل هن ريت آهي: صفحا 36 ڇپيندڙ آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي، مُلهه 20 روپيا، ڇاپو پهريون، مارچ 1996ع، تعداد هڪ هزار ڪاپيون.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AC%D8%B3%D9%85{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>k4tudbyc3h2e2zi7c5g1u3f81vt9qma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو عشق اڻپورو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19083</id>
    <revision>
      <id>374258</id>
      <parentid>98520</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="cgqu5z8e88mb29anb9nc1xkjthnh3af" xml:space="preserve">هي [[ڪتاب]] سعيد ميمڻ جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. پنهنجي ٽهيءَ جو هي پختو شاعر، ڪيترين نين تشبيهن ۽ استعارن جو خالق آهي، 129 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب ۾ سعيد ميمڻ جا -بيت-، هائڪا، غزل، نظم، پنجڪڙا ۽ -ترائيل- شامل آهن، ڪتاب جو مهاڳ نوجوان ناول نگار ۽ شاعر منير چانڊيي لکيو آهي. ڪتاب جي قيمت 150 رپيا آهي، جيڪو ’سليٽ‘ -اشاعت- گهر، دانش گاهه منصوريه ٽنڊي قيصر پاران 2010ع ۾ ڇپايو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%B9%D8%B4%D9%82%20%D8%A7%DA%BB%D9%BE%D9%88%D8%B1%D9%88 اسان جو عشق اڻپورو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>cgqu5z8e88mb29anb9nc1xkjthnh3af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جو قرآن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19084</id>
    <revision>
      <id>374259</id>
      <parentid>369076</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="inwzunbq6vfcsjveimitmmlxc01ha7m" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد يعقوب ابڙي ”جليس“ هالائيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 184 آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. دارالاشاعت رفيق ڪمپني هالا طرفان، ڇاپو پهريون، الزمان پرنٽنگ پريس هالا مان سال [[1953ء|1953ع]] ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 اسان جو قرآن : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]</text>
      <sha1>inwzunbq6vfcsjveimitmmlxc01ha7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جون اکيون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19085</id>
    <revision>
      <id>374268</id>
      <parentid>98527</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="945" sha1="e8617bdpbgucmyxjk859wdl0a0egrgz" xml:space="preserve">هي ڪتاب ناليواري محقق پروفيسر علي مرتضيٰ ڌاريجي جو لکيل آهي. جنهن ۾ هن سائنسي انداز سان اکين جي تحقيق، بيمارين ۽ بچاءُ بابت اهم معلومات ڏني. هن ڪتاب جو مهاڳ ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- لکيو آهي، جنهن ۾ 72 صفحا آهن، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 25 رپيا لکيل آهي. هي ڪتاب [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]] پاران 1992ع ۾ ڇپايو ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%D9%86%20%D8%A7%DA%A9%D9%8A%D9%88%D9%86 اسان جون اکيون : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>e8617bdpbgucmyxjk859wdl0a0egrgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جي پياري رسول صلي الله عليه وسلم جي عملي زندگيءَ جا مثال عرف اسوه حسنه (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19086</id>
    <revision>
      <id>374270</id>
      <parentid>307582</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="icxjkn128wbpljxbxrtxoearqblx61n" xml:space="preserve">هن ڪتاب جو مترجم عبدالرزاق قاضي آهي. هيءُ ڪرائون سائيز ڪتاب آهي. هن ۾ صفحا 40 آهن ۽ قيمت اڍائي -آنا- ڄاڻايل آهي. نئشنل پرنٽنگ پريس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان ڇپيو، سال ڄاڻايل ناهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%B5%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%20%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A%D8%A1%D9%8E%20%D8%AC%D8%A7%20%D9%85%D8%AB%D8%A7%D9%84%20%D8%B9%D8%B1%D9%81%20%D8%A7%D8%B3%D9%88%D9%87%20%D8%AD%D8%B3%D9%86%D9%87 اسان جي پياري رسول صلي الله عليه وسلم جي عملي زندگيءَ جا مثال عرف اسوه حسنه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سيرت]]
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]</text>
      <sha1>icxjkn128wbpljxbxrtxoearqblx61n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جي سنڌ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19087</id>
    <revision>
      <id>374269</id>
      <parentid>98528</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="41saad2v9kna3qx89r8xe9rhkl3h9ii" xml:space="preserve">سهڻي پبليڪيشن حيدرآباد جي ”آڳاٽو ادب“ سلسلي جو پهريون ڪتاب ”اسان جي سنڌ“، -اپريل- 1972ع ۾ مشهور اديب ۽ پبلشر طارق اشرف، سهڻي پبليڪيشن، الهندي ڪچي، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، جون 1947ع ۾، موهن پنجابيءَ، -باغي- پبليڪيشن، هندستاني ساهتيه آستان، فريئر روڊ، ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو هو. پهرئين ايڊيشن جو پيش لفظ، نامياري شاعر شيخ -اياز- لکيو هو، جنهن ۾ ورهاڱي کان اڳ جي حالتن تي لکيل اصلوڪين ڪهاڻين جي پسمنظر تي لکندي، شيخ -اياز- سنڌي هندن کي لڏپلاڻ کان روڪڻ ۽ سنڌ ۽ سنڌي سڀيتا سان ڳنڍجي رهڻ جي -تلقين- ڪندي لکيو آهي ته هندو مسلم عوام کي متحد ٿي جاگيرداري ۽ سرمائيداري قوتن جو مقابلو ڪرڻو آهي. هن وڌيڪ لکيو آهي ته هي ڪهاڻيون انهيءَ محبت، اتفاق، حب الوطنيءَ ۽ -بغاوت- جو نتيجو آهن. اڄ اسين -ترقي- پسند اديب هن سماج جي مدي خارج تصورن ۽ رجعت پسند خيالن سان -ٽڪر- کائي رهيا آهيون، جيڪي سياست حل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B3%D9%86%DA%8C اسان جي سنڌ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>41saad2v9kna3qx89r8xe9rhkl3h9ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان جيئن جيئي ڪو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19088</id>
    <revision>
      <id>374271</id>
      <parentid>115379</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="57te1ppcvlpj9ee46llso00kuokgyye" xml:space="preserve">هن ڪتاب جو مصنف [[عبدالواحد آريسر]] آهي. آريسر صاحب پنج مهينا چار ڏينهن ٽارچر سيلن ۾ رهندي جيڪا سزا ڀوڳي، هيءُ ڪتاب ان سزا جو مڪمل احوال آهي. آريسر صاحب هن ڪتاب ۾ پنهنجي بي گناهيءَ جو ڪيس چڱيءَ ريت وڙهيو آهي. سندس عبارت وڻندڙ، سليس ۽ روان ٻوليءَ ۾ لکيل آهي. هيءُ ڪتاب جهانزيب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد ۾ ڇپيو ۽ ڀٽائي ڪميونيڪيشن ٽنڊي آدم جي مالڪ [[ساگر ڏهراج]]، -آڪٽوبر- 1998ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، فيبروري 1999ع ۾، نيو فيلڊس پبليڪيشن حيدرآباد، ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جي قيمت 100 رپيا آهي.
==حوالو==
&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%90%D9%8A%D8%A6%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%D8%A6%D9%8A%20%DA%AA%D9%88{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:جيل ڊائري]]</text>
      <sha1>57te1ppcvlpj9ee46llso00kuokgyye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان ڇو مسلمان ٿياسين؟ (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19089</id>
    <revision>
      <id>374273</id>
      <parentid>369078</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1687" sha1="k2qtqf9sijtdbs7755qyqbrslqfw3sv" xml:space="preserve">هي ڪتاب پروفيسر عبدالغني فاروق جي ڪتاب جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو عبدالرحمٰن جتوئي ۽ ارباب علي چوهاڻ گڏجي ڪيو آهي، هي ڪتاب 1987ع ۾ سنڌ مسلم ادبي اڪيڊمي، [[سکر]] پاران ڇپجي پڌرو ٿيو. هن ڪتاب ۾ تقريباً ويهن شخصيتن جا مسلمان ٿيڻ جي باري ۾ قصا سندن زباني بيان ٿيل آهن. انهن شخصيتن ۾ سر جلال الدين لارڊ برنٽن، [[مولانا عبيدالله سنڌي]]، ڊاڪٽر عبدالڪريم جرمانوس، [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]]، عمر فاروق عبدالله، علي محمد موري، پروفيسر غازي احمد، ڊاڪٽر غزينيه، مجاهد اسلام، علامه محمد اسد، محمد صديق، محمد مارما ڊيوڪ پڪٿال، شيخ بشير احمد، ڊاڪٽر اسلام الحق، يوسف الاسلام، بيگم مولانا عزيز گل، مريم جميله، راجڪماري جاويد بانو بيگم، فاطمه هيرين ۽ جميله خاتون شامل آهن. 120 صفحن تي مشتمل، رنگين ٽائيٽل سان پڪي جلد واري هن ڪتاب جي قيمت 10 روپيا آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%DA%87%D9%88%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%BF%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%9F{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪتاب]]
[[زمرو:اسلامي ادب]]
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]</text>
      <sha1>k2qtqf9sijtdbs7755qyqbrslqfw3sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسان زنده رھنداسين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19090</id>
    <revision>
      <id>374272</id>
      <parentid>98531</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="rznm3jwajf3e0f71eal9bdrw3g5bj5x" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب فلسطين جي مشهور انقلابي عورت ليليٰ خالد جي [[آتم ڪهاڻي]] اهي، جنهن ۾ سندس جدوجهد ۽ ذاتي زندگيءَ جو احوال ڏنل آهي. سنڌيءَ ٻوليءَ جي نامياري ليکڪ زيب سنڌيءَ هن ڪتاب کي اردوءَ مان سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد سان 240 صفحن واري هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1983ع ۾ ۽ ٻيو ڇاپو 1984ع ۾ سڳنڌ پبلڪيشن، لاڙڪاڻي پاران ڇپايو ويو. هن ڪتاب جي پهرين ڇاپي جي قيمت 20 رپيا ڄاڻايل آهي. روشني پبلڪيشن پاران هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو 1991ع ۾ ڪرائون سائيز ۾ ۽ چوٿون ڇاپو ڊيمي سائيز ۾ پڪي جلد سان 2008ع ۾ ڇپايو ويو آهي. جنهن جا 144 صفحا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87%20%D8%B1%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86 اسان زنده رهنداسين : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rznm3jwajf3e0f71eal9bdrw3g5bj5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>است</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19095</id>
    <revision>
      <id>374275</id>
      <parentid>98534</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="6xnow4ueidoj211futmat7fk3qhsge8" xml:space="preserve">لاڙ جي جابلو تَرَ ۾ جتن جو گذران عموماً اُٺين جي [[کير]] تي هوندو آهي، جيڪو کين جهنگ ۾ اُٺن چارڻ وقت مُيسر ٿيندو آهي. اُٺين جي کير جي لسيءَ، اُٺين جي ڄمايل کير ۽ اُٺين جي کير مان ڄمايل ڌؤنري کي ”اُست“ چوندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA است : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>6xnow4ueidoj211futmat7fk3qhsge8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19096</id>
    <revision>
      <id>374276</id>
      <parentid>285970</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="n6pmxzoi4jbs6c6sv09qdm38hxhqlty" xml:space="preserve">هيءُ ڪتابڙو سيد غلام مصطفيٰ شاهه جو لکيل آهي، جنهن ۾ -استاد- جي اهميت، فرضن بابت تفصيل لکيل آهي. نه رڳو استادن پر شاگردن لاءِ پاڻ هيءُ ڪتاب رهبري جي صورت رکي ٿو. هن ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ صفحا 16 ڏنل آهن. سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، سال 1972ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF استاد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1972ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>n6pmxzoi4jbs6c6sv09qdm38hxhqlty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد شفيع فقير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19097</id>
    <revision>
      <id>374287</id>
      <parentid>98548</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3659" sha1="axhad01k72dcza138huqmjdsr42bznl" xml:space="preserve">'''استاد شفيع فقير'''، ٿرپارڪر جي گڍڙي نالي وسنديءَ ۾ فقير موليٰ بخش جي گهر 1960ع ڌاري ڄائو. راڳ ويراڳ کيس ورثي ۾ مليو آهي، ڇو ته سندس خاندان پيڙهين کان وٺي ڳائيندو پيو اچي. هن راڳ جي باقاعدي تربيت -استاد- شادي فقير کان ورتي. -ان- کان سواءِ هن -استاد- مجيد خان (سارنگي نواز) کان پڻ ڪافي گُر ۽ سُر سکيا. -ٿر- هونئن به سُر سنگيت ۽ ثقافتي ورثي جي لحاظ کان مالا مال آهي، پر -ٿر- موسيقيءَ جي ميدان ۾ جيڪي به سريلا فنڪار پيدا ڪيا آهن، -تن- ۾ موجوده دور ۾ -استاد- شفيع فقير جو نالو مٿانهون آهي. هو سنڌي پرڪاش، لوڪ راڳ ۽ ڪلاسيڪي موسيقيءَ کان نه رڳو واقف آهي پر انهن تي عبور به رکي ٿو. هي نوجوان فنڪارن ۾ نه رڳو پڙهيل لکيل آهي پر راڳ، راڳڻين، سُرن، ڪلاسيڪي ۽ سنڌي راڳ جي فرق وغيره تي خوبصورت انداز ۾ گفتگو ڪري ۽ ويچار ونڊي سگهندو آهي. هو نه رڳو اسٽيج ۽ محفل جو راڳي آهي، پر ريڊيي ۽ ٽي. وي تي پڻ پاڻ مڃائي چڪو آهي. هن ريڊيو ۽ ٽي .وي -تان- هڪ ئي سال 1989ع ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو، سندس پسند جي راڳن مان مالڪوس، درٻاري، راڻو، سورٺ، ڀيرومارو، ڪوهياري ۽ -ڀيروي- شامل آهن. هن شاهه لطيف، صوفي صادق فقير، منٺار فقير، -ڀڳت- ڪبير، ميران ٻائي، سچل سرمست، بلهي شاهه، خواجه غلام فريد، مصري شاهه، مل محمود، محمد فقير کٽياڻ، رکيل شاهه، بيدل سائين ۽ ٻين صوفين ۽ ويدانتي شاعرن کان سواءِ جديد شاعرن مان [[شيخ اياز]]، [[استاد بخاري]]، [[امداد حسيني]]، نارائڻ شام، حليم باغي، -اياز- گل، وفا پلي، حاجي ساند ۽ ٻين کي به خوب ڳايو آهي. ڪافيءَ جي شاعرن مان حسن بخش شاهه ڊٺڙي واري، صوفي خوش خير محمد، طالب الموليٰ، عبدالڪريم پلي، عارف الموليٰ ۽ ٻين کي ڳائي پاڻ مڃائي چڪو آهي. هو راڳ جي دنيا ۾ -استاد- شادي فقير، -استاد- منظور علي خان، محمد يوسف ۽ سينگار علي سليم کي پسند ڪري ٿو، کيس ڪيترائي اوارڊ ملي چڪا آهن، -جن- ۾ شاهه لطيف اوارڊ، مصري شاهه اوارڊ، لوڪ سنگيت اوارڊ، صوفي صادق فقير اوارڊ ۽ ٻيا ڪيترا اعزاز مليا اٿس. شفيع فقير هندستان جي مختلف شهرن ۾ ۽ يورپ جي ڪجهه ملڪن ۾ به ڳائي آيو آهي. هن عمرڪوٽ ۾ سنگيت سکيا گهر قائم ڪيو آهي، -جتي- نوجوان راڳين کي باقاعدي تربيت ڏيندو رهي ٿو. سندس مستقل رهائش، نيو ڇور شهر ۾ آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%20%D8%B4%D9%81%D9%8A%D8%B9%20%D9%81%D9%82%D9%8A%D8%B1 استاد شفيع فقير : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>axhad01k72dcza138huqmjdsr42bznl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد امير خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19100</id>
    <revision>
      <id>374277</id>
      <parentid>98537</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="egqtyzq413oy1ao9tcj8a2ogjkjainm" xml:space="preserve">سرتال جي هن نامياري گائڪ -استاد -امير- خان- کي [[لال شهباز قلندر|قلندر شهباز]] جي ڪشش ڇڪي سنڌ آئي هئي، ۽ هن سيوهڻ شريف کي اچي پنهنجي مستقل رهائش جو هنڌ بنايو هو. هتان جي ماڻهن جي محبت ڏسي هميشه لاءِ هتي جو ٿي ويو هو. ٻئي مُک گويي خانصاحب عاشق علي خان جو مامو هو. سندس آواز ۾ هڪ قسم جو عجيب رس رچيل هو، گائڪي جي لحاظ کان هن تي دهلي گائڪيءَ جو گهڻو اثر هو. رباب وڄائڻ ۾ سندس ڪو ثاني نه هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 استاد امير خان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>egqtyzq413oy1ao9tcj8a2ogjkjainm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد امير علي خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19102</id>
    <revision>
      <id>374278</id>
      <parentid>206231</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="a2a6qaldqc2uki8f8m8pyidtq1a7rgf" xml:space="preserve">-استاد- -امير- علي خان، 1961ع ڌاري، سخي پير ڪالوني [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾، -استاد- رمضان عليءَ جي گهر ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- قاضي عبدالقيوم اسڪول مان حاصل ڪيائين، جڏهن تہ مئٽرڪ نورمحمد هاءِ اسڪول ۽ انٽر سچل سرمست آرٽس ڪاليج حيدرآباد مان ڪيائين. 
ننڍي هوندي کان وٺي راڳ سان دلچسپي هئس. ابتدائي سکيا، پنهنجي پيءُ -استاد- رمضان عليءَ کان ورتائين. بعد ۾ خانصاحب -تان رس خان- جي ڏوهٽي، -استاد- واحد حسين خان کان باقاعدي سِکيو. موسيقار نياز احمد خان کان ڪمپوزيشن جي تربيت وٺي 1984ع ۾، پي ٽي ويءَ ڪراچي مرڪز تي اسسٽنٽ ڪمپوزر مُقرر ٿيو. هن وقت تائين سندس گيتن جا 9 کان وڌيڪ البم اچي چڪا آهن. هن لطيف سائينءَ جي شاعريءَ کي چئن ٻولين ۾ ڳائي، “Latif is Great” جي عُنوان سان هڪ البم -جاري- ڪرايو آهي، جيڪو سڪرنڊ جي ناز پراڊڪشن هائوس -جاري- ڪيو آهي. سندس فن جي مڃتا طور ادبي تنظيم ”ڪاروانِ ادب سنڌ“ ۽ آءِ جي سنڌ آفتاب نبيءَ ۽ ڪي.ٽي.اين طرفان کيس ايوارڊ مليا آهن. جڏهن ته 1996ع کان 1998ع تائين لڳاتار ٽي سال، مصري شاهه ايوارڊ حاصل ڪيو اٿس. -امير- علي خان،”سُر شاهه، سمنڊ“ جي نالي سان موسيقيءَ متعلق هڪ ڪتاب لکيو آهي، جيڪو سنڌي لئنگويج اٿارٽي 2007ع ۾ شايع ڪيو آهي، جنهن ۾ هن لطيف سائينءَ جي اهم راڳن بابت ڄاڻ ڏني آهي. سندس ٻيو ڪتاب شاهہ جي راڳ جي لکيت ۾ نوٽيشن جي -باري- ۾ آهي، جيڪو ڇپائيءَ جو منتظر آهي. موسيقيءَ جي سکيا لاءِ سندس هڪ ادارو ”شاهہ لطيف، ميوزڪ سينٽر“ نالي سان حيدرآباد ۾ ڪم ڪري رهيو آهي. هن وقت -انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي- ۾ موسيقيءَ جي -استاد- طور سکيا ڏئي رهيو آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>a2a6qaldqc2uki8f8m8pyidtq1a7rgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد انور علي سانگي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19103</id>
    <revision>
      <id>374279</id>
      <parentid>98539</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="0xb5mmkf5y25fp7w6ka6gac2mlol5fw" xml:space="preserve">مشهور فنڪار -استاد- -انور- علي ولد -اسد- -الله- سانگي پهرين -جنوري- 1949ع تي ڳوٺ سانگي [[ميهڙ تعلقو|تعلقي ميهڙ]]، ضلعي دادو ۾ پيدا ٿيو. پرائمري -تعليم- منڱواڻي پرائمري اسڪول سانگي تعلقي ميهڙ مان حاصل ڪيائين ۽ اڳتي پڙهي نه سگهيو. هن موسيقي سکڻ جي ابتدا 1970ع ۾ ڪئي، سندس پهريون -استاد- ميهر علي خان هو ۽ پوءِ -استاد منظور علي خان- کان سکيا ورتائين. سندس ڪيترائي آڊيو البم منظر عام تي اچي چڪا آهن. هن شاهه عبداللطيف ڀٽائيرح جي رسالي جي ٽيهن ئي سرن کي اصل راڳن ۽ راڳڻين ۾ ڪمپوز ڪيو آهي. سندس سڃاڻپ موسيقار ۽ گلوڪار واري آهي. -استاد- -انور- علي سنڌي، -اردو-، سرائڪي، فارسي ۽ هندي ٻولين ۾ ڳائي چڪو آهي. هن جو ”سارنگ سنگيت“ ڪلب لاڙڪاڻي ۽ ”آرٽ ڪائونسل آف -پاڪستان-“ لاڙڪاڻي سان واسطو آهي. -استاد- -انور- علي ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد تي 1975ع ڌاري پرفارم ڪيو. 1996ع ۾ ريڊيو -پاڪستان- لاڙڪاڻي -تان- موسيقيءَ جي سکيا ۽ سنڌي موسيقيءَ جي -تاريخ- جي حوالي سان هفتيوار پروگرام ”سنگيت جو سفر“ ۾ ڪم ڪيائين. -ان- کانسواءِ ريڊيو، ٽي. وي ۽ اسٽيج تي ڪيترن پروگرامن ۾ پرفارم ڪندو رهيو آهي. خاص طور سنڌ، -بلوچستان- ۽ پنجاب جي اهم درگاهن: شاهه عبداللطيف، قلندر لال شهباز، سچل سرمست، خواجا فريد الدين، علامه هدايت علي نجفي، حافظ خدا بخش، بيخود فقير، شاهه نصير، مهدي شاهه ۽ ٻين تي ٿيندڙ پروگرامن ۾ شرڪت ڪندو رهندو آهي. هن موسيقيءَ جي دنيا ۾ ڪيترا شاگرد پيدا ڪيا آهن. -جن- ۾ عاشق نظاماڻي، اسلم تنيو، ممتاز عباسي، نذير سمون، لياقت سمون، شيراز عباسي، -الياس- سانگي، سلطان ميمڻ، منظور عباسي شامل آهن، -جن- مان ڪيترن کي سازن جي تربيت به ڏنائين. -انور- علي سانگي'&gt;-استاد -انور- علي سانگي- هن فن جي خدمت عيوض ڪيترائي ايوارڊ ۽ سرٽيفڪيٽ به حاصل ڪيا آهن، -جن- ۾: 1982ع ۾ ايگريڪلچرل انڊسٽريل فيسٽول سنڌ طرفان ”مئرٽ سرٽيفڪيٽ“، 1987ع ۾ سنڌ انٽيفڪ سوسائٽي لاڙڪاڻي طرفان ”-تاريخ- سنڌ“ اوارڊ، 1993ع سنڌ ٽئلينٽ آرگنائيزيشن لاڙڪاڻي پاران ”ٽئلينٽ اوارڊ“ 2002ع ۾ هسٽاريڪل سوسائٽي لاڙڪاڻي طرفان ”لائيف اچيومينٽ اوارڊ“، 2011ع ۾ لاڙڪاڻي ميگا فيسٽيول دوران ضلعي حڪومت لاڙڪاڻي طرفان ”بهترين صوفي ايوارڊ“، 1992ع ۾ ڊپٽي ڪمشنر لاڙڪاڻي طرفان ”ڪارڪردگي سرٽيفڪيٽ“ وغيره شامل آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A استاد انور علي سانگي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0xb5mmkf5y25fp7w6ka6gac2mlol5fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد ببر علي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19104</id>
    <revision>
      <id>374280</id>
      <parentid>98540</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="cyx2h3cs9xhsthxqaj4kxjsbi21a0i2" xml:space="preserve">مشهور موسيقار -استاد ببر علي- 1950ع ڌاري [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ -جنم- ورتو . هيءَ ناليواري موسيقار -استاد- فيروز گل جو ننڍو -ڀاءُ- هو . سندس وڏا اصل راجستان جي جيسلمير علائقي جا هئا . -استاد ببر علي- فن جي سکيا مشهور ماسٽر صفدر عليءَ کان ورتي ۽ -استاد- فيروز گل به سندس رهنمائي ڪئي . موسيقيءَ ۾ پاڻ مڃائيندي هن شاهڪار فلمي گيت ، ڪئسٽن جا ڪلام ۽ نوحا ڪمپوز ڪيا . مشهور فلمن: ’پرو چانڊيو ‘ ، ’پڪار ‘ ۽ ’پلاند ‘ ۾ هن -استاد- فيروز گل سان گڏ موسيقي ترتيب ڏني . -ان- کان سواءِ فلم ’پوتي ۽ پڳ ‘ ۾ مشهور موسيقار وجاهت عطريءَ سان گڏ موسيقي ڪمپوز ڪيائين . -جن- مشهور فنڪارن کي -استاد- مرحوم متعارف ڪرايو ، -تن- ۾: عنايت حسين -ڀٽي- ، سجاد يوسف ، -ثمينه ڪنول- ، حميره چنا ، انجم آرا ، نگهت سليم ، عابده خانم ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن . فيروز گل جي فرزند مرحوم امانت گل کي به -استاد- ببر عليءَ متعارف ڪرايو . پاڻ بهترين ردم پليئر ۽ طبلا نواز به رهيو ، هن لاتعداد ڪافيون ۽ غزل رڪارڊ ڪرايا . کيس ڪيترائي اوارڊ به مليا . -استاد- ببر عليءَ 13 نومبر 1988ع تي دل جي دوري سبب وفات ڪئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D8%A8%D8%B1%20%D8%B9%D9%84%D9%8A استاد ببر علي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>cyx2h3cs9xhsthxqaj4kxjsbi21a0i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد بخشيو خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19105</id>
    <revision>
      <id>374282</id>
      <parentid>98542</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1320" sha1="lv34wefbxqje14wqw4vl5xjuv9cb8de" xml:space="preserve">ڪلاسيڪي سنگيت جو هي ممتاز موسيقار اصل جيسلمير جو رهاڪو هو، تنهن ڪري -استاد بخشو خان- جيسلميري جي نالي سان مشهور هو. [[خيرپور رياست|رياست خيرپور]] جي ميرن جي دعوت تي اچي وٽن رهيو هو مگر پوءِ حيدرآباد ۾ اچي مستقل رهائش اختيار ڪيائين. -استاد بخشو خان- سنڌ ۾ اٽڪل سن 1830ع ۾ آيو ۽ هتان جي ماڻهن جي قدردانيءَ سبب هميشه لاءِ هتي جو ٿي ويو. هن تي پڻ دهليءَ جي گائڪي جو اثر هو. پر -ان- ۾ ڪرناٽڪي گائڪيءَ کي ملائي عجيب رنگ پيدا ڪندو هو. هو طبلو ۽ سارنگي ڏاڍي مهارت سان وڄائيندو هو ۽ اهي سندس دل پسند ساز هئا.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409171239/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 |date=2016-04-09 }} انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>lv34wefbxqje14wqw4vl5xjuv9cb8de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد بيبو خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19108</id>
    <revision>
      <id>374283</id>
      <parentid>284296</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="eza2h23tgb4eu8hwry3l3g8faaodkgc" xml:space="preserve">'''استاد بيبو خان''' نامياري ڪلاڪار استاد شادي خان جو پوٽو، [[استاد گامڻ خان]] جو پٽ ۽ استاد مبارڪ علي خان، استاد مراد علي خان ۽ استاد علي محمد خان جو ننڍو ڀاءُ هو. استاد بيبي خان جو اصل نالو محمد ابراهيم هو. استاد بيبو خان 1904ع ۾ [[شڪارپور]] ۾ پيدا ٿيو. هن فن موسيقيءَ جي سکيا والد ۽ ڀائرن کان پرائي ۽ پنهنجي خانداني ورثي يعني ڌرپڌ ۾ ڪمال حاصل ڪيو. ڌرپڌ کان علاوه ٺمريءَ، دادري توڙي خيال جي گائڪيءَ ۾ ماهر هو. سندس ساٿاري، گوالياري گائڪي جو مشهور موسيقار استاد غلام رسول خان هو، پر [[استاد عاشق علي خان]]، [[استاد پيارو خان]]، استاد اميد علي خان ۽ [[استاد الھڏنو نوناري]] به ساڻس گڏ سنگت ڪندا هئا. استاد بيبي خان جو آواز ڏاڍو مٺو، لچڪيدار ۽ سُريلو هو. هو اڪثر سنڌي ڪافيون ڪلاسيڪي رنگ ۾ ڳائيندو هو. پنهنجي وقت جو هي ناميارو موسيقار 25 مارچ 1952ع تي حيدرآباد شهر ۾ وفات ڪري ويو ۽ ٽنڊي يوسف جي قبرستان ۾ مدفون آهي. سندس ڳايل مشهور ڪلامن مان هيٺيان آهن: 
&lt;poem&gt;
دلبر پرينءَ جو مون سان، منهن تي نقاب آهي 
ريڌو وتين ٻين سان، مون سان حجاب آهي. 

”نه منهنجي وات مان سهڻا ٿو اهڙو ڪو قسم نڪري، 
الاهي عشق ۾ تنهنجي يا غم نڪري يا دم نڪري.“ 
&lt;/poem&gt;
هن جي سڃاڻپ راڳ سهڻي ۾ خيال ”سخي ڪيوڙا“ ۽ راڳ سُگهُرئي جو ترانو هو. خانصاحب جي شاگردن ۾ استاد قدرت الله خان، استاد نياز حسين، استاد فدا حسين خان، مٺو ڪڇي، محمد هاشم ڪڇي، هادي بخش خان، مائي الهوسائي، محمد صالح ساند ۽ الهڏنو نوناري خاص هئا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D9%8A%D8%A8%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409174039/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D9%8A%D8%A8%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:راڳي]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>eza2h23tgb4eu8hwry3l3g8faaodkgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد جمالو خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19110</id>
    <revision>
      <id>374284</id>
      <parentid>98544</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="hcc0ym89nsmx9kspx01zuesm523k3nj" xml:space="preserve">استاد جمالو خان، [[استاد احمد خان]] جو پٽ ۽ -استاد گامڻ خان- جو ڀائٽيو هو. سندس ولادت سنڌ ۾ اوڻويهين صديءَ جي آخر ۾ ٿي هئي. هن پنهنجي زندگيءَ جا سڀ مرحلا هتي ئي گذاريا پنهنجن بزرگن جي نقش قدم تي هلندي هن به درپڌ گائڪيءَ ۾ ڪمال حاصل ڪيو ۽ هن گهڻو ڪري پير بخش خان سان گڏ ڳايو. -جمالو- خان راڳ ميگهه ڏاڍي شوق ۽ سوز سان ڳائيندو هو. خيال جي گائڪيءَ ۾ به کيس سٺي دسترس حاصل هئي. سندس آواز ۾ هڪ قسم جو خاص درد سمايل هو. جنهن سبب عوام ۾ ڏاڍو مقبول هو.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409093858/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 |date=2016-04-09 }} انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hcc0ym89nsmx9kspx01zuesm523k3nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد جي شاگردن کي مات (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19111</id>
    <revision>
      <id>374285</id>
      <parentid>98545</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="f91hobpv2hqktedwp93gxvpxyrgbeu7" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[جارج شرٽ]] جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت ڄاڻايل ناهي. هيءُ ڪتاب چرچ مشنري سوسائٽيءَ، قيصريه پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1896ع ۾ مفت ۾ ورهائڻ لاءِ شايع ڪيو هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%86%20%DA%A9%D9%8A%20%D9%85%D8%A7%D8%AA استاد جي شاگردن کي مات : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>f91hobpv2hqktedwp93gxvpxyrgbeu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد سينڌو خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19113</id>
    <revision>
      <id>374286</id>
      <parentid>98547</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="04sr043grbs8eg65lk8zn83yveip33e" xml:space="preserve">[[استاد ھدو خان]] جو پٽ -استاد سينڌو خان- به پنهنجي پيءُ وانگر سنگيت جي دنيا جو مقبول گائڪ هو. هو [[1897ء|1897ع]] ۾ پيدا ٿيو ۽ 1948ع ۾ وفات ڪيائين. سينڌو خان پنهنجي والد سميت سيٺ وشنداس مانجهوءَ واري وٽ رهندو هو. سيٺ وشنداس جي صحبت سبب هو به شاعري ڪرڻ لڳو ۽ چڱو شعر جوڙي سگهندو هو. صاحب -بياض- هئڻ سان گڏ بهترين خطاط هو. موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ -استاد هدو خان- کان حاصل ڪري سنگيت جي دنيا ۾ ڪافي مشهوري حاصل ڪيائين. سندس گائڪي دهلي انداز جي هئي. جنهن تي گوالياري وڌيڪ پر تلونڊي اثر به هو. سينڌو خان خيال جي گائڪيءَ ۾ به اوچي مقام جو گويو هو. ستار سندس دل پسند ساز هو، جنهن تي کيس مڪمل ڪمال حاصل هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%B3%D9%8A%D9%86%DA%8C%D9%88%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 استاد سينڌو خان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>04sr043grbs8eg65lk8zn83yveip33e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد عاشق علي خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19115</id>
    <revision>
      <id>374288</id>
      <parentid>284297</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3860" sha1="l3qhp8v5odlb8i07176zvksgvjcsfk0" xml:space="preserve">'''استاد عاشق علي خان''' ڪلاسيڪي موسيقيءَ جو بادشاهه گويو دهليءَ جي [[تان رس خان]] واري انداز جي گائڪيءَ جو ماهر هو. سندس اصل وطن پٽيالا هو، هو پٽيالا گهراڻي جو سرواڻ هو. مگر سنڌ ۾ موسيقارن جي قدردانيءَ جي واکاڻ ٻڌي، هتي ڪهي آيو ۽ جڏهن پاڻ سنڌين جي فراخ دلي، مهمان نوازي ۽ سخاوت جو مشاهدو ڪيائين ته هميشه لاءِ هتان جو ٿي ويو. استاد عاشق علي خان، نامياري موسيقار فتح علي خان جو پٽ ۽ [[استاد امير خان]] جو ڀاڻيجو هو، موسيقيءَ ۾ سندس تربيت به استاد امير خان ڪئي هئي. خيال جي گائڪيءَ ۾ سندس مرتبو نهايت اوچو هو. ڳائڻ وقت سرتال ۾ اهڙو گم ٿي ويندو هو، جو کيس پنهنجي وجود جي به خبر نه رهندي هئي. سندس خاص ڪارنامو هي آهي ته هن ڪافيءَ کي به سولي ۽ آسان نموني ڪلاسيڪي انداز ۾ پيش ڪيو، جنهن کي هتان جي عوام ۾ مقبوليت جو درجو مليو. سندس ڪافي ’جادو لائي ويا جيءَ ۾‘ اڃا تائين ماڻهن کان نه وسري آهي. استاد عاشق علي خان ڪافين کي ڪلاسيڪي نموني ڳائڻ ۾ مهارت حاصل ڪئي ۽ ڏاڍو نالو ڪڍيو. سندس ٻي مقبول ڪافي آهي، ”دلبر ملسين ڪهڙي وار“، سندس ايجاد ڪيل هن انگ کي استاد اميد علي خان- توڙي [[منظور علي خان|استاد منظور علي خان]] به قائم رکيو ۽ مشهوري ماڻيائون. استاد بڙي غلام علي خان ۽ استا اميد علي خان ٻئي وڏا گويا هئا، مگر سندس بي انتها عزت ڪندا هئا. ڪڏهن ڪڏهن ساڻس گڏ ڳائيندا به هئا. استاد بڙي غلام علي ته سندس شاگردي به قبول ڪئي ۽ ان ۾ فخر محسوس ڪندو هو. استاد نٿو خان به سندس پرستارن مان هو، [[بڙي غلام علي خان|استاد بڙي غلام علي خان]] جا ٽيئي ڀائر استاد برڪت علي خان، استاد امانت علي خان سندس شاگرد هئا. فريده خانم، شمشاد ٻائي ۽ زاهده پروين به سندس شاگردياڻيون هيون. استاد فتح علي خان پٽيالا گهراڻي وارو پڻ سندس شاگرديءَ تي فخر محسوس ڪندو هو. [[استاد عاشق علي خان]] ڪجهه وقت هز هائنيس مير علي نواز خان وٽ خيرپور ۾ رهيو ۽ مٽيارين جي سيد محمد زمان شاهه وٽ پڻ. هو هڪ آزاد طبيعت فقير منش ۽ قلندري قسم جو ماڻهو هو، گهڻو ڪري فل سوٽ ۽ فيلٽ هيٽ ۾ ملبوس رهندو هو ۽ لٽي ڪپڙي پائڻ جو شوقين هو، مگر ڪڏهن اهڙو خيال به اچي ويندو هئس، جو گودڙي پايو گهمندو وتندو هو. دل جو سخي مرد به اهڙو، جو اڪثر بدن جا ڪپڙا به لاهي خيرات ۾ ڏئي ڇڏيندو هو. سنڌ جو هي ناميارو موسيقار سال [[1948ع]] ۾ وفات ڪري ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 استاد عاشق علي خان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>l3qhp8v5odlb8i07176zvksgvjcsfk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد ڪريم بخش خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19117</id>
    <revision>
      <id>374296</id>
      <parentid>98562</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1211" sha1="7ofbfklks94gfmzg7m4w8ops2rsgmhn" xml:space="preserve">استاد- شادي خان جو فرزند ۽ [[استاد احمد خان]] جو ننڍو -ڀاءُ- ڪريم بخش خان شڪارپور شهر ۾ پيدا ٿيو هو ۽ پنهنجن بزرگن جي نقش قدم تي هلي پنهنجي اباڻي فن موسيقيءَ ۾ مهارت حاصل ڪيائين. موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ کان حاصل ڪيائين ۽ انهيءَ رنگ ۾ ڳائيندو هو. خيال جي گائڪيءَ تي به کيس عبور حاصل هو. نهايت سٺو ۽ مقبول موسيقار هو. سندس وفات شڪارپور ۾ ٿي ۽ اتي دفن ٿيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=استاد ڪريم بخش خان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%DA%AA%D8%B1%D9%8A%D9%85%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411001343/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%DA%AA%D8%B1%D9%8A%D9%85%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7ofbfklks94gfmzg7m4w8ops2rsgmhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد گامڻ خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19118</id>
    <revision>
      <id>374297</id>
      <parentid>98563</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="20lzv7a2wj1s7wwkewlgrc9imj2efm2" xml:space="preserve">استاد گامڻ خان- اصل ۾ فتح ڳڙهه چوڙيان مشرقي پنجاب جو باشندو ۽ -استاد- شادي خان جو ننڍو فرزند هو. مگر [[سنڌ]] جي سڳنڌ ۽ هتي جي مڻيادار ماڻهن جي قرب جي هاڪ ٻڌي، هتي ڪهي آيو، ۽ اهڙو قابو ٿي ويو، جو کيس اصل وطن به وسري ويو. آخر مٽي به سنڌ جي ماڻيائين. مشهور گائڪ شادي خان جو هي لائق پٽ، پنهنجي ڦوهه جوانيءَ واري زماني ۾ هتي آيو هو، سندس آواز ڏاڍو سُريلو ۽ ميٺاڄ ڀريل هو. سندس گائڪيءَ جو انداز ڌرپڌي هو. هي -استاد- بني خان جو شاگرد هو، ۽ خيال جي گائڪي کانئس سکيائين. هن شڪارپور شهر کي پنهنجي مستقل رهائش لاءِ منتخب ڪيو ۽ اتي ئي وفات ڪيائين.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%DA%AF%D8%A7%D9%85%DA%BB%20%D8%AE%D8%A7%D9%86 استاد گامڻ خان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>20lzv7a2wj1s7wwkewlgrc9imj2efm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد گلزار علي خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19119</id>
    <revision>
      <id>374298</id>
      <parentid>98564</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="n3s3vtyio85cwqrxqbd15gtqgvaq4ko" xml:space="preserve">استاد گلزار علي خان جو اصل نالو گلاب هو، پر سندس مرشد مهدي شاهه مٿس گلزار علي نالو رکيو. -ان- وقت گلزار عليءَ جي عمر 10 سال هئي. گلزار علي خان، محمد مراد خان دايي جي گهر ۾ 1934ع ڌاري [[نوشهرو فيروز ضلعو|ضلعي نوشهروفيروز]] جي شهر خانواهڻ ڀرسان ڳوٺ ديهات ۾ ڄائو. هن پرائمري -تعليم- ديهات مان ئي پرائي. 
سندس پيءُ مراد خان دايو به ڳائيندو هو. هن راڳ جي سکيا پهريان پنهنجي پيءُ کان، پوءِ ماسٽر مهر علي لاڙڪاڻي واري کان ورتي. تڏهن هو پندرهن سورهن سالن جو هو. بعد ۾ -استاد منظور علي خان- کان سکيا ورتائين. -ان- وقت هن جي عمر 25 سال هئي. هو -استاد منظور علي خان- جي پيارن شاگردن مان هو. 
1955ع ۾ ريڊيو حيدرآباد ٺهيو ته گلزار علي خان -ان- سان لاڳاپجي ويو. ڪيترن سالن تائين هو اتي خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. وري جڏهن مارچ 1983ع ۾ ريڊيو خيرپور شروع ٿيو ته اتي هو هڪ موسيقار جي حيثيت ۾ ڪم ڪرڻ لڳو. ريڊيي تي اچڻ کان پوءِ هو ٽي ويءَ تي به ڳائڻ لڳو. ٽي ويءَ تي کيس پروڊيوسر -اعجاز- عليم عقيليءَ متعارف ڪرايو. سندس ڪيتريون آڊيو ڪيسيٽون به رليز ٿيون آهن. هن ٽيهه پنجٽيهه سال ريڊيي ۽ ٽي ويءَ وسيلي فن جي خدمت ڪئي. 
1985ع کان بيمار رهڻ لڳو، ڊاڪٽرن کيس نه ڳائڻ جي صلاح ڏني، پر -ان- جي باوجود هو ڳائيندو رهيو، مٿس ٻه ڀيرا -اڌ رنگ- جو حملو به ٿيو، جنهن ۾ سندس دل ۽ -بڪيون- متاثر ٿيون. 1990ع کان پوءِ سندس حالت وڌيڪ خراب ٿي وئي. مختلف اسپتالن ۾ سندس علاج ڪرايو ويو، پر هو زندگيءَ جي -جنگ- هارائي ويو. 22 سيپٽمبر 1992ع ۾ اڱاري جي ڏينهن 3 وڳي دم ڌڻيءَ سائينءَ حوالي ڪيائين. سندس پونيئرن ۾ ٻه پٽ ۽ چار نياڻيون شامل آهن. هو تقريباً سڀ ساز جهڙوڪ: باجو، طبلو، ڍولڪ، بينجو، ستار، تانپورو، وائلن وغيره مهارت سان وڄائي ويندو هو. 
استاد گلزار علي خان لاڙڪاڻي شهر ۾ راڳ سيکارڻ جو اسڪول به کوليو هو. -جتي- ڪيترن ئي ڳائڻن کي سکيا ڏنائين. هن جي شاگردن ۾ عبدالغفور سومرو، غلام شبير سمو، حنيف لاشاري، عبدالحميد راڄپر، سڄڻ سنڌي، نجم علي مڱڻهار، عبداللطيف مهر، غلام قادر ۽ مختيار علي خشڪ وغيره شامل آهن.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>n3s3vtyio85cwqrxqbd15gtqgvaq4ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد لغاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19121</id>
    <revision>
      <id>374289</id>
      <parentid>137057</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="beti90wjh88r7loduymglqlouvm35m2" xml:space="preserve">ا'''ستاد لغاريءَ''' جو پورو نالو '''لقمان ولد محمد عالم''' آهي، 21 نومبر 1956ع تي ڳوٺ مولوي خير محمد احمداڻي [[سانگهڙ ضلعو|ضلعي سانگھڙ]] ۾ پيدا ٿيو.&lt;ref name=&quot;ا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D9%8A استاد لغاري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==تعليم ۽ خدمتون==
1968ع ۾ پرائمري ۽ ديني تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪري، مئٽرڪ ۽ انٽر کپري (سانگهڙ) مان ۽ ايم. اي 1991ع ۾ '''سنڌ يونيورسٽي''' ڄامشورو مان مڪمل ڪيائين. 1983ع ۾ مسجد اسڪول استاد 1991ع ۾ جي. ايس. ٽي ۽ 2001ع ۾ ايڇ. ايس. ٽي مقرر ٿيو. انهيءَ دوران، پي. ٽي. سي، سي. ٽي ۽ بي. ايڊ جا ٽريننگ ڪورس سال 2000ع ۾ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان مڪمل ڪيائين.&lt;ref name=&quot;ا&quot;/&gt;

==ادبي خدمتون==
باقاعده لکڻ جي شروعات 1980ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيائين. 1981ع ۾ سنڌي ادبي سنگت جو يونٽ قائم ڪري سيڪريٽري مقرر ٿيو. ساڳئي سال ”پڪار پبليڪيشن“ کپرو جو بنياد وڌائين، ان پليٽ فارم تان ڪتابي سلسلو جاري ڪيائين، جنهن جو پهريون ڪتاب ”آيو آيو سوجھرو“ جون 1982ع ۾ شايع ٿيو. ساڳي پبليڪيشن پاران، ٻيا چار ادبي پرچا ’سچي دنيا‘ جي نالي سان 1986ع ۾ کپري مان شايع ٿيا. اهڙي طرح 1990ع واري ڏهاڪي اخباري سائيز جو هڪ ادبي پرچو ’ڪاروانِ بهار‘ ۽ ٽي ٻيا ادبي پرچا ”ڀاڳ“ جي نالي سان کپري مان شايع ڪيائين. 1983ع ۾ ماٽا (مسجد اسڪول ٽيچرس ايسوسيئيشن) جو بنياد وڌائين ۽ ان جو پهريون مرڪزي صدر منتخب ٿيو. سندس ذاتي لائبريريءَ ۾ هن وقت ٻين ڪتابن کان علاوه شاھ جي رسالن جو قيمتي ذخيرو موجود آهي. خصوصاً قلمي، ليٿو، عڪسي، فوٽو اسٽيٽ، پرنٽنگ پريس ۽ ڪمپيوٽر لکائي تي مشتمل، سنڌي، سرائيڪي، انگريزي، عربي، اردو ۽ پنجابي ٻولين ۾ شاھ جا رسالا موجود آهن. سندس نمايان ادبي ڪم شاھ جي رسالي جو منظوم سرائڪي ترجمو ڪرڻ آهي. جنهن کي ”شاهه دا رسالا“ جي عنوان سان مهراڻ اڪيڊمي شڪارپور پاران 2010ع ۾ شايع ڪيو ويو. استاد لغاريءَ شاھ جي رسالي جو رنگين قلمي نسخو پڻ لکيو آهي، جيڪو هن 2011ع ۾ لکي پورو ڪيو. هن وقت سندس ترتيب ڏنل چار شاهه جا رسالا ۽ ٻه تحقيقي ڪتاب ”موکي متارا“ ۽ ”مخزن تصوف“ بياض جي صورت ۾ لائبرري ۾ موجود آهن. سندس مشهور مقالن ۾ موکي متارا، ڪلام گرهوڙي جو نئون هٿ آيل قلمي نسخو ۽ شاھ جي رسالن جي مختصر تاريخ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;ا&quot;/&gt;

==ھن وقت==
استاد لغاري هن وقت گورنمنٽ هاءِ اسڪول کپري ۾ ايڇ. ايس. ٽي طور ڪم ڪري رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;ا&quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1956ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>beti90wjh88r7loduymglqlouvm35m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد مبارڪ علي خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19126</id>
    <revision>
      <id>374290</id>
      <parentid>206230</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="2jf2p3s5b8yfjpcbv9htjy1j5fpxvvc" xml:space="preserve">استاد- مبارڪ علي خان سنڌ جي نامياري گائڪ [[استاد گامڻ خان]] جو فرزند هو ۽ شڪارپور جي شهر ۾ ڄائو نپنو. فن موسيقيءَ جي سکيا پنهنجي پيءُ کان حاصل ڪري هن فن جي بلنديءَ تي پهتو. کيس ’خانصاحب مبارڪ علي خان‘ جي لقب سان سڏيو ويندو هو. مرحوم رئيس ضياءُ الدين بلبل، -استاد- مبارڪ علي خان جو اهو واقعو قلمبند ڪري چڪو آهي، جنهن ۾ سندس ملهار ڳائڻ تي مينهن وسي پيو هو. ملهار ڳائڻ لاءِ حاضرين -استاد- مبارڪ عليءَ کي فرمائش ڪئي هئي. سنڌ جو هي ممتاز گويو سيٺ وشنداس وٽ ڪجهه عرصو رهيو هو ۽ -ان- کان پوءِ سيٺ صاحب جي قائم ڪيل وشن نگر (ٽنڊي آغا) حيدرآباد ۾ فن موسيقيءَ جي سکيا ڏيندو هو. هن سال 1961ع ۾ وفات ڪئي. سندس اولاد مان قدرت -الله- خان ۽ عاشق علي خان سٺا گويا ٿي گذريا آهن. سندن ”راڳ سکيا گهر“ اڄ بہ ڪڪري گرائونڊ، کارادر، ڪراچي، سنڌ ۾ موجود آهي. -جتي- سندس پوٽو -استاد- 
ظفر علي خان اڄ به ابن ڏاڏن جي ڪِرت کي -جاري- رکيو ويٺو آهي. -استاد- مبارڪ عليءَ جي شاگردن ۾ -استاد- بيبو خان، بڙي غلام علي خان ۽ ڪيترائي وڏا وڏا ناميارا گويا رهيا آهن، -استاد نياز حسين- ۽ -استاد- 
فدا حسين به کانئس سکيا. ريڊيو -پاڪستان- ڪراچيءَ جي افتتاح جي رِبن بہ -استاد- مبارڪ علي خان ڪٽي هئي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%AA%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2jf2p3s5b8yfjpcbv9htjy1j5fpxvvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد منظور علي خان (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19130</id>
    <revision>
      <id>374291</id>
      <parentid>98556</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1591" sha1="gskearz490qesd2xnp01bj9okt8bx7i" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب سنڌ جي ڪلاسيڪل فنڪار [[استاد منظور علي خان]] جي فن ۽ شخصيت بابت آهي، جنهن کي ڪوثر -ٻرڙي- ترتيب ڏنو آهي. ڪتاب جو مهاڳ عنايت -بلوچ- لکيو آهي. هن ڪتاب ۾ -استاد منظور علي خان- جو انٽرويو ۽ سندس فن بابت ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ-، ممتاز مرزا، -استاد- فتح علي خان، نصير مرزا، ادل سومري، -انور- پيرزادي، ڊاڪٽر محمود مغل ۽ ٻين جا مضمون شامل آهن. ڪتاب جي آخري صفحن ۾منظور علي خان بابت سندس شاگردن، اديبن، شاعرن، فنڪارن جا تاثرات ڏنا ويا آهن. -ان- سان گڏ سندس ريڊيو تي ڳايل ڪلامن جي فهرست، ڪمپوز ڪيل ڌنن جي فهرست، سندس شاگردن جي نالن جي لسٽ ۽ آخري صفحي تي -استاد منظور علي خان- جو شجرو ڏنو ويو آهي. پڪي جلد سان 240 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 250 روپيا آهي، جنهن کي پوپٽ پبلشنگ هائوس، سنڌ ٻالڪ سنگت خيرپور، سيپٽمبر 2010ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>gskearz490qesd2xnp01bj9okt8bx7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد نبي بخش مڱڻھار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19131</id>
    <revision>
      <id>374292</id>
      <parentid>98557</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="jlq8lqbas78asvsbbgyqo5phoby4o5y" xml:space="preserve">ڪلاسيڪل راڳي -استاد- نبي بخش ولد محمد ملوڪ مڱڻهار 1938ع ڌاري ڳوٺ پارو چاچڙ ضلعي گهوٽڪيءَ ۾ ڄائو. 20 سالن جو هو ته راڳ جي تربيت -استاد- مهر علي خان پنجاب واري کان ورتائين، جو -استاد- مراد علي گوالياري جو شاگرد هو. -استاد- نبي بخش راڳ -ايمن ڪلياڻ- ۽ ڀيم پلاس تي عبور رکندو هو. ڄام ساقيءَ کيس ريڊيو حيدرآباد تي آندو، -جتي- عنايت -بلوچ- سندس ست ڪلام رڪارڊ ڪري پيش ڪيا، جيڪي بيحد مقبول ويا. 1986ع ۾ لوڪ ورثه -اسلام- -آباد- پاران سندس محفل جي ڪئسٽ به تيار ڪئي وئي، جيڪا مقبول ٿي. شاهه لطيف، سچل، بلها شاهه، [[استاد بخاري]] ۽ -اظهر گيلاني- جا ڪلام خوب ڳائيندو هو. -استاد- نبي بخش جو وڏو پٽ مختيار احمد به سٺو ڳائي ٿو، -باجو- ۽ بينجو به وڄائي ڄاڻي، ٻيا فرزند امانت علي ۽ ممتاز ڍولڪ وڄائڻ جا ڄاڻو آهن، سندس ڀائٽيو محمد شريف به سٺو راڳي آهي. استاد نبي بخش مڱڻهار 2008ع ۾ وفات ڪئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%86%D8%A8%D9%8A%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D9%85%DA%B1%DA%BB%D9%87%D8%A7%D8%B1 استاد نبي بخش مڱڻهار : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>jlq8lqbas78asvsbbgyqo5phoby4o5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد نظاماڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19133</id>
    <revision>
      <id>374293</id>
      <parentid>98558</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="3ksq94qfubikbclo3zwahy89p4jyevg" xml:space="preserve">استاد نظاماڻيءَ جو اصل نالو محمد ابراهيم نظاماڻي آهي. هي 15 مارچ 1969ع ۾ [[سانگهڙ]] ۾ ڄائو. -تعليم- ايم. اي سنڌي (1993)، بي. ايڊ (2001ع) اٿس. هي سانگهڙ مان نڪرندڙ سلسليوار رسالي ’جهونگار‘ جو -ايڊيٽر- رهيو آهي. جنهن جا 9 پرچا ڪڍي چڪو آهي. هي نثر نويس، محقق ۽ ڪهاڻيڪار آهي. هن جي ڇپيل ڪتابن ۾ ”حُر تحريڪ“ (2005ع)، ”جاڳ“ رمضان راهي، اي -آر- آزاد ۽ -امر لغاري- سان گڏ -استاد- نظاماڻيءَ جي ڪهاڻين جو گڏيل مجموعو، (1993ع) ۽ ”جي گهارياسين -بند- ۾“ (2006ع) حُر تحريڪ جي -ٽن- ڪردارن الهورايي بهڻ، حاجي ولي محمد نظاماڻي ۽ حاجي گل محمد نظاماڻيءَ جي يادن تي مشتمل شامل آهن. سندس ڪراچيءَ کان ڪالام تائين سفر نامو اڻ ڇپيل صورت ۾ موجود آهي، هو شهيد صبغت -الله- شاهه چيئر، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر آهي. هن وقت هاءِ اسڪول ٽيچر (H.S.T) آهي، ۽ سانگهڙ ۾ رهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D8%A7%DA%BB%D9%8A استاد نظاماڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>3ksq94qfubikbclo3zwahy89p4jyevg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد وريلداس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19136</id>
    <revision>
      <id>374294</id>
      <parentid>98559</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1650" sha1="cmpmpql0pw5180gbt5xxxsdzhb675jq" xml:space="preserve">استاد وريلداس- ولد گرنومل تلريجا 10 نومبر 1943ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. ايم. اي اڪنامڪس [[سنڌ يونيورسٽي]] ڄامشوري مان ڪيائين. هو هڪ سٺو ڪلاسيڪل راڳي هو. هن ڪلاسيڪل راڳ جي -تعليم- -استاد- -الله- بخش شيخ ۽ -استاد- هادي بخش ميمڻ کان حاصل ڪئي هئي ۽ -استاد- هدايت -الله- قمر کان پڻ ڪلاسڪ جا ڏهه -تان- سکيو هو. -استاد وريلداس- ڪيترن ئي شاگردن کي ڪلاسيڪل راڳ جي سکيا ڏني، -جن- ۾ ڪي ڪي -ڀٽي-، شمن ميرالي، بابر مغل گرمکداس ۽ سلمان وغيره شامل آهن. هن هڪ ادارو ’وريل سنگيت ڪلا‘ قائم ڪيو هو، جنهن ۾ ڪـلاســــڪ راڳ جي سکيا ڏيندو هو. -استاد وريلداس- پنهنجي فن جي مڃتا طور ڪجهه اوارڊ پڻ حاصل ڪيا هئا. سنڌ جو هيءُ نرالو فنڪار 29 -جولاءِ- 2005ع تي ديهانت ڪري ويو. سندس آخري رسمون شڪارپور ۾ ادا ڪيون ويون.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B3 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412051034/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>cmpmpql0pw5180gbt5xxxsdzhb675jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استاد يوسف کٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19137</id>
    <revision>
      <id>374295</id>
      <parentid>98560</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="2rd1fqrtmm521kenm4ss4413ilgizpd" xml:space="preserve">استاد يوسف کٽي- سنڌ جو باشندو هو ۽ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ ڄائو نپنو هو. -استاد- الهڏني نوناريءَ وانگر هي به خانداني موسيقار نه بلڪه شوقيه ڳائڻو هو ۽ سنڌ جي علائقائي موسيقي توڙي ڌرپدي ڪلاسيڪي گائڪيءَ ۾ مهارت رکندڙ هو ۽ ڏاڍو نالو ڪڍيائين. سندس شاگردن ۾ -بسنت- زوار ڏاڍو مشهور ۽ شرناءِ جو ماهر فنڪار ٿي گذريو آهي. -استاد- يوسف 1930ڌاري حيدرآباد شهر ۾ وفات ڪئي ۽ اتي دفن ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%20%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%20%DA%A9%D9%BD%D9%8A استاد يوسف کٽي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2rd1fqrtmm521kenm4ss4413ilgizpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استادن لاءِ ھدايتون (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19138</id>
    <revision>
      <id>374299</id>
      <parentid>369115</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="axx6v35dpfco6gavzbgutyw9uq7tfq2" xml:space="preserve">استاد- صاحبان لاءِ فنڪشنل سنڌي سيکارڻ جو هيءُ پهريون ڪتاب [[غلام علي الانا|پروفيسر ڊاڪٽر غلام علي الانا]] جو لکيل آهي. ڪتاب جي ڀاڱي پهرئين ۾ سبقن کان پوءِ ڏنل مشقون بلڪل نئين نموني جون آهن. جيڪي فنڪشنل سنڌيءَ واري طرز کي سامهون رکي تيار ڪيون ويون آهن، جڏهن ته ٻئي ڀاڱي ۾ مختلف مشقن جي مدد سان سنڌي ٻوليءَ جي ساخت، رچنا، سنڌيءَ -ٻولي- جي آوازن ۽ گرامر کان سواءِ سنڌي -ٻولي- جي جملن وغيره ٺاهڻ لاءِ جيڪو طريقو اختيار ڪيو ويو آهي، اهو تمام آسان آهي. ڊيمي سائيز ۽ رنگين ٽائيٽل ۾ 84 صفحن واري هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران -آڪٽوبر- 2000ع ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت صرف 40 روپيا آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%AA%D9%88%D9%86 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2024-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241119030940/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%AA%D9%88%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>axx6v35dpfco6gavzbgutyw9uq7tfq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استخارو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19139</id>
    <revision>
      <id>374300</id>
      <parentid>249076</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6903" sha1="2d14kcfwwmyybax7ksjf8wkxqtw4yp0" xml:space="preserve">[[فائل:Prayer in Cairo 1865.jpg|250px|thumb]]

غيبي اشاري معلوم ڪرڻ جي دعا. خدا کان خاص دعا جي رستي خير جي طلب&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;.ان جي معني آهي ڀلائي ۽ چڱائي طلب ڪرڻ ۽ اصطلاح  ۾ استخارو يا استخاري جي نماز منجھان اھا نفل نماز مراد آھي جيڪا نبي {{درود}} جن مسلمانن کي ان مقصد لاءِ سيکاري آھي ته جڏهن به ڪنهن جائز ڪم ۾ اھو چڱي طرح معلوم نہ ٿيندو ھجي تہ خير ۽ ڀلائي ڪھڙي ڳالھ ۾ آھي۽ ڪنھن بہ فيصلي تي اطمينان نہ ٿيندو ھجي تہ ماڻھو ٻہ رڪعتون نفل نماز پڙھي استخاري جي مسنون دعا پڙھي، الله تعالي کان اھا اميد رکي تہ ھو استخاري جي نماز جي برڪت سان ڪنھن ھڪ طرف دلي لاڙو عطا فرمائيندو&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 36، 202,203,204  &lt;/ref&gt;. هيءُ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بهتريءَ جي طلب ڪرڻ. اصطلاحي معنيٰ طور ڪم ڪرڻ وقت فال ڪڍڻ ته انهيءَ ڪم ۾ ڪاميابي ۽ چڱائي ٿيندي يا نه؟ انهيءَ سوال جي جواب لهڻ جا مختلف طريقا آهن&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. [[سني|سُني مسلمان]] سومهڻيءَ جي نماز پڙهي سمهي پوندا، رات جو موافق يا مخالف خواب ڏسي فيصلو ڪندا آهن. اهو ”مسنون“ طريقو چيو وڃي ٿو. استخاري جو گهڻو رواج شيعن مسلمانن ۾ آهي، جنهن لاءِ اُنهن جو طريقو ۽ دعائون مختلف آهن&lt;ref name =&quot; سنڌيانا&quot; &gt;-  [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=استخارو استخارو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.ھڪ حديث ۾ نبي {{درود}} جو فرمان آهي ته&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
{{quote| استخارو ڪرڻ وارو ڪڏھن به نامراد نٿو ٿئي۽ مشورو ڪرڻ وارو ڪڏھن به پشيمان نہ ٿو ٿئي ۽ ڪفايت سان ڪم ڪرڻ وارو ڪڏھن بہ ڪنھن جو محتاج نٿو رھي|طبراني|}}

حضرت [[سعد بن ابي وقاص]] جي روايت ڪيل ھڪ ٻي حديث ۾ فرمايو ويو آهي ته&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:


{{quote|خدا کان استخارو ڪرڻ، آدم جي اولاد جو ڀاڳ آھي ۽ قضاء الاھي تي راضي رھڻ بہ آدم جي اولاد جي سعادت آھي ۽ آدم جي اولاد جي بدبختي اھا آھي تہ ھو خدا کان استخارو نہ ڪري ۽ خدا جي قضا تہ ناخوش ٿئي  |مسند احمد|}}

==استخاري جو طريقو==
استخاري جون ٻہ نفل رڪعتن جي نماز عام نفل نماز وانگر پڙھي ويندي آهي پر نماز بعد بطور مستحب خدا جو حمد ۽ ثنا ۽ پوء درود پڙھيا ويندا آهن جنھن بعد استخارو ڪندڙ مسنون دعا پڙھي قبلي طرف منھن ڪري سمھي پوندو آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. ڪجهه بزرگن جو خيال آهي ته جيڪڏهن خواب ۾ سفيدي يا ساواڻ نظر اچي تہ اھو ڪم استخاري ڪرڻ واري جي حق ۾ بھتر آھي پر جي ڪاراڻ يا ڳاڙھاڻ نظر اچي تہ اھو ڪم ٺيڪ ناهي ۽ ان کان پاسو ڪيو وڃي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. استخاري وارو عمل ستن ڀيرن تائين دھرائڻ جو مشورو ڏنو ويندو آهي پوء جنھن پاسي طبيعت کي اطمينان ۽ دل جو لاڙو ٿئي ان کي خدا جو فيصلو سمجھي اختيار ڪيو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

==استخاري جي مسنون دعا==
حضرت جابر رضه مطابق نبي {{درود}} کين استخاري جي تعليم ڏيندا ھئا ۽ ٻہ رڪعتون نفل بعد ھيٺين دعا پڙهڻ لاء فرمايو&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
{{quote|text={{lang|ar|
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ&lt;br&gt; 

ترجمو:&quot;اي الله، آء توکان تنھنجي علم جي بنياد تي ڀلائي جو طلبگار آهيان ۽ تنھنجي قدرت جي ذريعي توکان تنھنجي زبردست فضل۽ ڪرم جو سوالي آهيان، ان ڪري جو تون قدرت وارو آھين ۽ مونکي بلڪل طاقت ڪونھي، تون علم وارو آھين ۽ مون کي علم ڪونھي۽ تون غيب جي سمورين ڳالهين کي چڱيءَ طرح ڄاڻين ٿو. اي الله جيڪڏهن تنھنجي علم ۾ ھي ڪم منھنجي لاءِ بھتر آھي تہ منھنجي دين ۽ دنيا جي لحاظ کان ۽ نتيجي جي لحاظ کان تون مون لاء ان کي مقرر فرماء ۽ منھنجي لاءِ ان کي آسان ڪر ۽ منھنجي لاءِ ان کي برڪت وارو ڪر ۽ جيڪڏهن تنھنجي علم ۾ ھي ڪم منھنجي لاءِ برو آھي تہ منھنجي دين ۽ دنيا جي لحاظ کان ۽ نتيجي جي لحاظ کان تون ان ڪم کي مون کان پري رک ۽ مون کي ان ڪم کان بچاء ۽ مون لاء خير ۽ ڀلائي مقرر فرماء جتي به ھجي ۽ پوء مونکي ان تي راضي ۽ مطمئن ڪرڻ فرماء&quot;|&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;}}}}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:نماز]]</text>
      <sha1>2d14kcfwwmyybax7ksjf8wkxqtw4yp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استعارو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19140</id>
    <revision>
      <id>374301</id>
      <parentid>144797</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1743" sha1="66g7o363t3qb4zvqvcdb00zw8t6t2gw" xml:space="preserve">'''استعارو'''{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Metaphor '''}} ھڪ ادبي اصطلاح آهي.مختيار احمد ملاح لکي ٿو تہ”استعاري“ جي لفظي معنيٰ آھي اڌارو وٺڻ، اصطلاحي معنيٰ اھي. ”ڪنھن لفظ جي حقيقي معنيٰ بدران اڌاري معنيٰ آڻڻ“. تشبيه ۽ استعاري ۾ ھي فرق آھي ته تشبيھه ۾ ھڪڙي شيءِجي ٻيءَ شيءِ سان ڀيٽ ڪبي آهي. جيئن ’احمد شينھن جھڙو مڙس اھي‘، پر استعاري ۾ ’احمد شينھن اھي‘ جو فقرو ڪم ايندو آهي. هن ۾ احمد لاءِ شينهن واريون خوبيون اڌاريون ورتيون ويون آهن. استعاري ۾ حرف تشبيهه جهڙو، وانگر، جيان وغيره ڪم نه آڻبو آهي&lt;ref&gt;.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي&lt;/ref&gt; انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق  جي لغوي معنيٰ ’اشارو‘. حسن بيانيءَ جي هڪ شاعراڻي صنف، جنهن ۾ حقيقي ۽ مجازي معنيٰ جي وچ ۾ -تشبيهه- جو تعلق قائم ڪيو وڃي. مثال طور ”گُل“ چئي، ”سُهڻي شڪل“ جو مفهوم ادا ڪرڻ.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%88 استعارو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:شاعري]]
[[زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)]]</text>
      <sha1>66g7o363t3qb4zvqvcdb00zw8t6t2gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استعمالي جاميٽري (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19141</id>
    <revision>
      <id>374302</id>
      <parentid>98569</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="jvysc6lrlpnbs5c8mqv4ojf5yux05f9" xml:space="preserve">هن ڪتاب جو ليکڪ صادق علي مرزا آهي، جنهن -تعليم- کاتي ڪراچيءَ جي تعاون سان هيءُ ڪتاب [[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] ۾ ترتيب ڏنو. 150 صفحن جو هيءُ ڪتاب ليٿو ۾ ڇپيو ۽ هن جون 500 ڪاپيون ڇپيون. ڪتاب جي قيمت -ان- وقت جي لحاظ سان 7 -آنا- رکيل آهي. هيءُ ڪتاب، ڪمشنر جي ڇاپخاني ڪراچيءَ مان 1888ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%BD%D8%B1%D9%8A استعمالي جاميٽري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>jvysc6lrlpnbs5c8mqv4ojf5yux05f9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استنبول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19142</id>
    <revision>
      <id>374303</id>
      <parentid>306848</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8032" sha1="9fjl1rb1sarc5ae7mv6qrgm0dlaxblf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = استنبول
| native_name                     = ''İstanbul''
| native_name_lang                = tr
| settlement_type                 = ميٽروپولس
| image_skyline                   = Istanbul collage 5j.jpg
| imagesize                       = 270px
| image_alt                       = See caption
| image_caption                   = مٿان ساڄي کان کاٻي: [[گولڊن ھارن]]; 
[[ميڊن جو ٽاور]];[[استقلالاوينيو ۾ استنبول جو ٽرام وي]];[[ليونٽ جو بزنس ڊسٽرڪٽ]]؛[[ڊالميبيھڪ محل]];[[اورتاڪوئي مسجد]]؛[[باسفورس پل جي سامھون]] ۽ ھيگيا صوفيہ
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_ty= 
استنبول جي ميٽروپوليٽن ميونسپلٽي جو نشان               
| blank_emblem_size               = 110px
| pushpin_map_alt                 = ترڪي، جنھن ۾ استنبول ڏيکاريل
| mapsize                         = 230px
| map_caption                     = ترڪي ۾ استنبول جو مقام
| pushpin_map                     = Turkey#Europe#Asia
| pushpin_relief                  = 1
| coordinates                     = {{coord|41|00|49|N|28|57|18|E|region:TR|display=inline}}
| subdivision_type                = ملڪ
| subdivision_name                = {{TUR}}
| subdivision_type1               = ترڪي جو علائقو
| subdivision_type2               = صوبو
| subdivision_name1               = مارمارا ريجن 
| subdivision_name2               = صوبو استنبول 
| seat_type                       =صوبائي صدر مقام
| seat                            = Cağaloğlu, Fatih
| parts_type                      = Districts
| parts                           = [[List of districts of Istanbul|39]]
| leader_party                    = [[Justice and Development Party (Turkey)|AKP]]
| leader_title                    = ميئر 
| leader_name                     = [[Mevlüt Uysal]]
| leader_title1                   = والي ( گورنر) 
| leader_name1                    = [[Vasip Şahin]]
| area_footnotes                  = &lt;ref&gt;{{cite web|title=City mayors:Largest cities in the world by land area, population and density|url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-density-125.html|website=citymayors.com|accessdate=26 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Brown|first1=DR. Evrick|title=Walking in the European City|url=https://books.google.com/?id=Y8WSAwAAQBAJ&amp;pg=PA130&amp;lpg=PA130&amp;dq=istanbul+area+1830+km2#v=onepage&amp;q=istanbul%20area%201830%20km2&amp;f=false|isbn=9781472416179 |date=28 May 2014}}&lt;/ref&gt;{{efn|name=city-area}}
| area_water_km2                  = 
| area_urban_km2                  = 1539
| area_metro_km2                  = 5343
| elevation_m                     = 39
| population_total                = 15,029,231
| population_as_of                = 31 December 2017
| population_footnotes            = &lt;ref name=&quot;Population of Turkey&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=27587|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2017|date=1 February 2018|accessdate=1 February 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --&gt;
| population_density_km2          = 7664–12029
| population_urban                = 14,729,612 {{efn|Includes districts in the contiguous urban area of Istanbul. Calculated as Istanbul-(Adalar+Çatalca+Şile+Silivri).{{Cn|date=June 2018|reason=I don't doubt this, but a source would be nice.}}}}
| population_metro                = 15,029,231
| population_density_metro_km2    = 2,813
| population_rank                 =ترڪي جو سڀ کان وڏو شھر 
| population_demonym              = Istanbulite&lt;br/&gt;({{lang-tr|İstanbullu}})
| postal_code_type                = [[Postal code]]
| postal_code                     = 34000 to 34990
| area_code                       = 212 &lt;small&gt;(European side)&lt;/small&gt; &lt;br/&gt;216 &lt;small&gt;(Asian side)&lt;/small&gt;
| registration_plate              = 34
| unemployment_rate               = 
| blank_name_sec2                 = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2                 = [[.ist]], [[.istanbul]]
| website                         = {{URL|http://ibb.istanbul/}} &lt;br&gt; {{URL|http://www.istanbul.gov.tr/}}
| blank_name                      = Nominal GDP
| blank_info                      = 2017
| blank1_name                     = &amp;nbsp;- Total
| blank1_info                     = $349 billion&lt;ref&gt;{{cite web|title=Istanbul Fact Sheet|url=http://www.istka.org.tr/media/66740/istanbul_fact_sheet_2017_en_english-web.pdf|website=www.istka.org.tr|publisher=ISTKA|accessdate=20 April 2018|deadurl=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180420161855/http://www.istka.org.tr/media/66740/istanbul_fact_sheet_2017_en_english-web.pdf|archivedate=20 April 2018}}&lt;/ref&gt;
| blank2_name                     = &amp;nbsp;- Per capita
| blank2_info                     = $23,221
| timezone                        = [[Time in Turkey|TRT]]
| utc_offset                      = +3
| footnotes                       = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
| child         = yes
| official_name = [[Historic Areas of Istanbul]]
| criteria      = {{UNESCO WHS type|(i)(ii)(iii)(iv)}}(i)(ii)(iii)(iv)
| ID            = 356bis
| year          = 1985
| extension     = 2017
| area          = {{convert|765.5|ha|acre|abbr=on}}
}}
}}
استنبول:پراڻوقسطنطنيہ:
ترڪيءَ جو پهريون گاديءَ جو هنڌ، جنهن جو پراڻو نالو ”[[قسطنطنيہ|قسطنطنيه]]“ هو.
== تفصيلي تعارف ==
1930ع ۾ سرڪاري طور تي قسطنطنيه بدران ”استنبول“ نالو رکيو ويو. 1923ع تائين ترڪيءَ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. هينئر ترڪيءَ جو اهم واپاري مرڪز ۽ -بندرگاهه- آهي. هتي يونيورسٽي به آهي، جيڪا 1453ع ۾ قائم ٿي، ۽ 1933ع ۾ اِن جي ٻيهر تنظيم ڪئي وئي. هتي آرٿوڊاڪس يونانين، رومن ڪئٿلڪ ۽ آرميني طريقن جون درسگاهون ۽ خانقاهون آهن. وچئين دؤر جي هن شهر جون ڪئين ميل ڊگهيون ديوارون ۽ قلعا اڄ به موجود آهن. استنبول، ڪيتريون ٻوليون ڳالهائيندڙ قومن ۽ قبيلن جي آباديءَ وارو شهر آهي. 1973ع ۾ -ايشيا- ۽ يورپ جا حصا هتي جي باسفورس پل ذريعي ڳنڍيا ويا آهن. باسفورس پل 3524 فوٽ ڊگهي آهي. -استنبول- ۾ ئي نبي ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي ميزبان حضرت 
ابو ايوب -انصاري- رضه جي مزار آهي. حضرت بلال رضه جي نالي سان منسوب هڪ خوبصورت مسجد اسلامي فن تعمير جو شاهڪار آهي. هتي ٽوپڪاپي نالي ميوزيم به آهي، جنهن ۾ ٻين نوادرات سان گڏ نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جو وار مبارڪ پڻ رکيل آهي. ترڪيءَ جو هي شهر قديم ۽ جديد ثقافتن جي ميلاپ جو سهڻو ڏيک ڏيئي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=استنبول استنبول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:شهر]]
[[زمرو:وڏا شهر]]
[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:ترڪي ۾ آباد ساحلي هنڌ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:ترڪي ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]</text>
      <sha1>9fjl1rb1sarc5ae7mv6qrgm0dlaxblf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استيلو ڍورو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19143</id>
    <revision>
      <id>374304</id>
      <parentid>98571</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="m1lfva13nhpk4f420o09bjlsbdff42q" xml:space="preserve">هيءُ درياهي ڍورو آهي، جيڪو ڳوٺ سيدپور، [[خيرپور ضلعو|ضلعي خيرپور]] کان ٿيندو ڳُنهيرو ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن ڍوري جا تاريخي آثار اڄ به چٽا بيٺا آهن. ڳنهيرو ڍنڍ ۾ ڪاڇري ڍنڍ کان سنڌوءَ جي وهڪري جا آثار به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D9%84%D9%88%20%DA%8D%D9%88%D8%B1%D9%88 استيلو ڍورو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>m1lfva13nhpk4f420o09bjlsbdff42q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق آھنگر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19147</id>
    <revision>
      <id>374306</id>
      <parentid>98572</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="hfsz9tneank3wxnf3sijv8nqwgnk8e4" xml:space="preserve">اسحاق آهنگر، [[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] جي اُنهن اوائلي شاعرن مان آهي، -جن- جو تفصيل نٿو ملي ”حديقة الاولياءَ“ ۾ بيان ٿيل آهي ته شيخ ڀريو، جيڪو اصل ۾ هندو هو ۽ پوءِ مسلمان ٿيو ۽ هڪ مجذوب بزرگ ٿي گذريو آهي، اهو آخري عمر ۾ گنجي -ٽڪر- جي دامن ۾ رهندو هو. هڪ ڀيري هن ڪتاب جو مصنف سيد عبدالقادر سندس خدمت ۾ ويو. اُن وقت هو (شيخ ڀريو) هڪ -بيت- پڙهي رهيو هو. جنهن تي پڇيائينس ته ڪنهن جو -بيت- آهي؟ -ان- تي پاڻمرادو چيائين ته اهو -بيت- ’اسحاق آهنگر‘ (لوهر) جو آهي. عام طرح هيٺيون -بيت- -اسحاق آهنگر- ڏانهن منسوب آهي: 
ٿيان مان جهرڪ، وهان پرينءَ جي سُپَ تي 
ڪرن مانَ ڊرڪ، ٻاجهاريءَ ٻوليءَ سين. 
ڊاڪٽر دائودپوٽي مرحوم پڻ بحث ڪندي اهو -بيت- -اسحاق آهنگر- جو ٺهرايو آهي. شيخ ڀريي جي وفات ڏهين صدي هجريءَ ۾ ٿي هئي، يعني هيءُ -بيت- ڏهين صدي هجريءَ (16 صدي عيسويءَ) جو آهي. انهيءَ حساب سان -اسحاق آهنگر- سمن جي دؤر جو شاعر چئي سگهجي ٿو. شيخ ڀريو خود به شاعر هو، جنهن جا ڪجهه -بيت- مشهور محقق هيري -ٺڪر- کي راڻيلا ڳوٺ (گجرات) جي هڪڙي مٺ مان هٿ آيا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسحاق آهنگر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B1 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501091426/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hfsz9tneank3wxnf3sijv8nqwgnk8e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق انصاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19148</id>
    <revision>
      <id>374308</id>
      <parentid>279732</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="t3oq3u408equ1f8mf4x668p55mkflff" xml:space="preserve">[[فائل:Ishaque Ansari.jpg|thumb|کاٻو]]
'''ڊاڪٽر  اسحاق انصاري''' 4 مارچ 1960ع تي مشهور اديب ۽ سلڇڻي ليکڪ  الله بخش “انيس انصاري” جي گهر لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. هن وقت  بئنڪ  آف [[پاڪستان]] اسٽيٽ  بئنڪ  آف پاڪستان  [[ڪراچي]] ۾ ايڊيشنل ڊائريڪٽر آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=خوبصورت ناول نگار ، نثر نويس ۽ براڊ ڪاسٽر سائين اسحاق انصاري کي جنم ڏينهن جون واڌايون {{!}} SindhSalamat&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.sindhsalamat.com/threads/16358/ |accessdate=2016-07-14 |archive-date=2017-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707053017/http://sindhsalamat.com/threads/16358/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== تعليم ==
پرائمري  تعليم  لاڙڪاڻي جي پي. سي اسڪول ۽ سيڪنڊري  تعليم  گورنمينٽ پائلٽ سيڪنڊري اسڪول مان حاصل ڪيائين، تنهن کانپوءِ لاڙڪاڻي ڊگري ڪاليج مان بي.  ايس . سي ڪري 1985ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم.  ايس . سي (اسٽيٽڪس) فرسٽ پوزيشن حاصل ڪيائين.  جنوري  1990ع ۾ ڪلچرل ايڪسچيج اسڪالرشپ تحت  ان  وقت جي چيڪو سلوواڪيا مان پي. ايڇ. ڊي ڪرڻ ويو،  جتي  هن پهريان سلوواڪ ٻوليءَ ۾ ڊپلوما حاصل ڪيو. 1995ع ۾ هو پي. ايڇ. ڊي ڪري واپس وطن وريو.

== ملازمتون ==
شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ جي اسٽيٽڪس ڊپارٽمينٽ جو ايسوسيئيٽ پروفيسر رهي چڪو آهي ۽  ٽن  ٽن سالن تائين ٻه ڀيرا [[شاھ عبداللطيف يونيورسٽي|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي]] جي سينيٽ جو چونڊيل ميمبر رهيو. ان کان علاوهه شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ جي سينڊيڪٽ جو ببه ميمبر رهيو آهي. هو شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور، سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو، فيڊرل  اردو  يونيورسٽي، زيبسٽ، بزيٽڪ ۽ سي. بي. ايم ادارن جو ريسرچ گائيڊ به آهي. 2017 کان وٺي 2018 تائين گلف مانيٽري ڪائونسل ۾ اسٽيٽسٽڪس جو ايڊوائيزر بہ رھي چڪو آھي.
مارچ 2020 ۾ استيٽ بينڪ مان رتائر ٿيڻ کان پوءِ 7 جون 2021 کان وٺي سنڌ بيورو آف اسٽيٽسٽڪس جو ڊائريڪٽر جنرل آھي.

== ادبي سفر ==
اسحاق انصاري  جي پهرين لکڻي گل ڦل ۾ 1973ع ۾ شايع ٿي. تنهن کان پوءِ هو مسلسل سنڌي رسالن ۽ اخبارن ۾ مضمون مقالا ۽ ڪهاڻيون لکندو رهيو آهي. 

== تصنيفون ==
سندس ڇپيل ڪتابن ۾: ”خالي بينچ“ (ناول 2000ع)، ”پرين هُن  پار “ (سفرنامو: 2008ع)، ”نڪري پيس نيپال ڏانهن (سفرنامو: 2013ع) ۽ آنتولن دُسان اڪسو پئغي جي جڳ مشهور ناول ”لٽل پرنس“ جو ترجمو ”ننڍڙو شهزادو“ 2016ع شامل آهن. سندس ٻيون ناول ”پيار درياهه“ به منظر عام تي چي چڪو آهي. اسحاق انصاري  ادب کان علاوه فوٽوگرافي، راندين ۽ سير سياحت ۾ دلچسپي رکي ٿو. هن وقت تائين هو 24 ملڪن جي سياحت ڪري چڪو آهي، مختلف  بين  الاقوامي سيمينارن، ورڪشاپن ۽ ڪانفرنسن ۾  پاڪستان  جي نمائندگي پڻ ڪري چڪو آهي. سندس رهائش ڪراچيءَ ۾ آهي.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اسحاق%20انصاري اسحاق انصاري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:جيئرا ماڻهو]]
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]</text>
      <sha1>t3oq3u408equ1f8mf4x668p55mkflff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق جمالي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19149</id>
    <revision>
      <id>374309</id>
      <parentid>200050</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2381" sha1="kbyh2lpkptbnmu2ivto7aufrwy5e2q4" xml:space="preserve">'''ڊاڪٽر اسحاق جمالي''' ([[انگريزي]]:Dr. Ishaque Jamali) [[سنڌ]] ۾ جنم وٺندڙ [[سنڌي ٻولي]] جو [[اديب]] ۽ [[پروفيسر]] آهي.

==زندگي جو احوال ==
پورو نالو اسحاق ولد محمود خان جمالي، 20 ڊسمبر 1962ع تي ڳوٺ غلام علي جمالي، تعلقي [[نيوسعيدآباد]] موجوده [[مٽياري ضلعو|ضلعي مٽياريءَ]] ۾ ڄائو.

==تعليم==
ابتدائي -تعليم- ڳوٺ مان حاصل ڪري، مئٽرڪ هاءِ اسڪول -بکر- جماليءَ مان ڪيائين. گريجوئيشن -جامعه- ملير ڪاليج ڪراچيءَ مان ۽ ايم.اي [[سنڌي ادب]] فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن سان [[ڪراچي يونيورسٽي]]ءَ مان 1989ع ۾ ڪيائين.سنڌي شعبي [[سنڌ يونيورسٽي]]ءَ ڄامشوري مان 2008ع ۾ ”سنڌي شاعري جي فن ۽ فڪر جي تحقيقي اڀياس“ (برطانوي دور 1843-1947ع) عنوان تي تحقيقي مقالو لکي [[پي.ايڇ.ڊي]] جي ڊگري حاصل ڪيائين.

==خدمتون==
سچل سرمست هاءِ اسڪول پپري ڪراچيءَ ۾ چار سال پڙهائڻ بعد پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري 1990ع ۾ نيو علي ڳڙهه ڪاليج ٽنڊي آدم ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو. هن وقت گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج قاسم -آباد- ۾ اسسٽنٽ پروفيسر رهيو. هاڻ [[هالا]] ڊگري ڪاليج ۾ پرنسپال آهي. سندس ادبي ۽ تحقيقي مضمون [[ٽماهي مهراڻ]] ۽ نئين زندگي رسالن ۾ ڇپجندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسحاق جمالي ڊاڪٽر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501033042/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ليکڪ]] 
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]</text>
      <sha1>kbyh2lpkptbnmu2ivto7aufrwy5e2q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق سميجو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19150</id>
    <revision>
      <id>374310</id>
      <parentid>373343</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7786" sha1="am9g6qsshc4ymitri3ha37ayxvh2pzf" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = اسحاق سميجو &lt;br/&gt; '''Ishaq Samejo'''
| image            = [[File:Ishaq Samejo in his office of Sindhi Language from Proto-Dravidian.jpg|thumb|اسحاق سميجو]]
| image_size       = 
| image_upright    = 
| alt              = 
| caption          = اسحاق سميجو 
| birth_date       = &lt;!-- {{Birth date and age|1975|03|18}} --&gt;
| birth_place      =  ڳوٺ فضل پور، [[دادو ضلعو|دادو]]
| death_date       = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1975|03|18}} --&gt;
| death_place      = 
| resting_place    = 
| occupation       = ،  [[ليکڪ]] &lt;br/&gt; [[سنڌي ٻولي]]ءَ جو ايسوسيئيٽ پروفيسر &lt;br/&gt; ڊئريڪٽر [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي]]&lt;br/&gt; چيئرمين سنڌي شعبو
| language         = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| residence        = [[ڄامشورو]]
| nationality      = [[پاڪستان|پاڪستاني]]
| citizenship      = 
| education        = ايم. اي، [[سنڌي ادب]]
| alma_mater       = [[سنڌ يونيورسٽي]]
| period           =  هاڻوڪو
| subject          = [[سنڌي شاعري|شاعري]]، [[نقاد]]، [[صحافي]]
| relatives        = 
| awards           = [[ماهوار ڪينجهر]] ايوارڊ [[1994ع]] 
}}
اسحاق سميجو ({{lang-en|Ishaq Samejo}}) [[سنڌي ٻولي]]ءَ جو ناليوارو نوجوان شاعر،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://tribune.com.pk/story/903571/proud-sons-melodies-from-thar-desert-enthrall-capital-residents/|title=Proud sons: Melodies from Thar Desert enthrall capital residents|date=2015-06-15|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-03-16}}&lt;/ref&gt; ڪالم نگار، نقاد &lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/mehran/Book49/Book_page8.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (Stories)|website=www.sindhiadabiboard.org|access-date=2019-03-16}}&lt;/ref&gt;، ليکڪ ۽ [[سنڌ يونيورسٽي]] ۾ [[سنڌي ٻولي]]ءَ جو ايسوسيئيٽ پروفيسر ۽ [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي ٻوليءَ جي با اختيار اداري]] جو چيئرمئن آھي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن، ھُو سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ قائم شمس العلماءَ [[مرزا قليچ بيگ]] چيئر جوانچارج ڊئريڪٽر، ڊئريڪٽر [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي]] &lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/sindhi-films-festival-concludes-at-sindh-univ-460071.html|title=Sindhi Films Festival Concludes At Sindh University|website=UrduPoint|language=en|access-date=2019-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://tribune.com.pk/story/1693045/4-anwar-maqsoods-offensive-satire-sindhis-causes-online-outrage/|title=Anwar Maqsood’s offensive satire on Sindhis causes online outrage|date=2018-04-23|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-03-16}}&lt;/ref&gt;  پڻ رهيو&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالو_ويب|url=http://usindh.edu.pk/portfolio/dr-m-ishaq-samejo/|title=Dr. M.Ishaq Samejo – University of Sindh Jamshoro|last=Arain|first=Nareen|language=en-US|access-date=2019-03-16}}&lt;/ref&gt;

== زندگي جو احوال ==
اسحاق سميجو- 18 مارچ [[1975ع]] تي [[دادو ضلعو|ضلعي دادوءَ]] جي ڳوٺ فضل پور ۾ جاڙو خان جي گهر ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين، جڏهن ته مئٽرڪ [[طالب الموليٰ]]هاءِ اسڪول [[دادو]]ءَ مان پاس ڪيائين. انٽر سائنس جو امتحان ڊگري ڪاليج [[جوهي]]ءَ مان پاس ڪيائين. ايم. اي، [[سنڌي ادب]] ۾، سنڌ يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين.
.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اسحاق%20سميجو{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== علمي ادبي خدمتون ==
اسحاق سميجو سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو. علمي خدمتون ڏيندي ايسوسيئيٽ پروفيسر طور ترقي ماڻي آهي. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; کيس ننڍي هوندي کان ئي ادب سان گهرو لڳاءُ هئو. لکڻ جي شروعات ٻاراڻي ادب کان ڪيائين. ٻارڙن لاءِ گهڻا گيت، ڪهاڻيون ۽ ڪالم لکيائين. 1990ع کان باقاعدي شاعريءَ جي شروعات ڪيائين. سندس ترتيب ڏنل ٻه ڪتاب، ’دنيا جون لوڪ آکاڻيون‘ ۽ ’تاريخي ماڻهو، تاريخي ڳالهيون‘ ڇپجي مارڪيٽ ۾ اچي چڪا آهن. حيدرآباد مان نڪرندڙ ماهوار ’گلستان‘ ۽ ’ٻارڙن جي سنڌ رنگ‘ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو آهي. کيس سنڌي ساهت گهر حيدرآباد طرفان ’ڪينجهر -تنقيد- ايوارڊ 1994ع‘ مليو. جڏهن ته عوامي آواز، ڪاوش ۽ پاڪ -اخبار- ۾ صحافتي خدمتون سرانجام ڏيئي چڪو آهي ۽ ڪجهه وقت روزاني ”سنڌ“ ۾ اسسٽنٽ نيوز -ايڊيٽر- جي حيثيت ۾ ڪم ڪيو اٿس. -ان- سان گڏوگڏ ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد تي پندرهن روزه ادبي پروگرام ’ادبي سنگت‘ ۾ سلسلي ’سرجڻهار‘ جو ڪمپيئر پڻ رهيو آهي. هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ سنڌي شعبي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور خدمتون سرانجام ڏيئي رهيو آهي. سنڌي اديبن ۽ قلمڪارن جي وفد سان 2008ع ڀارت جو دورو به ڪري چڪو آهي. هن شيخ -اياز- جي غزلن جو ڪتاب ”گيڙو ويس غزل“ (2004ع) ۽ سنڌي رومانوي غزلن تي مشتمل ڪتاب ”دل جو رستو“ 2003ع ۾ ترتيب ڏنا آهن، جيڪي روشني پبلڪيشن ڪنڊياري پاران ڇپايا ويا آهن. سندس تنقيدي مضمونن جو ڪتاب ”شاعريءَ سان دشمني“ (2005ع) به ڇپجي چڪو آهي. سندس شاعريءَ جا ٻه مجموعا ”صدا بيچين آهي“ (2001ع) ۽ ”گناهه جا گيت“ (2005ع) پڻ ڇپيل آهن. -ان- کان سواءِ هن وقت ٽماهي ”سارنگا“ پبليڪيشن جو -ايڊيٽر- آهي. جنهن جا 6 پرچا ڪڍي چڪو آهي&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ڪتاب ==
* دنيا جون لوڪ آکاڻيون 1998ع
* تاريخي ماڻهو تاريخي ڳالهيون، 1998ع
* صدا بيچين آهي شاعري، 2003ع
* دل جو رستو شاعري 2003ع
* گيڙُو ويس غزل، شاعري شيخ اياز، 2004ع
* شاعري سان دشمني، تنقيد، 2005ع
* گناھ جا گيت شاعري، 2006ع
* هڪڙي هئي بينظير، 2008ع
* ناءُ هلي آءُ گيت کڻي شاعري شيخ اياز، 2010ع
* ڪورائي جو ڪلام، 2010ع
* اکر پڙھ الف جو ٻارن لاءِ شاھ لطيف جي شاعري 2012ع
* ڳاءِ انقلاب ڳاءِ، شاعري شيخ اياز، 2015ع
* صادق فقير: توکان ٿيندي ڌار، 2015ع
* اياز، شيام، استاد، شاعري، 2017ع&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== ايوارڊ ==
اسحاق سميجو کي ڪينجهر رسالي حيدرآباد طرفان تنقيد بابت 1994ع ۾ ايوارڊ مليو&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستاني شاعر]]
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]
[[زمرو:سنڌي شاعر]]
[[زمرو:سنڌ جا جديد شاعر]]
[[زمرو:سنڌ جون شخصيتون]]
[[زمرو:1975ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>am9g6qsshc4ymitri3ha37ayxvh2pzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق فقير ڪارو مڱڻھار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19152</id>
    <revision>
      <id>374311</id>
      <parentid>366138</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="f1ca0fitpqorpt74ngy9v11pz450djq" xml:space="preserve">{{Short description|سنڌي لوڪ ڳائڻو}}
'''اسحاق فقير ”ڪارو“''' (پيدائش: 1932ع - وفات: 16 جون 2009ع) سنڌ جو هڪ نامور لوڪ ڳائڻو هو، جنهن جو تعلق سنڌ جي لاڙ واري پٽ سان هو. کيس غزل کي سنڌي رنگ ۾ ڳائڻ ۽ پنهنجون ڌنون پاڻ ترتيب ڏيڻ ۾ مهارت حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;اسحاق&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D9%81%D9%82%D9%8A%D8%B1%20%DA%AA%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D9%85%DA%B1%DA%BB%D9%87%D8%A7%D8%B1 اسحاق فقير ڪارو - انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ننڍپڻ ۽ تعليم ==

اسحاق فقير 1932ع ۾ ضلعو بدين جي ڳوٺ ”ماچوري“ ۾ ڄائو. هن ننڍپڻ کان ئي موسيقيءَ ڏانهن لاڙو رکيو ۽ صرف 10 سالن جي عمر ۾ ڳائڻ جي شروعات ڪيائين. هن راڳ جي باقاعده سکيا [[سيد سليمان شاهه]] جي وڏي ڀاءُ، سيد قاسم علي شاهه کان ورتي.&lt;ref name=&quot;اسحاق&quot;/&gt;

== فني سفر ==

شروعاتي دور ۾ هن مختلف ٽولين سان گڏجي شادين، مرادين ۽ مقامي ميلن ۾ ڳائڻ شروع ڪيو. اهو اهو دور هو جڏهن لائوڊ اسپيڪر عام نه هئا، پر اسحاق فقير جي صاف ۽ جاندار آواز کيس عوام ۾ مقبول بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;اسحاق&quot;/&gt;

=== ريڊيو تي آمد ===

کيس 1978ع ڌاري نامور شاعر مرتضيٰ شاهه ڏاڏاهيءَ ريڊيو پاڪستان تي متعارف ڪرايو. ريڊيو تي سندس پهريون ڪلام پڻ مرتضيٰ شاهه ڏاڏاهيءَ جو ئي هو، جنهن جا ٻول هئا&lt;ref name=&quot;اسحاق&quot;/&gt;:
&lt;blockquote&gt;
''”تو نه لوئيءَ کي لڄايو، راڄ راڻي مارئي،''
''سنڌ کي آ ناز توتي، سنڌياڻي مارئي“''
&lt;/blockquote&gt;

اهو ڪلام سڄي سنڌ ۾ بيحد مقبول ٿيو ۽ کيس شهرت جي بلندين تي پهچايو.

=== فني خاصيتون ===

اسحاق فقير لاڙ جي انهن چند ڳائڻن مان هو جن جو پنهنجو هڪ الڳ اسلوب هو. هن ڪڏهن به ٻين فنڪارن جي نقل نه ڪئي، پر هميشه پنهنجون '''ڌنون''' پاڻ ڪمپوز ڪندو هو. غزل کي سنڌي لوڪ رنگ ۾ پيش ڪرڻ سندس وڏي خوبي هئي. سنڌ جا وڏا پارکو، جهڙوڪ [[سائين جي. ايم. سيد]] ۽ ڪريم بخش خان نظاماڻي سندس فن جا قدردان هئا. رئيس ڪريم بخش نظاماڻي پنهنجي آتم ڪٿا ”ڪيئي ڪتاب“ ۾ پڻ سندس ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;اسحاق&quot;/&gt;

== آخري ڏينهن ۽ وفات ==

اسحاق فقير پنهنجي زندگيءَ جو آخري وڏو عرصو تعلقي ڊگهڙي جي ڳوٺ چيئو ڪلوئيءَ ۾ گذاريو. پيريءَ ۽ مسلسل بيماريءَ سبب هن آخري سالن ۾ ڳائڻ ڇڏي ڏنو هو. غربت ۽ اعليٰ اختيارين جي عدم توجھي سبب کيس مناسب علاج جي سهولت ملي نه سگهي. نيٺ 16 جون 2009ع تي انتهائي غربت واري حالت ۾ پنهنجي ڳوٺ چيئو ڪلوئيءَ ۾ وفات ڪيائين.&lt;ref name=&quot;اسحاق&quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

== خارجي ڳنڍڻا ==
 
[[زمرو:1932ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:2009ع جون وفاتون]]
[[زمرو:سنڌي ڳائڻا]]
[[زمرو:سنڌي موسيقي]]
[[زمرو:بدين ضلعو جون شخصيتون]]</text>
      <sha1>f1ca0fitpqorpt74ngy9v11pz450djq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق گڊو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19153</id>
    <revision>
      <id>374313</id>
      <parentid>98578</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="tkfaq0baol7x4ocmrl6fb9qvmrlh2na" xml:space="preserve">اسحاق گڊو مشهور شاعر ۽ سگهڙ هو، جيڪو [[ميرپور ساڪرو تعلقو|تعلقي ميرپور ساڪري]] ۾ بگهياڙ بلوچن جي راڄ جو رهاڪو هو. ميرن جي اوائلي دور ۾ ٿي گذريو آهي. سندس ڊگها -بيت- کاري ۽ ڪوهستان ۾ مشهور آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%DA%AF%DA%8A%D9%88 اسحاق گڊو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>tkfaq0baol7x4ocmrl6fb9qvmrlh2na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسحاق منڱريو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19154</id>
    <revision>
      <id>374312</id>
      <parentid>235148</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="dev3dvglbmn825028wr8w1l0exbo0sl" xml:space="preserve">صحافي '''اسحاق مڱريو''' [[سانگهڙ ضلعو|سانگهڙ ضلعي]] جي ڳوٺ گل حسن سريوال ۾ 6 جولاءِ 1955ع تي محمد صالح مڱريي جي گهر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڳوٺ مان حاصل ڪري انٽر سانگهڙ ڊگري ڪاليج مان ڪيائين. بعد ۾ گريجوئيشن ڪيائين. هو حر جماعت سان واسطو رکندڙ آهي. اسحاق پنهنجي شاگرديءَ واري دور کان قومپرست تنظيمن ۾ ڪم ڪرڻ سان پنهنجي سياسي زندگي جي شروعات ڪئي. ان کان پوءِ ترقي پسند سياست ۾ حصو ورتو ۽ هارين جي حقن واري جدوجهد ۾ به سرگرم رهيو. جنهن کانپوءِ صحافت ڏانهن سندس ڌيان ويو ۽ هن 1992ع کان 1995ع تائين ”جاڳو“ اخبار ۾ سانگهڙ جي عيوضيءَ طور ڪم ڪيو. ان کان پوءِ 1995ع کان 1999ع تائين روزاني سنڌ ۾ ۽ 1999ع کان 2004ع تائين ڪاوش ميڊيا نيٽ ورڪ ۾ ڪم ڪيو. 2004ع کان 2007ع تائين سنڌ ٽي وي تي ڊاڪيومينٽري سيڪشن جو ڊائريڪٽر رهيو. جڏهن ته 2007ع کان 2008ع دوران سنڌ ٽي وي تي اليڪشن سيل جي انچارج طور خدمتون انجام ڏيندو رهيو. اسحاق مڱرئي روزاني عبرت ۽ افيئر مئگزين ۾ فري لانس ڪالم نگار ۽ فيچر رائيٽر طور به ڪم ڪيو آهي. هو انهن ٿورن سنڌي صحافين مان آهي جن تحقيقي صحافت جو رواج وڌو. هن ماحولياتي صحافت کي متعارف ڪرايو ۽ ڪيتريون ئي عالمي پائي جون رپورٽون ۽ فيچر لکيا آهن. هو عالمي ماحولياتي تنظيمن آءِ يو سي اين، ڊبليو ڊبليو ايف ۽ يو اين ڊي پي جي ڪيترن ئي ماحولياتي سرگرمين ۾ حصو وٺندو رهيو آهي. اسحاق مڱرئي حر تحريڪ، لوڪ وزڊم جي موضوع اينٿراپالاجي، جهنگلي جيوت، ثقافتي ميلن کان ويندي سنڌ جي اهم ڪردارن جي زندگيءَ ۽ تاريخ کي پنهنجي قلم وسيلي عام ماڻهن تائين پهچايو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D9%85%DA%B1%D8%B1%D9%8A%D9%88 اسحاق مڱريو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412101759/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%20%D9%85%DA%B1%D8%B1%D9%8A%D9%88 |date=2016-04-12 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1955ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>dev3dvglbmn825028wr8w1l0exbo0sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسد قصه خوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19156</id>
    <revision>
      <id>374316</id>
      <parentid>255711</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="m042gx9ggrlty2w73565w4792upzesx" xml:space="preserve">ملا -اسد- سنڌ جي -ترخان- حڪمران ميرزا غازي بيگ -ترخان- جو درٻاري شاعر ۽ قصه خوان هو. ملا -اسد- قصه خوان (متوفي 1027ھ/[[1618ء|1618ع]]) پنهنجي دؤرجي مشهور عالمن ۽ شاعرن مان هڪ هو، آڳاٽي دؤر ۾ قصه خوان انهن عالمن ۽ شاعرن کي ڪوٺيو ويندو هو، جيڪي شعر و ادب تي حاوي هجڻ سان گڏوگڏ ڪچهريءَ جا ڪوڏيا ۽ حاضر جواب هوندا هئا، اهو -ان- وقت جي بادشاهن ۽ حاڪمن وٽ وڏو معتبر ليکيو ويندو هو. ملا -اسد- قصه خوان ۽ ملا رشيد ٻئي گڏجي -ايران- مان سنڌ ۾ اچي ميرزا غازي بيگ -ترخان- جا خاص مقرب ٿيا، ملا -اسد- جو ميرزا غازي وٽ وڏو مان ۽ شان هو، هن جي ئي سفارش تي ميرزا غازي مرشد بروجردي ۽ ٻين عالمن ۽ شاعرن کي -ايران- مان سنڌ اچڻ جي دعوت ڏني. ميرزا غازيءَ جي وفات کان پوءِ ملا -اسد-، جهانگير -بادشاهه- جي درٻار ۾ ويو، جنهن هن جي علم و هنر جي قدرداني ڪندي هن کي ’حفيظ خان‘ جو خطاب ڏنو . ملا -اسد- قصه خوان پنهنجي دؤر جي شاعرن ۾ پڻ سر فهرست هو، اڪثر علمي ۽ ادبي مجلسن ۾ شعر في البديهه چئي ڏيندو هو. 1027ھ/1618ع ۾ جڏهن جهانگير -بادشاهه- گجرات مان آگري ڏانهن پئي آيو، تڏهن ملا -اسد- به ساڻس گڏ هو ۽ واٽ تي وفات ڪري ويو. مرشد بروجردي هن جو گهاٽو دوست هو. تنهن هن جي وفات تي هڪ طويل مرثيو لکيو هو، جنهن جو مطلع ۽ مقطه هيٺ ڏجي ٿو: 
دريغا دريغا که محفوظ خان رفت 
اسد آن جهانِ هنراز جهان رفت 
اسد رفت و -تاريخ- فوتش زمر شد 
طلب ڪرده دل گفت -اسد- راگمان رفت 
(1027ع)&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%20%20%20%D9%82%D8%B5%D9%87%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>m042gx9ggrlty2w73565w4792upzesx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسدالله شاھ حسيني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19157</id>
    <revision>
      <id>374318</id>
      <parentid>98585</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="pbr7tqmaycevefow4xncutfqoc04bvq" xml:space="preserve">'''''ڊاڪٽر اسدالله شاهه ”بيخود“ حسيني''' ولد '''سيد الله بخش شاهه''' 12 اپريل 1931ع تي ڳوٺ ٽکڙ [[ٽنڊو محمد خان ضلعو|ضلعي ٽنڊي محمد خان]] ۾ ڄائو. پاڻ مشهور شاعر ۽ اديب ٿي گذريو آهي.''

== ''تعليم'' ==

''ڊاڪٽر اسدالله شاهه مشرقي ۽ مغربي علمن جي تحصيل ۽ تڪميل جي سلسلي ۾ سنڌ ۽ انگلينڊ جي علمي ادارن کان مستفيد ٿيو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي اي 1957ع ۾ پاس ڪري ساڳئي سال لنڊن روانو ٿيو. اتي لنڊن يونيورسٽيءَ ۾ سنڌيءَ جو ريسرچ اسسٽنٽ مقرر ٿيو ۽ بي. اي (آنرس) به ڪيائين. شاهه صاحب ڊاڪٽريٽ جي امتيازي ڊگري ڪيمبرج يونيورسٽيءَ مان حاصل ڪئي. جنهن لاءِ سندس مقالي جو عنوان هو ”ايران ۾ تيمور دور ۾ مذهبي طبقن جو معاشري ۽ سياست تي اثر.“''

== ''تعليمي ۽ ادبي خدمتون'' ==

''1960ع ۾ واپس وطن آيو ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ فارسيءَ شعبي ۾ ليڪچرر ٿي رهيو. هن 1953ع ۾ ادبي دنيا ۾ پير پاتو، شاعريءَ جي حوالي سان پهريائين مولانا غلام محمد گرامي صاحب سندس رهنمائي ڪئي ۽ پوءِ سائين مخدوم طالب الموليٰ جي صحبت نصيب ٿيس. شاهه صاحب غزل، نظم، آزاد نظم، رباعي، قطعي، ڪافي ۽ بيت وغيره تي طبع آزمائي ڪئي. ڊاڪٽر صاحب اعليٰ پايي جو نثر نويس پڻ هو. شاهه عبداللطيف جي فن ۽ فلسفي جي تشريح جي سلسلي ۾ لکيل سندس مضمون زبان جي سلاست ۽ انداز بيان جي لحاظ کان سنڌي نثر ۾ خاص اهميت رکن ٿا: جهڙوڪ شاهه جي سسئي، شاهه جي سهڻي، شاهه جي مومل ۽ شاهه جي مارئي وغيره. کيس خاڪا لکڻ تي پڻ وڏي دسترس حاصل هئي. ان سلسلي ۾ ”منهنجا آشنا اديب“ جي عنوان هيٺ اهڙا ته دلڪش خاڪا لکيائين، جو پڙهندڙ جي اڳيان شخصيت کي هوبهو بيهاري ڇڏيائين. ان کان علاوه هيٺيان ڪتاب پڻ تاليف ڪيائين.''
#''”پيغام غمگسار عرف حافظ شاهه جو ڪلام“ (1954ع)''
#''”تذڪره شعراءِ ٽکڙ“ (1959ع)''
#''”تاريخ جو فلسفو“ (ابن خلدون جي مقدمي جو انگريزيءَ تان ترجمو: 1966ع)“''
#''”ڪليات دلگير“ (ترتيب: 1968ع) ۽''
#''”يادگار لطيف“ وغيره.''

== ''وفات'' ==

''سنڌي ٻوليءَ جو هي گهڻگهرو، 24 جولاءِ 1981ع تي هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87%20%D8%A8%D9%8A%D8%AE%D9%88%D8%AF%20%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ٽنڊو محمد خان ضلعي جون شخصيتون]]</text>
      <sha1>pbr7tqmaycevefow4xncutfqoc04bvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسد جمال پلي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19159</id>
    <revision>
      <id>374314</id>
      <parentid>98580</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2337" sha1="lsbujfmssum4c9z8y18y18hm6nee5vj" xml:space="preserve">ڊاڪٽر -اسد- جمال پلي، 3 نومبر 1957ع تي ڳوٺ حاجي بخش پلي، [[عمرڪوٽ ضلعو|ضلعي عمرڪوٽ]] ۾ ڄائو. سندس والد مرحوم محمد عمر المعروف معمور يوسفاڻي، سنڌ جو ناميارو عالم ۽ اديب ٿي گذريو آهي. ڊگري ڪاليج عمرڪوٽ مان انٽر ڪيائين، جنهن کان پوءِ بي. اي ۽ اديب فاضل جون ڊگريون ورتائين. بعد ۾ لياقت ميڊيڪل ڪاليج ڄامشوري مان ايم. بي. بي. -ايس- ڪري، ڊاڪٽريءَ جو پيشو اختيار ڪيائين. ڊاڪٽر اسدا جمال پليءَ، هن وقت تائين ادبي دنيا ۾ پاڻ کي هڪ نثر نويس طور متعارف ڪرايو آهي، جنهن ۾ هن لطيفيات، سنڌي گرامر ۽ -آثار قديمه- بابت چڱو ڪم ڪيو آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”وليون وڻ ڦلاريا“ (ترتيب)، ”جيڪي آهي اڄ“ (ترتيب)، ”چنڊ جهڙا پرين“ (ڪلام ولي محمد وفا:ترتيب) ۽ ”وڙهيا، واڳيا، واپريا“ (صوفي صديق فقير سومري جي سوانح ۽ ڪلام جي ترتيب) ۽ ”ڪيا سانگ سانوڻ“ (ڪلام ڪريم پلي:ترتيب) شامل آهن. سندس علمي ادبي خدمتن عيوض کيس ”منٺار فقير اڪيڊمي اوارڊ“ پڻ مليو آهي. هن شاهه جي مختلف سرن ۾ ڪم آيل ٻوليءَ جي صرفي ۽ نحوي بناوتن ۽ شاهه جي شاعريءَ ۾ سور جي فلسفي تي داد لائق تحقيقي ڪم ڪيو آهي. -ان- کان سواءِ پنهنجي والد مرحوم جا ڪيترا ڪتاب (1) ڍوليو ڍٽ ڍڻي (2003) (2) ڀٽائيءَ جو مطالعو (2005ع) ۽ ٻيا ڪتاب ترتيب ڏئي ڇڏيا آهن. هن وقت قاسم آباد، حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%20%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%20%D9%BE%D9%84%D9%8A%20%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1 اسد جمال پلي ڊاڪٽر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>lsbujfmssum4c9z8y18y18hm6nee5vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسد چاچڙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19160</id>
    <revision>
      <id>374317</id>
      <parentid>98584</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="pzcmwjw39fqcqrjiqz82lt343zlvfre" xml:space="preserve">نوجوان شاعر، نثر نگار اسدالله ولد محمد پريل چاچڙ 10 -اپريل- 1978ع تي پني عاقل ۾ -جنم- ورتو، زرعي يونيورسٽيءَ ٽنڊي ڄام مان ايم.ايس. سي ڪيائين ۽ 2003 کان 2005ع تائين اتان جي سنڌي ادبي سنگت شاخ جو سيڪريٽري پڻ رهيو. جڏهن ته س. ا. س پني عاقل شاخ ۾ 1997ع کان وٺي اڄ تائين مختلف عهدن تي رهيو آهي. ۽ شاعري سان گڏ مضمون ۽ ڪالم به لکيائين -جن- جو وڏو تعداد مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل اٿس. 2003ع ۾ [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي ٻولي اٿارٽيءَ]] جي سائن بورڊ ڪاميٽيءَ جو ميمبر پڻ رهيو. شاهه لطيف فائونڊيشن تعلقي پني عاقل جو سيڪريٽري جنرل، لڌا رام يادگار ڪاميٽي پنوعاقل جو ميمبر ۽ سرهاڻ فورم، پنوعاقل جو چيئرمين پڻ آهي. سماجي ڪمن ۾ پڻ سرگرم آهي. مختلف تنظيمن ۽ رسالن طرفان سرٽيفڪيٽ مليل اٿس. سندس مقالن ۽ خاڪن تي مشتمل ڪتاب ”سڄڻ ماکيءَ ميٺ“ ۽ شاعريءَ جو ڪتاب ”بيت بسنتي باک“ ڇپجي چڪو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%20%DA%86%D8%A7%DA%86%DA%99 اسد چاچڙ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pzcmwjw39fqcqrjiqz82lt343zlvfre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسد قريشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19163</id>
    <revision>
      <id>374315</id>
      <parentid>98582</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="r8vwarzd932ow205k1yeeqckthj668t" xml:space="preserve">مشهور اداڪار ۽ هدايتڪار -اسد قريشي- ولد الاهي بخش قريشي، پهرين مئي 1955ع تي [[شڪارپور]] ۾ ڄائو. انٽر تائين -تعليم- شڪارپور مان حاصل ڪيائين. 1976ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ۾ گريجوئيشن ڪيائين. شوبز ۾ پنهنجي ڪيريئر جو آغاز 1968ع ڌاري سنڌي فلمن ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر طور ڪيو، -ان- وچ ۾ -تعليم- به حاصل ڪندو رهيو. 1972ع کان پوءِ ڪيترائي سال فلم ڊائريڪشن جو باقاعدي ڪم ڪيائين. مشهور اداڪارن عبداللطيف ’ساقي‘ ۽ شهباز درانيءَ جي اتساهه ڏيارڻ تي هُو اداڪاريءَ طرف آيو. 1985ع ۾ پهرين فلم ”حيدر خان“ ۾ اداڪاري ڪيائين، پوءِ ”نادر گوهر“، ”جيئي لطيف“، ”شهيد“ وغيره ۾ بهترين اداڪاري کيس وڏي شهرت ڏني. 
اسد قريشي پي. ٽي. وي -تان- به ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو، -جن- ۾ ”ڌٻڻ“، ”ماروي“، ”-بدنصيب ٿري-“، ”سونيتي“، ”-باک-“، ”آڙاهه“ ۽ ٻيا ڪيترائي ڊراما شامل آهن. هن محمد بخش سميجي، سلطانه صديقي ۽ سميع -بلوچ- جي ڊائريڪشن ۽ پيشڪش هيٺ پي. ٽي. وي تي ڪم ڪيو. هن اسٽيج ۽ ريڊيو تي به پرفارم ڪيو آهي. ويجهي ماضيءَ ۾ جڏهن سنڌي سيٽلائيٽ چينلن کي پذيرائي ملي ته -اسد قريشي- سنڌي ٽيلي فلم ٺاهڻ جو آغاز ڪيو، کيس سنڌي شوبز جي دنيا ۾ ”باباءِ ٽيلي فلم“ به چون ٿا. ٽيلي فلم ”درياهه -پار-“ جو ليکڪ ، هدايتڪار ۽ هيرو پاڻ هو. -ان- جي زبردست پـذيرائي بعد هن ”سنڌو ڪناري“، ”هوشو“، ”سنڌو -بادشاهه-“، ”-الله- -بادشاهه-“، ”غلام مصطفيٰ“ ۽ ٻيون ڪيتريون ئي ٽيلي فلمون ٺاهي شهرت حاصل ڪئي. مختلف چينلن تي سندس مشهور ڊراما سيريل ”-پٿر- دنيا“، ”حوا“، ”ڳاڙهي“. ”زنجيرون“، گنگهار“، ”پياسي ڌرتي“ ۽ ”وارث“ وغيره شامل آهن. -اسد- قريشيءَ جي شادي 1991ع ۾ پنهنجي مائٽن ۾ ٿي، کيس -ٽن- ٻارن، فاطمه بتول، علي عباس ۽ زينب بتول جو اولاد آهي ۽ هينئر ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>r8vwarzd932ow205k1yeeqckthj668t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسدالله ڀٽو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19164</id>
    <revision>
      <id>374320</id>
      <parentid>314131</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="4pav5to931fsi9d1igvbi6de0f9ekga" xml:space="preserve">{{Short description|Pakistani politician}}
{{infobox person
|name        =   {{صفحو}}
|party name =جماعتِ اسلامي پاڪستان
|party_logo=[[فائل:Jamaat-e-Islami Pakistan Flag.svg|150px]]
|birth_place =   [[سنڌ]]، [[پاڪستان]]
|education   =   ایل ایل بي، ماسٽرز (شوشیالاجي) 
|alma_mater  =   [[سنڌ يونيورسٽي]]
|occupation  =   وڪیل، سیاست دان، [[جماعت اسلامي پاڪستان|جماعت اسلامي، سنڌ]] جو امير۔
|nationality =   پاڪستاني
}}
'''اسد الله ڀٽي ایڊوڪیٽ''' [[جماعت اسلامي پاڪستان|جماعت اسلامي، سنڌ]] جو امير ۽ پيشي جي لحاظ کان وڪيل آهي۔ ھنن جو تعلق [[سنڌ|صوبي سنڌ]] جي شھر [[سکر]] کان آھي۔ هو 3 مئي، 1946ع تي ڄائو۔ هن [[سنڌ يونيورسٽي|سنڌ يونيورسٽيءَ]] کان سال 1969ع ۾ ايل ايل بي جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ سال 1974ع ۾ [[سنڌ يونيورسٽي|سنڌ يونيورسٽيءَ]] کان سماجيات ۾ ماسترز ڪیو۔ هو ايران ۽ افغانستان جو دورو ڪري چڪو آهي۔ سال 2002ع وارين عام چونڊن ۾ ڪراچي جي حلقي این اي۔253 کان [[متحده قومي موومنٽ|متحدہ مجلس عمل]] جي امیدوار طور [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر پڻ چونڊيو هو۔&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اسدالله%20ڀٽو اسدالله ڀٽو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>4pav5to931fsi9d1igvbi6de0f9ekga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسدالله شاھ ٽکڙائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19166</id>
    <revision>
      <id>374319</id>
      <parentid>255788</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11539" sha1="5w8vvhovd8neuqrj96zm7qxzep7t83g" xml:space="preserve">علامه حڪيم قاضي اسدالله شاهه ولد سيد الهه بخش شاهه ٽکڙائي 15 شعبان 1285ھ/30 نومبر 1868ع ڌاري، -ٽکڙ- [[ٽنڊو محمد خان ضلعو|ضلعي ٽنڊي محمد خان]] ۾ ڄائو. سندس تعلق مٽيارين واري سيد خاندان جي جراڙ پوٽي پاڙي جي منعماڻي شاخ سان ھو. طب جو علم، ميران محمد شاهه -اول- وٽان سکيو. -ٽکڙ- ۾ سندس عاليشان دواخانو هو ۽ پنهنجي وقت جو حاذق حڪيم سمجهيو ويندو هو. سنڌ ۾ خلافت تحريڪ جو باني هو. پاڻ سٺو نثر نويس، اديب نقاد ۽ قادرالڪلام شاعر هو. کيس حافظ حامد، محمد هاشم مخلص، غلام محمد شاهه ”گدا“ جي صحبت ۾ شاعريءَ جو شوق جاڳيو. شاعريءَ ۾ ”فدا“ تخلص استعمال ڪندو هو. حج جي سعادت به ماڻيائين. پاڻ هڪ ئي وقت حافظ، عالم، شاعر، مصنف ۽ سياستدان هو. سنڌ جي هن قومي ڪارڪن، اديب، شاعر ۽ صحافيءَ 10 فيبوري 1926ع/ 27 رجب 1344ھ تي وفات ڪئي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87%20%D9%81%D8%AF%D8%A7%20%D9%BD%DA%A9%DA%99%D8%A7%D8%A6%D9%8A%20%D8%AD%DA%AA%D9%8A%D9%85{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==تعليم و تربيت==
سندس پهريون استاد حافظ يوسف هو، جنهن وٽ سنڌي پارسي ۽ فقہ پڙهڻ بعد، صرف نون مهينن جي قليل عرصي ۾ قرآن شريف حفظ ڪيائين. حضرت صاحب جن جي مريد هئڻ سان گڏوگڏ وٽن مڪتوبات شريف امام رباني مجدد الف ثاني ۽ مڪتوبات خواجه محمد معصوم عروة الوثقيٰ به پڙهڻ شروع ڪيائين. اتان فارغ ٿي، حيدرآباد ۾ مولوي محمد حسن وٽ عربي پڙهڻ لاءِ ويو، جتان تحصيل يافته ٿي نڪتو. مگر، شاهه صاحب کي اڃا به علم لاءِ گهڻي اُڃ هئي، ۽ علم حديث پڙهڻ جو ارادو ڪيائين؛ پر جيئن ته سنڌ جا عالم انهيءَ ڪم ۾ ڪمزور هئا، انهيءَ ڪري مائٽن کي ٻڌائڻ سڻائڻ کان سواءِ ديوبند هليو ويو- ڇو ته کيس خبر هئي ته مائٽ ايڏي دور دراز سفر جي اجازت نه ڏيندا. اتي پهچي، نهايت محنت ۽ جفاڪشيءَ سان پنهنجو سبق سمجهڻ ۽ ياد ڪرڻ لڳو. اتي جو مدرس شيخ الهند مولانا محمودالحسن ديوبندي، شاهه صاحب ڏانهن خاص توجهه ڏيندو رهيو.
هوڏانهن وري مائٽن مٽن کي سندس گم ٿيڻ پريشان ڪري وڌو هو: کين اها خبر ڪانه هئي ته ڪو هي ماٺيڻو ٻار ايترو پري وڃي نڪرندو! اٺن مهينن گذرڻ کان پوءِ، شاهه صاحب خود پنهنجي خيريت جو خط لکيو. مائٽن اڃا کيس ڳوٺ آڻڻ جو خيال پئي ڪيو، تنهن کان اڳ سيد ميران محمد شاهه اول، جو سرهند شريف ويل هو، ڳوٺ وٺي آيس. طب ۾ سندس استاد ميران محمد شاهه اول هو. سندس هڪ عاليشان ڪتبخانو هو، جنهن ۾ پنج ڇهه هزار ڪتاب هئا. جي سندس اولاد جي ڪم توجهيءَ ڪري اڏوهيءَ جي نذر ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;اسداللہ شاهه ”اسد“ ٽکڙائي--مرحوم مولانا حافظ اسداللہ شاهه ٽکڙائيرسالو:مهراڻ سوانح نمبر 1990 ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ&lt;/ref&gt;

==تحريڪ خلافت== 
هي اهو زمانو هو، جڏهين هند ۾ هر هندو ۽ مسلمان، انگريزن مان بيزار ٿي، پنهنجي گردن مان غلاميءَ جي طوق لاهڻ لاءِ جدوجهد آزادي اڳ ئي شروع ڪري ڏني هئي، ته وري انگريزن جي اسلامي ملڪن تي جارحانه حملن، هندستاني مسلمانن کي هيڪاري مشتعل ڪري وڌو، ۽ خلافتِ عثمانيه جي تائيد ۾ هندستان ۾ تحريڪ خلافت عمل ۾ آئي. خلافتين ۽ ڪانگريسين گڏجي هڪڙي پليٽفارم تي ڪم ڪيو؛ ۽ اُهي جوش خروش ڏيکاريا، جو هندستان جي وائسراءِ لارڊ ريڊنگ  حڪومت کي لکيو ته جيڪڏهن ترڪن سان صلح نه ڪندا ته هندستان ۾ بلوو ٿي پوندو. انهيءَ کان پوءِ ئي انگريزن ترڪن سان ”لوڪارنو“ وارو عهدنامو ڪيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
سنڌ ۾ خلافت جو باني سيد اسداللہ شاهه هو. سندس دل ۾ ملتِ اسلاميه  جي محبت جي اُها قنديل روشن هئي، جنهن کيس گهر ويهڻ نه ڏنو ۽ يڪدم تائيد خلافت ۾ اُٿي کڙو ٿيو، کيس نور محمد وڪيل عبدالجبار وڪيل شيخ عبدالمجيد، پير غلام مجدد سرهنديءَ وغيره جهڙا مخلص ۽ بي لوث نوجوان ڪارڪن ملي ويا، جن جي قومي خذمتن کان سنڌ جو ٻچو واقف آهي. شاهه صاحب سڄيءَ سنڌ جو دورو ڪري، غافل مسلمانن کي غفلت جي ننڊ مان جاڳايو. امن – سڀا. تحريڪ خلافت کي ڪمزور ڪرڻ لاءِ انگريزن وري ”امن – سڀا“ برپا ڪئي، جنهن جا ڪيترا ملت فروش سرڪردا ٿي پيا، جن وقت بوقت زبان توڙي قلم سان آزاديءَ جي متوالن جي راهه ۾ رنڊڪون پئي وڌيون. حيدرآباد شهر جي قاضي ابراهيم شاهه به امن-سڀا ۾ شامل ٿي مسلمانن جي دلين کي سخت صدمو پهچايو-  کيس ڪيترو ئي سمجهايو ويو، پر بيسود.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==شهر جو قاضي ٿيڻ==
رمضان جي عيد هئي، قاضي ابراهيم شاهه حيدرآباد جي ڪليڪٽر گبسن کي اڳواٽ آگاهه ڪيو ته ”هن عيد تي انگريزن جي خلاف ريزوليشن پاس ڪيا ويندا“. گبسن يڪدم آرڊر ڪڍيو ته ”جيئن ته عيدگاهه ڪنٽومينٽ ايريا ۾ آهي، انهيءَ ڪري انگريزن جي خلاف ڪنهن جي به زبان مان هڪ لفظ نڪتو ته کيس هڪدم گرفتار ڪيو ويندو!“ خلافتين مجبور ٿي شاهه محمد مڪيءَ واري ميدان تي نماز پڙهڻ جو فيصلو ڪيو؛ پر اتي وري ابراهيم شاهه جي ڀاءُ محمود شاهه اعتراض اٿاريو ته آءٌ نماز پڙهائيندو آهيان. نيٺ، شاهه جي قدمن وٽ نماز پڙهڻ جو فيصلو ٿيو. عيد واري ڏينهن گرمي به ڏاڍي هئي. شاهه جي قدمن وارو ميدان گند ڪچري سان ڀريل هو. نماز پڙهڻ لاءِ نه ڇانو هئي، نه وري ڪي تڏا توريون هئا؛ مگر مومنن جي دلين ۾ ذرا به جنبش نه آئي، ۽ صفون ٻڌي بيهي رهيا. امامت جا فرائض علامه اسداللہ شاهه ادا ڪيا. انهيءَ ڏينهن مسلمانن قاضي ابراهيم شاهه سان بائيڪاٽ ڪيو، ۽ انهيءَ ڏينهن اسداللہ شاهه کي شهر جو قاضي مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
سندس تقرير نهايت اثر واري ۽ آواز رعبدار هو. پير غلام مجدد ڳالهه ڪندو آهي ته جيڏيءَ مهل انگريزن جي ظلم وتشدد جو ذڪر ڪندو هو ته سندس منهن غصي کان لال ٿي ويندو هو، ۽ اهڙي ته پر جوش تقرير ڪندو هو، جو ٻڌندڙن جون دليون جوش سان ڀرجي وينديون هيون.
انهن ڏينهن ۾ ٻئي هڪ مولوي فيض الڪريم، تحريڪ خلافت خلاف هڪ رسالو ”تحقيق الخلافة“ لکيو، جو حيدرآباد جي ڪليڪٽر گبسن پنهنجن هٿن سان ورهايو. شاهه صاحب، مولوي صاحب جي رد ۾ رسالو ”اثبات الخلافة للدولت العثمانيه“ لکيو، ۽ کيس اهي ته دندان شڪن جواب ڏنائين جو وري اُسري نه سگهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
==دواخانو== شاهه صاحب جو ٽکڙ ۾ هڪ عاليشان دواخانو هو. سندس دوا ٿوري پيسي واري ۽ زود اثر هئي. اڪثر مريضن جو علاج مفت ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==تصنيفون=
1906ع ۾ جڏهين ”مخلص“ مرحوم روپوشيءَ جي حالت ۾ ٽکڙ ۾ موٽي آيو، تڏهين سندن صلاح سان شاهه صاحب هڪ رسالو ”بهار اخلاق“ ٽکڙ مان شايع ڪيو، جنهن جو ايڊيٽر شاهه صاحب پاڻ هو، ۽ جنهن ۾ هر مهيني سندس اعليٰ مضامين ايندا هئا. هيءُ رسالو سالها سال سنڌي ادب جي خدمت ڪندو رهيو. منجهس اُن وقت جي مشهور شاعرن ۽ اديبن جا شعر ۽ مضمون هوندا هئا.
”هديہ اسديه“: هي ڪتاب شاهه صاحب سن 1331ھ ۾ شايع ڪرايو، جنهن ۾ رسول اللہ جن جي علم غيب هئڻ يا نه هئڻ جي مسئلي تي نهايت سهڻي ۽ عالمانه سمجهاڻي ڏني اٿس.
”الانتصار في جواب الاشتهار“: هدايت اللہ ”مشتاق“ جي لکيل ڪتاب ”ڪواڪب السادات في شرح مناقب السادات“ تي مولوي احمد آبڙي واري جيڪي اعتراض اٿاريا هئا، انهن جي جواب ۾ هي ڪتاب شاهه صاحب لکيو. ”فتح الهادي في رد گمنام حيدرآبادي“: هي ڪتاب هڪڙي عيسائيءَ جي اسلام تي ڪيل حملن جي رد ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==شعر و شاعري==
شاهه صاحب جنهن مڪتب جو شاگرد هو، اُتي ٻين سبقن سان گڏ شاعريءَ ڏانهن به توجهه ڏنو ويندو هو. انهيءَ کان سواءِ، ٽکڙ جي شاعرانه ماحول، مرحوم غلام محمد شاهه ”گدا“ جو ٽکڙ ۾ اچڻ ۽ ڏينهن رات رس رهاڻيون ڪرڻ، حافظ ”حامد“ جي هر وقت في اليديهه غزل گوئي ”مخلص“ ۽ آغا حسين جي جان جي صحبت هڪ تيز فهم ۽ سليم الطبع ٻار جي دل شعر چوڻ جون امنگون ڪيئن نه اٿارينديون؟&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
اندازي مان معلوم ٿئي ٿو ته شاهه صاحب اٽڪل تيرهن چوڏهن سالن جي عمر ۾ شعر چوڻ شروع ڪيو هو. ”انيس المريدين“ ۾ سندس هڪ اوائلي پارسي شعر آهي، جو پنهنجي مُرشد خواجه عبدالرحمان رحه جي شان ۾ چيو اٿس. شروعات ۾ سندس تخلص ”اسد“ هو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5w8vvhovd8neuqrj96zm7qxzep7t83g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسدالله کھڙوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19167</id>
    <revision>
      <id>374321</id>
      <parentid>158740</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1973" sha1="rpjq7xbmtoka922ghetvft2v85a6noj" xml:space="preserve">'''مخدوم اسدالله ولد مخدوم احمد کهڙوي''' [[سنڌ]] جي وڏن عالمن، فاضلن ۽ صوفين مان ٿي گذريو آهي. مخدوم اسدالله 870ھ مطابق 1465ع ۾ ڄائو. شريعت جي حوالي سان سندس نالو هر هنڌ مشهور هو ۽ بزرگيءَ جي هاڪ بہ جتي ڪٿي هئس. همايون بادشاھ جڏهن سنڌ ۾ آيو تہ سندس ملاقات مخدوم اسدالله سان ٿي ۽ کانئس دعا گهرايائين تہ کيس دهليءَ جو تخت واپس ملي. جڏهن همايون 963ھ/1555ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس پٽ جلال الدين محمد اڪبر چوڏهن ورهين جي عمر ۾ بادشاھ ٿيو تہ هن شريعت جي پابنديءَ لاءِ حڪم جاري ڪري ڇڏيا. ڪن هندن، بادشاھ ڏانهن ڪوڙا خط موڪليا تہ اسدالله ماڻهن کي گمراھ ڪري رهيو آهي. مخدوم اسدالله کي خبر پئي تہ هن بہ يڪدم جلال الدين ڏانهن خط اماڻيو، جنهن ۾ پنهنجون شرعي خدمتون بيان ڪيائين. ان کان پوءِ مخدوم اسدالله کهڙن جي لڳ پپريءَ جي شهر ۾ مسجد اڏائي، اچي رهيو ۽ سن 966ھ ۾ اتي ئي وفات ڪيائين.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%DA%A9%D9%87%DA%99%D9%88%D9%8A اسدالله کهڙوي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430155155/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%DA%A9%D9%87%DA%99%D9%88%D9%8A |date=2016-04-30 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1465ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>rpjq7xbmtoka922ghetvft2v85a6noj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19169</id>
    <revision>
      <id>374322</id>
      <parentid>252267</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="4wjj9urcvrfyrb3ufsxiur3ukrxmm9v" xml:space="preserve">اڌ رات کان پوءِ جو وقت. پره ڦٽيءَ کان اڳ جي مهل. صبح صادق.

اَسُر ٻن وقتن تي ٿيندو آهي: هڪڙو وڏو اَسُر، جيڪو اڌ رات کان ليکبو آهي، ٻيو صبح صادق وارو اَسُر، جنهن ۾ [[فجر]] واريءَ نماز جي تياري ڪبي آهي ۽ روزو رکبو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2024-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106094733/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==

{{حوالا}}

[[زمرو:وقت]]</text>
      <sha1>4wjj9urcvrfyrb3ufsxiur3ukrxmm9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19170</id>
    <revision>
      <id>374323</id>
      <parentid>269069</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="k1475yoz7axhx8zdjgb9r8dyffab6dl" xml:space="preserve">[[File:Surah_Al-Isra.png | thumb | 220x124px | right | سورة الاسراء قرآن شريف جي 17 سورة آھي]]'''سورة اسرا''' [[قرآن|قرآن پاڪ]] جي سترهين سورة آھيي، جنھن ۾ 111 آيت کان [[معراج]] جي واقعي جو آغاز ٿئي ٿو. هن سورة ۾ اخلاق عاليه جي تعليم، قرآن جا فضائل ۽ ان جي آسماني ڪتاب هئڻ ۽ مڃڻ جي مدلل دعويٰ موجود آهي. ان کان سواءِ هن سورة ۾ انساني روح جي ارتقا جا شرط ۽ اهڙيءَ طرح انڻجي پستيءَ ۽ گمراهيءَ جا سبب ۽ حالتون بہ بيان ٿيل آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7 اسرا : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>k1475yoz7axhx8zdjgb9r8dyffab6dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرا يونيورسٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19171</id>
    <revision>
      <id>374324</id>
      <parentid>342784</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="m3zp5niao5i2h44cs4x6pq8bip3o6lk" xml:space="preserve">اسرا يونيورسٽي: ’اسرا اسلامڪ فائونڊيشن‘ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] شهر ۾ هڪ نئين يونيورسٽي قائم ڪئي آهي، جيڪا شهر کان ٻاهر، هالا روڊ تي، ساڍن ستن ايڪڙن ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. هيءَ هڪ خومختيار ۽ آزاد يونيورسٽي آهي، جيڪا پرائيويٽ سيڪٽر ۾، سنڌ -اسيمبلي- جي منظوريءَ سان ڪم ڪري رهي آهي. شروعات ۾ هن يونيورسٽيءَ ۾ طب جو شعبو قائم ڪيو ويو هو، جنهن ۾ ايم. بي. بي. -ايس- لاءِ 1997ع ۾ داخلائون شروع ٿيون. هن شعبي جي هڪ شاخ طور اکين جي علاج جو ادارو ڪم شروع ڪري چڪو آهي، ٻي شاخ طور 72 بسترن واري هڪ -ٽن- منزلن واري يونيورسٽي اسپتال به کلي چڪي آهي، جنهن ۾ هر طرح جون سهوليتون موجود آهن. وقت سان گڏ ٻين علمن ۽ فنن جا شعبا قائم ڪيا ويا آهن، -جن- ۾ ڏندسازي، انتظاميه، ڪمپيوٽر سائنس، بزنس ائڊمنسٽريشن وغيره شامل آهن. جڏهن ته اسلاميات، انجنيئرنگ، ٽيڪنالاجي، سماجي ۽ معاشرتي علمن وغيره جا شعبا به موجود آهن. هن يونيورسٽيءَ جو پهريون وائيس چانسلر ڊاڪٽر اسدالله قاضي آهي. يونيورسٽيءَ جي ملڪيت ۽ انتظام جو اختيار ”اسرا اسلامڪ فائونڊيشن“ وٽ آهي. خود فائونڊيشن جو پنهنجو انتظام هڪ 9 ميمبرن جي مجلس جي هٿ ۾ آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%20%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%B1%D8%B3%D9%BD%D9%8A اسرا يونيورسٽي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ]]
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون]]</text>
      <sha1>m3zp5niao5i2h44cs4x6pq8bip3o6lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسراج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19173</id>
    <revision>
      <id>374325</id>
      <parentid>330675</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="kbaml6p3k7ouvoqdcog9l1dqds2tckt" xml:space="preserve">[[فائل:Esraj_-_SMV_-_M2116_01.tif|thumb|اسراج]]
'''اسراج''' [[تاري خاندان]] جو هي ساز ٻہ صديون کن اڳ ننڍي کنڊ ۾ متعارف ٿيو. بظاهر هي ساز سارنگي ۽ ستار جو سنگم نظر ايندو آهي. هن جي طبلي سارنگيءَ وانگر ۽ ڏندي ستار وانگر هوندي آهي. هي دلربا کان آڪار ۾ هلڪو ٿيندو آهي. پر وڄائڻ ۾ دلربا وانگر هوندو آهي. اسراج سنگت توڙي علحدو وڄائڻ ۾ اچي ٿو. هن جون تارون هيٺان کان ڳٽين ۾ ويڙهيل ۽ سڌيون مٿي طبلي وٽ کتل ٿين، تارون تعداد ۾ 14 آهن. ۽ ايترائي پردا بہ ٿين. هن کي سازيني م گهٽ وڄايو ويندو آهي. هي ساز گز سان وڄائبو آهي. منجهس ٻہ سبتڪ (مڌر ۽ تار آسٿان) ٿيندا آهن، جيڪي طربن وسيلي ملايا ويندا آهن. پھريون پردو تيور مڌم، ٻيو پردو پنچم، ٽيون پردو ڪومل ڌيوت، چوٿون پردو ڌيوت، پنجون پردو ڪومل نکاد، ڇهون پردو شڌ نکاد، ستون پردو کرج (سا)، اٺون شڌ رکب، نائون ڪومل گنڌار، ڏهون شڌ گنڌار، يارهون شڌ مڌم، ٻارهون تيور شڌ، تيرهون پنچم، چوڏهون ڪومل ڌيوت، پندرهون شڌ ڌيوت، سورهون شڌ نکاد، سترهون تار سبتڪ، ارڙهون تار سبتڪ جو رکب اوڻيهون تار سبتڪ جو گنڌار. هن ۾ گز چئن تارن تي ڦرندو آهي. وڄائڻ مھل ساز جو کوکو گوڏي تي ۽ ان جي ڳچي گهڻو ڪري کاٻي ڪلهي تي رکي ويندي آهي. هن وقت هي ساز ورلي وڄائڻ ۾ اچي ٿو. ڇاڪاڻ تہ نون سازن جي آسان وڄت ۽ گهڻي وسعت جي ڪري پراڻا ساز گهٽ وڄائڻ ۾ اچن ٿا. وڄڻ لاءِ هڪ هٿ سان گز تارن تي ڦيرائبو آهي تہ ٻئي هٿ جي آڱرين سان تارن کي ڇيڙي مطلوب سر حاصل ڪبو آهي. برصغير ۾ اوڀر ۽ وچ وارن علائقن ۾ خصوصاً [[بنگلاديش]] ۾ وڌيڪ وڄايو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AC اسراج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119143230/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AC |date=2025-01-19 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:موسيقي جا اوزار]]</text>
      <sha1>kbaml6p3k7ouvoqdcog9l1dqds2tckt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرار شام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19174</id>
    <revision>
      <id>374326</id>
      <parentid>98592</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="lov5mqppkwyptfn78t3060c4oeqzni8" xml:space="preserve">ٻاراڻي ادب جي ناليواري ليکڪ ۽ صحافي -اسرار شام- جو -جنم- 29 مارچ 1954ع ڌاري ٽنڊي ڄام جي هڪ علمي ادبي گهراڻي ۾ ٿيو. سندس والد جو نالو حاجي محمد جمعو ميمڻ هو. اسرار جو اصل نالو اسرار احمد ميمڻ آهي. هو ابتدا ۾ روزاني ”سنڌ نيوز“ -اخبار- جو اسٽاف رپورٽر رهيو، بعد ۾ 1987ع کان وٺي سنڌي ٻارڙن لاءِ علمي، ادبي، ثقافتي، معلوماتي ۽ تفريحي ڪتابي سلسلو شروع ڪيائين، جنهن جو نالو ”سنڌي ٻارڙا پبليڪيشن“ رکيائين. هن وقت تائين -ان- ڪتابي سلسلي جا 60-70 کان وڌيڪ ڪتابڙا منظرعام تي اچي چڪا آهن. پاڻ وقت بوقت سنڌي ٻارڙن لاءِ مختلف تفريحي پروگرامن جو بندوبست پڻ ڪندو رهيو آهي. سنڌي ۽ [[ردو]] اسٽيج ڊرامن جي فيلڊ ۾ به وڏو حصو ورتو اٿس. مشهور اسٽيچ ناٽڪ ”لوئي لڄ“ جي گولڊن جوبلي شو تي کيس سونو -تاج- پهرايو ويو. سندس طويل انٽرويوءَ تي مشتمل ڪتاب ”آئون ڪو ڄاڻان“ ڇپجي چڪو آهي، جڏهن ته پندرهن کن اڻ ڇپيل ڪتاب اٿس. سندس علمي ۽ ادبي ڪارنامن تي کيس مختلف سماجي تنظيمن طرفان اوارڊ ۽ ٻلا ڏنا ويا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%20%D8%B4%D8%A7%D9%85 اسرار شام : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>lov5mqppkwyptfn78t3060c4oeqzni8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرافيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19175</id>
    <revision>
      <id>374327</id>
      <parentid>273859</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="q3t6bmikrfgqjhny74exlmkpboxesi6" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

اسرافيل هڪ فرشتي جو نالو آهي، اسلامي عقيدي موجب اسرافيل قيامت واري ڏينهن صور يا ناد ڦوڪيندو ته دنيا جا سمورا ماڻهو مري ويندا. جڏهن ٻيو دفعو صور ڦوڪيندو ته سڀئي ماڻهو ٻيهر زندهه ٿي ويندا، ۽ حشر واري ميدان ڏانهن ڀڄندا ايندا، جتي سندن عملن جو حساب ڪيو ويندو. اهو عقيدو مسلمانن کان سواءِ عيسائين ۾ پڻ موجود آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A%D9%84%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 اسرافيل عليه السلام : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>q3t6bmikrfgqjhny74exlmkpboxesi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19177</id>
    <revision>
      <id>374328</id>
      <parentid>98594</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1661" sha1="k97x5ezucttoqcu860c70nkolv2hm9l" xml:space="preserve">اسرول/آسرول (ٻوٽي): هن ٻوٽيءَ جو ٻوٽو ٽي فوٽ اوچو ٿيندو آهي. [[پن]] ٻه ٽي -انچ- ڊگها ۽ هڪ -انچ- ويڪرا ٿيندا اٿس، جيڪي ڳاڙهن مرچن جي پنن سان ملندر جلندڙ هوندا آهن. هن جون ڪيتريون ئي شاخون ٿينديون آهن ۽ هر شاخ جي چوٽيءَ تي گلن جو گهاٽي نارنگي رنگ جو ڇڳو هوندو آهي، جنهن ۾ ڪاري رنگ جو مٽر جي برابر -ٻج- سرجندو آهي. -ان- -ٻوٽي- جي پاڙ زمين ۾ اونهي هوندي آهي ۽ اها دوا طور استعمال ٿيندي آهي. -ان- جو سواد ڪڙو هوندو آهي. حڪيمن وٽ هيءَ -ٻوٽي- چريائي ۽ ديوانگيءَ جي خاص دوا آهي. جيڪڏهن پاڳل ماڻهو ڀڄندو ڊڪندو ۽ گوڙ مچائيندو يا ٻين کي ماريندو هجي ۽ بلڪل نه سمهي، ته -ان- دوا جي چند خوراڪن جي استعمال سان ننڊ اچڻ لڳندي اٿس، اجيڪڏهن مريض کي مستقل ننڊ نه ايندي هجي ته ننڊ ڏيارڻ لاءِ به -ان- دوا کي استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسرول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%84 |access-date=2016-05-26 |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111184330/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>k97x5ezucttoqcu860c70nkolv2hm9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسفند يار ولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19179</id>
    <revision>
      <id>374329</id>
      <parentid>249639</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="g4y5ibvjjm95dgenj2yu2u8n1fx359b" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''اسفند يار ولي خان'''، سرحد صوبي ھاڻي [[خيبر پختونخوا]] جي هاڪاري سياسي گهراڻي مان آهي ۽ هن وقت عوامي نيشنل پارٽي (اي اين پي) جو سربراھ آهي. سندس والد خان عبدالولي خان ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ملڪ جي قومپرست ۽ ترقي پسند سياست تي ڇانيل رهيو. سندس ڏاڏو خان عبدالغفار خان برصغير جي صف اول جو سياستدان ۽ ڪانگريسي هو، کيس ”سرحدي گانڌي“ سڏيو ويندو هو. خان عبدالغفار خان پنهنجي صوبي ۾ سرخپوش تنظيم ٺاهي هئي. ولي خان ۽ اسفند يار ولي ان تنظيم جي بنياد تي ئي سياست ڪندا رهيا.

اسفند يار ولي 19 فيبروري 1949ع تي باغ ولي ضلعي چارسده صوبي سرحد ۾ ڄائو. هن ايم. بي. اي تائين تعليم حاصل ڪئي. هو 1990ع ۾ صوبائي، 1993ع ۾ قومي اسيمبلي، 1997ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 2005ع ۾ سينيٽر رهيو آهي. هو 2008ع جي چونڊن ۾ پڻ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو.
اسفند يار ولي وقت پختون قومپرستيءَ واري سياست ڪري ٿو ۽ سندس پارٽي اي اين پي جي سرحد صوبي ۾ حڪومت 2008ع کان 2013ع تائين حڪومت بہ رھي ۽ وفاق ۽ سنڌ صوبي ۾ پيپلز پارٽيءَ سان اتحاديءَ طور حڪومت ۾ شامل رھي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اسفند%20يار%20ولي اسفند يار ولي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1949ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:جيئرا ماڻهو]]
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]</text>
      <sha1>g4y5ibvjjm95dgenj2yu2u8n1fx359b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام آباد (ڳوٺ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19201</id>
    <revision>
      <id>374337</id>
      <parentid>98599</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="ial6rjvjylx45dnzgf8i350n0x8sgur" xml:space="preserve">هن نالي سان سنجهوري، ڏهرڪيءَ ۾ جدا جدا ڳوٺ -آباد- آهن. [[سنجهورو تعلقو|تعلقي سنجهوري]] جي ديهه ”جمڙائو -41“ ۾ -آباد- ڳوٺ ۾ رهندڙن جو تعداد 2 سئو جي لڳ ڀڳ آهي. هتي پرائمري اسڪول آهي. هن ڳوٺ کي ”پٺاڻن جي ڳوٺ“ جي نالي سان پڻ سڏبو آهي. ٻيو ڳوٺ تعلقي ڏوڪيءَ جي ديهه ”ڳيريلي“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ ڏيڍ سئو ماڻهو رهندڙ آهن. ٽيون ڳوٺ تعلقي ڪنڌڪوٽ جي ديهه ”ملوڪان“ ۾ -اسلام- خان جي نالي سان موجود آهي، جيڪو نواب اڪبر بگٽيءَ جي چاچي -اسلام- خان ٻڌايو هو، -جتي- ڪافي ماڻهو رهندڙ آهن. حيدرآباد شهر ۾ به -اسلام- -آباد- نالي هڪ -پاڙو- يا محلو موجود آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%202{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ial6rjvjylx45dnzgf8i350n0x8sgur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام پور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19202</id>
    <revision>
      <id>374346</id>
      <parentid>98611</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="8xjwhcewkfbbciai0z9mei4ve8dvr0b" xml:space="preserve">هن نالي سان [[سنڌ]] جي جدا جدا ضلعن ۾ هيٺيان پنج ڳوٺ -آباد- آهن: هڪڙو ڳوٺ تعلقي ٽنڊي الهيار جي ديهه ”بُلغائيءَ“ ۾ -آباد- آهي، جنهن جي -آدمشماري- 500کان مٿي ٿيندي، ٻيو ڳوٺ دادو تعلقي جي ديهه ”ڪينجهر“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ رهندڙن جو تعداد 600 آهي. ٽيون ڳوٺ تعلقي ۽ ديهه ”رتي ديري“ ۾ -آباد- آهي، جنهن جي آبادي چار پنج سئو کن آهي، چوٿون ڳوٺ تعلقي ساماري جي ديهه ”ڪنڊياريءَ“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ اڍائي هزار ماڻهو رهندڙ آهن، پنجون ڳوٺ تعلقي ساماري جي ديهه ”ڇاڇري“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ ٻه سئو کن ماڻهو رهندڙ آهن. انهن سڀني ڳوٺن ۾ پرائمري اسڪول موجود آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D9%BE%D9%88%D8%B1 اسلام پور : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8xjwhcewkfbbciai0z9mei4ve8dvr0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام تي مقدمو (ڊرامو)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19203</id>
    <revision>
      <id>374338</id>
      <parentid>234681</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="pqm6eof80qrteedd2fk6drkekrp499h" xml:space="preserve">'''اسلام تي مقدمو''' نعيم صديقيءَ جو لکيل اردو ۾ ڊرامو جنھن کي [[محمد عثمان ڏيپلائي|محمد عثمان ڏيپلائيءَ]] سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري هفته وار ’عبرت‘ جي هڪ خصوصي شماري ذريعي جنوري 1949ع ۾ ڪتابي صورت ۾ شايع ڪيو. ڪتاب ۾ 98 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو اٿس. اسلاميہ پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ڇپيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسلام تي مقدمو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AA%D9%8A%20%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%88 |access-date=2016-05-27 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125075816/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AA%D9%8A%20%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pqm6eof80qrteedd2fk6drkekrp499h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام جا ٽيھتر فرقا (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19204</id>
    <revision>
      <id>374339</id>
      <parentid>98602</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="8ttx0juwenim3z4r72o6fi7udwwwba7" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[مرزا قليچ بيگ]] جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 18 آهن. ۽ قيمت چار -آنا- ڄاڻايل آهي. اداره قليچ بيگ حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، پنجتني اماميه اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ شايع ڪيو ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AC%D8%A7%20%D9%BD%D9%8A%D9%87%D8%AA%D8%B1%20%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7 اسلام جا ٽيهتر فرقا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8ttx0juwenim3z4r72o6fi7udwwwba7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام جو تمدني نظام (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19205</id>
    <revision>
      <id>374340</id>
      <parentid>98604</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="pvv38watawj4t186vghqbjwe8pwlgm1" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب قاضي محمد عليءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 89 آهن. ڇاپو پهريون، قرآن پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان، سال 1962ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A%20%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85 اسلام جو تمدني نظام : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pvv38watawj4t186vghqbjwe8pwlgm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام جو سياسي نظريو (تحقيق) (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19206</id>
    <revision>
      <id>374341</id>
      <parentid>98605</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="kru6pu71tr8kv84sbj7rx6wd0uuz2ca" xml:space="preserve">[[ابوالاعليٰ مودودي|مولانا ابو الاعليٰ مودوديءَ]] جي [[اردو]] ڪتاب جو سنڌي ۾ ترجمو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1949ع ۾ ڪري اسلاميه پرنٽنگ پريس مان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب ۾ 58 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- اٿس.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AC%D9%88%20%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%20%D9%86%D8%B8%D8%B1%D9%8A%D9%88%20(%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82) اسلام جو سياسي نظريو (تحقيق) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>kru6pu71tr8kv84sbj7rx6wd0uuz2ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام جي سرحد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19207</id>
    <revision>
      <id>374342</id>
      <parentid>205775</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="a4qctwrfasnwtti6m32511m1xwm5jqu" xml:space="preserve">ڪتاب [[اسلام جي سرحد]] اصل ۾ [[ابوالاعليٰ مودودي|مولانا ابوالاعليٰ مودوديءَ]] جو لکيل آهي، جنهن جو سنڌي ترجمو [[محمد عثمان ڏيپلائي]]ءَ ڪيو. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 42 آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مطبوعات جماعت اسلامي سکر طرفان شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، محمد عثمان ڏيپلائيءَ 1945ع ۾ آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B3%D8%B1%D8%AD%D8%AF اسلام جي سرحد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>a4qctwrfasnwtti6m32511m1xwm5jqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام جي مشھور بزرگ ھستين جو احوال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19208</id>
    <revision>
      <id>374343</id>
      <parentid>98607</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1062" sha1="mxrjemsx2npoxaewhsvfvakmiz5wry5" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب عبدالرزاق قاضيءَ جو ترجمو ڪيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 219 صفحا آهن ۽ قيمت سوا ٻه رپيا ڄاڻايل آهي. اوريئنٽل پبلشنگ هائوس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] وارن هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سوِلِ ۽ ملٽري گزيٽ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ايڊيوڪيشنل پريس، ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%20%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84 اسلام جي مشهور بزرگ هستين جو احوال : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>mxrjemsx2npoxaewhsvfvakmiz5wry5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام ڇا آھي (ڪتاب 1)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19209</id>
    <revision>
      <id>374347</id>
      <parentid>98612</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662" sha1="rg8yx6glx3udeojcccos1kgsnpd1kri" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب، حاجي محمد يعقوب پيربخش -ٻرڙي- ترجمو ڪيو، جيڪو آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس [[حيدرآباد]]، ڪرائون سائيز ۾ شايع ڪرايو. ڪتاب ڪچي جلد سان 262 صفحن تي مشتمل آهي. ڪتاب جي ڇپجڻ جو سال لکيل ناهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DA%87%D8%A7%20%D8%A2%D9%87%D9%8A1 اسلام ڇا آهي1 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rg8yx6glx3udeojcccos1kgsnpd1kri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام ڇا آھي (ڪتاب 2)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19210</id>
    <revision>
      <id>374348</id>
      <parentid>98613</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="663" sha1="hyp8g0w54oyfisgkeiqq93x9mnh28rj" xml:space="preserve">هن نالي سان ٻيو ڪتاب فضل احمد غزنويءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 35 آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. اداره تبليغ -الاسلام- [[حيدرآباد]]، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DA%87%D8%A7%20%D8%A2%D9%87%D9%8A2 اسلام ڇا آهي2 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hyp8g0w54oyfisgkeiqq93x9mnh28rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام ڇا ٿو گھري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19211</id>
    <revision>
      <id>374349</id>
      <parentid>98614</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="2qkhxoutz16vadpqqx41lk1it7g26ix" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب فضل احمد غزنويءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 14 -آنا- ڄاڻايل آهي. اداره تبليغ الاسلام، [[حيدرآباد]] طرفان آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DA%87%D8%A7%D9%BF%D9%88%20%DA%AF%D9%87%D8%B1%D9%8A اسلام ڇاٿو گهري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2qkhxoutz16vadpqqx41lk1it7g26ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام حقيقي (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19212</id>
    <revision>
      <id>374344</id>
      <parentid>98608</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="emzu3m14e1n83k8mdztfzigbxoajjxr" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد هاشم لالواڻيءَ خواجي جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 47 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. خواجه محمد هاشم لعل محمد، ڇاپو پهريون، هاري حقدار پرنٽنگ پريس [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان 1955ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسلام حقيقي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D9%8A |access-date=2016-05-27 |archive-date=2025-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716192115/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>emzu3m14e1n83k8mdztfzigbxoajjxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام ڪوٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19213</id>
    <revision>
      <id>374350</id>
      <parentid>288615</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="b01mvojamtjfewt48nir1e1sgasz2lu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = اسلام ڪوٽ
|nickname =
|native_name = 
|native_name_lang = en
|coordinates            = {{coord|24|41|57|N|70|10|44|E|type:_city|display=title,inline}}

|settlement_type        = شھر
|image_skyline          =
|imagesize              =
|image_caption          =
|pushpin_map            = Sindh#Pakistan
|pushpin_map_caption    = سنڌ جي نقشي ۾
|subdivision_type       = ملڪ
|subdivision_name       = [[پاڪستان]]
|subdivision_type1      = صوبو
|subdivision_name1      =[[سنڌ]]
|subdivision_type2      = [[ضلعو]]
|subdivision_name2      = [[ٿرپارڪر ضلعو]]
}}

'''اسلام ڪوٽ''' [[ٿرپارڪر ضلعو|ضلعي ٿرپارڪر]] جو ٻيو نمبر شهر، تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي، جنهن جو پراڻو نالو -اسلام- ڳڙهه آهي. هتي اڳي ٽالپرن قلعو جوڙائي شهر تي ”اسلام ڳڙهه“ نالو رکيو، جيڪو پوءِ ڊهي ويو. هن وقت انهيءَ شهر جون ڪيتريون ئي جايون، -ان- قلعي جي سرن مان ٺهيل آهن.
اسلام ڪوٽ ۾ برهمڻ، سوٽهڙ، مينگهواڙ، گُرڙا، ٺَڪر ۽ ڪولهي وغيره رهن ٿا. لوهاڻا، ٽالپرن جي وقت کان رهندڙ آهن، جيڪي لاڙ کان لڏي آيا هئا. اها -برادري- ذهين، واپاري ۽ شاهوڪار آهي. ڪيترائي لوهاڻا، هاڻي وڏين نوڪرين ۾ پڻ آهن. هتي گيهه ۽ ڪپڙي جي ڀرت جو واپاري هلي ٿو. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، -تار- گهر، پوسٽ آفيس، پوليس ٿاڻو، -ٽائون- ڪميٽي، جانورن جي اسپتال، ڍَڪُ، ديرو ۽ مسافرخانو موجود آهي. مٺيءَ کان ننگرپارڪر ويندڙ لاري روزانو هتان لنگهي ٿي.
ٿر ۾ وڏو واپاري مرڪز آهي. مٺيءَ ۽ ننگرپارڪر جي وچ تي چڱو واپاري مرڪز وارو شهر آهي. هن جي ويجهو ٿهاريو هاليپوٽي ۾ ڪوئلي جو وڏو ذخيرو لڌو آهي. -اسلام ڪوٽ- ۾ -ڀڳت- نيڻو رام جو ميلو لڳندو آهي. هي مهاپرش دياوان، سخي ۽ خدمتگار هو، هن وقت به سندس آستاني تي روزانو سوين ماڻهو مفت لنگر کائيندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اسلام%20ڪوٽ اسلام ڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; سلام ڪوٽ: هيءُ مٺي تعلقي ۾ ٻيو نمبر وڏو ۽ مشهور شهر آهي. هتي اڳي ٽاپرن قلعو جوڙائي شهر تي ”اسلام ڳڙهه“ نالو رکيو. قلعو پوءِ ڊهي ويو، هن وقت انهيءَ هنڌ تي پرائمير اسڪول آهي. شهر جون ڪيتريون ئي جايون انهيءَ قلعي جي سرن مان جڙيل آهن. اُهتي لُهاڻن جو تعداد گهڻو آهي، جي پڙهيل ڪڙهيل ۽ واپاري پيشه آهن. سارسوُت برهمڻ، مينگهواڙ، گرڙا، ٺڪر، ڪولهي وغيره به رهن ٿا. لُهاڻا ٽالپرن جي وقت ۾ لاڙ کان آيل آهن. اُهي ذهين واپاري ۽ سرمائيدار آهن. ڪيترا لهاڻا وڏين نوڪرين ۾ پڻ آهن. هتي گيهه ۽ ڀرت جي ڪپڙي جو واپار هلي ٿو. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، تار ۽ پوسٽ آفيس، پوليس ٿاڻو، ٽائون ڪميٽي، جانورن جي اسپتال، ڍڪ، ديرو ۽ مسافرخانو آهن. مٺي کان ننگرپارڪر ڏي ويندڙ لاري رزانو هتان لنگهي ٿي&lt;ref name=&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;.

== تاريخ ==
سنه 1204ھ (سنه 1789ع) ۾ مير فتح علي خان ٿر جي پاسي ٻه ڪوٽ ٺهرايا، هڪڙو فتح ڳڙهه ۽ ٻيو اسلام ڳڙهه، جي هڪٻئي کان چاليهن ڪوهن تي هئا. پاسي وارن راجائن انهن قلعن جوڙڻ تي اعتراض آندو، پر مير انهن جي اعتراضن ڏي خيال ڪونه ڏنو. انهيءَ کان پوءِ سنه 1813ع ۾ جوڌپور جي راجا کان عمرڪوٽ به هٿ ڪيائون، انهيءَ طرح ٿرپارڪر جو اِهو پاسو سڀ ميرن جي هٿ ۾ آيو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; اسلام ڪوٽ يا اسلام ڳڙھه به ساڳئي سال 1204ھه ۾، مير فتح علي خان، فتح ڳڙھه کان چاليھه ڪوھه پري اتر طرف ٺھرايو؛ اھو به اڄ تائين موجود آھي، ۽ ان نالي سان ڳوٺ ٿر ۾ وڏو واپاري مرڪز آھي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ڳالهيون ڳوٺ وڻن جون؛ پير حسام الدين راشدي؛ايڊشن 1981؛ پبلشر؛سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[اسلام ڳڙھ جو قلعو]]

== خارجي ڳنڍڻا ==
[http://www.sindhmines.gov.pk/pdf/Airstrip%20pre-qualification.pdf Islamkot Airport Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003003802/http://www.sindhmines.gov.pk/pdf/Airstrip%20pre-qualification.pdf |date=2015-10-03 }}

{{coord|28|30|N|70|06|E|region:PK_type:city|display=title}}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]</text>
      <sha1>b01mvojamtjfewt48nir1e1sgasz2lu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام ڪيئن پکڙيو (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19214</id>
    <revision>
      <id>374352</id>
      <parentid>369112</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="6mbhfwsn2xcc1ym5wudsebfmkwdndnu" xml:space="preserve">”نئين زندگي“ رسالي جي باني -ايڊيٽر- ۽ بزرگ اديب مولانا عبدالواحد سنڌيءَ جو هيءُ ڪتاب، اردوءَ مان سنڌيءَ ۾ ترجمو شبانه سولنگيءَ ڪيو آهي. ڊيمي سائيز جي 129 صفحن تي ٻڌل هن ڪتاب جي قيمت 35 رپيا آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران 1998ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. هن ڪتاب ۾ پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم جي آخري وصيت، سندن جانشينن، روم، [[ايران]]، عراق ۽ شام ۾ -اسلام- جي پکيڙ، خلافت جي خاتمي، بادشاهت جي شروعات، -اسلام- پکيڙيندڙن جي زندگين جي ماڻهن تي اثر کان وٺي آفريڪا، هندستان، ملايا، جاوا، فلپائين، چين، وچ -ايشيا- کان وٺي آمريڪا، -آسٽريليا- ۽ جاپان ۾ -اسلام- جي پکيڙ جو مختصر مگر جامع تذڪرو شامل آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DA%AA%D9%8A%D8%A6%D9%86%20%D9%BE%DA%A9%DA%99%D9%8A%D9%88{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اسلامي ادب]]
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]</text>
      <sha1>6mbhfwsn2xcc1ym5wudsebfmkwdndnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام ڪيئن شروع ٿيو؟ (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19215</id>
    <revision>
      <id>374351</id>
      <parentid>369114</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="p7lkg84jsntpytrdusyqbpiq0in3ig0" xml:space="preserve">سنڌي ۽ [[اردو]] ٻولين جي بزرگ اديب ۽ نئين زندگي رسالي جي باني -ايڊيٽر- مولانا عبدالواحد سنڌيءَ جي اردوءَ ۾ لکيل ڪتاب جو ”اسلام ڪيئن شروع ٿيو؟“ عنوان سان سنڌيءَ ۾ ترجمو شبانه سولنگيءَ ڪيو آهي. ڊيمي سائيز جي 96 صفحن تي مشتمل ڪتاب جو پهريون ڇاپو، 1998ع ۾ ۽ ٻيو ڇاپو 1999ع ۾ [[سنڌيڪا اڪيڊمي|سنڌيڪا اڪيڊميءَ]]، آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچيءَ پاران ڇپي پڌرو ڪيو. هن مختصر ڪتاب جي قيمت 25 رپيا آهي. هن ڪتاب ۾ -اسلام- ڇا آهي، -اسلام- جو پيغام آڻيندڙ آخري رسول صلي -الله- عليه وسلم،سندن اسوه حسنه، -اسلام- جي پکيڙڻ دوران پيش آيل تڪليفن، رسول پاڪ جي مڪي ۽ مدني زندگي، جنگين ۽ -اسلام- جي فروغ ۾ ادا ڪيل ڪردار کان وٺي آخري حج تائين جو سمورو ذڪر موجود آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DA%AA%D9%8A%D8%A6%D9%86%20%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%20%D9%BF%D9%8A%D9%88%D8%9F{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:اسلامي ڪتابون]]</text>
      <sha1>p7lkg84jsntpytrdusyqbpiq0in3ig0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام منھنجو اباڻو مذھب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19218</id>
    <revision>
      <id>374345</id>
      <parentid>139051</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="ta4mkx7wtpwgoai8fzjb9181cplhpu5" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب هز رائل هائينيس سر سلطان محمد شاهه -آغا خان- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 56 آهن. ڇاپو پهريون، اسماعيليه ائسوسيئيشن ڪراچيءَ، [[پاڪستان]]، سال 1957ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسلام منهنجو اباڻو مذهب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D9%85%D9%86%D9%87%D9%86%D8%AC%D9%88%20%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%BB%D9%88%20%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8 |access-date=2016-05-27 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163302/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D9%85%D9%86%D9%87%D9%86%D8%AC%D9%88%20%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%BB%D9%88%20%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>ta4mkx7wtpwgoai8fzjb9181cplhpu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19219</id>
    <revision>
      <id>374335</id>
      <parentid>272135</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="718551wuzl6y4eddui5nxwb4frb8571" xml:space="preserve">'''اسلام''' نالي سان هڪ ڪتاب آهي، جنھن جو مترجم ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جي قيمت 4 آنا ۽ صفحا 67 آهن. بُندو آشرم، حيدرآباد طرفان، بلئوٽڪسڪي پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان ورهاڱي کان اڳ ڇپايو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسلام2 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%852 |access-date=2016-05-27 |archive-date=2022-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101073424/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%852 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
هن موضوع تي ٻيو ڪتاب مولوي عبداللطيف جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 32 آهن. قيمت ۽ ڇاپو ڄاڻايل ناهي. حڪيم حنيف، حميد پريس، [[ڪراچي]]ءَ مان سال 1913ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%853 اسلام3 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ورھاڱي کان اڳ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:1913ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>718551wuzl6y4eddui5nxwb4frb8571</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اڪادمي ادبيات پاڪستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19466</id>
    <revision>
      <id>374158</id>
      <parentid>369258</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سماجي ادارا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="mitwwjfrd2ax5rg2dym8ds7s5v5swbk" xml:space="preserve">'''پاڪستاني ٻولين جي ادب''' جي ترقيءَ، اديبن ۽ شاعرن جي مدد ۽ ڀلائيءَ لاءِ 1976ع ۾ قومي اسيمبليءَ جي هڪ ٺهراءَ ذريعي، هيءُ ادارو وجود ۾ آيو. هيءُ ادارو، وفاقي وزارت تعليم جي هٿ هيٺ ڪم ڪندو آهي. هن جي مرڪزي آفيس [[اسلام آباد]] ۾ آهي ۽ [[ڪراچي]]، [[لاهور]]، [[پشاور]] ۽ [[ڪوئيٽا]] ۾ هن جون صوبائي شاخون ڪم ڪري رهيون آهن. هن اداري جو پهريون پراجيڪٽ ڊائريڪٽر مشهور [[اردو]] [[شاعر]] جناب [[احمد فراز]] هو، بعد ۾ هي عهدو ”چيئرمئن“ جي نالي ۾ تبديل ڪيو ويو. پهريون چيئرمئن [[شفيق الرحمان|جنرل شفيق الرحمان]] هو. ان کان پوءِ [[پريشان خٽڪ|پروفيسر پريشان خٽڪ]]، محترم [[احمد فراز]]، محترم [[غلام رباني آگرو|غلام رباني اگرو]]، محترم [[فخر زمان]] ۽ محترم [[نذير ناجي]] ۽ [[افتخار عارف]] نمبر وار چيئرمئن ٿيا. هن وقت جناب فخر الزمان ٻيهر چيئرمئن ٿيو آهي. اڪادميءَ جي ٽه ماهي رسالي ”ادبيات“ جي ذريعي سڀني پاڪستاني ٻولين، [[اردو]]، [[سنڌي ادب|سنڌيءَ]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابيءَ]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]،   [[بلوچي ٻولي|بلوچيءَ]]، [[سرائيڪي ٻولي|سرائيڪيءَ]] ۽ [[ڪشميري ٻولي|ڪشميريءَ]] ٻولين وغيره جون نه فقط جديد ۽ ڪلاسيڪل تخليقون شايع ڪيون وڃن ٿيون، پر انهن ٻولين جي لسانياتي مسئلن تي تحقيقي مقالا پڻ پيش ڪيا وڃن ٿا. 

اڪادميءَ طرفان هيستائين 150 کان مٿي ڪتاب ڇپجي چڪا آهن. اڪادميءَ طرفان وقت به وقت &quot;اهل قلم ڪانفرنسون&quot; به ٿيندون رهن ٿيون. اڪادمي ملڪ جي بهترين ۽ پهريون دفعو ڇپجي آيل ڪتابن تي انعام پڻ ڏيندي آهي. بهترين [[سنڌي ادب|سنڌي ڪتاب]] ۽ [[شاهه لطيف]] تي بهترين ڪتاب لاءِ ڌار ڌار انعام رکيل آهن. هن اداري پاران ٻين صوبن جي علمي ادبي ادارن سان گڏ [[سنڌ]] ۾ [[سنڌي ادبي بورڊ]]، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي|سنڌي لئنگويج اٿارٽيءَ]] ۽ ٻين ادارن کي مالي مدد ڏني ويندي آهي.&lt;ref&gt;
http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%DA%AA%D8%A7%D8%AF%D9%85%D9%8A%20%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%BE%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&lt;/ref&gt;
==اردو ادب==
{{short description|Literary organisation in Pakistan}}
{{Infobox organization
|image =Pakistan Academy of Letters.JPG
|alt          = &lt;!-- alt text; see [[WP:ALT]] --&gt;
|caption     =
|map          = &lt;!-- optional --&gt;
|motto        =
|formation    = {{Start date and age|df=y|1976|07|17}}
|extinction   = &lt;!-- date of extinction, optional --&gt;
|status       = A national academy in Pakistan funded by the [[Government of Pakistan]]
|purpose      = Publication of literary and related works, promotion of authorship and literary exchanges
|headquarters = PAL Secretariat
|coords       = &lt;!-- Coordinates of location using a coordinates template --&gt;
|language     = [[English language|English]] and [[Urdu language|Urdu]]
|leader_title = Chairperson 
|leader_name  = [[Najeeba Arif]]
|main_organ   = Pakistan Academy of Letters, Islamabad, and The Board of Governors
|parent_organization = &lt;!-- if one --&gt;
|affiliations = A [[Ministry of Information, Broadcasting, National History and Literary Heritage (Pakistan)]] organisation
|remarks      =
|name         = Pakistan Academy of Letters (PAL)
|image_border =
|size         = &lt;!-- default 200 --&gt;
|msize        = &lt;!-- map size, optional, default 200px --&gt;
|malt         = &lt;!-- map alt text --&gt;
|mcaption     = &lt;!-- optional --&gt;
|abbreviation ='''PAL'''
|location     =[[Islamabad]]
|region_served = Worldwide
|membership   =
}}
The '''Pakistan Academy of Letters''' ('''PAL''') ({{langx|ur|{{Nastaliq| اکادمیِ ادبیات پاکستان}}}}) is a [[national academy]] with its main focus on [[Pakistani literature]] and related fields. It is the largest and the most prestigious [[learned society]] of its kind in [[Pakistan]], with activities throughout the nation. It was established in July 1976 by a group of renowned Pakistani writers, poets, essayists, playwrights, and translators, inspired by the [[Académie Française]].&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news | title=LITERARY NOTES: Pakistan Academy of Letters promoting country's literature and languages|newspaper=Dawn (newspaper) |date=18 July 2016 |url=https://www.dawn.com/news/1271464 |author=Rauf Parekh| access-date=13 September 2021}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ساھتيۂ]]
[[زمرو:اردو ادب]]
[[زمرو:پشتو ادب]]
[[زمرو:سنڌي ادب]] 
[[زمرو:بلوچي ادب]]
[[زمرو:پنجابي ادب]]
[[زمرو:سرائيڪي ادب]]  
[[زمرو:ڪشميري ادب]]
[[زمرو:پاڪستاني ادب]] 
[[زمرو:پاڪستان جي ٻوليون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليم]]
[[زمرو:سماجي ادارا]]</text>
      <sha1>mitwwjfrd2ax5rg2dym8ds7s5v5swbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڊڪ منڊڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23019</id>
    <revision>
      <id>374370</id>
      <parentid>342351</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="1sv25widvzgn9x0stlnky6pp5powag2" xml:space="preserve">هيءَ [[سنڌ]] جي مشهور راند آهي، جيڪا وندر خاطر ٻهراڙين ۾ اڪثر -ٻار- رچائين ٿا. هيءَ راند ڇوڪريون ۽ ڇوڪرا کيڏندا آهن. هن راند ڪرڻ لاءِ زمين تي ليڪا ڪڍي خانا (چلها) ٺاهيا ويندا آهن. رانديگر هڪ -ٺڪر- جو ٽڪرو کڻي، -ان- کي گول گهڙي منجهائس ٽاپون ٺاهيندا آهن، پوءِ اهو ٽاپون هڪ رانديگر کڻندو ۽ سڀ کان پهرئين خاني ۾ اڇلائي وجهندو. -ان- بعد هڪ پير مٿي کڻي، منڊڪ منڊڪ ڪندو خانا ٽپي ٽاپونءَ وٽ پهچندو ۽ جُهڪي ٽاپون کڻندو. جيڪڏهن انهيءَ وچ ۾ ڪٿي به سندس پير کپي ويو ته کاتو، پر جيڪڏهن پير نه کتو ۽ ٽاپون کڻي منڊڪ منڊڪ ڪندو اچي ٻاهر پهتو ته ٻيهر اورئين خاني ۾ ٽاپون اڇلائي وجهندو ۽ ساڳيءَ طرح وڃي ٽاپون کڻي ايندو. جيڪڏهن سڀني خانن مان سلامتيءَ سان ٽاپون کڻي آيو ته ڪامياب ليکبو ۽ راند کٽندو، ٻيءَ صورت ۾ هارائيندو، اها راند، حصو وٺندڙ سڀيئي -ٻار-، واري سان ڪندا آهن. راند ڪندڙ رانديگر هي ٻول ٻوليندا آهن: آجهڪ، ٻجهڪ، ٽجهڪ، سنهي، شاهه، تايون، ڪچي، پڪي، ڪڻهه ڪوٽ مڙها ميدان، اهي ٻول منڊڪ منڊڪ ڪندڙ رانديگر ٻوليندا آهن. سندس کاپڻ جو راز به انهن ٻولن ۾ هوندو آهي، ڇو ته ٻول ٻوليندي کانئن پير مٿي جهلڻ جي ڳالهه وسرڻ جو انديشو هوندو آهي. -انڊڪ منڊڪ- راند ڇوڪريون به کيڏن ته ڇوڪرا به . هن راند کيڏڻ جا مختلف قسم آهن، هيءَ راند مختلف علائقن ۾ پنهنجي پنهنجي طريقي سان رائج آهي. ڪن علائقن ۾ ڇوڪريون هڪ ٽنگ تي هڪ دنگ کان ٻئي دنگ تائين ڊوڙ پڄائينديون آهن، جيڪا دنگ تي پهرين پهتي -ان- کٽيو. ڇوڪرا وري هڪ وڏو دائرو (گول) ڪڍي اُتي هڪ ٽنگ تي بيهندا آهن، هڪ -ٻار- گول کان ٻاهر هڪ ٽنگ تي بيٺو هوندو، گول اندر بيٺلن مان هڪ آواز ڏيندو ته ”اچڻ وارو اچي“ پوءِ ٻاهريون ڇوڪرو -انڊڪ منڊڪ- ڪندو اندرين مان ڪنهن هڪ کي هٿ سان ڇهندو. اهي اندر وارا -ٻار- به -انڊڪ منڊڪ- سان گوهيون ڪندي -ان- -ٻار- جي هٿ لائڻ کان پاڻ کي بچائيندا رهندا. -ان- ۾ جيڪڏهن آڳ ڏيندڙ -انڊڪ منڊڪ- جي حالت ۾ ڪنهن کي ڇهيو ته اهو -ٻار- کاتو ۽ پوءِ اهو -ان- جو ساٿي ٿي ٻين کي ڇهڻ جي ڪوشش ڪندا، ائين جيڪي کاپندا ويندا، اهي ساٿي ٿي ٻين کي گڏجي هٿ لائيندا. اهڙيءَ طرح جنهن -ٻار- گوهيون ڏئي پاڻ بچايو، -ان- کٽيو. 
هن راند جو ٻيو نمونو هيءُ آهي ته اندر وارا -ٻار- هڪ ٽنگ بجاءِ ٻنهي ٽنگن تي بيٺل هوندا ۽ ٻاهر -انڊڪ منڊڪ- وارو -ٻار- انهن کي اندر دائري ۾ هٿ لائڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. اندر وارا -ٻار- گوهيون ڪندا، پاڻ بچائيندا رهندا آهن. هن راند ۾ ٻن ٽولن جي حساب سان به راند رچائيندا آهن، يعني پڪڙڻ وارا -انڊڪ منڊڪ- ڪندا پڪڙيندا آهن ، جڏهن ته ٻنهي ٽنگن تي بيٺل ٽولي جا -ٻار- پاڻ بچائيندا رهندا آهن. جيڪڏهن -انڊڪ منڊڪ- وارن مخالف ڌر جي رانديگرن کي کاپايو ته اهي هنن کي آڳ ڏيندا، -ان- طريقي سان هيءَ راند سادي ۽ صحت لاءِ وڏي فائديمند آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%DA%AA%20%D9%85%D9%86%DA%8A%DA%AA{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ٻارن جا راند]]
[[زمرو:رانديون]]</text>
      <sha1>1sv25widvzgn9x0stlnky6pp5powag2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڊين انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23022</id>
    <revision>
      <id>374367</id>
      <parentid>166772</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4496" sha1="pln0w0309vlo1dzsh5ia02h59p0ew91" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name           = Indian Institute of Sindhology
| native_name    = 
| image_name     = 
| image_size     = 
| image_alt      = 
| caption        = 
| motto          = 
| mottoeng       = 
| established    = 1989
| type           = 
| director       = ڪمال نھالاڻي 
| academic_staff = 
| undergrad      = 
| postgrad       = 
| city           = [[ادي پور]]
| state          = [[گجرات]]
| country        = [[ڀارت]]
| coor           = 
| campus         = 
| free_label     = Acronym
| free           = IIS
| website        = {{url|http://www.sindhology.org}}
| logo           =
}}
آڪٽوبر 1989ع ڌاري هندستان جي شهر پوني ۾ سنڌي اديبن پاران ڪوٺايل ادبي سيمينار ۾ يڪراءِ ٺهراءُ بحال ڪيو ويو ته هندستان ۾ سنڌي -ٻولي-، ادب، فن ۽ -تعليم- جي بقا ۽ بچاءَ لاءِ هڪ ادارو قائم ڪيو وڃي. نتيجي ۾ انهي ئي سال (1989ع) آديپور، ڪڇ ۾ انڊين انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جو بنياد وڌو ويو، ۽ 1990ع کان انهيءَ جون باقاعدي سرگرميون شروع ٿيون. انسٽيٽيوٽ جي آفيس، هڪ خريد ڪيل بنگلي ۾ قائم ڪئي وئي. شروع (91- 1990ع) ۾ انسٽيٽيوٽ جو خرچ پندرهن هزار ٿيو. سال 93- 1992ع ۾ اُن جي بجيٽ ساڍا ست لک رپيا ٿي. هن وقت -ان- جي بجيٽ تمام گهڻي مٿي آهي.

انسٽيٽيوٽ جي سرگرمين ۾ جدا جدا درجن وارا سنڌي ڪلاس هلائڻ، موسيقيءَ، ناچ، چترڪاريءَ ۽ ناٽڪ جي سکيا ڏيڻ سان گڏ پرسنئلٽي ڊيولپمينٽ ڪورس، I.A.S ۽ ٻين سول سروس جي امتحانن لاءِ صلاح ۽ اڀياس جا ڪلاس هلايا وڃن ٿا. -ان- کان سواءِ انگريزيءَ ۽ سنڌيءَ ۾ ’سنڌواڻي‘، ’بليٽن‘، ۽ ’رچنا‘ ادبي مخزن جي -اشاعت-، رفرنس لائبرري، ڪمپيوٽر سينٽر ۽ الڳ الڳ قسمن جي لغتن کان سواءِ انسٽيٽيوٽ پاران ”ساڌو هيرانند نولراءِ اڪيڊميءَ“ جي نالي سان هڪ سنڌي ميڊيم اسڪول پڻ هلايو وڃي ٿو. هتي ڪمپوزنگ لاءِ سنڌي فانٽن جا ڪمپيوٽر ۽ سنڌي ٽائيپ رائيٽر پڻ آهن. -ان- کان سواءِ سنڌي پرنٽنگ جي سهوليت پڻ موجود آهي، جتان ڪيترائي ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن. هن اداري پاران پهريون ڪتاب ’نارائڻ شيام‘ جي نالي سان ڇپيو. 1993ع ۾ هن اداري ’سنڌي ناٽڪ جي -اوسر-‘ جي عنوان سان پريم پرڪاش جي، پي. ايڇ. ڊي ٿيسز پڻ ڇپائي پڌري ڪئي. هن انسٽيٽيوٽ پاران سنڌي ڪلامن جون ڪئسٽون پڻ -جاري- ڪيون ويون ۽ سنڌي ٻوليءَ، ادب، لوڪ ادب ۽ -ثقافت- تي ڪيترا ڪتاب ڇپايا ويا آهن. هن اداري جو بنياد وجهندڙ توڙي ڊائريڪٽر رهندڙ ٽي شخصيتون -تاريخ- ۾ هميشه ياد رهنديون، ڊاڪٽر ستيش روهڙا، ڊاڪٽر موتي پرڪاش ۽ لکمي کلاڻي. هن وقت -ان- جو ڊائڪريٽر لکمي لکاڻي آهي. هن داري جي هڪ سرگرم ڪارڪن ومي سدارنگاڻي آهي، جيڪا شاعر هئڻ سان گڏ اداري جي ادبي پروگرامن جي آرگنائيزر پڻ آهي. انسٽيٽيوٽ جي پوسٽل ائڊريس: پوسٽ باڪس نمبر 10، 2/ بي 16، آديپور، ڪڇ 370205، ڀارت آهي ۽ E-mail ايڊريس آهي: 
sindhlogy@wilnetnonline.net&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%BD%D9%8A%D9%BD%D9%8A%D9%88%D9%BD%20%D8%A2%D9%81%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%8A |access-date=2019-12-17 |archive-date=2016-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213212443/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%BD%D9%8A%D9%BD%D9%8A%D9%88%D9%BD%20%D8%A2%D9%81%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ثقافت]]</text>
      <sha1>pln0w0309vlo1dzsh5ia02h59p0ew91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڊين اينڊ فارين ٽريڊ ايڊورٽائيزر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23023</id>
    <revision>
      <id>374368</id>
      <parentid>100464</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1617" sha1="rb002l9e4t5y6al41zv7yh2i7xa90b7" xml:space="preserve">هن نالي سان سن 1910ع ۾ [[شڪارپور]] مان هڪ هفتيوار -اخبار- کيئل رام ايلداس -آهوجا- جي ادارت ۾ -انگريزي- ۽ سنڌيءَ ۾ -جاري- ٿي. هي -اخبار- ”لڪشمي پريس“ شڪارپور ۾ ڇپجندي هئي. 1914ع کان هن -اخبار- کي ٽيڪچند ويرومل گوڪلاڻيءَ پنهنجي ادارت ۾ هلايو، اهڙيءَ طرح وري 1915ع کان وشنداس پنجومل -ڀاٽيا- -ايڊيٽر- ٿيو. شروع ۾ هن -اخبار- جي پاليسي واپار کي هٿي ڏيڻ هئي، پر پوءِ پهرين عظيم -جنگ- جي ڪري ملڪي ۽ عالمي سياست تي خبرون ۽ مضمون شايع ڪندي رهي. -ان- جي ڪجهه سالن کانپوءِ هي -اخبار- -بند- ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انڊين اينڊ فارين ٽريڊ ايڊورٽائيزر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D9%86%DA%8A%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D9%86%20%D9%BD%D8%B1%D9%8A%DA%8A%20%D8%A7%D9%8A%DA%8A%D9%88%D8%B1%D9%BD%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%B2%D8%B1 |access-date=2016-06-14 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210737/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D9%86%DA%8A%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D9%86%20%D9%BD%D8%B1%D9%8A%DA%8A%20%D8%A7%D9%8A%DA%8A%D9%88%D8%B1%D9%BD%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%B2%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rb002l9e4t5y6al41zv7yh2i7xa90b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڌن اڳيان آئينا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23027</id>
    <revision>
      <id>374371</id>
      <parentid>140153</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="sphcwm0o0q6tfnoiv1i10sramy1gjla" xml:space="preserve">هيءُ [[ڪتاب]] نامياري ڪارٽونسٽ مراد علي شاهه بڪيرائيءَ جي ڪارٽونن جو مجموعو آهي، جيڪي مختلف اخبارن ۾ وقت بوقت ڇپجندا رهيا آهن. هيءُ ڪتاب ڊاڪٽر آڪاش انصاريءَ، اي. ايڇ. پرنٽرس، شاهه فيصل ڪالوني حيدرآباد مان ڇپايو. 1997ع ۾ ڇپجندڙ هن ڪتاب جي پهرئين ڇاپي جي قيت 30 رپيا آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8C%D9%86%20%D8%A7%DA%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D8%A7 انڌن اڳيان آئينا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>sphcwm0o0q6tfnoiv1i10sramy1gjla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڌو ھينئر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23028</id>
    <revision>
      <id>374372</id>
      <parentid>345659</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="1eoaq34x5gb4lr70i0w1rxhtm1dnpbm" xml:space="preserve">[[فائل:Cerberus rynchops.jpg]]

'''انڌو هينئر''' {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Enhydris Pakistanica'''}} (اينهائڊرس پاڪستانيڪا)  [[پاڻيواتوڙا نانگ|پاڻيواتوڙي نانگن]] {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Homalopsidae '''}} يا پاڻي وارن نانگن جي جنس مان ھڪ جنس آهي جيڪا پاڪستان ۾ ملي ٿي. هنن بلائن جي خاص سڃاڻپ اها آهي ته انهن جون ناسون سامهون ۽ مٿي هونديون آهن، نڪ جو ڇلر پوين ڇلرن کان وڏو ٿئي ٿو، ۽ پڇ ڇيڙي وٽ چپٿرو هوندو آهي. هي پاڻيءَ ۾ رهندڙ نانگن مان آهي، جنهن جي هڪ جنس سنڌ ۾ رهي ٿي. ان ڪٽنب ۾ جنس Enhydris جون نمايان خاصيتون ناسن جي چوڌاري والوَ آهن جيڪي پاڻيءَ کي ناسن ۾ گهڙڻ کان روڪين ٿا. Enhydris Pakistanica (انڌو هينئر) ڊيگهه ۾ 0.5 کان 0.6 ميٽر هوندو آهي، ان جو پڇ 70 کان 100 ملي ميٽر ٿئي ٿو. [[هندستان]] ۾ هن جنس جو نانگ Smooth water Snake / Enhydris enhydris/ آهي، جنهن جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه (نـر) 0.90 ۽ (مادي) 0.96 رڪارڊ ڪئي وئي آهي. هي نانگ مضبوط جسم وارو آهي پر ان جي کَل ڍري ٿئي ٿي. مٿي ۽ ڳچيءَ ۾ فرق نٿو ڏسجي. مٿو ننڍو هوندو اٿس. ڇلر لسا، نرم ۽ چمڪيلا ٿين ٿا. اک جي پُتلي عمودي اٿس. جسم تي ڇلرن جون 27 کان 30 قطارون ٿينس ٿيون. هيءَ بلا ڏينهن جو سرگرم هوندي آهي. مڇيون ۽ ڏيڏر کائي ٿي. پاڻيءَ مان ٻاهر نه نڪرندي آهي. سياري ۾ ڍنڍن جي ڪناري ڏرڙن ۽ سوراخن ۾ رهندي آهي. زمين تي بيچين رهندي آهي. عام طور آبي ٻوٽن ۾ لڪي پئي هوندي آهي. ٻين بلائن وانگر زبان گهڙي گهڙي ٻاهر نه ڪڍندي آهي. پڪڙجڻ تي چڪ نه هڻندي آهي. گرم مند ۾ پاڻيءَ جي سوڪهڙي تي مارجي ويندي آهي. سنڌ ۾، خاص ڪري لاڙ ۾ درياهن سان لاڳيتين ڍنڍن، ڍورن ۽ تلائن ۾ ملي ٿي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%8C%D9%88%20%D9%87%D9%8A%D9%86%D8%A6%D8%B1{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:حيوان]]
[[زمرو:جانور]]
[[زمرو:نانگ]]
[[زمرو:رڙيون پائيندڙ جانور]]</text>
      <sha1>1eoaq34x5gb4lr70i0w1rxhtm1dnpbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڌي جي ڪسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23029</id>
    <revision>
      <id>374375</id>
      <parentid>100471</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1369" sha1="djmpxptjlpzxd32zyond4ib7j6a81t0" xml:space="preserve">هيءُ ڪجهه وقت اڳي سنڌو درياهه جو مشهور تَڙ يا پَتَڻُ هو. [[ڪوٽڙي تعلقو|ڪوٽڙي تعلقي]] جي ٻُڍاپور ۽ انڙپور جي تَرَ جو مال هن -تڙ- -تان- ايندو ويندو هو. هيءُ ٻيڙين جي ميلُ ڪري بيهڻ وارو -تڙ- هو، جو هن هنڌ درياهه جو ڇڇ هو، -جتي- لهر ماٺي رهندي هئي. -پتڻ- جي ٻنهي پاسن کان مالدار ماڻهو وڻن جي ڇانوَ ۾ کٽولا وجهيو ويٺا هوندا هئا. علائقي ۾ کير، ڏڌ ۽ مکڻ -جام- هوندو هو. شام جو کير جا ساڙها ڀرجي ايندا هئا، -جن- جي عيوض ملاح، چانور، -بصر-، مرچ ۽ ڪڻڪ، ڀاڳين کي ڏيندا هئا. پيدائش جي لحاظ کان سنڌو درياهه جو هيءُ هڪ وڏو -پتڻ- ۽ -بندر- ليکبو هو. 
درياهه جي اُڀي کان وڏن بيراجن جي ٻڌجڻ ڪري اڄ جيئن سنڌو درياهه جو، تيئن اُن جي هِن -پتڻ- جو اوج به باقي نه بچيو آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8E%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%D8%AC%D9%8A%20%DA%AA%D8%B3%D9%8A{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>djmpxptjlpzxd32zyond4ib7j6a81t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23037</id>
    <revision>
      <id>374376</id>
      <parentid>317935</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="cdk6v846zu0o281uftwkibld2q6yj3o" xml:space="preserve">{{infobox ethnic group|
| group = انڙ (سماٽ)
| image = 
| caption = 
| ref2 =
| languages = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| rels =[[اسلام]]
| related = [[سما]]، [[لاکا]]، [[لاکير]]
}}
سنڌ جي [[سماٽ]] قبيلن جو هڪ شخص، جنهن جي نالي پٺيان ”انڙ“ ذات جو بنياد پيو. [[سماٽ|سماٽن]] لاءِ روايت آهي ته سام جو اولاد آهن. [[سنڌ]] جي سمن جو ڏاڏو ’هسپت‘ هو. اُنڙ انهيءَ هسپت جو اولاد آهن. انڙن جو شجرو تحفة الڪرام موجب هيٺينءَ ريت آهي:

اُنڙ پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پٽ اوڍر پٽ نوتيار پٽ نيٽ، جيڪو هسپت جو پوٽو هو. اُنڙ جي پيءُ لاکي کي ٻه گهر واريون هيون. ”بٺي چاره“ نالي گهر واريءَ مان کيس اُڍو، مُهڙ ۽ ٻه ٻيا پٽ ٿيا. ٻيءَ گهرواريءَ مان اُنڙ، ڇُٽو، ڦل لاکو ۽ مناهي ٿيا. 
سنڌ ۾ سمن جو پهريون حاڪم ڄام فيروزالدين انڙ هو، جنهن جو اولاد ڪافي وڌيو ۽ سنڌ ۾ پکڙيو. سندس نالي جي ئي نسبت سان، پوءِ سنڌ ۾ ”انڙ“ قبيلو مشهور ٿيو. هن وقت هي قبيلو قديم لاکاٽ پرڳڻي (موجوده سڪرنڊ ۽ دولت پور صَفَن تعلقن) ۾، اڪثريت سان رهي ٿو. ”انڙ“ قبيلي جي دعويٰ آهي ته اُهي سموري ”[[سماٽ]]“ برادريءَ جو سردار قبيلو آهن، اُن ڪري اڄ تائين انڙ ”ڄام“ لقب اختيار ڪيو اچن. ايس صادق علي جي لکڻ موجب انڙ بن سمي کي 28 پٽ هئا، جن مان هڪڙي پٽ جو نالو ’ڳنڀير‘ هو، جنھن جي اولاد پاڻ کي ’ڳنڀير‘ سڏايو. سندن شجرو هن ريت بيان ڪيل آهي: ڳنڀير پٽ انڙ پٽ سمون پٽ رائيڏنو سنڌ ۾ هلندڙ دؤر ۾ انڙ قبيلي جا ڪيترائي مشهور ماڻهو ٿيا، جن ۾ رئيس علي نواز خان انڙ، رئيس رسول بخش انڙ، حاجي غلام حسين انڙ (سابق ايم پي اي)، بيگم گلزار انڙ (سابق ايم پي اي)، رسول بخش انڙ وڪيل، الطاف حسين انڙ، بهاول خان انڙ ، ڄام تماچي انڙ  (موجوده ايم. پي. اي) وغيره شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انڙ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99 |access-date=2016-06-14 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409181321/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ذاتيون]]</text>
      <sha1>cdk6v846zu0o281uftwkibld2q6yj3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڙ انڙائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23039</id>
    <revision>
      <id>374377</id>
      <parentid>100474</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="so9yz8h4lnv3jenskjl3k0d7565mjdm" xml:space="preserve">ڄام مهڙ ۽ ڄام مناهي، [[سنڌ]] جي سمن مان پهريان مک سردار هئا، -جن- سومرن جي دور جي وچ ڌاري ڪڇ ۾ سمن جي طاقت جو بنياد وڌو. ڪڇ جي روايت موجب ڄام مهڙ ۽ ڄام مناهي پهريان سما سردار هئا، جي سنڌ مان آيا ۽ اچي ڪڇ ۾ پنهنجي حڪومت قائم ڪيائون. -انڙ- انڙائيءَ جي ڳالهه انهيءَ دور سان تعلق رکي ٿي ۽ ڪڇ جي روايتن سان گهڻي قدر ملي ٿي. البته ڪڇ جي روايتن موجب مهڙ ۽ مناهي پنهنجي -ڀاءُ- -انڙ- کي مارايو، انهيءَ ڪري کين سنڌ ڇڏڻي پئي. مگر انهيءَ روايت جي تصديق نه ٿي ٿئي. -ان- کانسواءِ سمن جي مختلف شجرن ۾ پڻ -انڙ- جو اولاد ڄاڻايل آهي. جنهن مان اندازو آهي ته -انڙ- سنڌ ۾ ڄام ٿي رهيو ۽ مهڙ ۽ مناهي وڃي ڪڇ ۾ حڪومت قائم ڪئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99%20%D8%A7%D9%86%DA%99%D8%A7%D8%A6%D9%8A انڙ انڙائي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>so9yz8h4lnv3jenskjl3k0d7565mjdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڙ پور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23040</id>
    <revision>
      <id>374379</id>
      <parentid>278916</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5354" sha1="gm98g3oy5f6c062ka45ikaema5qj8os" xml:space="preserve">هيءُ اڳوڻي دادو ۽ موجوده [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] جو مشهور قديم شهر آهي، جيڪو [[ڄام انڙ]] سمي ٻڌرايو هو. هن وقت تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ آهي ۽ گهڻي وسنديءَ وارو شهر آهي. هن شهر جي ويجهو، [[علي آباد]]- کان هيٺ هڪ اولياءُ اللہ، عابد ۽ زاهد شخصيت، [[مخدوم ساهڙ]] جو قبو آهي، جيڪو [[مخدوم بلاول]] جو خليفو ۽ -بلاولي تحريڪ- سان وابسته هو. 
مخدوم ساهڙ  هڪ ڀيري پاڻ جڏهن مٽياري شهر ۾ ويو ته اُتي سمهڻ مهل پير ڊگهيري نه سُتو ۽ چيائين ته ”هتي چؤطرف ساداتن جا گهر آهن، بي ادبي ٿيندي“. سندس چوڻ هو ته ”-ان- ماڻهوءَ کي مرشد يا پير ڪري مڃجي، جنهن ۾ هيٺيون ٽي خاصيتون هجن: هڪ خاصيت اها ته جڏهن وٽ ويهجي ته خدا ياد پوي، ٻي اها ته هن کي ڇڏڻ ڏکيو لڳي، ۽ ٽيون هيءُ ته جيڪا ڳالهه ڪري ته -ان- جو دل تي اثر پوي.“ 
انڙپور جو تاريخي ماڳ، ڪوٽڙيءَ کان ٻاويهه ميل -اتر- طرف آهي. روايتن موجب اهو ٽيون ڀيرو وسايل ڳوٺ آهي ۽ -تاريخ- ۾ بيان ڪيل انڙپور کان ڇهه ميل اولهه طرف آهي؛ هيءُ ڳوٺ 1592ع ۾ اڃا به ڪجهه -اوڀر- طرف هو ۽ درياهه جو مکيه وهڪرو ”ٻهريءَ“ کان -ٿورو- پنڌ اولهه تي وهندو هو ۽ ٻهري اڄ جيان اڳي به درياهه جي ساڄي پاسي وسندڙ هئي. ارڙهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ هن ڳوٺ جو وڏو حصو درياهه -پائي- ويو. -ان- جو مطلب اهو ٿيو ته اهو ڳوٺ ڪافي وڏو هوندو، ڇاڪاڻ ته درياهه جي پائي وڃڻ کان پوءِ اُن جو ڪجهه حصو اڃا به موجود آهي. 
پراڻن ماڻهن جو چوڻ آهي ته هيءُ شهر ڏاڍو خوبصورت هوندو هو. هن شهر ۾ هڪ قلعو به ٺهيل هو، جو پوءِ سيلاب يا ٻئي ڪنهن سبب جي ڪري ختم ٿي ويو. شهر جي منڍ ۾ سامهون هڪ عاليشان دلي دروازو هو. دروازي کان وٺي شهر تائين فانوس هوندا هئا، جيڪي رات جو روشني ڪندا هئا. 
انڙپور جي ڀرسان هڪ ٻيلو به آهي، -ان- ۾ وقت جا -امير- شڪار ڪندا هئا. بهرحال ورهاڱي کان پوءِ گهڻي تبديلي آئي آهي. هن وقت هتي هڪڙي اسپتال ۽ پرائمري اسڪول آهي. هن علائقي ۾ مختلف ذاتين جا ماڻهو رهن ٿا، -جن- ۾ -انڙ-، ميمڻ، کوسا ۽ ماڇي گهڻائيءَ ۾ آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99%20%D9%BE%D9%88%D8%B1 انڙ پور : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
سنه 998ھ (سنه 1589ع) ۾ جڏهن مرزا جاني بيگ سنڌ جو حاڪم هو ۽ خودمختيار هو، تڏهن هن کي اڪبر بادشاهه ماري مڃائڻ جي ڪئي ۽ خان خانان کي انهيءَ ڪم لاءِ موڪليائين. لڪيءَ وٽ ٻنهي جي جنگ ٿي ۽ جاني بيگ ڀڄي اُنڙپور ۾ آيو ۽ اتي جهٽ ۾ هڪڙو پهڻن جو جهنگلي قلعو بنائي پناهه وٺي ويهي رهيو. خان خانان اتي مٿس ڪاهي آيو ۽ انهيءَ کي گهيرو ڪيائين. ڏهاڙي لڙائي پئي ٿي، آخر ٻنهي جي وچ ۾ صلح ٿيو. پوءِ [[مرزا جاني بيگ]] ٺٽي ويو ۽ [[خان خانان]] [[سن]] ۾ آيو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==ريلوي اسٽيشن==
{{Infobox station
 | name          = '''Unarpur Station''' &lt;br&gt; {{Nastaliq|'''انڙپور ريلوي اسٽيشن'''}}
 | image         = 
 | image_caption = 
 | type          = 
 | coordinates   = {{coord|25.6061|68.3536|type:railwaystation_region:PK|display=inline,title}}
 | line          = [[ڪوٽڙي کان اٽڪ ريلوي لائين]]
 | other         = 
 | code          = UNR&lt;ref&gt;[http://pakrail.com Official Web Site of Pakistan Railways]&lt;/ref&gt;
 | structure     = 
 | platform      = 
 | levels        = 
 | tracks        = 
 | parking       = 
 | baggage_check = 
 | opened        = 
 | owned         = [[ريلوي جي وزارت (پاڪستان)|ريلوي جي وزارت]]
 | zone          = 
 | former        =
 | passengers    = 
 | pass_year     = 
 | pass_percent  = 
 | pass_system   = 
 | mmtspassengers= 
 | services      = {{s-rail|title=Unarpur railway station|UNR}}
 {{rail line|previous=[[Cadet Collage Petaro railway station|Petaro]]|next=[[Budapur railway station|Budapur]]|route=[[Railway lines in Pakistan|Line]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Kotri–Attock Railway Line|Kotri-Attock]]&lt;/small&gt;|col=cc44cc}}
 | map_locator   = 
}}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>gm98g3oy5f6c062ka45ikaema5qj8os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڙ ڪوٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23044</id>
    <revision>
      <id>374381</id>
      <parentid>249273</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="1ogummcdhpturj0n9rbxm30aiagsy5f" xml:space="preserve">'''انڙڪوٽ''' ماڳ جي بيھڪ ′62 ◦68 اوڀر ۽ ′63◦24 اتر ۾ آھي. ھي ڪوٽ [[بدين ضلعو|بدين ضلعي]]، [[گولاڙچي تعلقو|گولاڙچي تعلقي]] جي ديھ کيرئين سروي نمبر 456 449، جاتي کور واھ رستي تي لغاري سم نالي سان چار پنج ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھي. ڪوٽ زمين جي سطح کان 15 فوٽ کن مٿي ڏيڍ بلاڪ ۾ ورھايل آھي. ھن چوڪنڊي ڪوٽ جو ھر پاسو 800 فوٽ ڊگھو آھي. ڪوٽ ۾ 28 برج آھن. ڪوٽ جي ڀت جي ويڪر 8 فوٽ آھي. ڪوٽ ۾ ٻن پاسن کان دروازن جا نشان ملن ٿا. اوڀر پاسي وارو دروازو ويڪر ۾ ٻن ڏاند گاڏين جي لنگهڻ جيترو آھي. ٻئي دروازي جا اولھ پاسي نشان آھن. ڪوٽ ۾ ھڪ کوھ جا آثار اوڀر اتر ڪنڊ تي بيٺا آھن. کوھ جو قطر ڏھ ٻارنھن فوٽ ٿيندو. سرن جي ماپ 13x1/2 8x2 انچ آھي. ھي قلعو سمن جي پھرئين بادشاھ [[ڄام فيروز الدين]] جي دور جو چئجي ٿو. جنھن کي [[شاھ عبداللطيف ڀٽائي|شاھ لطيف]] ڄام انڙ جي نالي سان ڏاتار ۽ سورھيہ طور ڳايو. سومرن جي آخري حڪمران [[ھمير سومرو|ھمير سومري]] کي قتل ڪرڻ کان پوءِ ڄام انڙ سمن جو پھريون سردار ٿيو. اھو 51 1350ع جو واقعو آھي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%20%DA%A9%D9%8A%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D9%86%20%DA%AA%D9%88%D9%BD انڙ ڪوٽ کيرئين ڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409111144/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%20%DA%A9%D9%8A%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D9%86%20%DA%AA%D9%88%D9%BD |date=2016-04-09 }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>1ogummcdhpturj0n9rbxm30aiagsy5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڙ پور واري جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23046</id>
    <revision>
      <id>374380</id>
      <parentid>150226</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2328" sha1="h215gs8bk3xn03d801omug9rxhh7cpw" xml:space="preserve">[[جلال الدين اڪبر|اڪبر بادشاهه]] ملتان ۾ منزل انداز ٿيو تہ ٻيا سڀ صوبا سندس سلاميءَ تي ويا. پر ٺٽي جو حڪمران جاني بيگ نه ويو، تنهن تي اڪبر بادشاهه، خان خانان کي ٺٽي تي ڪاهڻ جو حڪم ڏنو. مرزا جاني بيگ به لشڪر وٺي خان خانان سان انڙپور وٽ اچي سامهون ٿيو. پهرين ڏينهن جي جنگ ۾ ٻنهي طرفن جا هزارين سپاهي مارجي ويا، ليڪن فتح ۽ شڪست جو ڪو به نتيجو ڪونه نڪتو. ٻئي ڏينهن واري جنگ شروع ٿي ته خان خانان جي لشڪر پهريائين توپن سان حملو ڪيو ۽ پوءِ هاٿين جي قطار سنڌ جي لشڪر تي چاڙهي ۽ ان جي پويان سوارن ۽ پيادن سان حملو ڪيو. مغلن وٽ هٿيار ۽ بارود بي انداز هئا ۽ لشڪر به گهڻو هو. آخر سنڌ جو سپاهه مارجي ويو ۽ مرزا جاني بيگ صلح جو جهنڊو ڏيکاري خان خانان آڏو پيش پيو. خان خانان، مرزا جاني بيگ کي وٺي اڪبري درٻار ۾ پيش ڪيو، پر اتي مرزا جاني بيگ جي بهادريءَ جي گهڻي تعريف ڪيائين، جنهن تي اڪبر بادشاهه سندس خطا معاف ڪري کيس سڄي سنڌ جو حڪمران مقرر ڪرڻ چاهيو، پر مرزا جاني بيگ اهو قبول نه ڪيو ۽ پنهنجي پٽ مرزا غازي بيگ لاءِ سفارش ڪيائين، جيڪا قبول پئي ۽ مرزا غازي بيگ سنڌ جو حڪمران مقرر ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99%D9%BE%D9%88%D8%B1%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%D8%AC%D9%86%DA%AF انڙ پور واري جنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411112451/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%99%D9%BE%D9%88%D8%B1%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%D8%AC%D9%86%DA%AF |date=2016-04-11 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سررزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>h215gs8bk3xn03d801omug9rxhh7cpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انکرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23098</id>
    <revision>
      <id>374383</id>
      <parentid>147584</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="jhsnusve7sm2ftlieqjafwg5feo4tc8" xml:space="preserve">'''اَنکرو''':{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Ankhro'''}} ھڪ ول جو نالو آھي. هيءَ ول جهنگ ۾ تامگهڻي ٿيندي آهي ۽ مُرٽن، ٻُوهن، ڄارين، ڦوڳن، کِپَن ۽ سِڻن تي ڇانئجي ويندي اهي. اُن جا پن ننڍا ٽڪنڊي شڪل جا ٿين، ۽ اُن جو ڦَل ڀڳڙي جو چٽڪمر سائي رنگ جو ٿيندو آهي. جو پچڻ بعد ڳاڙهو پيلو ٿي پوندو آهي. ڪنهن ڪم ڪونه اچي. هيءَ ول اُٺ ۽ ٻڪريءَ جو خاص کاڌو آهي، رڍون ۽ ڇيلا به کائيندا آهن&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.[[ٿر]] ۾ ٿيندڙ هڪ قسم جي ول، جيڪا جهنگ ۾ تمام گهڻي ٿئي ٿي ۽ مرٽن، ٻُوهن، ڄارين، ڦوڳن، کِپن ۽ سِڻن تي ڇانئجي ويندي آهي. هن جا پن ننڍا -ٽڪنڊي- شڪل جا ٿين ٿا ۽ -ان- جو ڦر ڀڳڙي جيڏو چِٽڪَمرو سائي رنگ جو ٿيندو آهي، جيڪو ڪنهن به ڪم نٿو اچي. هيءَ ول، اُٺن، ٻڪرين، رڍن ۽ ڇيلن جو خاص کاڌو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%A9%D8%B1%D9%88 انکرو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>jhsnusve7sm2ftlieqjafwg5feo4tc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڪيوبيٽر (مشين)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23099</id>
    <revision>
      <id>374386</id>
      <parentid>268990</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="f9vtir9ltbxnikrt2acbga9gtsy7dpi" xml:space="preserve">[[File:Egg_incubator.jpg | thumb | 220x124px | right | انڪيوبيٽر مشين]]هيءُ -انگريزي- لفظ آهي، جنهن کي [[آنو|آنن]] ڦوڙڻ جي مشين چئجي ٿو، جيڪو مصنوعي طريقي سان بيضن مان چوزن ڪڍڻ واري عمل لاءِ استعمال ٿيندو آهي. هونئن ته بيضن مان چوزن ڪڍڻ جا مصنوعي طريقا صدين کان هلندا اچن ٿا، پر گذريل 70- 60 سالن ۾ هن طريقي ڪافي -ترقي- ڪئي آهي. سڀ کان پهرين مصر ۾ چوزن ڪڍڻ لاءِ سِرنُ جو انڪوبيٽر ٺاهيو ويو. ارڙهين صديءَ جي وچ ۾ ڇيڻي جي گرميءَ ذريعي چوزن ڪڍڻ جو تجربو ڪيو ويو. اوڻيهين صديءَ جي شروع ۾ گرم هوا جو انڪوبيٽر ايجاد ٿيو. ۽ 1844ع ۾ گرم پاڻيءَ جو انڪوبيٽر تيار ڪيو ويو. نيٺ 1925ع ۾ بجليءَ جي ذريعي هلڻ وارو انڪوبيٽر ايجاد ٿيو. اڄڪلهه بجليءَ جي ذريعي هلڻ وارو انڪوبيٽر ئي گهڻو استعمال ٿي رهيو آهي، پر گئس، گاسليٽ ۽ ڪوئلي سان هلڻ وارا انڪوبيٽر به اچي ويا آهن. انڪوبيٽر گهڻو ڪري ڪاروباري مقصدن لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، -ان- ڪري اهڙن ڳوٺن، شهرن وغيره ۾ لڳايو وڃي ٿو، -جتي- چوزن جي گهرج وڌيڪ هوندي آهي ۽ -ان- سان گڏ آمد ۽ روانگيءَ جي سهوليت به ميسر هوندي آهي. 
ويم گهرن ۾ به وقت کان اڳ ڄاول -ٻار- جي جياپي لاءِ، بجليءَ تي ڪم ڪندڙ اهو -اوزار- ڪم ايندو آهي. هر طرح جي انڪوبيٽر جي لاءِ عمارت جي تعمير، صحت جي اصولن تي هئڻ گهرجي ۽ گڏوگڏ روشنيءَ ۽ هوا جو به سٺو انتظام ضروري آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AA%D9%8A%D9%88%D8%A8%D9%8A%D9%BD%D8%B1{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>f9vtir9ltbxnikrt2acbga9gtsy7dpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23100</id>
    <revision>
      <id>374387</id>
      <parentid>242762</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="ia3jzbki9bw2eon77lg5qx3sps92voj" xml:space="preserve">'''انگاري''' هڪ قسم جو ٻوٽو، جيڪو اڪثر ساريال جي فصل ۾ پاڻمرادو اڀري ايندو آهي. ڏسڻ ۾ هوبھو ترن جي ٻوٽي جهڙو هوندو آهي. ٽي فوٽ کن اوچو ٿيندو آهي. هيءُ ٻوٽو نہ مال جي چاري طور ڪم اچي ۽ نہ ئي ٻئي ڪنھن ڪم ۾ اچي. گهڻو ڪري هي فصل لھڻ کان پھرين گڏ ڪري ڪڍيو ويندو آهي. جيڪڏهن فصل ۾ رهجي ويو ته پوءِ فصل لُبجڻ کان پوءِ پاڻمرادو ڳري سڙي ختم ٿي ويندو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A انگاري : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ia3jzbki9bw2eon77lg5qx3sps92voj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگرکو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23101</id>
    <revision>
      <id>374396</id>
      <parentid>242803</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="qqibwezjnmf3xr1084ayv2iavhybkpn" xml:space="preserve">'''انگرکو''' هڪ قسم جو پھراڻ، جنھن ۾ گلو ساڄي پاسي تي ٺھيل هوندو آهي ۽ پھراڻ ۾ ڪَھِيُون هونديون آهن، جن سان پھراڻ ٻڌبو آهي. اهو پھراڻ خاص ڪري هندو ڪِراڙ (هٽ واڻيا) پائيندا آهن. ان جي برعڪس مسلمانن جي پھراڻ جو گلو کاٻي پاسي رکيل هوندو آهي ۽ ان ۾ ٻِيڙن جي بدران سَرٽ (سُٽ مان ٺھيل ٻيڙا) ٽاڪيل هوندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%DA%A9%D9%88 انگرکو : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qqibwezjnmf3xr1084ayv2iavhybkpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23102</id>
    <revision>
      <id>374388</id>
      <parentid>100483</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="fnf8ccr3tjj43mgahjvm9ltntmd7add" xml:space="preserve">[[برطانيہ|برطانيه]] جي رھواسين کي انگريز چيو ويندو آھي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2 انگريز : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fnf8ccr3tjj43mgahjvm9ltntmd7add</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريز ۽ مسلمان (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23103</id>
    <revision>
      <id>374389</id>
      <parentid>238019</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="rz75tkagmry676s0xa5i290cvkkgcyq" xml:space="preserve">'''انگريز ۽ مسلمان''' ڪتاب [[شمس الدين بلبل|شمس الدين]] ’بلبل‘ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 48 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. پھريون ڇاپو، البرٽ پرنٽنگ پريس، [[سکر]] مان سال 1914ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%20%DB%BD%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 انگريز ۽ مسلمان : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rz75tkagmry676s0xa5i290cvkkgcyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي سنڌي ڊڪشنري (جارج اسٽئڪ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23104</id>
    <revision>
      <id>374390</id>
      <parentid>100486</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="qa5o4ywt5j5dk21rxgxcxi0v479fd1i" xml:space="preserve">سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۽ اينڊومنٽ فنڊ ٽرسٽ فار پرزرويشن آف هيريٽيج آف سنڌ جي سهڪار سان ڪئپٽن جارج اسٽئڪ جي ديوناگري لپيءَ ۾ تيار ڪيل -انگريزي- سنڌي ڊڪشنريءَ. کي ديوناگريءَ مان موجوده سنڌي لپيءَ ۾ پارسا رضويءَ کان الٿو ڪرائي شايع ڪرايو ويو آهي ۽ -ان- ۾ ديوناگري لفظ پڻ برقرار رکيا ويا آهن. هن ڊڪشنريءَ جي ايڊٽنگ ۽ نظر ثاني ڊاڪٽر فهميده حسين ڪئي آهي. ڊبل ڊيمي سائيز ۾ 365 صفحن تي مشتمل هن ڊڪشنريءَ جي قيمت 300 روپيا آهي، هيءَ لغت سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي سيڪريٽري [[تاج جويو|تاج جويي]] 2011ع ۾ ڇپائي پڌري ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-06-16 |archive-date=2020-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615074428/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qa5o4ywt5j5dk21rxgxcxi0v479fd1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي مٿين ڪلاسن لاءِ جاگرافي (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23105</id>
    <revision>
      <id>374394</id>
      <parentid>95053</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="9qenq4n0z15kky0xwzza7s0xtwiqi3n" xml:space="preserve">'''انگريزي مٿين ڪلاسن لاءِ جاگرافي''' ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 124 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو آهي. ان جو پهريون ڇاپو، سال [[1936ع]] ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A%20%D9%85%D9%BF%D9%8A%D9%86%20%DA%AA%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%86%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D8%AC%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A ''انگريزي مٿين ڪلاسن لاءِ جاگرافي'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1936ع ۾ ڇپيل انگريزي ڪتاب]]</text>
      <sha1>9qenq4n0z15kky0xwzza7s0xtwiqi3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي سنڌي ڊڪشنري (پرمانند ميوارام)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23106</id>
    <revision>
      <id>374393</id>
      <parentid>100489</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="ate6kwto4rv8tp4odq9u50nfw1uq7k8" xml:space="preserve">هيءَ ڊڪشنري پرمانند ميوارام جي ترتيب ڏنل آهي. هيءَ ڊڪشنري، پهريون ڀيرو 1933ع ۾ ڇپي ۽ ٻيو ۽ ٽيون دفعو ”نئين انگريزي- سنڌي ڊڪشنريءَ“ جي نالي سان 1976ع ۽ 1980ع ۾ [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي|انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي]]، سنڌ يونيورسٽيءَ طرفان شايع ٿي. هيءَ ڊڪشنري ساهتيه اڪيڊمي نئين دهليءَ طرفان پڻ ڇاپي وئي آهي. هن ڊڪشنريءَ مان شاگرد، -استاد- ۽ ليکڪ اڃا تائين چڱيءَ طرح سان مستفيد ٿي رهيا آهن ۽ هيءَ سنڌي ادب ۾ خاص جاءِ والاريندڙ آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انگريزي- سنڌي ڊڪشنري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A-%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-06-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117235849/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A-%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ate6kwto4rv8tp4odq9u50nfw1uq7k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي سنڌي ڊڪشنري (غلام مصطفيٰ شاھ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23107</id>
    <revision>
      <id>374392</id>
      <parentid>161175</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="6llpgojjrkmrvzfxox32s4roawwx9jt" xml:space="preserve">'''انگريزي سنڌي ڊڪشنري''' نالي سان ھڪ ڊڪشنري غلام مصطفيٰ شاھ جي ترتيب ڏنل آهي. هيءَ ڊڪشنري سرڪاري آفيسن ۾ لکپڙھ لاءِ ڪم ايندڙ انگريزي اصطلاحن جي متبادل سنڌي اصطلاحن تي مشتمل دفتري لغت آهي. ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 202 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ، نيو گرين پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان 1972ع ۾ شايع ڪيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A-%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A2 انگريزي- سنڌي ڊڪشنري2 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>6llpgojjrkmrvzfxox32s4roawwx9jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي سنڌي ڊڪشنري (رشيد احمد ميمڻ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23108</id>
    <revision>
      <id>374391</id>
      <parentid>100487</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1081" sha1="14n8ofdxhyq2y9e39l4qcjirxg5abd7" xml:space="preserve">هيءَ ڊڪشنري رشيد احمد ميمڻ ڊبل ڪرائون سائيز ۾، -ٽن- جلدن ۾ تيار ڪري ڇپرائي آهي جيڪا هن وقت تائين ڇپيل سمورين ڊڪشنرين ۾ وڌيڪ لفظ رکي ٿي. هن ۾ سائنس -ٽيڪنالاجي- مختلف علمن ۽ فنن بابت لفظ پڻ شامل آهن. هيءَ ڪفايت اڪيڊمي [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] پاران سن 2006ع ۾ پڌري ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انگريزي- سنڌي ڊڪشنري4 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A-%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A4 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114232927/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%8A-%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A%20%DA%8A%DA%AA%D8%B4%D9%86%D8%B1%D9%8A4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>14n8ofdxhyq2y9e39l4qcjirxg5abd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23109</id>
    <revision>
      <id>374450</id>
      <parentid>250934</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="8c6b7i7vban65svluchkodm689k66zg" xml:space="preserve">مَلهه جو هڪ داءُ، جنهن ۾ هڪڙو ملهه مخالف جي ٽنگ کي آڏڙي ڏيئي، پٺتي ڌڪي، ڪيرائي وجهي. ان داءُ کي ”جانٺو“ به چئجي. 
وڻ مان ميوو وغيره پٽڻ لاءِ ڪاٺي يا لوهه جي تار جو ڪنڍو، جيڪو ميوي جي ڏانڊيءَ ۾ وجهي ڇڪجي ته ميوو پٽجي اچي، ان کي به انگڙو چوندا آهن، پر جيڪڏهن ڪنڍو ننڍو هوندو ته ان کي ”انگڙي“ چوندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%DA%99%D9%88 ''انگڙو'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

== حوالا ==

{{حوالا}}

[[زمرو:اصطلاح]]</text>
      <sha1>8c6b7i7vban65svluchkodm689k66zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگڙيء واري ڌڪڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23110</id>
    <revision>
      <id>374451</id>
      <parentid>100527</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="25x2evojkwm3nw7vxpichoc7akjm66y" xml:space="preserve">اڍائي ٽي فوٽ ڊگهي سيخ کي گول ۾ موڙي ڇلائون ڦيٿو جوڙي ۽ هڪ اڍائي فوٽ ڊگهي سيخ جي پڇڙي ڪنڍيءَ وانگر ورائي پوءِ هيءَ ڌڪڻي ڌڪين. هيءُ [[لوھار|لوهار]] ٺاهي ڏيندا آهن ۽ -ٻار- خريد ڪري -ان- ڇلائين گول (رنگ) کي انگڙيءَ جي اَڙ ۽ ٽيڪ تي اڳيان ڌڪيندا هلائيندا ويندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%DA%99%D9%8A%D8%A1%D9%8E%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%DA%8C%DA%AA%DA%BB%D9%8A انگڙيءَ واري ڌڪڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>25x2evojkwm3nw7vxpichoc7akjm66y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگستانو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23111</id>
    <revision>
      <id>374397</id>
      <parentid>242804</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="q00qvq78uvhagc4gt1o7z66klntif61" xml:space="preserve">'''انگستانو''' درزڪي ڪم جو هڪ اوزار آھي. سبڻ يا ڀرڻ وقت اشھد آڱر تي چڙهيل لوهي ٽوپي، جيڪا آڱر ۾ سئيءَ ٽنبجڻ کان بچاءُ ڪندي آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%88 انگستانو : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>q00qvq78uvhagc4gt1o7z66klntif61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگلينڊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23112</id>
    <revision>
      <id>374398</id>
      <parentid>324125</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13758" sha1="hwsmhkzgqu24j3qh8hplzy2ixdbkgqr" xml:space="preserve">{{Infobox country
| image_flag = [[File:Flag of England.svg|x80px|border]]
| flag_alt = Vertical red cross on a white background
| image_coat = Royal Arms of England.svg
| symbol_width = x100px
| national_motto = 
| englishmotto = 
| national_anthem = مختلف
&lt;br&gt;
&quot;خدا بادشاھہ کی سلامت رکی&quot;
Predominantly ‘[[God Save the King]]’
&lt;br /&gt;{{smaller|(National anthem of the United Kingdom)}} and ‘[[And did those feet in ancient time|Jerusalem]]’
| status = ملڪ
| capital = [[لنڊن]]
| religion = چرچ آف انگلینڊ
| demonym = انگلش، انگريز
| coordinates = {{coord|51|30|N|0|7|W|type:city|display=inline,title}}
| largest_city = لنڊن
| languages_type = قومي ٻولي
| languages = انگريزي
| languages2_type = علائقائي ٻوليون
| languages2 = ڪورنش
| legal_jurisdiction = انگلينڊ ء ویلز
| government_type = دستوري بادشاھت جو حصو، براہ راست برطانیہ جي حڪومت جي زیر انتظام{{ref label|footnote_a|a}}
| monarch = بادشاھہ چارلس ٽيون
| number_of_mps = 533
| legislature = پارليامينٽ آف يونائيٽڊ ڪنگڊم{{ref label|footnote_a|a}}
| ethnic_groups = {{unbulleted list |item_style=white-space:nowrap;
|85.4% انگريز/گورا  
|8.7% ايشين
|3.5% ڪارا
|2.3% گڏيل
|0.4% عرب
|0.6% ٻيا
|79.8% White British
| 4.6% White Other
| 2.6% [[Indian people|Indian]]
| 2.3% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Mixed]]
| 2.1% [[Pakistani]]
| 1.8% African
| 1.6% [[British Asian|Asian Other]]
| 1.1% Caribbean
| 1.0% [[Irish people|Irish]]
| 0.8% Bangladeshi
| 0.7% [[Chinese people|Chinese]]
| 0.6% Other
| 0.4% [[Arab]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2011 Census: KS201EW Ethnic group: local authorities in England and Wales |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |publisher=Office for National Statistics |access-date=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;
}}
| ethnic_groups_year = [[2011 United Kingdom Census|2011]]
| established_event1 = ایتھلسٹن پاران انگیلو، سیڪسن ء ڊینز جو اتحاد
| established_date1 = 12 جولاءِ، 927ع
| established_event2 = اسڪاٽلينڊ سان الحاق
| established_date2 = 1 مئي 1707ع
| area_rank = 1,30,279 چورس ڪلوميٽر&lt;br&gt;
50,301 چورس ميل
| area_sq_mi = 50301
| area_km2 = 130279
| area_footnote = &lt;ref name=ONSCOUNTRYPROFILES&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-325257 Region and Country Profiles, Key Statistics and Profiles, October 2013], ONS. Retrieved 9 August 2015.&lt;/ref&gt;
| area_label = ايراضي
| percent_water = 
| population_estimate = {{increase}} 56,286,961&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population estimates for the UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland – Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2019estimates |website=www.ons.gov.uk}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_rank = 
| population_estimate_year = 2019
| population_census = 56,490,048
| population_census_year = 2021
| population_density_mi2 = auto
| population_density_km2 = 432
| population_density_rank = 
| pop_den_footnote = &lt;ref name=&quot;ONS-pop-ests-June2018&quot;/&gt;
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank = 
| GDP_PPP_year = 
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank = 
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GVA = 1.8 ٽریلين پونڊ اسٽرلنگ
| GVA_rank = 
| GVA_year = 2018
| GVA_per_capita = 33,000 پونڊ اسٽرلنگ
| Gini_year = 
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref = 
| Gini_rank = 
| HDI_year = 
| HDI_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| patron_saint = سینٹ جارج
| cctld = 
| footnote_a = 
| official_website = gov.uk
| leader_name2 = ڪیئر اسٽارمر
| conventional_long_name = انگلينڊ
| native_name = انگلينڊ
| name = انگلينڊ
| capital_type = گادي جو هنڌ
| official_languages = انگریزي
| national_languages = انگریزي
| regional_languages = ڪورنش
| nationalities = برطانوی
| leader_title1 = بادشاھہ
| leader_name1 = بادشاھہ چارلس سوم
| leader_title2 = ڪیئر اسٽارمر
| upper_house = هائوس آف لارڊز
| lower_house = هائوس آف ڪامن
| established = 5 کان 6 صدي
گڏجڻ: 10 صدی
}}
'''انگلينڊ''' [[يورپ]] جو هڪ ملڪ جيڪو [[برطانيا]] (Great Britain) ۾ شامل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D9%86%DA% انگلينڊ]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، (جلد پھريون) [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt; اهو برطانيه جي ٻيٽ، جنهن مان اهو تقريبا %62 ایراضي تي پکڙيل آهي ۽ 100 کان وڌيڪ ننڍا ڀرپاسي جزائر تي واقع آهي. ان جي اتر ۾ اسڪاٽلينڊ ۽ اولهه ۾ ويلز سان زميني سرحدون آهن ۽ ٻيو صورت ۾ اوڀر ۾ اتر سمنڊ، ڏکڻ ۾ انگلش چينل، ڏکڻ۔اولهه ۾ سيلٽڪ سمنڊ ۽ اولهه ۾ آئرش سمنڊ آهي. براعظم يورپ ڏکڻ۔اوڀر ۾ ۽ آئرلينڊ اولهه ڏانهن آهي. انگلينڊ چئن ملڪن مان سڀ کان وڏو آهي جيڪو برطانيه ٺاهي ٿو.  انگلينڊ ۾ 56.5 ملين کان وڌيڪ ماڻهو رهن ٿا (2021 تخمينو). هي برطانيه جي آبادي جو 84 سيڪڙو آهي.&lt;ref name=&quot;ONS-pop-ests-June20182&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest|title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|last1=Jonathan|first1=McMullan|date=28 June 2018|website=www.ons.gov.uk|publisher=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt; انگلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر لنڊن آهي. انگلينڊ جا ٻيا وڏا شهر برمنگھم، ليورپول، مانچسٽر ۽ ليڊز آھن. 

اهو علائقو جيڪو هاڻي انگلينڊ سڏجي ٿو، پهريون ڀيرو جديد انسانن طرفان اپر پيليولٿڪ دور ۾ آباد هو. ان جو نالو اينگلس مان ورتو ويو، هڪ جرمن قبيلو جيڪو پنجين ۽ ڇهين صديءَ دوران آباد ٿيو. انگلينڊ 10 صدي عيسويء ۾ هڪ متحد رياست بڻجي ويو ۽ دريافت جي دور کان وٺي وسيع دنيا تي هڪ اهم ثقافتي ۽ قانوني اثر ڇڏيو آهي، جيڪو 15 صدي عيسويء دوران شروع ٿيو. انگلينڊ جي بادشاهت، جنهن ۾ ويلز شامل هو سال 1535ع کان پوء،1 مئي 1707 تي هڪ الڳ خود مختيار رياست ٿيڻ بند ٿي ويو، جڏهن ايڪٽس آف يونين اسڪاٽ لينڊ جي بادشاهت سان سياسي اتحاد کي عمل ۾ آندو جنهن برطانيه جي بادشاهت پيدا ڪيو.

انگلينڊ انگريزي ٻولي جو اصل آهي، انگريزي قانوني نظام (جيڪو ٻين ڪيترن ئي ملڪن جي عام قانون جي سرشتي جو بنياد آهي)، انجمن فٽبال، ۽ عيسائيت جي اينگليڪن شاخ؛ ان جي پارلياماني نظام حڪومت کي ٻين قومن پاران وڏي پيماني تي اختيار ڪيو ويو آهي. صنعتي انقلاب 18 صدي عيسوي انگلينڊ ۾ شروع ٿيو، ان جي سماج کي دنيا جي پهرين صنعتي قوم ۾ تبديل ڪيو. انگلينڊ انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ٻن قديم ترين يونيورسٽين جو گهر آهي: يونيورسٽي آف آڪسفورڊ، سال 1096ع ۾ ٺهي ۽ يونيورسٽي آف ڪيمبرج، 1209ع ۾ ٺهي. ٻنهي يونيورسٽين جو شمار دنيا جي معزز ترين يونيورسٽين ۾ ٿئي ٿو. انگلینڊ جو علائقو خاص طور تي وچ ۽ ڏکڻ ۾ هيٺيون ٽڪريون ۽ ميدانن تي مشتمل آهي. مٿانهين ۽ جبل وارو علائقو گهڻو ڪري اتر ۽ اولهه ۾ ملي ٿو، جنهن ۾ ڊارٽمور، ليڪ ڊسٽرڪٽ، پينينس، ۽ شروپ شائر هلز شامل آهن. ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ لنڊن آهي، جنهن جو ميٽروپوليٽن علائقو سال 2021ع تائين 14.2 ملين جي آبادي هئي، جيڪو برطانيه جي سڀ کان وڏي ميٽروپوليٽن علائقي جي نمائندگي ڪري ٿو. انگلينڊ جي 56.3 ملين جي آبادي، برطانيه جي آبادي جو %84 تي مشتمل آهي، گهڻو ڪري لنڊن، ڏکڻ اوڀر، ۽ مڊلينڊز، اتر اولهه، اتر اوڀر ۽ يارڪ شائر ۾ ڪنوربشن تی مشتمل آھی، جن مان هر هڪ، 19ھین صدي عيسويء ۾ بطور صنعتي علائقو وڏي ترقي ڪئي. 
 
==نالو==
نالو ”انگلینڊ“ پراڻي انگريزي نالي ”Englaland“ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”اينگلن جي زمين“. اينگلن انهن جرمن قبيلن مان هڪ هئا جيڪي ابتدائي وچين دور ۾ برطانيه ۾ آباد ٿيا. اهي اينگلن علائقي مان آيا هئا، جيڪو هاڻي جرمن رياست شیلسوگ۔ھولستین (Schleswig-Holstein) آهي. اصطلاح جو سڀ کان پهريون رڪارڊ ٿيل استعمال، جيئن &quot;انگلا لونڊي&quot;، نائين صديءَ جي آخر ۾ بيڊ جي ايڪليسيسٽيڪل هسٽري آف دي انگلش پيوپل جي پراڻي انگريزي ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي. اهو اصطلاح ان وقت استعمال ڪيو ويو جنهن جي معنيٰ آهي ”انگريزن جي آباد ڪيل زمين“ ۽ ان ۾ انگريزي ماڻهو شامل هئا، جيڪو هاڻ ڏکڻ۔اوڀر اسڪاٽ لينڊ آهي پر ان وقت نارٿمبريا جي انگريزي سلطنت جو حصو هو. اينگلو۔سیڪسن ڪرانيڪل ۾ درج ٿيل آهي ته 1086ع جي ڊومس ڊي ڪتاب سڄي انگلينڊ کي ڍڪي ڇڏيو، مطلب ته انگريزن جي بادشاهت، پر ڪجهه سالن بعد ڪرانيڪل وڌيڪ قديم احساس ٻڌايو ته بادشاهه مالڪم III ”اسڪاٽ لينڊ مان نڪري انگلينڊ جي لوٿين ۾ ويو“، اهڙيءَ طرح ان کي استعمال ڪيو ويو. اينگلن جو سڀ کان پھريون تصديق ٿيل حوالو پهرين صدي عيسويءَ ۾ ٽئڪٽس، جرمنيءَ جي ڪم ۾ ملي ٿو، جنھن ۾ لاطيني لفظ اينگلي استعمال ٿيل آھي. قبيلي جي نالي جي تشريح خود عالمن ۾ اختلاف آهي؛ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته اهو اينگلز جي جزيره جي شڪل، هڪ  اينگلیولر شڪل، مان نڪتل آهي. ڪنهن قبيلي جي نالي مان هڪ اصطلاح ڪيئن ۽ ڇو نڪتل آهي، جيڪو ٻين کان گهٽ اهميت وارو هو، جهڙوڪ سيڪسون، سڄي ملڪ لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو، معلوم ناهي، پر لڳي ٿو ته اهو جرمن ماڻهن جي سڏڻ جي رسم سان لاڳاپيل آهي. برطانيه ۾ اینگلي سيڪسون يا انگريزي سيڪسون انهن کي جرمني ۾ پراڻي سيڪسوني جي براعظمي سيڪسون (Eald-Seaxe) کان ڌار ڪرڻ لاءِ استعمال م آیو. اسڪاٽش گيلڪ ۾، سيڪسون قبيلي پنهنجو نالو انگلينڊ جي لفظ کي ڏنو (ساسن)؛ ساڳيءَ طرح انگريزي ٻوليءَ جو ويلش نالو سائسنیگ ”Saesneg“ آھي. انگلينڊ لاءِ هڪ رومانوي نالو  لوئیگیریا Loegria آهي، جيڪو انگلينڊ لاءِ ويلش لفظ Lloegr سان لاڳاپيل آهي ۽ ارٿورين جي ڏند ڪٿا ۾ ان جي استعمال سان مشهور ٿيو. البيئن به انگلنڊ ۾ وڌيڪ شاعراڻي صلاحيت ۾ استعمال ٿئي ٿو، جيتوڻيڪ ان جي اصل معنيٰ مجموعي طور برطانيه جو ٻيٽ آهي.

==تاريخ==
==جاگرافي==
==گورننس== 
==ڊيموگرافي==
==معيشت==
==صحت جي سار سنڀار==
==تعليم==
==ثقافت== 
==قومي نشان==
 انگريزي پرچم هڪ سفيد پس منظر تي هڪ ڳاڙهي صليب آهي. هي صليب سينٽ جارج جو صليب آهي، جيڪو انگلينڊ جو سرپرست بزرگ آهي. انگلينڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪجهه ٻيون نشانيون، هڪ ڳاڙهو گلاب ۽ ٽي شینھن آهن.

[[فائل:Flag of England.svg|thumb|انگلينڊ جو جھنڊو]]
==پڻ ڏسو== 
==خارجي لنڪس==
{{commonscat|England}}
* [http://www.enjoyengland.com The website for tourism in England]
* [https://www.gov.uk/ The British Government website]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپي ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاھت]]
[[زمرو:گڏيل بادشاھت ۾ شامل ملڪ]]

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hwsmhkzgqu24j3qh8hplzy2ixdbkgqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگلينڊ جا اڍائي سال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23113</id>
    <revision>
      <id>374399</id>
      <parentid>100493</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="7ochpsbvdk46yhgx8doxgeleuqvn9bv" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب لعل محمد جوڻيجي جي ڊائريءَ، تاثرن ۽ خطن تي مشتمل آهي، جيڪي هن [[انگلينڊ]] ۾ رهائش دوران لکيا. هو -برطانيا- ۾ اڪائونٽس جي ڊگري حاصل ڪرڻ ويو هو، پر اتي حالتون هن لاءِ ناسازگار رهيون ۽ بنا ڊگري وٺڻ جي سنڌ موٽي آيو. -برطانيا- ۾ سمورو وقت افراتفريءَ ۾ گذاريائين. هن -برطانيا- ۾ سنڌ سان محبت جو ناتو قائم رکيو. ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ، لعل جوڻيجي جي تعارف دوران هن ڪتاب بابت لکيو آهي ته هي خط ۽ ڊائري بنا ڪنهن تصنع جي لکيل آهن، ڇوته هي شايع ٿيڻ لاءِ لکيل نه آهي، -ان- ڪري هنن ۾ جيڪو ڪجهه به لعل لکيو آهي، اهو سندس اندر جو اڌمو آهي. اهو اڌمو جيڪو ڪنهن به ٺاهه ٺوهه يا مصلحت آميزيءَ کان پاڪ آهي. هن -برطانيا- جي زندگيءَ جو سچو پچو عڪس چٽيو آهي ۽ منافقي نه ڪئي آهي. هيءُ ڪتاب اروڙ -اشاعت- گهر، سکر پاران 1986ع ۾، رشيد ڀٽيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 346 صفحن جي ڪرائون سائيز ڪتاب جي قيمت 30 رپيا آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D9%86%DA%8A%20%D8%AC%D8%A7%20%D8%A7%DA%8D%D8%A7%D8%A6%D9%8A%20%D8%B3%D8%A7%D9%84{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7ochpsbvdk46yhgx8doxgeleuqvn9bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگلينڊ جي تاريخ (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23114</id>
    <revision>
      <id>374400</id>
      <parentid>368992</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6538" sha1="pcme6drz31dukuxvqr788g8vetbz7d1" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخ''' جي موضوع تي گهڻن ليکڪن [[انگريزي ٻولي|انگريزيءَ]] مان ڪتاب ترجمو ڪري ڇپايا، جو ان وقت ضرورت مطابق [[سنڌ]] جي شاگردن کي هاءِ اسڪولن ۾ [[انگلينڊ]] جي [[تاريخ]] پڙهڻ لازمي هئي. ڪن ليکڪن سڄا ڪتاب ترجمو ڪيا ته ڪن مختصر لکيا. ڪن ماڳهين اختصار ڪيو. بهرحال ان وقت هن نالي وارا جيڪي ڪتاب ڇپيا ۽ معلوم ٿي سگهيا، تن جي ڄاڻ هيٺ ڏجي ٿي: 
* انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو پهريون): هن ڪتاب جو مترجم پرڀداس آنندرام آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي سان لاڳاپيل هو. 400 صفحن جو هيءُ ڪتاب، ليٿو ۾ ڇپيل آهي ۽ ڪتاب جي قيمت هڪ رپيو آهي. هيءُ ڪتاب تعليم کاتي جي ڇاپخاني ڪراچيءَ مان 1868ع ۾ شايع ٿيو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هن ڪتاب جا ليکڪ واڌومل چنديرام ۽ پرڀداس آنندرام آهن، جيڪي ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي سان لاڳاپيل هئا. ليٿو ۾ ڇپيل هن ڪتاب جا 350 صفحا آهن. ڪتاب جو ملهه 14 آنا آهي. هيءُ ڪتاب تعليم کاتي جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1871ع ۾ ڇپيو. 
* انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو پهريون): هن ڪتاب جو ليکڪ تاراچند شوقيرام آڏواڻي هو، جيڪو ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي ۾ ٽرانسليٽر هو. هيءُ 79 صفحن جو ڪتاب الوهي ڇاپي ۾ ڇپيل آهي. ڪتاب جي قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1886ع ۾ شايع ٿيو. هن جو ٻيو ڀاڱو، جنهن جو ليکڪ پڻ تاراچند شوقيرام هو، ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1886ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 3 آنا ڄاڻايل آهي. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هن ڪتاب جو ليکڪ بولچند ڪوڙومل جڳتياڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ جي تعليم کاتي سان واسطو رکندڙ هو. ٽائيپ ۾ ڇپيل هن ڪتاب جا 567 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1892ع ۾ ڇپيو. 
* انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو ٻيو): هن ڪتاب جا مترجم چانڊومل ۽ مولچند آهن. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 14 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، هندو پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1925ع ۾ ڇپيو. 
* انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو ٻيو): هيءُ ڪتاب چيلارام کيمچند آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز واري هن ڪتاب ۾ 227 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ليکڪ هيءُ ڪتاب نئشنل اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب راڌا ڪرشناڻيءَ ۽ رامچند لالومل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جا 114 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، مولچند ميگهراج، راجپوت پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، جشن مل هيمنداس، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1954ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب قاضي علي رضا جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 13 صفحا آهن ۽ قميت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نوتنداس گوپچند ڀاٽيا سال 1938ع ۾ ڇپايو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب ايڇ.ايل.ڇٻلاڻيءَ ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 148 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، ليکڪن، سواستڪا پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1940ع ۾ ڇپايو. 
* انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو پهريون): هيءُ ڪتاب جشن مل شيوارام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 220 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 2 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون موهن لعل پوڪرداس، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1946ع ۾ ڇپايو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب نند لال پوڪرداس ڪالرو جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 246 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 4 آنا ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو سترهون، موتي رام گرڌاري داس، موتي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب خانبهادر محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 103 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 2 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر.ايڇ.احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1951ع ۾ ڇپايو. 
* انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب مرزا اجمل بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 253 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D9%86%DA%8A%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE انگلنڊ جي تاريخ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي ٻولي]]
[[زمرو:تاريخ جون ڪتابون]]</text>
      <sha1>pcme6drz31dukuxvqr788g8vetbz7d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگلينڊ ۾ سڀاڻي جا اسڪول (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23115</id>
    <revision>
      <id>374401</id>
      <parentid>242885</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="840" sha1="n2rpd7y30f0kn0vxtvrrkbc5sqggztr" xml:space="preserve">ڪتاب '''انگلينڊ ۾ سڀاڻي جا اسڪول''' جو مترجم پھلاجراءِ واسواڻي آهي. هن ڊبل رايل سائيز ڪتاب ۾ 28 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا ڄاڻايل آهي. ڄيٺمل پرسرام هيءُ ڪتاب بلئوٽسڪي پريس، [[حيدرآباد]] مان ڇپايو، جنھن جو سال ڄاڻايل ناهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D9%86%DA%8A%20%DB%BE%20%D8%B3%DA%80%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20%D8%AC%D8%A7%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84 انگلنڊ ۾ سڀاڻي جا اسڪول : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>n2rpd7y30f0kn0vxtvrrkbc5sqggztr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23116</id>
    <revision>
      <id>374452</id>
      <parentid>100528</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="ep8ltmwr4ykto1motnuyt0wa3q308cf" xml:space="preserve">ڪاٺيءَ جي نڪتل کُتَ. چهنبياري ڪاٺي، جيڪا ڪپڙي وغيره کي لڳي ۽ اُن کي ڦاڙي وجهي يا اٽڪي پوي. وڻ مان وڍيل ٽاريءَ جو باقي بچيل ٽڪرو، جيڪو وڻ جي ڏار ۾ بيٺو هجي. قاصائي ڪا ڦنڊر يا -ٻڪري- وڻ جي هيٺان ڪُهندو ۽ وڍيل عضون يا گوشت کي ٽنگڻ لاءِ وڻ جي نڪتل کُتن يا لوهه جي ڪُنڍن ۾ ٽنگيندو. 

[[سنڌ]] جي ڳوٺن ۾ اِهو رواج آهي ته ڪو ماڻهو ڦنڊر يا -ٻڪري- ڪُهي، -ان- جو گوشت وڪڻندو ته ڳوٺ کان ٻاهر وڻ جي انگهن ۾ ڪٺل جانور جا عضوا ٽنگي ڇڏيندو. پوءِ اُتي -تڏو- وڇائي، -ان- تي ڪاٺيءَ جو -ٽڪر- يا اَڏِي رکي گوشت ٽنگي ڇڏيندو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%87%D9%87 انگهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ep8ltmwr4ykto1motnuyt0wa3q308cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگھ دڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23117</id>
    <revision>
      <id>374453</id>
      <parentid>139048</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="26nt084jb3ezux8w5tfv0uf6i101hrb" xml:space="preserve">هي اسلامي وچئين دور جو آهي. ماڳ شھدادڪوٽ، ميروخان روڊ [[قمبر-شهدادڪوٽ ضلعو|ضلعو قمبر شھدادڪوٽ]] ۾ واقع آهي. ماڳ -اتر- ڊگھائي ڦاڪ 27◦ 51′ 20′′ ڊگرين ۽ -اوڀر- ويڪرائي ڦاڪ 67◦59′00′′ ڊگرين تي واقع آھي. ھي دڙو 125x130 ميٽر ڊيگهه ويڪرو ۽ 6 ميٽر اوچو آھي. ھتان مليل وٿن مان معلوم ٿئي ٿو ته ھي وچين اسلامي دور جو ماڳ آھي. ھن جي کوٽائي ٿيل ڪانه آھي. ھي ماڳ ھوريان ھوريان ختم ٿي رھيو آھي جو زرعي زمين جي والار ۾ اچي ويو آھي. ھيٺ خبر ناھي پاڻ سان ڪھڙي -تاريخ- رکي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%87%D9%87%20%D8%AF%DA%99%D9%88 انگهه دڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار]]</text>
      <sha1>26nt084jb3ezux8w5tfv0uf6i101hrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگوري سرڪو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23118</id>
    <revision>
      <id>374403</id>
      <parentid>100497</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="m4vg6swq0fvxm58vfl2tf198fhfus8r" xml:space="preserve">[[انگور|انگورن]] مان ٺهيل هڪ قسم جو اڇو سُرڪو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انگوري سرڪو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D8%B3%D8%B1%DA%AA%D9%88 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210800/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D8%B3%D8%B1%DA%AA%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>m4vg6swq0fvxm58vfl2tf198fhfus8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگوري شراب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23119</id>
    <revision>
      <id>374404</id>
      <parentid>100498</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="qa5vcwjhcaf0i9jfx87nvml524e2awx" xml:space="preserve">[[انگور|انگورن]] مان ٺهيل هڪ قسم جو ڳاڙهو شراب.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8 انگوري شراب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qa5vcwjhcaf0i9jfx87nvml524e2awx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي اصول (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23120</id>
    <revision>
      <id>374405</id>
      <parentid>100499</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="3dbqpny3ccvhlfihi4gnkozzcga2sz6" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب عبدالڪريم سنديلي جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 112 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، ايم. اسلم ميان، سال [[1956ء|1956ع]] ۾ ڇپايو&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84 انگي اصول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>3dbqpny3ccvhlfihi4gnkozzcga2sz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23121</id>
    <revision>
      <id>374438</id>
      <parentid>100516</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="qqtlnk22dmyywr2hoxej38u7hzbyuau" xml:space="preserve">انگريزن جي آئي، ڏيهي -ٻولي- پڙهائڻ لاءِ [[سنڌ]] ۾ اسڪول کليا، -جن- ۾ ٻين مضمونن سان گڏ رياضيءَ جو مضمون به لازمي پڙهايو ويندو هو. -ان- ضرورت کي محسوس ڪندي انگريزيءَ مان رياضيءَ جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ ڪتاب ترجمو ڪيا ويا. انهن کي انگي حساب سڏيو ويو، پهرين ڪرشنا شاستري گوڊبولي جي رياضيءَ تي لکيل ڪتاب جو سنڌيءَ ۾ 1869ع ڌاري ترجمو ٿيو. -ان- کان پوءِ انهيءَ نموني تي ضرورت مطابق سڀني ڪلاسن لاءِ جدا جدا ڪتاب لکيا ويا. هيٺ رياضيءَ جي موضوع تي -انگريز- دور ۾ سنڌيءَ ۾ لکيل انهن ڪجهه آڳاٽن ڪتابن جو تفصيل ڏجي ٿو، جيڪي دستياب ٿيا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8 انگي حساب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qqtlnk22dmyywr2hoxej38u7hzbyuau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (اصولن سان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23122</id>
    <revision>
      <id>374406</id>
      <parentid>100500</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="m7gydw5squce59vi6g9h5928m78o6fm" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب -الله- بخس -ٽالپر- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 574 صفحا آهن ۽ قيمت 5 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -الله- بخش حسين خان -ٽالپر-، پاڪ پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1951ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%20%20(%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%D9%86%20%D8%B3%D8%A7%D9%86%20) انگي حساب ( اصولن سان ) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>m7gydw5squce59vi6g9h5928m78o6fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (محمد صديق ميمڻ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23123</id>
    <revision>
      <id>374427</id>
      <parentid>100510</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1592" sha1="5dk033hwjp4k1hghp2jcol3x1cgo3zm" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز واري هن ڪتاب ۾ 192 صفحا آهن. مدن لال پوڪرداس ديش متر پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%20%20(%20%DA%80%D8%A7%DA%B1%D8%A7%20%DA%86%D8%A7%D8%B1%20) انگي حساب ( ڀاڱا چار ) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

چوٿون ڀاڱو:هيءُ ڪتاب خانبهادر محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 74 صفحا آهن ۽ قيمت 15 -آنا- ڄاڻايل آهن. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1957ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوڏهون ڇاپو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، سنڌ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%20%20(%20%DA%80%D8%A7%DA%B1%D9%88%20%DA%86%D9%88%D9%BF%D9%88%D9%86%20) انگي حساب ( ڀاڱو چوٿون ) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5dk033hwjp4k1hghp2jcol3x1cgo3zm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (پيسومل ريجھومل)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23124</id>
    <revision>
      <id>374436</id>
      <parentid>100514</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="j8r79lpy06tpc87kwlipjh55npojsg5" xml:space="preserve">انگي حساب ( ڀاڱو چوٿون ):هيءُ ڪتاب پيسومل ريجهومل جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 68 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي . پهريون ڇاپو ، غلام محمد شاهواڻيءَ ، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1945ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%20%2020 انگي حساب 20 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j8r79lpy06tpc87kwlipjh55npojsg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪرمچند ليلارام ھڱوراڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23126</id>
    <revision>
      <id>374441</id>
      <parentid>368886</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="33ziy9jg1bq0koopzd4kvzs03nxuc27" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 377 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ميشرس پوڪرداس، ڪارونس پرنٽنگ پريس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2011 انگي حساب 11 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ڪارونس پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1930ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ٽيڪچند ليکراج هوتاڻيءَ، 1936ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هن ڪتاب جو جدا ڇاپو لڪشمي پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1937ع ۾ ڇپيو، جنهن جي قيمت 5 -آنا- آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، ڀوڄراج پوڪرداس سال 1938ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هيءُ ڪتاب پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1940ع ۾ شايع ڪيو.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2013{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]]</text>
      <sha1>33ziy9jg1bq0koopzd4kvzs03nxuc27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (شيخ عبدالحق)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23127</id>
    <revision>
      <id>374411</id>
      <parentid>368877</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1771" sha1="i8siewujyfzr3pptqjep0rlwf17wjck" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب شيخ عبدالحق جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 174 ۽ قيمت 14 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، [[شڪارپور]] مان سال 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو اٺون، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو نائون، ساڳيءَ پريس، مان 1934ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڏهون ڇاپو پوڪرداس ائنڊ سنز 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2012 انگي حساب 12 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ٻيون ڪتاب: هيءُ ڪتاب عبدالحق شيخ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سيد مٺن شاهه، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1914ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%206 انگي حساب 6 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]]</text>
      <sha1>i8siewujyfzr3pptqjep0rlwf17wjck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪشنچند تيرٿداس شاھاڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23128</id>
    <revision>
      <id>374443</id>
      <parentid>85097</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="iozbqr06niq8ip8kahlmzc0ie90uxk3" xml:space="preserve">'''''انگي حساب''' هيءُ ڪتاب ڪشنچند تيرٿداس شاهاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 144 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو ٻيو، ايڊيوڪيشنل پبلشنگ هائوس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2014 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ورھاڱي کان سنڌ جا درسي ڪتاب]]</text>
      <sha1>iozbqr06niq8ip8kahlmzc0ie90uxk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (رسول بخش)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23129</id>
    <revision>
      <id>374409</id>
      <parentid>100503</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="124wbfnfupnw6bswgswpth2p8eccx0w" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب رسول بخش جو لکيل آهي، جيڪو هن ٻئي درجي وارن لاءِ لکيو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 5 -آنا- ڄاڻايل آهي. جي. -آر-. آسراڻيءَ، راڄپال پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1934ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، جي. -آر-. آسراڻيءَ، راڄپال پريس، [[شڪارپور]] مان 1945ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 142 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2015 انگي حساب 15 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>124wbfnfupnw6bswgswpth2p8eccx0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ھرچند سنگھ جي. پرسواڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23130</id>
    <revision>
      <id>374446</id>
      <parentid>100522</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="7zt0t31s32253q8g93fuu2cc9ul1kdg" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه جي. پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، هيچند سنگهه پرسواڻي، ديوي پرنٽنگ پريس، [[شڪارپور]] مان سال 1934ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;ڀhttp://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2016 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250519094838/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2016 |date=2025-05-19 }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7zt0t31s32253q8g93fuu2cc9ul1kdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (فتح محمد دوست محمد قريشي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23131</id>
    <revision>
      <id>374413</id>
      <parentid>84872</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="46mdi2t8r5res98k70zbj0ibeo7xzye" xml:space="preserve">'''''انگي حساب'''، هيءُ ڪتاب فتح محمد دوست محمد قريشيءَ جو لکيل آهي، جيڪو پنجين درجي لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري ڪتاب ۾ 142 صفحا ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مدن لال پوڪرداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، [[سکر]] مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو چوٿون، مدن لال پوڪرداس، ڪرائون اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2017 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ورھاڱي کان اڳ سنڌ جا درسي ڪتاب]]</text>
      <sha1>46mdi2t8r5res98k70zbj0ibeo7xzye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (قاضي جان محمد اڪبر علي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23132</id>
    <revision>
      <id>374419</id>
      <parentid>368879</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="9zjym20b5lt3rd6p3yj6fsoq0silv8y" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 162 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي . پهريون ڇاپو ، پوڪرداس ائنڊ سنز ، سنڌ پرنٽنگ پريس ، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، به پوڪرداس ائنڊ سنز ، سال 1937ع ۾ چنڊن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان ڇپايو . هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، امر اليڪٽرڪ ورڪس حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، چندن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ڪرائون پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ستون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو اَٺون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ديش متر پرنٽنگ پريس ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1946ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو نائون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، آفتاب پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2018 انگي حساب 18 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 39 صفحا ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، مدن لال پوڪرداس، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، مدن لال پوڪرداس، امر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 482 صفحا آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2019 انگي حساب 19 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو ستين درجي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 212 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊر پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2023 انگي حساب 23 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]]</text>
      <sha1>9zjym20b5lt3rd6p3yj6fsoq0silv8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪرشنا شاستري گوڊبولي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23133</id>
    <revision>
      <id>374439</id>
      <parentid>100517</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="61c216i07cbejrrpfvn9uh47ckzn21e" xml:space="preserve">هن ڪتاب جو ليکڪ ڪرشنا شاستري گوڊبولي آهي، جيڪو ڪراچيءَ جو رهندڙ هو. هن 724 صفحن تي انگي حساب ترتيب ڏنو، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيو ۽ -ان- جون هڪ هزار ڪاپيون ڇپيون. -ان- وقت ڪتاب جي قيمت 8-1 (هڪ رپيو -اٺ- -آنا-) هئي. هيءُ ڪتاب -تعليم- کاتي جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان سال 1869ع ۾ ڇپيو ۽ شايع ٿيو. هن انگي حساب جو ٻيو ڇاپو، سال 1881ع ۾ ڪمشنر جي ڇاپخاني، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان شايع ٿيو، جنهن ۾ 528 صفحا هئا. قيمت 9 -آنا- ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انگي حساب 2 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%202 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2025-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812183227/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%202 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>61c216i07cbejrrpfvn9uh47ckzn21e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪنيا لعل سيتلداس ناگپال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23134</id>
    <revision>
      <id>374445</id>
      <parentid>100521</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="97x3duyb5916ijeaw489vhvhgcgcrwd" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل سيتلداس ناگپال جو لکيل آهي ، جيڪو هن ٽئين درجي لاءِ لکيو . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي . ڄيٺانند هيمنداس ، هيمراج پرنٽنگ پريس ، [[سکر]] مان سال 1945ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، ساڳيءَ پريس ، مان 1946ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2021 انگي حساب 21 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>97x3duyb5916ijeaw489vhvhgcgcrwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (محمد اسماعيل عرساڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23135</id>
    <revision>
      <id>374426</id>
      <parentid>100509</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="p6mum3959o0ltndgadqlj5xd074h2am" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[محمد اسماعيل عرساڻي|محمد اسماعيل عرساڻيءَ]] ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو درجي ٽئين لاءِ لکيو ويو. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 127 صفحا آهن ۽ قيمت 15 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2022 انگي حساب 22 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ٻيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو ٻئي درجي لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2024 انگي حساب 24 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو هن درجي چوٿين لاءِ لکيو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 120 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2025 انگي حساب 25 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

چوٿون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو درجي ٻئي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. رايل سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 108 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سنڌ ٽيڪسٽ بُڪ بورڊ، حيدرآباد، -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان سال 1972ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪتاب ايجنسي طرفان -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان 1973ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انگي حساب 29 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2029 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2025-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522184106/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2029 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>p6mum3959o0ltndgadqlj5xd074h2am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (شرف الدين شاھ راشدي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23136</id>
    <revision>
      <id>374410</id>
      <parentid>100504</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="1fziujblwku9ye301npnadgycqpc86p" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب شرف الدين شاهه راشديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 1097 صفحا آهن ۽ قيمت 10 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2026 انگي حساب 26 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>1fziujblwku9ye301npnadgycqpc86p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (محمد ابراھيم عباسي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23137</id>
    <revision>
      <id>374422</id>
      <parentid>100508</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="l3w7dgxf2yroexgmlhp09m1kxoo3599" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد ابراهيم عباسيءَ ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 256 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 28 پئسا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، 1968ع ۾ ڇپيو ۽ ڇاپو اٺون، محمد يوسف ۽ برادرس، فردوس پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1968ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2027 انگي حساب 27 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>l3w7dgxf2yroexgmlhp09m1kxoo3599</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (الله بخش ٽالپر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23138</id>
    <revision>
      <id>374407</id>
      <parentid>100501</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="0hitagjbaytif4rtanyy9k2bcs45x9p" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب -الله- بخش -ٽالپر- جو لکيل آهي، جيڪو درجي پنجين جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 215 صفحا آهن ۽ قيمت 97 پئسا ڄاڻايل آهن. ڇاپو نائون، عجائب اسٽور، نئشنل پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1970ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، عجائب اسٽور سکر، نيو گرين پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1973ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2028 انگي حساب 28 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0hitagjbaytif4rtanyy9k2bcs45x9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (وزيرمل اتمچند لالواڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23139</id>
    <revision>
      <id>374432</id>
      <parentid>100513</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="648" sha1="j5gp9zhqtrjweaclj6knq5gmyixj67v" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب وزيرمل اتمچند لالواڻيءَ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 66 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. گورنمينٽ سينٽرل بوڪ ڊيپوءَ سنڌ گزيٽ، ڪمرشل پريس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان سال 1894ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%203 انگي حساب 3 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j5gp9zhqtrjweaclj6knq5gmyixj67v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (محمد ابراھيم جويو)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23140</id>
    <revision>
      <id>374420</id>
      <parentid>100507</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="0md4lgiz12i5doj2wsxmtzqa1b6oyul" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[محمد ابراهيم جويو|محمد ابراهيم جويي]] ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 286 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 68 پئسا آهي. ڇاپو ٽيون، شيخ غلام علي ائنڊ سنز ڪراچي، نيو گرين پريس، حيدرآباد مان سال 1973ع ۾ ڇپرايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2030 انگي حساب 30 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0md4lgiz12i5doj2wsxmtzqa1b6oyul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪشنچن اتمچند)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23141</id>
    <revision>
      <id>374442</id>
      <parentid>161212</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="3kbvxtxm5oxtc585nqz6ewqpoea0muk" xml:space="preserve">ڪتاب '''انگي حساب''' ڪشنچند اتمچند جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 340 صفحا آهن. هيءُ ڪتاب سال [[1906ع]] ۾ ڇپيو. پريس، وغيره ڄاڻايل ناهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%204 انگي حساب 4 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1906ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>3kbvxtxm5oxtc585nqz6ewqpoea0muk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڏئيم مل اتمچند لالواڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23142</id>
    <revision>
      <id>374437</id>
      <parentid>100515</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1043" sha1="efwosizacxk3g4rzti6vs76u5qclget" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب ڏئيم مل اتمچند لالواڻيءَ جو لکيل آهي . ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 484 صفحا ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي . ڇاپو چوٿون ، -الحق- پريس ، [[سکر]] مان سال 1908ع ۾ ڇپيو . هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو ، مرڪنٽائيل اسٽيم پريس ، ڪراچيءَ مان سال 1911ع ۾ ڇپيو . هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو ، واسنمل ڪشنچند پريميئر پريس ، حيدرآباد مان سال 1914ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انگي حساب 5 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%205 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2020-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604214357/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%205 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>efwosizacxk3g4rzti6vs76u5qclget</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ھمتسنگھ گاجسنگھ آڏواڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23143</id>
    <revision>
      <id>374447</id>
      <parentid>100523</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="e4kkun42v6duyvc8zc16brq8nq8vqfq" xml:space="preserve">هن ڪتاب جو ليکڪ همتسنگهه گاجسنگهه -آڏواڻي- هو، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ هو. 414 صفحن واري هن ڪتاب جون 515 ڪاپيون ٽائيپ ۾ ڇپيون. ڪتاب جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ انگي حساب، ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1893ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، رايل سائيز ۾ 330 صفحن تي مشتمل، وڪٽوريا پريس، [[سکر]] مان 1916ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%207 انگي حساب 7 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>e4kkun42v6duyvc8zc16brq8nq8vqfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (ڪشنچند گلابسنگھ گدواڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23144</id>
    <revision>
      <id>374444</id>
      <parentid>100520</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="phdy0zcqiiy364p5x2mar9t34nj87gy" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب ڪشنچند گلابسنگهه گدواڻيءَ ۽ ساٿين جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 176 صفحا ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌ جووينائيل ڪوآپاريٽو سوسائٽيءَ، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1926ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نئشنل پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1928ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%208 انگي حساب 8 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>phdy0zcqiiy364p5x2mar9t34nj87gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (مرزا قليچ بيگ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23145</id>
    <revision>
      <id>374429</id>
      <parentid>100511</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="9pmhwkja83r0txdibhqh755le4cqtv2" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[مرزا قليچ بيگ]] جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 133 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، تيجنداس جي. ڀٽاڻيءَ، نئشنل پيس، حيدرآباد مان سال 1927ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%209 انگي حساب 9 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>9pmhwkja83r0txdibhqh755le4cqtv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب (اوڌنمل سترامداس سڌاڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23146</id>
    <revision>
      <id>374408</id>
      <parentid>368875</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="f2eb0c09loq2dbeijyig98lumu6q5ty" xml:space="preserve">هن ڪتاب جو ليکڪ اوڌنمل سترامداس سڌاڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم هو. سندس ٺاهيل انگي حساب 84 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيل آهي. هن ڪتاب جي ڇپيل ڪاپين جو تعداد 500 آهي ۽ هڪ ڪاپيءَ جو ملهه 4- 1 (هڪ رپيو 4 -آنا-) آهي. هي5 ڪتاب قيصريه پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان 1897ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A83 انگي حساب3 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:درسي ڪتابون]]
[[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]]</text>
      <sha1>f2eb0c09loq2dbeijyig98lumu6q5ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب ۽ جاميٽري (علي محمد مھر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23147</id>
    <revision>
      <id>374449</id>
      <parentid>100525</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="810" sha1="45ychabofvcrd7on47l166wwz7l6k46" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب علي محمد مهر جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي ، جنهن ۾ 346 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي . ڇاپو پهريون ، محمد يوسف ائنڊ برادرس ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1962ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون ، سال 1963ع ۾ ڇپيو .&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%20%DB%BD%20%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%BD%D8%B1%D9%8A انگي حساب ۽ جاميٽري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>45ychabofvcrd7on47l166wwz7l6k46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگي حساب ۽ جاميٽري (شرف الدين شاھ راشدي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23149</id>
    <revision>
      <id>374448</id>
      <parentid>100524</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="grxk0jdal0xq92n1xq0st4ato09lr3v" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب شرف الدين شاهه راشديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 216 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 29 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، رايل بوڪ ڊيپو [[حيدرآباد]] سال 1964ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%20%DB%BD%20%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%BD%D8%B1%D9%8A%202 انگي حساب ۽ جاميٽري 2 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>grxk0jdal0xq92n1xq0st4ato09lr3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوئن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23239</id>
    <revision>
      <id>374454</id>
      <parentid>268941</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="njddw1qna4ft59bmfzqlwqb8smognnd" xml:space="preserve">[[File:Starr_030807-0168_Eclipta_prostrata.jpg | thumb | 220x124px | right | اوئن جو ٻوٽو]]'''اوئِنُ''' (Trailing/ Eclipta Prostrata) هڪ قسم جو [[ٻوٽا|ٻوٽو]]. هيءُ ننڍو ٻوٽو پاڻيءَ جي ڪنارن تي ٿئي ٿو، رنگ گهاٽو سائو ڪاراڻ مائل، پسارڪي وکر طور ڪم اچي ٿو. هن کي گهوٽي، ترن جي تيل ۾ ڪوسو ڪري، سوڄ تي ٻَڌبو ته ان کي نرم ڪري سُور لاهي ڇڏيندو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اوئِن ''اوئن''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130190059/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%A6%D9%90%D9%86 |date=2024-11-30 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]](جي ويب-سرزمين)جلد پھريون [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست]]
[[زمرو:ٻوٽا]]</text>
      <sha1>njddw1qna4ft59bmfzqlwqb8smognnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوائلي ھاٿي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23241</id>
    <revision>
      <id>374455</id>
      <parentid>268929</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="fhpgrrhco4whacueul5t4zx9okxgt34" xml:space="preserve">[[File:Knight_Mastodon.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= اوائلي ھاٿيءَ جو عڪس | اوائلي ھاٿيءَ جو عڪس]][[سنڌ]] ۾ وڏي جسامت جا مماليه (136 ملين سال اڳ) برابر پيدا ٿيا. اهڙي دريافت 1982ع ڌاري آمريڪي سائنسدانن ڪئي هئي پر انهن کان به گهڻو اڳ مسٽر بلانفورڊ کوج ڪري چڪو هو. ايڇ ٽي سورلي جي سنڌ گزيٽر ۾ به ڊائنو ٿيريم جو ذڪر موجود آهي. 2003ع ڌاري -بدر- ابڙي به -ان- سلسلي ۾ ڪنهن هنڌ ڊائنو ٿيريم جو سڄو سارو هڏائون پڃرو ڏٺو آهي. هن وٽ -ان- ماڳ جا ڪوآرڊينيٽس (ڊگهائي ۽ ويڪرائي ڦاڪ موجب پوزيشن) موجود آهن، جنهن جاءِ تي اهو هڏائون پڃرو موجود آهي، -ان- جو ڏس هن عام نه ڪيو آهي ته متان ماڻهو لالچ ۾ اچي اهو پنڊ پهڻ ٿيل ڍانڍو ضايع ڪن. 
ڊائنو ٿيريم 14 فٽ قدبت جو -اوائلي هاٿي- هو. اهو آڳاٽي دور جي برفاني هاٿي ميموٿ (Mammuthus) کان جسماني طور ڪافي وڏو نسلي طور -ان- جو به -تڙ- ڏاڏو هو. -ان- جا وَڄ اڄوڪي هاٿيءَ وانگر مٿين ڄاڙيءَ ۾ ڪو نه هئا، پر اهي هيٺين ڄاڙيءَ سان ڳنڍيل ۽ مٿان کان هيٺ زمين ڏانهن وريل هوندا هئا. -ان- جا کائڻ وارا اصل ڏند مهارن کان مٿي 3.5 سينٽي ميٽر ۽ ويڪر ۾ 6.5 سينٽي ميٽر هئا. هي ڏند ڏاٺن جهڙا آهن، -جن- ۾ ٻن کان ٽي کانچا (ridges) آهن. اهي ڏاٺون ظاهر ڪن ٿيون ته هي هاٿي پنهنجي غذا کي وات ۾ چڱيءَ طرح چٻاڙي کائيندو هو. ڊائنو ٿيريم مايوسين (25 ملين سال اڳ) پلائسٽيسن عهد تائين موجود هو. سائنسدانن جو خيال آهي ته هي ٻيلن ۾ رهندو هو ۽ هيٺ وريل نيشن سان ٻوٽن جون پاڙون ۽ وڻن جا -ٿڙ- کوٽي کائي ويندو هو. يعني لڪيءَ وارو -جبل- انهن ڏينهن ۾ گهاٽي ٻيلي سان ڍڪيل هو، اهي برساتي -ٻيلا- هئا -جن- ۾ تمام ڊگها وڻ موجود هئا. اهڙن ڊگهن وڻن جا پنڊ پهڻ موجود آهن. لڪي -جبل- ۾ -بدر- ابڙي جي رپورٽ موجب انهن مان هڪ وڻ جو 52 فٽ يڪو -ٿڙ- ايترو ويڪرو آهي، جو اهو ٻن ماڻهن جي گڏيل ڀاڪر ۾ مشڪل سان ايندو. اهو -ٿڙ- کان به وڏو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته -ان- جو باقي حصو ٽڪريءَ ۾ اندر پوريل آهي. هڪ ٻيو پنڊ پهڻ 120 فٽ ڊگهوهو، پر بدقسمتيءَ سان اهو پنهنجي وزن سبب ٽڪرن ٽڪرن جي صورت ۾ هڪ ڍوريءَ تي آرپار پيو آهي. اهو علائقو ارضياتي طور ’منڇر جوڙجڪ‘ جو آهي. 
ٽيون مرحلو اڇي سرمائي ۽ ناسي وارياسي -پٿر- ۽ نارنگي ڳاڙهي مٽيءَ تي ٻڌل آهي ۽ الهندي سنڌ ۾ آهي. هي ٿُلهو، وڏن تَهن وارو سرمائي ريتيلو -پٿر- آهي، پر ڪنگلامَرَٽ حالتن ۾ به ملي ٿو، جنهن جي درجي -بندي- گاج ناڙي ننڍڙين گول پٿرين ۽ گول جِنبن (pebbles and boulders) طور ڪري سگهجي ٿي. -ان- ۾ پٿرايل ٻيلو آهي، جنهن ۾ ٿُڙن جا ٽڪرا ڏسجن ٿا. -ان- ۾مٽيءَ جو به وڏو مقدار آهي. -ان- جي ٿولهه 3000 فٽن تائين آهي. سيوهڻ کان -اتر- ۾ اهو حصو گاج نئن وٽ ۽ وري ڏکڻ ۾ لڪي شاهه صدر کان رني ڪوٽ سلسلي ۽ پوٺن جي وچ ۾ هلندو وڃي ٿو، يعني اهو ئي زمانو لڪي سلسلي ۽ -ان- جي ڀرپاسي ۾ عظيم برساتي ٻيلن ۽ انهن ۾ رهندڙ عظيم جهنگلي جيوت (هاٿين) جو آهي. -ان- خطي ۾ -اوڀر- وارو سڄو علائقو، جيڪو هاڻي سنڌ جو ميداني علائقو آهي، -ان- وقت سمنڊ هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%A6%D9%84%D9%8A%20%D9%87%D8%A7%D9%BF%D9%8A اوائلي هاٿي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fhpgrrhco4whacueul5t4zx9okxgt34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوبرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23243</id>
    <revision>
      <id>374456</id>
      <parentid>173265</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="9w673z4p1oyjcr0yn0nqfjykghtttic" xml:space="preserve">'''اوبرو''' ڪورڪي ڪم جو چرخو، جيڪو [[سِٽ]] يا [[پَٽ|پٽ]] ويڙهڻ جي ڪم ايندو آهي. ھلندڙ دور ۾ سُٽ ڪتڻ، تاڃي ٺاهڻ، ڪپڙي اُڻڻ جو هنر هٿ سان هلندو ٿو اچي. پر هاڻي آڏاڻا بجليءَ تي هلن ٿا، تنهنڪري ڪم تيزيءَ سان ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوبرو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%A8%D8%B1%D9%88 |access-date=2016-06-16 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409073211/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%A8%D8%B1%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{ڪچو}}</text>
      <sha1>9w673z4p1oyjcr0yn0nqfjykghtttic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوبڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23244</id>
    <revision>
      <id>374457</id>
      <parentid>235579</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="638" sha1="52epkth32whr60gyaajtm9hcd9xiytc" xml:space="preserve">'''اوبڻي''' سُٽ يا پٽ ويڙهڻ لاءِ ڪورڪي ڪم جو هڪ ننڍو چرخو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%A8%D9%90%DA%BB%D9%90%D9%8A اوبِڻِي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409023318/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%A8%D9%90%DA%BB%D9%90%D9%8A |date=2016-04-09 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>52epkth32whr60gyaajtm9hcd9xiytc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوتڙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23365</id>
    <revision>
      <id>374460</id>
      <parentid>139466</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="eemmcy5eopdtegefrmrpavxq2ejesvd" xml:space="preserve">درياهه يا [[سمنڊ]] جو اُهو تَڙ، -جتي- ٻيڙين جي بيهڻ جو سهنج نه هجي. اُهو سامونڊي ڏکيو ڪنارو، جنهن تي ٻيڙيءَ يا غوراب جي لنگر هڻڻ جي سولي جاءِ نه هجي. مثلاً ڇولين جي تيزيءَ سبب ٻيڙيءَ کي نقصان پهچي، يا تانگهي پاڻيءَ ۾ ٻيڙيءَ جو تر لڳي پوي، جو پوءِ نڪري نه سگهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AA%DA%99 اوتڙ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي لغت]]</text>
      <sha1>eemmcy5eopdtegefrmrpavxq2ejesvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوج علوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23372</id>
    <revision>
      <id>374461</id>
      <parentid>100537</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1194" sha1="n09bsc4mn2mmggggpceao3os2253i0l" xml:space="preserve">سنڌي ٻوليءَ جي شاعر ۽ نثر نويس. اوج علويءَ جو اصل نالو شفيع محمد ولد درمحمد علوي هو. سندس پيدائش 14 -آڪٽوبر-، 1921ع تي شهر [[شڪارپور]] ۾ ٿي. ايم. اي ڪيائين. انفرميشن آفيسر هو ۽ 1972ع ۾ وفات ڪيائين. سندس بيشمار مضمون ۽ مقالا ماهوار رسالن جهڙوڪ: ”نئين زندگي“، ”ڳوٺ سڌار“ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. هن ملتان ۾ انفرميشن آفيسر هئڻ دوران وفات ڪئي. پبلڪ لائبرري -باغ- لانگي خان ۾ سندس سمورا ڪتاب رکيا ويا، -جن- ۾ سنڌي جو گهڻو تعداد هو ۽ هن وقت باقاعدي -ان- لائبرريءَ ۾ سوين ڪتابن تي مشتمل سنڌي سيڪشن موجود آهي. هن لائبرريءَ جو سيڪريٽري ائڊووڪيٽ عمر ڪمال خان رهيو آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%20%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%8A{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>n09bsc4mn2mmggggpceao3os2253i0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوجاڳو (گيت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23373</id>
    <revision>
      <id>374462</id>
      <parentid>100538</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="f5gd930s2oh4nwhcyll53s0orn67q5f" xml:space="preserve">هي [[ٿر]] جو عام گيت آهي. هن قسم جا ڳيچ -ٿر- ۾ عورتون، شادي مراديءَ ۽ عام ڏينهن تي ڳائينديون آهن ’اوجاگي‘ جا مختصر ٻول هن طرح جا آهن: 
اي سکي، تنهنجي اک ڇو ڳاڙهي آهي؟ 
جواب: اي منهنجي سکي، تمام گهڻو -اوجاڳو- آهي. 
انهيءَ قسم جون ٻيون مصراعون هونديون آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوجاڳو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D8%A7%DA%B3%D9%88 |access-date=2016-06-17 |archive-date=2022-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610110015/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D8%A7%DA%B3%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>f5gd930s2oh4nwhcyll53s0orn67q5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوجھري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23377</id>
    <revision>
      <id>374464</id>
      <parentid>100540</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="mnmf5zpx51m9w1bds3ro7xzx545sr7n" xml:space="preserve">جانور جو اهو اندريون عضوو ، جنهن ۾ جانور جو کاڌو ( [[گاهه]] وغيره ) گڏ ٿئي ٿو . اهو هڪ وڏي ڳوٿريءَ وانگر ٿئي ٿو . -اوجهري- رڌي کائڻ لاءِ به ڪم اچي ٿي . اها طبي لحاظ کان دير هضم غذا آهي ، تنهنڪري چوندا آهن ته اوجهريءَ کي گرم مصالحن ۾ ڳاري پوءِ کائبو ته معدي کي طاقت ايندي ، پر هن جي کائڻ کان پوءِ يڪدم -پاڻي- پيئڻ سان نقصان ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%B1%D9%8A اوجهري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>mnmf5zpx51m9w1bds3ro7xzx545sr7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوجھڙي ڪئمپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23378</id>
    <revision>
      <id>374465</id>
      <parentid>285995</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5653" sha1="pc3dt9qop3spt8uhq9tgdetdgkja7ek" xml:space="preserve">اوجهڙي يا اوجڙي ڪئمپ راولپنڊيءَ ۾ واقع آهي -جتي- [[سوويت يونين]] خلاف وڙهڻ لاءِ افغان مجاهدن واسطي هٿيار رکيل هئا. 10 -اپريل- 1988ع ۾ ڪيمپ ۾ ڌماڪو ٿيو، جنهن ۾ اتي رکيل سمورا هٿيار ڦاٽي پيا. ڪيمپ مان اُڏايل راڪيٽن ۽ ٻين هٿيارن سبب راولپنڊيءَ ۽ [[اسلام آباد]] ۾ اٽڪل هڪ سئو ماڻهو مارجي ويا. انهي حادثي ۾ مارجي ويلن ۾ خاقان عباسي به شامل هو، جنهن جي ڪار کي هڪ ميزائل اچي لڳو هو. جڏهن ٻئي -جاڙا- شهر ڌماڪن سان گونجي اٿيا ۽ ماڻهن آسپاس ميزائل وسندي ڏٺا ته ماڻهن سمجهيو ته [[ڀارت]] حملو ڪيو آهي. واقعي واري ڏينهن ضياءَ -الحق- ڪوويت ۾ مني اسلامي سربراهه ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ ويل هو. هن سانحي بابت پهرين ڏينهن ضياءَ -الحق- ”غير معمولي حادثو“ سڏيو. هڪ هفتي بعد -ان- کي سبوتاز قرار ڏنو. آمريڪي حڪومت جي ماهرن موجب تباهه ٿيل هٿيار افغان ويڙهاڪن لاءِ هئا ۽ انهن اينٽي ايئر ڪرافٽ ميزائل، اينٽي ٽينڪ ميزائل، ۽ لانگ رينج مارٽر شامل هئا. انهن ماهرن مطابق تباهه ٿيل هٿيار -آمريڪا- جي ڏنل ڪل هٿيارن جو ٽيون حصو هئا. 
آمريڪا هن ڌماڪي کي سبوتاز سڏيو. ميڊيا ۾ اهي ڳالهيون به هليون ته اهو ڌماڪو هٿيار ۽ خاص ڪري ميزائل ڪنهن ٽئين ڌر کي وڪڻڻ واري معاملي کي لڪائڻ لاءِ ڪرايو ويو هو. بهرحال اصل حقيقت اڃا تائين راز بڻيل آهي. 
اهو ڌماڪو صدر جنرل ضياءَ -الحق- ۽ وزيراعظم محمد خان جوڻيجي جي وچ ۾ هلندڙ ڇڪتاڻ واري زماني ۾ ٿيو. جوڻيجو قومي اسيمبليءَ آڏو وعدو ڪيو هو ته انڪوائري رپورٽ عوام آڏو پڌري ڪئي ويندي ۽ جوابدارن کي سزا ڏني ويئي.جنرل ضياءَ جوڻيجي کي ڪمزور سمجهي وزيراعظم بڻايو هو، پر هن جڏهن پنهنجا اختيار استعمال ڪرڻ شروع ڪيا ته ٻنهي جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿي پيا. پهريون جهيڙو تڏهن ٿيو، جڏهن ضيا -جنيوا- ٺاهه تي صحيح ڪرڻ کان انڪار ڪيو. جوڻيجي مطالبو ڪيو ته اوجهڙي سانحي ۾ ملوث فوجي جنرلن کي سزا ڏني وڃي، پر ضيا ائين نه ڪيو. ڇاڪاڻ جو هو صدر چونڊجڻ جي باوجود فوج جو سربراهه هو ۽ هن پنهنجي -تڪ- ۾ پاڻ کي ڪمزور ڪرڻ نه ٿي گهريو. 
جاچ ڪميٽيءَ رپورٽ جنرل ضياءَ جي ويجهي ساٿي جنرل -اختر- عبدالرحمان تي الزام مڙهيو ته هن -آمريڪا- وٽان افغان مجاهدن لاءِ ڏنل هٿيار جي گودام کي ڄاڻي واڻي ڌماڪي سان اڏايو آهي، ڇاڪاڻ جو -آمريڪا- جي بچاءَ واري کاتي جي هڪ -ٽيم- ڏنل هٿيارن جي آڊٽ لاءِ اچي رهي هئي. 
جنرل ضياءَ ۽ جوڻيجي جي وچ ۾ آخري شو ڊائون 29 مئي 1988ع تي ٿيو. جڏهن هن صدارتي اختيار استعمال ڪندي وزيراعظم جوڻيجي کي برطرف ڪري ڇڏيو. 
اوجهڙي ڪئمپ مان اڏاڻل ميزائل راولپنڊي ۽ -اسلام- -آباد- جي مختلف علائقن ۾ پورجي ويا هئا، جيڪي ايندڙ ڪيترن سالن تائين ظاهر ٿيندا ۽ ڦاٽندا رهيا، -جن- جي وگهي بعد ۾ به -جاني- نقصان ٿيندو رهيو. 
وزيراعظم جوڻيجي واقعي جي جاچ لاءِ هڪ فوجي ۽ ٻي پارلياماني ڪميٽي جوڙي. پارلياماني ڪميٽي اسلم خٽڪ جي سربراهيءَ ۾ جوڙي وئي هئي. جيڪا پنهنجي رپورٽ نه ڏيئي سگهي. فوجي ڪميٽي جنرل عمران -الله- جي سربراهيءَ ۾ هئي جنهن پنهنجي رپورٽ حڪومت کي ڏئي ڇڏي. 
جنرل ضياءَ جي جهاز واري حادثي ۾ مرڻ کان پوءِ بينظير ڀٽو ۽ [[نواز شريف]] جون حڪومتون آيون، پر اهي ٻئي حڪومتون جنرل عمران جي رپورٽ شايع نه ڪري سگهيون. جوڻيجي دور جي وزير دفاع نعيم احمد خان جو چوڻ آهي ته کيس اها رپورٽ ملي هئي، پر جوڻيجي حڪومت جي خاتمي جي ٻئي ڏينهن هڪ ڳجهي اداري جا آفيسر سندس آفيس تي ڇاپو هڻي اها رپورٽ کڻي ويا. مشرف دور ۾ ڪجهه سينيٽرن اوجهڙي ڪيمپ سانحي جي جاچ رپورٽ شايع ڪرڻ جو مطالبو ڪيو هو، پر مشرف حڪومت اهو چئي انڪار ڪري ڇڏيو ته عظيم تر قومي مفادن سبب رپورٽ -جاري- نٿي ڪري سگهجي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D9%87%DA%99%D9%8A%20%DA%AA%D8%A6%D9%85%D9%BE اوجهڙي ڪئمپ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pc3dt9qop3spt8uhq9tgdetdgkja7ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوجھڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23379</id>
    <revision>
      <id>374466</id>
      <parentid>272568</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="tlq1qgjvjaouzmf2pqktpiopoyflh9h" xml:space="preserve">'''اوجهڻ''' [[مڇي]]ءَ يا پلي جهلڻ لاءِ هڪ قسم جي رڇ کي چئبو آھي، جيڪو نَڙي وانگر ٿيندو آهي. هن جي هڪڙي ڇيڙي تي تنبو ۽ ٻئي ڇيڙي تي ننڍو [[بتيلو]] ٻڌبو آهي. تري ايندڙ مڇي يا پلو هن رڇ ۾ ڦاسي پوندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D9%87%DA%BB اوجهڻ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>tlq1qgjvjaouzmf2pqktpiopoyflh9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوجھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23380</id>
    <revision>
      <id>374463</id>
      <parentid>100539</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="4jwtcukjc5hw5fz1gu3vkhxvmzd6p87" xml:space="preserve">[[گاهه]] کائيندڙ جانور جي اوجهريءَ ۾ پيل کاڌو. سنڌيءَ ۾ چوڻي آهي: 
اوجهه نه ڇنڊي -اوجهري-، توڙي ڌوپي منجهه درياهه 
اوجهريءَ ۾ -اوجهه- اهڙو ته چهٽيل هوندو آهي، جو اوجهريءَ کي صاف ڪرڻ ڏکيو ٿي پوندو آهي. ’-اوجهه- نه ڏيڻ’ هڪ اصطلاح آهي، معنى پنهنجو راز نه سلڻ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوجهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D9%87%D9%87 |access-date=2016-06-17 |archive-date=2024-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241104232028/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AC%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4jwtcukjc5hw5fz1gu3vkhxvmzd6p87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوتارو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23392</id>
    <revision>
      <id>374459</id>
      <parentid>135973</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1580" sha1="102bjyf73fhlvdrzas425q3rhjkd8rb" xml:space="preserve">'''''اوتارو''' سفر دوران، ٿڪ ڀڃڻ ۽ ڪجهه لمحن لاءِ وهٽن تان لهي ڊاٻو يا منزل ڪرڻ جي جاءِ، منزل گاهه، مڪان. مردن جي ويهڻ ۽ ڪچهري ڪرڻ جي جاءِ، دائرو ۽ [[اوطاق]]. ”اوتاري“ جو اهم مفهوم آڳاٽي دور ۾ رائج هو، جيڪو هاڻي اصلوڪي مفهوم کان بدلجي ٻئي روپ ۾ رائج ٿي ويو آهي. 
موجوده دور ۾ ”اوتارو“ انهيءَ جاءِ کي چئجي ٿو، جتي ڳوٺاڻا يا شهري تڏن تي ويهي رهاڻ ڪندا آهن. ان رهاڻ ۾ زماني جو احوال يا سگهڙپائيءَ جي ڪچهري ۽ ڳائڻ وڄائڻ به ٿيندو آهي. واٽهڙو به اتي ويهي ڪا گهڙي ساهي پٽي وري پنڌ پون ٿا. ڀنگ پيئڻ جا هيراڪ به گهڻو ڪري اوتاري ۾ ئي آبو شابو ڪندا آهن. ڪن اوتارن جي اڳيان انگاس کوڙي ڇڏيندا آهن ته جيئن اهو آسائشي ڪم لاءِ مخصوص ٿئي ۽ ان تي قبضو نه ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%88 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

{{ڪچو}}

[[زمرو:سنڌي ثقافت]]</text>
      <sha1>102bjyf73fhlvdrzas425q3rhjkd8rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اور موڙي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23408</id>
    <revision>
      <id>374467</id>
      <parentid>196586</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="6o6fw81iu426680a31fc8pe0xn0mv74" xml:space="preserve">'''اور موڙي''' (Or muri) ٻولي '''اورمور''' (Ormur)، '''اورموئي''' (Ormui)، '''بارگستا''' (Bargista) ۽ '''بارڪي''' نالن سان بہ سڃاتي وڃي ٿي.

هي ٻولي ڪاني گرماني، لوگر (Logar) ۽ [[وينسي ٻولي|وينسي ٻوليءَ]] سان 27 سيڪڙو ۽ [[پشتو ٻولي|پشتو ٻوليءَ]] سان 25 سيڪڙي کان 33 سيڪڙو هڪجهڙائي رکي ٿي.

هي ٻولي [[پاڪستان]] ۾ ديرا اسماعيل خان، وزيرستان ۽ [[افغانستان]] جي باراڪي بارڪ ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. پاڪستان ۾ هن جا 1000 ۽ افغانستان ۾، سال 2000ع ۾ هن جا 100 ڳالهائڻ وارا موجود هئا. هي موقوف ٻولي آهي. هي ٻولي هند يورپي، هند آريائي، براچي ٻولين جي شاخ مان آهي. هن ٻوليءَ تي درادي ٻولين جو اثر آهي. داردن وزيرستان تي جڏهن قبضو ڪيو هو تہ اتي اورمڙي قبيلو آباد هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اور%20موڙي اور موڙي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409190417/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D9%85%D9%88%DA%99%D9%8A |date=2016-04-09 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>6o6fw81iu426680a31fc8pe0xn0mv74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوراڻو (گيت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23409</id>
    <revision>
      <id>374468</id>
      <parentid>267235</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="myzr8maaysfpplgbn2df5lxs4dkxp0y" xml:space="preserve">'''اوراڻو''' ٻار کي سمهارڻ لاءِ مٺي آواز سان پرڀائڻ وارا ٻول. ”[[ماتا (بيماري)|ماتا]]“ جي بيماريءَ ۾ مريض اڳيان ”ماتا ديويءَ“ کي راضي ڪرڻ جي گيت کي بہ اوراڻوچئبو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%88 اوراڻو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>myzr8maaysfpplgbn2df5lxs4dkxp0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اورنگا بندر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23410</id>
    <revision>
      <id>374469</id>
      <parentid>255640</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="cdq0kck5yut72txiv1hakcb443rqw2h" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =اورنگا بندر
|native_name=
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
|map_type =Sindh# Pakistan
|map_alt = 
|coordinates = {{coord|24.16|68.42|region:PK_type:|display=inline,title}}
| pushpin_map             =Sindh#Pakistan
|location = پکار سير جي ڪپ تي، [[جاتي تعلقو|تعلقي جاتي]] ۾
|region = [[بدين ضلعو]]
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = [[اورنگزيب عالمگير]]
|material = 
|built = 1650
|abandoned = ميان غلام شاھ ڪلهوڙو جي دؤر کان پوءِ
|epochs =سنڌ ۾  مغلن جو دؤر
|cultures = 
|dependency_of = مغل ايمپائر دھلي
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

سامونڊي ڦٽل -بندر- جا نشان سن 1060ھ (-تذڪره اميرخاني-) 1650ع (سيوھڻ صدين کان) جا آهن. هيءُ ماڳ [[جاتي تعلقو|تعلقي جاتي]] ۾ پکار سير جي ڪپر تي آهي. 

مختلف تاريخدانن ھن -بندر- کي جدا جدا نالن سان سڏيو آھي. -اورنگا بندر- جو بنياد 1650ع ۾ اورنگزيب وڌو ھو بزرگ ابراھيم عرف ميان غوث البغوي والحموي ثم درائي جنھن حضور -جن- جو وار مبارڪ آندو ھو، جيڪو اڃا تائين شاھبندر جي ويران شھر ۾ موجود آھي(؟) -ان- جا وڏا 995ھ / 1586تائين ديري ۾ رھيا ٿي، اهي 1012ھ/ 1603ع ۾ اورنگا ۾ اچي -آباد- ٿيا (سن جو فرق تاريخدانن لاءِ توجهه طلب آھي) 1699ع ۾ اليگزنڊر ھئملٽن جڏھن -ٺٽي- آيو ھو ته -ان- وقت بستا -بندر- ۽ -اورنگا بندر- سنڌ جا مکيھ -بندر- ھئا.... جھاز رانن کي سختيءَ سان حڪم ھو ته پنھنجا جھاز نئين -بندر- تي آڻين. نئون -بندر- ڪن نيڪ ماڻھن لاءِ به ڪشش جو باعث بنيو، -پير لاکو-، قاضي قطب الدين، حاجي قائم ۽ گل شاهه درويشن جا آستانه ۽ مقبرا اتي آھن. 1941ع تائين ھن شھر جا کنڊر چڱي حالت ۾ ھئا (-ٺٽو- صدين کان). -اورنگا بندر- جنھن کي عالمگير (40- 1041ھ) جي مابين، سمنڊ مان -ٺٽي- ڏانھن ھيٺ ايندڙ شاخ مٿان ٺھرايو ھو، سو غلام شاهه ڪلھوڙي جي زماني تائين -آباد- ھو. ۽ ربيع الثاني 1172ھ (ڊسمبر 1758ع) ۾ ھن شاهه ڳڙهه ۽ شاهه -بندر- -آباد- ڪيا، -ان- وقت -اورنگا بندر- کي ڦٽائي اتي جي ماڻھن کي وٺي اچي پنھنجي نو آباديءَ ۾ ويھاريو (اميرخاني). اھو -بندرگاهه- درحقيقت عالمگير اندروني وڳوڙن کي سامونڊي رستي سان منھن ڏيڻ لاءِ -آباد- ڪيو ھو ۽ اھو خيال به ھئس ته نفعو به ڪمائجي. عالمگير پنھنجو ذاتي جھاز ھلائڻ شروع ڪيو ھو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%20%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1 اورنگا بندر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;مير خاني تذڪري ۾ آهي ته عالمگير جڏهن سنڌ جو صوبيدار هو ته 16 ــ 1060ھ  جي وچ ۾ اورنگابندر جي نالي سان هڪ بندرگاهه ٺهرايو، جيڪو غلام شاهه ڪلهوڙي جي وقت تائين آباد رهيو&lt;ref name =&quot;قدوسي&quot; &gt; ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ مصنف؛ سنڌيڪار: اعجاز الحق قدوسي خالد وسير ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي&lt;/ref&gt;.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>cdq0kck5yut72txiv1hakcb443rqw2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اورنگزيب جو انصاف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23412</id>
    <revision>
      <id>374470</id>
      <parentid>100549</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="ap1y717p6eopsks330ehitufdnjitb9" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[محمد عثمان ڏيپلائي|محمد عثمان ڏيپلائيءَ]] جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 69 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. اسلاميه دارالاشاعت، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اورنگزيب جو انصاف : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%B2%D9%8A%D8%A8%20%D8%AC%D9%88%20%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D9%81 |access-date=2016-06-17 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195209/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%B2%D9%8A%D8%A8%20%D8%AC%D9%88%20%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D9%81 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ap1y717p6eopsks330ehitufdnjitb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اورنگزيب مسجد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23415</id>
    <revision>
      <id>374471</id>
      <parentid>100551</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="j4zekk585gal7ubqw6tb4ubhrm6od2l" xml:space="preserve">مغل دور جي هيءَ مسجد [[روهڙي|روھڙي شھر]] جي ڏکڻ ۽ روھڙي ريلوي -اسٽيشن- جي -اوڀر- ۾ آهي -جتي- مٽيءَ جي قلعي ۾ ھڪ مسجد جا ڊٺل آثار ڏسجن ٿا. جيڪا اورنگزيب مغل جي حڪم تي يعقوب علي شاهه رضوي ٺھرائي. -ٺٽي- جي جامع جيتري ئي ماپ 150x100 فوٽ ڊيگهه ويڪر ۾ آھي. ھن مسجد ۾2x2x1 جون ڪچيون سرون ڪتب آندل آھن. مسجد ٻن حصن ۾ ورھايل آھي. اندريون حصو وري ٻن حصن ۾ ورھايل آھي. مسجد جي مٿان 3 خوشنما گنبذ ھئا، جيڪي ڊھي چڪا آھن. خوبصورت محراب ۾ ڪاشيءَ جو ڪم ڪٿي ڪٿي نظر اچي ٿو. مسجد کي ڪل چار منارا ھئا، جيڪي به ڊھي ويا آھن. Ancient Sindh ۾ لکيل ھڪ مقالي ۾ محترمھ مستور بخاريءَ لکيو آھي ته 1980ع ۾ مسجد ڪافي ڊھي چڪي آھي. پر ھڪ حصو اڃا ڏسڻ جھڙو ھو، ڀتين تي ڇھن محرابن جا نشان، ۽ انھن جون ونگون سلامت ھيون، پر 1998ع ۾ مسجد کي وڏو نقصان ٿيو ھو. رھيل ڀت جو ڪجهه حصو به ڪري چڪو ھو. صرف ھڪ محراب ونگ سان موجود ھو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%B2%D9%8A%D8%A8%20%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF اورنگزيب مسجد : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j4zekk585gal7ubqw6tb4ubhrm6od2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Not a sandbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>30781</id>
    <revision>
      <id>374229</id>
      <parentid>79964</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="cbyt9hu5mowcvadg6qjwa0k6337rkiq" xml:space="preserve">{{Mbox
| type = content
| image = [[File:Sandbox Not.svg|50px|alt=|link=]]
| text = '''هي صفحو هڪ [[Wikipedia: ریتخانو بابت|ریتخانو  (سينڊ باڪس)]] ۽ آزمائشي (ٽيسٽ) ترميم جي لاءِ استعمال ''&lt;u&gt;نه&lt;/u&gt;'' ڪيو وڃي.''' تجربو ڪرڻ جي لاءِ,  براءِ مهرباني ائين پنهنجي مخصوص  [[وڪيپيڊيا:ريتخانو|ريتخاني]]   يا  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت#اِسپيشلائيزڊ ريتخانا|ٻين ريتخانن]] تي استعمال ڪريو.
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cbyt9hu5mowcvadg6qjwa0k6337rkiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374230</id>
      <parentid>374229</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="3ew29yl8q6urzoh4ai13csebglujnec" xml:space="preserve">{{Mbox
| type = content
| image = [[File:Sandbox Not.svg|50px|alt=|link=]]
| text = '''هي صفحو ڪنھن بہ [[Wikipedia: ریتخانو بابت|ریتخانو  (سينڊ باڪس)]] ۽ آزمائشي (ٽيسٽ) ترميم جي لاءِ استعمال ''&lt;u&gt;نه&lt;/u&gt;'' ڪيو وڃي.''' تجربو ڪرڻ جي لاءِ,  براءِ مهرباني ائين پنهنجي مخصوص  [[وڪيپيڊيا:ريتخانو|ريتخاني]]   يا  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت#اِسپيشلائيزڊ ريتخانا|ٻين ريتخانن]] تي استعمال ڪريو.
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ew29yl8q6urzoh4ai13csebglujnec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374232</id>
      <parentid>374230</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="f9lmyxjcm0vn1z7thu94uc24awgyzyr" xml:space="preserve">{{Mbox
| type = content
| image = [[File:Sandbox Not.svg|50px|alt=|link=]]
| text = '''هي صفحو ڪنھن بہ [[Wikipedia: ریتخانو بابت|ریتخانو  (سينڊ باڪس)]] ۽ آزمائشي (ٽيسٽ) ترميم جي لاءِ استعمال ''&lt;u&gt;نه&lt;/u&gt;'' ڪيو وڃي.''' تجربو ڪرڻ جي لاءِ,  براءِ مهرباني پنهنجو مخصوص  [[وڪيپيڊيا:ريتخانو|ريتخانو]]   يا  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت#اِسپيشلائيزڊ ريتخانا|ٻين ريتخانا]] استعمال ڪريو.
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9lmyxjcm0vn1z7thu94uc24awgyzyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374233</id>
      <parentid>374232</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="dygwz0jm7qy5vq6i8xmdmrqnl1ubpe8" xml:space="preserve">{{Mbox
| type = content
| image = [[File:Sandbox Not.svg|50px|alt=|link=]]
| text = '''هي صفحو ڪنھن بہ [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت|ھن سانچي متعلق ریتخاني (سينڊ باڪس)]] يا آزمائشي (ٽيسٽ) ترميم جي لاءِ استعمال ''&lt;u&gt;نه&lt;/u&gt;'' ڪيو وڃي.''' تجربو ڪرڻ جي لاءِ,  براءِ مهرباني پنهنجو مخصوص  [[وڪيپيڊيا:ريتخانو|ريتخانو]]   يا  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت#اِسپيشلائيزڊ ريتخانا|ٻيا ريتخانا]] استعمال ڪريو.
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dygwz0jm7qy5vq6i8xmdmrqnl1ubpe8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374234</id>
      <parentid>374233</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="2zz84lafj0u3ifroqba35u8yhhrm6j6" xml:space="preserve">{{Mbox
| type = content
| image = [[File:Sandbox Not.svg|50px|alt=|link=]]
| text = '''هي صفحو ڪنھن بہ [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت|ھن ریتخاني (سينڊ باڪس)]] يا آزمائشي (ٽيسٽ) ترميم جي لاءِ استعمال ''&lt;u&gt;نه&lt;/u&gt;'' ڪيو وڃي.''' تجربو ڪرڻ جي لاءِ,  براءِ مهرباني پنهنجو مخصوص  [[وڪيپيڊيا:ريتخانو|ريتخانو]]   يا  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت#اِسپيشلائيزڊ ريتخانا|ٻيا ريتخانا]] استعمال ڪريو.
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zz84lafj0u3ifroqba35u8yhhrm6j6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374235</id>
      <parentid>374234</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="g9mxuaerm442cof75nk91ell50fnrho" xml:space="preserve">{{Mbox
| type = content
| image = [[File:Sandbox Not.svg|50px|alt=|link=]]
| text = '''هي صفحو  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت|ھن ریتخاني (سينڊ باڪس)]] يا آزمائشي (ٽيسٽ) ترميم جي لاءِ استعمال ''&lt;u&gt;نه&lt;/u&gt;'' ڪيو وڃي.''' تجربو ڪرڻ جي لاءِ,  براءِ مهرباني پنهنجو مخصوص  [[وڪيپيڊيا:ريتخانو|ريتخانو]]   يا  [[وڪيپيڊيا:ریتخانو بابت#اِسپيشلائيزڊ ريتخانا|ٻيا ريتخانا]] استعمال ڪريو.
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9mxuaerm442cof75nk91ell50fnrho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:يوزرصفحو</title>
    <ns>10</ns>
    <id>30789</id>
    <revision>
      <id>374209</id>
      <parentid>224045</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1917" sha1="3oq7ubbt6unwsz3rl43m8bi1i6fl87f" xml:space="preserve">{{ ombox
| type            = &lt;!-- speedy / delete / content / style / notice / move / protection / ??user?? --&gt;
| image           = {{#ifeq:{{{علامت|}}}|ها|[[file:Wikipedia-logo.svg|60px|link=WP:MAIN|alt=Wiki&lt;!-- --&gt;pedia's globe icon]]|none}}
| imageright      = {{#ifeq:{{{logo|}}}|right|[[File:Wikimedia Foundation RGB logo with text.svg|60px|link=foundation:|alt=The Wiki&lt;!-- --&gt;media's Foundation's icon]]}}
| noindex         = {{#ifeq:{{{فهرستگي|}}}|نه|__NOINDEX__|}}
| style           = margin-left: 0; margin-right: 0; border:{{{border-s|1}}}px solid {{{border-c|#ffc9c9}}}; background-color: {{{background|#fffff3}}}; {{#ifeq:{{{rounded|}}}|yes|{{border-radius|15px}}}}
| textstyle       = font-size: 85%; text-align: center
| text            = '''هي وڪيپيڊيا جو هڪ يوزر صفحو آهي۔'''&lt;br /&gt;
هي ڪو انسائيڪلوپيڊيا جو مضمون ناهي ۽ نه ئي ڪنهن مضمون جي ڳالهه ٻولهه وارو صفحو آهي۔ جيڪڏهن توهان هي صفحو وڪيپيڊيا کان سواءِ ڪنهن ٻئي ويب سائيٽ تي ڏسو ٿا، ته توهان هڪ '''عڪس سائيٽ (mirror site)''' ڏسي رهيا آهيو۔ مهرباني ڪري ڄاڻو ته هي صفحو پراڻو به ٿي سگهي ٿو، ۽ جنهن يوزر بابت هي صفحو آهي، ان جو وڪيپيڊيا کان سواءِ ڪنهن ٻئي سائيٽ سان لازمي ناهي ته ڪو ذاتي تعلق هجي۔ اصل صفحو هتي موجود آهي:&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:User_page https://en.wikipedia.org/wiki/Template:User_page]&lt;/span&gt;
| small           = &lt;!-- {{{small|}}} --&gt;
| smallimage      = &lt;!-- [[file:Some image.svg|30px]] --&gt;
| smallimageright = &lt;!-- [[file:Some image.svg|30px]] --&gt;
| smalltext       = &lt;!-- Shorter message body text. --&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3oq7ubbt6unwsz3rl43m8bi1i6fl87f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنڌي ثقافتي ڏھاڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32455</id>
    <revision>
      <id>374135</id>
      <parentid>292943</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9089" sha1="dwrare4jsghe0zn3opo202eyte8r4hp" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|image = Saraiki Topi (Sindhi Cap).jpg
|image_size = 270px
|caption = سنڌي ٽوپي، سنڌي ثقافت جو مُک جزو
|holiday_name = سنڌي ثقافتي ڏينھن
|duration = 1 ڏينھن
|frequency = ساليانو
|observedby = [[سنڌي ماڻھو|سنڌي]]
|significance = سنڌي ثقافت کي اجاگر ڪرڻ
|date = ڊسمبر جي پھرين آچر
|type = عوامي
|relatedto =
}}
''' سنڌي ثقافتي ڏينھن،'''  يا، سنڌ ثقافتي ڏهاڙو (سنڌي سڀيتا ڏهاڙو، سنڌي ايڪتا ڏهاڙو) ({{lang-en|Sindhi cultural Day}}) [[سنڌ]] سميت سڄي دنيا ۾ موجود [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهو]], دنيا جي ٻين غير قومن ۾ ٽڙيل پکڙيل سنڌي پڻ هي ڏيهن هر سال ڊسمبر جي پهرئين آچر تي روايتي جوش ۽ جذبي سان ملهائيندا آهن،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://dailymehran.com.pk/?p=2658|title=سنڌي ثقافتي ڏھاڙو عيد جو ڏينھن|website=روزاني مھراڻ|language=ur|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dailysarwan.com/2019/12/02/|title=2019 December 02 {{!}} روزاني سرواڻ|website=www.dailysarwan.com|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt; جنهن کي '''ايڪتا جو ڏينھن''' پڻ چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pakistanpressfoundation.org/tag/culture-day-celebration/|title=Culture day celebration {{!}} Pakistan Press Foundation (PPF)Pakistan Press Foundation (PPF)|website=Pakistan Press Foundation (PPF)|language=en|access-date=2018-11-18}}&lt;/ref&gt; سنڌي ثقافت جو ڏھاڙو وڏي پيماني تي سنڌ جي صدين کان سنڌ جي قديم [[سنڌو ماٿريء جي تهذيب|شاهوڪار ثقافت]] نمايان ڪرڻ جي لاءِ روايتي جوش سان ملهايو ويندو آهي.

آمريڪن قونصل خاني [[ڪراچي]] پاران قونصل جنرل برائن هيٿ جي رھائش گاھ تي سنڌ جي ثقافتي ڏھاڙي جي حوالي سان هڪ موسيقيءَ جي تقريب رکي جنهن ۾ سنڌ جي ثقافت کي اجاگر ڪيو ويو. گذريل ڇهن سالن کان آمريڪي قونصل خانو سنڌ جي ثقافتي ڏھاڙي جي حوالي سان ھر سال تقريب جو اھتمام ڪندو رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pk.usembassy.gov/snd/u-s-consulate-celebrates-sindh-cultural-day-snd/|title=امريڪن قونصل خاني طرفان سنڌ جو ثقافتي ڏھاڙو ملھايو ويو {{!}} امريڪي سفارتخانو ۽ قونصل خانا پاڪستان ۾|date=2015-12-12|work=امريڪي سفارتخانو ۽ قونصل خانا پاڪستان ۾|access-date=2018-11-18|language=en-US|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020065420/https://pk.usembassy.gov/snd/u-s-consulate-celebrates-sindh-cultural-day-snd/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=سياست، تاريخ ۽ ڪردار (عيسى ميمڻ) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=381 |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912194541/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=381 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ان ڏهاڙو تي سنڌ ۾ مختلف ثقافتي سرگرميون ڪيون وينديون آهن جنهن ۾ صوفياڻي ڪچهري، سُگهڙ ڪچهري، ادبي ڪانفرس وغيره شامل آهن.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://onlineindus.com/sindhi/63358|title=نئون ديرو ۾ اعلانيل ثقافتي ڏينهن جي حوالي سان صوفياڻي ڪهچري ڪوٺائي وئي|date=2019-12-01|website=آن لائين انڊس|language=ur|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
پهريون سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 6 ڊسمبر 2009 تي ملهايو ويو،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://awamiawaz.pk/468927/|title=سنڌي ثقافت ۽ تاريخي ورثي تي ٻڌل قومي ڏڻ|date=2019-12-01|website=Awami Awaz|language=ur|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt; جنهن کانپوءِ هر سال ڊسمبر مهيني جي پهرئين هفتي جي آچر ڏينهن تي هي ڏهاڙو سنڌ جا ماڻهو، انڊيا ۾ وسندڙ سنڌي ماڻهو ۽ پرڏيهه ۾ دنيا جي ٻين غير قومن ۾ ٽڙيل پکڙيل سنڌي پڻ هي ڏيهن ملهائيندا آهن.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.dailysindhyar.com/?p=18083|title=ثقافتي ڏهاڙو، ڏيهه توڙي پرڏيهه ۾ سنڌ جا ثقافتي رنگ جرڪي پيا|website=Daily Sindhyar|language=en-US|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

=== 2009 ===
پهريون سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 6 ڊسمبر 2009 تي ملهايو ويو

=== 2010 ===
ٻيو 2010

=== 2011 ===
ٽيون 2011

=== 2012 ===
چوٿون 2012

=== 2013 ===
پنجون 2013

=== 2014 ===
ڇهون 2014

=== 2015 ===
ستون 2015

=== 2016 ===
اٺون 2016

=== 2017 ===
نائون 2017

=== 2018 ===
ڏهون 2018

=== 2019 ===
2019 ۾ ان ڏهاڙي کي هڪ سنڌ سڪ ثقافت جي نالي سان ملهايو ويو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://kawish.asia/Backissues/2019/Dec%202019/02/today_page_01.htm|title=Page No.01|website=kawish.asia|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

پهرئين ڊسمبر 2019 تي سنڌي ثقافتي ڏهاڙو جي موقعي تي دنيا جو سڀ کان ڊگهو ۽ ويڪرو وڏو سنڌي اجرڪ سکر، سنڌ ۾ ۽ 130 ميٽر ۽ 30 فُٽ ويڪرو سنڌي اجرڪ حيدرآباد، سنڌ ۾ نمائش ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/12/01/sindh-culture-day-celebrated-across-the-province/|title=Sindh Culture Day celebrated across the province {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

=== 2020===
==== تياريون ====
هن سال سنڌي ثقافتي ڏينهن [[6 ڊسمبر]] تي ملهايو وڃي ٿو. هن ڏينهن کي ملهائڻ جي لاءِ تياريون خاص طور تي سنڌ سميت سڄي دنيا ۾ [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهو]] روايتي لباس ؛ [[اجرڪ]] ۽ [[سِنڌِي ٽوپِي|سنڌي ڪيپ]] خريد ڪرڻ ۾ مصروف آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/06-Dec-2020/sindhi-culture-day-to-be-observed-today|title=‘Sindhi Culture Day’ to be observed today|date=2020-12-06|website=The Nation|language=en|access-date=2020-12-06}}&lt;/ref&gt; مختلف سنڌي شخصيتون ان جي سرواڻي ڪري رهيون آهن ۽ صوبي جي ننڍن کان وڏن شهرن تائين ريلين جو انتظام ڪري رهيون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/preparation-of-sindhi-cultural-day-is-full-sw-1103947.html|title=Preparation Of Sindhi Cultural Day Is Full Swing|website=UrduPoint|language=en|access-date=2020-12-05}}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، مقامي موسيقار/گلوڪار  [[سنڌي ثقافت|ثقافت]] کي ترقي ۽ تحفظ لاءِ ثقافتي ڏينهن جي وڊيو گانا جاري ڪري چڪا آهن [[علي ظفر]]، عروج فاطمه ۽ عابد بروهي 'اَلي منهنجا ماروئڙا'، غلام اصغر کوسو ”جيئي جيئي منهنجي سُهڻي سنڌڙي“ ۽  ’شجاع حيدر پاران ”پنهنجو پولي پنهنجو سنڌ“ گيت تيار ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.somethinghaute.com/ali-zafar-aims-to-preserve-promote-sindhi-culture-through-latest-song-allay/|title=Ali Zafar aims to preserve &amp; promote Sindhi culture through latest song 'Allay'|date=2020-11-27|website=Something Haute|language=en-US|access-date=2020-12-05}}&lt;/ref&gt;
==== جشن ====
اڄ 6 ڊسمبر، سنڌ سميت سموري دنيا ۾ ثقافتي ڏينهن ملهايو پيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/2274823/sindh-culture-day-to-be-celebrated-today|title=Sindh Culture Day to be celebrated today|date=2020-12-05|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

== گيلري ==
&lt;gallery&gt;
Ajrak.jpg|اجرڪ
Sindhi Cap-Topview brighten.jpg|سنڌي ٽوپي
Sindhi Cultural Day 2016.jpg|سنڌي ثقافتي ڏينھن 2016ع
Sindhi Cultural Day-VID.webm|سنڌي ثقافتي ڏينھن
&lt;/gallery&gt;

== خارجي ڳنڍڻا ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=SSfZ4a6WUWQ سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 2018]
* [https://www.pahenjiakhbar.com/videos/سنڌ-جي-راڄڌاني-۾-ايڪتا-جو-راڄ،-ڪراچي-پري/ سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 2019]{{مئل ڳنڍڻو|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{سنڌ موضوع}}
{{سنڌي قوم پرستي}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ثقافت]]
[[زمرو:سنڌ]]
[[زمرو:سنڌ ۾ تقريبون]]
[[زمرو:سنڌي ثقافت]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستان جي ثقافت]]</text>
      <sha1>dwrare4jsghe0zn3opo202eyte8r4hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374140</id>
      <parentid>374135</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9148" sha1="0gkrse8yp9ert32ysjba1nf8v3hhfpq" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|image = Saraiki Topi (Sindhi Cap).jpg
|image_size = 270px
|caption = سنڌي ٽوپي، سنڌي ثقافت جو مُک جزو
|holiday_name = سنڌي ثقافتي ڏينھن
|duration = 1 ڏينھن
|frequency = ساليانو
|observedby = [[سنڌي ماڻھو|سنڌي]]
|significance = سنڌي ثقافت کي اجاگر ڪرڻ
|date = ڊسمبر جي پھرين آچر
|type = عوامي
|relatedto =
}}
''' سنڌي ثقافتي ڏينھن،'''  يا، سنڌ ثقافتي ڏهاڙو (سنڌي سڀيتا ڏهاڙو، سنڌي ايڪتا ڏهاڙو) ({{lang-en|Sindhi cultural Day}}) [[سنڌ]] سميت سڄي دنيا ۾ موجود [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهو]], دنيا جي ٻين غير قومن ۾ ٽڙيل پکڙيل سنڌي پڻ هي ڏيهن هر سال ڊسمبر جي پهرئين آچر تي روايتي جوش ۽ جذبي سان ملهائيندا آهن،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://dailymehran.com.pk/?p=2658|title=سنڌي ثقافتي ڏھاڙو عيد جو ڏينھن|website=روزاني مھراڻ|language=ur|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dailysarwan.com/2019/12/02/|title=2019 December 02 {{!}} روزاني سرواڻ|website=www.dailysarwan.com|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt; جنهن کي '''ايڪتا جو ڏينھن''' پڻ چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pakistanpressfoundation.org/tag/culture-day-celebration/|title=Culture day celebration {{!}} Pakistan Press Foundation (PPF)Pakistan Press Foundation (PPF)|website=Pakistan Press Foundation (PPF)|language=en|access-date=2018-11-18}}&lt;/ref&gt; سنڌي ثقافت جو ڏھاڙو وڏي پيماني تي سنڌ جي صدين کان سنڌ جي قديم [[سنڌو ماٿريء جي تهذيب|شاهوڪار ثقافت]] نمايان ڪرڻ جي لاءِ روايتي جوش سان ملهايو ويندو آهي.

آمريڪن قونصل خاني [[ڪراچي]] پاران قونصل جنرل برائن هيٿ جي رھائش گاھ تي سنڌ جي ثقافتي ڏھاڙي جي حوالي سان هڪ موسيقيءَ جي تقريب رکي جنهن ۾ سنڌ جي ثقافت کي اجاگر ڪيو ويو. گذريل ڇهن سالن کان آمريڪي قونصل خانو سنڌ جي ثقافتي ڏھاڙي جي حوالي سان ھر سال تقريب جو اھتمام ڪندو رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pk.usembassy.gov/snd/u-s-consulate-celebrates-sindh-cultural-day-snd/|title=امريڪن قونصل خاني طرفان سنڌ جو ثقافتي ڏھاڙو ملھايو ويو {{!}} امريڪي سفارتخانو ۽ قونصل خانا پاڪستان ۾|date=2015-12-12|work=امريڪي سفارتخانو ۽ قونصل خانا پاڪستان ۾|access-date=2018-11-18|language=en-US|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020065420/https://pk.usembassy.gov/snd/u-s-consulate-celebrates-sindh-cultural-day-snd/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=سياست، تاريخ ۽ ڪردار (عيسى ميمڻ) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=381 |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912194541/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=381 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ان ڏهاڙو تي سنڌ ۾ مختلف ثقافتي سرگرميون ڪيون وينديون آهن جنهن ۾ صوفياڻي ڪچهري، سُگهڙ ڪچهري، ادبي ڪانفرس وغيره شامل آهن.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://onlineindus.com/sindhi/63358|title=نئون ديرو ۾ اعلانيل ثقافتي ڏينهن جي حوالي سان صوفياڻي ڪهچري ڪوٺائي وئي|date=2019-12-01|website=آن لائين انڊس|language=ur|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
پهريون سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 6 ڊسمبر 2009 تي ملهايو ويو،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://awamiawaz.pk/468927/|title=سنڌي ثقافت ۽ تاريخي ورثي تي ٻڌل قومي ڏڻ|date=2019-12-01|website=Awami Awaz|language=ur|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt; جنهن کانپوءِ هر سال ڊسمبر مهيني جي پهرئين هفتي جي آچر ڏينهن تي هي ڏهاڙو سنڌ جا ماڻهو، انڊيا ۾ وسندڙ سنڌي ماڻهو ۽ پرڏيهه ۾ دنيا جي ٻين غير قومن ۾ ٽڙيل پکڙيل سنڌي پڻ هي ڏيهن ملهائيندا آهن.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.dailysindhyar.com/?p=18083|title=ثقافتي ڏهاڙو، ڏيهه توڙي پرڏيهه ۾ سنڌ جا ثقافتي رنگ جرڪي پيا|website=Daily Sindhyar|language=en-US|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

=== 2009 ===
پهريون سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 6 ڊسمبر 2009 تي ملهايو ويو

=== 2010 ===
ٻيو 2010

=== 2011 ===
ٽيون 2011

=== 2012 ===
چوٿون 2012

=== 2013 ===
پنجون 2013

=== 2014 ===
ڇهون 2014

=== 2015 ===
ستون 2015

=== 2016 ===
اٺون 2016

=== 2017 ===
نائون 2017

=== 2018 ===
ڏهون 2018

=== 2019 ===
2019 ۾ ان ڏهاڙي کي هڪ سنڌ سڪ ثقافت جي نالي سان ملهايو ويو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://kawish.asia/Backissues/2019/Dec%202019/02/today_page_01.htm|title=Page No.01|website=kawish.asia|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

پهرئين ڊسمبر 2019 تي سنڌي ثقافتي ڏهاڙو جي موقعي تي دنيا جو سڀ کان ڊگهو ۽ ويڪرو وڏو سنڌي اجرڪ سکر، سنڌ ۾ ۽ 130 ميٽر ۽ 30 فُٽ ويڪرو سنڌي اجرڪ حيدرآباد، سنڌ ۾ نمائش ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/12/01/sindh-culture-day-celebrated-across-the-province/|title=Sindh Culture Day celebrated across the province {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;

=== 2020===
==== تياريون ====
هن سال سنڌي ثقافتي ڏينهن [[6 ڊسمبر]] تي ملهايو وڃي ٿو. هن ڏينهن کي ملهائڻ جي لاءِ تياريون خاص طور تي سنڌ سميت سڄي دنيا ۾ [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهو]] روايتي لباس ؛ [[اجرڪ]] ۽ [[سِنڌِي ٽوپِي|سنڌي ڪيپ]] خريد ڪرڻ ۾ مصروف آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/06-Dec-2020/sindhi-culture-day-to-be-observed-today|title=‘Sindhi Culture Day’ to be observed today|date=2020-12-06|website=The Nation|language=en|access-date=2020-12-06}}&lt;/ref&gt; مختلف سنڌي شخصيتون ان جي سرواڻي ڪري رهيون آهن ۽ صوبي جي ننڍن کان وڏن شهرن تائين ريلين جو انتظام ڪري رهيون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/preparation-of-sindhi-cultural-day-is-full-sw-1103947.html|title=Preparation Of Sindhi Cultural Day Is Full Swing|website=UrduPoint|language=en|access-date=2020-12-05}}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، مقامي موسيقار/گلوڪار  [[سنڌي ثقافت|ثقافت]] کي ترقي ۽ تحفظ لاءِ ثقافتي ڏينهن جي وڊيو گانا جاري ڪري چڪا آهن [[علي ظفر]]، عروج فاطمه ۽ عابد بروهي 'اَلي منهنجا ماروئڙا'، غلام اصغر کوسو ”جيئي جيئي منهنجي سُهڻي سنڌڙي“ ۽  ’شجاع حيدر پاران ”پنهنجو پولي پنهنجو سنڌ“ گيت تيار ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.somethinghaute.com/ali-zafar-aims-to-preserve-promote-sindhi-culture-through-latest-song-allay/|title=Ali Zafar aims to preserve &amp; promote Sindhi culture through latest song 'Allay'|date=2020-11-27|website=Something Haute|language=en-US|access-date=2020-12-05}}&lt;/ref&gt;
==== جشن ====
اڄ 6 ڊسمبر، سنڌ سميت سموري دنيا ۾ ثقافتي ڏينهن ملهايو پيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/2274823/sindh-culture-day-to-be-celebrated-today|title=Sindh Culture Day to be celebrated today|date=2020-12-05|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2020-12-06}}&lt;/ref&gt;

== گيلري ==
&lt;gallery&gt;
Ajrak.jpg|اجرڪ
Sindhi Cap-Topview brighten.jpg|سنڌي ٽوپي
Sindhi Cultural Day 2016.jpg|سنڌي ثقافتي ڏينھن 2016ع
Sindhi Cultural Day-VID.webm|سنڌي ثقافتي ڏينھن
&lt;/gallery&gt;

== خارجي ڳنڍڻا ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=SSfZ4a6WUWQ سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 2018]
* [https://www.pahenjiakhbar.com/videos/سنڌ-جي-راڄڌاني-۾-ايڪتا-جو-راڄ،-ڪراچي-پري/ سنڌي سڀيتا ڏهاڙو 2019]{{مئل ڳنڍڻو|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{سنڌ موضوع}}
{{سنڌي قوم پرستي}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ثقافت]]
[[زمرو:سنڌ]]
[[زمرو:سنڌ ۾ تقريبون]]
[[زمرو:سنڌي ثقافت]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستان جي ثقافت]]
[[زمرو:سنڌ سان لاڳاپيل گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>0gkrse8yp9ert32ysjba1nf8v3hhfpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نئين سال جي شام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32774</id>
    <revision>
      <id>374131</id>
      <parentid>173709</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="anlcnib2izm3fd2sxurhs9o2zwdssok" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name = نئين سال جي شام
| image = Sydney Harbour New Years Eve 2012-2013.jpg
| image_size = 250px
| caption = نئين سال 2012-13 جي شام جي موقع  تي [[سڊني، آسٽريليا]] ۾ ماڻهن جو هجوم، آتش بازي جو هي مظاهرو انهن ماڻهن کان علاوه لکين ماڻهن پنهنجي ٽيلي ويزن  تي پڻ ڏٺو
| duration = 1 ڏينهن
| frequency = سالياڻو
| observed by = پوري دنيا جا افراد
| date = 31 ڊسمبر
| next time = 31 ڊسمبر 2016 (اڄ)
| اڪثر دفترن ۽ اسڪولن ۾ نئين سال جي شام جي موقع تي اڌ يا مڪمل ڏينهن جي موڪَل هوندي آهي۔ 
| scheduling = هر سال هڪ ئي ڏينهن
| celebrations = رات دير تائين دعوتون؛ خاندان جا اجتماع؛ تواضع؛ تحفن جيڏي وٺ؛ آتش بازي؛ سماجي اجتماع (گڏجاڻيون)، جن ۾ شرڪت ڪندڙ رقص ڪندا آهن، کائيندا پيئندا آهن ، الڪوحل نوش ڪندا آهن، ۽ آتش بازيءَ جي مظاهري سان لطف اندوز ٿيندا آهن
| type = بين الاقوامي
| significance = [[عيسوی سال|عيسوي]] سال جو آخري ڏينهن
| relatedto = [[نئون سال|نئين سال جو ڏينهن]]
}}
[[فائل:Rio New Year Fireworks.jpg|thumb|Rio New Year Fireworks]]

'''نئين سال جي شام''' (جنهنکي ڪئي ملڪن ۾ '''گزيل سال جو ڏينهن''' يا '''سينٽ سليويسٽر جو ڏينهن''' پڻ چيو ويندو آهي) منجهان مُراد [[عيسوي سال|عيسوي ڪئلينڊر]] ۾ سال جو آخري ڏينهن، يعني [[31 ڊسمبر]] هوندو آهي۔ ڪيترن ئي ملڪن ۾، نئين سال جي شام ملهائڻ جي لاءِ شام جي وقت سماجي اجتماع (گڏجاڻيون) ٿينديون آهن، جِتي ماڻهون رقص ڪندا آهن، کائيندا پيئندا آهن ۽ نئين سال جي آغاز تي [[آتشبازي|آتش بازي]] ءَ جو مُظاهرو ڪند آهن يا ڏِسندا آهن ۔ عموماً هي تقريبون آڌيءَ رات يعني [[1 جنوري|پهرئين جنوري]] ([[نئون سال|نئين سال جو ڏينهن]]) شروع ٿيڻ تائين جاري رهنديون آهن۔ نئين سال کي خوش آمديد چوڻ وارن ۾ سڀ کان پهرئين [[سامووا]] ۽ [[ڪيريباتي]] جي بعض علائقا ايندا آهن، جڏنهن ته سڀ کان آخر ۾ گڏيل آمريڪي رياستون جي [[جزيرو بيڪر]] جي واري ايندي آهي۔

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:آتش بازي جا مظاهرا]]
[[زمرو:ساليانو واقعا]]
[[زمرو:سردين جون موڪلون]]
[[زمرو:گرمين جون موڪلون]]
[[زمرو:نئين سال جو جشن]]
[[زمرو:ڊسمبر جون تقريبون]]
[[زمرو:ڊسمبر جونی يادگيريون]]
[[زمرو:ڏڻ]]</text>
      <sha1>anlcnib2izm3fd2sxurhs9o2zwdssok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خدا آبادي لپي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37108</id>
    <revision>
      <id>374145</id>
      <parentid>249611</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>22121</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="420" sha1="1do6fp6pwnvlyzp2iv7f0mktggyajka" xml:space="preserve">[[فائل:Sindhi khudabadi.svg|thumb]]
'''خدا آبادی''' ھڪ لپي آھي جیڪا پراڻي زماني ۾ [[سنڌي ٻولي]] لکڻ جي ڪم ایندي ھئي.

[[فائل:Khudabadi Varnamala.png|thumb|300px|چارٽ]]

[[زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط]]
[[زمرو:سنڌ جي ثقافت]]
[[زمرو:سنڌي ٻولي]]
[[زمرو:سنڌ جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>1do6fp6pwnvlyzp2iv7f0mktggyajka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حيدرآباد لٽريچر فيسٽول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37676</id>
    <revision>
      <id>374141</id>
      <parentid>167567</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="nhmlt3mx2owuev1jyhiqwlviixn7dp9" xml:space="preserve">'''حيدرآباد لٽريچر فيسٽول''' (HLF) ھڪ سالياني ادبي گڏجاڻي آھي جيڪا اڪيڊمي فار پروموشن آف آرٽ، لٽريچر اينڊ لٽريسي (APAL) پاران [[حيدرآباد، سنڌ]] ۾ ڪوٺائي ويندي آھي.

== تاريخ ==
فيسٽول پھريو ڀيرو اپريل 2016 ۾ حيدرآباد اسپورٽس ڪلب ويجھو نياز اسٽيڊيم حيدرآباد ۾ ٽن ڏينھن لاءِ 15 کان 16 اپريل تائين ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thesindhtimes.com/blogs/hyderabad-literature-festival-much-needed-activity/|title=Hyderabad Literature Festival, a much needed activity|last=|first=|date=April 16, 2016|website=The Sindh Times|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=January 8, 2018}}&lt;/ref&gt; ٻيو موقعو جنوري 2017ع ۾ 6 کان 8 جنوري تائين سنڌ عجائب گھر، قاسم آباد، حيدرآباد ۾ ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistanpoint.com/en/pakistan/news/hyderabad-literature-festival-from-jan-6-84270.html|title=Hyderabad Literature Festival From Jan 6|last=|first=|date=|website=Pakistan Point|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=January 8, 2018}}&lt;/ref&gt;

گڏجاڻيءَ ۾ ڪيترين ئي عوامي شخصيت شرڪت ڪئي آھي جن ۾ سياستدان [[رسول بخش پليجو]]، [[سيد سردار علي شاھ]]، [[حميدا کھڙو]]، [[سسئي پليجو]]، صحافي نصير مزرا، وسعت الله خان، ليکڪ [[امر جليل]]، حليم باغي ۽ ٻيا شامل آھن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1289506/literary-event-second-hyderabad-literature-festival-comes-end/|title=Literary event: Second Hyderabad Literature Festival comes to an end|last=|first=|date=January 10, 2017|website=[[ايڪسپريس ٽربيون]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=January 8, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1086164/new-in-town-hyd-hosts-its-first-literature-festival/|title=New in town: Hyd hosts its first literature festival|last=|first=|date=April 17, 2016|website=[[ايڪسپريس ٽربيون]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=January 8, 2018}}&lt;/ref&gt;

ٽيون حيدرآباد لٽريڇر فيسٽول 19 کان 21 جنوري 2018ع تائين تائين سنڌ عجائب گھر، حيدرآباد ۾ ڪوٺايو ويندو.

== فيسٽول ==
گڏجاڻي ۾ ڪيترائي سيشن ھوندا آھن جن جو مقصد سنڌ جا سنڌ جا سماجي مسئلا، سنڌي ثقافت، سنڌي ٻوليءَ سان لاڳاپيل مسئلا، سنڌي ادب ۾ ايندڙ ترقيون وغيره نمايان ڪري پيش ڪرڻو ھوندو آھي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1087386/yearning-for-more-first-ever-hyderabad-literature-festival-ends-with-a-bang-not-a-whimper/|title=Yearning for more: First-ever Hyderabad Literature Festival ends with a bang, not a whimper|last=|first=|date=April 18, 2016|website=[[ايڪسپريس ٽربيون]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=January 8, 2018}}&lt;/ref&gt; ڪتابن جا اسٽال، فلم اسڪريننگ، مشاعري جا سيشن ۽ لوڪ موسيقيءَ جي ڳائڻن جا سيشن پڻ فيسٽول دوران ڪرايا ويندا آھن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1086698/cultural-importance-promoting-and-protecting-the-arts/|title=Cultural importance: Promoting and protecting the arts|last=|first=|date=April 17, 2016|website=[[ايڪسپريس ٽربيون]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=January 8, 2018}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ ۾ تقريبون]]
[[زمرو:سنڌي ثقافت]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:سنڌ سان لاڳاپيل گڏجاڻيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ ٿيندڙ ادبي گڏجاڻيون (فيسٽيول)]]</text>
      <sha1>nhmlt3mx2owuev1jyhiqwlviixn7dp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستاني عام چونڊون، 2018ع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37838</id>
    <revision>
      <id>374126</id>
      <parentid>330892</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10981" sha1="7eia1h1hm4lzvxt5m96wd9l3wacvla4" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = 2018ع پاڪستاني عام چونڊون
| country = پاڪستان
| type = پارليامينٽري
| ongoing = no
| previous_election = 2013ع پاڪستاني عام چونڊون
| previous_year = 2013ع
| election_date = 25 جولاءِ 2018ع
| next_election = پاڪستان جون ايندڙ عام چونڊون
| next_year = ''ايندڙ''
| seats_for_election = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جون سڀ 342 سيٽون
| majority_seats = 172
| opinion_polls = پاڪستاني عام چونڊن لاءِ عوامي راءِ، 2018
| turnout = 55.8%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1767487/1-voter-turnout-stood-55-8-per-cent-says-ecp|title=Voter turnout stood at 55.8 per cent, says ECP|website=Ecp.gov.pk|access-date=27 July 2018}}&lt;/ref&gt; ({{increase}} 0.8[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]])
| previous_mps = پاڪستان جي 14ھين قومي اسيمبلي جي رڪنن جي فھرست
| next_mps = 
| elected_mps = پاڪستان جي 15ھين قومي اسيمبلي جي رڪنن جي فھرست

&lt;!-- Pakistan Tehreek-e-Insaf --&gt;| image1 = [[فائل:-UNGA (48784380531) (cropped) (cropped).jpg|150x150px]]
| leader1 = '''[[عمران خان]]'''
| leader_since1 = 25 اپريل 1996ع
| party1 = پاڪستان تحريڪ انصاف
| color1 = 
| leaders_seat1 = [[اين اي-95 (ميانوالي-I)|ميانوالي-I]]
| seats1 = '''149'''&lt;!-- Actual number of seats won, not including independents who joined after the election. See 2013 election as an example--&gt;
| seat_change1 = {{increase}}114
| last_election1 = 35 سيٽون، 16.92%
| popular_vote1 = '''16,903,702'''
| percentage1 = '''31.82%'''
| swing1 = {{increase}}14.90[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]]

&lt;!-- Pakistan Muslim League-N --&gt;| image2 = 
| leader2 = [[شھباز شريف]]
| party2 = پاڪستان مسلم ليگ (ن)
| leader_since2 = 13 مارچ 2018ع
| leaders_seat2 = [[اين اي-132 (لاھور-X)|لاھور-X]]
| seats2 = 82
| seat_change2 = {{decrease}}84
| last_election2 = 166 سيٽون 32.77%
| popular_vote2 = 12,934,589
| percentage2 = 24.35%
| swing2 = {{decrease}}8.42[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]] &lt;!-- Pakistan Peoples Party --&gt;
| leader3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]]
| leader_since3 = 30 ڊسمبر 2007ع
| party3 = پاڪستان پيپلز پارٽي
| color3 = 
| leaders_seat3 = [[اين اي-200 (لاڙڪاڻو-I)|لاڙڪاڻو-I]]
| seats3 = 54
| seat_change3 = {{increase}}12
| last_election3 = 42 سيٽون، 15.23%
| popular_vote3 = 6,924,356
| percentage3 = 13.03%
| swing3 = {{decrease}}2.29[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]]

&lt;!-- bottom --&gt;| map_image = 2018 Pakistani general election - Results.svg
| map_size = 400px
| map_caption = 
| title = [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]]
| before_election = [[شاھد خاقان عباسي]]
| before_party = پاڪستان مسلم ليگ (ن)
| after_election = [[عمران خان]]
| after_party = پاڪستان تحريڪ انصاف
| image3 = [[فائل:Bilawal Bhutto Zardari, Duane Baughman, Mark Siegel and Sanam Bhutto, May 2012 (cropped).jpg|150x150px]]
}}
[[2018ع]] جون عام چونڊون [[25 جُولاءِ]] 2018ع تي ٿي گذريون. &lt;ref&gt;[https://twitter.com/pid_gov/status/942034332662861824 Govt of Pakistan on Twitter: &quot;Prime Minister Shahid Khaqan Abbasi has said that general elections will be held in the country on 15th July next year.… https://t.co/LcndifJvFO%22&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; [[جون]] [[2017ع]] ۾ اڪنامڪ ڪوآرڊينيشن ڪميٽي [[پاڪستان]] نئين سرڪاري ڇاپي خاني جي قيام جي قرارداد منظور ڪئي، جنهن جي مطابق اُنکي [[جون]] [[2018ع]] تائين 864 ملين روپيا بطور قرض ادا ڪيو وڃي ته جيئن نوان ووٽ ڇاپيا وڃن۔ [[نادرا]] ۽ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] کي وڌيڪ هدايت ڪئي وئي ته شفاف چُونڊُن جي قيام لاءِ نئون سافٽ وئيرن ۽ جديد اوزارن جي حصول ۾ مدد ڪريو۔ وزير قانون [[زاهد حامد]] بيان ڏنو ته اُهي فردَ جيڪي 18 سال جي عمر تائين پهچي چڪا هُجن، اُنهن جي [[قومي شناختي ڪارڊ]] جي اجراءَ لاءِ اُنهن جي نالن جي فهرست تيار ڪئي ويندي ۔

== دهشتگردي ==
چونڊ مهم دوران دهشتگرد ڪاروايون [[10 جُولاءِ]] يعني چونڊن کان 15 ڏينهن اڳ شروع ٿيون. 10 جُولاءِ تي [[پشاور]] ۾ [[عوامي نيشنل پارٽي]] جي چونڊ ۾ مهم ۾ ڌماڪي سبب، [[بشير بلور]] جي پٽ [[هارون بلور]] سميت 22 ڄڻا اجل جو شڪار ٿي پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Peshawar suicide blast death toll rises to 22 |url=https://www.geo.tv/latest/202945-peshawar-suicide-blast-death-toll-rises-to-22 |accessdate=13 July 2018 |publisher=جيو ٽي وي}}&lt;/ref&gt;13 جُولاءِ تي [[بنون ضلعو|بنو]] ۾ [[جميعت علماءِ اسلام]] (ف) جي چونڊ مهم کي بم سان نشانو بڻايو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ 4 قتل ۽ 25 زخمي ٿي پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Four killed, 25 injured in Bannu blast |url=https://nation.com.pk/13-Jul-2018/four-killed-25-injured-in-bannu-blast |accessdate=17 July 2018 |publisher=ڊان}}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ [[مستونگ]]، [[بلوچستان]] ۾ چونڊ مهم دوران ڌماڪي ۾ اسلم رئيساڻي سميت 149 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا ۽ 186 زخمي ٿي پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New video of Mastung election rally bombing surfaces as death toll hits 149 |url=https://www.geo.tv/latest/203445-election-rally-attack-pakistans-second-deadliest-as-toll-hits-149 |accessdate=17 July 2018 |publisher=جيو ٽي وي}}&lt;/ref&gt; 22 جُولاءِ تي [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ڊيرا اسماعيل خان]] ۾ خودڪش بم ڌماڪي ۾ [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] جو اميدوار اڪرام الله گنڊاپور قتل ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;extribune&quot;&gt;{{cite news |title=PTI's Ikramullah Khan Gandapur martyred in DI Khan suicide blast |url=https://tribune.com.pk/story/1763994/1-ptis-ikramullah-khan-gandapur-injured-di-khan-blast/ |accessdate=25 July 2018 |agency=Express Tribune |date=22 July 2018}}&lt;/ref&gt; 25 جُولاءِ يعني چونڊن واري ڏينهن تي [[ڪوئيٽا]] ۾ بم ڌماڪي جي نتيجي ۾ 31 ماڻهو قتل ٿيا.&lt;ref name=&quot;dtimes&quot;&gt;{{cite news |title=31 killed, several injured in Quetta blast |url=https://dailytimes.com.pk/272919/31-killed-several-injured-in-quetta-blast/ |accessdate=26 July 2018 |publisher=Daily Times |date=25 July 2018}}&lt;/ref&gt;

== تڪرار ==
=== فارم 45 ===
[[فارم 45]] هڪ ڪاغذ هوندو آهي، ۾ جنهن هڪ پولينگ اسٽيشن ۾ چونڊن کان پوءِ، ڪنهن اڳواڻ ڪيترا ووٽ کنيا ان جا تفصيل لکيل هوندا آهن، ان فارم ۾ [[رٽرننگ آفيسر]] ۽ چونڊ عملي جون صحيحون موجود هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;فارم45&quot;&gt;{{cite news |last1=علي |first1=سرفراز |title=فارم 45 ڇا آهي |url=https://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/what-is-form-45/ |accessdate=26 July 2018 |publisher=ڊيلي پاڪستان}}&lt;/ref&gt; [[ايم ڪيو ايم|ايم ڪيو ايم پاڪستان]] جي اڳواڻ [[فيصل سبزواري]] چونڊون ختم ٿيڻ جي ڪجهه وقت کان پوءِ ئي پريس ڪانفرنس ڪندي چيو ته انهن کي فارم 45 تي نتيجا ڏيڻ بجاءِ سادي ڪاغذ تي نتيجا ڏنا پيا وڃن. &lt;ref name=&quot;اي آر وائي&quot;&gt;{{cite news |title=MQM-P expresses apprehensions on elections results in Karachi |url=https://arynews.tv/en/mqm-p-expresses-apprehensions-on-elections-results-in-karachi/ |accessdate=26 July 2018 |publisher=آي آر وائي نيوز }}{{مئل ڳنڍڻو|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جي صدر [[شهباز شريف]] [[لاهور]] ۾ چونڊون ختم ٿيڻ جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ پريس ڪانفرنس ڪندي چيو ته سندن ڪيترن ئي [[پولنگ ايجنٽ|پولنگ ايجنٽن]] کي [[فارم 45]] تي سرڪاري نتيجا نه پيا ڏن وڃن.&lt;ref name=&quot;PMLNFROM45&quot;&gt;{{cite news |title='PML-N rejects poll results,' declares Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1422741 |accessdate=26 July 2018 |publisher=ڊان}}&lt;/ref&gt; ساڳي قسم جا الزام [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي اڳواڻن پڻ پريس ڪانفرنس ڪندي هنيا ته فارم 45 بجاءِ خالي پنن تي نتيجا جاري ڪيا پيا وڃن.&lt;ref name=&quot;PPPFROM45&quot;&gt;{{cite news |title=PPP leaders slam ECP over election 'irregularities' |url=https://www.thenews.com.pk/latest/346496-ppp-leaders |accessdate=26 July 2018 |publisher=The news}}&lt;/ref&gt; [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]]، جي سيڪريٽري بابر يعقوب فتح الزامن کان پوءِ پريس ڪانفرنس ڪندي چيو ته هر پولنگ اسٽيشن تي فارم 45 موجود آهي، جن پارٽين کي شڪايتون آهن اهي اليڪشن ڪميشن وٽ جمع ڪرائين.&lt;ref name=&quot;PMLNFROM45&quot;/&gt;

== نتيجن ۾ دير ==
ڇونڊون مڪمل ٿيڻ کان پوءِ نتيجا اچڻ ۾ ڪافي دير ٿي، [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]]، جي سيڪريٽري بابر يعقوب فتح مطابق نتيجن ۾ ديري جو سبب ٽيڪنيل مسئلو هو، جيڪو اليڪشن ڪميشن پاران ٺاهيل هڪ ايپ جو درست ڪم نه ڪرڻ سبب ٿيو. هن چيو چونڊ نتيجن ۾ تاخير ڪنهن جي دٻاءُ سبب ناهي، پر آر ٽي ايس جي خرابي سبب دير ٿي آهي. اليڪشن ڪميشن جي مطابق اهو ايپ پهرين دفعا [[پاڪستان]] ۾ استعمال ڪيو ويو ان کان اڳ اهو طريقار اپنايو نه ويو هو.&lt;ref name=&quot;جيونيوزٽيوي&quot;&gt;{{cite news |title=Election results delayed due to technical glitch: ECP |url=https://www.geo.tv/latest/204878-election-results-delayed-due-to-technical-glitch-sources |accessdate=26 July 2018 |publisher=جيو نيوز ٽي وي}}&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[پاڪستان ۾ 2018ع]]
== حوالا ==
{{حوالا}}
{{پاڪستان جون عام چونڊون}}

[[زمرو:چونديون]]
[[زمرو:2018ع]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستاني چونڊون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ 2018ع]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عام چونڊون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ 2018ع جون چونڊون]]</text>
      <sha1>7eia1h1hm4lzvxt5m96wd9l3wacvla4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374127</id>
      <parentid>374126</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:چونديون]]; added [[Category:چونڊون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10979" sha1="fmuxk47s0nrx6rvpoob8swfg02sa24h" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = 2018ع پاڪستاني عام چونڊون
| country = پاڪستان
| type = پارليامينٽري
| ongoing = no
| previous_election = 2013ع پاڪستاني عام چونڊون
| previous_year = 2013ع
| election_date = 25 جولاءِ 2018ع
| next_election = پاڪستان جون ايندڙ عام چونڊون
| next_year = ''ايندڙ''
| seats_for_election = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جون سڀ 342 سيٽون
| majority_seats = 172
| opinion_polls = پاڪستاني عام چونڊن لاءِ عوامي راءِ، 2018
| turnout = 55.8%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1767487/1-voter-turnout-stood-55-8-per-cent-says-ecp|title=Voter turnout stood at 55.8 per cent, says ECP|website=Ecp.gov.pk|access-date=27 July 2018}}&lt;/ref&gt; ({{increase}} 0.8[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]])
| previous_mps = پاڪستان جي 14ھين قومي اسيمبلي جي رڪنن جي فھرست
| next_mps = 
| elected_mps = پاڪستان جي 15ھين قومي اسيمبلي جي رڪنن جي فھرست

&lt;!-- Pakistan Tehreek-e-Insaf --&gt;| image1 = [[فائل:-UNGA (48784380531) (cropped) (cropped).jpg|150x150px]]
| leader1 = '''[[عمران خان]]'''
| leader_since1 = 25 اپريل 1996ع
| party1 = پاڪستان تحريڪ انصاف
| color1 = 
| leaders_seat1 = [[اين اي-95 (ميانوالي-I)|ميانوالي-I]]
| seats1 = '''149'''&lt;!-- Actual number of seats won, not including independents who joined after the election. See 2013 election as an example--&gt;
| seat_change1 = {{increase}}114
| last_election1 = 35 سيٽون، 16.92%
| popular_vote1 = '''16,903,702'''
| percentage1 = '''31.82%'''
| swing1 = {{increase}}14.90[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]]

&lt;!-- Pakistan Muslim League-N --&gt;| image2 = 
| leader2 = [[شھباز شريف]]
| party2 = پاڪستان مسلم ليگ (ن)
| leader_since2 = 13 مارچ 2018ع
| leaders_seat2 = [[اين اي-132 (لاھور-X)|لاھور-X]]
| seats2 = 82
| seat_change2 = {{decrease}}84
| last_election2 = 166 سيٽون 32.77%
| popular_vote2 = 12,934,589
| percentage2 = 24.35%
| swing2 = {{decrease}}8.42[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]] &lt;!-- Pakistan Peoples Party --&gt;
| leader3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]]
| leader_since3 = 30 ڊسمبر 2007ع
| party3 = پاڪستان پيپلز پارٽي
| color3 = 
| leaders_seat3 = [[اين اي-200 (لاڙڪاڻو-I)|لاڙڪاڻو-I]]
| seats3 = 54
| seat_change3 = {{increase}}12
| last_election3 = 42 سيٽون، 15.23%
| popular_vote3 = 6,924,356
| percentage3 = 13.03%
| swing3 = {{decrease}}2.29[[في سيڪڙو ڏھائي|pp]]

&lt;!-- bottom --&gt;| map_image = 2018 Pakistani general election - Results.svg
| map_size = 400px
| map_caption = 
| title = [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]]
| before_election = [[شاھد خاقان عباسي]]
| before_party = پاڪستان مسلم ليگ (ن)
| after_election = [[عمران خان]]
| after_party = پاڪستان تحريڪ انصاف
| image3 = [[فائل:Bilawal Bhutto Zardari, Duane Baughman, Mark Siegel and Sanam Bhutto, May 2012 (cropped).jpg|150x150px]]
}}
[[2018ع]] جون عام چونڊون [[25 جُولاءِ]] 2018ع تي ٿي گذريون. &lt;ref&gt;[https://twitter.com/pid_gov/status/942034332662861824 Govt of Pakistan on Twitter: &quot;Prime Minister Shahid Khaqan Abbasi has said that general elections will be held in the country on 15th July next year.… https://t.co/LcndifJvFO%22&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; [[جون]] [[2017ع]] ۾ اڪنامڪ ڪوآرڊينيشن ڪميٽي [[پاڪستان]] نئين سرڪاري ڇاپي خاني جي قيام جي قرارداد منظور ڪئي، جنهن جي مطابق اُنکي [[جون]] [[2018ع]] تائين 864 ملين روپيا بطور قرض ادا ڪيو وڃي ته جيئن نوان ووٽ ڇاپيا وڃن۔ [[نادرا]] ۽ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] کي وڌيڪ هدايت ڪئي وئي ته شفاف چُونڊُن جي قيام لاءِ نئون سافٽ وئيرن ۽ جديد اوزارن جي حصول ۾ مدد ڪريو۔ وزير قانون [[زاهد حامد]] بيان ڏنو ته اُهي فردَ جيڪي 18 سال جي عمر تائين پهچي چڪا هُجن، اُنهن جي [[قومي شناختي ڪارڊ]] جي اجراءَ لاءِ اُنهن جي نالن جي فهرست تيار ڪئي ويندي ۔

== دهشتگردي ==
چونڊ مهم دوران دهشتگرد ڪاروايون [[10 جُولاءِ]] يعني چونڊن کان 15 ڏينهن اڳ شروع ٿيون. 10 جُولاءِ تي [[پشاور]] ۾ [[عوامي نيشنل پارٽي]] جي چونڊ ۾ مهم ۾ ڌماڪي سبب، [[بشير بلور]] جي پٽ [[هارون بلور]] سميت 22 ڄڻا اجل جو شڪار ٿي پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Peshawar suicide blast death toll rises to 22 |url=https://www.geo.tv/latest/202945-peshawar-suicide-blast-death-toll-rises-to-22 |accessdate=13 July 2018 |publisher=جيو ٽي وي}}&lt;/ref&gt;13 جُولاءِ تي [[بنون ضلعو|بنو]] ۾ [[جميعت علماءِ اسلام]] (ف) جي چونڊ مهم کي بم سان نشانو بڻايو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ 4 قتل ۽ 25 زخمي ٿي پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Four killed, 25 injured in Bannu blast |url=https://nation.com.pk/13-Jul-2018/four-killed-25-injured-in-bannu-blast |accessdate=17 July 2018 |publisher=ڊان}}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ [[مستونگ]]، [[بلوچستان]] ۾ چونڊ مهم دوران ڌماڪي ۾ اسلم رئيساڻي سميت 149 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا ۽ 186 زخمي ٿي پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New video of Mastung election rally bombing surfaces as death toll hits 149 |url=https://www.geo.tv/latest/203445-election-rally-attack-pakistans-second-deadliest-as-toll-hits-149 |accessdate=17 July 2018 |publisher=جيو ٽي وي}}&lt;/ref&gt; 22 جُولاءِ تي [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ڊيرا اسماعيل خان]] ۾ خودڪش بم ڌماڪي ۾ [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] جو اميدوار اڪرام الله گنڊاپور قتل ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;extribune&quot;&gt;{{cite news |title=PTI's Ikramullah Khan Gandapur martyred in DI Khan suicide blast |url=https://tribune.com.pk/story/1763994/1-ptis-ikramullah-khan-gandapur-injured-di-khan-blast/ |accessdate=25 July 2018 |agency=Express Tribune |date=22 July 2018}}&lt;/ref&gt; 25 جُولاءِ يعني چونڊن واري ڏينهن تي [[ڪوئيٽا]] ۾ بم ڌماڪي جي نتيجي ۾ 31 ماڻهو قتل ٿيا.&lt;ref name=&quot;dtimes&quot;&gt;{{cite news |title=31 killed, several injured in Quetta blast |url=https://dailytimes.com.pk/272919/31-killed-several-injured-in-quetta-blast/ |accessdate=26 July 2018 |publisher=Daily Times |date=25 July 2018}}&lt;/ref&gt;

== تڪرار ==
=== فارم 45 ===
[[فارم 45]] هڪ ڪاغذ هوندو آهي، ۾ جنهن هڪ پولينگ اسٽيشن ۾ چونڊن کان پوءِ، ڪنهن اڳواڻ ڪيترا ووٽ کنيا ان جا تفصيل لکيل هوندا آهن، ان فارم ۾ [[رٽرننگ آفيسر]] ۽ چونڊ عملي جون صحيحون موجود هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;فارم45&quot;&gt;{{cite news |last1=علي |first1=سرفراز |title=فارم 45 ڇا آهي |url=https://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/what-is-form-45/ |accessdate=26 July 2018 |publisher=ڊيلي پاڪستان}}&lt;/ref&gt; [[ايم ڪيو ايم|ايم ڪيو ايم پاڪستان]] جي اڳواڻ [[فيصل سبزواري]] چونڊون ختم ٿيڻ جي ڪجهه وقت کان پوءِ ئي پريس ڪانفرنس ڪندي چيو ته انهن کي فارم 45 تي نتيجا ڏيڻ بجاءِ سادي ڪاغذ تي نتيجا ڏنا پيا وڃن. &lt;ref name=&quot;اي آر وائي&quot;&gt;{{cite news |title=MQM-P expresses apprehensions on elections results in Karachi |url=https://arynews.tv/en/mqm-p-expresses-apprehensions-on-elections-results-in-karachi/ |accessdate=26 July 2018 |publisher=آي آر وائي نيوز }}{{مئل ڳنڍڻو|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جي صدر [[شهباز شريف]] [[لاهور]] ۾ چونڊون ختم ٿيڻ جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ پريس ڪانفرنس ڪندي چيو ته سندن ڪيترن ئي [[پولنگ ايجنٽ|پولنگ ايجنٽن]] کي [[فارم 45]] تي سرڪاري نتيجا نه پيا ڏن وڃن.&lt;ref name=&quot;PMLNFROM45&quot;&gt;{{cite news |title='PML-N rejects poll results,' declares Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1422741 |accessdate=26 July 2018 |publisher=ڊان}}&lt;/ref&gt; ساڳي قسم جا الزام [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي اڳواڻن پڻ پريس ڪانفرنس ڪندي هنيا ته فارم 45 بجاءِ خالي پنن تي نتيجا جاري ڪيا پيا وڃن.&lt;ref name=&quot;PPPFROM45&quot;&gt;{{cite news |title=PPP leaders slam ECP over election 'irregularities' |url=https://www.thenews.com.pk/latest/346496-ppp-leaders |accessdate=26 July 2018 |publisher=The news}}&lt;/ref&gt; [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]]، جي سيڪريٽري بابر يعقوب فتح الزامن کان پوءِ پريس ڪانفرنس ڪندي چيو ته هر پولنگ اسٽيشن تي فارم 45 موجود آهي، جن پارٽين کي شڪايتون آهن اهي اليڪشن ڪميشن وٽ جمع ڪرائين.&lt;ref name=&quot;PMLNFROM45&quot;/&gt;

== نتيجن ۾ دير ==
ڇونڊون مڪمل ٿيڻ کان پوءِ نتيجا اچڻ ۾ ڪافي دير ٿي، [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]]، جي سيڪريٽري بابر يعقوب فتح مطابق نتيجن ۾ ديري جو سبب ٽيڪنيل مسئلو هو، جيڪو اليڪشن ڪميشن پاران ٺاهيل هڪ ايپ جو درست ڪم نه ڪرڻ سبب ٿيو. هن چيو چونڊ نتيجن ۾ تاخير ڪنهن جي دٻاءُ سبب ناهي، پر آر ٽي ايس جي خرابي سبب دير ٿي آهي. اليڪشن ڪميشن جي مطابق اهو ايپ پهرين دفعا [[پاڪستان]] ۾ استعمال ڪيو ويو ان کان اڳ اهو طريقار اپنايو نه ويو هو.&lt;ref name=&quot;جيونيوزٽيوي&quot;&gt;{{cite news |title=Election results delayed due to technical glitch: ECP |url=https://www.geo.tv/latest/204878-election-results-delayed-due-to-technical-glitch-sources |accessdate=26 July 2018 |publisher=جيو نيوز ٽي وي}}&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[پاڪستان ۾ 2018ع]]
== حوالا ==
{{حوالا}}
{{پاڪستان جون عام چونڊون}}

[[زمرو:چونڊون]]
[[زمرو:2018ع]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستاني چونڊون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ 2018ع]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عام چونڊون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ 2018ع جون چونڊون]]</text>
      <sha1>fmuxk47s0nrx6rvpoob8swfg02sa24h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يوم پاڪستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38386</id>
    <revision>
      <id>374154</id>
      <parentid>251866</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="hp92fuzxmdnlhnou649esmvtquddczw" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو موڪل|type=قومي|holiday_name=يومِ پاڪستان|image=Two JF-17 Thunders.jpg|image_size=260px|imagesize=260px|caption=23 مارچ 2007 تي ٻہ جي ايف 17 ٿنڊر جنگي جهاز اسلام آباد ۾ پريڊ ۾ شامل.|official_name=يومِ پاڪستان&lt;br&gt;
{{small|lit. ''Yaum-e-Pakistan''}}|observedby={{PAK}}|significance=Commemoration of [[Pakistan Resolution]] and [[Constitution of Pakistan|Constitution]]|celebrations=Full [[Pakistan Armed Forces|Joint Inter-Services]] military parade, conferring of [[Civil decorations of Pakistan|national decorations]]|observances=[[Pakistan]] {{small|[[Pakistani embassies|(Diplomatic missions of Pakistan in other countries)]]}}|date=23 March|week_ordinal=&lt;!-- &quot;first&quot;, &quot;second&quot;, &quot;last&quot;, etc. --&gt;|weekday=&lt;!-- &quot;Sunday&quot;, &quot;Monday&quot;, &quot;Friday&quot;, etc. --&gt;|month=&lt;!-- &quot;January&quot;, &quot;February&quot;, &quot;December&quot;, etc. --&gt;
&lt;!-- Use next three if the date changes in an unusual pattern each year --&gt;|date2014=&lt;!-- only for days that change each year --&gt;|scheduling=هر سال ساڳي ڏهاڙي تي|duration=هڪ ڏهاڙو|frequency=ساليانو|date2015=&lt;!-- only for days that change each year --&gt;}}
'''يوم پاڪستان''' يا '''پاڪستان جي قرارداد جو ڏهاڙو''' 23 مارچ تي پاڪستان ۾ ملهايو ويندو آهي. 23 مارچ 1940ع تي لاهور ٺھراءُ منظور ڪيو ويو، جنھن ۾ ننڍي کنڊ جي مسلمانن لاءِ ھندستان ۾ الڳ ملڪ جو مطالبو ڪيو ويو. هن ڏينهن تي پاڪستان ۾ عام موڪل هوندي آهي. ان ڏينهن کي ان لاءِ بہ اهميت ڏني ويندي آهي ڇو تہ 23 مارچ 1956ع تي پاڪستان جو پھريون آئين وجود ۾ آيو. ان ڏهاڙي تي پاڪستاني فوجن پاران مشقون پڻ ڪيون وينديون آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تقريبون]]
[[زمرو:تحريڪ پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عام موڪلون]]</text>
      <sha1>hp92fuzxmdnlhnou649esmvtquddczw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خوجڪي اسڪرپٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40362</id>
    <revision>
      <id>374124</id>
      <parentid>269143</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>22121</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="13nmgb3okfvrv9xvsb18o4lpvxsvha7" xml:space="preserve">[[File:Khojki Varnamala.png| thumb | 300px | right | خوجڪي الفابيٽ چارٽ]]

'''خوجڪي رسم الخط''' (Khojki Script) بہ سنڌي رسم الخط جو پراڻو نمونو آهي، جنهن ۾ اسماعيلي خوجن جو مذھبي ادب لکيو ويو آهي. اھا لپي پير صدر الدين ايجاد ڪئي، يا ان ۾ اصلاح ڪئي. ان کي ”چاليھ اکري“ يا ”پير صدر الدين (1290-1409ع) جي سنڌي“ يا ”خوجڪي سنڌي“ بہ چيو وڃي ٿو. خوجڪي سنڌي خصوصي طور تي خوجا ڪميونٽي استعمال ڪندي آھي. جيتوڻيڪ اسماعيلي خوجن جو تعلق ايران-سينٽرل ايشيا سان هو، پر سنڌ ۾ انهن جي تبليغ جو ذريعو مقامي ٻولي هئي جنهن ڪري سندن رسم الخط ۽ ادب جو اثر سنڌ ۾ بہ ٿيو. خوجڪي رسم الخط جو تعلق کاٻي هٿ کان شروع ٿيندڙ رسم الخط سان آھي، جنهن جي الفابيٽ ۾ ماترائون ناگري لپيءَ وانگر لڳايون وينديون آھن، خوجڪي رسم الخط ۾ لکيل ڪيتروئي مواد موجود آهي، جنھن ۾ گنان به اچي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط]]
[[زمرو:سنڌي ٻولي]]
[[زمرو:گجراتي ٻولي]]</text>
      <sha1>13nmgb3okfvrv9xvsb18o4lpvxsvha7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نظريو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41034</id>
    <revision>
      <id>374159</id>
      <parentid>374120</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T16:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6416" sha1="dqkixjvtzxwyjvxylvxaxqv58bf0zqa" xml:space="preserve">{{Short description|Supposition or system of ideas intended to explain something}}
{{About||theories in science|Scientific theory|other uses}}
[[File:Darwin Tree 1837.png|thumb|200px|[[چارلس ڊارون]] جي نوٽ بڪ &quot;آن ٽرانسميوٽيشن آف اسپيشيز&quot; (1837) مان خاڪو، جيڪو شايد هڪ فائلوجينيٽڪ وڻ جو پهريون مثال آهي. (1) هڪ عام ابا ڏاڏا جي نمائندگي ڪري ٿو، بند ٿيل شاخون موجوده اولاد جي نمائندگي ڪن ٿيون، ۽ غير نشان لڳل شاخون ختم ٿيل اولاد جي نمائندگي ڪن ٿيون.]]
'''نظريو''' (Theory) [[سائنس|سائنسي]] مفروضن جو هڪ اھڙو سيٽ آهي جيڪو ھڪٻئي سان ٺھڪندو ھجي ۽ ان جي پٺيان ڪجهہ ثبوت بہ ھجن جيڪي مڪمل طور تي ثابت ٿيل نہ ھجن.

هڪ '''نظريو''' (Theory)، عام طور تي، ڪنهن به شيءِ بابت ڪو به مفروضو يا خيالن جو مجموعو آهي، جيڪو ڪنهن به قسم جي دليل ذريعي ڪنهن به قسم جي دليل ذريعي ڪنهن به طريقي سان ٺهيل آهي. 

نظريو، جڏهن دانشورانه يا تعليمي حالتن تي لاڳو ڪيو وڃي ٿو, ان کي تجريدي سوچ جي هڪ منظم ۽ عقلي شڪل سمجهيو ويندو آهي. هڪ رجحان بابت, يا اهڙي سوچ مان نڪتل نتيجا. ان ۾ غور فڪر ۽ منطقي دليل شامل آهن. اڪثر ڪري مشاهدي، تجربي ۽ تحقيق جهڙن عملن جي حمايت ڪئي ويندي آهي. نظريا سائنسي ٿي سگهن ٿا (تجرباتي ۽ آزمائشي علم جي دائري ۾ اچڻ) يا اهي غير سائنسي شعبن (جهڙوڪ فن يا فلسفو) سان تعلق رکن ٿا. ڪجهه حالتن ۾. نظريا ڪنهن به رسمي نظم و ضبط کان آزاد طور تي موجود ٿي سگهن ٿا. 

جديد سائنس ۾ اصطلاح &quot;نظريو&quot;, فطرت جي وضاحت جو هڪ تصديق ٿيل قسم, سائنسي طريقي سان مطابقت رکندڙ طريقي سان ٺاهيو ويو آهي ۽ جديد سائنس جي گهربل معيار کي پورو ڪندي, سائنسي نظريات ڏانهن اشارو ڪري ٿو. اهڙا نظريا هن طرح بيان ڪيا ويا آهن ته سائنسي تجربا ان لاءِ تجرباتي مدد فراهم ڪرڻ يا ان جي تجرباتي تضاد (&quot;غلط ثابت ڪرڻ&quot;) جي قابل هجن. سائنسي نظريا سائنسي علم جي سڀ کان وڌيڪ قابل اعتماد، سخت ۽ جامع شڪل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Schafersman |first=Steven D. |title=An Introduction to Science |url = http://www.geo.sunysb.edu/esp/files/scientific-method.html }}&lt;/ref&gt; لفظ &quot;نظريي&quot; جي وڌيڪ عام استعمال جي برعڪس, جيڪو ظاهر ڪري ٿو ته ڪا شيءِ غير ثابت ٿيل يا قياس آرائي آهي (جيڪو رسمي اصطلاحن ۾ لفظ '''[[مفروضو]]''' سان بهتر طور تي نمايان آهي).&lt;ref&gt;{{cite book| author=National Academy of Sciences, Institute of Medicine| title=Science, evolution, and creationism| date=2008| publisher=National Academies Press| location=Washington, D.C.| isbn=978-0309105866| page=[https://archive.org/details/isbn_9780309105866/page/11 11]| url=https://archive.org/details/isbn_9780309105866/page/11| access-date=26 September 2015| url-access=registration}}&lt;/ref&gt; سائنسي نظريا مفروضن کان مختلف آهن, جيڪي انفرادي تجرباتي طور تي سائنسي قانونن کان جانچڻ وارا اندازا آهن ۽ جيڪي فطرت جي ڪجهه حالتن هيٺ رويي جي وضاحتي اڪائونٽ آهن. 

نظريا مقصدن تائين پهچڻ جي بدران, حقيقتن کي ڳولڻ جي ڪم جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ قدرن جي وچ ۾ متبادل جي حوالي سان غير جانبدار آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMurray|first1=Foster |title=Preface to an Autonomous Discipline of Education |journal=Educational Theory |date=July 1955 |volume=5 |issue=3 |pages=129–140 |doi = 10.1111/j.1741-5446.1955.tb01131.x }}&lt;/ref&gt; هڪ نظريو علم جو هڪ جسم ٿي سگهي ٿو جيڪو خاص وضاحتي ماڊلز سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي. نظريو ڏيڻ علم جي هن اداري کي ترقي ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thomas |first1=Gary |title=Education and theory : strangers in paradigms |year=2007 |publisher=Open Univ. Press |location=Maidenhead |isbn=9780335211791 }}&lt;/ref&gt;   

لفظ نظريو يا &quot;نظريي ۾&quot; ڪڏهن ڪڏهن سائنس کان ٻاهر ڪنهن اهڙي شيءِ جي حوالي ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو ڳالهائيندڙ تجربو نه ڪيو هو يا اڳ ۾ جانچيو هو.&lt;ref&gt;[https://www.amnh.org/exhibitions/darwin/evolution-today/what-is-a-theory What is a Theory?]. [[American Museum of Natural History]].&lt;/ref&gt; سائنس ۾ هن ساڳئي تصور کي [[مفروضو]] چيو ويندو آهي ۽ لفظ &quot;مفروضاتي طور تي&quot; سائنس جي اندر ۽ ٻاهر ٻنهي استعمال ڪيو ويندو آهي. سائنس کان ٻاهر ان جي استعمال ۾ لفظ &quot;نظريو&quot; اڪثر ڪري &quot;عمل&quot; ڪرڻ لاءِ هڪ يوناني اصطلاح &quot;پراڪسس&quot; (πρᾶξις) جي برعڪس آهي جيڪو نظريي جي خلاف آهي.&lt;ref name=&quot;mediumthelaw&quot;&gt;David J Pfeiffer. ''[https://medium.com/science-journal/scientific-theory-vs-scientific-law-5624633a8f1b Scientific Theory vs Law]''. [[Science (journal)|Science Journal]] (on medium.com). 30 January 2017&lt;/ref&gt; 

==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
{{Sisterlinks}}
* [http://undsci.berkeley.edu/article/0_0_0/howscienceworks_20 &quot;How science works: Even theories change&quot;], ''Understanding Science'' by the University of California Museum of Paleontology.
* [https://znetwork.org/wp-content/uploads/zinstructionals/htdocs/RTInstruc/id6.htm  What is a Theory?]

{{Authority control}}
[[زمرو:نظريو]]
[[زمرو:نظام]]
[[زمرو:تجريد]] 
[[زمرو:آنٽالاجي]]
[[زمرو:علم موجودات]]
[[زمرو:متاثر ٿيل استدلال]]</text>
      <sha1>dqkixjvtzxwyjvxylvxaxqv58bf0zqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374160</id>
      <parentid>374159</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8088" sha1="mjox81pj3oxrzun1ixphgezb3j4s8q5" xml:space="preserve">{{Short description|Supposition or system of ideas intended to explain something}}
{{About||theories in science|Scientific theory|other uses}}
[[File:Darwin Tree 1837.png|thumb|200px|[[چارلس ڊارون]] جي نوٽ بڪ &quot;آن ٽرانسميوٽيشن آف اسپيشيز&quot; (1837) مان خاڪو، جيڪو شايد هڪ فائلوجينيٽڪ وڻ جو پهريون مثال آهي. (1) هڪ عام ابا ڏاڏا جي نمائندگي ڪري ٿو، بند ٿيل شاخون موجوده اولاد جي نمائندگي ڪن ٿيون، ۽ غير نشان لڳل شاخون ختم ٿيل اولاد جي نمائندگي ڪن ٿيون.]]
'''نظريو''' (Theory) [[سائنس|سائنسي]] مفروضن جو هڪ اھڙو سيٽ آهي جيڪو ھڪٻئي سان ٺھڪندو ھجي ۽ ان جي پٺيان ڪجهہ ثبوت بہ ھجن جيڪي مڪمل طور تي ثابت ٿيل نہ ھجن.

هڪ '''نظريو''' (Theory)، عام طور تي، ڪنهن به شيءِ بابت ڪو به مفروضو يا خيالن جو مجموعو آهي، جيڪو ڪنهن به قسم جي دليل ذريعي ڪنهن به قسم جي دليل ذريعي ڪنهن به طريقي سان ٺهيل آهي. 

نظريو، جڏهن دانشورانه يا تعليمي حالتن تي لاڳو ڪيو وڃي ٿو, ان کي تجريدي سوچ جي هڪ منظم ۽ عقلي شڪل سمجهيو ويندو آهي. هڪ رجحان بابت, يا اهڙي سوچ مان نڪتل نتيجا. ان ۾ غور فڪر ۽ منطقي دليل شامل آهن. اڪثر ڪري مشاهدي، تجربي ۽ تحقيق جهڙن عملن جي حمايت ڪئي ويندي آهي. نظريا سائنسي ٿي سگهن ٿا (تجرباتي ۽ آزمائشي علم جي دائري ۾ اچڻ) يا اهي غير سائنسي شعبن (جهڙوڪ فن يا فلسفو) سان تعلق رکن ٿا. ڪجهه حالتن ۾. نظريا ڪنهن به رسمي نظم و ضبط کان آزاد طور تي موجود ٿي سگهن ٿا. 

جديد سائنس ۾ اصطلاح &quot;نظريو&quot;, فطرت جي وضاحت جو هڪ تصديق ٿيل قسم, سائنسي طريقي سان مطابقت رکندڙ طريقي سان ٺاهيو ويو آهي ۽ جديد سائنس جي گهربل معيار کي پورو ڪندي, سائنسي نظريات ڏانهن اشارو ڪري ٿو. اهڙا نظريا هن طرح بيان ڪيا ويا آهن ته سائنسي تجربا ان لاءِ تجرباتي مدد فراهم ڪرڻ يا ان جي تجرباتي تضاد (&quot;غلط ثابت ڪرڻ&quot;) جي قابل هجن. سائنسي نظريا سائنسي علم جي سڀ کان وڌيڪ قابل اعتماد، سخت ۽ جامع شڪل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Schafersman |first=Steven D. |title=An Introduction to Science |url = http://www.geo.sunysb.edu/esp/files/scientific-method.html }}&lt;/ref&gt; لفظ &quot;نظريي&quot; جي وڌيڪ عام استعمال جي برعڪس, جيڪو ظاهر ڪري ٿو ته ڪا شيءِ غير ثابت ٿيل يا قياس آرائي آهي (جيڪو رسمي اصطلاحن ۾ لفظ '''[[مفروضو]]''' سان بهتر طور تي نمايان آهي).&lt;ref&gt;{{cite book| author=National Academy of Sciences, Institute of Medicine| title=Science, evolution, and creationism| date=2008| publisher=National Academies Press| location=Washington, D.C.| isbn=978-0309105866| page=[https://archive.org/details/isbn_9780309105866/page/11 11]| url=https://archive.org/details/isbn_9780309105866/page/11| access-date=26 September 2015| url-access=registration}}&lt;/ref&gt; سائنسي نظريا مفروضن کان مختلف آهن, جيڪي انفرادي تجرباتي طور تي سائنسي قانونن کان جانچڻ وارا اندازا آهن ۽ جيڪي فطرت جي ڪجهه حالتن هيٺ رويي جي وضاحتي اڪائونٽ آهن. 

نظريا مقصدن تائين پهچڻ جي بدران, حقيقتن کي ڳولڻ جي ڪم جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ قدرن جي وچ ۾ متبادل جي حوالي سان غير جانبدار آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMurray|first1=Foster |title=Preface to an Autonomous Discipline of Education |journal=Educational Theory |date=July 1955 |volume=5 |issue=3 |pages=129–140 |doi = 10.1111/j.1741-5446.1955.tb01131.x }}&lt;/ref&gt; هڪ نظريو علم جو هڪ جسم ٿي سگهي ٿو جيڪو خاص وضاحتي ماڊلز سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي. نظريو ڏيڻ علم جي هن اداري کي ترقي ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thomas |first1=Gary |title=Education and theory : strangers in paradigms |year=2007 |publisher=Open Univ. Press |location=Maidenhead |isbn=9780335211791 }}&lt;/ref&gt;   

لفظ نظريو يا &quot;نظريي ۾&quot; ڪڏهن ڪڏهن سائنس کان ٻاهر ڪنهن اهڙي شيءِ جي حوالي ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو ڳالهائيندڙ تجربو نه ڪيو هو يا اڳ ۾ جانچيو هو.&lt;ref&gt;[https://www.amnh.org/exhibitions/darwin/evolution-today/what-is-a-theory What is a Theory?]. [[American Museum of Natural History]].&lt;/ref&gt; سائنس ۾ هن ساڳئي تصور کي [[مفروضو]] چيو ويندو آهي ۽ لفظ &quot;مفروضاتي طور تي&quot; سائنس جي اندر ۽ ٻاهر ٻنهي استعمال ڪيو ويندو آهي. سائنس کان ٻاهر ان جي استعمال ۾ لفظ &quot;نظريو&quot; اڪثر ڪري &quot;عمل&quot; ڪرڻ لاءِ هڪ يوناني اصطلاح &quot;پراڪسس&quot; (πρᾶξις) جي برعڪس آهي جيڪو نظريي جي خلاف آهي.&lt;ref name=&quot;mediumthelaw&quot;&gt;David J Pfeiffer. ''[https://medium.com/science-journal/scientific-theory-vs-scientific-law-5624633a8f1b Scientific Theory vs Law]''. [[Science (journal)|Science Journal]] (on medium.com). 30 January 2017&lt;/ref&gt; &quot;نظرياتي&quot; ۽ &quot;عملي&quot; جي وچ ۾ فرق جي هڪ &quot;ڪلاسيڪل مثال&quot; طب جي نظم و ضبط استعمال ڪري ٿي. طبي نظريي ۾ صحت ۽ بيماري جي سببن ۽ نوعيت کي سمجهڻ جي ڪوشش شامل آهي. جڏهن ته طب جو عملي پاسو ماڻهن کي صحتمند بڻائڻ جي ڪوشش ڪرڻ آهي. اهي ٻئي شيون لاڳاپيل آهن پر آزاد ٿي سگهن ٿيون ڇاڪاڻ ته مخصوص مريضن کي علاج ڪرڻ کان سواءِ صحت ۽ بيماري جي تحقيق ڪرڻ ممڪن آهي ۽ اهو ممڪن آهي ته مريض کي علاج ڪرڻ بغير اهو ڄاڻڻ جي ته علاج ڪيئن ڪم ڪيو. 

== قديم استعمال ==

== رسمي تعلق ==

== نظريو-عملي تعلق ==

== سائنسي تعلق ==

== رياضي تعلق ==

== فلسفي تعلق ==

== سياسي تعلق ==
سياسي نظريو قانون ۽ حڪومت بابت هڪ اخلاقي نظريو آهي. اڪثر اصطلاح &quot;سياسي نظريو&quot; هڪ عام نظريي يا مخصوص اخلاقيات ڏانهن اشارو ڪري ٿو. سياسي عقيدي يا رويو. سياست بابت سوچ. 

== فقه تعلق ==
سماجي سائنس ۾.فقه قانون جو فلسفياتي نظريو آهي. قانون جو همعصر فلسفو. قانون ۽ قانوني نظام جي اندروني مسئلن کي حل ڪري ٿو. ۽ قانون جي مسئلن کي هڪ خاص سماجي اداري طور حل ڪري ٿو. 

== مثالون ==

== پڻ ڏسو ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مفروضو * سائنسي قانون 

== وڌيڪ پڙهڻ ==

==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
{{Sisterlinks}}
* [http://undsci.berkeley.edu/article/0_0_0/howscienceworks_20 &quot;How science works: Even theories change&quot;], ''Understanding Science'' by the University of California Museum of Paleontology.
* [https://znetwork.org/wp-content/uploads/zinstructionals/htdocs/RTInstruc/id6.htm  What is a Theory?]

{{Authority control}}
[[زمرو:نظريو]]
[[زمرو:نظام]]
[[زمرو:تجريد]] 
[[زمرو:آنٽالاجي]]
[[زمرو:علم موجودات]]
[[زمرو:متاثر ٿيل استدلال]]</text>
      <sha1>mjox81pj3oxrzun1ixphgezb3j4s8q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374161</id>
      <parentid>374160</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>374161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8079" sha1="5ersh8nv9czy9vin4i9c882f44nqsmf" xml:space="preserve">{{Short description|Supposition or system of ideas intended to explain something}}
{{About||theories in science|Scientific theory|other uses}}
[[File:Darwin Tree 1837.png|thumb|200px|[[چارلس ڊارون]] جي نوٽ بڪ &quot;آن ٽرانسميوٽيشن آف اسپيشيز&quot; (1837) مان خاڪو، جيڪو شايد هڪ فائلوجينيٽڪ وڻ جو پهريون مثال آهي. (1) هڪ عام ابا ڏاڏا جي نمائندگي ڪري ٿو، بند ٿيل شاخون موجوده اولاد جي نمائندگي ڪن ٿيون، ۽ غير نشان لڳل شاخون ختم ٿيل اولاد جي نمائندگي ڪن ٿيون.]]
'''نظريو''' (Theory) [[سائنس|سائنسي]] مفروضن جو هڪ اھڙو سيٽ آهي جيڪو ھڪٻئي سان ٺھڪندو ھجي ۽ ان جي پٺيان ڪجهہ ثبوت بہ ھجن جيڪي مڪمل طور تي ثابت ٿيل نہ ھجن.

هڪ '''نظريو''' (Theory)، عام طور تي، ڪنهن به شيءِ بابت ڪو به مفروضو يا خيالن جو مجموعو آهي، جيڪو ڪنهن به قسم جي دليل ذريعي ڪنهن به قسم جي دليل ذريعي ڪنهن به طريقي سان ٺهيل آهي. 

نظريو، جڏهن دانشورانه يا تعليمي حالتن تي لاڳو ڪيو وڃي ٿو, ان کي تجريدي سوچ جي هڪ منظم ۽ عقلي شڪل سمجهيو ويندو آهي. هڪ رجحان بابت, يا اهڙي سوچ مان نڪتل نتيجا. ان ۾ غور فڪر ۽ منطقي دليل شامل آهن. اڪثر ڪري مشاهدي، تجربي ۽ تحقيق جهڙن عملن جي حمايت ڪئي ويندي آهي. نظريا سائنسي ٿي سگهن ٿا (تجرباتي ۽ آزمائشي علم جي دائري ۾ اچڻ) يا اهي غير سائنسي شعبن (جهڙوڪ فن يا فلسفو) سان تعلق رکن ٿا. ڪجهه حالتن ۾. نظريا ڪنهن به رسمي نظم و ضبط کان آزاد طور تي موجود ٿي سگهن ٿا. 

جديد سائنس ۾ اصطلاح &quot;نظريو&quot;, فطرت جي وضاحت جو هڪ تصديق ٿيل قسم, سائنسي طريقي سان مطابقت رکندڙ طريقي سان ٺاهيو ويو آهي ۽ جديد سائنس جي گهربل معيار کي پورو ڪندي, سائنسي نظريات ڏانهن اشارو ڪري ٿو. اهڙا نظريا هن طرح بيان ڪيا ويا آهن ته سائنسي تجربا ان لاءِ تجرباتي مدد فراهم ڪرڻ يا ان جي تجرباتي تضاد (&quot;غلط ثابت ڪرڻ&quot;) جي قابل هجن. سائنسي نظريا سائنسي علم جي سڀ کان وڌيڪ قابل اعتماد، سخت ۽ جامع شڪل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Schafersman |first=Steven D. |title=An Introduction to Science |url = http://www.geo.sunysb.edu/esp/files/scientific-method.html }}&lt;/ref&gt; لفظ &quot;نظريي&quot; جي وڌيڪ عام استعمال جي برعڪس, جيڪو ظاهر ڪري ٿو ته ڪا شيءِ غير ثابت ٿيل يا قياس آرائي آهي (جيڪو رسمي اصطلاحن ۾ لفظ '''[[مفروضو]]''' سان بهتر طور تي نمايان آهي).&lt;ref&gt;{{cite book| author=National Academy of Sciences, Institute of Medicine| title=Science, evolution, and creationism| date=2008| publisher=National Academies Press| location=Washington, D.C.| isbn=978-0309105866| page=[https://archive.org/details/isbn_9780309105866/page/11 11]| url=https://archive.org/details/isbn_9780309105866/page/11| access-date=26 September 2015| url-access=registration}}&lt;/ref&gt; سائنسي نظريا مفروضن کان مختلف آهن, جيڪي انفرادي تجرباتي طور تي سائنسي قانونن کان جانچڻ وارا اندازا آهن ۽ جيڪي فطرت جي ڪجهه حالتن هيٺ رويي جي وضاحتي اڪائونٽ آهن. 

نظريا مقصدن تائين پهچڻ جي بدران, حقيقتن کي ڳولڻ جي ڪم جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ قدرن جي وچ ۾ متبادل جي حوالي سان غير جانبدار آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMurray|first1=Foster |title=Preface to an Autonomous Discipline of Education |journal=Educational Theory |date=July 1955 |volume=5 |issue=3 |pages=129–140 |doi = 10.1111/j.1741-5446.1955.tb01131.x }}&lt;/ref&gt; هڪ نظريو علم جو هڪ جسم ٿي سگهي ٿو جيڪو خاص وضاحتي ماڊلز سان لاڳاپيل هجي يا نه هجي. نظريو ڏيڻ علم جي هن اداري کي ترقي ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thomas |first1=Gary |title=Education and theory : strangers in paradigms |year=2007 |publisher=Open Univ. Press |location=Maidenhead |isbn=9780335211791 }}&lt;/ref&gt;   

لفظ نظريو يا &quot;نظريي ۾&quot; ڪڏهن ڪڏهن سائنس کان ٻاهر ڪنهن اهڙي شيءِ جي حوالي ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو ڳالهائيندڙ تجربو نه ڪيو هو يا اڳ ۾ جانچيو هو.&lt;ref&gt;[https://www.amnh.org/exhibitions/darwin/evolution-today/what-is-a-theory What is a Theory?]. [[American Museum of Natural History]].&lt;/ref&gt; سائنس ۾ هن ساڳئي تصور کي [[مفروضو]] چيو ويندو آهي ۽ لفظ &quot;مفروضاتي طور تي&quot; سائنس جي اندر ۽ ٻاهر ٻنهي استعمال ڪيو ويندو آهي. سائنس کان ٻاهر ان جي استعمال ۾ لفظ &quot;نظريو&quot; اڪثر ڪري &quot;عمل&quot; ڪرڻ لاءِ هڪ يوناني اصطلاح &quot;پراڪسس&quot; (πρᾶξις) جي برعڪس آهي جيڪو نظريي جي خلاف آهي.&lt;ref name=&quot;mediumthelaw&quot;&gt;David J Pfeiffer. ''[https://medium.com/science-journal/scientific-theory-vs-scientific-law-5624633a8f1b Scientific Theory vs Law]''. [[Science (journal)|Science Journal]] (on medium.com). 30 January 2017&lt;/ref&gt; &quot;نظرياتي&quot; ۽ &quot;عملي&quot; جي وچ ۾ فرق جي هڪ &quot;ڪلاسيڪل مثال&quot; طب جي نظم و ضبط استعمال ڪري ٿي. طبي نظريي ۾ صحت ۽ بيماري جي سببن ۽ نوعيت کي سمجهڻ جي ڪوشش شامل آهي. جڏهن ته طب جو عملي پاسو ماڻهن کي صحتمند بڻائڻ جي ڪوشش ڪرڻ آهي. اهي ٻئي شيون لاڳاپيل آهن پر آزاد ٿي سگهن ٿيون ڇاڪاڻ ته مخصوص مريضن کي علاج ڪرڻ کان سواءِ صحت ۽ بيماري جي تحقيق ڪرڻ ممڪن آهي ۽ اهو ممڪن آهي ته مريض کي علاج ڪرڻ بغير اهو ڄاڻڻ جي ته علاج ڪيئن ڪم ڪيو. 

== قديم استعمال ==

== رسمي تعلق ==

== نظريو-عملي تعلق ==

== سائنسي تعلق ==

== رياضي تعلق ==

== فلسفي تعلق ==

== سياسي تعلق ==
سياسي نظريو قانون ۽ حڪومت بابت هڪ اخلاقي نظريو آهي. اڪثر اصطلاح &quot;سياسي نظريو&quot; هڪ عام نظريي يا مخصوص اخلاقيات ڏانهن اشارو ڪري ٿو. سياسي عقيدي يا رويو. سياست بابت سوچ. 

== فقه تعلق ==
سماجي سائنس ۾.فقه قانون جو فلسفياتي نظريو آهي. قانون جو همعصر فلسفو. قانون ۽ قانوني نظام جي اندروني مسئلن کي حل ڪري ٿو. ۽ قانون جي مسئلن کي هڪ خاص سماجي اداري طور حل ڪري ٿو. 

== مثالون ==

== پڻ ڏسو ==
* [[مفروضو]] 
* [[سائنسي قانون]]

== وڌيڪ پڙهڻ ==

==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
{{Sisterlinks}}
* [http://undsci.berkeley.edu/article/0_0_0/howscienceworks_20 &quot;How science works: Even theories change&quot;], ''Understanding Science'' by the University of California Museum of Paleontology.
* [https://znetwork.org/wp-content/uploads/zinstructionals/htdocs/RTInstruc/id6.htm  What is a Theory?]

{{Authority control}}
[[زمرو:نظريو]]
[[زمرو:نظام]]
[[زمرو:تجريد]] 
[[زمرو:آنٽالاجي]]
[[زمرو:علم موجودات]]
[[زمرو:متاثر ٿيل استدلال]]</text>
      <sha1>5ersh8nv9czy9vin4i9c882f44nqsmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪنوينشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41362</id>
    <revision>
      <id>374152</id>
      <parentid>314241</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="6oehdztf7t8eezue9usfwe8gbq4gp5j" xml:space="preserve">'''مجلس (گڏجاڻي)''' هي لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ ”ڪنوينائر“ مان نڪتل آهي. هر قوم جون مختلف ريتون ۽ رسمون ٿين ٿيون، جيڪي زندگي جي وهنوار لاءِ لازم ٿين ٿيون. وقت گذرڻ سان اهي پختيون ٿي رياست يا ملڪ جي آئين ۽ قانون جو درجو حاصل ڪن ٿيون. ان جو مثال برطانيا آهي جتي رواج ۽ رسمون آئين جو اهم بنياد آهن.

عام طور ڪنهن به معاملي تي غور ويچار ڪرڻ لاءِ مختلف ڌرين ۽ نمائندن کي سڏي کانئن حل بابت تجويزون وٺي لاڳاپيل مسئلي جو حل ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي. پر ڏيھان ڏيھي لاڳپن (بين الاقوامي تعلقات) ۾ عالمي يا علاقائي سطح تي اڳ ۾ معاملا بحث هيٺ آڻي، پوءِ انهن تي قانون سازي ڪرڻ لاءِ نمائنده ميڙ سڏرائي رضا مندي پيدا ڪري مناسب اعلان ڪيو ويندو آهي. جيئن ”جنيوا“ ڪنوينشن ۾ جنگي قيدين ۽ لڙائيءَ هلندي انساني حقن جي احترام تي عمل ڪرائڻ لاءِ ڏيھا ڏيھي برادريءَ کي ڪجهه ذميواريون ڏنيون ويون آهن، ان کان سواءِ ٻن يا ٻن کان وڌيڪ ڌرين جي وچ ۾ ٺاهه ڪرائڻ لاءِ به هي اصطلاح استعمال ڪيو ويندو آهي، پر اڄوڪي دور ۾ عالمي سطح تي ڪن خاص معاملن تي قانون ٺاهڻ لاءِ ڏيھان ڏيھي ادارن (جهڙوڪ گڏيل قومون) جي سرپرستيءَ ۾ نمائنده اجلاس گهرائڻ يا اهڙي اداري طرفان ڪن شرطن کي عام ڪرڻ جي حوالي سان ”ڪنوينشن“ جو لفظ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/Convention.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:ڏيھان ڏيھي]]
[[زمرو:سفارتڪاري]]
[[زمرو:سلجھائپ صفحا]]
[[زمرو:سماجي گڏجاڻيون]]
[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:عالمي لاڳاپا]]
[[زمرو:گڏجاڻي]]
[[زمرو:ميڙاڪو (گڏجاڻي)]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>6oehdztf7t8eezue9usfwe8gbq4gp5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>16 جُولاءِ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42855</id>
    <revision>
      <id>374242</id>
      <parentid>277154</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3859" sha1="qushtu07zw9yn4p6bbobccrhknowsls" xml:space="preserve">'''16 جُولاءِ''' ({{lang-en|July 16}})، [[عيسوي سال]] جو 197 هون ([[ليپ سال]] 198 هون) ڏينهن آهي، [[سال]] پوري ٿيڻ ۾ 168 ڏينهن ([[ليپ سال]] 169 ڏينهن) باقي آهن.
==واقعا==
*'''[[622ع]]''' —  [[محمد]] [[مڪو|مڪي]] کان [[مدينو|مديني]] حجرت ڪئي، انهي تاريخ کان [[هجري ڪئلينڊر|هجري سال]] جو آغاز ٿيو.&lt;ref name=&quot;uc&quot; /&gt;
*'''[[1790ع]]''' — [[واشنگٽن ڊي سي]] کي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا جي گڏيل رياستن]] جو گادي وارو شھر بڻايو ويو.
*'''[[1901ع]]''' —  هڪ نوٽيفڪشن ذريعي ٻڌايو ويو تہ [[1 آگسٽ]] کان [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] کي ضلعي جي حيثيت ڏني ويندي.&lt;ref name=&quot;kawish&quot;&gt;{{cite news |title=روزاني ڪاوش صفحو 5 16 جولاءِ 2013 |url=http://kawish.asia/Backissues/2013/Jul%2013/16/today_page_05.htm |accessdate=15 July 2018 |publisher=روزاني ڪاوش |archive-date=22 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131122030556/http://kawish.asia/Backissues/2013/Jul%2013/16/today_page_05.htm |dead-url=yes |archivedate=22 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131122030556/http://kawish.asia/Backissues/2013/Jul%2013/16/today_page_05.htm }}&lt;/ref&gt;
*'''[[1934ع]]''' — [[سنڌ]] ۾ واپارين جو ڏينهن ملهايو ويو، ان ڏينهن جو ملهائڻ مقصد سنڌ ۾ واپار کي هٿي ڏيڻ هو.&lt;ref name=&quot;kawish&quot; /&gt;
* '''[[1945ع]]''' — [[آمريڪا]] پهرين [[ائٽم بم]] جو تجربو ڪيو.
*'''[[1947ع]]''' — [[هائوس آف لارڊس]] [[ڀارت|هندوستان]] جي آزادي واري بل جي منظوري ڏني.&lt;ref name=&quot;kawish&quot; /&gt;
*'''[[1951ع]]''' — [[لياقت علي خان]] [[ڪراچي]] ۾ [[ريڊيو پاڪستان]] جي نئين برادڪاسٽنگ گھر جو افتتاح ڪيو.&lt;ref name=&quot;uc&quot; /&gt;
*'''[[1962ع]]''' — [[مسلم ليگ]] ۽ [[جماعت اسلامي]] تان پابندي ختم ڪري سياسي هلچل جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;kawish&quot; /&gt;
*'''[[1967ع]]''' — [[ياسمين (گل)|گل ياسمين]]  (چنبيلي) کي [[پاڪستان]] جو قومي گل قرار ڏنو ويو.&lt;ref name=&quot;uc&quot; /&gt;
*'''[[1969ع]]''' — [[نيل آرمسٽرانگ]] اپالو يارهن خلائي جهاز جي ذريعي [[چنڊ]] طرف روانو ٿيو.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite web| url =http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/July-16/| title = On This Day: July 16 | publisher = نيويارڪ ٽائيمز}}&lt;/ref&gt;
*'''[[1969ع]]''' — [[طالب الموليٰ|مخدوم طالب الموليٰ]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] ۾ شموليت اختيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;kawish&quot; /&gt;
*'''[[1979ع]]''' — [[عراق|عراقي]] صدر [[جنرل احمد حسن البڪر]] استعفي ڏني ۽ [[صدام حسين]] اقتدار تي آيو.&lt;ref name=&quot;uc&quot; /&gt; 
*'''[[2001ع]]''' — [[چين]] ۽ [[روس]] پاران خوشگوار پاڙيسري ۽ دوستي جي مهادي تي دستختون ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;uc&quot;&gt;{{cite web |title=آج کا دن تاریخ میں |url=https://www.urdu.co/Encyclopedia/today-in-history |website=urdu.co |publisher=urdu.co |accessdate=16 July 2018}}&lt;/ref&gt;

==پيدائش==
*'''[[1939ع]]''' — [[آيت الله خامنائي]]، [[ايران جا سپريم ليڊر|ايران جو سپريم ليڊر]]
*'''[[1968ع]]''' — [[ليري سينگر]]، [[وڪيپيڊيا]] جي بانين مان ھڪ باني
*'''[[1983ع]]''' — [[ڪترينہ ڪيف]]، ھندوستاني اداڪارہ
==فوتگيون==
== حوالا ==
{{حوالا}}
{{مهينا}}
[[زمرو:سال جا ڏينهن]]
[[زمرو:جُولاءِ]]</text>
      <sha1>qushtu07zw9yn4p6bbobccrhknowsls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>17 جُولاءِ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42874</id>
    <revision>
      <id>374243</id>
      <parentid>277706</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="nuh7ms5v1m2m8x1jgjmyzltmmpgudv5" xml:space="preserve">'''17 جُولاءِ''' ({{lang-en|July 17}})، [[عيسوي سال]] جو 198 هون ([[ليپ سال]] 199 هون) ڏينهن آهي، [[سال]] پوري ٿيڻ ۾ 167 ڏينهن ([[ليپ سال]] 168 ڏينهن) باقي آهن.

==واقعا==
*'''[[1821ع]]''' — [[اسپين]] [[فلوريڊا]] کي [[آمريڪا]] جي حوالي ڪري ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite news| url=http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/july-17/| title = &quot;On This Day:17 July :&quot;
On This Day:17 July : | ناشر = نیو یارک ٹائمز}}&lt;/ref&gt;
*'''[[1920ع]]''' — [[افغانستان]] جي بادشاه ماڻهن کي اپيل ڪئي ته [[سنڌ]] مان حجرت ڪري ايندڙن جي آجيان ڪئي وڃي. انگريزن جي غير اسلامي پاليسين سبب سنڌي حجرت تي مجبور ٿيا آهن.&lt;ref name=&quot;ڪاوش&quot;&gt;{{cite news |title=روزاني ڪاوش صفحو 5 اربغ 17 جُولاءِ 2013ع |url=http://kawish.asia/Backissues/2013/Jul%2013/17/today_page_05.htm |accessdate=16 July 2018 |publisher=روزاني ڪاوش |archive-date=25 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225064331/http://kawish.asia/Backissues/2013/Jul%2013/17/today_page_05.htm |dead-url=yes |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225064331/http://kawish.asia/Backissues/2013/Jul%2013/17/today_page_05.htm }}&lt;/ref&gt;
*'''[[1948ع]]''' — [[قلات ضلعو|قلات]] رياست جي انتظاميا 1930ع ۾ ٺهيل نيشنل پارٽي کي غير قانوني قرار ڏئي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ڪاوش&quot; /&gt;
*'''[[1951ع]]''' — [[لبنان|لبناني]] وزير اعظم رياض بن صالح کي گولي هڻي هلاڪ ڪيو ويو.
*'''[[1955ع]]''' — خان غفار خان ون يونٽ خلاف پشاور کان تحريڪ جو آغاز ڪيو.&lt;ref name=&quot;ڪاوش&quot; /&gt;
*'''[[1973ع]]''' — [[افغانستان]] جي جنرل سردار دائود خان، ظاهر شاهه جي حڪومت جو خاتمو آندو.&lt;ref name=&quot;uc&quot; /&gt;
*'''[[1976ع]]''' — [[اوڀر تيمور]] مٿان [[اوڀر_تيمور#انڊونيشيا_جو_قبضو_(1975-1999)|انڊونيشيا حملو ڪيو]] ۽ ان کي پنھنجو 27ھون صوبو قرار ڏنو.
*'''[[1976ع]]''' —  نيوزيلنڊ کي اوليمپڪ راندين ۾ شامل ڪرڻ سبب 25 آفريڪي ملڪن اوليمپڪ راندين جي بائيڪاٽ ڪيو، ڇو تہ نيوزيلنڊ [[ڏکڻ آفريڪا]] ۾ [[نسلي متڀيد واري نيتي|نسلي متڀيد واريراڄ]] دوران اتي راندين ۾ شرڪت ڪئي. .&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/17/default.stm| title = On This Day | publisher = BBC Home}}&lt;/ref&gt;
*'''[[1990ع]]''' — [[پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن|پي ٽي وي]] نئين چئنل پي ٽي وي 2 جو آغاز ڪيو.&lt;ref name=&quot;uc&quot; /&gt;
*'''[[2000ع]]''' — بشار الاسد والد جي وفات کان پوءِ [[شام]] جو 16 هون حڪمران ٿيو.&lt;ref name=nyt/&gt;
*'''[[2005ع]]''' — [[پاڪستان]] جي سڪيورٽي فورسز [[اتر وزيرستان]] ۾ 70 غيرملڪي دهشتگرد ماري ڇڏيا.&lt;ref name=&quot;uc&quot;&gt;{{cite web |title=آج کا دن تاریخ میں |url=https://www.urdu.co/Encyclopedia/today-in-history |website=urdu.co |publisher=urdu.co |accessdate=17 July 2018}}&lt;/ref&gt;
*'''[[2005ع]]''' — [[ملائيشيا]] جي جهاز ايم ايڇ 17 کي [[يوڪرين]] ۾ مزائيل هڻي ڪيرايو ويو. جنهن ۾ سوار 298 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.&lt;ref name=telegraph&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10974050/Malaysia-Airlines-plane-crashes-on-Ukraine-Russia-border-live.html |title=Malaysia Airlines plane crashes on Ukraine-Russia border – live |date=17 July 2014 |first=Harriet |last=Alexander |work=[[زوزاني ٽيلگراف]] |accessdate=17 July 2014 |archivedate=18 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718001608/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10974050/Malaysia-Airlines-plane-crashes-on-Ukraine-Russia-border-live.html}}&lt;/ref&gt;

==پيدائش==
*'''[[1487ع]]''' — [[شاهه اسماعيل]]، ايراني بادشاھ

==فوتگيون==
*'''[[1940ع]]''' —  [[هاسارام پمناڻي]]، سياسي ڪارڪن، اديب
*'''[[2024ع]]''' — [[سوڍل فقير]]، صوفي راڳي

== حوالا ==
{{حوالا}}
{{مهينا}}
[[زمرو:سال جا ڏينهن]]
[[زمرو:جُولاءِ]]</text>
      <sha1>nuh7ms5v1m2m8x1jgjmyzltmmpgudv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:راندين جا مقابلا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>44010</id>
    <revision>
      <id>374128</id>
      <parentid>342269</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="567m6w9e5hbz05yfcu0vqtx7hbxligc" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:راند]]
[[زمرو:رانديون]]
[[زمرو:مقابلا]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:واقعا ۽ ڏڻ بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>567m6w9e5hbz05yfcu0vqtx7hbxligc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374150</id>
      <parentid>374128</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="n0apq2hhnwxl0v998z5u3ft9uc3b53t" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:راند]]
[[زمرو:رانديون]]
[[زمرو:مقابلا]]
[[زمرو:راند جي گڏجاڻيون]]
[[زمرو:واقعا ۽ ڏڻ بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>n0apq2hhnwxl0v998z5u3ft9uc3b53t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374151</id>
      <parentid>374150</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:راند جي گڏجاڻيون]]; added [[Category:راند جو گڏجاڻيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="spk5itqb2w28799gy9tl367lm8gckiz" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:راند]]
[[زمرو:رانديون]]
[[زمرو:مقابلا]]
[[زمرو:راند جو گڏجاڻيون]]
[[زمرو:واقعا ۽ ڏڻ بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>spk5itqb2w28799gy9tl367lm8gckiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايشيائي رانديون 2018ع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44046</id>
    <revision>
      <id>374129</id>
      <parentid>342283</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="rfhv2huh32zoio9fti2c0mjhpmhmw6o" xml:space="preserve">{{Asiad infobox
| Name = 18هين ايشيائي رانديون
| Logo = 2018 Asian Games logo.svg
| Size = 175
| Optional caption = ايشيائي راندين جو سرڪاري نشان.
| Motto =&quot;ايشيا جي طاقت&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Prasetya|first1=Muhammad Hary|title=Tema Asian Games 2018, The Energy of Asia, Ini Artinya|url=http://superball.tribunnews.com/2016/02/12/tema-asian-games-2018-the-energy-of-asia-ini-artinya|accessdate=12 June 2016|publisher=Superball.id|date=12 February 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011093423/http://superball.tribunnews.com/2016/02/12/tema-asian-games-2018-the-energy-of-asia-ini-artinya|dead-url=yes|archivedate=11 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011093423/http://superball.tribunnews.com/2016/02/12/tema-asian-games-2018-the-energy-of-asia-ini-artinya}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;({{lang-id|Energi Asia}})
| Host city = [[جڪارتا]] ۽ [[پلامبنگ]], Indonesia&lt;ref name=&quot;antara&quot;&gt;{{cite news|author=Odi Aria Saputra|title=Keppres Asian Games Turun Pertengahan April|date=10 April 2015|publisher=Sriwijaya Post|url=http://palembang.tribunnews.com/2015/04/10/keppres-asian-games-turun-pertengahan-april|language=Indonesian|accessdate=10 April 2015}}&lt;/ref&gt;
| Nations participating  = 45
| Athletes participating =
| Events = 465 مقابلا 40 راندين جا 
| Opening ceremony = 18 آگسٽ&lt;ref&gt;{{cite news|title=18-8-18 start planned for 18th Asian Games|url=http://www.ocasia.org/News/IndexNewsRM.aspx?WKegervtea1cpVOAYhDReQ==|accessdate=28 January 2015|publisher=Olympic Council of Asia|date=27 January 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305192225/http://www.ocasia.org/News/IndexNewsRM.aspx?WKegervtea1cpVOAYhDReQ==|dead-url=yes|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305192225/http://www.ocasia.org/News/IndexNewsRM.aspx?WKegervtea1cpVOAYhDReQ==}}&lt;/ref&gt;
|Closing ceremony = 2 سيپٽمبر
| Officially opened by = 
| Athlete's Oath =
| Judge's Oath =
| Torch Lighter =
| Stadium = [[Gelora Bung Karno Stadium|Gelora Bung Karno Main Stadium]]&lt;ref&gt;{{cite news|author=Ade Irma Junida|title=GBK akan direnovasi demi Asian Games 2018|url=http://www.antaranews.com/berita/456635/gbk-akan-direnovasi-demi-asian-games-2018|accessdate=10 April 2015|publisher=Antara|language=Indonesian|date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt;
| website = [https://www.asiangames2018.id سرڪاري ويبسائيٽ]
| previous = [[ايشِائي رانديون 2014ع|انچيون 2014]]
| next = ''[[ايشيائي رانديون 2022|هنگزو 2022]]''
}}
'''ايشيائي رانديون 2018ع''' {{ٻيا نالا|انگريزي='''2018 Asian Games'''}}
&lt;ref&gt;{{حوالا-وڪي|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2018_Asian_Games&amp;oldid=855448840|عنوان=2018 Asian Games|ٻولي=انگریزي|اخذ ڪيل=}}&lt;/ref&gt;، جنهن کي سرڪاري طور 18 هين ايشيائي رانديون يا [[جڪارتا]] [[پليمبنگ]] 2018 پڻ چيو ويندو آهي، اهو گھڻ راندين تي مشتمل مقابلو آهي، جن جي شروعات 18 آگسٽ 2018 کان ٿي ۽ پڄاڻي 2 سيپٽمبر 2018ع تي ٿيندي. هي رانديون [[انڊونيشيا]] جي شهرن جڪارتا ۽ پليمبنگ ۾ کيڏيون پيو وڃن.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:راند]]
[[زمرو:رانديون]]
[[زمرو:انڊونيشيا]]
[[زمرو:راندين جا مقابلا]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:2018ع ايشيائي رانديون]]
[[زمرو:2018ع ۾ انڊونيشيائي رانديون]]
[[زمرو:ايشيائي رانديون بلحاظ سال]]
[[زمرو:گھڻ راندين واري مقابلن ۾ 2018ع]]</text>
      <sha1>rfhv2huh32zoio9fti2c0mjhpmhmw6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:منظم گڏجاڻيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>44594</id>
    <revision>
      <id>374121</id>
      <parentid>314340</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T13:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="1zjuhxgvio6orymk4f5u4xamw1rvohz" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}

{{commons category}}

: '''Organized events''' are meetings, protests, parties, etc., organized by a group of people for a particular purpose. They may be one-time, occasional or sporadic, or recurring/periodic. 

: They are distinguished from, for instance, events in nature (astronomical events, geological events) and events that are spontaneous and not planned or organized (e.g., unplanned riots, spontaneous gatherings). 


[[زمرو:انتظام|گڏجاڻيون]]

[[زمرو:ادارو]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:سماجي گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>1zjuhxgvio6orymk4f5u4xamw1rvohz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374123</id>
      <parentid>374121</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="3qxpfji2wlzdcp7j8ap45trq2uo7gtg" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}

{{commons category}}

: منظم واقعا ('''Organized events''') گڏجاڻيون، احتجاج، پارٽيون، وغيره آهن، جيڪي ماڻهن جي هڪ گروهه پاران ڪنهن خاص مقصد لاءِ منظم ڪيون وينديون آهن. اهي هڪ ڀيرو، ڪڏهن ڪڏهن يا وقفي وقفي سان، يا بار بار/وقتي طور تي ٿي سگهن ٿيون. 
: انهن کي فطرت ۾ ٿيندر واقعن، فلڪياتي، ارضياتي  واقعن ۽ انهن واقعن کان ڌار ڪيو ويندو آهي جيڪي خود بخود ٿيندا آهن ۽ منصوبابندي يا منظم نه آهن (مثال طور، غير منصوبابندي وارا فساد، خود بخود گڏجاڻيون).
[[زمرو:انتظام|گڏجاڻيون]]

[[زمرو:ادارو]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:سماجي گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>3qxpfji2wlzdcp7j8ap45trq2uo7gtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ثقافتي گڏجاڻيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>44598</id>
    <revision>
      <id>374133</id>
      <parentid>125962</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="16czwnbhnh0tlxh0rjcfpkwbbwe0ak8" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:تفريحي تقريبون]]
[[زمرو:ثقافت]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:واقعا ۽ ڏڻ بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>16czwnbhnh0tlxh0rjcfpkwbbwe0ak8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:تهوارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>44600</id>
    <revision>
      <id>374134</id>
      <parentid>324273</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="589cg5bg0bbg077q0bn25tu81jsyd7t" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:تفريحي تقريبون]]
[[زمرو:گڏجاڻي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>589cg5bg0bbg077q0bn25tu81jsyd7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دفاع جو ڏينهن (پاڪستان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44662</id>
    <revision>
      <id>374153</id>
      <parentid>368354</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="4xyrg05q9hpjibtizni82moe8rzixgt" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|image = Two JF-17 Thunders.jpg
|caption = ٻه [[جي ايف-17 ٿنڊر]] جهاز هوائي شو دوران.
|holiday_name=دفاع جو ڏينهن
|nickname=يوم دفاع
|observedby= [[پاڪستان]]
|scheduling    = هر سال ساڳيو ڏينهن
|duration      = 1 ڏينهن
|frequency     = ساليانو
|date= 6 سيپٽمبر
|celebrations= جهنڊو چاڙهڻ، [[پريڊ]]، فوجي نمائشون، اعزاز ڏيڻ جون تقريبون،  [[حب الوطني|قوم ڪالام]]، تفريحي ۽ فوجي پروگرام، تقريون، غيره.
|type=قومي
}}
'''دفاع جو ڏينهن ''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Defence Day}}
&lt;ref&gt;{{حوالا-وڪي|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Defence_Day_(Pakistan)&amp;oldid=857166405|عنوان=Defence Day (Pakistan)|ٻولي=انگریزي|اخذ ڪيل=}}&lt;/ref&gt; پاڪستان ۾ [[پاڪستان ۾ عام موڪلون|عام موڪل]] جو ڏينهن آهي، هي ڏينهن قومي ڏينهن پاڪستان پاران [[پاڪ ڀارت جنگ، 1965ع|1965ع جي جنگ]] ۾ هندوستان خلاف مضبوط دفاع جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[پاڪستان جي آزادي جو ڏينهن]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوج]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عام موڪلون]]
[[زمرو:پاڪستان ملٽري جي ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>4xyrg05q9hpjibtizni82moe8rzixgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذريعات وڪي:RefToolbar.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>45794</id>
    <revision>
      <id>374231</id>
      <parentid>132423</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>13619</id>
      </contributor>
      <comment>Standardisation of thumbnail sizes</comment>
      <origin>374231</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="31142" sha1="jwd7l1ympecqkwqody8pvl3z57nx8kv" xml:space="preserve">/*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/
/*global mw, $, importScript */
// TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference

// Global object
// TODO:
// * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase'
if (typeof CiteTB === 'undefined') {
  var CiteTB = {
    &quot;Templates&quot; : {}, // All templates
    &quot;Options&quot; : {}, // Global options
    &quot;UserOptions&quot; : {}, // User options
    &quot;DefaultOptions&quot; : {}, // Script defaults
    &quot;ErrorChecks&quot; : {} // Error check functions
  };
}

// Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page
// TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]]
if (
	( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) &amp;&amp;
	( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 &amp;&amp; mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) ||
	( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 &amp;&amp; mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) )
) {

// TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs'
mw.util.addCSS(&quot;.cite-form-td {&quot;+
&quot;height: 0 !important;&quot;+
&quot;padding: 0.1em !important;&quot;+
&quot;}&quot;);  

// Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added
CiteTB.DefaultOptions = {
  &quot;date format&quot; : &quot;&lt;year&gt;-&lt;zmonth&gt;-&lt;zdate&gt;&quot;,
  &quot;autodate fields&quot; : [],
  &quot;months&quot; : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'],
  &quot;modal&quot; : true,
  &quot;autoparse&quot; : false,
  &quot;expandtemplates&quot;: false
};

// Get an option - user settings override global which override defaults
CiteTB.getOption = function(opt) {
  if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) {
    return CiteTB.UserOptions[opt];
  } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) {
    return CiteTB.Options[opt];
  }
  return CiteTB.DefaultOptions[opt];
};

CiteTB.init = function() {
  /* Main stuff, build the actual toolbar structure
   * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes
   * 2. actually build the toolbar:
   *    * A section for cites
   *    ** dropdown for the templates (previously defined)
   *    ** button for named refs with a dialog box
   *    ** button for errorcheck
   * 3. add the whole thing to the main toolbar
  */

  if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround
    return;
  }
  $('head').trigger('reftoolbarbase');
  var $target = $('#wpTextbox1');
  var temlist = {};
  for (var t in CiteTB.Templates) {
    var tem = CiteTB.Templates[t];
    var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform);
    var actionobj = { 
      type: 'dialog',
      module: 'cite-dialog-'+sform
    };
    var dialogobj = {};
    dialogobj['cite-dialog-'+sform] = {
      resizeme: false,
      titleMsg: 'cite-dialog-'+sform, 
      id: 'citetoolbar-'+sform,
      init: function() {}, 
      html: tem.getInitial(), 
      dialog: {
        width:675,
        open: function() { 
          $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm());
          /** @param {jQuery.Event} e */
          $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) {
            e.preventDefault();
            CiteTB.prevParseClick();
          });
        },
        buttons: {
          'cite-form-submit': function() {
            var ref = CiteTB.getRef(false, true);
            $(this).dialog( 'close' );
            $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), {
              type: 'encapsulate',
              options: {
                post: ref
              }
            }, $(this) );
          },
          'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra,
          'cite-refpreview': function() {   
            var ref = CiteTB.getRef(false, false);
            var template = CiteTB.getOpenTemplate();
            var div = $(&quot;#citetoolbar-&quot;+CiteTB.escStr(template.shortform));
            div.find('.cite-preview-label').show();
            div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show();
            if (CiteTB.getOption('autoparse')) {
              CiteTB.prevParseClick();
            } else {
              div.find('.cite-prev-parse').show();
              div.find('.cite-prev-parsed-label').hide();
              div.find('.cite-preview-parsed').html('');
            }         
          },
          'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() {
            $(this).dialog( 'close' );
          },
          'cite-form-reset': function() {
            CiteTB.resetForm();
          }
        }
      } 
    };
    $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj);
    //if (!CiteTB.getOption('modal')) {
      //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false);
    //}
    temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj };  
  }

  var refsection =  {
    'sections': {
      'cites': { 
        type: 'toolbar', 
        labelMsg: 'cite-section-label',
        groups: { 
          'template': {
            tools: {
              'template': {
                type: 'select',
                labelMsg: 'cite-template-list',
                list: temlist
              } 
            }
          },
          'namedrefs': {
            labelMsg: 'cite-named-refs-label',
            tools: {
              'nrefs': {
                type: 'button',
                action: {
                  type: 'dialog',
                  module: 'cite-toolbar-namedrefs'
                },
                icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png',
                section: 'cites',
                group: 'namedrefs',
                labelMsg: 'cite-named-refs-button'
              }
            }
          },
          'errorcheck': {
            labelMsg: 'cite-errorcheck-label',
            tools: {
              'echeck': {
                type: 'button',
                action: {
                  type: 'dialog',
                  module: 'cite-toolbar-errorcheck'           
                },
                icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png',
                section: 'cites',
                group: 'errorcheck',
                labelMsg: 'cite-errorcheck-button'
              }
            }
          }
        } 
      } 
    } 
  };
  
  var defaultdialogs = { 
    'cite-toolbar-errorcheck': {
      titleMsg: 'cite-errorcheck-label',
      id: 'citetoolbar-errorcheck',
      resizeme: false,
      init: function() {},
      html: '&lt;div id=&quot;cite-namedref-loading&quot;&gt;'+
        '&lt;img src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif&quot; /&gt;'+
        '&amp;nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'&lt;/div&gt;',
      dialog: {
        width:550,
        open: function() { 
          CiteTB.loadRefs();
        },
        buttons: {
          'cite-errorcheck-submit': function() {
            var errorchecks = $(&quot;input[name='cite-err-test']:checked&quot;);
            var errors = [];
            for (var i=0; i&lt;errorchecks.length; i++) {
              errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run());
            }
            CiteTB.displayErrors(errors);
            $(this).dialog( 'close' );                      
          },
          'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() {
            $(this).dialog( 'close' );
          }
        }
      }
    },
    'cite-toolbar-namedrefs': {
      titleMsg: 'cite-named-refs-title',
      resizeme: false,
      id: 'citetoolbar-namedrefs',
      html: '&lt;div id=&quot;cite-namedref-loading&quot;&gt;'+
        '&lt;img src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif&quot; /&gt;'+
        '&amp;nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'&lt;/div&gt;',
      init: function() {},
      dialog: {
        width: 550,
        open: function() { 
          CiteTB.loadRefs();
        },
        buttons: {
          'cite-form-submit': function() {
            var refname = $(&quot;#cite-namedref-select&quot;).val();
            if (refname === '') {
              return;
            }
            $(this).dialog( 'close' );
            $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), {
              type: 'encapsulate',
              options: {
                post: CiteTB.getNamedRef(refname, true)
              }
            }, $(this) );
          },
          'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() {
            $(this).dialog( 'close' );
          }                   
        }
      }      
    }
  };
  
  $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs);
  $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen');
  if (!CiteTB.getOption('modal')) {
    //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false);
    //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false);
    mw.util.addCSS(&quot;.ui-widget-overlay {&quot;+
    &quot;display:none !important;&quot;+
    &quot;}&quot;);  
  }
  $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection);
};

// Load local data - messages, cite templates, etc.
$(document).ready( function() {
  switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) {
    case 'de': // German
      importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-de.js');
      break;
    default: // English
      importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js');
  }
});

// Setup the main object
CiteTB.mainRefList = [];
CiteTB.refsLoaded = false;

// REF FUNCTIONS
// Actually assemble a ref from user input
CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) {
  var i;
  var template = CiteTB.getOpenTemplate();
  var templatename = template.templatename;
  var res = '';
  var refobj = {'shorttag':false};
  if (!inneronly) {
    var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val();
    var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val();
    res += '&lt;ref';
    if (refname) {
      refname = $.trim(refname);
      res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname);
      refobj.refname = refname;
    }
    if (group) {
      group = $.trim(group);
      res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group);
      refobj.refgroup = group;
    }
    res+='&gt;';
  }
  var content ='{{'+templatename;
  for( g in template.incrementables ) {
  	group = template.incrementables[g];
  	for (i=1; i&lt;=group.val; i++) {
		for (j=0; j&lt;group.fields.length; j++) {
  			var fieldname = group.fields[j].field;
  			var fieldid = fieldname.replace('&lt;N&gt;', i.toString());
  			var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).val();
  			if (field) {
  				content+=' |'+fieldid+'=';
  				content+= $.trim(field);
  			}
  		}
  	}
  }
  for( i=0; i&lt;template.basic.length; i++ ) {
  	if (template.basic[i].increment_group) {
  		continue;
  	}
    var fieldname = template.basic[i].field;
    var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val();
    if (field) {
      content+=' |'+fieldname+'=';
      content+= $.trim(field);
    }
  }
  if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') {
    for( i=0; i&lt;template.extra.length; i++ ) {
      if (template.extra[i].increment_group) {
        continue;
      }
      var fieldname = template.extra[i].field;
      var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val();
      if (field) {
        content+=' |'+fieldname+'=';
        content+= $.trim(field);
      }
    }
  }
  content+= '}}';
  res+=content;
  refobj.content = content;
  if (!inneronly) {
    res+= '&lt;/ref&gt;';
  }
  if (forinsert) {
    CiteTB.mainRefList.push(refobj);
  }
  return res;
};

// Make a reference to a named ref
CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) {
  if (forinsert) {
    CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} );
  }
  return '&lt;ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' /&gt;';  
};

// Function to load the ref list
CiteTB.loadRefs = function() {
  if (CiteTB.refsLoaded) {
    return;
  }
  CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal);
};

// Function that actually loads the list from the page text
CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { 
  // What this does:             extract first name/group                                     extract second name/group                                          shorttag   inner content
  var refsregex = /&lt; *ref(?: +(name|group) *= *(?:&quot;([^&quot;]*?)&quot;|'([^']*?)'|([^ '&quot;\/\&gt;]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:&quot;([^&quot;]*?)&quot;|'([^']*?)'|([^ '&quot;\/\&gt;]*?)) *)? *(?:\/ *&gt;|&gt;((?:.|\n)*?)&lt; *\/ *ref *&gt;)/gim;
  // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content  
  while (true) {
    var ref = refsregex.exec(text);
    if (ref === null) {
      break;
    }
    var refobj = {};
    if (ref[9]) { // Content + short tag check
      //alert('&quot;'+ref[9]+'&quot;');
      refobj.content = ref[9]; 
      refobj.shorttag = false;
    } else {
      refobj.shorttag = true;
    }
    if (ref[1] !== '') { // First name/group
      if (ref[2]) {
        refobj['ref'+ref[1]] = ref[2];
      } else if (ref[3]) {
        refobj['ref'+ref[1]] = ref[3];
      } else {
        refobj['ref'+ref[1]] = ref[4];
      }
    }
    if (ref[5] !== '') { // Second name/group
      if (ref[6]) {
        refobj['ref'+ref[5]] = ref[6];
      } else if (ref[7]) {
        refobj['ref'+ref[5]] = ref[7];
      } else {
        refobj['ref'+ref[5]] = ref[8];
      }
    }
    CiteTB.mainRefList.push(refobj);
  }
  CiteTB.refsLoaded = true;
  CiteTB.setupErrorCheck();
  CiteTB.setupNamedRefs();
};

// AJAX FUNCTIONS
// Parse some wikitext and hand it off to a callback function
CiteTB.parse = function(text, callback) {
  $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ),
    {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'},
    function(data) {
      var html = data.parse.text['*'];
      callback(html);
    },
    'json'
  );  
};

// Use the API to expand templates on some text
CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) {
  $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ),
    {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'},
    function(data) {
      var restext = data.expandtemplates['*'];
      callback(restext);
    },
    'json'
  );
};

// Function to get the page text
CiteTB.getPageText = function(callback) {
  var section = $(&quot;input[name='wpSection']&quot;).val();
  if ( section !== '' ) {
    var postdata = {action:'query', prop:'revisions', rvprop:'content', pageids:mw.config.get('wgArticleId'), format:'json'};
    if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) {
      postdata.rvexpandtemplates = '1';
    }
    $.get( mw.util.wikiScript( 'api' ),
      postdata,
      function(data) {
        var pagetext = data.query.pages[mw.config.get('wgArticleId').toString()].revisions[0]['*'];
        callback(pagetext);
      },
      'json'
    );
  } else {
    if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) {
      CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback);
    } else {
      callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text());
    }
  }
};

// Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL)
CiteTB.initAutofill = function() {
  var elemid = $(this).attr('id');
  var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid);
  var tem = res[1];
  var field = res[2];
  var autotype = res[3];
  var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val();
  if (!id) {
    return false;
  }
  var url = '//tools.wmflabs.org/reftoolbar/lookup.php?';
  url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id);
  url+='&amp;template='+encodeURIComponent(tem);
  var s = document.createElement('script');
  s.setAttribute('src', url);
  s.setAttribute('type', 'text/javascript');
  document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s);
  return false;
};

// Callback for autofill
//TODO: Autofill the URL, at least for DOI
CiteTB.autoFill = function(data, template, type) {
  var cl = 'cite-'+template+'-';
  var i,j, coauthors;
  $('.'+cl+'title').val(data.title);
  // Fill in authors
  if (data.authors &amp;&amp; data.authors.length &gt; 0) {
	  if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) {
		var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/);
		var group = false;
		var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/
		for (var c=0; c&lt;classes.length; c++) {
			if (patt.exec(classes[c])) {
				group = patt.exec(classes[c])[1];
				break;
			}
		}
		$('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0])
		$('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1])
		elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group;
		for (var i=2; i&lt;data.authors.length+1; i++) {
			$(elemid).click();
			$('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0])
			$('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1])
		}
	  } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) {
		var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/);
		var group = false;
		var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/
		for (var c=0; c&lt;classes.length; c++) {
			if (patt.exec(classes[c])) {
				group = patt.exec(classes[c])[1];
				break;
			}
		}
		$('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', '))
		elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group;
		for (var i=2; i&lt;data.authors.length+1; i++) {
			$(elemid).click();
			$('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', '))
		}
	  } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) {
		for(i=0; data.authors &amp;&amp; i&lt;data.authors.length; i++) {
		  if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) {
			 $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]);
			 $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]);
		  } else {
			coauthors = [];
			for(j=i; j&lt;data.authors.length; j++) {
			  coauthors.push(data.authors[j].join(', '));
			}
			$('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; '));
			break;
		  }
		}
	  } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) {
		for(i=0; data.authors &amp;&amp; i&lt;data.authors.length; i++) {
		  if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) {
			 $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', '));
		  } else {
			coauthors = [];
			for(j=i; j&lt;data.authors.length; j++) {
			  coauthors.push(data.authors[j].join(', '));
			}
			$('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; '));
			break;
		  }
		}
	  } else {
		var authors = [];
		for(i=0; data.authors &amp;&amp; i&lt;data.authors.length; i++) {
		  authors.push(data.authors[i].join(', '));
		}
		$('.'+cl+'authors').val(authors.join('; '));
	  }
  }

  if (type === 'pmid' || type === 'doi') {
    if (data.date &amp;&amp; (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) {
      var DT = new Date(data.date);
      var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date);
      var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date);
      $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth));
    } else if (!data.fulldate &amp;&amp; $('.'+cl+'month').length &amp;&amp; $('.'+cl+'year').length) {
      if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided
        $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] );
      }
      $('.'+cl+'year').val(data.year);
    } else {
      $('.'+cl+'date').val(data.date);
    }
    $('.'+cl+'journal').val(data.journal);
    $('.'+cl+'volume').val(data.volume);
    $('.'+cl+'issue').val(data.issue);
    $('.'+cl+'pages').val(data.pages);
    if (type === 'pmid' &amp;&amp; data.doi) {
      $('.'+cl+'doi').val(data.doi);
    }
  } else if (type === 'isbn') {
    $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher);
    $('.'+cl+'location').val(data.location);
    $('.'+cl+'year').val(data.year);
    $('.'+cl+'edition').val(data.edition);
  } else if (type === 'url') {
    if (data.date) {
  	  var DT = new Date(data.date);
      var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date) &amp;&amp; template !== 'book';
      var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date) &amp;&amp; template !== 'book';
      var yearOrDate = (template === 'book') ? 'year' : 'date';
      $('.'+cl+yearOrDate).val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth));
    }
    $('.'+cl+'journal').val(data.journal);
    $('.'+cl+'volume').val(data.volume);
    $('.'+cl+'issue').val(data.issue);
    $('.'+cl+'pages').val(data.pages);
    $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher);
    $('.'+cl+'edition').val(data.edition);
    $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn);
    $('.'+cl+'issn').val(data.issn);
    $('.'+cl+'doi').val(data.doi);
    // &quot;en-US&quot; isn't a valid value for the language parameter
    if (data.language &amp;&amp; data.language !== 'en-US' &amp;&amp; data.language !== 'en-GB') {
    	$('.'+cl+'language').val(data.language);
    }
    $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter);
  }
};

// FORM DIALOG FUNCTIONS
// Add new incrementable fields
CiteTB.incrementFields = function() {
	template = CiteTB.getOpenTemplate();
	var currentrow = $(this).parents('tr')[0];
	$(this).prev().css('width', '100%')
	$(this).detach();
	var elemid = $(this).attr('id');
	var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid);
	group = res[2];
	increments = template.incrementables[group];
	fields = increments.fields;
	incrval = increments.val+1;
	template.incrementables[group].val += 1;
	trs = template.makeFormInner(fields, false);
	trs.reverse();
	for (var i=0; i&lt;trs.length; i++) {
		$(currentrow).after(trs[i]);
	}
};

// fill the accessdate param with the current date
CiteTB.fillAccessdate = function() {
  var elemid = $(this).attr('id');
  var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid);
  var id = res[1];
  var field = res[2];
  var DT = new Date();
  var datestr = CiteTB.formatDate(DT);
  $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr);
  return false;
};

CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) {
  if (typeof useday == &quot;undefined&quot;) {
    useday = true;	
  }
  if (typeof usemonth == &quot;undefined&quot;) {
    usemonth = true;	
  }
  var datestr = CiteTB.getOption('date format');
  var zmonth = '';
  var month = DT.getUTCMonth()+1;
  if (month &lt; 10) {
    zmonth = &quot;0&quot;+month.toString();
  } else {
    zmonth = month.toString();
  }
  month = month.toString();
  var zdate = '';
  var date = DT.getUTCDate();
  if (date &lt; 10) {
    zdate = &quot;0&quot;+date.toString();
  } else {
    zdate = date.toString();
  }
  date = date.toString();
  if (useday) {
    datestr = datestr.replace('&lt;date&gt;', date);
    datestr = datestr.replace('&lt;zdate&gt;', zdate);
  } else {
    datestr = datestr.replace('&lt;date&gt;', '');
    datestr = datestr.replace('&lt;zdate&gt;', '');
  }
  if (usemonth) {
    datestr = datestr.replace('&lt;month&gt;', month);
    datestr = datestr.replace('&lt;zmonth&gt;', zmonth);
    datestr = datestr.replace('&lt;monthname&gt;', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]);
  } else {
    datestr = datestr.replace('&lt;month&gt;', '');
    datestr = datestr.replace('&lt;zmonth&gt;', '');
    datestr = datestr.replace('&lt;monthname&gt;', '');
  }  
  datestr = datestr.replace('&lt;year&gt;', DT.getUTCFullYear().toString());
  return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, &quot;$1&quot;); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month
};

// Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog
// Until the list is loaded, its just a &quot;Loading&quot; placeholder
CiteTB.setupNamedRefs = function() {
  var names = [], i;
  for( i=0; i&lt;CiteTB.mainRefList.length; i++) {
    if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag &amp;&amp; CiteTB.mainRefList[i].refname) {
      names.push(CiteTB.mainRefList[i]);
    }
  }
  var stuff = $('&lt;div&gt;');
  $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff );
  if (names.length === 0) {
    stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-no-namedrefs'));
  } else {
    stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-namedrefs-intro'));
    var select = $('&lt;select id=&quot;cite-namedref-select&quot;&gt;');
    select.append($('&lt;option value=&quot;&quot; /&gt;').text(mw.usability.getMsg('cite-named-refs-dropdown')));
    for(i=0; i&lt;names.length; i++) {
      select.append($('&lt;option /&gt;').text(names[i].refname));
    }
    stuff.after(select);
    select.before('&lt;br /&gt;');      
    var prevlabel = $('&lt;div id=&quot;cite-nref-preview-label&quot; style=&quot;display:none;&quot; /&gt;').html(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview'));
    select.after(prevlabel);
    prevlabel.before(&quot;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&quot;);
    prevlabel.after('&lt;div id=&quot;cite-namedref-preview&quot; style=&quot;padding:0.5em; font-size:110%&quot; /&gt;');
    var parselabel = $('&lt;span id=&quot;cite-parsed-label&quot; style=&quot;display:none;&quot; /&gt;').html(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label'));
    $('#cite-namedref-preview').after(parselabel);
    parselabel.after('&lt;div id=&quot;cite-namedref-parsed&quot; style=&quot;padding-bottom:0.5em; font-size:110%&quot; /&gt;');
    var link = $('&lt;a href=&quot;#&quot; id=&quot;cite-nref-parse&quot; style=&quot;margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue&quot; /&gt;');
    link.html(mw.usability.getMsg('cite-form-parse'));
    $('#cite-namedref-parsed').after(link);
    
    $(&quot;#cite-namedref-select&quot;).on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick);
    $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick);
  }      
};

// Function to get the errorcheck form HTML
CiteTB.setupErrorCheck = function() {
  var form = $('&lt;div id=&quot;cite-errorcheck-heading&quot; /&gt;').html(mw.usability.getMsg('cite-errorcheck-heading'));
  var ul = $(&quot;&lt;ul id='cite-errcheck-list' /&gt;&quot;);
  var test;
  for (var t in CiteTB.ErrorChecks) {
    test = CiteTB.ErrorChecks[t];
    ul.append(test.getRow());
  }
  form.append(ul);
  $('#citetoolbar-errorcheck').html(form);
};

// Callback function for parsed preview
CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) {
  $('#cite-parsed-label').show();
  $('#cite-namedref-parsed').html(parsed);
};

// Click handler for the named-ref parsed preview
CiteTB.nrefParseClick = function() {
  var choice = $(&quot;#cite-namedref-select&quot;).val();
  if (choice === '') {
    $('#cite-parsed-label').hide();
    $('#cite-namedref-parsed').text('');
    return false;
  }
  $('#cite-nref-parse').hide();
  for( var i=0; i&lt;CiteTB.mainRefList.length; i++) {
    if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag &amp;&amp; CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) {
      CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview);
      return false;
    }
  }  
};

// Click handler for the named-ref dropdown
CiteTB.lastnamedrefchoice = '';
CiteTB.namedRefSelectClick = function() {
  var choice = $(&quot;#cite-namedref-select&quot;).val();
  if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) {
    return;
  }
  CiteTB.lastnamedrefchoice = choice;
  $('#cite-parsed-label').hide();
  $('#cite-namedref-parsed').text('');
  if (choice === '') {
    $('#cite-nref-preview-label').hide();
    $('#cite-namedref-preview').text('');
    $('#cite-nref-parse').hide();
    return;
  }
  for( var i=0; i&lt;CiteTB.mainRefList.length; i++) {
    if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag &amp;&amp; CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) {
      $('#cite-nref-preview-label').show();
      $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content);
      if (CiteTB.getOption('autoparse')) {
        CiteTB.nrefParseClick();
      } else {
        $('#cite-nref-parse').show();
      }
    }
  }
};

// callback function for parsed preview
CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) {
  var template = CiteTB.getOpenTemplate();
  var div = $(&quot;#citetoolbar-&quot;+CiteTB.escStr(template.shortform));
  div.find('.cite-prev-parsed-label').show();
  div.find('.cite-preview-parsed').html(text);
};

// Click handler for template parsed preview
CiteTB.prevParseClick = function() {
  var ref = CiteTB.getRef(true, false);
  var template = CiteTB.getOpenTemplate();
  var div = $(&quot;#citetoolbar-&quot;+CiteTB.escStr(template.shortform));
  div.find('.cite-prev-parse').hide();
  CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview);
};

// Show/hide the extra fields in the dialog box
CiteTB.showHideExtra = function() {
  var template = CiteTB.getOpenTemplate();
  var div = $(&quot;#citetoolbar-&quot;+CiteTB.escStr(template.shortform));
  var setting = div.find(&quot;.cite-form-status&quot;).val();
  if ( setting === 'closed' ) {
    div.find(&quot;.cite-form-status&quot;).val('open');
    div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() {
      // jQuery adds &quot;display:block&quot;, which screws things up
      div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); 
    });
  } else {
    div.find(&quot;.cite-form-status&quot;).val('closed');
    div.find('.cite-extra-fields').hide();
  } 
};

// Resets form fields and previews
// Resets form fields and previews
CiteTB.resetForm = function() {
  var template = CiteTB.getOpenTemplate();
  var div = $(&quot;#citetoolbar-&quot;+CiteTB.escStr(template.shortform));
  div.html(template.getForm());
};

// STRING UTILITY FUNCTIONS
// Returns a string quoted as necessary for name/group attributes
CiteTB.getQuotedString = function(s) {
  var sq = /\'/.test(s); // single quotes
  var dq = /\&quot;/.test(s); // double quotes
  if (!sq &amp;&amp; !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet
    return '&quot;'+s+'&quot;';
  } else if (!dq) { // Can use double quotes
    return '&quot;'+s+'&quot;';
  } else if (!sq) { // Can use single quotes
    return &quot;'&quot;+s+&quot;'&quot;;
  } else { // Has double and single quotes
    s = s.replace(/\&quot;/g, '\'');
    return '&quot;'+s+'&quot;';
  }
};

// Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces
CiteTB.fixStr = function(s) {
  s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1);
  s = s.replace('_',' ');
  return s;
};

// Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids
CiteTB.escStr = function(s) {
  return s.replace(' ', '-').replace(&quot;'&quot;, &quot;\'&quot;).replace('&quot;', '\&quot;');
};

// MISC FUNCTIONS
// Determine which template form is open, and get the template object for it
CiteTB.getOpenTemplate = function() {
  var dialogs = $(&quot;.ui-dialog-content.ui-widget-content:visible&quot;);
  var templatename = $(dialogs[0]).find(&quot;.cite-template&quot;).val();
  return CiteTB.Templates[templatename];
};

// Display the report for the error checks
CiteTB.displayErrors = function(errors) {
  $('#cite-err-report').remove();
  var table = $('&lt;table id=&quot;cite-err-report&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em&quot; /&gt;');
  $('#editpage-copywarn').before(table);
  var tr;
  var tr1 = $('&lt;tr style=&quot;width:100%&quot; /&gt;');
  var th1 = $('&lt;th style=&quot;width:60%; font-size:110%&quot; /&gt;').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-heading'));
  var th2 = $('&lt;th style=&quot;text-align:right; width:40%&quot; /&gt;');
  var im = $('&lt;img /&gt;').attr('src', '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png');
  im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close'));
  var ad = $('&lt;a id=&quot;cite-err-check-close&quot; /&gt;').attr('href', '#');
  ad.append(im);
  th2.append(ad);
  tr1.append(th1).append(th2);
  table.append(tr1);
  $('#cite-err-check-close').on('click', function() {  $('#cite-err-report').remove(); });
  if (errors.length === 0) {
    tr = $('&lt;tr style=&quot;width:100%;&quot; /&gt;');
    var td = $('&lt;td style=&quot;text-align:center; margin:1.5px;&quot; /&gt;').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-empty'));
    tr.append(td);
    table.append(tr);
    
    return;
  }
  for(var e in errors) {
    var err = errors[e];
    tr = $('&lt;tr style=&quot;width:100%;&quot; /&gt;');
    var td1 = $('&lt;td style=&quot;border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%&quot; /&gt;').html(err.err);
    var td2 = $('&lt;td style=&quot;border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%&quot; /&gt;').html(mw.usability.getMsg(err.msg));
    tr.append(td1).append(td2);
    table.append(tr);
  }
};
   
} // End of code loaded only on edit</text>
      <sha1>jwd7l1ympecqkwqody8pvl3z57nx8kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستان سپر ليگ 2019ع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46542</id>
    <revision>
      <id>374142</id>
      <parentid>248953</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* خارجي ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>374142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="kr92h4e6l1lny7rd126siuqw1nzyjmk" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = پاڪستان سپر ليگ 3 &lt;br/&gt; Pakistan Super League 3
| image = 
| imagesize = 170px
| fromdate = 
| todate = فيبروري 22 کان مارچ 25، 2018ع
| administrator = [[پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ]]
| cricket format = [[ٽي ٽوينٽي]]
| tournament format = [[ٻيو رائونڊ روبن]] ۽ [[پلي آفز]]
|host ={{flagcountry|United Arab Emirates}}&lt;br&gt;{{flagcountry|Pakistan}}
| defending champions =  [[اسلام آباد يونائيٽڊ]]
| champions =
| runner up =
| count =
| participants = [[#ٽيمون ۽ شريڪ رانديگر|6]]
| matches = 34 
| attendance = 
| player of the series =
| most runs =
| most wickets =
| website = [http://www.psl-t20.com/ psl-t20.com]
| previous_year = 2018ء
| previous_tournament = پاڪستان سپر ليگ 2018ع
| next_tournament = پاڪستان سپر ليگ 2020ع
| next_year = 2020ء
| drs = 
}}
'''پاڪستان سپر ليگ 2019ء''' (مشهور '''پي ايس ايل 4'''; ان جو اشتهاري نالو [[ايڇ بي ايل پاڪستان|ايڇ بي ايل]] پي ايس ايل 2019ء آهي بوجہ اشتهار) هي [[پاڪستان سپر ليگ]] جو چوٿون دور آهي، هي [[ٽوئنٽي/20]] [[ڪرڪيٽ]] فرنچائز 2015ء ۾ [[پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ]] قائم ڪئي۔ ان ۾ ڪل 6 ٽيمون حصو وٺي رهيون آهن۔ 15 سيپٽمبر 2018ء تي [[پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ]] هڪ بيٺڪ (گڏجاڻي) ڪئي، جنهن ۾ '''پاڪستان سپر ليگ 2019ء''' بابت ڪجهه فيصلا ڪيا ويا ۽ طئي ٿيو ته هن 14 فيبروري 2019ء کان 17 مارچ 2019ء جي وڄ ۾ کيڏيو ويندو۔ ان جون آخري 8 ميچ [[پاڪستان]] ۾ ۽ فائنل ميچ [[نيشنل اسٽيڊيم، ڪراچی|ڪراچی]] ۾ ٿيندو۔ جڏهن ته باقي ميچ اڳئين سالن وانگر [[گڏيل عرب امارات]] ۾ ئي کيڏيون وينديون۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pakistansuperleaguepsl.com/psl-schedule/|title=PSL 4 will kickoff on 14th February 2019 in UAE|last=|first=|date=|website=Pakistan Super League PSL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=15 September 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.psl-t20.com/pakistan-super-league-governing-council-meeting-psl-2019-returns-to-action-on-14-february-2019/|title=Final to be played in Karachi on 17th March 2019|last=|first=|date=|work=PSL Official Website|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 September 2018}}&lt;/ref&gt;

== ٽيمون ۽ شريڪ رانديگر ==
پي ايس ايل 2019ء ۾ 6 ٽيمون شرڪت ڪري رهيون آهن۔ رانديگرن جو اعلان هوڪي ذريعي ٿيندو۔

{| class=&quot;wikitable&quot;
! {{Cr-PSL|isb}}
! {{Cr-PSL|khi}}
! {{Cr-PSL|lhr}}
! {{Cr-PSL|mul}}
! {{Cr-PSL|pesh}}
! {{Cr-PSL|qta}}
|-
|valign=top|
|valign=top|
|valign=top|
|valign=top|
|valign=top|
|valign=top|
|}

== نمونو (فارميٽ) ==
6 ٽيمون گروپ مرحلن ۾ 10 ميچ کيڏنديون۔ هر کٽيندڙ تي 2 پوائنٽ، هارجي وڃڻ تي ڪجهه نه ۽ ڪوئي نتيجو نه پر 1 پوائنٽ ڏنو ويندو۔ گروپ مرحلن جي پهرئين 4 درجي جون ٽيمون پلي آفز جي لاءِ ڪواليفاءِ ڪنديون۔

== پوائنٽس ٽيببل ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:17! style=&quot;width:170px;&quot;|ٽيم
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  کيڏي}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  کٽيو}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  هارايو}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  برابر}}
! style=&quot;width:60px;&quot;|{{Tooltip | ڪوئي نتيجو نه}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip | پوائنٽس}}
! style=&quot;width:50px;&quot;|{{Tooltip | نيٽ رن ريٽ}}
|-
|
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|pesh}}
|10
|7
|3
|0
|0
! 14
| +0.828 
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|qta}}
|10
|7
|3
|0
|0
! 14
| +0.376
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|isb}}
|10
|5
|5
|0
|0
! 10
| 0.127
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|khi}}
|10
|5
|5
|0
|0
! 10
| –0.673
|-
|-style=&quot;background:#fbb&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|mul}}
|10
|3
|7
|0
|0
! 6
| –0.173
|-style=&quot;background:#fbb&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|lhr}}
|10
|3
|7
|0
|0
! 6
| –0.837
|}

== حوالا ==
{{حوالا}}

== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{دفتري ويب سائٽ|psl-t20.com}}
{{پاڪستان سپر ليگ|state=autocollapse}}
{{پاڪستان-نامڪمل}}

[[زمرو:پاڪستان سپر ليگ 2019ع|پاڪستان سپر ليگ 2019ع]]
[[زمرو:پاڪستان سپر ليگ]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:راند جو گڏجاڻيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ پيشہ وراڻي راندين جون ليگون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ليگون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ليگيون]]
[[زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ ۾ 2019ع]]</text>
      <sha1>kr92h4e6l1lny7rd126siuqw1nzyjmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آنڌرا پرديش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48545</id>
    <revision>
      <id>374252</id>
      <parentid>372705</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253687" sha1="gmndizk15e8n6vt83b64c6kt1cf8hqs" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| name                = آنڌرا پرديش
| official_name       = رياست آنڌرا پرديش

| settlement_type     = [[انڊيا جون رياستون|رياست]]

| image_skyline       = {{Photomontage
| photo1a      = Nandi Lepakshi Temple Hindupur 5.jpg
| photo1b      = Tirumala 090615.jpg
| photo2a      = Vizag View from Kailasagiri.jpg
| photo3a      = Papi Hills Tour Pic 10.jpg
| photo3b      = Araku valley view.jpg
| photo4a      = Dhyana Buddha statue.jpg
| spacing      = 5
| position     = centre
| border       = 1
| color        = pink
| foot_montage =
}}
| image_alt           =
| image_caption       = ''گھڙيالي چڪر وانگر مٿان کان هيٺ کاٻي کان ساڄي پاسي'': [[ليپاڪشي]] ۾ [[نندي (ھندو مت)|نندي]] (ڍڳو)، [[ترومالا]] ۾ [[وينتڪيسوارا مندر]]، [[وشاکاپٽنم]] شھر جو فضائي منظر، [[پاپي ھلز]]، [[آراڪو وادي]]، [[ڌيانا ٻڌ]] جو مجسمو

| blank_emblem        =
| blank_emblem_type   = [[آنڌرا پرديش جو سرڪاري نشان|سرڪاري نشان]]

| anthem              = [[ما تيلگو ٿالڪي]] (Maa Telugu Thalliki)

| image_map           = IN-AP.svg
| map_alt             =
| map_caption         = ڀارت ۾ آنڌرا پرديش جو مقام

| coordinates         = {{coord|16.50|80.64|region:IN-AP_type:adm1st_dim:500000|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes=

| subdivision_type    = ملڪ
| subdivision_name    = ڀارت

| established_title   = رياستي درجو
| established_date    = 1 نومبر 1956

| seat_type           = گاديءَ جو هنڌ
| seat                = [[اماراوتي]] ([[اصل ۾]])&lt;br/&gt;[[حيدرآباد]] ([[قانون مطابق]]){{ref|cap|α}}

| seat1_type          = وڏي ۾ وڏو شھر
| seat1               = [[وساکاپٽنم]]

| parts_type          = [[انڊيا جا ضلعا|ضلعا]]
| parts_style         = para
| parts               = [[آنڌرا پرديش جا ضلعا|13]]

| government_footnotes=
| governing_body      = [[آنڌرا پرديش جي حڪومت]]

| leader_party        = [[واء ايس آر ڪانگريس پارٽي]]
| leader_title        = [[آنڌرا پرديش جا وزيراعلي|وزيراعلي]]
| leader_name         = [[واء ايس جگن موھن ريڊي]]
| leader_title1       = [[آنڌرا پرديش جا گورنر|گورنر]]
| leader_name1        = [[اي. ايس.ايل. نراسمھن]]

| leader_title2       = [[آنڌرا پرديش جي قانونساز اسيمبلي|قانونساز ادارو]]
| leader_name2        = [[ٻہ ايواني]] (175 + 58 سيٽون)

| leader_title3       = [[پارليامينٽري تڪ]]
| leader_name3        = [[راجيا سڀا]] 11&lt;br/&gt;[[لوڪ سڀا]] 25

| leader_title4       = [[انڊيا جون ھاءِ ڪورٽون|ھاءِ ڪورٽ]]
| leader_name4        = [[آنڌرا پرديش ھاءِ ڪورٽ]]

| unit_pref           = ميٽرڪ

| area_footnotes      =
| area_total_km2      = 160205
| area_rank           = انڊيا جي رياستن ۾ پکيڙ مطابق ستون نمبر

| elevation_footnotes =
| elevation_m         =

| population_total    = 49,386,799
| population_as_of    = 2011
| population_footnotes= &lt;ref name=&quot;demographics&quot;&gt;{{cite web |title=Demography |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |website=Official portal of Andhra Pradesh Government |publisher=Government of Andhra Pradesh |access-date=10 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 |dead-url=yes |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 308
| population_rank     = انڊيا جي رياستن ۾ آبادي مطابق ڏھون نمبر
| population_demonym  = [[تيلگو ماڻھو|تيلگو]] يا آنڌرائيٽ (سنڌي ۾ آنڌرائي)

| demographics_type1  = جي ڊي پي {{nobold|(2017–18)}}
| demographics1_footnotes = &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prsindia.org/uploads/media/State%20Budget%202018-19/Andhra%20Pradesh%20Budget%20Analysis%202018-19.pdf|title=Andhra Pradesh Budget Analysis 2018–19|website=PRS Legislative Research|accessdate=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074108/http://www.prsindia.org/uploads/media/State%20Budget%202018-19/Andhra%20Pradesh%20Budget%20Analysis%202018-19.pdf|archive-date=10 March 2018|dead-url=yes|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Andhra Pradesh’s economic growth story impressive but debt set to zoom |url=https://www.financialexpress.com/economy/andhra-pradeshs-economic-growth-story-impressive-but-debt-set-to-zoom/1092043/ |accessdate=9 June 2019 |work=The Financial Express |date=8 March 2018}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = انڊيا جي رياستن ۾ جي ڊي پي مطابق نمبر
| demographics1_info1  = {{INRConvert|9.70|lc}}
| demographics1_title2 = ملڪ جي في ڪس جي ڊي پي ۾ رياست جو مقام
| demographics1_info2  = {{INRConvert|142054}}

| timezone1           = [[انڊيا جو معياري وقت]]
| utc_offset1         = +05:30

| registration_plate  = AP–39

| blank_name_sec1     = پڙھيل لکيل ماڻھن جي شرح
| blank_info_sec1     = 67.41% (2011)

| blank1_name_sec1    = {{nowrap|[[سرڪاري ٻوليون]]}}
| blank1_info_sec1    = [[تيلگو ٻولي|تيلگو]]

| blank2_name_sec1    = [[ساحلي ڪنارو]]
| blank2_info_sec1    = {{Convert|974|km|mi}}

| blank_name_sec2     = [[انساني ترقي جو اشاريو|ايڇ ڊي آءِ]] {{nobold|(2017)}}
| blank_info_sec2     = {{increase}} 0.643&lt;ref name=&quot;snhdi-gdl&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |accessdate=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; &lt;span style=&quot;color:#FFA500&quot;&gt;وچولو&lt;/span&gt; · 20هون

| website             = {{url|https://www.aponline.gov.in//}}

| footnotes           = {{note|cap|α}}{{small|آنڌرا پرديش ري آرگنائيزيشن ايڪٽ 2014 مطابق [[حيدراباد (دکن)|حيدرآباد]] ڏھن سالن تائين آنڌرا پرديش ۽ تلنگانا ٻنھي رياستن جي گاديءَ جو هنڌ رھندو.}}&lt;br/&gt;

{{Infobox region symbols| embedded = yes
| region   = آنڌرا پرديش
| country  = ڀارت
| flag     =
| emblem   =  پورنا گھاتم [https://www.gad.ap.gov.in/about/general/go-new-emblem.docx]
| language = [[فائل:Telugu.svg|50px|left]] [[تيلگو ٻولي|تيلگو]]
| song     = [[ما تيلگو ٿالڪي]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maitreyi |first1=M. L. Melly |title=No official State song for WTC |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/no-official-state-song-for-telugu-conference/article21616289.ece |work=The Hindu |publisher=The Hindu Group |date=14 December 2017 |language=en-IN |access-date=1 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213194158/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/no-official-state-song-for-telugu-conference/article21616289.ece |archive-date=13 December 2017 |dead-url=no |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| dance    = [[فائل:Kuchipudi Performer DS.jpg|50px|left]] [[ڪوچيپوڊي]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot;/&gt;
| animal   = [[فائل:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|50px|left]] [[ڪارو هرڻ]] &lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot;/&gt;
| bird     = [[فائل:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (2).jpg|50px|left]] [[روز-رِنگڊ طوطو]]&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot;&gt;{{cite news |title=Andhra Pradesh gets new state bird, state flower |url=https://deccanchronicle.com/nation/current-affairs/310518/andhra-pradesh-gets-new-state-bird-state-flower.html |work=Deccan Chronicle |date=31 May 2018 |language=en |access-date=1 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180601000928/https://deccanchronicle.com/nation/current-affairs/310518/andhra-pradesh-gets-new-state-bird-state-flower.html |archive-date=1 June 2018 |dead-url=no |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| flower   = [[فائل:Jasminum officinale.JPG|50px|left]] [[ياسمين]]
| tree     = [[فائل:(Curetis thetis) Indian Sunbeam on a neem tree along Eastern Ghats 04.JPG|50px|left]] [[نم]]
}}
}}


'''آنڌرا پرديش''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Andhra Pradesh '''}} انڊيا جي 29 رياستن ۽ يونين ٽيريٽرين مان ھڪ رياست آھي جيڪا پکيڙ ۾ انڊيا جي ستين وڏي رياست آھي جنھن جي پکيڙ 1,60,205 چورس ڪلوميٽر (61,855 چورس میل) آھي.&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web |title=AP at a Glance |url=https://www.ap.gov.in/?page_id=30 |website=Official portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=31 May 2019}}&lt;/ref&gt; سال 2011ع جي آدمشماري مطابق ھن رياست جي آبادي 4,93,86,799 ھئي. ھن رياست جو سڀ کان وڏو شھر [[وساکاپٽنم]] آھي. ھن رياست جي سرڪاري ٻولي [[تيلگو ٻولي|تيلگو]] آھي.&lt;ref name=&quot;Classical Language&quot;&gt;{{cite web |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=44340 |title=Classical Language |publisher=Press Information Bureau |accessdate=9 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819070902/http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=44340 |archive-date=19 August 2014 |dead-url=no |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=language&gt;{{cite web |title=Telugu Language |url=http://www.ap.gov.in/telugu-language/ |website=AP State Portal |publisher=Government of India |accessdate=19 June 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619202615/http://www.ap.gov.in/telugu-language/ |archivedate=19 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nclmanurep2010&gt;{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |pages=122–126 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=16 February 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archivedate=13 May 2012}}&lt;/ref&gt;

ھن رياست جو اتر اولھ وارو حصو ڌار ڪري 2 جون 2014ع تي قائم ٿيل نئين رياست [[تلنگانا]] جو حصو بڻايو ويو. حيدرآباد ڊگھي وقت تائين آنڌرا پرديش جو گاديءَ جو هنڌ رھيو ھو ء اھو بہ تلنگانا ۾ شامل ڪيو ويو پر ساڳي وقت حيدرآباد آنڌرا پرديش ۽ تلنگانا ٻنھي جو گادي جو هنڌ بڻيو. آنڌرا پرديش ري آرگنائيزيشن ايڪٽ، 2014 تحت حيدرآباد جي ڏھن سالن تائين آنڌرا پرديش جي قائم مقام گادي جي ھنڌ طور حيثيت برقرار رکي وئي. &lt;ref name=&quot;reorganisation&quot;&gt;{{cite web |title=The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 |url=http://www.indiacode.nic.in/acts2014/6%20of%202014.pdf |website=India Code Legislative Department |publisher=Ministry of Law and Justice |accessdate=14 July 2015 |page=2 |date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034307/http://www.indiacode.nic.in/acts2014/6%20of%202014.pdf |archive-date=24 September 2015 |dead-url=no |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; نئون [[ڊي فيڪٽو]] گاديءَ جو هنڌ [[امراوتي]] آنڌرا پرديش ۾ واقع آهي ۽ آنڌرا پرديش ڪيپيٽل ريجن ڊولپمينٽ اٿارٽي (APCRDA) جي اختيار ھيٺ آھي.&lt;ref name=&quot;amaravati&quot;&gt;{{cite web |title=Capital City be named as &quot;Amaravati&quot; |url=http://crda.ap.gov.in/APCRDA/Downloads/CRDA%20Other%20Issues/23042015MAUD_MS97.PDF |website=Andhra Pradesh Capital Region Development Authority |publisher=Municipal Administration &amp; Urban Development Department – Andhra Pradesh |accessdate=31 May 2015 |date=23 April 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514060323/http://crda.ap.gov.in/APCRDA/Downloads/CRDA%20Other%20Issues/23042015MAUD_MS97.PDF |archivedate=14 May 2015}}&lt;/ref&gt; ھن رياست جو ساحلي ڪنارو 974 ڪلوميٽر (605 میل) آھي جيڪو انڊيا ۾ گجرات جي ساحل کان پوءِ ٻيون نمبر وڏو ساحل آھي. &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Length of coastline |url=http://mha1.nic.in/par2013/par2013-pdfs/ls-300413/498.pdf |website=Ministry of Home Affairs |accessdate=26 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921045613/http://mha1.nic.in/par2013/par2013-pdfs/ls-300413/498.pdf |archive-date=21 September 2016 |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
آندھرا پرديش ڏکڻ [[ڀارت]] جي اوڀر سامونڊي ڪناري تي واقع هڪ [[ڀارت جون رياستون ۽ مرڪزي علائقا|رياست]] آهي. اها ملڪ جي ايراضيءَ جي لحاظ کان ستين وڏي ۽ آباديءَ جي لحاظ کان ڏهين وڏي رياست آهي. [[تيلوگو ٻولي|تيلوگو]]، جيڪا ڀارت جي ڪلاسيڪي ٻولين مان هڪ آهي، رياست ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ۽ سرڪاري ٻولي آهي. [[امراؤتي]] رياست جي گادي آهي، جڏهن ته سڀ کان وڏو شهر [[وشاکهاپٽنَم]] آهي. امراؤتي هڪ نئين منصوبابند گاديءَ وارو شهر آهي جيڪو وجيواڊا جي ويجهو ترقي ڏنو ويو آهي، ۽ جغرافيائي لحاظ کان امراؤتي ۽ وجيواڊا کي جڙواں شهر به سڏيو وڃي ٿو. آندھرا پرديش جون حدون اتر اوڀر ۾ [[اوڊيشا]]، اتر ۾ [[ڇتيسڳڙهه]]، اولهه ۾ [[ڪرناٽڪ]]، ڏکڻ ۾ [[تامل ناڊو]]، اتر اولهه ۾ [[تلنگانا]] ۽ اوڀر ۾ [[بنغال جي خليج]] سان ملن ٿيون. هن وٽ ڀارت ۾ سڀ کان ڊگهو سامونڊي ڪنارو آهي جيڪو لڳ ڀڳ {{convert|1000|km}} آهي.

آثار قديمه جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا ته آندھرا پرديش ۾ 247,000 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انساني آبادي رهي آهي، ابتدائي قديم انسانن کان وٺي نئين پٿر دور جي آبادين تائين. [[اندرهن]] جو پهريون حوالو [[ايتريه برهمڻ]] (تقريباً 800 ق م) ۾ ملي ٿو. لڳ ڀڳ 300 ق م ۾ گوداوري ۽ ڪرشنا درياهن جي ڊيلٽا ۾ رهندڙ اندرهن پنهنجي مضبوط فوجي طاقت لاءِ مشهور هئا، جيڪي برصغير ۾ [[موريا سلطنت]] کان پوءِ ٻئي نمبر تي هئا. پهرين وڏي اندرهاڻي سياسي قوت [[ساتواهن خاندان]] هئي (ٻي صدي ق م کان ٻي صدي عيسوي)، جنهن سڄي [[ڏکن پليٽو]] ۽ اولهه ۽ وچ ڀارت جي پري علائقن تي حڪمراني ڪئي. انهن [[رومي سلطنت]] سان واپاري لاڳاپا قائم ڪيا، ۽ سندن گادي [[ڌانياڪتاڪه]] ٻي صدي عيسويءَ ۾ ڀارت جو سڀ کان خوشحال شهر هو. ان کان پوءِ اهم خاندانن ۾ [[وشنوڪندينا خاندان]]، [[اوڀر چالوڪيه]]، [[ڪاڪاتيه خاندان]]، [[وجياناگر سلطنت]] ۽ [[گولڪنڊا سلطنت]] شامل هئا، جن کان پوءِ [[برطانوي راج]] قائم ٿيو. آزاديءَ کان پوءِ 1953ع ۾ [[آندھرا رياست]] کي [[مدراس رياست]] مان الڳ ڪيو ويو. 1956ع ۾ اها تلنگانا سان ضم ٿي [[متحده آندھرا پرديش]] ٺهي، پر 2014ع ۾ نئين رياست [[تلنگانا]] جي قيام سان ٻيهر ورهائجي وئي.

[[اوڀر گهاٽ]] سامونڊي ميداني علائقن کي اندرين هموار پليٽن کان جدا ڪن ٿا. اهم درياهن ۾ [[ڪرشنا درياهه]]، [[گوداوري درياھ]]، [[تونگڀدرا درياھ]] ۽ [[پينا درياھ]] شامل آهن. آندھرا پرديش وٽ ڀارت جي چون چوني (ليم اسٽون) جا لڳ ڀڳ ٽيون حصو ذخيرا موجود آهن، جڏهن ته [[بيرائيٽ]] ۽ [[گرينائيٽ]] جا پڻ اهم ذخيرا آهن. زراعت ۽ لاڳاپيل سرگرميون 62.17٪ آباديءَ کي روزگار ڏين ٿيون، جن ۾ چانور بنيادي فصل آهي. رياست ڀارت جي مڇيءَ جي پيداوار جو 30٪ حصو ڏئي ٿي ۽ سامونڊي خوراڪ جي برآمدات جو 35٪ فراهم ڪري ٿي. [[سريھاريڪوٽا]] ٻيٽ تي واقع [[سريھاريڪوٽا رينج]] ڀارت جو بنيادي سيٽلائيٽ لانچ مرڪز آهي.

آنڌرا [[امراؤتي فن]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا هڪ قديم ڀارتي فن جو انداز آهي جنهن ڏکڻ ڀارت، سري لنڪا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي فن تي اثر وڌو. هتي [[ڪوچيپوڊي]] به پيدا ٿيو، جيڪو ڀارت جي ڪلاسيڪي ناچ جي صنفن مان هڪ آهي، ۽ ڪيترائي مشهور [[ڪرناٽڪ موسيقي]] جا موسيقار به هتان سان لاڳاپيل رهيا آهن. رياست ۾ اهم مذهبي زيارتگاهون ۽ قدرتي سياحتي ماڳ موجود آهن، جن ۾ [[وينڪٽيشره مندر، تيروملا]] ۽ [[اراڪو وادي]] شامل آهن. جغرافيائي سڃاڻپ (GI) رکندڙ مشهور شين ۾ [[تيرپتي لڊو]]، [[بانگناپلي آم]]، [[ڪونڊاپلي رانديڪا]]، [[ڌرماورم ساڙيون]] ۽ [[پوٿاريڪولو]] شامل آهن.

== اشتقاق ==
{{Main|آنڌرا}}

[[آنڌرا]] جو ذڪر [[ايتريه برهمڻ]] ۾ [[رگ ويد]] ({{Circa|800–500 ق م}}) دوران ملي ٿو، جتي کين رشي [[وشوامتر]] جا اولاد ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Martin Haug |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.104262/page/n175/mode/2up?q=andhras |title=Aitareya Brahmana Of The Rigveda |date=1922 |pages=175}}&lt;/ref&gt; آنڌرا ماڻهن کي آريائي آباديءَ جي سرحدي علائقن ۾ رهندڙ غير آريائي قبيلن طور بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shimada |first=Akira |title=Early Buddhist architecture in context: the great stūpa at Amarāvatī (ca. 300 BCE-300 CE) |date=2013 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-23283-9 |series=Brill's Indological library |location=Lieden; Boston |quote=In the Aitareya Brahmaņa (VII, 18), the Andhras were mentioned together with the Pundras, Sabaras, Pulindas and Mūtibas as Dasyu (non-Aryan tribes) living on the borders of the land}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhandarkar |first=D. R. |url=https://archive.org/details/dli.csl.7014/page/n15/mode/2up?q=andhras |title=Lectures on the Ancient History of India on the period from 650 to 325 B.C. |date=1919 |publisher=University of Calcutta, Calcutta |pages=14}}&lt;/ref&gt;

[[ستواہن خاندان]]، جيڪي هن علائقي تي حڪومت ڪندڙ ابتدائي بادشاهه هئا، تن کي [[پُران]]ي ادب ۾ ''آنڌرا''، ''آنڌرراجاتيه'' ۽ ''[[آنڌرڀرتيا]]'' نالن سان ياد ڪيو ويو آهي. ”آنڌرا“ هڪ قبيلائي توڙي علائقائي نالو هو.{{Sfn|Sen|1999|p=172–176}} اهو علائقو جتي آنڌرا رهندا هئا، ان کي [[آنڌراديشا]] چيو ويندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/dli.jZY9lup2kZl6TuXGlZQdjZM1k0My/page/3/mode/2up |title=A History of the Early Dynasties of AndhraDesa C. 200-625 A.D. : with a map of ancient Andhradesa and Daksinapatna |date=1942 |publisher=V. Ramaswami Sastrulu &amp; sons (Madras)}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{Main|آنڌرا پرديش جي تاريخ}}

=== قبل از تاريخ ===
[[پراڪاسم ضلعو|پراڪاسم]] ضلعي ۾ [[حنومانٿونيپاڊو]] مان کوٽائي دوران هٿ آيل پٿر جا اوزار 2.47 [[لاکه]] (247,000) سال پراڻا قرار ڏنا ويا ([[وچ پيلوليٿڪ]]). هن دريافت مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهڙا اوزار قديم هومينن (انساني ارتقا جي ابتدائي شاخن) تيار ڪيا هئا، جڏهن ته اهڙي قسمن جا اوزار اڳ ۾ جديد انسان جي آفريڪا مان لڏي نڪرڻ (تقريباً 2.10 لاکه / 210,000 سال اڳ) سان لاڳاپيل سمجهيا ويندا هئا. فوسل ثبوت نه هئڻ سبب اهو سمجهڻ هڪ ڳجهارت بڻجي ويو ته انهن سان پوءِ ڇا ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=P. |first=Sujatha Varma |date=30 September 2022 |title=Ancient stone tools found in Prakasam lead to startling revelations |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ancient-stone-tools-found-in-prakasam-lead-to-startling-revelations/article65946249.ece |url-access=subscription |access-date=21 July 2024 |website=[[The Hindu]] |archive-date=21 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721120534/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ancient-stone-tools-found-in-prakasam-lead-to-startling-revelations/article65946249.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پراڪاسم ضلعي جي يراگونڊاپالم منڊل واري علائقي ۾ بويا لاپلي ڳوٺ ڀرسان چاڪرالا بوڊو ۾ پٿر تي نقاشين (پيٽروگلفس)، تصويري نقش (پيڪٽوگرافس) ۽ ڊولمنز جي دريافت هن علائقي ۾ نيون پٿر دور (نيو لٿڪ) جي انساني آبادين جي موجودگيءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=IVNP |first=Prasad |date=17 November 2023 |title=Neolithic-age rock art, burial chambers discovered in Prakasam |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/17/neolithic-age-rock-art-burial-chambers-discovered-in-prakasam-2633669.html |access-date=21 July 2024 |work=[[The New Indian Express]] |archive-date=21 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721121055/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/17/neolithic-age-rock-art-burial-chambers-discovered-in-prakasam-2633669.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== شروعاتي ۽ وچئين دور جي تاريخ ===
[[File:Maha_Stupa_at_Bhattiprolu_01.jpg|thumb|left| [[ڀٽيپرو لو]] ۾ ٻڌ ڌرم جي مها اسٽوپا جا کنڊر، جيڪا 3 صدي ق م کان 2 صدي ق م دوران تعمير ٿي]]
[[ميگسٿينس]] پنهنجي [[Indica (Megasthenes)|''انڊيڪا'']] ({{Circa|310 ق م}}) ۾ رپورٽ ڪيو ته آنڌرا ماڻهو [[گوداوري ندي|گوداوري]] ۽ [[ڪرشڻا]] جي [[نديءَ جو ڊيلٽا|ڊيلٽائن]] علائقن ۾ رهندا هئا، ۽ پنهنجي فوجي طاقت سبب مشهور هئا، جيڪا سڄي [[هندستاني برصغير|ڀارت]] ۾ موريه سلطنت کان پوءِ ٻئي نمبر تي سمجهي ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=V. D. |first=Mahajan |author-link=Vidya Dhar Mahajan |url=https://books.google.com/books?id=7TJlDwAAQBAJ&amp;dq=Megasthenes+Andhras&amp;pg=PA297 |title=Ancient India |date=2016 |publisher=[[S. Chand Group|S. Chand Publishing]] |isbn=978-93-5253-132-5 |pages=297}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=History of Andhra Pradesh|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history.html|publisher=[[Government of Andhra Pradesh]]|access-date=22 July 2012|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20120716182646/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history.html|archive-date=16 July 2012}}&lt;/ref&gt; [[ڀٽيپرو لو]]، [[امراوتي، گنٽور ضلعو|امراوتي]] ۽ [[ڌرنيڪوٽا]] جهڙن هنڌن تان آثار قديمه جا ثبوت ٻڌائين ٿا ته آنڌرا علائقو [[موريه سلطنت]] جو حصو هو. شهنشاهه [[اشوڪ]] جي وفات کان پوءِ تقريباً 200 ق م ڌاري موريه حڪمراني ڪمزور ٿي وئي ۽ ان جي جاءِ تي آنڌرا علائقي ۾ ڪيترين ننڍين بادشاهتين وجود ورتو.&lt;ref name=&quot;Akira_2012&quot;&gt;{{Cite book |author=Akira Shimada |title=Early Buddhist architecture in context: The great stupa at Amaravati (ca. 300&amp;nbsp;BCE{{snd}}300&amp;nbsp;CE) |url=https://books.google.com/books?id=YweEJsuLNCUC&amp;pg=PA39 |year=2012 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-23283-9 |pages=33–40 |access-date=14 October 2016}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;

[[ڀٽيپرو لو]] مان [[برهمي رسم الخط|برهمي]] رسم الخط جو هڪ ابتدائي مثال ملي ٿو، جيڪو ٻڌ جا آثار رکندڙ هڪ ٿانءَ (اُرن) تي لکيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.buddhavihara.in/ancient.htm |access-date=29 April 2024|title= Ananda Buddha Vihara|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014070155/http://www.buddhavihara.in/ancient.htm |archive-date=14 October 2007}}&lt;/ref&gt; ان کي تامل-برهمي جي پڙهڻي/ڃاڻپ لاءِ ”روزيٽا اسٽون“ جي حيثيت وارو پڻ سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Magnum&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fline/fl2013/stories/20030704000207100.htm|title=A magnum opus on Tamil-Brahmi inscriptions|last=Champahalakshmi|first=R|work=Frontline|publisher=[[The Hindu]]|access-date=7 October 2011|archive-date=30 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230030420/http://www.hindu.com/fline/fl2013/stories/20030704000207100.htm|url-status=dead|accessdate=13 February 2026|archivedate=30 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230030420/http://www.hindu.com/fline/fl2013/stories/20030704000207100.htm}}&lt;/ref&gt; ڀٽيپرو لو برهمي مان نڪتل ڪدمبا رسم الخط پوءِ تيلوگو ۽ ڪناڊا رسم الخط جي ارتقا ڏانهن وڌيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Alla |first1=Chakradhar |editor1-last=Chakrabarti |editor1-first=Debkumar |title=Ergonomics for design and innovation |date=1 June 2022 |page=331 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-94277-9 |access-date=29 July 2024 |chapter=Impact of writing tools in the evolution of Telugu script |series=Lecture Notes in Networks and Systems |volume=391 |doi=10.1007/978-3-030-94277-9_29 |isbn=978-3-030-94276-2 |publisher=Springer |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513133402/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-94277-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[ستواہن خاندان]] پهرين صدي ق م کان ٽئين صدي عيسويءَ تائين [[دکن جو پهاڙي پٽ|دکن پليٽو]] تي غالب رهيو.&lt;ref name=&quot;CH_2009&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&amp;pg=PA299 |title=Encyclopedia of ancient Asian civilizations |author=Charles Higham |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-0996-1 |page=299 |access-date=6 March 2016 }}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; هنن جا [[رومن سلطنت]] سان واپاري لاڳاپا پڻ هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dutt |first1=Sukumar |title=Buddhist monks and monasteries of India: Their history and their contribution to Indian culture |date=1988 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-20-80498-2 |page=132 |url=https://books.google.com/books?id=lxRHYFd0fB4C&amp;pg=PA132 |access-date=29 April 2024}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; ستواہنن [[ڌانياڪاٽڪه-امراوتي]] کي گادي بڻايو. مورخ [[اسٽينلي وولپرٽ]] موجب اها شهر ٻي صدي عيسويءَ ۾ ڀارت جو شايد سڀ کان خوشحال شهر رهيو هوندو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of Amaravati |url=https://crda.ap.gov.in/APCRDADOCS/DataModuleFIles/History/01~10531.Historical%20timeline.pdf |website=crda.ap.gov.in |publisher=Government of AP |access-date=29 July 2024 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519110822/https://crda.ap.gov.in/APCRDADOCS/DataModuleFIles/History/01~10531.Historical%20timeline.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite book |last=Wolpert |first=Stanley A. |author-link=Stanley Wolpert |url=https://books.google.com/books?id=QSZuAAAAMAAJ&amp;q=Andhra |title=A new history of India |date=1989 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-505636-5 |pages=75, 76|quote=Amaravati on the banks of the Krishna, which was later the southeast capital of the Satavahanas, flourished in its trade with Rome, Ceylon, and Southeast Asia, and may well have been the most prosperous city of India during the second century of the Christian era.}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;

[[ناگارجونا]]، جيڪو [[مهايانا]] جو فلسفي هو، هن علائقي ۾ رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=David M. Knipe |title=Vedic voices: Intimate narratives of a living Andhra tradition |url=https://books.google.com/books?id=8oUSBwAAQBAJ&amp;q=Nagarjuna |year=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-026673-8 |pages=8–9 |access-date=24 July 2024 }}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Padma|first1=Sree|last2=Barber|first2=Anthony W. |title=Buddhism in the Krishna river valley of Andhra|publisher=SUNY Press |year=2008|page=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Davidson|first=Ronald|title=Tibetan renaissance| publisher= Columbia |year=2005|pages=29}}&lt;/ref&gt; مهايانا چين، جاپان ۽ ڪوريا تائين پکڙجي ويو، ۽ اهو دنيا ۾ ٻڌ ڌرم جو سڀ کان وڏو فرقو بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Warder |first=Anthony Kennedy |author-link=A. K. Warder |url=https://books.google.com/books?id=sE8MgUVGNHkC&amp;q=Andhra |title=Indian Buddhism |date=2004 |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=978-81-208-1741-8 |pages=336, 355, 402, 464|quote=Those of us who have studied the evidence above will prefer to locate this source of most of the Mahāyāna sutras in Andhra. (p. 355) From the internal evidence, it appears that this sutra was written in South India, very likely in Andhra, in which case the country of origin of the Mahāyāna continued in the lead in the development of new ideas in India. (p. 402)}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Johnson|first1=Todd M.|url=http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/47/04706745/0470674547-196.pdf|title=The world's religions in figures: An introduction to international religious demography|last2=Grim|first2=Brian J.|publisher=Wiley-Blackwell|year=2013|location=Hoboken, NJ|page=36|access-date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020100448/http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/47/04706745/0470674547-196.pdf|archive-date=20 October 2013}}&lt;/ref&gt; [[امراوتي فن|امراوتي اسڪول آف آرٽ]] کي قديم ڀارتي فن جي ٽن وڏن اسلوبن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو، ۽ هن جو ڏکڻ ڀارت، سري لنڪا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي فن تي وڏو اثر رهيو.{{Sfn|Rowland|1967|p=210}}

[[آنڌرا اِڪشوَڪو]]، جن جي گادي [[ويجيه پوري]] ۾ هئي، ٻي صدي عيسويءَ جي پوئين اڌ ۾ [[ڪرشڻا ندي]] واري وادي ۾ ستواہنن جا جانشين ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Subramanian|first1=K. R.|title=Buddhist remains in Andhra and the history of Andhra between 225 and 610 A.D.|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-20-60444-5|url=https://books.google.com/books?id=vnO2BMPdYEoC&amp;q=andhra+ikshvaku&amp;pg=PA82 |access-date=29 April 2024|year=1989}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; [[سلنڪايڻه خاندان|سلنڪايڻه]] هڪ قديم خاندان هو، جنهن 300 عيسويءَ ڌاري گوداوري ۽ ڪرشڻا ندين جي وچ واري علائقي (گادي [[وينگي]]، اڄوڪو [[پيڊاوينگي]]) تي حڪومت ڪئي.{{Sfn|Sen|1999|p=433}} [[تيلوگو چوڊا|تيلوگو چولا]] ڇهين کان تيرهين صديءَ تائين وقفي وقفي سان اڄوڪي ڪڊاپا علائقي تي حڪمران رهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=History – Kadapa district |url=https://kadapa.ap.gov.in/history-2/ |website=Kadapa district |access-date=25 August 2024}}&lt;/ref&gt; 575 عيسويءَ ۾ ڌنام جَيہ جي دور ۾ کوٽيل ”ڪللَملا“ ''شاسنم'' (قانون) مڪمل طور تي تيلوگو ۾ سڀ کان پراڻو ڪتبہ ليکيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=రెడ్డి |first=తులసీ ప్రసాద్ |date=22 February 2022 |title=కడప జిల్లాలోని కలమల్ల శాసనమే తొలి తెలుగు శాసనమా? |language=te |publisher=BBC News తెలుగు |url=https://www.bbc.com/telugu/india-60467482 |access-date=5 April 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406173134/https://www.bbc.com/telugu/india-60467482 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Undavalli Caves, Vijayawada, Guntur, Andhra Pradesh, India (2018) 1.jpg|thumb|[[اونداولي غارون]]، گنٽور ضلعو]]
[[وشنُڪُنڊينا خاندان]] پنجين ۽ ڇهين صديءَ ۾ ڏکڻ ڀارت جي سياست ۾ اثر قائم ڪندڙ پهريون خاندان ليکيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sarma|first=A. Rajeswara|year=2009|title=Indrapura: The capital city of Vishnukundi dynasty|url=https://www.jstor.org/stable/44147663|access-date=29 April 2024|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=70|pages=138–141|jstor=44147663|issn=2249-1937}}&lt;/ref&gt; [[اونداولي غارون]] ان دور جي [[ڀارتي پهاڙ ڪٽ تعمير|ڀارتي پهاڙ-ڪٽ تعمير]] جو هڪ مثال آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://guntur.nic.in/undavalli_caves.html|title= Welcome to Guntur district official website|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160627173402/http://guntur.nic.in/undavalli_caves.html|archive-date=27 June 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[وينگي]] جا [[اوڀر چالوڪيه]]، جن جو خاندان ستين صديءَ کان 1130 عيسويءَ تائين لڳ ڀڳ پنج سؤ سال قائم رهيو، آخرڪار [[چولا خاندان]] ۾ ضم ٿي ويا. چولا خاندان جي سرپرستي هيٺ اهي 1189 عيسويءَ تائين حڪمراني ڪندا رهيا.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ap.gov.in/eastern-chalukyas/ |title=About Eastern Chalukyas – Official AP state government portal – AP state portal|access-date=27 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617075255/http://www.ap.gov.in/eastern-chalukyas/ |archive-date=17 June 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; بادشاهه [[راجا نريندر]] جي خواهش تي [[نننايا]]—جنهن کي پهريون تيلوگو شاعر سمجھيو وڃي ٿو—1025 عيسويءَ ۾ [[مهاڀارت]] کي تيلوگو ۾ ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ak9csfpY2WoC&amp;dq=Nannaya+tikkana&amp;pg=PA393 |title=Literary cultures in history: Reconstructions from South Asia |date=19 May 2003 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-22821-4 |editor-last=Pollock |editor-first=Sheldon |editor-link=Sheldon Pollock |pages=393, 397|access-date=1 June 2023}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;

[[ڪاڪٽيه خاندان]] ٻارهين کان چوڏهين صديءَ جي وچ ۾ لڳ ڀڳ ٻه سؤ سال هن علائقي ۽ تلنگانا تي حڪومت ڪئي. پوءِ انهن کي [[دهلي سلطنت]] شڪست ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mamidi |first=Harikrishna |author-link=Mamidi Harikrishna |date=19 October 2023 |title=Rise and fall of Kakatiyas, turning point in Indian history |url=https://telanganatoday.com/rise-and-fall-of-kakatiyas-turning-point-in-indian-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019020424/https://telanganatoday.com/rise-and-fall-of-kakatiyas-turning-point-in-indian-history |archive-date=19 October 2023 |access-date=30 October 2023 |website=Telangana Today}}&lt;/ref&gt; جڏهن دهلي سلطنت ڪمزور ٿي ته [[بھمني سلطنت]] اقتدار ۾ آئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Kulke|first1=Hermann|title=A History of India |last2=Rothermund|first2=Dietmar|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=9780415329200 |pages=181|quote=The Bahmani sultanate of the Deccan: Soon after Muhammad Tughluq left Daulatabad, the city was conquered by Zafar Khan, a Turkish or Afghan officer of unknown descent, had earlier participated in a mutiny of troops in Gujarat.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wink |first=André |title=The making of the Indo-Islamic world C.700–1800 CE |publisher=Cambridge University Press |year=2020 |isbn=9781108417747 |pages=87|quote=Finally, and more importantly, the independent Bahmani dynasty of the Deccan was founded in 1348 by Zafar Khan, probably an Afghan who broke away from Delhi with the support of Afghan and Mongol &quot;New Muslims&quot;}}&lt;/ref&gt;
ان ئي دور ڌاري، چوڏهين صديءَ جي شروعات ۾ [[موسنوري نائڪاس|موسنوري]] ۽ [[ريڊي بادشاهت]] هن علائقي جي ڪجهه حصن تي حڪمراني ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Talbot |first=Cynthia |title=Pre-colonial India in practice: Society, region, and identity in medieval Andhra |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19803-123-9 |year=2001 |url=https://books.google.com/books?id=pfAKljlCJq0C|page=177}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; [[ريڊي]] بادشاهن [[ڪونڊاويدو قلعو]] ۽ [[ڪونڊاپلي قلعو]] تعمير ڪرايا.&lt;ref name=gazette&gt;{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=15&amp;objectid=DS405.1.I34_V15_399.gif |title=Imperial gazetteer of India, v. 15 1931|work=Kondaveedu|page=393|access-date=20 October 2009|publisher=Digital South Asia Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613100037/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=15&amp;objectid=DS405.1.I34_V15_399.gif |archive-date=13 June 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gallery&gt;{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000000739u00000000.html |title=Kondavid-durg near Guntur. 19 February 1804. Signed 'W.R.'|access-date=20 October 2009|publisher=British on line Gallery|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018115359/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000000739u00000000.html |archive-date=18 October 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[گجپتي بادشاهت|گجپتي]] هن علائقي جا ڪجهه حصا هلائيندا رهيا، ان کان اڳ جو بادشاهه [[ڪرشناديورايه]] جي دور ۾ سڄو علائقو [[وجياناگر سلطنت]] جو حصو بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Durga Prasad |first=J. |title=History of the Andhras up to 1565 A. D. |year=1988 |publisher=P.G. Publisher |location=Guntur |url=http://202.41.85.234:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf |access-date=27 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060422120411/http://202.41.85.234:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf |archive-date=22 April 2006 |pages=231–235 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422120411/http://202.41.85.234:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf |date=22 April 2006 }}&lt;/ref&gt;
[[پيمماساني نائڪاس]] آنڌرا پرديش جي ڪجهه حصن تي ڪنٽرول رکندا هئا ۽ انهن وٽ وڏيون ڀاڙو ڀرتي فوجون هيون، جيڪي سورهين صديءَ ۾ سلطنت جي لشڪر جو اڳيون دستو (وينگارڊ) هيون.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stein |first=Burton |author-link=Burton Stein |year=1989 |title=The new Cambridge history of India: Vijayanagara |url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC&amp;pg=PA1 |access-date=29 April 2024|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26693-2 |page=88 |quote= &quot;Controlling numerous villages and many large towns, these powerful chiefs commanded large mercenary armies that were the vanguard of Vijayanagara forces during the sixteenth century.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Ramaswamy |first=Vijaya |chapter=Mapping migrations of South Indian weavers before, during and after the Vijayanagara Period: Thirteenth and eighteenth centuries |editor-first1=Jan |editor-last1=Lucassen |editor-first2=Leo |editor-last2=Lucassen |title=Globalising Migration History: The Eurasian Experience (16th–21st Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CCqiAwAAQBAJ&amp;pg=PA99 |year=2014 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-27136-4 |page=99}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;
ڪيترائي ٽئنڪ (پاڻيءَ جا حوض) ۽ اينيڪٽ (بند/بناوتون) پڻ ٺهيا. انهن مان ڪن ۾ ڪُمبَم ٽئنڪ، موپاڊ ٽئنڪ، ڪوريگال اينيڪٽ ۽ [[تونگڀدرا ندي|تونگڀدرا]] نديءَ تي والڀاپور اينيڪٽ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;wrd-aboutus&quot;&gt;{{Cite web |url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/aboutUs |title=Water resources department – History |access-date=30 May 2023 |website=Water resources department |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530064708/https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/aboutUs |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سلطنت جي سرپرستي سبب ڪنّاڊا، تيلوگو، تامل ۽ سنسڪرت ۾ لطيف فنون ۽ ادب نون اوج تي پهتا، ۽ [[ڪرناٽڪ موسيقي]] پنهنجي موجوده صورت ڏانهن وڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=B. A. Saletore|title=Social and political life in the Vijayanagara Empire Vol II|year=1930|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.52848 |access-date=29 April 2024 }}&lt;/ref&gt;
هن دور ۾ ٺهيل [[ليپاڪشي]] جي يادگارن (منومنٽس) جي گروهه ۾ وجياناگر بادشاهن سان لاڳاپيل ڀت-چٽساليون (مُورل پينٽنگز)، دراوڙ فن ۽ ڪتبن جون شاهديون موجود آهن. انهن کي [[عالمي ورثو#نامزدگي جو عمل|يونيسڪو عالمي ورثي ڪميٽي]] جي عارضي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/lepakshi-nandi-veerabhadra-temple-on-unesco-world-heritage-tentative-list/article65271080.ece |title=Lepakshi Nandi, Veerabhadra temple on UNESCO world heritage tentative list|website=[[The Hindu]]|date=29 March 2022|access-date=30 May 2023|archive-date=1 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201091816/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/lepakshi-nandi-veerabhadra-temple-on-unesco-world-heritage-tentative-list/article65271080.ece |url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6607/ |title=Sri Veerabhadra Temple and Monolithic Bull (Nandi), Lepakshi |access-date=22 July 2024 |publisher=[[UNESCO]] |archive-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517062600/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6607/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== جديد تاريخ ===
{{See also|آنڌرا رياست|آنڌرا پرديش (1956–2014)}}
[[File:India1765and1805b.jpg|thumb|1765ع (کاٻي) ۾ آنڌرا پرديش جي ڪجهه حصن تي [[حيدرآباد جو نظام|نظام]]، [[ڪرناٽڪ سلطنت]]، برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] ۽ [[ميسور جي بادشاهت]] جي حڪمراني، ۽ 1801ع تائين برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي راڄ ۾ تبديلي (نقشو 1805ع جو) (ساڄي)]]

[[وجياناگر سلطنت]] جي شڪست کان پوءِ، [[قطب شاهي خاندان]] اڄوڪي عام آنڌرا پرديش ۽ تلنگانا جي وڏي حصي تي اثر قائم رکيو. پوءِ هي علائقو [[مغل سلطنت]] جي حڪمراني هيٺ اچي ويو.&lt;ref name=&quot;Richards&quot;&gt;{{Cite journal|last=Richards|first=J. F.|title=The Hyderabad Karnatik, 1687–1707|year=1975 |journal=[[Modern Asian Studies]] |volume=9|issue=2|pages=241–260|doi=10.1017/S0026749X00004996|s2cid=142989123| issn = 0026-749X}}&lt;/ref&gt; [[نظام الملڪ، آصف جاه اول|چن قِلچ خان]]، جنهن کي 1713ع ۾ مغلن پاران دکن جو وائسراءِ مقرر ڪيو ويو هو، پاڻ کي [[حيدرآباد جو نظام]] جي حيثيت سان اڌ خودمختيار حڪمران طور قائم ڪري ورتو.{{Sfn|Faruqui, At Empire's End|2013|pp=9–13}} 1765ع ۾ برطانوي لارڊ [[رابرٽ ڪلايو]] مغل شهنشاهه [[شاهه عالم ٻيون]] کان برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني لاءِ چار ”سرڪار“ (circars) جي عطا/منظوري حاصل ڪئي، جيڪا 1778ع ۾ نظام علي (حيدرآباد رياست جو پنجون نظام) سان معاهدي ذريعي باضابطه بڻجي، ۽ ان سان گڏ هڪ وڌيڪ سرڪار شامل ڪئي وئي. پوءِ 1800ع ۾ نظام علي چار علائقا برطانوي حڪومت حوالي (cede) ڪيا، جيڪي آخرڪار رائيالسيميہ (Rayalaseema) وارو علائقو بڻيا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=T. |first1=Bhujang Rao |title=The ceded districts, the circars, and the Nizam |journal=Triveni Journal |year=1940 |url=https://trivenijournal.org/CD%20%26%20WEB/TheCededDistrictstheCircarsandtheNizamoct40.html |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820092001/https://trivenijournal.org/CD%20%26%20WEB/TheCededDistrictstheCircarsandtheNizamoct40.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240820092001/https://trivenijournal.org/CD%20%26%20WEB/TheCededDistrictstheCircarsandtheNizamoct40.html |date=20 August 2024 }}&lt;/ref&gt;

ان دوران اڄوڪي اتر آنڌرا ۾ راجا وزيارام راز (وِجيارام راج) برطانوي سهڪار سان هڪ [[Vizianagaram Estate|خودمختيار بادشاهت]] قائم ڪئي ۽ پاڙيسري اسٽيٽون به پنهنجي قبضي ۾ آنديون. پوءِ برطانيا سان اختلاف ٿيڻ سبب 1794ع ۾ [[Padmanabham جي جنگ|پدمنابھم جي جنگ]] ۾ ان تي حملو ٿيو ۽ اها شڪست کاڌي. پوءِ ٻين نوابن/راجائن وانگر اها به خراج گذار اسٽيٽ طور ضم ڪئي وئي ۽ 1949ع ۾ [[هندستاني يونين|ڀارتي يونين]] ۾ شامل ٿيڻ تائين ساڳي حيثيت ۾ رهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V24_345.gif|title=Imperial gazetteer of India v. 24|pages=339–341|access-date=31 May 2023|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604191302/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V24_345.gif|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1801ع ۾ [[ڪرناٽڪ سلطنت]] جي الحاق کان پوءِ، اڄوڪي آنڌرا پرديش جو آخري وڏو حصو به برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي راڄ هيٺ اچي ويو، ۽ [[مدراس پريزيڊنسي]] جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=British annexation of the Carnatic, 1801 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |url=https://www.jstor.org/stable/44138505 |last=K. |first=Rajayyan |issue=2 |volume=32 |pages=54–62 |year=1970 |jstor=44138505 |access-date=18 July 2024}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; [[1857ع جي بغاوت]] کان پوءِ هي علائقو [[برطانوي راڄ|برطانوي تاج]] جي سڌي حڪمراني ۾ رهيو، ۽ [[هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ|هندستان جي آزادي]] (1947ع) تائين ان جو حصو رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Nizam-British relations, 1724–1857|publisher=Concept Publishing| pages=130–150|isbn=978-81-7022-195-1|last=Regani|first=Sarojini|year=1988}}&lt;/ref&gt;

[[File:Dowleswaram Barrage.jpg|left|thumb|[[ڊائوليشورم بئراج]]، جيڪو 1850ع ۾ [[آرٿر ڪٽن]] تعمير ڪيو]]
1850ع ۾ [[آرٿر ڪٽن]] پاران [[Dowleswaram Barrage|ڊائوليشورم]] ۾ ٺهيل اينيڪٽ (بند) &lt;ref name=&quot;hope&quot;&gt;{{Cite book |last1=Hope |first1=Elizabeth |title=General Sir Arthur Cotton, R. E., K. C. S. I.: His life and work |year=1900 |publisher=Hodder and Stoughton |location=London |isbn=978-1444629965 |page=[https://archive.org/details/generalsirarthur01hope/page/120 120] |url=https://archive.org/details/generalsirarthur01hope |quote=dowleswaram. |access-date=26 December 2018}}&lt;/ref&gt; ۽ وجيواڊا، نيلور، سنگم، سُنڪيسُلا ۽ پولمپلّي ۾ اهڙيون ٻيون بناوتون برطانوي راڄ دوران ٺهيل آبپاشي سهولتن جا مثال آهن، جن ساحلي ضلعن ۾ لکين ايڪڙن کي سيراب ڪيو.&lt;ref name=&quot;wrd-aboutus&quot;/&gt; 1806ع کان 1878ع دوران ٺهيل بڪنگھم ڪينال، جيڪو ڪاڪيناڊا کان تامل ناڊو جي مراڪڪنم تائين ڪرومندل سامونڊي ڪناري سان متوازي هلي ٿو، 1960ع واري ڏهاڪي تائين مال جي آبي ترسيل لاءِ هڪ اهم رستو رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=K. |first1=Venkateshwarlu |title=An ambitious plan to revive the Buckingham Canal |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/long-live-the-canal/article19429503.ece |access-date=24 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=5 August 2017}}&lt;/ref&gt; 1850ع ۾ شروع ٿيل ٽيليگراف سروس 160 سالن کان وڌيڪ هلي، پر موبائيل رابطي ۽ مختصر پيغام سروس جي ترقي سبب گهٽ استعمال جي بنياد تي 15 جُولاءِ 2013ع تي بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Telegram is dead |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/telegram-is-dead/article4915659.ece |work=[[The Hindu]]|access-date=24 August 2024 |date=15 July 2013}}&lt;/ref&gt; [[چارلس فلپ براؤن]] تيلوگو کي ڇاپي واري دور ۾ آڻڻ لاءِ اهم ابتدائي ڪم ڪيو ۽ [[ويمانا]] جا شعر انگريزي پڙهندڙن تائين پهچايا.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Peter L. Schmitthenner|title=Telugu resurgence: C.P. Brown and cultural consolidation in nineteenth-century South India |year=2001|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-291-1|page=94|url=https://archive.org/details/teluguresurgence0000schm}}&lt;/ref&gt; [[ڪندوڪوري ويري شالنگم]] کي تيلوگو نئين جاڳرتا (رينيسانس) تحريڪ جو والد سڏيو وڃي ٿو، ڇو ته هن عورتن ۽ هيٺين ذاتين جي تعليم جي همت افزائي ڪئي. هن برهمڻن جي شاديءَ وارن ريتن—جهڙوڪ ٻال-شادي، ڪنوار-قيمت (bride price) جو نظام، ۽ بيواهن جي ٻي شاديءَ تي پابندي—خلاف جدوجهد ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=John Leonard |editor1-last=Jones |editor1-first=Kenneth W |title=Religious controversy in British India |date=1992 |publisher=SUNY Press |url=https://sites.socsci.uci.edu/~kbleonar/bio/Karen%20Religious%20Controversy%20in%20British%20India%20.pdf |access-date=6 August 2024|chapter=Viresalingam and the idea of Social change in Andhra |archive-date=6 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104944/https://sites.socsci.uci.edu/~kbleonar/bio/Karen%20Religious%20Controversy%20in%20British%20India%20.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Potti Sreeramulu.png|thumb|left|[[Potti Sreeramulu|پوٽي سري رامولو]]، جنهن جي 1952ع ۾ مرڻ تائين ورتل بک هڙتال [[آنڌرا رياست]] جي قيام جو سبب بڻي.]]
لساني سڃاڻپ جي بنياد تي آزاد رياست حاصل ڪرڻ ۽ [[مدراس رياست]] جي تيلوگو ڳالهائيندڙ ماڻهن جي مفادن جي تحفظ لاءِ [[پوٽي سري رامولو]] 1952ع ۾ مرڻ تائين بک هڙتال ڪئي. 1 آڪٽوبر 1953ع تي مدراس رياست مان تيلوگو ڳالهائيندڙ علائقو الڳ ڪري [[آنڌرا رياست]] قائم ڪئي وئي، ۽ [[ڪرنوول]] ان جي گادي بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Struggle for Andhra state – AP state portal|url=https://www.ap.gov.in/?page_id=228|access-date=20 July 2020|archive-date=15 June 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200615190824/https://www.ap.gov.in/?page_id=228|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Gentlemen's Agreement of 1956|جنٽلمينز ايگريمينٽ 1956ع]] جي بنياد تي [[اسٽيٽس ري آرگنائيزيشن ايڪٽ، 1956]] پاڙيسري [[حيدرآباد رياست]] جي تيلوگو ڳالهائيندڙ علائقن کي گڏ ڪري 1 نومبر 1956ع تي [[آنڌرا پرديش (1956–2014)|آنڌرا پرديش]] ٺاهي، ۽ [[حيدرآباد]] کي گادي قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_post.html#Emergence |title=Post-independence era, then and now |publisher=aponline.gov.in |access-date=3 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220113947/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_post.html |archive-date=20 December 2013 }}&lt;/ref&gt; 

متحده رياست ۾ 1983ع تائين [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] (INC) رياست تي حڪمراني ۾ هڪ قسم جي اجارداري برقرار رکي. ان کان پوءِ [[تيلوگو ديسم پارٽي]] (TDP) جي اڳواڻ [[اين. ٽي. راما راؤ]] (NTR) اقتدار ۾ آيو ۽ رياست تي حڪمراني ڪندڙ ٻي وڏي پارٽي بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nt-rama-rao-a-timeline/article62061789.ece |title=N.T. Rama Rao: A timeline |date=28 May 2017 |access-date=1 June 2023 |website=[[The Hindu]] |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601112102/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nt-rama-rao-a-timeline/article62061789.ece |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; 1967ع ۾ [[ناگارجونا ساگر بند]] ڪم شروع ڪيو، ۽ 1982ع ۾ [[سري سيلم ڊيم|سري سيلم هائيڊرو اليڪٽرڪ منصوبي]] جو افتتاح ٿيو؛ اهي آبپاشي ۽ بجليءَ جي منصوبن جا ڪجهه مثال آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/Nagarjuna.html |title=Nagarjuna Sagar Dam |access-date=18 July 2024 |website=Water resources department |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416064910/https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/Nagarjuna.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=V. |first=Raghavendra |date=6 August 2023 |title=AP-Genco plans capital overhaul of Srisailam right bank powerhouse in phases |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-genco-plans-capital-overhaul-of-srisailam-right-bank-power-house-in-phases/article67164609.ece |access-date=19 July 2024 |website=[[The Hindu]] |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809105425/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-genco-plans-capital-overhaul-of-srisailam-right-bank-power-house-in-phases/article67164609.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سماجي تحريڪن جي اثر هيٺ رياست جي سماجي ۽ سياسي ميدانن ۾ عورتن، دلتن ۽ قبائلي ماڻهن جي موجودگي وڌي؛ پر ان سان گڏ انهن گروهن خلاف تشدد ۾ اضافو پڻ ڏٺو ويو. زمين جهڙن وسيلن تائين پهچ کي يقيني بڻائڻ جهڙا مقصد اڃا تائين رياست ۾ سندن معاشي موقعا وڌائڻ جي ڪوشش ۾ مڪمل طور حاصل نه ٿي سگهيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Human development report 2007 – Andhra Pradesh |date=2008 |publisher=Government of Andhra Pradesh |location=Hyderabad |pages=19–32 |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/in/human_revelop_report_andhra_pradesh_2007_full_report.pdf |access-date=25 August 2024}}&lt;/ref&gt;

2009ع ۾ جڏهن يونين ڪابينا [[تلنگانا تحريڪ|ٻيهر اُڀريل تلنگانا تحريڪ]] جي مطالبي کي نظر ۾ رکندي تلنگانا رياست ٺاهڻ بابت غور ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، ته ان جي مخالفت ۾ [[سمايڪيانڌرا تحريڪ]] جنم ورتو ۽ رياست سياسي ڇڪتاڻ ۽ افراتفري مان گذري.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Hyderabad on the edge; APNGOs meet today |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/hyderabad-on-the-edge-apngos-meet-today/article5101666.ece |access-date=19 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=7 September 2013}}&lt;/ref&gt; آخرڪار [[آنڌرا پرديش ري آرگنائيزيشن ايڪٽ 2014ع]] جو بل [[ڀارت جي پارليامينٽ]] مان تلنگانا رياست جي قيام لاءِ منظور ڪيو ويو، جيتوڻيڪ رياست جي قانونساز اداري ان جي مخالفت ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-challenge-to-indian-federalism/article5278609.ece |title=A challenge to Indian federalism |date=28 October 2013 |access-date=20 June 2023 |website=[[The Hindu]] |author=Jayaprakash Narayan |archive-date=20 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620002607/https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-challenge-to-indian-federalism/article5278609.ece |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[ڀارت جي صدر]] جي منظوري کان پوءِ 2 جون 2014ع تي نئين تلنگانا رياست وجود ۾ آئي، جڏهن ته بچيل رياست ساڳي نالي سان [[آنڌرا پرديش]] طور قائم رهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Telangana-State-to-Be-Born-on-June-2/2014/03/04/article2090470.ece|title=Telangana state formation gazette|work=[[The New Indian Express]]|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706093144/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Telangana-State-to-Be-Born-on-June-2/2014/03/04/article2090470.ece|archive-date=6 July 2014|url-status=dead|accessdate=13 February 2026|archivedate=7 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307142700/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Telangana-State-to-Be-Born-on-June-2/2014/03/04/article2090470.ece}}&lt;/ref&gt;

بچيل رياست ۾ TDP پهرين حڪومت ٺاهي، جنهن ۾ چندرابابو نائڊو وزيراعليٰ بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/naidu-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/article6094917.ece|title=Naidu takes oath as Andhra Pradesh CM|date=8 June 2014 |access-date=6 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610025100/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/naidu-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/article6094917.ece |archive-date=10 June 2014 |work=[[The Hindu]]|url-access= subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017ع ۾ [[Government of Andhra Pradesh|آنڌرا پرديش جي حڪومت]] پنهنجي نئين گرين فيلڊ گادي [[امراوتي]] مان ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، جنهن لاءِ 33,000 ايڪڙ زمين هڪ نئين ”لينڊ پولنگ“ اسڪيم ذريعي آبادگارن کان حاصل ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=P|first=Ashish|date=2 March 2017|title=Chief Minister Chandrababu Naidu inaugurates new Andhra Pradesh assembly|url=https://www.indiatoday.in/india/story/new-andhra-pradesh-assembly-chandrababu-naidu-velagapudi-guntur-district-963618-2017-03-02|access-date=9 March 2021|work=India Today|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414060454/https://www.indiatoday.in/india/story/new-andhra-pradesh-assembly-chandrababu-naidu-velagapudi-guntur-district-963618-2017-03-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[2019 Andhra Pradesh Legislative Assembly election|2019ع جي چونڊن]] ۾ [[واءِ. ايس. جگن موهن ريڊي]]، جيڪو [[واءِ ايس آر ڪانگريس پارٽي]] جو اڳواڻ آهي، 175 مان 151 سيٽون کٽي وزيراعليٰ بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Jagan Mohan Reddy sworn in as Andhra Pradesh CM |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jagan-mohan-reddy-sworn-in-as-andhra-pradesh-cm/article27316397.ece |access-date=19 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=30 May 2019}}&lt;/ref&gt; هن ”ڳوٺ ۽ وارڊ رضاڪار“ نظام متعارف ڪرايو،&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Jagan rolls out grama and ward volunteer system |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jagan-asks-volunteers-to-rise-and-shine/article29103714.ece |date=15 August 2019 |access-date=15 July 2024 |work=[[The Hindu]] |archive-date=15 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715003522/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jagan-asks-volunteers-to-rise-and-shine/article29103714.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ رياست کي ٻيهر منظم ڪري 26 ضلعا ٺاهيا.&lt;ref name=&quot;apreorg-2022&quot;&gt;{{Cite news |last1=V. |first1=Raghavendra |title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece |access-date=21 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=4 April 2022}}&lt;/ref&gt; رياست جي لڳ ڀڳ سڀني اسڪولن ۾ پڙهائيءَ جو ذريعو انگريزي ڪرڻ جو فيصلو به ڪيو ويو. ٽي گاديون (امراوتي کي قانونساز گادي، وِزاگ کي انتظامي گادي، ۽ ڪرنوول کي عدالتي گادي) وارو قدم هاءِ ڪورٽ رد ڪري ڇڏيو. سندس حڪومت ان فيصلي خلاف سپريم ڪورٽ ۾ اپيل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Supreme Court to examine if A.P. can insist on compulsory English medium education |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/supreme-court-to-examine-if-ap-can-insist-on-compulsory-english-medium-education/article32512075.ece |date=3 September 2020 |access-date=15 July 2024 |work=[[The Hindu]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903184404/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/supreme-court-to-examine-if-ap-can-insist-on-compulsory-english-medium-education/article32512075.ece |archive-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Three capitals case: Supreme Court adjourns hearing of SLP filed by A.P. govt. to December |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-capitals-case-supreme-court-adjourns-hearing-of-slp-filed-by-ap-govt-to-december/article67071078.ece |last=V |first=Raghavendra |date=12 July 2023 |access-date=15 July 2024 |work=[[The Hindu]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713032159/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-capitals-case-supreme-court-adjourns-hearing-of-slp-filed-by-ap-govt-to-december/article67071078.ece|archive-date=13 July 2023}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
{{Main|آنڌرا پرديش جي جاگرافي|آنڌرا پرديش جي دريائن جي فهرست}}

[[File:Andhra Pradesh relief map.svg|thumb|آنڌرا پرديش جو رليف نقشو]]
آنڌرا پرديش {{cvt|162970|km2}} ايراضيءَ سان [[انڊيا جي رياستن ۽ يونين ٽيرٽريز جي پکيڙ موجب فهرست|پکيڙ موجب ستون سڀ کان وڏو رياست]] آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=3}} سياسي طور هي رياست اتر اوڀر ۾ [[اوڙيسا|اُڙياسا]]، اتر ۾ [[ڇتيسڳڙھ]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[ڪرناٽڪا]]، ڏکڻ ۾ [[تامل ناڊو]]، اتر اولهه ۾ [[تلنگانا]] ۽ اوڀر ۾ [[خليج بنگال]] سان سرحدون شيئر ڪري ٿي. [[يانام ضلعو]]، جيڪو [[پڊوچيري (يونين ٽيرٽري)|پڊوچيري]] جو هڪ اينڪليو (enclave) آهي، رياست جي اندر [[ڪاڪيناڊا ضلعو]] جي سرحد ڀرسان واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://surveyofindia.gov.in/documents/polmap-eng-11012021.jpg |title=Political map of India 1:4000000 (10th edition) |date=1 January 2020 |access-date=16 June 2023 |website=Survey of India |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410024610/https://surveyofindia.gov.in/documents/polmap-eng-11012021.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; رياست جو سامونڊي ڪنارو لڳ ڀڳ {{Convert|974|km}} ڊگهو آهي، جنهن سبب هي ملڪ ۾ ٻيون سڀ کان ڊگهي سامونڊي پٽي رکندڙ رياست آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=3}}

[[اوڀر گھاٽ]] رياست جي جاگرافي ۾ هڪ اهم ورهاست ڪندڙ لڪير آهن، جيڪي ساحلي ميداني علائقن کي [[پيني پلين]]ن کان جدا ڪن ٿا. اهي گھاٽ مسلسل نه آهن، ۽ انهن جا مختلف حصا مقامي نالن سان سڏجن ٿا. سامونڊي ڪناري جي ڏکڻ ۽ انتهائي اتر حصن ڏانهن گھاٽ وڌيڪ نمايان ٿين ٿا. انهن ۾ [[Horsley Hills|ھورسلي ھلز]]، سيساچالا ٽڪريون، [[Nallamala Hills|نللاملا ٽڪريون]] ۽ پاپي ھلز شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Kohli2013&quot;&gt;{{Cite book | author=M.S. Kohli | title=Mountains of India: Tourism, Adventure and Pilgrimage | url=https://books.google.com/books?id=GIs4zv17HHwC&amp;pg=PA36 | access-date=4 July 2013 | date=August 2010 | publisher=Indus Publishing, 2014 | isbn=978-81-7387-135-1 | pages=36–}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.goindigo.in/get-inspired/hill-stations-in-andhra-pradesh.html |title=7 offbeat hill stations in Andhra Pradesh that are worth exploring this season |date=3 January 2023 |access-date=29 April 2024 |website=Goindigo |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809113347/https://www.goindigo.in/get-inspired/hill-stations-in-andhra-pradesh.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|first=Sudhakar|last=G. |title=Compendium on Indian biosphere reserves: Progression during two decades of conservation |date=2012 |publisher=Ministry of environment and forests, Government of India |pages=178–183 |url=https://gbpihed.gov.in/PDF/Publication/comp_IBR.pdf |access-date=19 August 2024 |chapter=18 Seshachalam biosphere reserve|editor-last1=Palni |editor-first1=Lok Man Singh |editor-last2=Rawal |editor-first2=Ranbeer S |editor-last3= Rai|editor-first3=Rama K|editor-last4= S. |editor-first4=Venkata Reddy }}&lt;/ref&gt; [[Arma Konda|آرما ڪونڊا]]، جيڪو وشاکهاپٽنَم ضلعي ۾ واقع آهي، رياست جي سڀ کان اوچي چوٽي آهي.&lt;ref name=&quot;Kohli2013&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=52152 |title=Arma Konda, India |access-date=17 June 2023 |website=peakbagger |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105061047/https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=52152 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; رائيالسيميہ جو حصو بڻجندڙ پيني پلين اوڀر طرف ڍلان رکن ٿا.{{Sfn|DES|2021|p=107}} [[اوڀر ساحلي ميدان]] خليج بنگال جي ڪناري سان ساحلي ضلعن جي علائقي تي مشتمل آهن، جن جي اولهه پاسي سرحد اوڀر گھاٽن تائين وڃي ٿي ۽ انهن جي ويڪر مختلف آهي. اهي گهڻو ڪري ڊيلٽا وارا علائقا آهن، جيڪي [[ڪرشنا درياهه|ڪرشنا]]، [[گوڊاوري درياهه|گوڊاوري]] ۽ [[Penna River|پينا]] دريائن جي ٺهيل آهن. رياست ۾ مٽيءَ جا پنج مختلف قسم آهن، جن مان اڪثريت ڳاڙهي ليٽيرائيٽڪ ۽ ڪاري مٽيءَ وارا قسم آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Natural forming – Andhra Pradesh |url=https://naturalfarming.niti.gov.in/andhra-pradesh/ |website=Niti Ayog |access-date=11 August 2024}}&lt;/ref&gt; ساحلي ميدانن جو وڏو حصو گهاٽي زرعي استعمال هيٺ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=D |first1=Kumara Charyulu|last2=D.|first2=Moses Shyam|last3=S.P.|first3=Wani|last4=KV |first4=Raju KV |title=Rythu Kosam: Andhra Pradesh primary sector mission Coastal Andhra region baseline summary report, Research report IDC-13 |url=https://oar.icrisat.org/9900/1/Cover%20and%20Text%20%20Rythu%20Kosam%20(Coastal%20Andhra%20Region%20Baseline)).pdf |publisher=ICRISAT |access-date=20 August 2024}}&lt;/ref&gt; [[Kadapa basin|ڪاڊاپا بيسن]]، جيڪو اوڀر گھاٽن جي ٻن وڪڙندڙ شاخن مان ٺهيو آهي، معدنيات سان ڀرپور علائقو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kadapa or Cuddapah basin|url=https://www.ndrdgh.gov.in/NDR/?page_id=860|publisher=Directorate General of Hydrocarbons|access-date=2 June 2023|url-status=live|archive-date=26 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426141217/https://www.ndrdgh.gov.in/NDR/?page_id=860}}&lt;/ref&gt;

[[File:Indian Grand Canyon Sudhakar Bichali.jpg|thumb|[[Gandikota|گنڊيڪوٽا گھاٽي]]، واءِ ايس آر ضلعو]]
واديُن ۾ [[آراڪو وادي]] شامل آهي، جيڪا حياتياتي تنوع ۾ مالا مال آهي&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Visakhapatnam hub |publisher=Andhra Pradesh tourism authority |location=Vijayawada |pages=3–4 |url=https://aptourism.gov.in/media-data/brouchers/11-e5315decdcefede21063bca108b108ce783f9e6d.pdf |access-date=19 August 2024 |archive-date=12 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712035933/https://aptourism.gov.in/media-data/brouchers/11-e5315decdcefede21063bca108b108ce783f9e6d.pdf |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220712035933/https://aptourism.gov.in/media-data/brouchers/11-e5315decdcefede21063bca108b108ce783f9e6d.pdf |date=12 July 2022 }}&lt;/ref&gt; ۽ [[Gandikota|گنڊيڪوٽا گھاٽي]] به شامل آهي. گنڊيڪوٽا گھاٽي ايراملا ٽڪري سلسلي جي وچ ۾ ٺهيل هڪ ڪينين آهي، جنهن مان پينا (پيننار) درياهه وهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gandikota: The stunning Indian gorge that resembles the Grand Canyon |url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-india-59731622 |publisher=BBC |access-date=19 August 2024|date=5 January 2022}}&lt;/ref&gt; [[بورا غارون]]، جيڪي لکين سالن اڳ پاڻيءَ جي سرگرميءَ سبب ٺهيون،&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Bhattacharjee|first1=Sumit|title=Natural world heritage status for Borra Caves sought|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Natural-world-heritage-status-for-Borra-Caves-sought/article17041900.ece|access-date=13 May 2017|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116062146/http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Natural-world-heritage-status-for-Borra-Caves-sought/article17041900.ece|archive-date=16 January 2017|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ۽ ملڪ جو ٻيون سڀ کان ڊگهو غارن جو نظام [[بيلم غارون]] به رياست ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Film tourism to boost Kurnool economy|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/030217/film-tourism-to-boost-kurnool-economy.html|access-date=13 May 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313031427/http://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/030217/film-tourism-to-boost-kurnool-economy.html|archive-date=13 March 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رياست جي ساحلي ضلعن ۾ ڪيترائي سامونڊي ڪنارا پڻ آهن، جهڙوڪ [[Rushikonda|رشيڪونڊا]]، [[Mypadu|ميپاڊو]] ۽ [[Suryalanka Beach|سوريالنڪا]].&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The charming beaches of Andhra Pradesh |publisher=AP tourism authority |url=https://aptourism.gov.in/media-data/brouchers/7-e96706d65633f39c39fc01a0514e30d260d77afc.pdf |access-date=12 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712023755/https://aptourism.gov.in/media-data/brouchers/7-e96706d65633f39c39fc01a0514e30d260d77afc.pdf |archive-date=12 July 2022 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220712023755/https://aptourism.gov.in/media-data/brouchers/7-e96706d65633f39c39fc01a0514e30d260d77afc.pdf |date=12 July 2022 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;134&quot;&gt;
Andhra Pradesh and Telangana Physical.jpeg|آنڌرا پرديش جو ٽوپوگرافي وارو نقشو
Map of all Andhra Pradesh districts-en.svg|آنڌرا پرديش جو نقشو جنھن ۾ سريسائلم ڊيم ۽ ندي ڏيکاريل
&lt;/gallery&gt;
ھن رياست جون حدون اتر اولھ ۾ [[تلنگانا]]، اتر اوڀر ۾ [[ڇتيس ڳڙھ]] ۽ [[اوڙيسيا]]، اولھ ۾ [[ڪرناٽڪا]]،  ڏکڻ ۾ [[تامل ناڊو]] ۽ اوڀر ۾ بنگالي سمنڊ سان ملن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yanam of Puducherry |url=http://yanam.gov.in/Mapofyanam.asp |publisher=Gov.t of Yanam |accessdate=6 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513154001/http://yanam.gov.in/Mapofyanam.asp |archivedate=13 May 2013}}&lt;/ref&gt; ھن رياست ۾ ٻہ نديون وھن ٿيون جن ۾ [[ڪرشنا ندي]]  ۽[[گوداواري ندي]]&lt;ref name=coastline&gt;{{cite web|title=Andhra Pradesh Fact File|url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/1%20ADMINISTRATIVE%20AND%20GEOGRAPHICAL%20PROFILE.pdf|website=Official portal of Andhra Pradesh Government|publisher=AP state portal|accessdate=1 July 2014|page=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603172005/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/1%20ADMINISTRATIVE%20AND%20GEOGRAPHICAL%20PROFILE.pdf|archive-date=3 June 2016|dead-url=yes|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 


=== ٻوٽا ۽ جاندار ===
{{Main|آنڌرا پرديش جي قدرتي ٻوٽا ۽ جهنگلي حيات}}

[[File:Rose-ringed Parakeet (Psittacula krameri) feeding on Azadirachta indica (Neem) W2 IMG 8122.jpg|thumb|[[روز-رِنگڊ پئرٽ]] (طوطو) (رياستي پکي) [[ازاڊرچٽا انڊيڪا|نم]] (رياستي وڻ) جي ڦلن تي کاريندي.]]
رياست جو ڪُل ٻيلو ڍڪ {{convert|29784.3|km2}} آهي، جيڪو ڪُل ايراضيءَ جو 18.28٪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Chapter 13: Forests and tree resources in states and union territories |year=2021 |pages=257–264|url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-13.pdf |access-date=2 June 2023 |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602105334/https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-13.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اوڀر گھاٽن وارو علائقو گھاٽي ٽراپيڪل ٻيلن جو گھر آھي. جڏهن ته گھاٽ [[پيني پلين|پيني پلينن]] ۾ بدلجڻ سان نباتات گهٽجي رھي آھي ۽ جهنگلي جھاڙيون واري نباتات وڌيڪ عام ٿيندي پئي وڃي. رياست ۾ نباتات گهڻي ڀاڱي خشڪ پن ڇڻندڙ (dry deciduous) قسمن مان آهي، جنهن ۾ [[ساگوان]] (teak) ۽ ''[[ٽرمناليا (ٻوٽو)|ٽرمناليا]]''، ''[[ڊالبيرجيا]] (Dalbergia)''، ''[[پٽيروڪارپس]]''  وغيره جا نسل شامل آهن. رياست وٽ ڪجهه ناياب ۽ مقامي (endemic) ٻوٽا پڻ آهن، جهڙوڪ ''[[سائڪاس بيدومي]] (Cycas beddomei)''، ''[[پيٽروڪارپس سانٽالينس]]''، ''ٽرمناليا پالڊا''، ''[[سيزيگيم الٽرنيفوليم]]''، ''شوريا ٽمبرگيا'' وغيره.&lt;ref name=&quot;flora and fauna&quot;&gt;{{Cite book |title=India state of forest report 2019, Vol II |date=2019 |publisher=Forest Survey of India |pages=2–12 |url=https://fsi.nic.in/isfr19/vol2/isfr-2019-vol-ii-andhra-pradesh.pdf |access-date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt;

{{as of|2019|lc=y}} رياست ۾ 3 [[انڊيا جا قومي پارڪ|قومي پارڪ]] ۽ 13 [[انڊيا جا جهنگلي حيات پناهه گاهه|جهنگلي حيات پناهه گاهه]] آهن.&lt;ref name=&quot;flora and fauna&quot;/&gt; جاندارن جي تنوع ۾ [[ٽائيگر|واگھ]]، [[چيتو]] (leopard)، [[چٽڪمرو ھرڻ]]، [[سامبر ھرڻ|سامبر]]، [[سامونڊِي ڪڇون]] ۽ ڪيترائي پکي ۽ ريڙهيون پائيندڙ جانور شامل آهن. گوڊاوري ۽ ڪرشنا دريائن جا ڊيلٽا (estuaries) مئنگروو ٻيلن سان ڀرپور آهن، جتي [[مڇي ماريندڙ ٻلي|مڇي-شڪار ٻلي]] ۽ [[اوٽر|اُڏ]] [[بنيادي نوعون]] طور موجود آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About-us |url=https://forests.ap.gov.in/about.php |publisher=AP Forest Department |access-date=6 June 2024 |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605071323/https://forests.ap.gov.in/about.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪورنگا جهنگلي حيات پناهه گاهه]] سمنڊ ڀرسان [[تمر|مئنگروو]] (Mangrove) ۽ لوڻ سَهندڙ ٻيلن جي نظام جو مثال آهي. انهن ٻيلن جو علائقو {{convert|582|km2|abbr=on}} آهي، جيڪو رياست جي مقامي ٻيلو ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ 9٪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eastgodavari.ap.gov.in/tourist-place/coringa-sanctuary/ |title=Coringa sanctuary |access-date=2 June 2023 |website=East godavari district, Government of AP |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602102822/https://eastgodavari.ap.gov.in/tourist-place/coringa-sanctuary/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻين پناهه گاهن ۾ [[ناگارجونا ساگر–سري سيلم ٻڳ محفوظ علائقو]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nstr.in/facts.php?page=facts |title=Facts &amp; Figures of NagarjunaSagar Srisailam Tiger Reserve Atmakur Andhra Pradesh |access-date=26 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202104626/http://nstr.in/facts.php?page=facts |archive-date=2 February 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Kolleru Bird Sanctuary|ڪوليرو پکي پناهه گاهه]]،&lt;ref name=&quot;lakes and wetlands&quot;&gt;{{Cite web|title=The list of wetlands of international importance|url=http://www.ramsar.org/pdf/sitelist.pdf|website=The Ramsar convention on wetlands|publisher=The Secretariat of the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971)|access-date=5 June 2014|page=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120530015101/http://www.ramsar.org/pdf/sitelist.pdf|archive-date=30 May 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ۽ [[نِيلاپٽّو پکي پناهه گاهه]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=G. |first1=Ravikiran |title=Rain brings back winged visitors |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rain-brings-back-winged-visitors/article19994754.ece |access-date=22 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=7 November 2017}}&lt;/ref&gt; [[نم]] (Azadirachta indica) رياستي وڻ، ياسمين رياستي گل، [[روز-رِنگڊ طوطو]] رياستي پکي، ۽ [[ڪارو هرڻ]] رياستي ٿڻيدار (mammal) آهي.&lt;ref name=&quot;dc-newsymbols&quot; /&gt;

[[فائل:Pichavaram Mangrove Forest.jpg|alt=|thumb|ڪاڪيناڊا لڳ [[تمر]] جو ٻيلو]]

2014 جي رياستي ورھاست بعد ٻيلن واري زمين ھن رياست ۾ 
22,862&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آھي.&lt;ref name=forests&gt;{{cite web|title=Forests in AP facts. |url=http://forest.ap.nic.in/About.htm |publisher=AP Forest department |accessdate=6 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150507042125/http://forest.ap.nic.in/about.htm |archivedate=7 May 2015}}&lt;/ref&gt;

=== معدني وسيلا ===
[[File:Mangampet Barytes.jpg|thumb|مانگمپيٽ [[Baryte|بيريٽس]]]]
مختلف قسم جي ارضياتي بناوٽن سبب رياست ۾ صنعتي معدنيات ۽ عمارتن لاءِ پٿرن جا ڪيترائي قسم ملن ٿا. اهم معدنيات، جيڪي قابلِ ذڪر مقدار ۾ ملن ٿا، انهن ۾ [[سامونڊي واري]], [[باڪسائيٽ]], [[چوني جو پٿر]], [[گرينائيٽ]] ۽ [[ھيرا|هيرن]] شامل آهن. ننڍن معدنيات ۾ [[بيريٽس]], [[ڪيلسائيٽ]] (calcite) ۽ [[ميڪا]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mines.ap.gov.in/miningportal/Inner/MineralReserves.aspx |title=Mineral reserves |access-date=29 April 2024 |website=Mines, Government of Andhra Pradesh |archive-date=7 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207071803/https://www.mines.ap.gov.in/miningportal/Inner/MineralReserves.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[يورينيم]] جا سڀ کان وڏا ذخيرا واءِ ايس آر ضلعي جي تُمالاپلّي ڳوٺ ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14196372|title=India: 'Massive' uranium find in Andhra Pradesh|date=19 July 2011|publisher=[[BBC World News]]|access-date=19 July 2011|location=New Delhi|archive-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719112659/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14196372|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رياست وٽ [[تيل جا ذخيره |تيل]] ۽ [[nمقدرتي گيس]] جا ذخيرا پڻ موجود آهن.{{Sfn|MOPNG|2023}}

=== موسم ===
موسم جاگرافيائي علائقي موجب تمام گهڻو مختلف آهي. اونهارو مارچ کان جون تائين رهي ٿو. ساحلي ميدانن ۾ اونهاري جا گرمي پد عام طور رياست جي ٻين حصن کان وڌيڪ هوندا آهن، ۽ گرمي پد {{convert|35|°C}} کان مٿي به هليو وڃي ٿو. اونهاري ۾ گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد ڏکڻ اولهه جي پري علائقن ۾ لڳ ڀڳ {{convert|20|°C}} هوندو آهي. جولاءِ کان سيپٽمبر تائين [[Monsoon#Southwest monsoon|ڏکڻ اولهه مانسون]] جون ٽروپيڪل برساتون ٿينديون آهن. سياري جو موسم آڪٽوبر کان فيبروري تائين هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Britannica-ap&quot;/&gt; آڪٽوبر کان ڊسمبر تائين [[Monsoon#Northeast monsoon|اتر اوڀر مانسون]] سان گڏ خليج بنگال ۾ گهٽ دٻاءَ جا نظام ۽ [[tropical cyclone|ٽروپيڪل سائيڪلون]] ٺهن ٿيون، جيڪي رياست جي ڏکڻ ۽ ساحلي علائقن ۾ برساتون آڻين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=M |first1=Rajeevan |title=IMD Meteorological Monograph: Northeast Monsoon of South Asia |date=2022 |publisher=Indian Meteriological department |pages=5–7 |url=https://mausam.imd.gov.in/imd_latest/contents/met_monograph.pdf |access-date=7 August 2024 |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809113415/https://mausam.imd.gov.in/imd_latest/contents/met_monograph.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سياري ۾ گرمي پد جو دائرو عام طور {{convert|30|to|35|°C}} هوندو آهي، سواءِ اتر اوڀر وارن علائقن جي، جتي اهو {{convert|15|°C}} کان هيٺ به ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica-ap&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Andhra-Pradesh/People |title=Andhra Pradesh |last=Britannica |date=23 April 2024 |access-date=29 April 2024 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429041751/https://www.britannica.com/place/Andhra-Pradesh/People |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Lambasingi|لمباسينگي]] (الوري سيتاراما راجو ضلعي ۾) کي “آنڌرا پرديش جو ڪشمير” سڏيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته هتي گرمي پد {{convert|0|to|10|°C}} جي حد ۾ رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Ganguly|first1=Nivedita|title=Lambasingi set to become tourist hotspot|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/lambasingi-set-to-become-tourist-hotspot/article6416560.ece|access-date=26 November 2014|work=[[The Hindu]]|date=17 September 2014|location=Visakhapatnam|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903183458/http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/lambasingi-set-to-become-tourist-hotspot/article6416560.ece|archive-date=3 September 2015|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lambasingi records 2º c|url=https://www.deccanchronicle.com/131216/news-current-affairs/article/lambasingi-records-2%C2%BA-c|access-date=26 November 2014|work=Deccan Chronicle|date=16 December 2013|location=Visakhapatnam|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713203422/http://www.deccanchronicle.com/131216/news-current-affairs/article/lambasingi-records-2%C2%BA-c|archive-date=13 July 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رياست جي سراسري سالياني برسات {{Convert|966|mm|abbr=on}} آهي.{{Sfn|DES|2021|p=31}}

== آبادي ۽ سماجي جوڙجڪ ==

{{See also|آنڌرا پرديش جا نسلي گروهه|آنڌرا پرديش جي آبادي|آنڌرا پرديش ۾ مذهب}}
{{Pie chart
| label1 = [[تيلگو ٻولي|تيلگو]]
| value1 = 89.21
| color1 = #FF9966
| label2 = [[اردو]]
| value2 = 6.55
| color2 = green
| label3 = [[تامل ٻولي|تامل]]
| value3 = 1.04
| color3 = saddlebrown
| label4 = ٻيون
| value4 = 3.20
| color4 = grey
| caption = آنڌرا پرديش جون ٻوليون{{efn|name=lang1|2011 جي مردم شماري جي انگن اکرن جي بنياد تي، انهن ضلعن ۽ منڊلن کي خارج ڪندي جيڪي [[تلنگانا]] جو حصو آهن}} (2011)&lt;ref name=&quot;census2011-langreport&quot;/&gt;
}}

2011 جي [[انڊيا جي مردم شماري]] موجب، آنڌرا پرديش جي آبادي 49,577,103 آهي، ۽ آبادي جي گهاٽائي {{cvt|304|/km2}} آهي. ڳوٺاڻي آبادي 70.53٪ ۽ شهري آبادي 29.47٪ آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=3}} رياست ۾ شيڊولڊ ڪاسٽ (SC) آبادي 17.08٪ ۽ شيڊولڊ ٽرائِب (ST) آبادي 5.53٪ آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=16}} 0–6 ورهين جي عمر واري گروهه ۾ ٻارن جو تعداد 5,222,384 آهي، جيڪو ڪُل آباديءَ جو 10.6٪ بڻجي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Population in different age group – Census 2011 |publisher=MHRD |pages=3 |url=https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/statistics-new/Population2011.pdf |access-date=28 May 2023 |archive-date=10 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010154018/https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/statistics-new/Population2011.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; رياست ۾ [[جنس جي تناسب]] موجب هر 1000 مردن تي 997 عورتون آهن، جيڪو قومي سراسري 926 في 1000 کان وڌيڪ آهي. رياست ۾ [[خواندگي جي شرح]] 67.35٪ آهي. اڳوڻو ويسٽ گوڊاوري ضلعو 74.32٪ سان سڀ کان وڌيڪ خواندگي رکي ٿو، جڏهن ته اڳوڻو [[وِزياناگرم ضلعو]] 58.89٪ سان سڀ کان گهٽ آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=3}}

سال 2022 لاءِ رياست جو انساني ترقيءَ جو اشاريہ (HDI) 0.673 آهي.&lt;ref name=&quot;snhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web |title=Sub-national HDI – area database |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/IND/?levels=1%2B4&amp;interpolation=1&amp;extrapolation=0&amp;nearest_real=0 |access-date=16 November 2024 |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; {{As of|2023|1|1}} تائين، ووٽرن جو تعداد 39,984,868 آهي، جنهن ۾ 3,924 ٽين-جنس (third-gender) ووٽر پڻ شامل آهن. ڪُرنول ضلعي ۾ سڀ کان وڌيڪ ووٽر 1,942,233 آهن، جڏهن ته الوري سيتاراما راجو ضلعي ۾ سڀ کان گهٽ 729,085 ووٽر آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-has-39984868-voters-women-outnumber-men/article66342507.ece |title=A.P. has 3,99,84,868 voters, women outnumber men |date=5 January 2023 |access-date=28 May 2023 |work=[[The Hindu]] |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528033458/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-has-39984868-voters-women-outnumber-men/article66342507.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[تيلگو ٻولي|تيلگو]] رياست جي پهرين سرڪاري ٻولي آهي، ۽ [[اردو]] رياست جي ٻي سرڪاري ٻولي آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=Bill recognising Urdu as second official language passed |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/bill-recognising-urdu-as-second-official-languagepassed/article65252966.ece |access-date=21 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=23 March 2022}}&lt;/ref&gt; تيلگو لڳ ڀڳ 90٪ آباديءَ جي مادري ٻولي آهي.{{efn|name=lang1}}&lt;ref name=&quot;census2011-langreport&quot;&gt;{{Cite web |title=Table C-16 Population by mother tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=4 January 2023 |archive-date=12 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112190710/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحدي علائقن ۾ [[تامل ٻولي|تامل]]، [[ڪناڊا ٻولي|ڪناڊا]] ۽ [[اوڊيا ٻولي|اوڊيا]] ڳالهايون وڃن ٿيون. [[لمباڙي ٻولي|لمباڙي]] ۽ ٻيون ڪيتريون ٻوليون رياست جي شيڊولڊ ٽرائِبن ۾ ڳالهايون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;nclmanurep2010&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|title=Report of the commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|pages=122–126|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|archive-date=13 May 2012|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt; 2019 جي چوٿين ٽه ماهي (Q4) واري انڊين ريڊرشپ سروي موجب 12+ ورهين جي آباديءَ مان 19٪ ماڻهو انگريزي پڙهي ۽ سمجهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Indian readership survey 2019 Q4 |publisher=IRS |year=2020 |url=https://mruc.net/uploads/posts/cd072cdc13d2fe48ac660374d0c22a5d.pdf |page=20 |access-date=27 May 2023 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925203217/https://mruc.net/uploads/posts/cd072cdc13d2fe48ac660374d0c22a5d.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== مذهب ===
{{Pie chart
| label1 = [[هندومت]]
| label2 = [[انڊيا ۾ اسلام|اسلام]]
| label3 = [[آنڌرا پرديش ۾ عيسائيت|عيسائيت]]
| label4 = [[جَين مت]]
| label5 = ٻيا 
| value1 = 90.89
| value2 = 7.30
| value3 = 1.38
| value4 = 0.05
| value5 = 0.37
| color1 = darkorange
| color2 = green
| color3 = blue
| color4 = pink
| color5 = grey
| caption = آنڌرا پرديش ۾ مذهب &lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web  | title = Census of India – Religious Composition  | publisher = Government of India, Ministry of Home Affairs  | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html  | access-date = 27 August 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html  | archive-date = 13 September 2015 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}

2011 جي مردم شماري موجب، رياست ۾ وڏا مذهبي گروهه هندُو (90.89٪)، مسلمان (7.30٪) ۽ عيسائي (1.38٪) آهن.&lt;ref name=&quot;religion&quot;&gt;{{Cite web|year=2011|title=Population by religion – Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|access-date=4 January 2023|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528173240/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هندومت جا ڪجهه مشهور ياترا مرڪز [[تيروپتي ۾ تيروملا وينڪٽيشره مندر]]، [[سري سيلم ۾ مليڪارجونا مندر]]، [[وجياواڊا ۾ ڪناڪا دُرگا مندر]] ۽ [[سِمهاچلم ۾ وراهه لڪشمي نرسمها مندر]] آهن.{{Sfn|APTDC|2018}} [[امراوتي, پالناڊو ضلعو|امراوتي]] ۽ [[ناگارجونا ڪونڊا]] جا ٻُڌ مت جا ماڳ پڻ مشهور آهن.{{Sfn|APTDC|2019|p=18–25}}


=== ذيلي درجابندي ===
آنڌرا پرديش لاءِ [[شيڊيولڊ ذاتيون ۽ قبيلا|SC]] درجي ۾ 59 داخلائون، [[شيڊيولڊ ذاتيون ۽ قبيلا|ST]] درجي ۾ 34 داخلائون، ۽ [[ٻيا پسماندہ طبقا|OBC]] درجي ۾ 104 داخلائون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SC list – Andhra Pradesh |url=https://socialjustice.gov.in/writereaddata/UploadFile/Scan-0001.jpg |website=Department of Social Justice and Empowement |access-date=25 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ST list |url=https://tribal.nic.in/ST/LatestListofScheduledtribes.pdf |website=Ministry of Tribal Affairs |access-date=25 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=State/UT-wise Number of Entries in the Central List of OBCs (as on 12.04.2018 |url=https://socialjustice.gov.in/common/76674 |website=Department of Social Justice and Empowerment |access-date=25 August 2024 |date=12 April 2018}}&lt;/ref&gt; [[ڪوماتي (ذات)|ڪوماتي]]، [[تيلگو برھمڻ |برهمڻ]]، [[ڪم ما (ذات)|ڪمما]]، [[ڪاپو (ذات)|ڪاپو]]، [[راجو (ذات)]]، [[ريڊي (ذات)]] ۽ [[ويلاما (ذات)|ويلاما]] برادريون [[خوشحال ذاتيون|فارورڊ ڪاسٽ]] ۾ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Andhra Pradesh Chief Minister to release second tranche of YSR EBC Nestham on April 12 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-chief-minister-to-release-second-tranche-of-ysr-ebc-nestham-on-april-12/article66725268.ece |access-date=25 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=11 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Andhra Pradesh Chief Minister releases ₹536.77 crore aid for women under Kapu Nestham scheme in A.P. |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chief-minister-releases-53677-crore-aid-for-women-under-kapu-nestham-scheme-in-andhra-pradesh/article67314648.ece |access-date=25 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=16 September 2023}}&lt;/ref&gt;


== ثقافت ==
{{Main|آنڌرا پرديش جي ثقافت}}

{{Map/Museums in Andhra Pradesh}}
آنڌرا پرديش ۾ 32 ميوزيم آهن، جن ۾ قديم مجسما، تصويرون، مورتيون، هٿيار، کائڻ جا اوزار، ڪتبا، لکتون ۽ مذهبي نوادرات جو متنوع ذخيرو موجود آهي.{{Sfn|Seth|Sadiya|2023}}{{Efn|ٻه داخلائون ورجايل آهن}} [[امراوتي آرڪيالاجيڪل ميوزيم]] ۾ امراوتي جي فنّي روايتن ۽ ٻڌ جي تصويرن جي نمائش آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://asi.nic.in/asi_museums_amravati.asp|title=Archaeological museum, Amaravati – Archaeological Survey of India|publisher=Asi.nic.in|access-date=19 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929190235/http://asi.nic.in/asi_museums_amravati.asp|archive-date=29 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; وجياواڊا ۾ [[باپو ميوزيم, وجيياواڊا|باپو ميوزيم]] ۾ تاريخي گيلريون، پٿر تي اُڪريل لکڻيون، سڪا، تلوارون، جسماني زرھ، ڍالون، هٿيار ۽ زيورن جي شين جي نمائش آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Tourist Guide to Andhra Pradesh|publisher=Sura Books|isbn=978-81-747-8176-5|page=36|url=https://books.google.com/books?id=E4l78qG3TkAC&amp;dq=Mangalagiri+Sarees&amp;pg=PA36|accessdate=24 January 2016}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; وساکاپٽنم ۾ ''[[T
تيلگو سنسڪروٿڪا نڪيتنم]]'' آزادي کان اڳ واري دور جا تاريخي نوادرات ڏيکاري ٿو.{{Sfn|Seth|Sadiya|2023|p=18|loc=1.19}} [[Archaeological Survey of India|ڀارت جي آرڪيالاجيڪل سروي]] آنڌرا پرديش ۾ 135 مرڪزي طور تحفظ يافته يادگار سڃاتا آهن. انهن ۾ اَنوپو ۽ [[Nagarjunakonda|ناگارجوناڪونڊا]] جا ٻيهر تعمير ڪيل يادگار پڻ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-andhra-pradesh/ |title=Alphabetical list of monuments – Andhra Pradesh |access-date=24 May 2023 |website=Archaeological Survey of India |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130155258/https://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-andhra-pradesh/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''جياگرافيڪل انڊيڪيشن آف  گڊس (رجسٽريشن اينڊ پروٽيڪشن) ايڪٽ, 1999'' موجب، رياست ۾ زراعت، [[دستڪاري]]، [[کاڌي واريون شيون]] ۽ ڪپڙي جي شين جي زمرا ۾ 17 [[جغرافيائي سڃاڻپ]] (GI) رجسٽريشنون آهن.&lt;ref name=&quot;GIlist&quot;&gt;{{Cite book |title=Annual report 2021-22 Intellectual property India |publisher=The Office of the controller general of patents, designs and geographical indications, Government of India |year=2022 |pages=76 |url=https://ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Final_Annual_Report_Eng_for_Net.pdf |access-date=30 May 2023 |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530054648/https://ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Final_Annual_Report_Eng_for_Net.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== لباس ===
[[File:Kalamkari Art.jpg|thumb|[[ڪلامڪاري]] فنّ جو ڪپڙي تي ڪم]]
مردن جو روايتي لباس ''پانچي'' آهي، جيڪو {{convert|4.5|m}} ڊگهو، اڇو ۽ مستطيل شڪل جو بغير سِليندڙ ڪپڙو هوندو آهي، جنهن جي ڪنارن تي اڪثر روشن رنگن جون پٽيون هونديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Dhoti|url=https://www.indianmirror.com/culture/clothing/dhoti.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729202155/https://www.indianmirror.com/culture/clothing/dhoti.html|archive-date=29 July 2020|access-date=3 January 2021|website=Indian Mirror}}&lt;/ref&gt; عورتون روايتي طور ''[[sari|ساڙي]]'' پائين ٿيون، جيڪا {{convert|5|to|9|yd|}} ڊگهي ۽ {{convert|2|to|4|ft|}} ويڪري ڊراپ هوندي آهي؛ اها عام طور ڪمر جي چوڌاري وراڻي وڃي ٿي، ۽ هڪ ڇيڙو ڪلهي مٿان وڌو وڃي ٿو، جنهن سان پيٽ جو وچ وارو حصو کليل رهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠ته ڀارتي فلسفي مطابق ناف کي زندگي ۽ تخليق جو سرچشمو سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Boulanger|first=Chantal|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|publisher=Shakti Press International|location=New York|isbn=978-0-966-14961-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Lynton|first=Linda|title=The Sari|year=1995|publisher=Harry N. Abrams, Incorporated|location=New York|isbn=978-0-810-94461-9}}&lt;/ref&gt; شادين جهڙين خاص تقريبن تي عورتون رنگين [[ريشم|ريشمي]] ساڙيون پائين ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sociology of Religion|first1=Susanne|last1=C. Monahan|first2= William|last2= Andrew Mirola|first3=Michael|last3= O. Emerson|publisher=Prentice Hall|year=2001|isbn=978-0-130-25380-4|page=83}}&lt;/ref&gt; ننڍين ڇوڪرين جو روايتي لباس بلائوز سان گڏ اڌ ساڙي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Lehnaga choli' back in vogue in Bengaluru this Diwali |url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/beauty-and-fashion/2020/11/13/lehnaga-choli-back-in-vogue-in-bengaluru-diwali.html |website=Onmanorama |access-date=22 August 2024 |date=13 November 2020}}&lt;/ref&gt; ڇوڪرن ۽ مردن ۾ پينٽ ۽ شرٽ جهڙن مغربي ڪپڙن جو رواج عام ٿي ويو آهي، جڏهن⁠ته عورتون ساڙين سان گڏ ''سلواڙ قميص'' پڻ پائين ٿيون.{{citation needed|date=June 2025}} [[ڌرماورم ڪپڙا]]، [[پيڊانا ڪلامڪاري|مچيلي پٽنم]] ۽ [[سري ڪالھستي ڪلمڪاري|سري ڪالهستي]] جا [[ڪلامڪاري]] هٿ جي هنر جا ڪجهه مثال آهن، جيڪي لباس واري زمري ۾ GI حيثيت رکن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kalamkari: Craft of the matter|url=http://www.mid-day.com/articles/kalamkari-craft-of-the-matter/16478155|website=mid-day|access-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131082254/http://www.mid-day.com/articles/kalamkari-craft-of-the-matter/16478155|archive-date=31 January 2016|url-status=live|date=24 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GIlist&quot;/&gt;

=== کاڌ خوراڪ ===
{{Main|تيلگو کاڌ خوراڪ}}

[[File:Vegetarian Andhra Meal.jpg|thumb|اهم موقعن تي پيش ٿيندڙ سبزي وارو آنڌرا طعام]]
آنڌرا طعام ۾ مصالحيدار، ترش ۽ مٺن ذائقن جو ميلاپ هوندو آهي. آنڌرا کاڌي ۾ مرچ، املي ۽ ''[[گونگورا]]'' (روزيل جا پن) جو استعمال عام آهي.{{Sfn|APTDC|2019|p=54–63}} ڪيري پتا گهڻين ڪڙهين ۽ چٽڻين ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا آهن. دالن سان گڏ [[ٽماٽو]]، [[پالڪ]]، گوگڙو، [[توري]] وغيره ملائي ''پپّو'' جا ڪيترائي قسم تيار ڪيا ويندا آهن. ڪڙهين کان علاوه ''پلوسو''، جيڪو املي جي رس سان گڏ سبزين، سامونڊي کاڌي، ڪڪڙ، مُٽن وغيره سان ٺهندڙ ستو آهي، تمام مشهور آهي. ''پچّڊي''، جيڪا عام طور [[مڱ ڦري]]، تريل سبزيون ۽ مرچ گڏ ڪري تيار ٿيندڙ ليپ هوندي آهي، هر طعام ۾ لازمي سمجهي وڃي ٿي. آم، آملو، ليمون وغيره مان ٺهندڙ اچار ''پپّو'' سان گڏ شوق سان کاڌا ويندا آهن. طعام جي آخر ۾ چانورن سان گڏ لسّي يا ڏهي کائڻ سان جسم کي سڪون ملي ٿو، خاص ڪري اڳ ۾ مصالحيدار شيون کائڻ کان پوءِ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indianculture.gov.in/food-and-culture/south/andhra-cuisine-symphony-spices |title=Andhra cuisine: A symphony of spices |access-date=29 May 2023 |website=Indianculture.gov.in |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529003146/https://www.indianculture.gov.in/food-and-culture/south/andhra-cuisine-symphony-spices |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
گدامڙي تي ٻڌل هڪ مشهور کاڌو ''پُليھورا'' سڏبو آهي، جيڪو املي، مرچن، لوڻ ۽ هيڱ (asafoetida) جي گاڙهي چٽ سان ٺاهيو ويندو آهي. ان ۾ رائي، ڪيري پتا ۽ مڱ ڦريون جو ڇنڊڪو ڏنو ويندو آهي ۽ پوءِ چانورن سان ملائبو آهي. اهو ديوتائن کي پڻ چڙهايو ويندو آهي ۽ پوءِ مندرن ۾ عقيدتمندن کي ''[[پرساد]]'' (الاهي نذر) طور ڏنو ويندو آهي. مشهور سبزي واريون ڪڙهيون ''ڊونڊڪايا ڪورا'' (آئي وي گورڊ ناريل ۽ سائي مرچ سان) ۽ ''گُٽّيوانڪايا ڪورا'' (ڀريل بينگڻ جي ڪڙهي) آهن. ''ٿالاڪايا ڪورا'' (ٻڪريءَ جي مٿي جو سالن)، ''روييالا ڪورا'' (جهينگا املي ۾) ۽ ''ناتوڪوڊي ڪورا'' (مرچن سان ديسي ڪڪڙ جو سالن) گنٽور ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ مشهور غير سبزي طعام آهن. [[Rayalaseema|رائلسيما]] ۾ ''ييتا مامسم ڪوبّري'' برياني (ناريل سان مُٽن)، ''سيما ڪوڊي'' (رائلسيما انداز جو ڪڪڙ)، ''چنّنور دُم برياني'' ۽ ''گونگورا مامسم'' (سورل سالن ۾ مُٽن) مشهور آهن. مڇيءَ جي طعامن ۾ ''پُلاسا پُلسو''—گوڊاوري جي پُلاسا قسم جي هڪڙي مڇيءَ مان ٺهندڙ خوشبودار ۽ ترش گاڙهو سالن—[[ڪوناسيما ضلعو|ڪوناسيما]] ۾ تمام گهڻو پسند ڪيو ويندو آهي. ''[[اريسيلو]]''، ''بُريلو''، ''[[لڊو]]'' ۽ ''[[پوٿاريڪولو]]'' اهي مٺايون آهن، جيڪي خاص ميلن ۽ موقعن تي تيار ٿين ٿيون. ''پوٿاريڪولو'' (کنڊ ۽ چانورن جي اٽي مان) ۽ ''تانڊري'' (آم جي ذائقي وارو سُڪيل ميوي جو جيلي) ڪوناسيما جي اٿريا پورم مان نڪرندڙ مشهور مٺايون آهن. [[ڪاڪينادا ضلعو|ڪاڪينادا]] جو ''کاجا''—پرت دار اٽو تلجي کنڊ جي شربت ۾ ٻوڙيل—هڪ ٻي مشهور مٺائي آهي.{{Sfn|APTDC|2019|p=60-62}} ''[[Bandar laddu|بندر لڊو]]'' ۽ ''[[Tirupati Laddu|تيروپتي لڊو]]'' انهن خوراڪي شين مان آهن جن کي GI حيثيت حاصل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Naidu|first1=T. Appala|title=Bandar laddu gets GI tag|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bandar-laddu-gets-gi-tag/article17722857.ece|access-date=13 May 2017|work=[[The Hindu]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020245/https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bandar-laddu-gets-gi-tag/article17722857.ece|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GIlist&quot;/&gt;

=== ادب ===
{{Main|تيلگو ادب}}

[[ننّيا]]، [[ٽِڪّانا]] ۽ [[يِرّاپرگادا]] انهن ٽنهي کي ان “تثليث” طور سڃاتو وڃي ٿو جن 11هين کان 14هين صديءَ دوران سنسڪرت مهاڳ ''[[مهاڀارت]]'' جو [[تيلگو ٻولي|تيلگو]] ۾ ترجمو ڪيو.{{Sfn|Pandippedi|Mantripragada|1928|pages=42–49}} ننّيا تيلگو گرامر بابت سنسڪرت ۾ پهريون رسالو ''آنڌرا شبدہ چنتامني'' لکيو.&lt;ref name=&quot;Padmapriya ch1&quot;&gt;{{Cite book |title= A comparative study of Andhrasabdachintamani and Balavyakaranam |last= Gopavaram |first= Padmapriya |author2=Subrahmanyam, Korada |year= 2011 |publisher= University of Hyderabad |location=Hyderabad|chapter=1}}&lt;/ref&gt; [[پوٿنا]] ''[[ڀڳوتا پراڻا|ڀاڳوتَم]]'' جو تيلگو ۾ ترجمو ڪيو.{{Sfn|Pandippedi|Mantripragada|1928|page=64}} [[ويمن]] هندي فيلسوف هو، جنهن يوگا، دانائي ۽ اخلاق سميت ڪيترن موضوعن تي سادي ٻولي ۽ ڏيهي محاورن ۾ تيلگو شاعري ڪئي.{{Sfn|Pandippedi|Mantripragada|1928|page=99}} [[پوٽولوري ويربرهميندر سوامي]] (17هين صديءَ جو “غيب دان” ۽ سماجي سڌارڪ) ''ڪالاگنانم'' لکيو، جيڪو پيشنگوين جو ڪتاب آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Celebrated Professor harassed for identifying 17th-century social reformer as 'Sudra' |url=https://thewire.in/caste/andhra-professor |last=Shaw |first=Padmaja |date=5 November 2019 |access-date=29 April 2024 |work=[[The Wire (India)|The Wire]] |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809105935/https://thewire.in/caste/andhra-professor |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Proceedings of the Andhra Pradesh oriental conference, first session, Andhra Saraswathi Parishat, Hyderabad, May 1977|url=https://books.google.com/books?id=HhlUAAAAYAAJ|publisher=The Conference|year=1979|page=131|quote=Kalagnana is a special type of discipline very popular in Andhra Desa because of the famous Kalagnanam of Sri Potuluri Veerabrahmendhra swami written in Telugu. It forecasts many incidents which are proved to be correct by the posterity.|access-date=2 June 2023}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=South Asian intellectuals and social change: A study of the role of vernacular-speaking intelligentsia|url=https://books.google.com/books?id=5ZvZAAAAMAAJ |access-date=29 April 2024|page=314|author=Yogendra K. Malik|publisher=Heritage|year=1981|isbn = 978-08-364-0825-6|quote=A later poet similar to Vemana was Potuluri Veerabrahmendhra swami, popularly known as Brahmamgaru}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;

[[ڪنڊڪوري ويريسالنگم]] کان پوءِ واري تيلگو ادب کي ''اڌنيڪا تيلگو ساھتيم'' (جديد تيلگو ادب) چيو وڃي ٿو.{{Sfn|D.|1976|p=80}} هن 1880ع ۾ ڇپيل پهريون تيلگو [[social novel|سماجي ناول]] ''Rajasekhara Charitram'' لکيو.{{Sfn|D.|1976|p=88}} ادب ۾ ''گرانڌڪ'' (ڪلاسيڪي) انداز بدران روزمره (گفتگو) واري ٻوليءَ جي حمايت، جيڪا [[مگورجادا اپّاراو]] ۽ [[گڊوگو وينڪٽ رامامورتي|گڊوگو رامامورتي پنٿولو]] ڪئي، خواندگيءَ ۾ واڌ جو سبب بڻي.&lt;ref name=&quot;subbarayudu&quot;&gt;{{Cite book |url=https://omnilogos.com/twentieth-century-telugu-literature/ |title=Handbook of twentieth-century literatures of India. |editor=Nalini Natarajan |publisher=Greenwoord press |year=1996 |chapter=Twentieth-century Telugu literature |access-date=30 May 2023 |first1=Subbarayudu |last1=GK |first2=Vijayasree |last2=C |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114193908/https://omnilogos.com/twentieth-century-telugu-literature/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114193908/https://omnilogos.com/twentieth-century-telugu-literature/ |date=14 January 2021 }}&lt;/ref&gt; شاعري، ناول ۽ مختصر ڪهاڻي جهڙيون ادبي صورتون ڦُلي ڦَٽي نظر آيون، جيئن مختلف شعبن ۾ قومي ۽ بين الاقوامي تبديلين جا اثر انساني زندگيءَ تي پيا.


=== تعميرات ===
[[File:TIRUMALA ,AP,INDIA - panoramio.jpg|thumb|left|[[وينڪٽيشورا مندر، تيروملا]]، جنهن ۾ اڳيان ''گوپورم'' (وڏو برج) ۽ پٺيان سونهن رنگ ۾ ''ويمانا'' (ننڍو برج) ڏيکاريل آهي]]
روايتي مندرن جي تعميريات تي دراوڙي ۽ وجيانگر طرز جا اثر آهن. دراوڙي تعميريات—جنهن جو هڪ مثال [[وينڪٽيشورا مندر، تيروملا|تيروملا مندر]] آهي—۾ مندرن ۾ دروازي کان اڳ پورچ يا ''منٽاپا'' هوندا هئا جيڪي اندروني مقدس جاءِ ڏانهن ويندڙ در تي پهچائيندا هئا، چوطرفي گهيرائن ۾ مندر کي گهيريندڙ چوڪنڊي احاطن تي دروازي-پيراميڊ جهڙا ''[[گوپورم]]''، ۽ گهڻن مقصدن لاءِ استعمال ٿيندڙ ''ستونن وارا هال'' شامل هوندا هئا. انهن کان سواءِ مندر ۾ عام طور هڪ تلاءُ به هوندو آهي جنهن کي ''ڪلياني'' يا ''پشڪرڻي'' چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last= Fergusson|first= James|title= History of Indian and Eastern Architecture|orig-date= 1910|edition= 3rd|year= 1997|publisher=Low Price Publications|location= New Delhi|page= 309}}&lt;/ref&gt; ''گوپورم'' هڪ يادگاري (monumental) برج هوندو آهي، جيڪو عام طور مندر جي مُکيه داخليءَ تي ڏاڍي سينگاريل صورت ۾ ٺهندو آهي ۽ نمايان خصوصيت بڻجي بيهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Gopuram&quot;&gt;{{Cite book|first=Francis D.K.|last= Ching|year= 2007|title= A Global History of Architecture|publisher=John Wiley and Sons|location=New York|isbn=978-0-471-26892-5|page=762|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; انهن جي مٿان ''ڪلسَم'' رکيو ويندو آهي، جيڪو گولائيءَ وارو پٿريلو [[تاجي پٿر|فنيل]] (finial) هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|first=Francis D.K.|last= Ching|year= 1995|title= A Visual Dictionary of Architecture|publisher=John Wiley and Sons|location=New York|isbn=978-0-471-28451-2|page=253}}&lt;/ref&gt; ''[[ويمانا]]'' اهڙيون ئي بناوتون آهن جيڪي مندر جي ''[[گربھگريهه]]'' يا اندرين مقدس حجري جي مٿان ٺاهيون وينديون آهن، پر عام طور ''گوپورم'' کان ننڍيون هونديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher=Thomson Press|year=1975|isbn=978-9-060-23607-9|pages=16–29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Neela|first1=N.|last2=Ambrosia|first2=G.|title=Vimana architecture under the Cholas|journal=Shanlax International Journal of Arts, Science &amp; Humanities|date=April 2016|volume=3|issue=4|page=57|url=https://www.shanlax.com/wp-content/uploads/SIJ_ASH_V3_N4_008.pdf|access-date=5 July 2019|issn=2321-788X|archive-date=5 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705140824/https://www.shanlax.com/wp-content/uploads/SIJ_ASH_V3_N4_008.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وجيانگر طرز—جنهن جو مثال [[ويرڀدر مندر، ليپاڪشي|ليپاڪشي ويرڀدر مندر]] آهي—۾ مُکيه مندر جي جوڙجڪ ٽي حصن تي ٻڌل هوندي آهي: گڏجاڻيءَ وارو هال جنهن کي ''مُکها منٽاپا'' چيو وڃي ٿو؛ ''اردا منٽاپا'' يا ''انترالا'' (وچ وارو اڳڪمره)؛ ۽ ''[[گربھگريهه]]'' يا اندروني مقدس حجرو.{{Sfn|Bhardwaj|1998|p=295}} سري [[وينڪٽيشورا]] روايتي مجسما سازي ۽ تعميريات جو ادارو، جيڪو [[تيروملا تيروپتي ديواستانم]] هلائي ٿو، ڊپلوما ڪورس فراهم ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=A.D. |first1=Rangarajan |title=Ornate sculptures delight visitors at SVITSA expo |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ornatesculptures-delight-visitors-at-svitsa-expo/article65143784.ece |access-date=11 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=1 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=T. |first1=Sudhakar |title=Institute of traditional sculpture, ancient architecture at Tirupati |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2014/Oct/05/institute-of-traditional-sculpture-ancient-architecture-at-tirupati-668114.html |access-date=22 August 2024 |work=[[دي نيو انڊين ايڪسپريس]] |date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; شهري تعميريات—جنهن ۾ گڏيل خانداني نظام کي سهارو ڏيڻ لاءِ اڱڻ واري بناوت ۽ سادن گول گهرن جي خاصيت هوندي هئي—هاڻي جديد اپارٽمينٽن جي جاءِ وٺي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The 'manduva logili' homes of Andhra Pradesh |url=https://www.thehindu.com/real-estate/the-manduva-logili-homes-of-andhra-pradesh/article19682124.ece |access-date=11 August 2024 |date=17 September 2017 |work=[[دي هندو]]}}&lt;/ref&gt;

=== فنون ===
{{Main|آنڌرا پرديش جي موسيقي|تيلگو ٿييٽر|ڪرناٽڪ موسيقي}}

{{See also|ٿولو بومّلاتا}}

[[File:Kondapalli toys at a house in Vijayawada.jpg|thumb|[[ڪونڊاپلّي رانديڪا]] وجياواڊا جي هڪ گهر ۾]]
[[File:Prathiksha Kashi.jpg|thumb|upright|[[ڪوچيپوڊي]] ناچ]]
[[ڪونڊاپلّي رانديڪا]]، [[دُرگي، پالناڊو ضلعو|دُرگي]] جون نرم چونا پٿر جون مورتيون تراشڻ واريون ڪاريگريون&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://guntur.nic.in/durgi_stonecraft.html|title=دُرگي پٿر جي دستڪاري|publisher=Cesdeva|access-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204034111/http://guntur.nic.in/durgi_stonecraft.html|archive-date=4 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ايتيڪوپّاڪا|ايتيڪوپّاڪا]] جا لئڪر لڳايل ڪاٺ جا رانديڪا، اهي ڪجهه دستڪاريون آهن جن کي جي آءِ حيثيت حاصل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lepakshihandicrafts.gov.in/etikoppaka-toys.html |title=لئڪر واريون رانديڪا |access-date=30 May 2023 |website=Lepakshi handicrafts |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530055241/https://lepakshihandicrafts.gov.in/etikoppaka-toys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GIlist&quot;/&gt; [[ڪوچيپوڊي]]—اهو ثقافتي ناچ جنهن کي آنڌرا پرديش رياست جو سرڪاري ناچ سمجهيو وڃي ٿو—ڪرشنا ضلعي جي [[ڪوچيپوڊي، ڪرشنا ضلعو|ڪوچيپوڊي]] ڳوٺ مان شروع ٿيو.{{Sfn|Ragini Devi|1990|page=67}} [[ڪرناٽڪ موسيقي]] جا ڪيترائي نامور سنگيتڪار جهڙوڪ [[اننّماچاريه]]، [[ڪشيترَيّا]]، [[تيياگراجا]] ۽ [[ڀدرآچلا رامداسُ|ڀدرآچلا رامداس]] هن رياست مان هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=ڏکڻ ڀارت ۾ ڀجن جي روايت |last1=Kuppuswami |first1=Gowri |publisher=Sangeet Natak Academy |year=1982 |location=New Delhi |url=https://archive.org/details/dli.ministry.10217/page/36/mode/1up |last2=Hariharan |first2=M.}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Ragini Devi|1990|page=75}} شادين، گهريلو ۽ مندرن جي تقريبن ۾ ''سَنّنائي'' ۽ ''ڍولو'' عام موسيقي وارا ساز آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=D. |first1=Surendra Kumar |title=22 سالن جي ڇوڪري سَنّنائي وسيلي پنهنجي والد جي ورثي کي زندهه رکي ٿي |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/Sep/11/22-year-old-keeps-her-fathers-legacy-alive-through-sannai-2497014.html |access-date=11 August 2024 |work=[[دي نيو انڊين ايڪسپريس]] |date=11 September 2022}}&lt;/ref&gt; ''هريڪٿا ڪلاڪشيپم'' (يا [[هريڪٿا|هريڪٿا]]) ۾ ڪا ڪهاڻي بيان ڪئي ويندي آهي ۽ ان سان لاڳاپيل گيت پڻ گڏ ٻڌايا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Thoomati Donappa|title=Telugu harikatha sarvasvam|oclc=13505520}}&lt;/ref&gt; ''بُرّا ڪٿا'' هڪ [[زباني قصه گوئي|زباني قصه گوئي]] جي طريقيڪار آهي، جنهن جو موضوع يا ته هندو ديومالائي ڪهاڻي هوندو آهي يا وري ڪا معاصر سماجي ڳالهه.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=بُرّاکٿا |url=http://shilparamam.ap.gov.in/burrakatha-inner.html |publisher=The Andhra Pradesh Shilparamam Arts, Crafts &amp; Cultural Society |access-date=19 August 2024}}&lt;/ref&gt; ''ڊراما'' [[ڀارتي ٿييٽر|ڀارتي ٿييٽر]] جي هڪ فنّي صورت آهي، جيڪا اڃا تائين مقبول آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=‘نندي ناٽڪوٽسَوم’ آنڌرا پرديش ۾ دلچسپ ناٽڪن سان شروع |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Dec/24/nandi-natakotsavam-begins-with-exciting-plays-in-andhra-pradesh-2644479.html |date=24 December 2023 |access-date=8 May 2024 |work=[[دي نيو انڊين ايڪسپريس]] |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809113513/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Dec/24/nandi-natakotsavam-begins-with-exciting-plays-in-andhra-pradesh-2644479.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گورجادا اپّاراو پهريون ڀيرو ڳالهائجندڙ لهجي ۾ ناٽڪ [[ڪنياسُلڪم|ڪنياسُلڪم]] لکيو. اهو 1892ع ۾ پهريون ڀيرو پيش ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gurujada |first1=Venkata Apparao |title=ڇوڪريون وڪرو لاءِ: نوآبادي ڀارت مان هڪ ناٽڪ |date=2007 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-34899-9 |url=https://books.google.com/books?id=pC8XkT8pGtAC |access-date=21 August 2024|translator-last1=Velcheru|translator-first1=Narayana Rao }}&lt;/ref&gt; اهو تيلگو ٻوليءَ جو سڀ کان وڏو ناٽڪ سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/remembering-the-immortal-satirist/article3938721.ece|title=لا زوال طنزنگار جي ياد |first=Srihari|last=Gudipoodi|date=27 September 2012|work=[[دي هندو]]|access-date=16 June 2022|archive-date=17 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817061308/https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/remembering-the-immortal-satirist/article3938721.ece|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

تيلگو فلمي صنعت (جنهن کي &quot;[[ٽولي وُڊ|ٽولي وُڊ]]&quot; چيو وڃي ٿو) بنيادي طور حيدرآباد ۾ قائم آهي، جيتوڻيڪ ڪيترين فلمن جي شوٽنگ وِزاگ، تيروپتي ۽ راجامهندروورم ۾ به ٿيندي آهي. هر سال لڳ ڀڳ 300 فلمون تيار ڪيون وڃن ٿيون،&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ڇا تيلگو سينما لاءِ منظر بدلجڻ وارو آهي؟ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/is-telugu-cinema-set-for-a-change-of-scene-from-hyderabad-to-visakhapatnam/article65191021.ece |last=Reddem |first=Appaji |date=5 March 2022 |access-date=23 June 2023 |work=[[دي هندو]] |archive-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623100438/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/is-telugu-cinema-set-for-a-change-of-scene-from-hyderabad-to-visakhapatnam/article65191021.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ [[سي پُلّيا|سي پُلّيا]] کي تيلگو سينما جو “والد” سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/SATI-SAVITHRI-1933/article15677207.ece|title=ستي ساوِتري (1933) |work=[[دي هندو]]|date=7 November 2010|last=M. L.|first=Narasimham|access-date=8 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101113225918/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article871376.ece|archive-date=13 November 2010|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SoManyCinemas&quot;&gt;{{Cite book|title=So many cinemas: the motion picture in India|author=Bhagwan Das Garg|publisher=Eminence Designs|year=1996|isbn=978-81-900602-1-9|page=86|url=https://books.google.com/books?id=wXRZAAAAMAAJ&amp;q=%22East+India+Film+Company%22+-inpublisher:icon|access-date=17 February 2017}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; فلم پروڊيوسر [[ڊي. رامانايدو|ڊي. رامانايدو]] وٽ هڪ شخص پاران سڀ کان وڌيڪ فلمون ٺاهڻ جو [[گينيس عالمي رڪارڊ|گينيس]] رڪارڊ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ramakrishnan |first=Sathyalaya |url=http://www.asiantribune.com/news/2010/09/11/prestigious-phalke-award-conferred-veteran-film-producer-d-rama-naidu |title=معزز ‘ڦالڪي’ انعام بزرگ فلم پروڊيوسر ڊي. رامانايدو کي ڏنو ويو |work=Asian Tribune |date=11 September 2010 |access-date=8 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523215222/http://www.asiantribune.com/news/2010/09/11/prestigious-phalke-award-conferred-veteran-film-producer-d-rama-naidu |archive-date=23 May 2012 |url-status=live |accessdate=13 February 2026 |archivedate=23 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523215222/http://www.asiantribune.com/news/2010/09/11/prestigious-phalke-award-conferred-veteran-film-producer-d-rama-naidu }}&lt;/ref&gt; رياست جا موسيقي ترتيب ڏيندڙ ۽ پلے بئڪ گلوڪار [[گهنٽسالا]]، [[ايس پي بالاسوبرهمنيَم]]، [[پي سشيلا]]، [[ايس جانڪي]] ۽ [[پي بي سِرينيواس]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Gopinath |first1=Rajendran |title=ياد رهڻ جهڙي آواز |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2022/Aug/24/a-voice-to-remember-2490667.html |access-date=19 August 2024 |work=[[دي نيو انڊين ايڪسپريس]] |date=24 August 2022}}&lt;/ref&gt; فلم [[آر آر آر]] مان “ناٽو ناٽو” 2023ع ۾ [[اڪيڊمي اوارڊ براءِ بهترين اصل گيت|اڪيڊمي اوارڊ (بهترين اصل گيت)]] کٽندڙ ايشيائي فلم جو پهريون گيت بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/rrr-oscars-2023-naatu-naatu-wins-best-original-song-ss-rajamouli-8487068/ |title=آسڪر 2023: ‘آر آر آر’ جو ‘ناٽو ناٽو’ 95هين اڪيڊمي اوارڊز ۾ بهترين اصل گيت؛ ايم. ايم. ڪيراوڻي اسٽيج تي ڀارت لاءِ ترانو ڳايو |work=[[دي انڊين ايڪسپريس]] |date=13 March 2023 |access-date=13 March 2023 |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313050942/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/rrr-oscars-2023-naatu-naatu-wins-best-original-song-ss-rajamouli-8487068/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 March 2023 |title=آسڪر 2023: ‘آر آر آر’ جو ‘ناٽو ناٽو’ بهترين اصل گيت کٽي ويو |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-64935389 |access-date=13 March 2023 |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313112208/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-64935389 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; وِزاگ کي فلمي صنعت جو مرڪز بڻائڻ لاءِ ترغيبي رعايتون ڏيڻ سميت ڪوششون جاري آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/film-hub-focus-on-vizag-again-729641 |title=فلمي مرڪز: وِزاگ تي ٻيهر ڌيان |date=17 February 2022 |access-date=30 May 2023 |work=[[دي هانس انڊيا]] |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530052913/https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/film-hub-focus-on-vizag-again-729641 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ميلا ۽ جشن ===

''[[سنڪراني|سنڪراني]]'' رياست ۾ ملهايو ويندڙ وڏو پوکائي (ڪٽائي) جو ميلو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/festive-flavours-of-sankranti-in-andhra-pradesh/article66368521.ece |title=آنڌرا پرديش ۾ سنڪراني جا تہواري ذائقا |date=12 January 2023 |access-date=2 June 2023 |website=[[دي هندو]] |last=Ganguli |first=Nivedita |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602115642/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/festive-flavours-of-sankranti-in-andhra-pradesh/article66368521.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهو جنوري جي ٻي هفتي ۾ چار ڏينهن ملهايو وڃي ٿو. تيلگو نئين سال جو پهريون ڏينهن ''[[اوگادي|اوگادي]]'' (مارچ/اپريل ۾) پڻ اهم جشن آهي، جنهن ۾ ڪچن آم، نيم جا گل، ڪاري مرچ جو پائوڊر، ڳُڙ ۽ املي مان ٺهندڙ اچار (''پچّڊي'') تيار ڪري ورهايو ويندو آهي. هن اچار جو چکڻ—جنهن ۾ ڪيترن ذائقن جو ميلاپ هوندو آهي—زندگيءَ جي سٺين ۽ اڻ وڻندڙ تجربن کي گڏجي قبول ڪرڻ جي اهميت سيکاري ٿو. جشن جو اختتام ايندڙ سال جون نجومي اڳڪٿيون پڙهڻ سان ٿيندو آهي، جنهن کي ''پنچانگ شروڻم'' چيو وڃي ٿو. [[وجيا دشمي|وجيا دشمي]] جيڪا عام طور دوسهرو سڏجي ٿي، ۽ [[ديپاولي|ديپاولي]] (روشنيءَ جو ميلو) ٻيا وڏا هندو جشن آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aptourism.gov.in/articles/3/festivals-fairs-of-andhra-pradesh |title=آنڌرا پرديش جا ميلو ۽ ميلا |access-date=5 October 2023 |website=AP Tourism |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707162638/https://aptourism.gov.in/articles/3/festivals-fairs-of-andhra-pradesh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪوٽاپاڪونڊا|ڪوٽاپاڪونڊا]] ۾ شيوراتري ملهايو وڃي ٿو، جتي ڀرپاسي جي ڳوٺن جا ماڻهو 80–100 فُٽ اوچائيءَ جا ڍانچا تيار ڪن ٿا، جن کي ''پربھالو'' چيو وڃي ٿو، ۽ انهن کي جلوس ۾ کڻي “شائن” ڏانهن ويندا آهن. [[عيدالفطر|عيد]] خاص نمازُن سان ملهايو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Special-prayers-mark-Ramzan/article14477505.ece |title=رمضان جي موقعي تي خاص نمازون |date=8 July 2016 |access-date=2 June 2023 |website=[[دي هندو]] |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602115641/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Special-prayers-mark-Ramzan/article14477505.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[روٽيلا پنڊوگا|روٽيلا پنڊوگا]]'' [[نيلور|نيلور]] ۾ [[بارا شهيد درگاهه|بارا شهيد درگاهه]] تي مذهبي سرحدن کان مٿانهون ٿي ملهايو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/regions/nellore/stage-set-rottela-panduga-640 |access-date=6 December 2011 |title=روٽيلا پنڊوگا لاءِ تياريون مڪمل |website=[[ديڪڪن ڪرانيڪل]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111206091559/http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/regions/nellore/stage-set-rottela-panduga-640 |archive-date=6 December 2011 |accessdate=13 February 2026 |archivedate=6 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111206091559/http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/regions/nellore/stage-set-rottela-panduga-640 }}&lt;/ref&gt; عيسائي پنهنجا مذهبي جشن گڊ فرائيڊي، ايسٽر ۽ ڪرسمس جلوسن ۽ دعائن سان ملهاين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=سموري رياست ۾ گڊ فرائيڊي ملهايو ويو |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/good-friday-observed-across-the-state/article8397137.ece |date=26 March 2016 |access-date=7 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325205746/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/good-friday-observed-across-the-state/article8397137.ece|archive-date=25 March 2016|work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ايسٽر خوشي ۽ جوش سان ملهايو ويو |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/100423/easter-celebrated-with-fervour-and-gaiety.html |date=10 April 2023 |access-date=7 May 2024 |work=[[ديڪڪن ڪرانيڪل]] |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507091522/https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/100423/easter-celebrated-with-fervour-and-gaiety.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ڪرسمس جي جشن ۾ شانداري |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/grandeur-marks-christmas-celebrations/article6725551.ece |date=26 December 2014 |access-date=7 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507092835/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/grandeur-marks-christmas-celebrations/article6725551.ece|archive-date=7 May 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حڪومت ۽ انتظاميه ==
{{Main|آنڌرا پرديش جي حڪومت|آنڌرا پرديش جي سياست|آنڌرا پرديش جي قانون ساز اسيمبلي|آنڌرا پرديش جي ضلعن جي فهرست}}

[[File:Secretariat14.jpg|thumbnail|امراوتي ۾ سيڪريٽريٽ جون عمارتون، جتي قانون ساز اسيمبلي ۽ ڪائونسل قائم آهن]]
[[File:Map of all Andhra Pradesh districts-en.svg|thumb|400px|آنڌرا پرديش جا ضلعا]]
رياست جي قانون ساز اسيمبلي ۾ ڪُل 175 [[آنڌرا پرديش قانون ساز اسيمبلي جي حلقن جي فهرست|اسيمبلي حلقا]] آهن.&lt;ref name=&quot;constitutiencies&quot;&gt;{{Cite web|title=پارلياماني ۽ اسيمبلي حلقن جي حد بندي جو حڪم، 2008|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|publisher=ڀارت جي چونڊ ڪميشن|access-date=11 October 2014|pages=16–28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005180821/http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|archive-date=5 October 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[آنڌرا پرديش قانون ساز ڪائونسل|قانون ساز ڪائونسل]] مٿيون ايوان آهي، جنهن ۾ 58 ميمبر آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=جائزو|url=http://www.aplegislature.org/web/legislative-council/overview|website=آنڌرا پرديش قانون ساز اداري جي ويب سائيٽ|publisher=آنڌرا پرديش جي حڪومت|access-date=23 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519055636/http://www.aplegislature.org/web/legislative-council/overview|archive-date=19 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ڀارت جي پارليامينٽ|ڀارت جي پارليامينٽ]] ۾ رياست وٽ ''[[لوڪ سڀا]]'' ۾ 25 سيٽون ۽ ''[[راجيا سڀا]]'' ۾ 11 سيٽون آهن.&lt;ref name=&quot;constitutiencies&quot;/&gt; [[ڀارت جي آئين]] مطابق، [[آنڌرا پرديش جو گورنر|گورنر]] رياست جو قانوني (قانوني حيثيت وارو) سربراهه هوندو آهي ۽ [[آنڌرا پرديش جو وزيراعليٰ|وزيراعليٰ]] مقرر ڪندو آهي، جنهن وٽ عملي طور انتظامي اختيار هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://interstatecouncil.gov.in/wp-content/uploads/2015/06/CHAPTERI.pdf|title=باب اول، ڀارت جو آئين|date=June 2015|publisher=[[ڀارت جي حڪومت]]|access-date=1 May 2024|page=5}}{{مئل ڳنڍڻو|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=[[درگا داس باسو]]|title=ڀارت جي آئين جو تعارف|year=2011|edition=22|pages=241, 245|publisher=[[يونيورسٽي آف مِشيگن]]|isbn=978-81-8038-559-9}}&lt;/ref&gt;

2019ع جي چونڊ نتيجن ۾ ريڊي، ڪمّا ۽ ڪاپو برادرين گڏجي سيٽن جو 66٪ حصو حاصل ڪيو. [[2024 آنڌرا پرديش قانون ساز اسيمبلي چونڊ|2024ع جي اسيمبلي چونڊن]] ۾ به ريڊي، ڪمّا ۽ ڪاپو برادرين (اڳتي طبقن مان) کي وڏين سياسي پارٽين يا اتحادَن طرفان غيرمحفوظ زمري ۾ او بي سي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٽڪيٽن جي ورڇ ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=آنڌرا پرديش جون چونڊون: سياسي طور بااثر ذاتين کي غيرمحفوظ سيٽن ۾ وڏو حصو مليو |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/ap-elections-politically-influential-castes-get-a-lions-share-in-unreserved-seats/article68025222.ece |access-date=25 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=4 April 2024}}&lt;/ref&gt; ٽي ڊي پي جي اڳواڻي وارو [[قومي جمهوري اتحاد]]، [[جنا سينا پارٽي]] ۽ [[ڀارتي جنتا پارٽي]] سان گڏ، موجوده حڪمران [[وائي ايس آر ڪانگريس پارٽي|وائي ايس آر سي پي]] (جنهن جي اڳواڻي [[وائي. ايس. جگن موهن ريڊي|جگن موهن ريڊي]] ڪري رهيو هو) کي شڪست ڏئي ڪامياب ٿيو. اتحاد 164 سيٽون کٽيون، جڏهن ته وائي ايس آر سي پي کي 11 سيٽون مليون—151 سيٽن کان وڏي گهٽتائي، جيڪي اڳ ۾ ان وٽ هيون. اين. چندرابابو نائڊو چوٿين ڀيري رياست جو وزيراعليٰ بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=چندرابابو نائڊو آنڌرا پرديش جي وزيراعليٰ طور حلف کنيو |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidu-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/article68280396.ece |last=G.V.R. |first=Subba Rao |date=12 June 2024 |access-date=15 July 2024 |work=[[دي هندو]] |archive-date=15 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715012042/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandrababu-naidu-sworn-in-as-andhra-pradesh-chief-minister/article68280396.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; دي هندو روزاني ۾ عائشه منهاز جي هڪ راءِ مطابق، ڪيترن سببن—جن ۾ اڳوڻي حڪومت خلاف مخالف-اقتدار (اينٽي اِنڪمبنسي) ۽ اتحاد جو “دولت پيدا ڪرڻ سان گڏ ڀلائي” وارو واعدو—ٽي ڊي پي جي اڳواڻي واري اتحاد جي ڪاميابي ۾ ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Minhaz |first=Ayesha |date=11 June 2024 |title=ٽي ڊي پي-جي ايس پي-بي جي پي جو طاقتور اتحاد آنڌرا پرديش جي سياست ۾ وڏي تبديليءَ جو اشارو |url=https://frontline.thehindu.com/election-2024/andhra-pradesh-lok-sabha-election-chandrababu-naidy-jagan-mohan-reddy-anti-incumbency/article68266643.ece |access-date=15 June 2024 |website=فرنٽ لائين|archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809110052/https://frontline.thehindu.com/election-2024/andhra-pradesh-lok-sabha-election-chandrababu-naidy-jagan-mohan-reddy-anti-incumbency/article68266643.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

آنڌرا پرديش پوليس جي جوڙجڪ ضلعن، سب ڊويزن، سرڪل ۽ پوليس اسٽيشنن جي درجي بندي تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=پوليس جي آءِ ايس|url=https://apsac.ap.gov.in/dashboard-staging/ap-police-gis/ |website=آنڌرا پرديش اسپيس ايپليڪيشنز سينٽر |access-date=24 August 2024}}&lt;/ref&gt; 2022ع ۾ عورتن ۽ ٻارن خلاف ڏوهن ۾ 43.66٪ واڌ ٿي ۽ ڪيسن جو انگ 25,503 تائين پهتو—هي انگ نيشنل ڪرائم ريڪارڊس بيورو (اين سي آر بي) جي انگن اکرن موجب آهي. رياست ۾ 2,341 سائبر ڏوهن جا ڪيس هئا ۽ ملڪ ۾ پنجين نمبر تي بيٺي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Gilai |first1=Harish |title=2022ع ۾ آنڌرا پرديش ۾ عورتن ۽ ٻارن خلاف ڏوهن ۾ واڌ، اين سي آر بي جي انگن موجب |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/crimes-against-women-and-children-rise-in-andhra-pradesh-in-2022-says-ncrb-data/article67607773.ece |access-date=24 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=5 December 2023}}&lt;/ref&gt; [[آنڌرا پرديش هاءِ ڪورٽ]] [[امراوتي]] ۾ قائم آهي ۽ ان جي سربراهي چيف جسٽس ڪندو آهي؛ عدالت ۾ 37 جج آهن. ضلعي عدليه ٽن درجن واري نظام ۾ منظم آهي: مٿي ضلعي عدالتون، وچ ۾ سول (سينيئر) ۽ اسسٽنٽ سيشن عدالتون، ۽ هيٺ سول (جونيئر) ۽ جوڊيشل فرسٽ ڪلاس مئجسٽريٽ عدالتون. انهن کان علاوه خاص عدالتون به آهن، جهڙوڪ خانداني عدالتون، سي بي آءِ، اي سي بي، زمين سڌارن جا اپيل ٽربيونل، ۽ صنعتي ٽربيونل.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=سرڪاري اختيارين جون ذميواريون – عدالتي کاتي جو دستورالعمل |url=https://aphc.gov.in/docs/MANUAL_OF_JUDICIAL_DEPARTMENT.pdf |publisher=آنڌرا پرديش هاءِ ڪورٽ |access-date=24 August 2024 |date=1 November 2023}}&lt;/ref&gt;

تاريخي نگاهه سان آنڌرا پرديش ٻه علائقا تي مشتمل آهي: [[ساحلي آنڌرا]] ۽ [[رائلسيما]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=رائلسيما جو جنم |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/the-birth-of-rayalaseema/article5948111.ece |access-date=24 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=21 May 2016}}&lt;/ref&gt; ساحلي آنڌرا جي اتر حصي کي ڪڏهن ڪڏهن ڌار طرح [[اتر آنڌرا]] به چيو وڃي ٿو، ته جيئن اتي جي پوئتي پيل ترقي خلاف آواز اٿاري سگهجي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/andhra-pradesh-development-eludes-north-andhra-region-despite-rich-in-natural-resources-say-leaders-of-various-political-parties/article66350378.ece |title=آنڌرا پرديش: قدرتي وسيلا گهڻا هجڻ باوجود اتر آنڌرا ۾ ترقي نه ٿي سگهي، مختلف پارٽين جا اڳواڻ چون ٿا |date=7 January 2023 |access-date=16 June 2023 |website=[[دي هندو]] |archive-date=13 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113051040/https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/andhra-pradesh-development-eludes-north-andhra-region-despite-rich-in-natural-resources-say-leaders-of-various-political-parties/article66350378.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== انتظامي ورهاستون ===
{{Main|آنڌرا پرديش جي ضلعن جي فهرست|آنڌرا پرديش جي آمدني ورهاستن جي فهرست|آنڌرا پرديش جي منڊلن جي فهرست}}
رياست کي وڌيڪ 28 ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي. اهي اڳتي 81 [[آمدني ورهاست|آمدني ورهاستن]] ۽ 680 [[تحصيل|منڊلن]] ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آنڌرا پرديش ضلعي ٻيهر تنظيم: نوان نوان... |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/andhra-pradesh-reorganized-into-28-districts-from-today-final-notifications-issued-1480335.html |date=2025-12-31 |access-date=2026-02-10 |website=آنڌراجيئوٿي |language=te}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|DOP|2023|p=431}} انتظامي تنظيم جي حصي طور 13,324 ڳوٺ پنچایتون پڻ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=ماهوار بليٽن |publisher=پنچایت راج واري وزارت، ڀارت حڪومت |year=2022 |pages=3 |url=https://egramswaraj.gov.in/FileRedirect.jsp?FD=Bulletin&amp;name=MonthlyBulletin_July_v01.pdf |access-date=3 June 2023 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603070851/https://egramswaraj.gov.in/FileRedirect.jsp?FD=Bulletin&amp;name=MonthlyBulletin_July_v01.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
انتظامي مقصدن لاءِ آنڌرا پرديش 28 ضلعن ۾ ورهايل آهي. اهي ضلعا اڳتي 79 آمدني ورهاستن ۾ گروهه بند آهن ۽ پوءِ 686 منڊلن ۾ ورهايا وڃن ٿا. هر ضلعي جو انتظام [[ضلعي مئجسٽريٽ|ضلعي ڪليڪٽر]] ڪندو آهي، جيڪو زميني آمدني، قانون ۽ امن، چونڊن ۽ ترقياتي ڪمن جي نگراني ڪندو آهي. آمدني ورهاستن جي سربراهي [[سب ڊويزنل مئجسٽريٽ|آمدني ورهاست آفيسر]] (آر ڊي او) ڪندو آهي، جيڪو سب-ڪليڪٽر (آءِ اي ايس آفيسر) يا ڊپٽي ڪليڪٽر ٿي سگهي ٿو. [[تحصيل|منڊل]]—ذيلي ضلعي سطح جا اهم يونٽ—ڪيترن ڳوٺن تي مشتمل هوندا آهن ۽ [[تحصيلدار|منڊل ريونيو آفيسر]] (ايم آر او) انهن کي هلائيندو آهي، جيڪو ضلعي انتظاميا ۽ ڳوٺ سطح جي حڪمراني جي وچ ۾ بنيادي ڪڙي هوندو آهي.

=== مقامي حڪومت ===
{{See also|آنڌرا پرديش جي شهري مڪاني ادارن جي فهرست}}
آنڌرا پرديش ۾ مقامي حڪومت ڳوٺاڻن علائقن ۾ ٽن درجن واري [[پنچائتي راج|پنچائتي راج نظام]] ۽ شهرن/قصبن ۾ [[ڀارت ۾ ميونسپل حڪمراني|شهري مڪاني ادارن]] ذريعي ڪم ڪندي آهي. ڳوٺاڻِي حڪمراني ۾ [[گرام پنچایت|گرام پنچایتون]]، [[پنچایت سمتي|منڊل پريشد]]، ۽ [[ضلعو ڪائونسل (ڀارت)|ضلعا پريشد]] شامل آهن، جڏهن ته شهري علائقن جو انتظام نگر پنچایتون، [[ميونسپل ڪائونسل (ڀارت)|ميونسپلٽيون]] ۽ [[ميونسپل ڪارپوريشن (ڀارت)|ميونسپل ڪارپوريشنون]] هلائينديون آهن. اهي ادارا مقامي انتظام، ترقياتي ڪم ۽ بنيادي خدمتن جي فراهمي جا ذميوار آهن.

آنڌرا پرديش ۾ شهري حڪمراني لاءِ 17 ميونسپل ڪارپوريشنون، 77 ميونسپلٽيون ۽ 29 نگر پنچایتون آهن. ڳوٺاڻِي حڪمراني ڳوٺ سطح تي 13,234 گرام پنچایتن، منڊل سطح تي 676 منڊل پريشدن ۽ ضلعي سطح تي 26 ضلعا پريشدن ذريعي هلائي ويندي آهي. انهن مان هر اداري وٽ چونڊيل ڪائونسلون ۽ ميمبر هوندا آهن.

=== شهر ۽ قصبا ===
رياست ۾ 123 [[آنڌرا پرديش جي شهري گڏجاڻين جي فهرست|شهري مڪاني ادارا]] آهن، جن ۾ 17 [[ڀارت جي ميونسپل ڪارپوريشنن جي فهرست|ميونسپل ڪارپوريشنون]]، 79 [[آنڌرا پرديش جي شهرن جي فهرست|ميونسپلٽيون]] ۽ 27 نگر پنچایتون شامل آهن. 2011ع جي مردم شماري موجب شهري آبادي 14.9 ملين (1.49 ڪروڙ) آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=18}} رياست ۾ ٻه شهر اهڙا آهن جن جي آبادي [[ڀارت جي شهرن جي آباديءَ موجب فهرست|10 لک کان وڌيڪ]] آهي، يعني [[وشاکاپٽنم]] ۽ [[وجياواڊا]].&lt;ref name=&quot;top cities&quot;&gt;{{Cite web |title=آنڌرا پرديش (ڀارت): رياست، وڏا شهري گڏجاڻا ۽ شهر – آباديءَ جا انگ، نقشا، چارٽ، موسم ۽ ويب ڄاڻ |url=http://www.citypopulation.de/India-AndhraPradesh.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021060205/http://www.citypopulation.de/India-AndhraPradesh.html |archive-date=21 October 2018 |website=سٽي پاپيوليشن |access-date=7 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ھي رياست ٻن خطن ۾ ورھايل آھي: (1) [[ساحلي آنڌرا]] جنھن ۾ 9 ضلعا واقع آھن، (2) [[رايلاسيما]] جنھن ۾ چار ضلعا واقع آھن. اھڙي طرح ھي رياست ٽوٽل تيرھن ضلعن ۾ ورھايل آھي جن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نمبر !! ضلعي جو نالو !! هيڊڪوارٽر
! نمبر !! ضلعي جو نالو !! هيڊڪوارٽر
|-
| 1 || [[اننت پور ضلعو|اننت پور]] || اننت پور
| 8 || [[پراڪسم ضلعو|پراڪسم]] || اونگول
|-
| 2 || [[چتور ضلعو|چتور]] || چتور
| 9 || [[نيلور ضلعو|نيلور]] || نيلور
|-
| 3 || [[اوڀر گوداواري ضلعو|اوڀر گوداواري]] || ڪاڪيناڊا
| 10 || [[سريڪا ڪولم ضلعو|سريڪا ڪولم]] || سريڪا ڪولم
|-
| 4 || [[گنتر ضلعو|گنتر]] || گنتر
| 11 || [[وساکاپٽنم ضلعو|وساکاپٽنم]] || وساکاپٽنم
|-
| 5 || [[ڪڊاپا ضلعو|ڪڊاپا]] || ڪڊاپا
| 12 || [[وزيانا گارام ضلعو|وزيانا گارام]] || وزيانا گارام
|-
| 6 || [[ڪرشنا ضلعو|ڪرشنا]] || مچلي پٽنَم
| 13 || [[اولھ گوداواري ضلعو|اولھ گوداواري]] || ايلورو
|-
| 7 || [[ڪرنول ضلعو|ڪرنول]] || ڪرنول
|  ||  || 
|}
اھي تيرھن ضلعا وري 50 روينيو ڊويژنن ۾ ورھايل آھن جيڪي 671 [[منڊل|منڊلن]] ۾ ورھايل آھن جن مان سڀ کان وڌيڪ منڊل چتور ضلعي ۾ آھن جن جو تعداد 66 آھي &lt;ref name=&quot;mandal&quot;&gt;{{cite news |last1=India |first1=The Hans |title=Guntur urban divided into east, East mandals |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2018-03-31/Guntur-urban-divided-into-east-East-mandals/370772 |accessdate=26 April 2019 |work=www.thehansindia.com |date=31 March 2018 |location=Guntur} &lt;/ref&gt;
آنڌرا پرديش ۾ 31 شھر آھن جن م 16 ميونسپل ڪارپوريشن ۽ 14 ميونسپل ڪاميٽيون شامل آھن.


{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers&quot;
|+2011ع جي [[آنڌرا پرديش جي شهرن جي فهرست|مردم شماري]] موجب، آنڌرا پرديش جا سڀ کان وڌيڪ آبادي وارا شهر&lt;ref name=&quot;top cities&quot; /&gt;
|-
!scope=col|شهر/قصبو
!scope=col| ضلعو/ضلعا
!scope=col| آبادي (2011)
|-
!scope=row| [[وشاکاپٽنم]]
| وشاکاپٽنم، اناڪاپلّي&lt;ref&gt;{{Cite news |title=اناڪاپلّي ۽ ڀيملي ميونسپلٽين جو ضم ٿيڻ |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/gvmc-wards-up-from-72-to-81/article19505492.ece|work=[[دي هندو]]|date=17 August 2017|access-date=17 August 2017|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
| 1,728,128
|-
!scope=row| [[وجياواڊا]]
| اين ٽي آر
| 1,476,931
|-
!scope=row| [[گنٽور]]
| گنٽور
| 743,354
|-
!scope=row| [[نيلور]]
| نيلور
| 558,548
|-
!scope=row| [[ڪرنوول]]
| ڪرنوول
| 484,327
|-
!scope=row| [[راجامندري]]
| اوڀر گوڏاوري
| 476,873
|-
!scope=row| [[تيروپتي]]
| تيروپتي
| 461,900
|-
!scope=row| [[ڪاڪيناڊا]]
| ڪاڪيناڊا
| 443,028
|-
!scope=row| [[ڪڊاپا]]
| وائي ايس آر ڪڊاپا
| 344,893
|-
!scope=row| [[اننتاپور]]
| اننتاپور
| 340,613
|}

=== حڪومتي آمدني ۽ خرچ ===
2021–22ع لاءِ آنڌرا پرديش حڪومت جون ڪُل وصوليون ₹2.05 لک ڪروڙ هيون، جن ۾ ₹53,284 ڪروڙ قرض به شامل هو. رياستن جي ٽيڪس آمدني ₹70,979 ڪروڙ هئي. ٽيڪس آمدني جا ٽي سڀ کان وڏا ذريعا هي هئا: سامان ۽ خدمتن وارو ٽيڪس (جي ايس ٽي) (₹23,809 ڪروڙ)، سيلز ٽيڪس/ويليو ايڊڊ ٽيڪس (وي اي ٽي) (₹20,808 ڪروڙ)، ۽ رياستي ايڪسائيز (₹14,703 ڪروڙ).&lt;ref name=&quot;prsindia2023&quot;&gt;{{Cite web |url=https://prsindia.org/budgets/states/andhra-pradesh-budget-analysis-2023-24 |title=آنڌرا پرديش بجيٽ جو تجزيو 2023–24 |access-date=28 May 2023 |website=پي آر ايس انڊيا |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528001217/https://prsindia.org/budgets/states/andhra-pradesh-budget-analysis-2023-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; رجسٽريشن خدمتن لاءِ 2.574 ملين ٽرانزيڪشنن مان حڪومت ₹7,345 ڪروڙ آمدني حاصل ڪئي. آمدني ۾ وڏو حصو ڏيندڙ شهر وشاکاپٽنم، وجياواڊا، گنٽور ۽ تيروپتي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-witnesses-an-upswing-in-revenue-earned-through-registration-and-stamps-department/article66215408.ece |title=آنڌرا پرديش ۾ رجسٽريشن ۽ اسٽامپس کاتي مان حاصل ٿيندڙ آمدنيءَ ۾ واڌ |date=2 December 2022 |access-date=26 May 2023 |work=[[دي هندو]] |archive-date=26 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526093314/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-witnesses-an-upswing-in-revenue-earned-through-registration-and-stamps-department/article66215408.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

حڪومت جا ڪُل خرچ ₹1,91,594 ڪروڙ هئا، جن ۾ ₹13,920 ڪروڙ قرض واپسي به شامل هئي. مالي خسارو جي ايس ڊي پي جو 2.1٪ هو. مجموعي واجب الادا قرض ₹3.89 لک ڪروڙ هو، جيڪو اڳئين سال جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ₹40,000 ڪروڙ وڌيڪ هو. هي رقم جي ايس ڊي پي جو 32.4٪ ٿي بيٺي، جيڪا مالياتي ذميواري ۽ بجيٽ انتظاميه واري قانون تحت عام حد 25٪ کان وڌيڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/ap-govts-debt-mounts-to-389-lakh-crore-in-fy22/article65221649.ece |title=مالي سال 2021–22ع ۾ آنڌرا پرديش حڪومت جو قرض ₹3.89 لک ڪروڙ تائين پهتو |date=13 March 2022 |access-date=28 May 2023 |work=بزنس لائين |location=چينئي |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528011200/https://www.thehindubusinessline.com/news/ap-govts-debt-mounts-to-389-lakh-crore-in-fy22/article65221649.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; واجب الادا گارنٽيءَ جو اندازو ₹1,38,875 ڪروڙ هو، جنهن مان توانائي وارو شعبو ₹38,473 ڪروڙ تي مشتمل هو، جيڪو جي ڊي پي جي 12٪ جي برابر آهي.&lt;ref name=&quot;prsindia2023&quot;/&gt; 2021–22ع ۾ رياست جي آڊٽ ٿيل ڪُل خرچ ₹1,77,674 ڪروڙ مان سماجي خدمتن جو حصو 42.65٪ ۽ سرمائيداري خرچ 9.21٪ هو. 2020–21ع جي ڀيٽ ۾ سرمائيداري خرچ 14٪ گهٽيو. ڪُل خرچ مان سماجي خدمتن جي وڏي ورڇ هيئن هئي: سماجي ڀلائي 16٪، تعليم/راند/فنون/ثقافت 15٪، ۽ صحت ۽ خانداني ڀلائي 6.3٪. ڀارت جي ڪنٽرولر ۽ آڊيٽر جنرل پنهنجي 2023ع جي رپورٽ ۾ خبردار ڪيو ته آمدني خرچ جي سطح وڌڻ ۽ سرمائيداري خرچ گهٽ رهڻ جو رجحان ڊگهي مدي ۾ ڍانچي جي ترقي، مجموعي طلب، روزگار پيدا ڪرڻ ۽ آمدني پيدا ڪرڻ تي ناڪاري اثر وجهندو.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=ڀارت جي ڪنٽرولر ۽ آڊيٽر جنرل جي رپورٽ – رياستي ماليات جي آڊٽ رپورٽ (سال ختم 31 مارچ 2022) |last=ڪنٽرولر ۽ آڊيٽر جنرل |year=2023 |pages=33}}&lt;/ref&gt;

==سياسي نظام== 

[[فائل:Guntur District Court, India.jpg|thumbnail|گنتر شھر جي ضلعي عدالت]]

[[فائل:Eluru District Collector Office.jpg|alt=|thumb|اولھ گوداواري جي اليرو ۾ ڪيليڪٽوريٽ جو ڪامپليڪس]]

ليجسليٽو اسيمبلي ھن رياست جو ھيٺيون ايوان آھي ۽ ليجسليٽو ڪائونسل وري مٿيون ايوان آھي جنھن جا 58 ميمبر آھن. انڊيا جي پارليامينٽ ۾ ھن رياست جي [[راجيا سڀا]] ۾ نمائندگي 11 سيٽون آهن ۽ [[لوڪ سڀا]] ۾ 25 سيٽون آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apassemblylive.com |title=Andhra Pradesh Legislative Assembly |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050401032522/http://www.apassemblylive.com/ |archivedate=1 April 2005}}&lt;/ref&gt; آنڌرا پرديش جي ليجسليٽو اسيمبلي جون 175 سيٽون آهن جن مان اوڀر گوداواري ضلعي جي حدن ۾ سڀ کان گھڻا تڪ ٽوٽل 19 تڪ واقع آھن.&lt;ref&gt;{{cite web|title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|publisher=Election Commission of India|accessdate=11 October 2014|pages=16–28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005180821/http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|archive-date=5 October 2010|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; رياست جي ليجسليٽو ڪائونسل جون 58 سيٽون آهن جيڪو  اسيمبلي سيٽن جو جملي ٽيون حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Overview|url=http://www.aplegislature.org/web/legislative-council/overview|website=AP Legislature|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=23 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519055636/http://www.aplegislature.org/web/legislative-council/overview|archive-date=19 May 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 1962 تائين ڪميونسٽ پارٽي آف انڊيا پنھنجي سوشلسٽ اتحادين سميت ڪردار ادا ڪيو پر 1967 جي اليڪشن ۾ ھارائي ويا ايتري قدر جو مخالف ڌر جي حيثيت بہ نہ ماڻي سگھيا. ھن رياست جو پھريون وزيراعلي [[نيلم سنجيو ريڊي]] ھيو جيڪو بعد ۾ انڊيا جو صدر پڻ رهيو. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/kiran-beats-pv-rosaiah-anjaiah-in-tenure/article4132949.ece|title=The Hindu, November 25, 2012|accessdate=20 December 2013|location=Chennai, India|date=25 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220234650/http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/kiran-beats-pv-rosaiah-anjaiah-in-tenure/article4132949.ece|archive-date=20 December 2013|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3529044.ece?homepage=true|title=The Hindu, on the election and Presidency|accessdate=20 December 2013|location=Chennai, India|date=15 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015201558/http://www.thehindu.com/news/national/article3529044.ece?homepage=true|archive-date=15 October 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 1983 ۾ [[تيلگو ديسم پارٽي]] (ٽي ڊي پي) اليڪشن کٽي ۽ [[اين ٽي راما رائو]] رياست جو وزيراعلي بڻيو ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس جي ھڪ پارٽي جي اثر ۾ ڪمي اچي وئي.

== معيشت ==
{{Main|آنڌرا پرديش جي معيشت}}

سال 2022–23ع لاءِ موجوده قيمتن تي [[مجموعي رياستي پيداوار|مجموعي رياستي گهريلو پيداوار]] (جي ايس ڊي پي/جي ڊي پي) جو اندازو  ₹1,317,728 crore (US$160 بلين) (اڳواٽ اندازا) لڳايو ويو آهي. جي ايس ڊي پي ۾ زراعت جو حصو 36.19٪، صنعت جو 23.36٪ ۽ خدمتن جو 40.45٪ آهي. رياست مستقل قيمتن (2011–12) تي 7.02٪ جي رڪارڊ واڌ درج ڪئي، جڏهن ته سڄي ملڪ جي واڌ 7٪ هئي. في فرد جي ڊي پي جو اندازو ₹ 219,518 (US$2,600) آهي. مستقل 2011–12ع قيمتن تي شعبي وار واڌ جون شرحون هيون: زراعت 4.54٪؛ صنعت 5.66٪ ۽ خدمتون 10.05٪.{{Sfn|DOP|2023|p=3}}&lt;ref name=&quot;SES 2022-23 news&quot;&gt;{{Cite news |last=M |first=Sambasiva Rao |date=16 March 2023 |title=آنڌرا پرديش گذريل سال جي ڀيٽ ۾ 16.22٪ واڌ درج ڪئي |work=[[دي هندو]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-posts-a-growth-of-1622-over-the-previous-year/article66623793.ece |access-date=25 March 2023 |archive-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325001840/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-posts-a-growth-of-1622-over-the-previous-year/article66623793.ece |url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ''نيتي آيوگ'' جي رپورٽ موجب غربت جي شرح 2023ع ۾ 4.2٪ تائين گهٽجي وئي آهي، جيڪا 2015–16ع ۾ 11.77٪ هئي. استعمال ٿيل طريقيڪار عالمي گهڻ-پاسو غربت واري اشاري تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ 10 اشارا آهن؛ اهي ٽن شعبن—صحت، تعليم ۽ زندگيءَ جي معيار—کي ڍڪين ٿا، ۽ اضافي طور مائرن جي صحت ۽ بئنڪ اڪائونٽس کي به شامل ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2005–06ع کان پوءِ ڀارت ۾ گهڻ-پاسو غربت |url=https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2024-01/MPI-22_NITI-Aayog20254.pdf |publisher=نيتي آيوگ |access-date=19 August 2024}}&lt;/ref&gt; جولاءِ 2022ع کان جون 2023ع واري دوري جي [[دوري وار محنتي قوت سروي|دوري وار محنتي قوت سروي]] موجب آنڌرا پرديش ۾ گريجوئيشن وارن ماڻهن جي بيروزگاري جو اندازو 24٪ آهي، جيڪو ملڪ ۾ ٽيون سڀ کان وڌيڪ آهي. سڄي ڀارت لاءِ هي انگ 13.4٪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=جولاءِ 2022ع کان جون 2023ع ۾ گريجوئيٽس ۾ بيروزگاري 13.4٪ تائين گهٽ ٿي |url=https://www.thehindu.com/news/national/unemployment-rate-among-graduates-declines-to-134-between-july-2022-and-june-2023/article67647219.ece |date=17 December 2023 |access-date=19 July 2024 |work=[[دي هندو]] |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719015035/https://www.thehindu.com/news/national/unemployment-rate-among-graduates-declines-to-134-between-july-2022-and-june-2023/article67647219.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

''ڀارت جي معاشي سروي 2024–25'' موجب آنڌرا پرديش کي زراعت ۽ ساڳين شعبن (ٻيلن ۽ ڪاٺ ڪٽائي کان سواءِ) ۾ “اڳواڻ ڪارڪردگي” رکندڙ رياست طور سڃاڻپ ڏني وئي، جتي سالياني مرڪب واڌ جي شرح (سي اي جي آر) 8.80٪ رڪارڊ ٿي. ان کان پوءِ [[مدهيه پرديش]] 6.30٪ ۽ [[تامل ناڊو]] 4.80٪ سان رهيا. خدمتن واري شعبي ۾ [[مجموعي رياستي قدر-واڌ|مجموعي رياستي قدر-واڌ]] (جي ايس وي اي) جي لحاظ کان آنڌرا پرديش 10هين نمبر تي به آيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Raghavendra |first=V. |date=2025-01-31 |title=معاشي سروي: آنڌرا پرديش زراعت ۽ ساڳين شعبن ۾ 8.80٪ سي اي جي آر سان “اڳواڻ ڪارڪردگي” |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/economic-survey-andhra-pradesh-leading-performer-with-880-cagr-in-agriculture-and-allied-sectors/article69164646.ece |access-date=2025-08-21 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

=== زراعت ===
[[File:Konaseema greenery 1.JPG|thumb|alt=|[[ڪوناسيما ضلعو|ڪوناسيما]] ۾ سرسبز ٻنيون]]
زرعي معيشت ۾ زراعت، مال پالڻ، پولٽري فارمنگ ۽ مڇيگيري شامل آهن.{{Sfn|DES|2021|p=31}} ڀارت جا چار اهم درياهه—گوڏاوري، ڪرشنا، پينا ۽ [[تونگڀدرا درياهه|تونگڀدرا]]—رياست مان وهي گذرن ٿا ۽ آبپاشي فراهم ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;wrd-aboutus&quot;/&gt; 2020–21ع جي مالي ڊيٽا موجب زراعت ۽ لاڳاپيل سرگرمين ۾ لڳل آبادي 62.17٪ آهي.{{Sfn|DES|2021|p=vii (Executive summary)}} [[چانور]] رياست جو وڏو خوراڪي فصل ۽ بنيادي خوراڪ آهي.{{Sfn|DES|2021|p=9}} چانورن کان سواءِ، هاري [[سورگم بائيڪَلَر|جووار]]، [[پرل ملٽ|ٻاجرو]]، [[مڪئي]]، [[ڦليون|پلسز]] جا ڪيترائي قسم، [[ڪنڊ]]، [[ڪپهه]]، [[تمباڪو]]، ميوا ۽ ڀاڄيون پوکن ٿا.{{Sfn|DES|2021|p=110-113}} رياست ڀارت جي مڇي پيداوار ۾ 30٪ حصو ڏنو ۽ 2022–23ع ۾ ڀارت جي ڪُل [[سي فوڊ|سامونڊي خوراڪ]] جي برآمدات ۾ 35٪ حصو رکندڙ هئي.{{Sfn|DES|2021|p=6}} رياست ۾ ٽي زرعي برآمداتي علائقا آهن: ورهاست کان اڳ [[چِتّور ضلعو]] آم جي پلپ ۽ ڀاڄين لاءِ، ورهاست کان اڳ [[ڪرشنا ضلعو]] آم لاءِ، ۽ ورهاست کان اڳ [[گنٽور ضلعو]] [[مرچ|مرچن]] لاءِ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=اتحاد ٿيل اي پي زرعي برآمدات ۾ ٻئي نمبر تي رهيو |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/united-ap-stood-second-in-agri-exports/article8116244.ece|access-date=17 January 2016|work=[[دي هندو]]|date=17 January 2016|location=Vijayawada|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117011133/http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/united-ap-stood-second-in-agri-exports/article8116244.ece|archive-date=17 January 2016|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt; رياست ۾ پيدا ٿيندڙ [[بنگاناپلي (آم)|بنگاناپلي آم]] کي 2017ع ۾ جي آءِ حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=بنگاناپلي آم کي آخرڪار جي آءِ ٽئگ ملي ويو |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/040517/banaganapalle-mangoes-finally-get-gi-tag.html|access-date=13 May 2017|work=[[ديڪّن ڪرونڪل]]|date=4 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505001210/http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/040517/banaganapalle-mangoes-finally-get-gi-tag.html|archive-date=5 May 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GIlist&quot;/&gt;

''ريٿو سيوا ڪيندر'' (آر ايس ڪي) يا هارين لاءِ سهولت مرڪز حڪومت 2020ع ۾ شروع ڪيا ته جيئن ٻج کان وٺي وڪرو تائين هارين جي ضرورتن لاءِ بي تڪليف، هڪ جاءِ تي حل مهيا ٿي سگهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=پهريئين مرحلي ۾ 195 ريٿو ڀروسو ڪيندر تيار |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/195-rythu-bharosa-kendras-getting-ready-in-the-first-phase/article30952002.ece |date=19 February 2020 |access-date=6 May 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301152031/https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/195-rythu-bharosa-kendras-getting-ready-in-the-first-phase/article30952002.ece|archive-date=1 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Deekshitula |first1=Subrahmanyam |title=آر بي ڪي جو نالو بدلائي “ريٿو سيوا ڪيندر” رکيو ويو |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/rbks-renamed-as-rythu-seva-kendras-888407 |access-date=12 August 2024 |work=[[دي هانس انڊيا]] |date=1 July 2024}}&lt;/ref&gt; بئنڪنگ ڪوري اسپانڊنٽ وسيلي بئنڪنگ خدمتون به گڏ ڪيون ويون آهن. {{As of |2023|post=,}} 10,778 آر ايس ڪي ڪم ڪري رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ريٿو ڀروسو ڪيندر وڏي ڪاميابي، اي پي زرعي وزير |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rythu-bharosa-kendras-a-big-success-says-ap-agriculture-minister/article66556800.ece |date=26 February 2023 |access-date=6 May 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228040257/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rythu-bharosa-kendras-a-big-success-says-ap-agriculture-minister/article66556800.ece|archive-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt; 2023ع ۾ اي پي زمين ٽائيٽلنگ ايڪٽ آندو ويو ته جيئن قبضي، رجسٽريشن يا وراثتي دستاويزن تي ٻڌل فرضي ملڪيت واري نظام بدران قطعي زميني ملڪيت وارو نظام آندو وڃي، جنهن ۾ حڪومت ملڪيت جي ضمانت ڏيندڙ طور بيهي ٿي. 6000 ڳوٺن ۾ ڊرونز وسيلي زمينن جي سروي ڪئي وئي ۽ مالڪن کي زمين جا ٽائيٽل سرٽيفڪيٽ ڏنا ويا، سندن زميني ٽڪرن جي [[جايو-حوالو بندي|جايو-حوالو بندي]] سان. هن ايڪٽ جا فائدا زميني تڪرارن ۾ گهٽتائي ۽ عوامي ضرورتن لاءِ زمين حاصل ڪرڻ ۾ آساني شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=دي هندو وضاحت ڪري ٿو {{!}} ڀارت کي قطعي زمين ٽائيٽلنگ ڇو گهرجي؟ |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-hindu-explains-why-does-india-need-conclusive-land-titling/article33891718.ece |last=Jebaraj |first=Priscilla |date=21 February 2021 |access-date=6 May 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221022017/https://www.thehindu.com/news/national/the-hindu-explains-why-does-india-need-conclusive-land-titling/article33891718.ece|archive-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt; نئين ٺهيل ٽي ڊي پي اڳواڻي واري اين ڊي اي اتحادي حڪومت اختيارن جي غلط استعمال جي گنجائش ۽ مرڪز جي مسودي بل کان انحراف جو حوالو ڏئي ايڪٽ کي رد ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ڪئبنٽ اي پي لينڊ ٽائيٽلنگ ايڪٽ رد ڪرڻ جي منظوري ڏني، نئين مفت واري واري پاليسي به منظور |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/cabinet-gives-its-nod-for-repeal-of-ap-land-titling-act-ratifies-new-free-sand-policy/article68410871.ece |access-date=22 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=16 July 2024}}&lt;/ref&gt;

آنڌرا پرديش جي “شامل ۽ پائيدار زرعي ترقي ڪميشن” (چيئرمين پروفيسر آر. رادھڪرشنا) 2014ع ۾ ٺيڪيدار هارين جو انگ 24.25 لک اندازو لڳايو. ان ۾ 6.29 لک بي زمين ٺيڪيدار ۽ باقي ڪجهه زمين رکڻ وارا هئا. پوک هيٺ 60.73 لک هيڪٽر مان 27.15 لک هيڪٽر (44٪) ٺيڪيدارن پوکيو. 2021ع جي کاتياتي اندازن موجب ٺيڪيدار هارين جو انگ لڳ ڀڳ 16 لک هو. ٺيڪيدارن جي سڃاڻپ ۽ ضرورتن لاءِ 2019ع ۾ “ڪراپ ڪلٽيويٽر رائٽس ايڪٽ” (سي سي آر اي) آندو ويو. 2022ع جي ڊيٽا موجب رڳو 26٪ ٺيڪيدارن سي سي آر اي يا قرض اهليت ڪارڊ حاصل ڪيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Tenant Farmers Study Report 2022 Andhra Pradesh |publisher=Rythy Swarajya Vedika |year=2022 |url=https://www.im4change.org/upload/files/Report-AP-TenantFarmersStudy-English-Final%281%29.pdf |access-date=19 July 2024 |archive-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329075909/https://im4change.org/upload/files/Report-AP-TenantFarmersStudy-English-Final(1).pdf |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329075909/https://im4change.org/upload/files/Report-AP-TenantFarmersStudy-English-Final(1).pdf |date=29 March 2022 }}&lt;/ref&gt;

=== صنعتون ===
[[File:Isuzu manufacturing plant India.jpg|thumb|[[ايسوزو موٽرز انڊيا]] جي تياري ڪارخاني جو هوائي ڏيک، [[سري سٽي]]]]
[[File:LVM3 M4, Chandrayaan-3 - Launch vehicle lifting off from the Second Launch Pad (SLP) of SDSC-SHAR, Sriharikota 03.webp|thumb|upright| [[چندرَيَان-3]] – [[سَتيش ڌَون اسپيس سينٽر|ايس ڊي ايس سي]]-شار، سريهريڪوٽا جي ٻئي لانچ پيڊ تان راڪيٽ اڏامندي]]
سالن 2019–20ع جي “سالياني صنعتن سروي” موجب ڪارخانن جو انگ 12,582 هو ۽ ملازم 681,224 هئا. روزگار جا چار وڏا فراهم ڪندڙ شعبا خوراڪي شيون (25.48٪)، غير ڌاتي معدنيات (11.26٪)، ڪپڙي جون صنعتون (9.35٪) ۽ دواسازي (8.68٪) آهن. صنعتي شعبي طرفان ڏنل [[مجموعي قدر-واڌ|مجموعي قدر-واڌ]] (جي وي اي) ₹55,035 ڪروڙ (US$6.5 ارب) هئي، جنهن مان خوراڪي شيون (18.95٪)، دواسازي (17.01٪) ۽ غير ڌاتي معدنيات (16.25٪) ٽي سڀ کان وڏا حصيدار هئا. ضلعي سطح تي مٿيان ٽي ضلعا [[وشاکاپٽنم]]، [[تيروپتي]] ۽ ورهاست کان اڳ [[ڪرشنا ضلعو]] هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Annual survey of industries |publisher=DES, GOAP |year=2020 |url=https://des.ap.gov.in/jsp/social/ASI2019-20.pdf |access-date=26 May 2023 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

آنڌرا پرديش ۾ 50 کان وڌيڪ نوٽيفائيڊ [[خصوصي اقتصادي علائقو|خصوصي اقتصادي علائقا]] (ايس اي زي) آهن، جن ۾ آءِ ٽي/آءِ ٽي اي ايس، دواسازي، گهڻ-پيداوار، حياتياتي ٽيڪنالاجي ۽ ڪپڙي جا شعبا شامل آهن، ۽ ڌيان برآمد-مرڪوز واڌ تي آهي. ڪامياب هلندڙ مثالن ۾: [[وشاکاپٽنم خصوصي اقتصادي علائقو]]، [[سري سٽي]]، [[آنڌرا پرديش خصوصي اقتصادي علائقو]] ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayback Machine |url=https://vsez.gov.in/wp-content/uploads/2024/11/goms151-sez-policy.pdf |archive-url=http://web.archive.org/web/20250501004310/https://vsez.gov.in/wp-content/uploads/2024/11/goms151-sez-policy.pdf |archive-date=2025-05-01 |access-date=2025-11-24 |website=vsez.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SEZs in Andhra Pradesh |url=https://apiic.in/sezs-in-andhra-pradesh/ |access-date=2025-11-24 |website=APIIC |language=en}}&lt;/ref&gt;

دفاعي انتظام هيٺ [[هندستان شپ يارڊ لميٽيڊ]] 1948ع ۾ [[ڀارت]] جو پهريون ٻيڙو ٺاهيو.&lt;ref name=hsl&gt;{{Cite news |last1=Bhattacharjee |first1=Sumit |title=ڀارت ۾ ٻيڙو سازي جي 75 ورهين جي تاريخ |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/sailing-through-the-75-year-history-of-shipbuilding-in-india/article66614566.ece |access-date=22 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=14 March 2023|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; رياست ۾ 36 وڏا آٽو پليئر آهن، جهڙوڪ [[اشوڪ ليلينڊ]]، [[هيرو موٽرز]]، [[ايسوزو موٽرز انڊيا]] ۽ [[ڪِيا موٽرز انڊيا|ڪِيا موٽرز]]؛&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://apedb.gov.in/automobile-industry.html |title=Auto, automobiles &amp; EV |access-date=26 May 2023 |website=APEDB |archive-date=26 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526050349/https://apedb.gov.in/automobile-industry.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; کوٽائي وارو شعبو 2021–22ع دوران رياست کي ₹ 3,390 ڪروڙ (US$400 ملين ڊالر) in  آمدني ڏني.{{Sfn|DOP|2023|p=9}} 1994ع کان 2011ع دوران ڪرشنا-گوڏاوري بيسن جي گهٽ اونهي سامونڊي علائقي ۾ [[راوّا تيل جو مقام|راوّا بلاڪ]] مان لڳ ڀڳ 225 ملين بيرل خام تيل پيدا ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ravva Oil and Gas Field |url=https://www.offshore-technology.com/projects/ravva-field/?cf-view |website=Offshore technology |access-date=22 August 2024 |date=18 August 2011}}&lt;/ref&gt; 2020–21ع ۾ رياست ڀارت جي خام تيل ۽ ڪنڊينسيٽ پيداوار جو 0.6٪ ۽ قدرتي گئس پيداوار جو 2.9٪ حصو رکندڙ هئي.{{Sfn|MOPNG|2023|p=30-33}}

20 جون 2023 تائين آنڌرا پرديش ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جون 190 تنظيمون ھيون، جن ۾ 12 مرڪزي ليبارٽريز ۽ ريسرچ ادارا شامل ھيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indiascienceandtechnology.gov.in/organisations/state-st-organisations/all-st-institution?field_institute_state_tid=4449 |title=List of S&amp;T organisations |access-date=20 June 2023 |website=India science, technology and innovation |publisher=Vigyan Prasar, Department of science and technology, Government of India |archive-date=20 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620044153/https://www.indiascienceandtechnology.gov.in/organisations/state-st-organisations/all-st-institution?field_institute_state_tid=4449 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[سَتيش ڌَون اسپيس سينٽر]] (ايس ڊي ايس سي)، جنهن کي سريهريڪوٽا رينج (شار) چيو وڃي ٿو، [[سريهريڪوٽا]] جي رڪاوٽي ٻيٽ تي [[تيروپتي ضلعو]] ۾ قائم آهي ۽ [[ڀارتي خلائي تحقيق تنظيم]] جي هلائڻ هيٺ بنيادي سيٽلائيٽ لانچنگ اسٽيشن آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.isro.gov.in/SDSC.html |title=SHAR |access-date=15 May 2024 |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809113906/https://www.isro.gov.in/SDSC.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== خدمتون ===
خدمتن واري درجي ۾، مستقل 2011–12ع قيمتن تي سال 2022–23ع لاءِ واپار، هوٽلن ۽ ريسٽورنٽن سڀ کان وڌيڪ 16.64٪ واڌ درج ڪئي، جڏهن ته عوامي انتظاميا سڀ کان گهٽ 4.24٪ واڌ ڏيکاري.{{Sfn|DOP|2023|p=29}} 2021ع ۾ گهريلو سياحن جي آمد جي لحاظ کان رياست ٽئين نمبر تي آئي: 93.2 ملين گهريلو سياح، جيڪو ڀارت جي سڀني گهريلو سياحن جو 13.8٪ بڻجي ٿو. سياحن جو وڏو حصو [[تيروپتي]]، [[وجياواڊا]] ۽ [[سري سيلام]] جي مندرن ڏانهن وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/051222/ap-ranked-3rd-telangana-6th-in-domestic-tourist-footfalls.html |title=گهريلو سياحن جي آمد ۾ اي پي ٽيون، تلنگانا ڇهون نمبر |date=5 December 2022 |access-date=26 May 2023 |website=Deccan Chronicle |archive-date=26 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526090559/https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/051222/ap-ranked-3rd-telangana-6th-in-domestic-tourist-footfalls.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2021–22ع ۾ رياست مان [[ڀارت ۾ معلوماتي ٽيڪنالاجي|معلوماتي ٽيڪنالاجي]] برآمدات جو قدر ₹926 ڪروڙ (US$110 ملين ڊالر) هو، جيڪو ڀارت جي آءِ ٽي برآمدات جو 0.14٪ آهي. گذريل پنجن ورهين ۾ اهو حصو 0.2٪ کان هيٺ رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradeshs-share-in-it-exports-is-below-02-says-union-minister/article66702647.ece |title=آنڌرا پرديش جو آءِ ٽي برآمدات ۾ حصو 0.2٪ کان گهٽ، يونين وزير |date=5 April 2023 |access-date=24 May 2023 |work=[[دي هندو]] |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524120917/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradeshs-share-in-it-exports-is-below-02-says-union-minister/article66702647.ece |url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ڍانچو ==
=== آمدرفت ===
{{Main|آنڌرا پرديش ۾ آمدرفت}}

==== رستا ====
[[File:Crowd at PNBS, Vijayawada 01.jpg| thumb|[[پنڊت نهرو بس اسٽيشن]]، [[وجياواڊا]] تي مسافر]]
{{As of|2023|post=,}} رياست وٽ ڪُل وڏو روڊ نيٽ ورڪ {{Convert|47244.83|km|mi|abbr=on}} آهي. هن ۾ [[ڀارت جا قومي شاهراهه|قومي شاهراهه]] {{Convert|8163.72|km|mi|abbr=on}}، [[ڀارت ۾ رياستي شاهراهه|رياستي شاهراهه]] {{Convert|12595.60|km|mi|abbr=on}}، ۽ وڏن ضلعي رستن جا {{convert|26485.51|km|mi|abbr=on}} ڪلوميٽر شامل آهن.{{Sfn|DOP|2023|p=168}} قومي شاهراهه واري درجي ۾، [[ڀارت ۾ قومي شاهراهه 16|قومي شاهراهه 16]] (اين ايچ 16) رياست اندر لڳ ڀڳ {{convert|1000|km|mi|abbr=on}} نيٽ ورڪ سان [[گولڊن ڪوادرليٽرل منصوبو|گولڊن ڪوادرليٽرل منصوبي]] جو حصو آهي. رجسٽر تي گاڏين ۾ 1.828 ملين ٽرانسپورٽ گاڏيون ۽ 13.7 ملين غير ٽرانسپورٽ گاڏيون شامل آهن. ٽرانسپورٽ واري درجي ۾ سامان ڍوئڻ واريون گاڏيون 53.61٪، آٽو رڪشا 36.21٪، ۽ اسٽيچ گاڏيون 1.14٪ مٿيون ٽي درجا بڻجن ٿيون. غير ٽرانسپورٽ واري درجي ۾ موٽر سائيڪلون 89.5٪، چار ڦيٿا گاڏيون 7.29٪، ۽ ٽيڪسيون 5.96٪ مٿيون ٽي درجا رکن ٿيون.{{Sfn|DOP|2023|p=173}} رياست جي سرڪاري بس آمدرفت فراهم ڪندڙ ادارو [[آنڌرا پرديش اسٽيٽ روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن|آنڌرا پرديش رياستي روڊ ٽرانسپورٽ تنظيم]] آهي. اهو چئن زونن ۾ 129 ڊيپوٽن تي ورهايل آهي. هن وٽ 11,098 بسون ۽ 49,544 عملي جا ماڻهو آهن. 2023ع جي سماجي-معاشي سروي موجب اهو 1.11 بلين ڪلوميٽر هلندو آهي ۽ روزانو 3.68 ملين مسافرن کي سهولت ڏئي ٿو.{{Sfn|DOP|2023|p=176}} {{As of|2023|post=,}}

==== ريلوي ====
رينِيگُنٽا رياست جي وڏين اسٽيشنن مان پهريون هو، جيڪو 1862ع ۾ مدراس ريلوي پاران مدراس سان ڳنڍجڻ وقت آنڌرا پرديش جي ريلوي نقشي تي ظاهر ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Goyal |first1=Shikha |title=1853 کان اڄ تائين ڀارتي ريلوي جي تاريخ |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/history-of-indian-railways-1644394598-1 |website=Jagranjosh |access-date=22 August 2024 |date=10 February 2022}}&lt;/ref&gt; راجامهندروورم–وِزاگ ۽ وجياواڊا–ڪووور سيڪشن 1893ع ۾ کوليا ويا. وجياواڊا–مدراس سيڪشن 1899ع ۾ شروع ٿيو ۽ 1900ع ۾ ان کي هاورا تائين وڌايو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=وجياواڊا – تاريخي پسمنظر |url=https://digitalscr.in/books/4.pdf |website=Digitalscr |access-date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt; {{As of|2022|post=,}} رياست وٽ ڪُل [[ويڪرو پٽو ريلوي|ويڪرو پٽو ريلوي]] رستو {{cvt|3969|km}} آهي، ۽ ريلوي گهڻائي 24.36&amp;nbsp;ڪم في 1000&amp;nbsp;چورس ڪلوميٽر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=ڀارتي ريلوي ساليانو ڪتاب 2021–22 |publisher=Indian Railways |year=2022 |pages=62 |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/2023/PDF%20Year%20Book%202021-22-English.pdf |access-date=19 May 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418130808/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/2023/PDF%20Year%20Book%202021-22-English.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://indianrailways.gov.in/index/index.html |title=ڀارتي ريلوي نقشو (ڳولهي سگهڻ وارو) |access-date=30 April 2024 |website=[[انڊين ريلوي]] |archive-date=30 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430005043/https://indianrailways.gov.in/index/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; آنڌرا پرديش جو ريلوي نيٽ ورڪ [[ڏکڻ-مرڪزي ريلوي زون|ڏکڻ-مرڪزي ريلوي]]،&lt;ref name=&quot;scr&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507070031/https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1|url-status=live|archive-date=7 May 2017|title=رياست وار رستن جا ڪلوميٽر|website=South Central Railway|access-date=23 April 2017}}&lt;/ref&gt; [[اوڀر-سامونڊي ريلوي زون|اوڀر-سامونڊي ريلوي]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&amp;backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&amp;lang=0&amp;id=0,1,1290 |title=اوڀر-سامونڊي ريلوي جون ڊويزنون |access-date=24 April 2023 |website=East coast railway |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328171216/https://eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&amp;backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&amp;lang=0&amp;id=0,1,1290 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڏکڻ-اولهه ريلوي زون|ڏکڻ-اولهه ريلوي]] زونن هيٺ اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://swr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&amp;backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&amp;lang=0&amp;id=0,1,261 |title=ڏکڻ-اولهه ريلوي – ڊويزنون |access-date=24 April 2023 |website=South Western railway |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424131825/https://swr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&amp;backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&amp;lang=0&amp;id=0,1,261 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2014ع کان 2022ع دوران، ڏکڻ-مرڪزي ريلوي ڊويزن هيٺ آنڌرا پرديش ۾ 350&amp;nbsp;ڪم نيون لائينون 44&amp;nbsp;ڪم في سال جي شرح سان ٺهيون. ان کان اڳ وارن پنجن سالن ۾ اها شرح رڳو 2&amp;nbsp;ڪم في سال هئي.{{Sfn|IR|2022|p=5}} [[ناڊي ڪُڊي–سري ڪالاھستي سيڪشن|ناڊي ڪُڊي–سري ڪالاھستي لائين]] (308.70&amp;nbsp;ڪم) کي 2011–12ع ۾ مرڪز ۽ رياست جي گڏيل منصوبي طور ₹ 22.89 بلين (US$270 ملين ڊالر) بجيٽ سان منظوري ملي، پر ترقي سستي آهي: 2021–22ع ۾ رڳو پهرئين مرحلي جا 46&amp;nbsp;ڪم—نيو پِدوگُرالا اسٽيشن کان ساوالياپورم تائين—مڪمل ٿيا.{{Sfn|IR|2022|p=29}} 2017ع جي جائزي موجب رياست ۾ ٽي اي-1 ۽ 23 اي-ڪيٽيگري ريلوي اسٽيشنون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ڪيٽيگري وار اسٽيشنن جو انگ ڏيکاريندڙ بيان|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&amp;ACategoryStns.pdf|website=South Central Railway|access-date=23 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf|archive-date=28 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[وشاکاپٽنَم]] کي 2018ع جي جائزي موجب ملڪ جي [[ڀارت ۾ سڀ کان صاف ريلوي اسٽيشنون|سڀ کان صاف ريلوي اسٽيشن]] قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/vizag-billed-the-cleanest-rail-station/article18478254.ece|title=وِزاگ کي سڀ کان صاف ريل اسٽيشن قرار |date=18 May 2017|work=[[دي هندو]]|access-date=4 January 2018|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104133007/http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/vizag-billed-the-cleanest-rail-station/article18478254.ece|archive-date=4 January 2018|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[شِميليگُڊا]] جي ريلوي اسٽيشن ملڪ ۾ اوچي اوچائيءَ تي موجود ٻئين ويڪرو پٽو ريلوي اسٽيشن آهي، جيڪا ڄمون ۽ ڪشمير جي قاضي گُنڊ کان پوءِ اچي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Bhattacharjee|first1=Sumit|title=Hidden 100 – 58 سرنگهون، 84 پل: اراڪو واديءَ ۾ ڀليڪار |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/hidden-100-58-tunnels-84-bridges-welcome-to-araku-valley/article2594651.ece|access-date=23 April 2017|work=[[دي هندو]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609115011/http://www.thehindu.com/features/metroplus/hidden-100-58-tunnels-84-bridges-welcome-to-araku-valley/article2594651.ece|archive-date=9 June 2017|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019ع ۾ [[ڏکڻ-سامونڊي ريلوي زون|ڏکڻ-سامونڊي ريلوي]] (ايس سي او آر) نالي نئين ريلوي زون جو اعلان ڪيو ويو، جنهن جو هيڊڪوارٽر [[وشاکاپٽنم]] ۾ رکڻ جو چيو ويو، پر اهو اڃا لاڳو ناهي ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=189105|title=ڪئبنٽ ڏکڻ-سامونڊي ريلوي زون جي منظوري ڏني |website=Press Information Bureau|access-date=12 February 2022|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402144738/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=189105|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=نئين ريلوي زون ۾ ديرون مسئلو بڻيل |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/delays-dog-new-railway-zone/article38051643.ece |last=B |first=Madhu Gopal |date=28 December 2021 |access-date=30 April 2024|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228045510/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/delays-dog-new-railway-zone/article38051643.ece |archive-date=28 December 2021}}&lt;/ref&gt;

==== هوائي اڏا ====
{{See also|آنڌرا پرديش ۾ هوائي اڏن جي فهرست}}
{{Map/Airports in Andhra Pradesh}}
[[تيروپتي هوائي اڏو]] 1976ع ۾ قائم ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tirupati International Airport |url=https://www.tudaap.in/activity.php?category=Tirupati%20International%20Airport |website=Tirupati urban development authority |access-date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt; [[وشاکاپٽنم هوائي اڏو|وشاکاپٽنم]] 1981ع ۾ شهري هوابازيءَ جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Visakhapatnam Airport Advertising |url=https://www.gingermediagroup.com/visakhapatnam-airport-advertising/ |website=Gingermediagroup |date=22 May 2024 |access-date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt; [[وجياواڊا هوائي اڏو|وجياواڊا]] ڏانهن روزاني پروازون 2003ع ۾ شروع ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air Deccan takes off finally |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/air-deccan-takes-off-finally/articleshow/227312.cms |access-date=22 August 2024 |work=[[The Times of India]] |date=11 October 2003}}&lt;/ref&gt; انهن ٽن (جيڪي بين الاقوامي هوائي اڏا آهن) کان سواءِ، رياست وٽ ٽي [[گهريلو هوائي اڏو|گهريلو هوائي اڏا]] به آهن: [[راجامهندروورم هوائي اڏو|راجامهندروورم]]، [[ڪداپا هوائي اڏو|ڪداپا]] ۽ [[ڪُرنول هوائي اڏو|ڪُرنول]].{{Sfn|DOP|2023|p=180-183}} هنگامي ۽ چارٽر پروازن لاءِ خانگي هوائي اڏو [[سري ستيه ساي هوائي اڏو|پُٽاپرتھي]] ۾ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=پُٽاپرتھي هوائي اڏو هنگامي لئنڊنگن ۾ سهولت ڏيندو؛ سيڪيورٽي وڌيڪ مضبوط ڪئي ويندي |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |work=Deccan Chronicle |date=25 July 2021 |archive-date=10 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810133924/https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڀوگاپورم بين الاقوامي هوائي اڏو [[وشاکاپٽنم]] ڀرسان 2,300 ايڪڙ ايراضي تي ₹4,750 ڪروڙ بجيٽ سان ٺهيو پيو وڃي، ۽ اميد آهي ته 2025ع تائين مڪمل ٿيندو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ڀوگاپورم بين الاقوامي هوائي اڏو 2025ع تائين تيار ٿي ويندو: آنڌرا پرديش جي صنعتن واري وزير گڊيواڊا اَمرناتھ |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/bhogapuram-international-airport-will-be-ready-by-2025-says-andhra-pradesh-industries-minister-gudivada-amarnath/article67645263.ece |date=16 December 2023 |access-date=6 May 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217015305/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/bhogapuram-international-airport-will-be-ready-by-2025-says-andhra-pradesh-industries-minister-gudivada-amarnath/article67645263.ece|archive-date=17 December 2023}}&lt;/ref&gt; 2021–22ع (جنوري 2022ع تائين) دوران رياست جي پنجن هوائي اڏن تي گهريلو هوائي مسافرن جي آمد ۾ 60٪ واڌ ٿي: 24.74 لک مسافر، جڏهن ته گذريل مالي سال جي ساڳئي عرصي ۾ 15.48 لک هئا.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=اي پي هوائي اڏن تي گهريلو مسافرن جي آمد ۾ 60٪ ٽپو |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-airports-see-60-jump-in-domestic-passenger-footfall/article65246193.ece |last=Boda |first=Tarun |date=21 March 2022 |access-date=16 July 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401101206/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-airports-see-60-jump-in-domestic-passenger-footfall/article65246193.ece|archive-date=1 April 2022}}&lt;/ref&gt;

==== سامونڊي بندرگاهه ====
{{See also|آنڌرا پرديش جي بندرگاهن ۽ لنگرن جي فهرست}}
{{Map/Seaports in Andhra Pradesh}}[[File:Vizag seaport.jpg|thumb|وِزاگ بندرگاهه]]
رياست وٽ مرڪزي حڪومت جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ هڪ وڏو بندرگاهه [[وشاکاپٽنم بندرگاهه|وشاکاپٽنم]] ۾ آهي، ۽ رياست حڪومت جي ڪنٽرول هيٺ 15 نوٽيفائيڊ بندرگاهه (ٽن “ڪيپٽو” بندرگاهن سميت) آهن.{{Sfn|DOP|2023|page=183}} وشاکاپٽنم بندرگاهه 1933ع ۾ سڀ کان اڳ ڪميشن ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=وشاکاپٽنم بندرگاهه 7 آڪٽوبر تي 90 ورهين جو ٿيندو |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/visakhapatnam-port-turning-90-on-october-7/article67388936.ece |access-date=22 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=6 October 2023}}&lt;/ref&gt; گنگاورم بندرگاهه هڪ گهرو سامونڊي بندرگاهه آهي، جيڪو 200,000–250,000 [[ڊيڊ ويٽ ٽنيج|ڊي ڊبليو ٽي]] تائين سمنڊِي جهازن کي جاءِ ڏئي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Patnaik |first1=Santosh |title=گنگاورم بندرگاهه جلد گنجائش ٻيڻي ڪندو |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/gangavaram-port-to-double-capacity-soon/article7242475.ece |access-date=22 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=25 May 2015}}&lt;/ref&gt; 2023–34ع دوران گنگاورم، ڪاڪيناڊا ڊيپ واٽر، ڪرشنپٽنم، راوّا، ڪاڪيناڊا اينڪريج، ۽ وشاکاپٽنم گڏجي 189.21 ملين ٽن ڪارگو هٿ ڪيو، جيڪو گذريل سال جي ڀيٽ ۾ 7.9٪ واڌ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=آنڌرا پرديش بندرگاهن تي ٻڌل واڌ ۾ سيڙپڪاري ڪري ٿو |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/andhra-pradesh-invests-in-port-led-growth/article68115119.ece |last=G |first=Naga Sreedhar |date=28 April 2024 |access-date=16 July 2024 |work=[[Business Line]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429054625/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/andhra-pradesh-invests-in-port-led-growth/article68115119.ece|archive-date=29 April 2024}}&lt;/ref&gt; راماياپٽنم، ماچلي پٽنم، مُلاپيٽا ۽ ڪاڪيناڊا ۾ نوان بندرگاهه ٺهيا پيا وڃن.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=آنڌرا پرديش ۾ تعمير هيٺ بندرگاهن ۽ مڇيگيري لنگرن تي ڪم تيزيءَ سان جاري |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/works-apace-at-seaports-and-fishing-harbours-being-constructed-in-andhra-pradesh/article67205843.ece |last=V. |first=Raghavendra |date=17 August 2023 |access-date=6 May 2024|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824042832/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/works-apace-at-seaports-and-fishing-harbours-being-constructed-in-andhra-pradesh/article67205843.ece|archive-date=24 August 2023}}&lt;/ref&gt;

=== رابطا ===
جنوري 2023ع ۾ جاري ٿيل سماجي-معاشي سروي موجب آنڌرا پرديش ۾ {{formatnum:10605}} پوسٽ آفيسون آهن.{{Sfn|DOP|2023|p=189}} ڀارت سنچار نگم لميٽيڊ (بي ايس اين ايل) {{formatnum:1310}} ٽيليفون ايڪسچينج هلائي ٿو، 20.6 ملين لينڊ لائين ڪنيڪشنون رکي ٿو ۽ 5.4 ملين وائرليس سبسڪرائبر به آهن.{{Sfn|DOP|2023|p=186}} ايئرٽيل، جيو، ووڊافون آئيڊيا، ۽ بي ايس اين ايل رياست ۾ موبائل خدمتون ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;trai-54/2024&quot;/&gt; {{As of |2023|post=,}} آنڌرا پرديش ۾ موبائل فون استعمال ڪندڙن جو انگ 82 ملين ۽ انٽرنيٽ سبسڪرائبرن جو انگ 67.1 ملين تائين پهتو. موبائل نيٽ ورڪ خدمتون 17,328 مان 15,322 ڳوٺن ۾ موجود آهن. 5 جي نيٽ ورڪ رابطي لاءِ 16,714 بيس ٽرانسفر اسٽيشنون مهيا ڪيون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آنڌرا پرديش ۾ موبائل ٽاور |url=https://www.rsdebate.nic.in/bitstream/123456789/746437/1/PQ_262_08122023_U704_p275_p276.pdf |publisher=راجيا سڀا |access-date=19 August 2024 |date=8 December 2023}}&lt;/ref&gt; ڪيترائي فراهم ڪندڙ، جن ۾ رياست حڪومت جي ملڪيت وارو [[آنڌرا پرديش اسٽيٽ فائبرنيٽ لميٽيڊ|آنڌرا پرديش رياستي فائبر نيٽ لميٽيڊ]] پڻ شامل آهي، وائر لائين خدمتون هلائين ٿا، جيڪي انٽرنيٽ رابطي، ٽيليفوني، ۽ [[انٽرنيٽ پروٽوڪول ٽيليويزن|انٽرنيٽ پروٽوڪول ٽيليويزن]] کي سهارو ڏين ٿيون.&lt;ref name=&quot;trai-54/2024&quot;&gt;{{Cite book |title=پريس رليز نمبر 54/2024 |date=20 August 2024 |publisher=ڀارت جي ٽيليڪام ريگيوليٽري اٿارٽي |location=نئين دهلي |pages=16–17 |url=https://trai.gov.in/sites/default/files/PR_No.54of2024_0.pdf |access-date=21 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=آنڌرا پرديش رياستي فائبر نيٽ لميٽيڊ واڌ لاءِ تيار: گوتم ريڊي |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/andhra-pradesh-state-fibernet-limited-is-poised-for-growth-says-goutham-reddy/article65381371.ece |access-date=20 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=4 May 2022}}&lt;/ref&gt; اي پي سڄي رياست وارو ايريا نيٽ ورڪ 668 هنڌن تي رياستي انتظاميا جي 2,164 آفيسن کي منڊل هيڊڪوارٽرن جي سطح تائين ڳنڍي ٿو.{{Sfn|DOP|2023|p=204}} هي نيٽ ورڪ ڊيٽا ۽ وڊيو ٻنهي قسمن جي رابطن کي سهارو ڏئي ٿو. بي ايس اين ايل ۽ قومي علمي نيٽ ورڪ ضلعي هيڊڪوارٽرن کي رياستي هيڊڪوارٽرن سان 34 ايم بٽ/سيڪنڊ بينڊوڊٿ سان ڳنڍين ٿا. منڊل هيڊڪوارٽر 8 ايم بٽ/سيڪنڊ بينڊوڊٿ سان ڳنڍيل آهن.{{Sfn|DOP|2023|p=195}}

=== پاڻي ===
رياست ۾ 40 وڏيون ۽ وچولي درجي جون نديون ۽ 40,000 ننڍا آبپاشي ذريعا آهن. گوداوري، ڪرشنا ۽ پينا اهم نديون آهن. ڪُل قابلِ پوک زمين 19.904 ملين ايڪڙ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/home |title=Home page |access-date=19 July 2024 |website=Water resources department, Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt; وڏن، وچولي ۽ ننڍن آبپاشي منصوبن وسيلي 10.172 ملين ايڪڙ يا 51.1٪ زمين کي آبپاشي فراهم ڪئي وڃي ٿي {{As of |2015|lc=y}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/projects |title=Andhra Pradesh projects information |access-date=19 July 2024 |website=Water resources department, Government of Andhra Pradesh |archive-date=23 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223203420/https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/projects |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{cbignore}} رياست جا ڪيترائي پاڻي منصوبا مسئلن کي منهن ڏئي رهيا آهن. [[پولاورم منصوبو]] هڪ گهڻ-مقصد ذخيرو منصوبو آهي، جيڪو داوليشورم بيراج کان 42 ڪلوميٽر مٿي وهڪري تي واقع آهي. اهو 2014ع جي آنڌرا پرديش ٻيهر تنظيم قانون تحت قومي منصوبو قرار ڏنو ويو آهي. هن جي ذخيرو گنجائش 194.6 ٽي ايم سي آهي ۽ سالياني 322.73 ٽي ايم سي پاڻي استعمال ڪرڻ جي اميد آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=136}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/polavaramnew.html |title=Polavaram Project |access-date=19 July 2024 |website=Water resources department, Government of Andhra Pradesh |archive-date=5 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705102504/https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/polavaramnew.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{cbignore}} 2022ع جي ٻوڏن دوران ڊائفرام ڀت کي نقصان پهچڻ سبب تعمير هيٺ منصوبي کي جهٽڪا لڳا.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/dam-design-review-panel-approves-repairs-to-polavaram-diaphragm-wall-damaged-in-godavari-floods/article66584237.ece |title=Dam design review panel approves repairs to Polavaram diaphragm wall damaged in Godavari floods |date=5 March 2023 |access-date=30 May 2023 |website=[[دي هندو]] |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530065426/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/dam-design-review-panel-approves-repairs-to-polavaram-diaphragm-wall-damaged-in-godavari-floods/article66584237.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ويليگونڊا منصوبو]]، جيڪو پراڪاسم، نيللور ۽ مڊالا ضلعن جي ضرورتن لاءِ شروع ڪيو ويو، سست رفتاري سان اڳتي وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Excavation works of Poola Subbaiah Veligonda Project's tunnel two completed in Andhra Pradesh, says official |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/excavation-works-of-poola-subbaiah-veligonda-projects-tunnel-two-completed-in-andhra-pradesh-says-official/article67772746.ece |date=24 January 2024 |work=[[دي هندو]] |access-date=26 March 2024 |archive-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326065108/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/excavation-works-of-poola-subbaiah-veligonda-projects-tunnel-two-completed-in-andhra-pradesh-says-official/article67772746.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[اننامايا منصوبو]]، جيڪو 2021ع جي ٻوڏن ۾ وهي ويو هو، 787 ڪروڙ رپين سان ٻيهر ڊزائين ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو پيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=S. |first1=Nagaraja Rao |title=Andhra Pradesh: Two years on, Annamayya project still awaits design approval |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2023/Nov/19/andhra-pradesh-two-yearson-annamayya-project-still-awaits-design-approval-2634294.html |work=[[دي نيو انڊين ايڪسپريس]] |access-date=19 August 2024 |date=19 November 2023}}&lt;/ref&gt; ورهاڱي کان پوءِ [[آنڌرا پرديش ۽ تلنگانا وچ ۾ تڪرار|ڪرشنا ۽ گوداوري جي پاڻي ورڇ بابت تلنگانا سان تڪرار]] جاري آهن.&lt;ref name=&quot;water-sharing&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/explained-the-telangana-andhra-pradesh-water-dispute/article66880971.ece |title=Explained : The Telangana- Andhra Pradesh water dispute |date=23 May 2023 |access-date=29 May 2023 |website=[[دي هندو]] |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529045556/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/explained-the-telangana-andhra-pradesh-water-dispute/article66880971.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== توانائي ===
{{Main|آنڌرا پرديش جو توانائي شعبو}}

[[File:Rayalaseema Thermal Power Station.jpg|thumb|right|[[ريالاسِيما حرارتي توانائي اسٽيشن]]]]

[[حرارتي توانائي اسٽيشن|حرارتي]]، [[آبي بجلي|آبي]] ۽ [[قابلِ تجديد توانائي|قابلِ تجديد]] بجلي گهر رياست کي بجلي فراهم ڪن ٿا. سرڪاري شعبي جي پيداوار اسٽيشنن ۾ رياست جي لڳايل گنجائش 7,245 ميگاواٽ هئي. نجي شعبي جي لڳايل گنجائش 9,370 ميگاواٽ هئي، جنهن ۾ 1,961 ميگاواٽ آزاد پيدا ڪندڙن جي گنجائش شامل آهي. ڪُل لڳايل گنجائش 16,615 ميگاواٽ هئي. 2021–22ع دوران وڌ ۾ وڌ طلب 12,032 ميگاواٽ هئي ۽ في فرد استعمال 1,285 ڪلوواٽ ڪلاڪ هو. ڪُل استعمال 68,972 ملين يونٽ هو.&lt;ref name=&quot;appower&quot;&gt;{{Cite book |title=Power development in Andhra Pradesh (Statistics) 2021–22 |year=2022 |url=https://aptransco.co.in/pds-fy2021-22-final.pdf |access-date=29 April 2024 |pages=1–2 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; توانائي استعمال 2018–19ع ۾ 54,555 ملين يونٽن کان وڌي 2023–24ع ۾ 69,113 ملين يونٽن تائين پهتو، جيڪو 4.8٪ واڌ جي شرح آهي. في فرد بجلي استعمال ۾ صرف 123 ڪلوواٽ ڪلاڪ واڌ ٿي، جڏهن ته قومي سطح تي 146 ڪلوواٽ ڪلاڪ واڌ ٿي. ان جا سبب بجلي جي شرح ۾ تيز اضافو ۽ بجلي ڪٽوتين جو ٻيهر لاڳو ٿيڻ هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پولاورم آبي بجلي منصوبو]] (960 ميگاواٽ)، [[سري دامودرم سنجيويّا حرارتي توانائي اسٽيشن]] (ڪرشنپٽنم) اسٽيج-2 يونٽ-3 (800 ميگاواٽ) ۽ [[ڊاڪٽر نرلا ٽاٽا رائو حرارتي توانائي اسٽيشن]] اسٽيج-5 يونٽ-8 (800 ميگاواٽ) جي ڪمشننگ ۾ دير ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=White Paper on A.P. power sector reveals ₹1.29 lakh crore burden on govt. |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/white-paper-on-ap-power-sector-reveals-129-lakh-crore-burden-on-govt/article68385541.ece |last=M. |first=Sambasiva Rao |date=9 July 2024 |access-date=18 July 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711015712/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/white-paper-on-ap-power-sector-reveals-129-lakh-crore-burden-on-govt/article68385541.ece|archive-date=11 July 2024}}&lt;/ref&gt;

=== صحت ===
صحت جو ڍانچو 13 ضلعي اسپتالن، 28 سب-ضلعي اسپتالن ۽ {{formatnum:6049}} شهري ۽ ديهي صحت مرڪزن تي مشتمل آهي {{As of 2019–20}}. ڳوٺن ۾ دروازي تائين صحت سهولتون {{formatnum:42060}} منظور شده سماجي صحت ڪارڪنن وسيلي فراهم ڪيون وڃن ٿيون {{As of July 2019}}.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Health dossier 2021 : Reflections on key health indicators – Andhra Pradesh |date=2021 |publisher=National health systems resource centre |location=New Delhi |pages=6–13 |url=https://nhsrcindia.org/sites/default/files/practice_image/HealthDossier2021/Andhra%20Pradesh.pdf}}&lt;/ref&gt; 108 سروس ايمرجنسي مريضن کي ويجهي صحت مرڪز ڏانهن منتقل ڪري تيز امداد فراهم ڪري ٿي، جڏهن ته 104 سروس موبائل طبي يونٽن وسيلي هر مهيني گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڀيرو ڳوٺن ۾ پهچي صحت سهولتون مهيا ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehansindia.com/hans/opinion/news-analysis/108-104-totally-dissimilar-services-751732 |title=108 &amp; 104 totally dissimilar services |date=4 July 2022 |access-date=2 June 2023 |work=[[دي هانس انڊيا]] |last=Vanam |first=Jwala Narasimha Rao |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602063749/https://www.thehansindia.com/hans/opinion/news-analysis/108-104-totally-dissimilar-services-751732 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سڀئي غريب خاندان مفت رياستي صحت انشورنس اسڪيم تحت {{INRConvert|2500000}} جي حد تائين ڍڪيل آهن، جيڪا 42.5 ملين ماڻهن کي فائدو ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sridhar |first=G. Naga |date=18 December 2023 |title=AP increases YSR Aarogyasri free treatment limit to ₹25 lakh |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/ap-increases-ysr-aarogyasri-free-treatment-limit-to-25-lakh/article67649885.ece |work=Business Line|location=Chennai |access-date=30 April 2024|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231219012519/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/ap-increases-ysr-aarogyasri-free-treatment-limit-to-25-lakh/article67649885.ece|archive-date=19 December 2023}}&lt;/ref&gt; خدمتون سرڪاري ۽ نجي اسپتالن ۾ نيٽورڪ تحت مهيا ڪيون وڃن ٿيون. 2014–2018ع دوران فائدو وٺندڙن جي دعويٰ رقم ۾ واڌ ٿي، پر مهانگائي کي نظر ۾ رکڻ کان پوءِ گهٽتائي آئي. اموات جي شرح ۾ نمايان گهٽتائي آئي، جيڪا گهٽ خرچ تي بهتر نتيجن جي نشاندهي ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Utilization trends of a government-sponsored health insurance program in South India: 2014 to 2018 |journal=Value in Health Regional Issues |year=2022 |volume=27 |pages=82–89 |doi=10.1016/j.vhri.2021.02.007 |pmid=34844063 |last1=Singh |first1=P. |last2=Powell |first2=A. C. |s2cid=244706313 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 2,700 نجي اسپتالن مان 540 (20٪) خاص اسپتالون آهن. علاج ڪرايل مريضن جو انگ 2022–23ع ۾ 1.2 ملين کان وڌي 2023–24ع ۾ 1.39 ملين ٿيو، جڏهن ته بجيٽ ₹3,350 ڪروڙ تي برقرار رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=No free treatment for Arogyasari patients in Andhra |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-free-treatment-for-arogyasari-patients-in-andhra-101716321391891.html |last=Apparasu |first=Srinivasa Rao |date=22 May 2024 |work=[[هندستان ٽائمز]] |access-date=18 July 2024 |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809114023/https://www.hindustantimes.com/india-news/no-free-treatment-for-arogyasari-patients-in-andhra-101716321391891.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; قومي خانداني صحت سروي-5 (2019–21ع) موجب 85٪ کان وڌيڪ گهرن وٽ رهائش، بجلي، صاف ٻارڻ، بيت الخلاءُ، موبائل فون ۽ بئنڪ کاتي جي سهولت موجود آهي، جڏهن ته نلڪي پاڻي صرف 22٪ گهرن تائين محدود آهي. رياستي صحت انشورنس، ملازمن جي صحت اسڪيم، قومي صحت بيمه يوجنا، ملازمن جي رياستي انشورنس ۽ مرڪزي حڪومت جي صحت اسڪيم وسيلي گهٽ ۾ گهٽ هڪ فرد سان 70٪ گهر ڍڪيل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=National family health survey (NFHS-5), India, 2019–21: Andhra Pradesh |last=International Institute for Population Sciences (IIPS) and ICF |publisher=IIPS |year=2021 |location=Mumbai |url=http://rchiips.org/nfhs/NFHS-5Reports/Andhra_Pradesh.pdf |access-date=2 June 2023 |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602012114/http://rchiips.org/nfhs/NFHS-5Reports/Andhra_Pradesh.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602012114/http://rchiips.org/nfhs/NFHS-5Reports/Andhra_Pradesh.pdf |date=2 June 2023 }}&lt;/ref&gt;

=== بينڪاري ===
31 مارچ 2023 رياست ۾ 33 نجي شعبي جون بينڪون، 12 سرڪاري شعبي جون بينڪون، ٽي ديهي بينڪون، ٽي ننڍيون مالياتي بينڪون، ٽي ادائيگي بينڪون، هڪ سهڪاري بينڪ ۽ هڪ رياستي مالياتي ڪارپوريشن ڪم ڪري رهيا آهن. ڪُل 7,881 شاخون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=SLBC meeting 223 Data Sheets |year=2023 |url=https://www.slbcap.nic.in/pages/SLBC%20Meetings/Data%20Sheets_223.pdf }}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; سيپٽمبر 2023 ۾ جمع پونجي ₹435,183.49 ڪروڙ (US$51 بلين ڊالر) ۽ ڏنل قرض  ₹628,134.9 ڪروڙ (US$74 بلين ڊالر) هئا، جڏهن ته ڪريڊٽ-ڊپازٽ تناسب 144٪ هو، جيڪو ريزرو بينڪ آف انڊيا جي 60٪ معيار کان وڌيڪ آهي. ابتدائي شعبي جا قرض ڪُل قرض جو 60.13٪ هئا.{{Sfn|DOP|2023|p=189}} مارچ 2011ع تائين گڏيل آنڌرا پرديش ۾ خرد مالياتي صنعت 65٪ قومي قرضن سان ترقي ڪئي، پر 2010ع جي رياستي ضابطن کان پوءِ 31 مارچ 2023ع تائين قرض پورٽ فوليو 0.8٪ تي اچي ويو. عدالت پاران ضابطن خلاف فيصلو اچڻ بعد صنعت جي ٻيهر بحالي جي اميد آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Will the Telangana HC ruling change fortunes for Andhra microfinance sector? |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/financial-services/will-the-telangana-hc-ruling-change-fortunes-for-andhra-microfinance-sector/104838751 |date=31 October 2023 |access-date=18 July 2024 |work=The Economic Times |archive-date=18 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718145531/https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/financial-services/will-the-telangana-hc-ruling-change-fortunes-for-andhra-microfinance-sector/104838751 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== تعليم ==
{{Main|آنڌرا پرديش ۾ تعليم|آنڌرا پرديش ۾ اعليٰ تعليم جا ادارا}}

[[File:Andhra University Visakhapatnam.jpg|thumb|[[آنڌرا يونيورسٽي|آنڌرا يونيورسٽي، وشاکاپٽنم]]]]
پرائمري ۽ سيڪنڊري اسڪولي تعليم سرڪاري ۽ نجي اسڪولن وسيلي ڏني وڃي ٿي، جنهن کي رياست جو اسڪولي تعليم کاتو ضابطو آڻي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=School education department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |website=Rashtriya Madhyamik Shiksha Abhiyan |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |access-date=6 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319051231/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=19 March 2016 |location=Hyderabad |date=26 March 2015}}&lt;/ref&gt; حڪومت 2021ع ۾ انهن امدادي اسڪولن کي مالي مدد بند ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جن جي تاريخ 1870ع واري ڏهاڪي تائين وڃي ٿي؛ نتيجي طور انهن کي مجبور ڪيو ويو ته يا ته امدادي عملي سميت اسڪول حڪومت حوالي ڪن يا نجي بڻجن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nandam |first=Naresh |date=28 September 2021 |title=Ongole : Future of poor students hangs in balance as govt absorbs aided staff |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/ongole-future-of-poor-students-hangs-in-balance-as-govt-absorbs-aided-staff-708426 |work=[[دي هانس انڊيا]] |access-date=22 March 2024 |archive-date=9 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309091245/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/ongole-future-of-poor-students-hangs-in-balance-as-govt-absorbs-aided-staff-708426 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yallampalli |first1=Vaikuntham |title=Education and social change in South India: Andhra, 1880–1920 |date=1982 |publisher=New era publications |location=Madras |page=14 |url=https://books.google.com/books?id=P_U5AAAAMAAJ&amp;q=%22aided+schools%22 |access-date=26 August 2024}}&lt;/ref&gt; گڏيل ضلعي تعليمي ڄاڻ نظام پلس (يو ڊي آءِ ايس اي+) جي 2021–22ع رپورٽ موجب {{formatnum:61948}} اسڪولن ۾ ڪُل {{formatnum:8244647}} شاگرد داخلا ٿيل هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UDISE plus dashboard |url=https://src.udiseplus.gov.in/School/DataDashboard |website=Department of School education and literacy |access-date=9 August 2024}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; 2018–2022ع دوران درجن 1–8ع ۾ ديهي شاگردن جي پڙهڻ ۽ حسابي مهارتن جي ڪارڪردگي گهٽ ٿي، جنهن جو هڪ سبب ڪووڊ وبا به ٻڌايو ويو. مثال طور ڪلاس اَٺين جي پڙهڻ واري جاچ ۾ 2018ع جي 78٪ کان مٿي سطح 2022ع ۾ 67٪ تائين لهي وئي. تنهن هوندي به سرڪاري اسڪولن ۾ شاگردن جي داخلا 63.2٪ کان وڌي 71٪ ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rao |first1=Umamaheswar |title=63% class V pupils can't read class II text in AP: ASER 2022 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/63-class-v-pupils-cant-read-class-ii-text-in-ap-aser-2022/articleshow/102121592.cms |access-date=26 August 2024 |work=[[دي ٽائمز آف انڊيا]] |date=26 July 2023}}&lt;/ref&gt; مارچ 2024ع جي سيڪنڊري اسڪول سرٽيفڪيٽ (ايس ايس سي) امتحان ۾ باقاعده ڌارا مان {{Nowrap|616,615}} شاگردن شرڪت ڪئي. ضلعن ۾ پروٿاويپورم-مانيم ضلعي سڀ کان وڌيڪ 96.37 پاس فيصد حاصل ڪيو. مجموعي پاس فيصد 86.69٪ رهيو، جيڪو اڳئين سال جي ڀيٽ ۾ 14.43٪ واڌ آهي، ۽ 2,803 اسڪولن ۾ 100٪ نتيجا آيا.&lt;ref name=&quot;ssc2024&quot; &gt;{{Cite news |title=86.69% students pass SSC examinations in Andhra Pradesh, 2,803 schools record 100% results |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/8669-of-students-pass-ssc-examinations-in-andhra-pradesh-2803-schools-record-100-results/article68094695.ece |last=Rajulapudi |first=Sreenivas |date=22 April 2024 |access-date=3 May 2024 |work=[[دي هندو]] |url-access=subscription |archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809114016/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/8669-of-students-pass-ssc-examinations-in-andhra-pradesh-2803-schools-record-100-results/article68094695.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ssc2023&quot;&gt;{{Cite news |title=Girls outperform boys by over 6% in SSC exams in Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/girls-outperform-boys-by-over-6-in-ssc-exams-in-andhra-pradesh/article66819882.ece |access-date=17 June 2023 |date=6 May 2023 |archive-date=19 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519233319/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/girls-outperform-boys-by-over-6-in-ssc-exams-in-andhra-pradesh/article66819882.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
مارچ 2024ع ۾ ٿيندڙ انٽرميڊيئيٽ (اعليٰ ثانوي) امتحانن ۾ 393,757 شاگردن شرڪت ڪئي. پاس فيصد 78٪ رهيو، جيڪو اڳئين سال جي ڀيٽ ۾ 7٪ واڌ آهي.&lt;ref name=&quot;inter2024&quot;&gt;{{Cite news |title=Girls outperform boys in Intermediate Public Examination in Andhra Pradesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/girls-outperform-boys-in-intermediate-public-examination-in-andhra-pradesh/article68057354.ece |last=P. |first=Sujatha Verma |date=12 April 2024 |access-date=3 May 2024 |work=[[دي هندو]] |url-access=subscription |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503061122/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/girls-outperform-boys-in-intermediate-public-examination-in-andhra-pradesh/article68057354.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inter2023&quot;&gt;{{Cite news |title=Girls dominate boys in AP Intermediate 1 &amp; 2 results |url=https://www.deccanchronicle.com/education/260423/girls-dominate-boys-in-ap-intermediate-1-2-results.html |date=27 April 2023 |access-date=17 June 2023 |work=Deccan Chronicle |archive-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509233151/https://www.deccanchronicle.com/education/260423/girls-dominate-boys-in-ap-intermediate-1-2-results.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

رياست 2020ع ۾ تعليمي سڌارا شروع ڪيا، جن تحت اسڪولن جا ڇهه قسم ٺاهيا ويا: سيٽلائيٽ بنيادي اسڪول (پري-پرائمري)، بنيادي اسڪول (پري-پرائمري کان ڪلاس 2 تائين)، بنيادي اسڪول پلس (پري-پرائمري کان ڪلاس 5 تائين)، پري-هاءِ اسڪول (ڪلاس 3 کان ڪلاس 7/8 تائين)، هاءِ اسڪول (ڪلاس 3 کان ڪلاس 10 تائين)، ۽ هاءِ اسڪول پلس (ڪلاس 3 کان ڪلاس 12 تائين).{{Sfn|DOP|2023|p=12}} سڀني سرڪاري اسڪولن ۾ انگريزي-ميڊيم تعليم ڏانهن تبديلي 2020–2021ع جي تعليمي سال کان شروع ڪئي وئي، جنهن جي 2024–25ع تائين مڪمل ٿيڻ جي اميد آهي. شروعاتي قدم طور 2022–23ع ۾ 1,000 سرڪاري اسڪولن کي [[مرڪزي ثانوي تعليم بورڊ]] سان الحاق ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=P. |first1=Sujatha Varma |title=New pattern of exam awaits students of CBSE-affiliated government schools in A.P. |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-pattern-of-exam-awaits-students-of-cbse-affiliated-government-schools-in-ap/article67379529.ece |access-date=19 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=4 October 2023}}&lt;/ref&gt; والدين جي سروي جي بنياد تي رياستي حڪومت احتجاجن ۽ عدالتي ڪيسن جي باوجود انگريزي-ميڊيم منصوبي کي اڳتي وڌايو.&lt;ref name=&quot;english-medium-roots&quot;&gt;{{Cite news |url=https://thefederal.com/states/south/andhra-pradesh/english-medium-schools-andhra-pradesh/ |title=Andhra schools' transition from Telugu to English medium has roots in the far past |date=19 May 2022 |access-date=25 April 2023 |website=The federal |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425120649/https://thefederal.com/states/south/andhra-pradesh/english-medium-schools-andhra-pradesh/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هن رياستي منصوبي لاءِ 2021–2026ع دوران &quot;سپورٽنگ آنڌراس لرننگ ٽرانسفارميشن&quot; منصوبي تحت ورلڊ بينڪ کان $250 ملين جو قرض جزوي طور فراهم ڪيو ويو، جنهن جو مقصد ڪلاس 2 تائين ٻارن جي سکيا نتيجن کي بهتر بڻائڻ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Program appriasal document -SALT |publisher=World Bank |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/149391624240914510/pdf/India-Supporting-Andhras-Learning-Transformation-Operation-Program-for-Results-Project.pdf |date=20 May 2021 |access-date=25 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425120651/https://documents1.worldbank.org/curated/en/149391624240914510/pdf/India-Supporting-Andhras-Learning-Transformation-Operation-Program-for-Results-Project.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2023 کان رياست ۾ 169 سرڪاري-امدادي ڊگري ڪاليج ۽ 55 نجي-امدادي ڊگري ڪاليج آهن. قومي جائزي ۽ تصديق ڪائونسل طرفان 66 سرڪاري ڪاليجن ۽ 48 نجي-امدادي ڪاليجن کي گريڊ ڏنا ويا. 85 سرڪاري-امدادي ۽ 175 نجي پولي ٽيڪنڪ ڪاليج آهن، جن جي منظور شده گنجائش 75,906 شاگردن جي آهي.{{Sfn|DOP|2023|p=13-14}} فني تعليم جي درجي ۾ 685 ادارا ڊپلوما، انڊر گريجوئيٽ ۽ پوسٽ گريجوئيٽ ڪورس پيش ڪن ٿا، جن جي داخلا گنجائش 299,608 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Annual report 2021-22 |date=2022 |publisher=AICTE |location=New Delhi |page=121 |url=https://www.aicte-india.org/sites/default/files/AR/AICTE_Annual%20Report_2022_English.pdf |access-date=26 August 2024}}&lt;/ref&gt; آنڌرا پرديش رياستي ڪائونسل براءِ اعليٰ تعليم مختلف شعبي وار داخلا امتحان منظم ڪري ٿي ۽ داخلا لاءِ ڪائونسلنگ به ڪرائي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Andhra Pradesh state council of higher education releases schedule of common entrance tests |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-state-council-of-higher-education-releases-schedule-of-common-entrance-tests/article68128933.ece |access-date=22 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=1 May 2024}}&lt;/ref&gt; تعليم يافته ماڻهن جي مهارت وڌائڻ ۽ روزگار لڳائڻ لاءِ آنڌرا پرديش رياستي مهارت ترقي ڪارپوريشن قائم ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Laxmi |first1=Pranathi |title=APSSDC empowers 1.35 lakh youth through skill training |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/241223/apssdc-empowers-135-lakh-youth-through-skill-training.html |access-date=22 August 2024 |work=[[Deccan Chronicle]] |date=23 December 2023}}&lt;/ref&gt; {{As of|2021|post=,}} رياست ۾ ڪُل 36 يونيورسٽيون آهن: ٽي مرڪزي يونيورسٽيون، 23 رياستي سرڪاري يونيورسٽيون، ڇهه رياستي نجي يونيورسٽيون ۽ چار ڊيِمڊ يونيورسٽيون.{{Sfn|UGC|2021|p=100}} [[آنڌرا يونيورسٽي]] رياست جي سڀ کان پراڻي يونيورسٽي آهي، جيڪا 1926ع ۾ قائم ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Old-timers recollect glorious days of AU|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/au-old-timers-recollect-glorious-days/article18237557.ece|access-date=2 May 2017|work=[[دي هندو]]|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214134019/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/au-old-timers-recollect-glorious-days/article18237557.ece|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistical profile of universities in Andhra Pradesh|url=http://www.apsche.org/apsche/PDF/STATISTICAL%20PROFILE%20OF%20THE%20UNIVERSITIES.pdf|website=Andhra Pradesh State Council of Higher Education|access-date=13 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052107/http://www.apsche.org/apsche/PDF/STATISTICAL%20PROFILE%20OF%20THE%20UNIVERSITIES.pdf|archive-date=22 December 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; حڪومت 2008ع ۾ [[راجيو گانڌي يونيورسٽي آف ناليج ٽيڪنالاجيز، نوزوِد|راجيو گانڌي يونيورسٽي آف ناليج ٽيڪنالاجيز]] قائم ڪئي ته جيئن رياست جي ديهي نوجوانن جي تعليمي ضرورتن کي پورو ڪري سگهجي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rgukt.in/home-aboutrgukt.html |title=Rajiv Gandhi University of Knowledge Technologies |publisher=Rgukt.in |access-date=8 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007142943/http://www.rgukt.in/home-aboutrgukt.html |archive-date=7 October 2011 }}&lt;/ref&gt; اين ٽي آر يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز روايتي دوائن کان جديد دوائن تائين 348 لاڳاپيل ڪاليجن ۾ طبي تعليم جي نگراني ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://hmfw.ap.gov.in/nuhs-org.aspx |title=Dr. N.T.R University of Health Sciences (NUHS) |access-date=9 August 2024 |website=Department of health, medical and family welfare, Government of Andhra Pradesh |archive-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227135857/http://hmfw.ap.gov.in/nuhs-org.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; سرڪاري يونيورسٽيون—جن ۾ ورثي واريون يونيورسٽيون جهڙوڪ آنڌرا، سري وينڪٽيشورا ۽ ناگارجُنا شامل آهن—سخت مالي تنگي ۽ عملي جي کوٽ جو شڪار آهن، ۽ منظور شده پوري وقت عملي جي رڳو 20٪ سان ڪم هلائي رهيون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/state-run-varsities-slow-descent-into-oblivion/article66917267.ece |title=A.P. Spotlight {{!}} The slow descent of state-run varsities into oblivion in Andhra Pradesh |date=2 June 2023 |access-date=2 June 2023 |website=[[دي هندو]] |last=Bhattacharjee |first=Sumit |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602032058/https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/state-run-varsities-slow-descent-into-oblivion/article66917267.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪونيرو لڪشمايا ڪاليج آف انجنيئرنگ|ڪي ايل يونيورسٽي]] 2023ع جي ڀارت درجابنديءَ ۾ مجموعي درجي اندر 50هين نمبر تي رهي، جڏهن ته آنڌرا يونيورسٽي 76هين نمبر تي رهي. هي درجابندي يونين وزارتِ تعليم جي قومي اداري درجابندي فريم ورڪ تحت هئي، جنهن ۾ 2,478 ادارن—جن ۾ رياست جا 242 ادارا شامل هئا—شرڪت ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=NIRF Rankings: only two institutions from Andhra Pradesh figure in top 100 educational institutions |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nirf-rankings-only-two-institutions-from-andhra-pradesh-figure-in-top-100-educational-institutions/article66934394.ece |date=5 June 2023 |access-date=17 June 2023 |work=[[دي هندو]] |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612055947/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nirf-rankings-only-two-institutions-from-andhra-pradesh-figure-in-top-100-educational-institutions/article66934394.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt; 18–23 عمر جي گروپ لاءِ اعليٰ تعليم ۾ مجموعي داخلا تناسب (جي اي آر) 2019–20ع ۾ 35.2٪ هو، جيڪو سڄي ڀارت جي 27.1٪ جي ڀيٽ ۾ بهتر آهي. عورتن جو جي اي آر 35.3 ۽ مردن جو 38.2 هو، تنهنڪري [[جنس برابري اشاري]] جو قدر 0.84 ٿيو، جڏهن ته ڀارت لاءِ لاڳاپيل قدر 1.01 هو.{{Sfn|UGC|2021|p=93}}

2020–21ع ۾ آنڌرا پرديش ۾ 510 صنعتي تربيتي ادارا (آءِ ٽي آءِ) هئا، جن مان 82 سرڪاري انتظام هيٺ ۽ 417 نجي انتظام هيٺ هئا. 2021ع ۾ ڪُل سيٽون 93,280 هيون، جن مان 48.90٪ ڀريون ويون. 2020ع ۾ 10,053 شاگردن آءِ ٽي آءِ مڪمل ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Transforming industrial training institutes |publisher=Niti Ayog |year=2023 |pages=30|url=https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2023-02/ITI_Report_02022023.pdf |access-date=17 June 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420214506/https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2023-02/ITI_Report_02022023.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; رياست ۾ 2,510 عوامي لائبريريون آهن، جن ۾ چار علائقائي لائبريريون ۽ 13 ضلعي مرڪزي لائبريريون سرڪاري انتظام هيٺ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Public library system in Andhra Pradesh: An overview |journal=Library Philosophy and Practice |url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=11045&amp;context=libphilprac |last=B |first=Deenadhayalu |date=5 June 2021 |publisher=University of Nebraska – Lincoln |access-date=19 June 2023 |archive-date=5 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805082011/https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=11045&amp;context=libphilprac |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[سراسوتا نيڪيتنم]]، جيڪو [[ويٽاپالم]] ۾ [[باپٽلا ضلعو]] اندر واقع آهي، نجي انتظام هيٺ 1918ع ۾ قائم ٿيل قديم ترين لائبريرين مان هڪ آهي، پر انٽرنيٽ جي ڦهلاءَ سان ان جي ڪشش گهٽجي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=This 100-year-old library loses its patrons as Internet spreads reach |url=https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2018/dec/31/this-100-year-old-library-loses-its-patrons-as-internet-spreads-reach-1918656.html |date=31 December 2018 |access-date=19 June 2023 |work=[[دي نيو انڊين ايڪسپريس]] |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619055648/https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2018/dec/31/this-100-year-old-library-loses-its-patrons-as-internet-spreads-reach-1918656.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; حڪومت ڳوٺاڻن پنچائت جي سطح تي ڊجيٽل لائبريريون قائم ڪرڻ جو منصوبو ٺاهي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Digital libraries yet to materialise despite funding |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/digital-libraries-yet-to-materialise-despite-funding-769781 |date=19 November 2022 |access-date=19 June 2023 |work=[[دي هانس انڊيا]] |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619053620/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/digital-libraries-yet-to-materialise-despite-funding-769781 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ميڊيا ==

رياست ۾ سال 2020–21 دوران رجسٽرڊ اخبارن ۽ رسالن جو ڪل انگ 5,798 هو. انهن مان 1,645 روزاني اخبارون، 817 هفتيوار، 2,431 ماهوار ۽ 623 پندرهن روزه رسالا هئا. تيلگو روزاني اخبارن جو انگ 787 آهي جن جي گردش 9,911,005 آهي، جڏهن ته انگريزي روزاني اخبارون 103 آهن جن جي گردش 1,646,453 آهي.&lt;ref name=&quot;pin202021-ch9&quot;&gt;{{Cite book |title=پريس اِن انڊيا 2020–21 باب 9: رياستن ۽ يونين علائقن ۾ پريس |publisher=آر اين آءِ |year=2021 |url=https://rni.nic.in/pdf_file/pin2020_21/pin2020_21_eng/Chapter%209.pdf |access-date=27 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528012037/https://rni.nic.in/pdf_file/pin2020_21/pin2020_21_eng/Chapter%209.pdf |url-status=live |page=524 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=آندھرا پرديش ۽ تيلنگانا رياستن ۾ تيلگو اخبارون ۽ رسالا: هڪ اڀياس |journal=انٽرنيشنل جرنل آف لائبريري اينڊ انفارميشن اسٽڊيز |url=https://www.ijlis.org/articles/telugu-newspapers-and-periodicals-in-andhra-pradesh-and-telangana-states-a-study.pdf |last1=Dudekula |first1=Dastagiri |last2=KVN |first2=Rajeswara Rao |last3=Kopparthi |first3=Adisesu |issue=4 |volume=8 |year=2018 |issn=2231-4911 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619041411/https://www.ijlis.org/articles/telugu-newspapers-and-periodicals-in-andhra-pradesh-and-telangana-states-a-study.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[ايناڊو]]''، ''[[ساڪشي (اخبار)|ساڪشي]]'' ۽ ''[[آندھرا جيوٿي]]'' گردش جي لحاظ کان هندستان ۾ مٿيان ٽي تيلگو روزاني اخبارون آهن ۽ ساڳيءَ طرح مٿيان ٽي تيلگو خبرون ويب سائيٽون پڻ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=گهڻي گردش وارين روزانين، هفتيوارين ۽ رسالن جي فهرست (مختلف ٻولين ۾) |url=http://www.auditbureau.org/files/JJ%202022%20Highest%20Circulated%20%28across%20languages%29.pdf?_x_tr_sl=en&amp;_x_tr_tl=te&amp;_x_tr_hl=te&amp;_x_tr_pto=tc&amp;_x_tr_sch=http |access-date=8 March 2023 |website=آڊٽ بيورو |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408045534/http://www.auditbureau.org/files/JJ%202022%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf?_x_tr_sl=en&amp;_x_tr_tl=te&amp;_x_tr_hl=te&amp;_x_tr_pto=tc&amp;_x_tr_sch=http |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=تيلگو خبرن جي ويب سائيٽن جو ويبوميٽرڪ تجزيو: اليڪسا انٽرنيٽ ذريعي جائزو |journal=انٽرنيشنل جرنل آف ڊجيٽل لائبريري سروسز |last1=KT |first1=Naheem |last2=M |first2=Saraswati Rao |issue=2 |volume=7 |year=2017 |issn=2250-1142}}&lt;/ref&gt; بي بي سي تيلگو نيوز 2 آڪٽوبر 2017 تي شروع ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=بي بي سي تيلگو خبرن جي ويب سائيٽ شروع ڪندو |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/BBC-to-launch-Telugu-news-website/article16863732.ece |date=10 December 2016 |access-date=19 June 2023 |work=[[دي هندو]] |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619043902/https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/BBC-to-launch-Telugu-news-website/article16863732.ece |url-access=subscription|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/telugu/india-45719172 |title=بي بي سي نيوز تيلگو: هڪ سال... ڪجهه تجربا |date=2 October 2018 |access-date=19 June 2023 |publisher=بي بي سي |language=te |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619043902/https://www.bbc.com/telugu/india-45719172 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڪيتريون خانگي خبرون ميڊيا اداريون رياست ۾ مخصوص سياسي پارٽين ڏانهن جانبدار سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tussle-between-media-houses-turns-into-political-battle-in-andhra-pradesh-ahead-of-assembly-elections-jagan-govt-orders-probe-into-margadarsi-chit-fund-irregularities-targeting-eenadu-media-baron-ramoji-rao-101682535932951.html |title=آندھرا پرديش: ميڊيا هائوسز وچ ۾ ڇڪتاڻ سياسي رنگ اختيار ڪري وئي |date=27 April 2023 |access-date=27 May 2023 |work=هندوستان ٽائيمز |archive-date=27 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527113836/https://www.hindustantimes.com/india-news/tussle-between-media-houses-turns-into-political-battle-in-andhra-pradesh-ahead-of-assembly-elections-jagan-govt-orders-probe-into-margadarsi-chit-fund-irregularities-targeting-eenadu-media-baron-ramoji-rao-101682535932951.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.telegraphindia.com/india/warning-to-media-by-andhra-pradesh-government-is-it-a-caste-rivalry/cid/1713295 |title=آندھرا پرديش حڪومت طرفان ميڊيا کي وارننگ: ڇا اهو ذاتي رقابت آهي؟ |date=21 October 2019 |access-date=27 May 2023 |website=دي ٽيليگراف |archive-date=27 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527113836/https://www.telegraphindia.com/india/warning-to-media-by-andhra-pradesh-government-is-it-a-caste-rivalry/cid/1713295 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اطلاعات ۽ عوامي لاڳاپن واري کاتي طرفان منظوري حاصل ڪيل چينلن جو ڪل انگ 45 آهي، جن ۾ 23 خبرون چينل، 10 عام وندر چينل، ٻه صحت چينل، ڇهه مذهبي چينل، ٻه ٻيا چينل ۽ ٻه ڪيبل ورڇ چينل شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ipr.ap.nic.in/tv-rates.html |title=ٽي وي اشتهارن ۽ اسڪرولز جي نشر لاءِ منظور ڪيل شرحون |access-date=27 May 2023 |website=آءِ پي آر، آندھرا پرديش حڪومت |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326000645/https://ipr.ap.nic.in/tv-rates.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; {{As of|2019|post=،}} [[آڪاشواني]]، جيڪا اڳ [[آل انڊيا ريڊيو]] جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي، رياست ۾ 14 هنڌن تان 3 ميگاواٽ ۽ 17 ايف ايم ٽرانسميٽر هلائي ٿي. اها رياست جي 99٪ ايراضي ۽ 99.5٪ آبادي تائين پهچي ٿي، جڏهن ته صرف ايف ايم ڪوريج 36٪ ايراضي ۽ 45٪ آبادي تائين پهچي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://akashvani.gov.in/air/custom-includes/stations.pdf |title=موجوده آءِ اي آر اسٽيشنون |date=1 April 2019 |access-date=4 May 2024 |website=[[آل انڊيا ريڊيو]] |archive-date=22 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222105423/https://akashvani.gov.in/air/custom-includes/stations.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پنج خانگي آپريٽر 13 ايف ايم اسٽيشنون هلائن ٿا، جن مان [[ريڊ ايف ايم 93.5|ريڊ ايف ايم]] پنج هنڌن تان نشر ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mib.gov.in/sites/default/files/388%20operational%20channels.pdf |title=15.08.2022 تائين هلندڙ خانگي ايف ايم ريڊيو اسٽيشنن جا تفصيل |date=15 August 2022 |access-date=4 May 2024 |website=وزارتِ اطلاعات و نشريات، حڪومتِ هند |archive-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616065842/https://mib.gov.in/sites/default/files/388%20operational%20channels.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== رانديون ==
{{Main|آنڌرا پرديش ۾ راندين}}

[[File:ACA-VDCA stadium at Madhurawada 02.jpg|thumb|[[اي سي اي–وي ڊي سي اي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]]، وشاکاپٽنم]]
ٻالڪپڻ دوران کيڏيون ويندڙ [[آنڌرا پرديش جون روايتي رانديون|روايتي رانديون]] ۾ ''ڏاگُدو موٽالو'' (لڪو ڇپو)، ''[[ٽوڪُدو بِلّا]]''، ''[[ييدو پينڪولاتا]]''، ''[[پَللانگُوزي|وامناگُنتالو]]''، ''چادرنگم'' ([[شطرنج]])، ''[[پُلي جُودم]]''، ''[[اشٽا چمّا]]''، ''وئڪنتاپالي'' ([[سانپ ۽ سيڙهيون]])، ''[[نالُگو اسٽمبالاٽا]]'' ۽ ''[[نالُگو رالا آٽا]]'' شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=India |first=The Hans |date=2 July 2018 |title=روايتي راندين بابت اجلاس پورو ٿيو |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2018-07-01/Meet-on-traditional-games-concludes/394219 |access-date=7 August 2023 |work=[[دي هنس انڊيا]]|archive-date=9 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809111049/https://www.thehansindia.com/news/national/null |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''[[ڪرّا سامو]]'' (لٺ بازي) رياست جي هڪ روايتي مارشل فن آهي. اها ڳوٺن ۾ چوري ۽ ڦر کان بچاءَ لاءِ پاڻ بچاءَ جو هڪ طريقو آهي. اها قومي راندين ۾ هڪ نظم طور شامل آهي، پر آندھرا پرديش ۾ راندين جي ڪوٽا واري ريزرويشن لاءِ سڃاتل ناهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=روايت جي بحالي: ڪرّا سامو ٻيهر آندھرا پرديش جي مارشل فن ميدان ۾ |url=https://www.thehindu.com/sport/reviving-tradition-karrasamu-returns-to-andhra-pradeshs-martial-arts-scene/article68104887.ece |last=Ganguly |first=Nivedita |date=26 April 2024 |access-date=17 July 2024 |work=[[دي هندو]]|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

آنڌرا پرديش اسپورٽس اٿارٽي راندين جي ڍانچي جي ترقي، ڪوچنگ ۽ راندين جي واڌاري وارين منصوبن جي انتظام سنڀالي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Boda |first1=Tharun |title=مقصد اهو آهي ته بند پيل راندين جا ميدان عوام لاءِ دستياب ڪيا وڃن |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/aim-is-to-make-defunct-sports-arenas-available-for-the-public/article66171450.ece |access-date=21 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt; [[اسپورٽس اٿارٽي آف انڊيا]] (ايس اي آءِ) {{as of|2022|lc=y}} آندھرا پرديش ۾ ٽي تربيتي مرڪز هلائي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=سالياني رپورٽ ۽ حساب ڪتاب – ايس اي آءِ |date=2022 |publisher=نوجوانن جي معاملن ۽ راندين واري وزارت، حڪومتِ هند |page=93 |url=https://sportsauthorityofindia.nic.in/sai/public/assets/pdfs/annualreports/2021-22/SAI_AR_English_2021-22.pdf |access-date=21 August 2024}}&lt;/ref&gt; ڊاڪٽر واءِ ايس آر اسپورٽس اسڪول، پُتلَمپَلّي، ضلعو ڪڊاپا کي 2021ع ۾ ''[[کيلو انڊيا]]'' مرڪزِ ڪماليت طور ترقي ڏيڻ لاءِ چونڊيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=کيلو انڊيا ڪڊاپا جي واءِ ايس آر اسپورٽس اسڪول ۾ سهولتن کي اپگريڊ ڪري سگهي ٿو |url=https://www.deccanchronicle.com/sports/in-other-news/280621/khelo-india-may-upgrade-the-facilities-in-kadapas-ysr-sports-school.html |access-date=21 August 2024 |work=[[ڊيڪن ڪرونيڪل]] |date=28 June 2021}}&lt;/ref&gt; [[ڊاڪٽر واءِ ايس راجاسيکھرا ريڊي اي سي اي–وي ڊي سي اي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]]، وشاکھاپٽنم ۾، بين الاقوامي ڪرڪيٽ مقابلن جي ميزباني لاءِ مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=اي سي اي–وي ڊي سي اي اسٽيڊيم بيٽرز جي جنت طور شهرت مضبوط ڪري ٿو |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/aca-vdca-stadium-bolsters-its-reputation-as-a-batters-paradise/article68025850.ece |access-date=25 August 2024 |work=[[دي هندو]] |date=4 April 2024}}&lt;/ref&gt;

[[پُليلا گوپي چند]] ڀارتي [[بيڊمينٽن]] جو اڳوڻو رانديگر آهي. هن 2001ع ۾ [[آل انگلينڊ اوپن بيڊمينٽن چيمپيئن شپ]] کٽي، ۽ [[پراڪاش پڊوڪون]] کان پوءِ اهو اعزاز حاصل ڪندڙ ٻيون ڀارتي بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آزادي جا 75 سال، ڀارتي راندين جا 75 يادگار لمحات: نمبر 29 – 11 مارچ 2001: پُليلا گوپي چند آل انگلينڊ چيمپيئن شپ کٽي |url=https://sportstar.thehindu.com/badminton/75-years-independence-iconic-moments-indian-sports-pullela-gopichand-wins-all-england-championships-march-11-2001/article38506915.ece |work=[[دي هندو]] |access-date=19 August 2024 |date=29 June 2022}}&lt;/ref&gt; [[پي وي سنڌھو]] ڀارت جي سڀ کان ڪامياب رانديگرن مان هڪ آهي، جنهن اولمپڪس ۽ [[بي ڊبليو ايف ورلڊ ٽور]] جهڙن اهم مقابلن ۾ تمغا کٽيا، جن ۾ [[2019 بي ڊبليو ايف ورلڊ چيمپيئن شپ]] ۾ سون جو تمغو به شامل آهي. هوءَ پهرين ڀارتي آهي جنهن بيڊمينٽن ۾ عالمي چيمپيئن بڻجڻ جو اعزاز حاصل ڪيو ۽ ٻي ڀارتي آهي جنهن لڳاتار ٻه اولمپڪ تمغا کٽيا.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2021 |title=پي وي سنڌھو ٽوڪيو 2020 ۾ برانز سان بار بار تمغا کٽيندڙن جي چونڊيل فهرست ۾ شامل |url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze |access-date=1 August 2021 |publisher=انٽرنيشنل اولمپڪ ڪميٽي |archive-date=1 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801170847/https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪرنام ماليسواري]] پهرين ڀارتي عورت آهي جنهن [[اولمپڪ تمغو]] کٽيو. هن 2000ع جي اولمپڪ راندين ۾ 69 ڪلوگرام وزن کڻڻ واري مقابلي ۾ ڪانسي جو تمغو حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Ganguly|first=Meenakshi|date=27 December 2000 |url=http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2054437%2C00.html |access-date=5 January 2013|title=ڳالهيون: ‘مون پنهنجي ملڪ لاءِ جيڪو ٿي سگهيو سو ڪيو’|magazine=Time|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105183659/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2054437%2C00.html |archive-date=5 January 2013 }}&lt;/ref&gt; سريڪانتھ ڪِدامبي، هڪ بيڊمينٽن رانديگر، 2021ع ۾ مردن جي سنگلز ۾ عالمي چيمپيئن شپ جي فائنل تائين پهچندڙ ۽ چاندي جو تمغو کٽيندڙ پهريون ڀارتي بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=سريڪانتھ ڪدامبي |url=https://olympics.com/en/athletes/srikanth-kidambi |publisher=انٽرنيشنل اولمپڪ ڪميٽي |access-date=28 October 2022 |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028095843/https://olympics.com/en/athletes/srikanth-kidambi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; رياست 2022ع ۾ منعقد ٿيل 36هين قومي راندين ۾ 16 تمغا حاصل ڪيا ۽ مقابلي ۾ 21هين درجي تي رهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/national-games-ap-settles-with-16-medals-21st-rank/article66002671.ece |title=قومي رانديون: اي پي 16 تمغن سان 21هين درجي تي |date=12 October 2022 |access-date=28 May 2023 |website=[[دي هندو]] |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528061533/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/national-games-ap-settles-with-16-medals-21st-rank/article66002671.ece |url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022ع ۾ چين ۾ ٿيل 19هين ايشيائي راندين ۾ رياست جي رانديگرن ٽينس، تيراندازي، بيڊمينٽن، ائٿليٽڪس، شطرنج ۽ ڪرڪيٽ ۾ 11 تمغا حاصل ڪيا.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ايشيائي راندين جا تمغيدار آندھرا پرديش مان وزيراعليٰ جاگن سان ملاقات |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/asian-games-medalists-from-andhra-pradesh-call-on-chief-minister-jagan/article67442583.ece |last=GVR |first=Subba Rao |date=20 October 2023 |work=[[دي هندو]] |access-date=16 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716102442/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/asian-games-medalists-from-andhra-pradesh-call-on-chief-minister-jagan/article67442583.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023ع جي ڇهين ايڊيشن ''کيلو انڊيا يوتھ گيمز'' ۾ 27 تمغا کٽي رياست 13هين پوزيشن تي رهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=آنڌرا پرديش جا رانديگر 27 تمغا کٽي، جن ۾ 7 سون جا شامل |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sportspersons-from-andhra-pradesh-win-27-medals-including-7-gold-in-khelo-india-youth-games/article67797042.ece |date=31 January 2024 |access-date=16 July 2024 |work=[[دي هندو]] |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716102441/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sportspersons-from-andhra-pradesh-win-27-medals-including-7-gold-in-khelo-india-youth-games/article67797042.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آنڌرا پرديش]] 
[[زمرو:ڏکڻ ھندستان]]
[[زمرو:ڀارت جي رياستون]]

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links}}

=== حڪومت ===
* {{Official website}}

=== عام ڄاڻ ===
* {{OSM relation|2022095}}

{{آنڌرا پرديش موضوعات}}
{{آنڌرا پرديش جون رياستي ايجنسين}}
{{ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا}}
{{subject bar|جاگرافي|ايشيا|ڀارت|auto=1}}
{{Authority control}}

[[زمرو:آنڌرا پرديش| ]]
[[زمرو:ڏکڻ ڀارت]]
[[زمرو:ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا]]
[[زمرو:1956ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:1956ع ۾ ڀارت ۾ قيام]]</text>
      <sha1>gmndizk15e8n6vt83b64c6kt1cf8hqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>West Corporation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52212</id>
    <redirect title="انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)" />
    <revision>
      <id>374331</id>
      <parentid>169449</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ويسٽ ڪارپوريشن]] to [[انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)]]</comment>
      <origin>374331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="9vguacp6dji6qpvuwkxdex30opn2zze" xml:space="preserve">#چوريو [[انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)]]</text>
      <sha1>9vguacp6dji6qpvuwkxdex30opn2zze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڊونيشيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55381</id>
    <revision>
      <id>374360</id>
      <parentid>338156</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27094" sha1="mngtunxz65yusn5ufmi5r5d39otdnwe" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ريپبلڪ آف انڊونيشيا
| common_name = انڊونيشيا
| native_name = Republik Indonesia&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[بهاسا انڊونيشيا]])&lt;/small&gt;
| image_flag = Animated-Flag-Indonesia.gif
| image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg
| symbol_type = قومي نشان
| national_motto = &quot;Bhinneka Tunggal Ika&quot; &lt;small&gt;(پراڻي جاوائي ٻولي)&lt;/small&gt;
&lt;br/&gt;(سنڌي: &quot;تنوع ۾ وحدت&quot;)&lt;br/&gt;'''قومي نظريو''':  '''پنج شيلا'''&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://countrystudies.us/indonesia/86.htm|title=Pancasila|publisher=U.S. Library of Congress|date=3 February 2017|accessdate=5 February 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205010135/http://countrystudies.us/indonesia/86.htm|archivedate=5 February 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Vickers|2005|p=117}}
| national_anthem = ''[[انڊونيشيا رايا]]''&lt;br/&gt;{{small|(سنڌي: &quot;عظيم انڊونيشيا&quot;)}}&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;center&gt; &lt;/center&gt;
| image_map = Indonesia (orthographic projection).svg
| map_width = 380px
| map_caption = سائي رنگ ۾ ڏيکاريل انڊونيشيا جي اختيار وارا علائقا
| capital = [[جڪارتا]]
| largest_city = [[جڪارتا]]
| coordinates = {{Coord|6|10.5|S|106|49.7|E|type:city}}
| languages_type = سرڪاري ٻولي &lt;br/&gt; {{nobold|قومي ٻولي}}
| languages = [[انڊونيشيائي ٻوليون]]
| languages2_type = تسليم شده ٻوليون
| languages2_sub = yes
| languages2 = جاوائي، سونڊائي ۽ ست سئو ٻيون ٻوليون
| ethnic_groups_year = 2010ع
| ethnic_groups = جاوائي %40.22&lt;br&gt;سنڊانائي %15.5&lt;br&gt;باقي ٻيا نسلي گروهه %44.28&lt;ref name=&quot;BPS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan,%20Suku%20Bangsa,%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|title=Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians|language=id|author=Na'im, Akhsan; Syaputra, Hendry|publisher=Statistics Indonesia|date=2010|accessdate=23 September 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923194534/http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan,%20Suku%20Bangsa,%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|archivedate=23 September 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| religion_year = 2010ع
| religion = 87.2٪ [[اسلام]]
* 9.9٪ [[عيسائيت]]
* 1.7٪ [[هندوازم|هندو مت]]
* 0.7٪ [[ٻڌمت]]
* 0.2٪ ڪنفيوشسزم ۽ ٻيا&lt;ref name=&quot;sp2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=321&amp;wid=0|title=2010 Census: Population by Region and Religion|publisher=Statistics Indonesia|date=15 May 2010|accessdate=20 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
| demonym = [[انڊونيشين]]
| government_type = وحداني، صدارتي آئيني جمهوريه
| leader_title1 = صدر
| leader_name1 = جوڪو ودودو
| leader_title2 = نائب صدر
| leader_name2 = جوڏف ڪلا
| leader_title3 = عوامي نمائندن جي ڪائونسل جو اسپيڪر
| leader_name3 = بامبنگ سوئيستايو
| leader_title4 = علاقائي نمائندن جي ڪائونسل جو اسپيڪر
| leader_name4 = عثمان سپاٽا اوڊنگ
| leader_title5 = چيف جسٽس
| leader_name5 = محمد حطا علي
| legislature = پيپلز ڪنسلٽيٽو اسيمبلي (MPR)
| upper_house = ريجنل ريپرزنٽيٽو ڪائونسل (DPD)
| lower_house = پيپلز ريپريزنٽيٽو ڪائونسل (DPR)
| sovereignty_type = انڊونيشيا جي تاريخ
| established_event1 = ھندو ۽ ٻڌ بادشاھتون
| established_date1 = ٻي صدي عيسوي
| established_event2 = اسلامي سلطنتون
| established_date2 = 13 صدي عيسوي
| established_event3 = ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني
| established_date3 = 20 مارچ 1602ع
| established_event4 = ڊچ ايسٽ انڊيز
| established_date4 = 1 جنوري 1800ع
| established_event5 = جاپاني قبضو
| established_date5 = 9 مارچ 1942ع
| established_event6 = انڊونيشيا جي [[نيدرلينڊز]] کان آزادي جو اعلان
| established_date6 = 17 آگسٽ 1945ع
| established_event7 = يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف انڊونيشيا (USI)
| established_date7 = 27 ڊسمبر 1949ع
| established_event8 = [[يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف انڊونيشيا جو ٽٽڻ]]
| established_date8 = 17 آگسٽ 1950ع
| area_km2 = 1904569&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|accessdate=31 October 2007|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archivedate=31 October 2007|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| area_label = زميني علائقو
| area_rank = 14هون
| area_sq_mi = 735358 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water = 
| area_label2 = پاڻي (سيڪڙو)
| area_data2 = 4.85
| population_estimate = {{UN_Population|Indonesia}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = 237
| GDP_PPP_year = 2018ع
| GDP_PPP_rank = 7هون
| GDP_PPP_per_capita = 13,120 آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;imf18&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 96th
| GDP_nominal = 1.092 ٽريلين آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;imf18&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year = 2018ع
| GDP_nominal_rank = 16هون
| GDP_nominal_per_capita = 4,116 آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;imf18&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 114هون
| Gini = 39.0
| Gini_year = 2016ع
| Gini_change = decrease &lt;!--increase//steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indonesia-investments.com/id/news/todays-headlines/gini-ratio-indonesia-declines-economic-inequality-narrows/item7113|title=GINI Ratio Indonesia Declines: Economic Inequality Narrows|publisher=Indonesia Investments|date=20 August 2016|accessdate=27 June 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170627001246/https://www.indonesia-investments.com/id/news/todays-headlines/gini-ratio-indonesia-declines-economic-inequality-narrows/item7113|archivedate=27 June 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = 0.689
| HDI_year = 2015ع
| HDI_change = واڌارو
| HDI_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=Human Development Report 2016: Human Development for Everyone|publisher=United Nations Development Programme|date=21 March 2017|accessdate=18 July 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170718200510/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|archivedate=18 July 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 113هون
| currency = انڊونيشين روپيو (Rp)
| currency_code = IDR
| time_zone = [[Time in Indonesia|various]]
| utc_offset = +7 to +9
| date_format = DD/MM/YYYY
| drives_on = left &lt;!--Note that this refers to the side of the road used, not the seating of the driver--&gt;
| calling_code = [[+62]]
| cctld = [[.id]]
| official_website = [http://www.indonesia.go.id/en.html indonesia.go.id]
}}

'''انڊونيشيا''' (Indonesia) هن ملڪ جو سرڪاري نالو جمهوريه انڊونيشيا آهي، جنهن جو پراڻو نالو نوسانتارا هو. [[هندي سمنڊ]] جي نسبت سان کيس انڊونيشيا چيو ويو. هي ڏکڻ اوڀر ايشيا جو اسلامي ملڪ آهي. هن جي اتر ۾ [[ملائيشيا]] ۽ [[ملاڪا]]، ڏکڻ ۾ [[چيني سمنڊ]]، [[سليبيز سمنڊ]] ۽ [[فلپائن]]، اولهه ۾ [[پيسفڪ سمنڊ|پئسِفڪ سمنڊ]]، اوڀر ۾ [[پاپوا نيو گني]] ۽ [[آرافورا سمنڊ]]، ڏکڻ اولهه ۾ هندي سمنڊ ۽ اتر- اولهه ۾ [[انڊيمان سمنڊ]] آهن. انڊونيشيا 13,677 ٻيٽن تي ٻڌل ٻيٽن جو ڳٽڪو آهي. جيڪي اوڀر کان اولهه تائين 5,150 ڪلوميٽر (3,200 چورس ميل) جي ڊيگھه ۽ اتر کان ڏکڻ تائين 1,930 ڪلوميٽر (1,200 ميل) جي ويڪر ۾ پکڙيل آهن. انهن ٻيٽن جي پکيڙ آسٽريليا جي اتر تائين آهي. انڊونيشيا جي ڪل پکيڙ 19,06,200 چورس ڪلوميٽر (7,35,800 چورس ميل) ۽ آبادي 22 ڪروڙ آهي. انڊونيشيا جي گاديءَ جو هنڌ [[جڪارتا]] (Jakarta) آهي. هتان جي سرڪاري ٻولي [[ڀاشا|ڀاشا-انڊونيشيا]] آهي، جڏهن ته [[ملائي ٻولي|ملائي]]، جاوي ۽ باتڪ پڻ ڳالهائجن ٿيون. 

ملڪ جو اڌ حصو جابلو آهي، 65 سيڪڙو ايراضي ساوڪ ڀريل ٻيلن سان ڍڪيل آهي. سڀ کان مٿانهون هنڌ يونيڪ جايا (بلندي 5,030 ميٽر) آهي. هن ملڪ جي موسم خط استوا جي ويجھو هئڻ ۽ خط سرطان ۽ خط جدي جي وچ ۾ هئڻ ڪري گرم هوندي آهي. هتي برسات گھڻي پوندي آهي. انڊونيشيا جي مکيه زرعي پيداوار، [[چانور]]، [[مڪئي]]، [[پٽاٽو|پٽاٽا]]، [[ناريل]]، [[ڪمند]]، [[رٻڙ]]، [[کجور]]، کؤنر، گجر، [[چانهہ|چانهه]]، [[ڪافي (شربت)|ڪافي]] ۽ [[مصالحو|مصالحا]] آهن. مکيه صنعتن ۾ [[ٽيڪسٽائل|ٽيڪسٽائيل]]، [[ڪاغذ]]، [[سيمنٽ]]، [[گاڏيون]]، [[سائيڪل|سائيڪلون]]، [[ٽائر]]، [[رٻڙ|رٻڙ جون شيون،]] [[پيٽروليم|پيٽروليم جون شيون]]، [[ڪاٺ|پلاءِ ووڊ]] اچي وڃن ٿيون. هتي جي مکيه معدنيات ۾ [[تيل|معدني تيل]]، [[گيس|قدرتي گئس]]، [[ٽامو]]، [[نڪل]]، [[ايلومينيم|ايلومينم]]، [[قلعي]]، [[ڪوئلو]]، باڪسائيٽ، مينگانيز، [[تيزاب]]، [[ڪروميم]]، [[قلعي|ٽن]] ۽ [[چاندي]] شامل آهن.

== تاريخ ==
انڊونيشيا جي تاريخ، تاريخ کان به اڳ جي آهي. عام انسانيات جي ماهرن جو خيال آهي ته بندري قد وارو قديم انساني نسل هتي آباد هو. جاوا مان نڪتل 5 لک سال پراڻا انساني ڍانچا مليا آهن. پٿر جي زماني ۾ هتي ڪاري نسل جا بندرا ماڻهو آباد ٿيا. جن جو مذهب مظاهر پرستي هو ۽ جيڪي وحشي قبيلن واري جيوت گذاريندا هئا ۽ اڄ به جابلو علائقن جي اندروني حصن ۾ آباد آهن. هتي ستين ۽ اٺين صديءَ ۾ دلينڊرا ۽ سري وجايا نالي وڏيون سلطنتون قائم ٿيون. يارهين صديءَ ۾ ڪيدري سلطنت جو اوج ٿيو. ان زماني ۾ هتي مسلمان واپاري اسلام جي روشني کڻي آيا. عرب ۽ هندوستاني واپارين سماترا ٻيٽ ۾ سڀ کان اڳ ۾ اسلام جي تبليغ ڪئي. ٻي عالمي جنگ دؤران 1942ع ۾ جاپان انڊونيشيا تي قبضو ڪيو، جنهن سان ولنديزي اقتدار جي خاتمي جي راهه هموار ٿي. 12 مارچ 1966ع تي آرمي چيف جنرل سوهارتو صدارت تي قابض ٿي سوئيڪارنو کي تاحيات صدر ۽ وزيراعظم جي عهدي تان لاهي نظربند ڪيو. انهيءَ حالت ۾ سوئيڪارنو 21 جون 1970ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. انڊونيشيا جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 27 ڊسمبر 1949ع آهي ۽ گڏيل قومن جي اداري (UNO) جي ميمبرشپ 28 سيپٽمبر 1950ع کان اٿس. سنڌ جا [[سنڌ ورڪي]] واپاري جاوا ۽ سوماترا تائين وڃي ڪمائي شاهوڪار ٿيندا هئا، ان حوالي سان سنڌيءَ ۾ عيش ڪرڻ لاءِ ”جاوا ڪرڻ“ جو اصطلاح موجود آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=انڊونيشيا{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي== 
انڊونيشيا ويڪرائي ڦاڪ °11 ڏکڻ ۽ °6 اتر ۽ ڊگھائي °95 اوڀر ۽ °141 اوڀر جي وچ ۾ آهي. هڪ بين البراعظمي ملڪ جيڪو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ اوشيانا تي پکڙيل آهي، اهو دنيا جي سڀ کان وڏي آرڪيپلاجڪ رياست آهي، جيڪا 5,120 ڪلوميٽر (3,181 ميل) اوڀر کان اولهه ۽ 1,760 ڪلوميٽر (1,094 ميل) اتر کان ڏکڻ تائين پکڙيل آهي. ملڪ جي سامونڊي ۽ سيڙپڪاري معاملن واري وزارت جو چوڻ آهي ته انڊونيشيا ۾ 17,504 ٻيٽ آهن (جن مان 16,056 گڏيل قومن ۾ رجسٽر ٿيل آهن) خط استوا جي ٻنهي پاسن تي پکڙيل آهن، جن مان لڳ ڀڳ 6,000 غير آباد آهن. سڀ کان وڏا ٻيٽ سماترا، جاوا، بورنيو (برونائي ۽ ملائيشيا سان حصيداري ٿيل)، سولاويسي ۽ نيو گني (پاپوا نيو گني سان گڏيل) آهن. انڊونيشيا جون زميني سرحدون ملائيشيا سان بورنيو ۽ سيبتڪ، نيو گني جي ٻيٽ تي پاپوا نيو گني، تيمور جي ٻيٽ تي اوڀر تيمور ۽ سنگاپور، ملائيشيا، ويٽنام، فلپائن، پالاؤ ۽ آسٽريليا سان سامونڊي سرحدون آهن. 4,884 ميٽر (16,024 فوٽ) تي، پنڪيڪ جايا (Puncak Jaya) انڊونيشيا جي بلند ترين چوٽي آهي ۽ سماترا ۾ ٽوبا ڍنڍ (Lake Toba) سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي، جنهن جي ايراضي 1,145 اسڪوائر ڪلوميٽر (442 اسڪوائر ميل) آهي. انڊونيشيا جون سڀ کان وڏيون نديون ڪالمنٽان ۽ نيو گني ۾ آهن ۽ انهن ۾ ڪپوا، بارٽو، ممبرامو، سيپڪ ۽ مهاڪام شامل آهن. اهي ٻيٽ جي درياهه جي آبادين جي وچ ۾ رابطي ۽ ٽرانسپورٽ لنڪ جي طور تي ڪم ڪن ٿا.

==حڪومت ۽ سياست== 
انڊونيشيا هڪ جمهوري ملڪ آهي جنهن ۾ صدارتي نظام آهي. 1998 ۾ نئين آرڊر جي زوال کان پوء، سياسي ۽ حڪومتي ڍانچي ۾ زبردست سڌارا آيا، چار آئيني ترميمن سان ايگزيڪيوٽو، قانون سازي ۽ عدالتي شاخن کي بحال ڪيو. انهن مان مکيه مختلف علائقائي ادارن کي طاقت ۽ اختيار آهي. انڊونيشيا جو صدر رياست جو سربراهه ۽ حڪومت جو سربراهه، انڊونيشيا جي قومي هٿياربند فوجن  Tentara Nasional Indonesia (TNI) جو ڪمانڊر انچيف ۽ گهرو گورننس، پاليسي سازي، ۽ پرڏيهي معاملن جو ڊائريڪٽر آهي. صدر وڌ ۾ وڌ ٻه لڳاتار پنجن سالن جي مدت تائين خدمت ڪري سگهي ٿو. 

قومي سطح تي اعليٰ ترين نمائندو ادارو پيپلز ڪنسلٽيٽو اسيمبلي, مجلس پرموسياورتن راڪيات) (MPR) آهي. ان جا مکيه ڪم آئين جي حمايت ۽ ترميم ڪري رهيا آهن، صدر جو افتتاح ۽ مواخذي ۽ رياستي پاليسي جي وسيع خاڪي کي رسمي ڪرڻ آهي. MPR ٻن گھرن تي مشتمل آھي؛ عوام جي نمائندي ڪائونسل, ديوان پروڪيلان دارا (DPR)، 575 ميمبرن سان، ۽ علائقائي نمائندي ڪائونسل, ديوان پرواکلان دارا (DPD)، 136 ميمبرن سان. ڊي پي آر قانون سازي پاس ڪري ٿو ۽ ايگزيڪيوٽو شاخ جي نگراني ڪري ٿو. 1998 کان وٺي سڌارن قومي گورننس ۾ ان جي ڪردار کي واضح طور تي وڌايو آهي، جڏهن ته DPD علائقائي انتظام جي معاملن لاء هڪ نئون چيمبر آهي. سڀ کان وڌيڪ سول تڪرار رياست جي عدالت (Pengadilan Negeri) جي سامهون ظاهر ٿيندا آهن؛ اپيلون هاءِ ڪورٽ (Pengadilan Tinggi) جي اڳيان ٻڌيون وڃن ٿيون. انڊونيشيا جي سپريم ڪورٽ (محڪمه اگونگ) عدالتي شاخ جي اعليٰ ترين سطح آهي ۽ حتمي بندش جي اپيلن کي ٻڌي ٿي ۽ ڪيس جو جائزو وٺندي آهي. ٻين عدالتن ۾ آئيني عدالت (محڪمه ڪانسٽيٽسي) شامل آهي جيڪا آئيني ۽ سياسي معاملن کي ٻڌي ٿي، ۽ مذهبي عدالت (پينگاديلان اگاما)، جيڪا ڪوڊ ٿيل اسلامي پرسنل لا (شريعت) جي ڪيسن کي منهن ڏئي ٿي. ان کان علاوه، جوڊيشل ڪميشن (ڪوميسي جوڊيسيل) ججن جي ڪارڪردگي جي نگراني ڪندو آهي.

==معيشت==
انڊونيشيا هڪ مخلوط معيشت آهي جنهن ۾ نجي شعبي ۽ حڪومت اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ واحد G-20 ميمبر رياست جي طور تي, ملڪ علائقي ۾ سڀ کان وڏي معيشت آهي ۽ هڪ نئين صنعتي ملڪ جي طور تي درجه بندي ڪئي وئي آهي. 2023 جي اندازي مطابق, اها دنيا جي 16هين وڏي معيشت آهي جيڪا GDP جي لحاظ کان 7هين نمبر تي آهي. پي پي پي ۾ في کس جي ڊي پي 15,835 آمريڪي ڊالر آهي، جڏهن ته في کس جي ڊي پي 5,108 آمريڪي ڊالر آهي. خدمتون معيشت جو سڀ کان وڏو شعبو آهي ۽ جي ڊي پي (2018) جو 43.4 سيڪڙو آهي، ان کان پوءِ صنعت (39.7 سيڪڙو) ۽ زراعت (12.8 سيڪڙو) آهي. 2009 کان وٺي، هن ٻين شعبن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ماڻهن کي ملازمت ڏني آهي. مجموعي مزدور قوت جو 47.7 سيڪڙو جي حساب سان. ان کان پوءِ زراعت (30.2 سيڪڙو) ۽ صنعت (21.9 سيڪڙو) آهي. وقت سان گڏ، معيشت جي جوڙجڪ ۾ ڪافي تبديلي آئي آهي. تاريخي طور تي، هن کي زراعت ڏانهن تمام گهڻو وزن ڏنو ويو آهي. 1950ع ۽ 1960ع واري ڏهاڪي ۾ معاشي ترقيءَ جي ان جي مرحلن ۽ حڪومتي پاليسين ٻنهي جي عڪاسي ڪري ٿي ته جيئن زرعي خودمختياريءَ کي وڌايو وڃي. 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ صنعتي ۽ شهري ٿيڻ جو هڪ بتدريج عمل شروع ٿيو ۽ 1980ع جي ڏهاڪي ۾ تيزيءَ سان تيل جي قيمتن ۾ گهٽتائي ڏسڻ ۾ آئي، حڪومت جو ڌيان تيل جي برآمدات کان پري ۽ تيار ڪيل برآمدات ڏانهن ڪرڻ تي آهي. اها ترقي سڄي 1980 ۽ ايندڙ ڏهاڪي ۾ 1990 جي تيل جي قيمت جي جھٽڪي جي باوجود جاري رهي. جنهن دوران جي ڊي پي 7.1 سيڪڙو جي سراسري شرح سان وڌي وئي. نتيجي ۾ غربت جي شرح 60 سيڪڙو کان گهٽجي 15 سيڪڙو ٿي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾ واپاري رڪاوٽن جي گھٽتائي معيشت کي عالمي سطح تي وڌيڪ مربوط ڪيو. ترقي 1997 ايشيائي مالي بحران سان ختم ٿي وئي. 
نسبتا مستحڪم افراط زر ۽ جي ڊي پي ڊي فلٽر ۾ اضافو ۽ صارفين جي قيمت انڊيڪس تازو سالن ۾ مضبوط معاشي ترقي ۾ مدد ڪئي آهي. 2007 کان 2019 تائين، سالياني واڌ, بينڪن جي شعبي ۾ بهتري ۽ گهريلو واپرائڻ جي ڪري, 4 سيڪڙو ۽ 6 سيڪڙو جي وچ ۾ تيز ٿي وئي. 2019 تائين، آبادي جو 9.41 سيڪڙو غربت جي لڪير کان هيٺ رهندو هو، ۽ سرڪاري کليل بيروزگاري جي شرح 5.28 سيڪڙو هئي. عالمي COVID-19 جي وبائي مرض جي پهرين سال دوران ، معيشت 1997 جي بحران کان پوءِ پنهنجي پهرين کساد بازاري جو شڪار ٿي پر ايندڙ سال ۾ بحال ٿي وئي.
انڊونيشيا وٽ قدرتي وسيلا آهن. ان جي بنيادي صنعتن ۾ مڇي مارڻ، پيٽروليم، ڪاٺ، ڪاغذ جي شين، ڪپهه جو ڪپڙو، سياحت، پيٽروليم کان کني، قدرتي گئس، باڪسائٽ، ڪوئلي ۽ ٽين آهن. ان جون مکيه زرعي پيداوارون چانور، ناريل، سويابين، ڪيلا، ڪافي، چانهه، کجيءَ، رٻڙ ۽ ڪمند آهن. اهي شيون ملڪ جي برآمدات جو هڪ وڏو حصو ٺاهين ٿيون، جن ۾ پام آئل ۽ ڪوئلي جي برڪيٽ شامل آهن جيئن ته برآمداتي شين ۾ اهم آهن. ريفائنڊ ۽ خام پيٽروليم کان علاوه بنيادي درآمدات، ٽيليفون، گاڏين جا پرزا ۽ ڪڻڪ جي اضافي وارداتن جي اڪثريت کي ڍڪي ٿو. چين، آمريڪا، جپان، سنگاپور، انڊيا، ملائيشيا، ڏکڻ ڪوريا ۽ ٿائيلينڊ انڊونيشيا جي پرنسپل ايڪسپورٽ مارڪيٽن ۽ امپورٽ پارٽنر آهن.

==ڊيموگرافڪ==
2020 جي مردم شماري ۾ انڊونيشيا جي آبادي 270.2 ملين رڪارڊ ڪئي وئي. جاوا دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ٻيٽ آهي، جتي ملڪ جي 56 سيڪڙو آبادي رهي ٿي. آبادي جي کثافت 141 ماڻهو في اسڪوائر ڪلوميٽر (365 في اسڪوائر ميل) آهي، دنيا ۾ 88هين نمبر تي آهي، جيتوڻيڪ جاوا جي آبادي جي کثافت 1,067 ماڻهو في اسڪوائر ڪلوميٽر (2,435 في اسڪوائر ميل) آهي. 1961 ۾، پهرين پوسٽ-نوآبادياتي مردم شماري ۾ ڪل 97 ملين ماڻهن کي رڪارڊ ڪيو ويو. 2030 تائين ان جي لڳ ڀڳ 295 ملين ۽ 2050 تائين 321 ملين تائين وڌڻ جو امڪان آهي. ملڪ ۾ هن وقت نسبتاً نوجوان آبادي آهي، جنهن جي وچين عمر 30.2 سال آهي (2017 جو اندازو). 

آبادي جي پکيڙ سڄي جزيري ۾، مختلف رھائشن ۽ ترقيءَ جي سطحن سان، جڪارتا جي ميگا شھر کان وٺي پاپوا ۾ اڻ ڄاتل قبيلن تائين  اڻ برابري آھي. 2017 تائين، اٽڪل 54.7 سيڪڙو آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي. جڪارتا ملڪ جو پرائيميٽ شهر آهي ۽ عالمي سطح تي ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهري علائقو آهي، جنهن ۾ 34 ملين کان وڌيڪ آبادي آهن. اٽڪل 8 ملين انڊونيشيا پرڏيهه ۾ رهن ٿا؛ ملائيشيا، هالينڊ، سعودي عرب، تائيوان، ڏکڻ آفريڪا، سنگاپور، هانگ ڪانگ، آمريڪا ۽ آسٽريليا ۾ سڀ کان وڌيڪ آباد آهن.

==ثقافت== 
انڊونيشيا جي آرڪيپيلاگو جي ثقافتي تاريخ ٻن هزارن سالن کان وڌيڪ آهي. هندستان جي برصغير ​، سرزمين چين، وچ اوڀر، يورپ، ميلانيشيا ۽ آسٽريليا جي ماڻهن جي اثرن تاريخي طور تي آرڪيپيلاگو جي ثقافتي، لساني ۽ مذهبي جوڙجڪ کي شڪل ڏني آهي. نتيجي طور، جديد ڏينهن جي انڊونيشيا ۾ هڪ گهڻ ثقافتي، گهڻ لساني ۽ گهڻ نسلي سماج آهي، جيڪو خاص طور تي اصل مقامي ثقافتن کان مختلف آهي. انڊونيشيا ۾ هن وقت يونيسڪو جي غيرمعمولي ثقافتي ورثي جون تيرهن شيون آهن، جن ۾ ويانگ پپٽ ٿيٽر، ڪرس، باٽڪ، پينڪڪ سلات، انگڪلنگ، گيملان، ۽ روايتي باليني ناچ جا ٽي صنف شامل آهن.

پوري دنيا جي 57 مسلمان ملڪن ۾ سڀ کان وڏو مسلمان آباديءَ وارو ديش انڊونيشيا آھن، جنھن جي آبادي 28 ڪروڙ آھي، جنھن منجھان رڳو 40 لک ھندو آھن، جيڪي بہ گھڻي ڀاکي ھڪ صوبي باليءَ ۾ رھن ٿا.

انڊونيشيا سرڪاري طور ھڪ سيڪيولر ملڪ آھي، جنھن ۾ اسلام سان گڏ ڪيٿولڪ عيسائيت، پروٽيسٽنٽ عيسائيت، ھندو ڌرم، ٻُڌ ڌرم ۽ ڪنفيوشزم سرڪاري مذھب آھن.

انڊونيشيا دنيا جو اڪيلو مُلڪ آھي، جيڪو عربن، ايرانين، افغانين يا ترڪن جي ڪاھي اچي حملي ڪرڻ کان سواءِ ئي مسلمانواپارين جي تبليغ جي ذريعي مسلمان ٿيو ھئو، تنھنڪري انڊونيشيا جا مسلمان امن پسند آھن.

انڊينيشيا جي مسلمانن پنھنجي قومي ثقافت (نمستي يا ھٿ جوڙ) جي قومي روايت ناھي ڇڏي، انڊونيشيا جو ھر ھڪ مسلمان ڀلي ڪعبي ۾ بيٺو ھجي، پر ھٿ جوڙي نمسڪار ڪندو آھي.

انڊونيشيا کي آزادي ڏياريندڙ سُڪارنو پنھنجي ڌيءُ جو نالو ميگھاوتي رکيو جيڪا انڊونيشيا جي صدر ٿي ھئي، ميگھاوتيءَ پنھنجي ڌيءُ جو نالو مھاراڻي ڪوشليا ديوي رکيو جيڪا ھن وقت انڊونيشيا جي قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر آھي. 

انڊونيشيا جي سرڪاري ٽي وي ۽ سرڪاري ريڊيو تي پڻ روزانو قرآن جي تلاوت سان گڏ رامائڻ پڙھيو وڃين ٿو.&lt;ref&gt;محقق؛ ڊاڪٽر برڪت نوناري&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:انڊونيشيا]]
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:آسيان]]
[[زمرو:G-7 جا ميمبر ملڪ]]
[[زمرو:ٻن کنڊن ۾ ملڪ]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]]
[[زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيا]]
[[زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:بي آر آءِ سي ايس قومون]]
[[زمرو:مالي ٻولي ڳالھائڻ وارا ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:هندي وڏي سمنڊ ۾ ٻيٽن جا ميڙ]]
[[زمرو:ٽائيگر ڪب معيشتون]]
[[زمرو:آتش فشاني آرڪ ٻيٽ]] 
[[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ|انڊونيشيا]] 
[[زمرو:آسيان جون ميمبر رياستون]]
[[زمرو:پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جا ميڙ]] 
[[زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيا سامونڊي ملڪ]] 
[[زمرو:1945 ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>mngtunxz65yusn5ufmi5r5d39otdnwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مهراڻ يونيورسٽي ريسرچ جنرل آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56117</id>
    <redirect title="مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي جرنل" />
    <revision>
      <id>374333</id>
      <parentid>182980</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي رسالو]] to [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي جرنل]]</comment>
      <origin>374333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="h4wfksotzntk14nsk17wj86s9qap3tw" xml:space="preserve">#چوريو [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي جرنل]]</text>
      <sha1>h4wfksotzntk14nsk17wj86s9qap3tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مهراڻ يونيورسٽي انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي جو کوجنا رسالو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56150</id>
    <redirect title="مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي جرنل" />
    <revision>
      <id>374332</id>
      <parentid>182946</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي رسالو]] to [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي جرنل]]</comment>
      <origin>374332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="h4wfksotzntk14nsk17wj86s9qap3tw" xml:space="preserve">#چوريو [[مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي جرنل]]</text>
      <sha1>h4wfksotzntk14nsk17wj86s9qap3tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو ڪووڊ-19/موت</title>
    <ns>4</ns>
    <id>58008</id>
    <revision>
      <id>374378</id>
      <parentid>372403</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>103</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Joshua_Kyeremeh.jpg|Joshua_Kyeremeh.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Couldn't find alleged CC license at source: https://www.graphic.com.gh/terms-of-use.html notes</comment>
      <origin>374378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526976" sha1="nfrl5rys9i3je6lkix6m9ybtfpwxpdn" xml:space="preserve">{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
| 
| [[ليٽويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
| 
| [[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
| 
| [[بيليز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]&lt;br/&gt;[[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
| 
| [[ليٽويا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
| 
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:WWE - Wembley Arena 140994 (8).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
| 
| [[نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
| 
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco &quot;Pancho&quot; Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q132856|Q132856]]''&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41470|Q41470]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою &quot;Пустоцвіт&quot;.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
| 
| 
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
| 
| [[اسٽونيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
| 
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
| 
| ''[[:d:Q193714|Q193714]]''&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
| 
| [[ڪمبوڊيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
| 
| [[مالٽا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
| 
| [[يمن]]&lt;br/&gt;[[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100995846|Abdul Ilah Nabhan]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
| 
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
| 
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ازبڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيپ ورڊي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فجي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
| 
| [[ايٿوپيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
| 
| [[سويڊن]]&lt;br/&gt;[[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
| 
| [[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
| 
| [[پيرو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
| 
| ''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''&lt;br/&gt;[[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
| 
| [[زمبابوي]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
| 
| [[جميڪا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
| 
| [[سورينام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques-Fouad-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
| 
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
| 
| [[برازيل]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ritratto di Giovanni Gastel .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
| 
| [[زيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
| 
| [[بارباڊوس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan - Kolkata 2016-02-02 0543.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
| 
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
| 
| 
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Абдулманап Нурмагомедов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
| 
| 
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried &amp; Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1081620|Siam]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Q83286]]''
| 
| 
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
| 
| 
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
| 
| [[تائيوان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
| 
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6052975|Orrisa]]''
| 
| 
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Times &amp; Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Elgrafico 3314 palma duran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan  Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil İbrahimov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
| 
| [[سلووينیا]]
| 
| 
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
| 
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
| 
| [[ترڪمانستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Martín Barbero &amp; Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| [[سید منور حسن]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
| 
| [[فجي]]
| 
| 
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's &quot;Quartet&quot; 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Pilar Pellicer publicity photo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Peter F. Secchia &amp; Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:דדי בן עמי 2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6793091|Nazem Naim]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
| 
| ''[[:d:Q188712|Q188712]]''&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2013-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Q83286]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Ernesto001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
| 
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
| 
| [[اردن]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics &amp; Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
| 
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Q172579]]''
| 
| 
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
| 
| [[چين]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Q172579]]''
| 
| 
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Q172579]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
| 
| [[يونان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
| 
| [[چلي]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kambuzia Partovi 1397060510175164615166254 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
| 
| [[فجي]]&lt;br/&gt;[[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie &quot;Eddie B&quot; Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
| 
| [[گني|گائينا]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
| 
| [[سينيگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''
| 
| 
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&amp;w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Q3087763]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
| 
| [[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''&lt;br/&gt;[[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Oscar Rizzato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
| 
| [[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Q172579]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
| 
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
| 
| 
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
| 
| 
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Nihill, Abdon Pamich, Ingvar Pettersson 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Q29999]]''
| 
| 
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miroslav Tuđman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]
| 
| 
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bashkim Fino 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ اوسيتيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
| 
| [[مونٽي نيگرو]]
| 
| 
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Irina Antonova 03-06-2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
| 
| [[ڪيمرون]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
| 
| [[نائورو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Q146885]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|Q170468]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
| 
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WallaceRoney (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
| 
| [[سربيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Q83286]]''
| 
| 
| [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanisław Šuškievič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
| 
| [[چاڊ]]
| 
| 
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Q1775277]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
| 
| [[سلووينیا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Q83286]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
| 
| 
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Q188712]]''
| 
| 
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ويٽيڪن سٽي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Q172579]]''
| 
| 
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Q83286]]''
| 
| 
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>nfrl5rys9i3je6lkix6m9ybtfpwxpdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورلڊ سنڌي ڪانگريس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70221</id>
    <revision>
      <id>374136</id>
      <parentid>252537</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="pqttdlvxpuif7c3m7zprf7m5dglax56" xml:space="preserve">{{Infobox organization
|name  = World Sindhi Congress
|logo  =
|motto = 
|type  = Non-profit&lt;br /&gt;[[Non-governmental organization|NGO]]
|founded            = 1988
|location           = ڪينيڊا, يو ايس, ۽ يوڪي
|key_people         = 
|fields             = 
|num_members        = 
}}
'''ورلڊ سنڌي ڪانگريس''' (مختصر ڊبليو ايس سي، سنڌي:عالمي سنڌي ڪانگريس World Sindhi Congress) [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهن]] لاءِ انساني حقن جي تنظيم آهي. ورلڊ سنڌي ڪانگريس [[انگلينڊ]] ۽ [[ويلز]]  ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ ۾ هڪ رجسٽرڊ ڪمپني آهي، جيڪا غير منافع بخش ڪم ڪرڻ لاء منظم آهي. تنظيم موجب، ورلڊ سنڌي ڪانگريس جو بنيادي مقصد سنڌي ماڻهن جي [[سنڌي سڀيتا|سڀيتا]] ۽ [[سنڌي ادب|ساهتيا]] سان لاڳاپيل مواد سميت تعليمي مواد کي عوام تائين پهچائڻ  ۽ سيکارڻ لاءِ انفراسٽرڪچر قائم ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;website&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldsindhicongress.org/|title=World Sindhi Congress's official site|date=2015|publisher=}}&lt;/ref&gt;
   
== واقعا ==
ڊبليو ايس سي سڄي سال ۾ مختلف قسم جا واقعا منعقد ڪندو آهي، بشمول ثقافتي واقعا، ريليون ۽ ڪانفرنسون.

ڊبليو ايس سي پاران هر سال [[سنڌ]] ۾ سنڌي حقن جي تحريڪ جي اهم شخصيت مرحوم  [[جي ايم سيد]] جو جنم ڏينهن ملهائيندي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/commemoration-111th-birth-anniversary-saeen-g-m-syed/ |accessdate=2021-10-26 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102251/http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/commemoration-111th-birth-anniversary-saeen-g-m-syed/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ان [[سنڌي ثقافتي ڏھاڙو|سنڌي ٽوپي ۽ اجرڪ ڏهاڙو]] سميت ٻيا به ڪيترائي ثقافتي پروگرام منعقد ڪيا. اهي ثقافتي واقعا سڄي دنيا ۾ ٽڙيل پکڙيل سنڌي (ڊائاسپورا) کي گڏ ڪن ٿا ۽ سنڌ جي لباس، راڳ ۽ ثقافت کي محفوظ رکن ٿا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/calgary-sindhis-meet-celebrate-sindhi-culture-day-mourning-observed-extra-judicial-killings-sindhi-youths/ |accessdate=2021-10-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022109/http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/calgary-sindhis-meet-celebrate-sindhi-culture-day-mourning-observed-extra-judicial-killings-sindhi-youths/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ڊبليو ايس سي [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي ڪيترن ئي پروگرامن ۾ شرڪت ڪري ٿي، جن ۾ ڪانفرنسون ۽ گڏجاڻيون شامل آهن، جن ۾ سنڌي مسئلن تي عالمي ڌيان ڇڪايو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldsindhicongress.org/category/events/un-participation/|title=UN Participation Archives - World Sindhi Congress World Sindhi Congress|website=www.worldsindhicongress.org|access-date=2019-05-31}}&lt;/ref&gt;

اهي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]، [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]، [[عظيم برطانيا|برطانيه]] ۽ [[جنيوا]] ۾ گڏيل قومن جي هيڊ ڪوارٽرز ۾ [[انساني حق|انساني حقن]] جي [[انساني حقن جو عالمي پڌرنامو|ڀڃڪڙين]] تي پرامن احتجاج ڪرڻ لاءِ ريليون ۽ احتجاج پڻ ڪن ٿا، جن مان سنڌين جو تجربو ٿئي ٿو ۽ سنڌي حقن جي تحريڪ لاءِ بين الاقوامي حمايت حاصل ڪئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldsindhicongress.org/category/events/s9-rallies/|title=Rallies Archives - World Sindhi Congress World Sindhi Congress|website=www.worldsindhicongress.org|access-date=2019-05-31}}&lt;/ref&gt;

== آفيسون ==
* يونائٽيڊ ڪنگڊم چيپٽر
* يوايس اي چيپٽر
* ڪينيڊا چيپٽر

== پڻ ڏسو ==
* ورلڊ سنڌي انسٽيٽيوٽ 

==حوالا==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

* {{Official website|http://www.worldsindhicongress.org/}}

{{Sindhi nationalism}}
[[زمرو:ٽڙيل پکڙيل سنڌي]]</text>
      <sha1>pqttdlvxpuif7c3m7zprf7m5dglax56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374137</id>
      <parentid>374136</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>374137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4756" sha1="4f3uqqhavl7xny10rzgcervipi2r4c6" xml:space="preserve">{{Infobox organization
|name  = World Sindhi Congress
|logo  =
|motto = 
|type  = Non-profit&lt;br /&gt;[[Non-governmental organization|NGO]]
|founded            = 1988
|location           = ڪينيڊا, يو ايس, ۽ يوڪي
|key_people         = 
|fields             = 
|num_members        = 
}}
'''ورلڊ سنڌي ڪانگريس''' (مختصر ڊبليو ايس سي، سنڌي:عالمي سنڌي ڪانگريس World Sindhi Congress) [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهن]] لاءِ انساني حقن جي تنظيم آهي. ورلڊ سنڌي ڪانگريس [[انگلينڊ]] ۽ [[ويلز]]  ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ ۾ هڪ رجسٽرڊ ڪمپني آهي، جيڪا غير منافع بخش ڪم ڪرڻ لاء منظم آهي. تنظيم موجب، ورلڊ سنڌي ڪانگريس جو بنيادي مقصد سنڌي ماڻهن جي [[سنڌي سڀيتا|سڀيتا]] ۽ [[سنڌي ادب|ساهتيا]] سان لاڳاپيل مواد سميت تعليمي مواد کي عوام تائين پهچائڻ  ۽ سيکارڻ لاءِ انفراسٽرڪچر قائم ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;website&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldsindhicongress.org/|title=World Sindhi Congress's official site|date=2015|publisher=}}&lt;/ref&gt;
   
== واقعا ==
ڊبليو ايس سي سڄي سال ۾ مختلف قسم جا واقعا منعقد ڪندو آهي، بشمول ثقافتي واقعا، ريليون ۽ ڪانفرنسون.

ڊبليو ايس سي پاران هر سال [[سنڌ]] ۾ سنڌي حقن جي تحريڪ جي اهم شخصيت مرحوم  [[جي ايم سيد]] جو جنم ڏينهن ملهائيندي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/commemoration-111th-birth-anniversary-saeen-g-m-syed/ |accessdate=2021-10-26 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102251/http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/commemoration-111th-birth-anniversary-saeen-g-m-syed/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ان [[سنڌي ثقافتي ڏھاڙو|سنڌي ٽوپي ۽ اجرڪ ڏهاڙو]] سميت ٻيا به ڪيترائي ثقافتي پروگرام منعقد ڪيا. اهي ثقافتي واقعا سڄي دنيا ۾ ٽڙيل پکڙيل سنڌي (ڊائاسپورا) کي گڏ ڪن ٿا ۽ سنڌ جي لباس، راڳ ۽ ثقافت کي محفوظ رکن ٿا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/calgary-sindhis-meet-celebrate-sindhi-culture-day-mourning-observed-extra-judicial-killings-sindhi-youths/ |accessdate=2021-10-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022109/http://www.worldsindhicongress.org/2014/12/calgary-sindhis-meet-celebrate-sindhi-culture-day-mourning-observed-extra-judicial-killings-sindhi-youths/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ڊبليو ايس سي [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي ڪيترن ئي پروگرامن ۾ شرڪت ڪري ٿي، جن ۾ ڪانفرنسون ۽ گڏجاڻيون شامل آهن، جن ۾ سنڌي مسئلن تي عالمي ڌيان ڇڪايو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldsindhicongress.org/category/events/un-participation/|title=UN Participation Archives - World Sindhi Congress World Sindhi Congress|website=www.worldsindhicongress.org|access-date=2019-05-31}}&lt;/ref&gt;

اهي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]، [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]، [[عظيم برطانيا|برطانيه]] ۽ [[جنيوا]] ۾ گڏيل قومن جي هيڊ ڪوارٽرز ۾ [[انساني حق|انساني حقن]] جي [[انساني حقن جو عالمي پڌرنامو|ڀڃڪڙين]] تي پرامن احتجاج ڪرڻ لاءِ ريليون ۽ احتجاج پڻ ڪن ٿا، جن مان سنڌين جو تجربو ٿئي ٿو ۽ سنڌي حقن جي تحريڪ لاءِ بين الاقوامي حمايت حاصل ڪئي وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldsindhicongress.org/category/events/s9-rallies/|title=Rallies Archives - World Sindhi Congress World Sindhi Congress|website=www.worldsindhicongress.org|access-date=2019-05-31}}&lt;/ref&gt;

== آفيسون ==
* يونائٽيڊ ڪنگڊم چيپٽر
* يوايس اي چيپٽر
* ڪينيڊا چيپٽر

== پڻ ڏسو ==
* ورلڊ سنڌي انسٽيٽيوٽ 

==حوالا==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

* {{Official website|http://www.worldsindhicongress.org/}}

{{Sindhi nationalism}}

[[زمرو:سنڌي ماڻهو]]
[[زمرو:سنڌي سياست]]
[[زمرو:سنڌي قومپرستي]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:سنڌ سان لاڳاپيل گڏجاڻيون]]


[[زمرو:ٽڙيل پکڙيل سنڌي]]</text>
      <sha1>4f3uqqhavl7xny10rzgcervipi2r4c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Uses TemplateStyles</title>
    <ns>10</ns>
    <id>70709</id>
    <revision>
      <id>374240</id>
      <parentid>231212</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="h5qfzptwzbm34d344hnu3pmjvdrudu3" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Uses TemplateStyles|main}}&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- زمرا /doc ذيلي صفحي تي شامل ڪيا وڃن ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن۔ --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5qfzptwzbm34d344hnu3pmjvdrudu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Wrapper</title>
    <ns>10</ns>
    <id>72699</id>
    <revision>
      <id>374219</id>
      <parentid>368179</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="79dmlgkwcebqkximeug2qmpevzz4b9r" xml:space="preserve">{{mbox 
  | type = style 
  | image = [[File:Symbol template class.svg|45px|alt=|link=]] 
  | text = '''هي &lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{tl|Example}}&lt;/noinclude&gt; سانچي لاءِ هڪ [[وڪيپيڊيا:Wrapper templates|ڪسٽمائيزڊ ريپر]] آهي'''، جنهن جو مطلب آهي ته هي ٻئي سانچي جي ڪوڊ تي ٻڌل آهي۔ &lt;!--
        --&gt;{{#if:{{yesno|{{{all|}}}}}
             |&lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{tl|Example}}&lt;/noinclude&gt; جا سڀئي پيراميٽر{{#if: {{{exclude|}}} | &amp;#32;(سواءِ {{{exclude}}}) }} هتي ڪم ڪندا
             |&lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{tl|Example}}&lt;/noinclude&gt; جا پيراميٽر{{#if: {{{exclude|}}} | &amp;#32;(سواءِ {{{exclude}}}) }} صرف تڏهن هتي ڪم ڪندا جڏهن اهي هن سانچي ۾ شامل ڪيا ويا هجن&lt;!--
        --&gt;}}۔ جيڪڏهن توهان وٽ سوال هجن ته [[سانچو ڳالهه ٻولهه:&lt;includeonly&gt;{{{1}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;Example&lt;/noinclude&gt;|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] تي پڇو!
}}&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{PAGENAME}}|{{BASEPAGENAME}}|&lt;!--
   --&gt;{{#ifexist:Category:Templates calling {{{1}}}
        |[[زمرو:Templates calling {{{1}}}|{{#ifeq:{{First word|{{PAGENAME}}}}|Infobox|{{Remove first word|{{PAGENAME}}}}}}]]
        |{{Category handler|nocat={{{nocat|}}}|template=[[زمرو:Wrapper templates]]}}&lt;!--
   --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79dmlgkwcebqkximeug2qmpevzz4b9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374220</id>
      <parentid>374219</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="0k1mqwt4kx6yt9b0omwycp0378vmp21" xml:space="preserve">{{mbox 
  | type = style 
  | image = [[File:Symbol template class.svg|45px|alt=|link=]] 
  | text = '''هي &lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[سانچو:Example|مثال]]&lt;/noinclude&gt; سانچي لاءِ هڪ [[وڪيپيڊيا:Wrapper templates|ڪسٽمائيزڊ ريپر]] آهي'''، جنهن جو مطلب آهي ته هي ٻئي سانچي جي ڪوڊ تي ٻڌل آهي۔ &lt;!--
        --&gt;{{#if:{{yesno|{{{all|}}}}}
             |&lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{tl|Example}}&lt;/noinclude&gt; جا سڀئي پيراميٽر{{#if: {{{exclude|}}} | &amp;#32;(سواءِ {{{exclude}}}) }} هتي ڪم ڪندا
             |&lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{tl|Example}}&lt;/noinclude&gt; جا پيراميٽر{{#if: {{{exclude|}}} | &amp;#32;(سواءِ {{{exclude}}}) }} صرف تڏهن هتي ڪم ڪندا جڏهن اهي هن سانچي ۾ شامل ڪيا ويا هجن&lt;!--
        --&gt;}}۔ جيڪڏهن توهان وٽ سوال هجن ته [[سانچو ڳالهه ٻولهه:&lt;includeonly&gt;{{{1}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;Example&lt;/noinclude&gt;|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] تي پڇو!
}}&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{PAGENAME}}|{{BASEPAGENAME}}|&lt;!--
   --&gt;{{#ifexist:Category:Templates calling {{{1}}}
        |[[زمرو:Templates calling {{{1}}}|{{#ifeq:{{First word|{{PAGENAME}}}}|Infobox|{{Remove first word|{{PAGENAME}}}}}}]]
        |{{Category handler|nocat={{{nocat|}}}|template=[[زمرو:Wrapper templates]]}}&lt;!--
   --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0k1mqwt4kx6yt9b0omwycp0378vmp21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374224</id>
      <parentid>374220</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1577" sha1="ebbxbij00nj8xk9ttjjut9f50ovsfdr" xml:space="preserve">{{mbox 
  | type = style 
  | image = [[File:Symbol template class.svg|45px|alt=|link=]] 
  | text = '''هي &lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[سانچو:Example|مثال]]&lt;/noinclude&gt; سانچي لاءِ هڪ [[وڪيپيڊيا:Wrapper templates|ڪسٽمائيزڊ ريپر]] آهي'''، جنهن جو مطلب آهي ته هي ٻئي سانچي جي ڪوڊ تي ٻڌل آهي۔ &lt;!--
        --&gt;{{#if:{{yesno|{{{all|}}}}}
             |&lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{tl|Example}}&lt;/noinclude&gt; جا سڀئي پيراميٽر{{#if: {{{exclude|}}} | &amp;#32;(سواءِ {{{exclude}}}) }} هتي ڪم ڪندا
             |&lt;includeonly&gt;{{tl|{{{1}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[سانچو:Example|مثال]]&lt;/noinclude&gt; جا پيراميٽر{{#if: {{{exclude|}}} | &amp;#32;(سواءِ {{{exclude}}}) }} صرف تڏهن هتي ڪم ڪندا جڏهن اهي هن سانچي ۾ شامل ڪيا ويا هجن&lt;!--
        --&gt;}}۔ جيڪڏهن توهان وٽ سوال هجن ته [[سانچو ڳالهه ٻولهه:&lt;includeonly&gt;{{{1}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;Example&lt;/noinclude&gt;|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] تي پڇو!
}}&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{PAGENAME}}|{{BASEPAGENAME}}|&lt;!--
   --&gt;{{#ifexist:Category:Templates calling {{{1}}}
        |[[زمرو:Templates calling {{{1}}}|{{#ifeq:{{First word|{{PAGENAME}}}}|Infobox|{{Remove first word|{{PAGENAME}}}}}}]]
        |{{Category handler|nocat={{{nocat|}}}|template=[[زمرو:Wrapper templates]]}}&lt;!--
   --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ebbxbij00nj8xk9ttjjut9f50ovsfdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Xt</title>
    <ns>10</ns>
    <id>77520</id>
    <revision>
      <id>374248</id>
      <parentid>279478</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="8v16c5sjsgn1r0il1ww37vk00nwdfoi" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{FormattingError|[[:{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#invoke:TEMPLATENAME|main}}]] صرف انداز ۽ فارميٽنگ جي مثالن لاءِ آهي۔ ان کي حقيقي مضمونن ۾ استعمال نه ڪريو۔}}|&lt;span class=&quot;example&quot; style=&quot;font-family: Georgia, 'DejaVu Serif', serif; color: #006400;&quot; {{#if:{{{title|}}}|title=&quot;{{{title}}}&quot;}}&gt;{{{1|مثالي متن}}}&lt;/span&gt;}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8v16c5sjsgn1r0il1ww37vk00nwdfoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:چونڊون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>77845</id>
    <revision>
      <id>374125</id>
      <parentid>371944</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="264" sha1="mkz7zbtvso6eogt8ktl6krnicbcmefs" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:احتساب]]
[[زمرو:انساني سرگرميون]]
[[زمرو:جمھوريت]]
[[زمرو:حڪومت]]
[[زمرو:سياسي واقعا]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>mkz7zbtvso6eogt8ktl6krnicbcmefs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راجستان جو ڏھاڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80605</id>
    <revision>
      <id>374148</id>
      <parentid>297073</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7662" sha1="3igipjcfzmm63r4u7sp7mamw5a08nm6" xml:space="preserve">{{WAM talk 2024}}
{| class=&quot;infobox&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; |راجستان جو ڏھاڙو
&lt;div lang=&quot;hi&quot; class=&quot;nickname&quot; style=&quot;display:inline;&quot;&gt;राजस्थान दिवस&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:The_Vice_President,_Mohammad_Hamid_Ansari_witnessing_a_cultural_programme_at_the_closing_ceremony_of_the_Rajasthan_Day_at_Jaipur_on_March_30,_2008.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Vice_President,_Mohammad_Hamid_Ansari_witnessing_a_cultural_programme_at_the_closing_ceremony_of_the_Rajasthan_Day_at_Jaipur_on_March_30,_2008.jpg|226x226 عڪسلون]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;البرٽ هال ميوزيم، جئپور ۾ راجسٿاني لوڪ ناچ&lt;/div&gt;
|-
|
|
|}
{| class=&quot;infobox&quot;
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ملڪ
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:en:India|انڊيا]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |افتتاح ڪيو ويو
| class=&quot;infobox-data&quot; |مارچ 30، 1949
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |سھڪار
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:en:Government_of_Rajasthan|راجستان جي حڪومت]]
|}
راجسtان ڊي يا راجسٿان ڊي پڻ سڏيو ويندو آهي راجسٿان جو قيام ڏينهن 30 مارچ تي ملهايو ويندو آهي. هن ڏينهن تي راجسٿان جي راڄڌاني جئپور ۽ راجسٿان جي هر ضلعي هيڊ ڪوارٽرز ۾ ڪيتريون ئي ثقافتي سرگرميون منعقد ڪيون ويون. 30 مارچ 1949ع تي جوڌپور، جئپور، جيسلمير ۽ بيڪانير جي پرنسلي رياستن کي ضم ڪري ’گريٽر راجسٿان يونين‘ ٺاهيو ويو. ان کان پوءِ راجسٿان ۾ ڏهاڙو ملهائڻ شروع ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/rajasthan-day-1648602154-1|title=راجستان ڏينهن 2023: ڄاڻو تاريخ، تاريخ، جاگرافي، اهميت، حوالا، ۽ وڌيڪ|date=2022-03-30|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/rajasthan-day-formation-8528751/|title=راجستان ڏينهن: ڪيئن هندستان جي سڀ کان وڏي رياست مرحلن ۾ شڪل ورتي|date=2023-03-30|website=The Indian Express|language=en|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
اهو اڳ ۾ [[راجپوتانا]] جي نالي سان مشهور هو ۽ هي رياست مجموعي طور تي 19 شاهي رياستن کي ضم ڪري ٺاهي وئي هئي ۽ ان کي 'راجسٿان' جو نالو ڏنو ويو آهي، جنهن جي لفظي معني آهي 'بادشاهن جي جاء' ڇاڪاڻ ته ڪيترن ئي بادشاهن ۽ شهنشاهه هتي آزاديء کان اڳ حڪومت ڪئي هئي. راجسٿان جو انضمام 7 مرحلن ۾ ٿيو:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://foundation.rajasthan.gov.in/Post-Independence.aspx#:~:text=Greater%20Rajasthan,formalized%20on%2030th%20March%201949.|title=راجسٿان فائونڊيشن|website=foundation.rajasthan.gov.in|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

# 17 مارچ 1948ع تي الور، ڀارت پور، ڍولپور ۽ ڪرولي جي پرڳڻي رياستن جي ضم ٿيڻ سان ’متسيا يونين‘ ٺهي.
# 25 مارچ 1948ع تي ٽونڪ، بنڊي، ڪوٽا، جھالاوان، پرتاپ ڳڙھ، دنگاپور، بانسوارا، ڪشن ڳڙھ ۽ شاھپورا کي ضم ڪرڻ سان گڏ ’راجسٿان يونين‘ ٺھيو.
# 18 اپريل 1948ع تي ادي پور رياست جو ضم ٿيڻ سان گڏ ’يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف راجسٿان‘.
# 30 مارچ 1949ع تي [[جوڌپور]]، [[جئپور]]، [[جيسلمير]] ۽ [[بيڪانير]] جي پراڻن رياستن کي ضم ڪري ’گريٽر راجستان‘ ٺھيو. ان ڏينهن کي راجستان فائونڊيشن ڊي سڏيو ويندو آهي. سردار ولڀ ڀائي پٽيل ان انضمام ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/jaipur/rajasthan-day-special-history-of-rajasthan|title=راجستان ڊي اسپيشل: اڌ راجستان پاڪستان ۾ هوندو|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/rajasthan-day-everything-you-need-to-know-article-90529578|title=راجسٿان ڏينھن: سڀ ڪجھ توھان کي ڄاڻڻ جي ضرورت آھي|date=2022-03-30|website=TimesNow|language=en|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;
# ’يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف گريٽر راجستان‘ 15 مئي 1949ع تي مٽيسيا يونين جي گريٽر راجستان سان ضم ٿي وئي.
# 26 جنوري 1950ع تي سروهي جي پرنسلي رياست جي اضافي سان ’متحده راجستان‘ قائم ٿيو.
# 1956 جي رياستن جي تنظيم سازي ايڪٽ موجب راجستان جي آخري تنظيم سازي.

== واقعا ==
هن ڏينهن تي راجستان جي سياحت کاتي پاران ڪيترائي پروگرام منعقد ڪيا ويندا آهن. انهن پروگرامن جو مکيه مرڪز جئپور آهي.

=== کاڌو ۽ هنر ميلو ===
فوڊ ۽ هنرميلو راجستان جي ڏينهن جي جشن جو حصو آهي، جيڪو جواهر ڪالا سينٽر ۾ شلپ گرام ۾ ٿي رهيو آهي. ميلو حاضرين لاء هڪ موقعو پيش ڪري ٿو راجستان جي کاڌي جي روايتن کي تجربو ڪرڻ لاء، مختلف قسم جي لوڪ پرفارمنس سان گڏ. اتي موجود کاڌي جون شيون راجستان جي مختلف علائقن جي نمائندگي ڪن ٿيون، جن ۾ ميوار، مارواڙ، ڌنڌار، هدوٽي ۽ برج شامل آهن، ۽ راجستان ديوس تي فوڊ فيئر ۾ ڏيکاريا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.udaipur.org.uk/fairs-festivals/about-shilpgram-fair.html|title=شلگرام ميلو|website=www.udaipur.org.uk|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== هنر بازار ===
هنر بازار مختلف شين جي نمائش ڪري ٿو جن ۾ دستڪاري، آرٽ فارم، پرنٽ ۽ ٽيڪسٽائيل، مٽيءَ جون شيون، ڪنگائي ٿيل ڪپڙا، پيچيده طرح سان ٺهيل قالين، ۽ ڌاتو ۽ ڪاٺ جا ڪم شامل آهن. اهي شيون، جيڪي راجسٿان جي مختلف علائقن مان نڪرنديون آهن، سياحن ۽ مقامي رهاڪن ٻنهي لاءِ هڪ وڏي ڪشش جو ڪم ڪنديون آهن راجسٿان ديوس جي هفتيوار جشن دوران.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pinkcity.com/events/rajasthan-diwas/|title=گلابي شهر راجسٿان ديوا جي شاندار تہوار ۽ خوشين ۾ ٻڏي ويو !!|date=2013-04-16|website=pinkcity.com|language=en-US|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== ثقافتي پرفارمنس ===
جل محل ۾ [[چاري ناچ]] ۽ [[پپٽ شو]] منعقد ڪيو ويندو آهي. قبائلي ناچ ۽ لوڪ گيت پرفارمنس البرٽ هال ۾ ٿينديون آهن. ”راون هٽ“ ۽ ”خرتل ودن“ [[امبر قلعو|امبر قلعي]] ۾ پيش ڪيا ويا آهن. ملڪ جي مختلف حصن مان فنڪار راجسٿان ديوس تي انهن ثقافتي پرفارمنس ۾ حصو وٺندا آهن.

== وڌيڪ ڏسو ==

* بندي اتسو

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منطم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:راجستان جي تاريخ]]</text>
      <sha1>3igipjcfzmm63r4u7sp7mamw5a08nm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374149</id>
      <parentid>374148</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7646" sha1="c4yzze2heyd8xzru3697z1v1xo8it92" xml:space="preserve">{{WAM talk 2024}}
{| class=&quot;infobox&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; |راجستان جو ڏھاڙو
&lt;div lang=&quot;hi&quot; class=&quot;nickname&quot; style=&quot;display:inline;&quot;&gt;राजस्थान दिवस&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:The_Vice_President,_Mohammad_Hamid_Ansari_witnessing_a_cultural_programme_at_the_closing_ceremony_of_the_Rajasthan_Day_at_Jaipur_on_March_30,_2008.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Vice_President,_Mohammad_Hamid_Ansari_witnessing_a_cultural_programme_at_the_closing_ceremony_of_the_Rajasthan_Day_at_Jaipur_on_March_30,_2008.jpg|226x226 عڪسلون]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;البرٽ هال ميوزيم، جئپور ۾ راجسٿاني لوڪ ناچ&lt;/div&gt;
|-
|
|
|}
{| class=&quot;infobox&quot;
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ملڪ
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:en:India|انڊيا]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |افتتاح ڪيو ويو
| class=&quot;infobox-data&quot; |مارچ 30، 1949
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |سھڪار
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[:en:Government_of_Rajasthan|راجستان جي حڪومت]]
|}
راجسtان ڊي يا راجسٿان ڊي پڻ سڏيو ويندو آهي راجسٿان جو قيام ڏينهن 30 مارچ تي ملهايو ويندو آهي. هن ڏينهن تي راجسٿان جي راڄڌاني جئپور ۽ راجسٿان جي هر ضلعي هيڊ ڪوارٽرز ۾ ڪيتريون ئي ثقافتي سرگرميون منعقد ڪيون ويون. 30 مارچ 1949ع تي جوڌپور، جئپور، جيسلمير ۽ بيڪانير جي پرنسلي رياستن کي ضم ڪري ’گريٽر راجسٿان يونين‘ ٺاهيو ويو. ان کان پوءِ راجسٿان ۾ ڏهاڙو ملهائڻ شروع ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/rajasthan-day-1648602154-1|title=راجستان ڏينهن 2023: ڄاڻو تاريخ، تاريخ، جاگرافي، اهميت، حوالا، ۽ وڌيڪ|date=2022-03-30|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/rajasthan-day-formation-8528751/|title=راجستان ڏينهن: ڪيئن هندستان جي سڀ کان وڏي رياست مرحلن ۾ شڪل ورتي|date=2023-03-30|website=The Indian Express|language=en|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
اهو اڳ ۾ [[راجپوتانا]] جي نالي سان مشهور هو ۽ هي رياست مجموعي طور تي 19 شاهي رياستن کي ضم ڪري ٺاهي وئي هئي ۽ ان کي 'راجسٿان' جو نالو ڏنو ويو آهي، جنهن جي لفظي معني آهي 'بادشاهن جي جاء' ڇاڪاڻ ته ڪيترن ئي بادشاهن ۽ شهنشاهه هتي آزاديء کان اڳ حڪومت ڪئي هئي. راجسٿان جو انضمام 7 مرحلن ۾ ٿيو:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://foundation.rajasthan.gov.in/Post-Independence.aspx#:~:text=Greater%20Rajasthan,formalized%20on%2030th%20March%201949.|title=راجسٿان فائونڊيشن|website=foundation.rajasthan.gov.in|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

# 17 مارچ 1948ع تي الور، ڀارت پور، ڍولپور ۽ ڪرولي جي پرڳڻي رياستن جي ضم ٿيڻ سان ’متسيا يونين‘ ٺهي.
# 25 مارچ 1948ع تي ٽونڪ، بنڊي، ڪوٽا، جھالاوان، پرتاپ ڳڙھ، دنگاپور، بانسوارا، ڪشن ڳڙھ ۽ شاھپورا کي ضم ڪرڻ سان گڏ ’راجسٿان يونين‘ ٺھيو.
# 18 اپريل 1948ع تي ادي پور رياست جو ضم ٿيڻ سان گڏ ’يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف راجسٿان‘.
# 30 مارچ 1949ع تي [[جوڌپور]]، [[جئپور]]، [[جيسلمير]] ۽ [[بيڪانير]] جي پراڻن رياستن کي ضم ڪري ’گريٽر راجستان‘ ٺھيو. ان ڏينهن کي راجستان فائونڊيشن ڊي سڏيو ويندو آهي. سردار ولڀ ڀائي پٽيل ان انضمام ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/jaipur/rajasthan-day-special-history-of-rajasthan|title=راجستان ڊي اسپيشل: اڌ راجستان پاڪستان ۾ هوندو|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/rajasthan-day-everything-you-need-to-know-article-90529578|title=راجسٿان ڏينھن: سڀ ڪجھ توھان کي ڄاڻڻ جي ضرورت آھي|date=2022-03-30|website=TimesNow|language=en|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;
# ’يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف گريٽر راجستان‘ 15 مئي 1949ع تي مٽيسيا يونين جي گريٽر راجستان سان ضم ٿي وئي.
# 26 جنوري 1950ع تي سروهي جي پرنسلي رياست جي اضافي سان ’متحده راجستان‘ قائم ٿيو.
# 1956 جي رياستن جي تنظيم سازي ايڪٽ موجب راجستان جي آخري تنظيم سازي.

== واقعا ==
هن ڏينهن تي راجستان جي سياحت کاتي پاران ڪيترائي پروگرام منعقد ڪيا ويندا آهن. انهن پروگرامن جو مکيه مرڪز جئپور آهي.

=== کاڌو ۽ هنر ميلو ===
فوڊ ۽ هنرميلو راجستان جي ڏينهن جي جشن جو حصو آهي، جيڪو جواهر ڪالا سينٽر ۾ شلپ گرام ۾ ٿي رهيو آهي. ميلو حاضرين لاء هڪ موقعو پيش ڪري ٿو راجستان جي کاڌي جي روايتن کي تجربو ڪرڻ لاء، مختلف قسم جي لوڪ پرفارمنس سان گڏ. اتي موجود کاڌي جون شيون راجستان جي مختلف علائقن جي نمائندگي ڪن ٿيون، جن ۾ ميوار، مارواڙ، ڌنڌار، هدوٽي ۽ برج شامل آهن، ۽ راجستان ديوس تي فوڊ فيئر ۾ ڏيکاريا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.udaipur.org.uk/fairs-festivals/about-shilpgram-fair.html|title=شلگرام ميلو|website=www.udaipur.org.uk|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== هنر بازار ===
هنر بازار مختلف شين جي نمائش ڪري ٿو جن ۾ دستڪاري، آرٽ فارم، پرنٽ ۽ ٽيڪسٽائيل، مٽيءَ جون شيون، ڪنگائي ٿيل ڪپڙا، پيچيده طرح سان ٺهيل قالين، ۽ ڌاتو ۽ ڪاٺ جا ڪم شامل آهن. اهي شيون، جيڪي راجسٿان جي مختلف علائقن مان نڪرنديون آهن، سياحن ۽ مقامي رهاڪن ٻنهي لاءِ هڪ وڏي ڪشش جو ڪم ڪنديون آهن راجسٿان ديوس جي هفتيوار جشن دوران.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pinkcity.com/events/rajasthan-diwas/|title=گلابي شهر راجسٿان ديوا جي شاندار تہوار ۽ خوشين ۾ ٻڏي ويو !!|date=2013-04-16|website=pinkcity.com|language=en-US|access-date=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== ثقافتي پرفارمنس ===
جل محل ۾ [[چاري ناچ]] ۽ [[پپٽ شو]] منعقد ڪيو ويندو آهي. قبائلي ناچ ۽ لوڪ گيت پرفارمنس البرٽ هال ۾ ٿينديون آهن. ”راون هٽ“ ۽ ”خرتل ودن“ [[امبر قلعو|امبر قلعي]] ۾ پيش ڪيا ويا آهن. ملڪ جي مختلف حصن مان فنڪار راجسٿان ديوس تي انهن ثقافتي پرفارمنس ۾ حصو وٺندا آهن.

== وڌيڪ ڏسو ==

* بندي اتسو

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:راجستان]]</text>
      <sha1>c4yzze2heyd8xzru3697z1v1xo8it92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:عبدالرحمن</title>
    <ns>3</ns>
    <id>88354</id>
    <revision>
      <id>374189</id>
      <parentid>348441</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T19:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr-Taher</username>
        <id>10516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dr-Taher صفحي [[واپرائيندڙ بحث:Aelrhman2007]] کي [[واپرائيندڙ بحث:عبدالرحمن]] ڏانھن چوريو: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Aelrhman2007|Aelrhman2007]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/عبدالرحمن|عبدالرحمن]]&quot;</comment>
      <origin>348441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="jq8xcvk8e009p77nkn9sfmk7hwm4r85" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 15 جنوري 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>jq8xcvk8e009p77nkn9sfmk7hwm4r85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Nosubst</title>
    <ns>10</ns>
    <id>89981</id>
    <revision>
      <id>374237</id>
      <parentid>355117</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="7q7hqk5a8ngtyelseeyd1vqmipkqpxw" xml:space="preserve">{{Ombox
|type=notice
|text='''هي سانچو {{em|سبسٽيٽوٽ نہ}} ڪيو وڃي۔''' {{{1|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7q7hqk5a8ngtyelseeyd1vqmipkqpxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Never substitute</title>
    <ns>10</ns>
    <id>90319</id>
    <revision>
      <id>374215</id>
      <parentid>356304</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="7wkdgqidz6x5cqtpd3487u2yyw18xqh" xml:space="preserve">{{safesubst:&lt;noinclude /&gt;#invoke:Unsubst||$B=
{{Substitution|نہ}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wkdgqidz6x5cqtpd3487u2yyw18xqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374216</id>
      <parentid>374215</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="mp4bqz28aab8ciojkgtd3mnxdtatp80" xml:space="preserve">{{safesubst:&lt;noinclude /&gt;#invoke:Unsubst||$B=
{{Ombox
| type = notice
| text = '''هي سانچو سبسٽيٽوٽ نہ ڪيو وڃڻ گهرجي۔'''
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mp4bqz28aab8ciojkgtd3mnxdtatp80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374217</id>
      <parentid>374216</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="48nzqszs35nzqky3ljp35om5f1mj3ps" xml:space="preserve">{{safesubst:&lt;noinclude /&gt;#invoke:Unsubst||$B=
{{Ombox
| type = notice
| text = '''هي سانچو [[مدد:Substitution| سبسٽيٽوٽ]] نہ ڪيو وڃڻ گهرجي۔'''
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48nzqszs35nzqky3ljp35om5f1mj3ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Quotation templates</title>
    <ns>10</ns>
    <id>91165</id>
    <revision>
      <id>374179</id>
      <parentid>358911</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="1v6fm3mun436r86qk0t6jb49hzefhv1" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ڪوٽيشن سانچا 
| state = {{{state|{{{1|}}}}}}
| title = {{c|حوالو سانچا}}
| liststyle = font-size:110%;
| tracking = no &lt;!-- دستاويزي سانچن کي hlist ٽريڪنگ زمري کان ٻاهر رکو --&gt;

| list1 =
  {{Aligned table
   |class=sortable |style=margin:0 auto 0.4em;line-height:1.35em;text-align:left;
   |colstyle=padding-right:1.0em;
   |row1style=line-height:1.6em;font-weight:bold;border-bottom:1px solid #aaa;
   | سانچو&amp;nbsp; | استعمال{{\}}وضاحت&amp;nbsp;
   | ↓ ''بلاڪ حوالا'' | ''عام استعمال''
   | {{tlb|Quote}} | اسان جو معياري بلاڪ حوالو سانچو: بغير بارڊر جي پوري صفحي تي حوالو، اختياري طور ننڍي سائيز ۾ منسوب ڪرڻ
   | {{tlb|Poem}} | {{tl|Quote}} جو قسم، شاعري، گيتن جي لفظن وغيره لاءِ، جتي ٻي صورت ۾ {{xtag|poem}} ٽيگ يا بار بار فارميٽنگ (جهڙوڪ {{Nowrap|{{code|lang=html|code=&lt;br /&gt;}}}}) جي ضرورت پوي؛ تبديلي گهربل آهي
   | {{tlb|Poem quote}} | {{tl|Quote}} جو قسم، شاعري ۽ گيتن لاءِ؛ تبديلي جي ضرورت ناهي
   | {{tlb|Verse translation}} | اصل ٻولي جو شعر (ڊفالٽ طور اٽالڪ) ۽ ترجمو (عام فونٽ) گڏ ڏيکاري ٿو
   | {{tlb|Gbq}} | {{tl|Quote}} جو قسم، [[وڪيپيڊيا:Manual of Style/Glossaries|گلوسريز]] ۾ استعمال لاءِ
   | {{tlb|Cquote}} | وڏي ڪوٽيشن نشانن سان پوري صفحي تي حوالو
   | {{tlb|Rquote}} | گهٽ ٿيل float علائقي ۾ وڏي ڪوٽيشن نشانن سان حوالو
   | {{tlb|Quote frame}} | بارڊر سان پوري صفحي تي حوالو
   | {{tlb|Quote box}} | ننڍي بارڊر باڪس ۾ فلوٽ ٿيل حوالو
   | {{tlb|Tweet}} | ٽوئيٽس مان سڌو حوالو ڏيڻ لاءِ؛ پاڻمرادو {{tlx|Cite tweet}} حوالو ٺاهي ٿو يا ڪسٽم حوالو ڏئي سگهجي ٿو
   | &amp;nbsp;|&amp;nbsp;
   | ↓ ''ڳالھه ٻولھ صفحي جا حوالا'' | ''مضمونن يا پروجيڪٽ صفحن ۾ استعمال نه ڪيو وڃي''
   | {{tlb|Talk quote inline}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|tq}}){{Clear}}{{tlb|tqq}}, {{tlb|tqi}}, يا {{tlb|tqqi}} | ڳالھه ٻولھ صفحن لاءِ ان لائين حوالو
   | {{tlb|Not talk quote inline}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|!tq}}){{Clear}}{{tlb|!tqq}}, {{tlb|!tqi}}, يا {{tlb|!tqqi}} | اهڙي ڳالهه جو حوالو جيڪو ڪنهن نه چيو پر شايد چئي سگهيو هجي
   | {{tlb|Talk quote block}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|tq2}}) | ڳالھه ٻولھ صفحن لاءِ بلاڪ انداز حوالو
   | {{tlb|Talk quote block minimalist}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|tqbm}}) | مٿئين جو [[منيمنلسٽ]] سادو نسخو
   | &amp;nbsp;|&amp;nbsp;
   | ↓ ''متبادل'' | ''غير حوالن کي انڊينٽ ڪرڻ لاءِ''
   | {{tlb|Block indent}} | پوري مواد جي بلاڪ کي انڊينٽ ڪرڻ لاءِ ({{code|lang=html|code=&lt;div&gt;}} ۽ سي ايس ايس حاشيا استعمال ڪري ٿو)
   }}
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1v6fm3mun436r86qk0t6jb49hzefhv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374205</id>
      <parentid>374179</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="atjl2jyf5buia9kl9qos7yr6mmsh7ky" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ڪوٽيشن سانچا 
| state = {{{state|{{{1|}}}}}}
| title = {{c|اقتباسي سانچا}}
| liststyle = font-size:110%;
| tracking = no &lt;!-- دستاويزي سانچن کي hlist ٽريڪنگ زمري کان ٻاهر رکو --&gt;

| list1 =
  {{Aligned table
   |class=sortable |style=margin:0 auto 0.4em;line-height:1.35em;text-align:left;
   |colstyle=padding-right:1.0em;
   |row1style=line-height:1.6em;font-weight:bold;border-bottom:1px solid #aaa;
   | سانچو&amp;nbsp; | استعمال{{\}}وضاحت&amp;nbsp;
   | ↓ ''بلاڪ اقتباس'' | ''عام استعمال''
   | {{tlb|Quote}} | اسان جو معياري بلاڪ اقتباس سانچو: بغير بارڊر جي پوري صفحي تي حوالو، اختياري طور ننڍي سائيز ۾ منسوب ڪرڻ
   | {{tlb|Poem}} | {{tl|Quote}} جو قسم، شاعري، گيتن جي لفظن وغيره لاءِ، جتي ٻي صورت ۾ {{xtag|poem}} ٽيگ يا بار بار فارميٽنگ (جهڙوڪ {{Nowrap|{{code|lang=html|code=&lt;br /&gt;}}}}) جي ضرورت پوي؛ تبديلي گهربل آهي
   | {{tlb|Poem quote}} | {{tl|Quote}} جو قسم، شاعري ۽ گيتن لاءِ؛ تبديلي جي ضرورت ناهي
   | {{tlb|Verse translation}} | اصل ٻولي جو شعر (ڊفالٽ طور اٽالڪ) ۽ ترجمو (عام فونٽ) گڏ ڏيکاري ٿو
   | {{tlb|Gbq}} | {{tl|Quote}} جو قسم، [[وڪيپيڊيا:Manual of Style/Glossaries|گلوسريز]] ۾ استعمال لاءِ
   | {{tlb|Cquote}} | وڏي ڪوٽيشن نشانن سان پوري صفحي تي حوالو
   | {{tlb|Rquote}} | گهٽ ٿيل float علائقي ۾ وڏي ڪوٽيشن نشانن سان حوالو
   | {{tlb|Quote frame}} | بارڊر سان پوري صفحي تي حوالو
   | {{tlb|Quote box}} | ننڍي بارڊر باڪس ۾ فلوٽ ٿيل حوالو
   | {{tlb|Tweet}} | ٽوئيٽس مان سڌو حوالو ڏيڻ لاءِ؛ پاڻمرادو {{tlx|Cite tweet}} حوالو ٺاهي ٿو يا ڪسٽم حوالو ڏئي سگهجي ٿو
   | &amp;nbsp;|&amp;nbsp;
   | ↓ ''ڳالھه ٻولھ صفحي جا حوالا'' | ''مضمونن يا پروجيڪٽ صفحن ۾ استعمال نه ڪيو وڃي''
   | {{tlb|Talk quote inline}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|tq}}){{Clear}}{{tlb|tqq}}, {{tlb|tqi}}, يا {{tlb|tqqi}} | ڳالھه ٻولھ صفحن لاءِ ان لائين حوالو
   | {{tlb|Not talk quote inline}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|!tq}}){{Clear}}{{tlb|!tqq}}, {{tlb|!tqi}}, يا {{tlb|!tqqi}} | اهڙي ڳالهه جو حوالو جيڪو ڪنهن نه چيو پر شايد چئي سگهيو هجي
   | {{tlb|Talk quote block}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|tq2}}) | ڳالھه ٻولھ صفحن لاءِ بلاڪ انداز حوالو
   | {{tlb|Talk quote block minimalist}}{{Clear}}(شارٽ ڪٽ: {{tlb|tqbm}}) | مٿئين جو [[منيمنلسٽ]] سادو نسخو
   | &amp;nbsp;|&amp;nbsp;
   | ↓ ''متبادل'' | ''غير حوالن کي انڊينٽ ڪرڻ لاءِ''
   | {{tlb|Block indent}} | پوري مواد جي بلاڪ کي انڊينٽ ڪرڻ لاءِ ({{code|lang=html|code=&lt;div&gt;}} ۽ سي ايس ايس حاشيا استعمال ڪري ٿو)
   }}
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>atjl2jyf5buia9kl9qos7yr6mmsh7ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افضل توصيف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91571</id>
    <revision>
      <id>374353</id>
      <parentid>361977</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>374353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13621" sha1="092yws1wmbmjjfkh4wryuhr4ygbd4uq" xml:space="preserve">
{{Infobox writer
| honorific_prefix = پروفيسر
| name             = افضل توصیف
| image            = 
| image_size       = 
| image_upright    = 
| alt              = 
| caption          = 
| native_name      = {{hlist |ਅਫਜ਼ਲ ਤੌਸੀਫ | افضل توصیف}}
| native_name_lang = pa, ur
| pseudonym        = 
| birth_name       = 
| birth_date       = {{Birth date|1936|05|18}}
| birth_place      = سمبلي، [[هوشيارپور، اوڀر پنجاب]]
| death_date       = {{Death date and age|2014|12|30|1936|05|18}}
| death_place      = [[لاهور]]، پاڪستان
| resting_place    = ڪريم بلاڪ قبرستان، [[اقبال ٽائون، لاهور]]
| occupation       = ليکڪ ، ڪالم نگار
| language         = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[اردو ٻولي|اردو]]
| nationality      = 
| citizenship      = پاڪستاني
| education        = [[انگريزي ]]&lt;br /&gt;MA
| alma_mater       = [[اورينٽل ڪاليج، لاهور|اورينٽل ڪاليج]]، [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور|لاهور گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي]]
| period           = [[1958 پاڪستاني بغاوت|ايوب خان جي حڪومت]] [[آپريشن فيئر پلي]]
| genre            = 
| subject          = [[سياست]]، [[سماجي]]، [[ٻولي آرٽس]]
| movement         = 
| notable_works    = 
| spouse           = &lt;!-- or: | spouses = --&gt;
| children         = 
| relatives        = 
| awards           = [[ڪارڪردگي جو فخر]] (2010)
| years_active     = 19xx–2014
}}

'''افضل توصیف''' (18 مئي 1936ع – 30 ڊسمبر 2014ع)،&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1154214|title=Luminary Afzal Tauseef is no more|last=Ahmed|first=Shoaib|date=31 December 2014|newspaper=Dawn (newspaper)|access-date=28 April 2020}}&lt;/ref&gt; جنهن کي افضل توصیف به لکيو ويندو آهي، پاڪستاني پنجابي ٻوليءَ جو اديب، ڪالم نگار ۽ صحافي هو. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WYJIDwAAQBAJ&amp;q=afzal+tauseef+writer&amp;pg=PA214|title=From the Ashes of 1947|last=Virdee|first=Pippa|date=16 February 2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108428118|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tPBWCgAAQBAJ&amp;q=afzal+tauseef+writer&amp;pg=PT51|title=Routledge Handbook of Contemporary India|last=Jacobsen|first=Knut A.|date=11 August 2015|publisher=Routledge|isbn=9781317403579|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nation.com.pk/05-Aug-2008/Crossed-Swords-launch-attracts-scholarly-circles|title=Crossed Swords launch attracts scholarly circles|date=5 August 2008|newspaper=The Nation (newspaper)|access-date=28 April 2020}}&lt;/ref&gt;

هن پاڪستان ۾ فوجي آمريت تي تنقيد ڪئي ۽ کيس حراست ۾ ورتو ويو، پوءِ ڪيترائي ڀيرا ان وقت جي فوجي آمرن جهڙوڪ ايوب خان ۽ محمد ضياءُ الحق هٿان بي گهر ڪيو ويو. افضل پنجابي ۽ اردو ۾ ٽيهن کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ڪري چڪو آهي. 2010ع ۾ کيس سندس ادبي خدمتن جي اعتراف ۾ حڪومت پاڪستان طرفان پرائيڊ آف پرفارمنس سان نوازيو ويو. هوءَ پاڪستان پيپلز پارٽي سان پڻ لاڳاپيل رهي ۽ پنجن سالن تائين پنجابي ادبي بورڊ (پي اي بي) جي نائب صدر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. افضل هڪ ڪتاب پڻ لکيو جنهن جو عنوان آهي &quot;ديکي تيري دنيا (لٽ. 'پنهنجي دنيا ڏسو'). &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1154214|title=Luminary Afzal Tauseef is no more|last=Ahmed|first=Shoaib|date=31 December 2014|newspaper=Dawn (newspaper)|access-date=28 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tn&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020|accessdate=2 March 2026|archivedate=16 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116044444/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab}}&lt;/ref&gt;

== ابتدائي زندگي ==
افضل 18 مئي 1936ع تي اوڀر پنجاب ۾ برطانوي هندستان جي هوشيارپور جي سمبلي ڳوٺ ۾ جنم ورتو. هوءَ پنهنجي والدين جي وڏي ٻار هئي ۽ ٻه نن brotherا ڀائر هئا. اهي 1947ع ۾ پنهنجي پيءُ سان گڏ پاڪستان لڏي ويا، جيڪو ان وقت ملڪ کي خودمختيار رياست قرار ڏيڻ کان پوءِ پوليس آفيسر طور مقرر ڪيو ويو هو. افضل شروع ۾ بلوچستان ۾ رهيو. هن پنهنجي شروعاتي تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ مئٽرڪ ڪوئيٽا جي هڪ سرڪاري گرلس اسڪول مان ڪئي ۽ بعد ۾ پنجاب منتقل ٿي وئي جتي هن اورينٽل ڪاليج ۾ شرڪت ڪئي پر وچ ۾ ڇڏي وئي. افضل پوءِ گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي لاهور ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ انگريزي ۾ ماسٽر جي ڊگري ڪئي. اعليٰ تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ، هوءَ پوءِ هوم اڪنامڪس يونيورسٽي (اڳوڻي ڪاليج) ۾ استاد مقرر ڪئي وئي. بعد ۾ ، هن رٽائرمينٽ تائين ڪاليج آف ايجوڪيشن ۾ انگريزي سيکاريو.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1154214|title=Luminary Afzal Tauseef is no more|last=Ahmed|first=Shoaib|date=31 December 2014|newspaper=Dawn (newspaper)|access-date=28 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tn2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ادبي ڪيريئر ==
افضل ڪتاب ۽ ايڊيٽوريل ڪالم لکيا. هن اخبارن لاءِ لکيو ۽ سياست، سماجي مسئلن ۽ فن ۽ ٻولين جهڙن موضوعن تي ٽيهه ڪتاب شايع ڪيا. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jang.com.pk/thenews/mar2007-weekly/nos-11-03-2007/lit.htm|title=Literate, NOS, The News International|website=jang.com.pk}}&lt;/ref&gt;

هن جا ڪتاب شامل آهن:

* پنجاب ڪيڊا نا پنجاب (پنجاب ڇا آهي)&lt;ref name=&quot;tn3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020|accessdate=2 March 2026|archivedate=16 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116044444/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab}}&lt;/ref&gt;
* تهلي ميري بچائي (منهنجا ٻار، اي شيشم وڻ)
* پنججيون گھنٽا (25 ڪلاڪ)&lt;ref name=&quot;tn4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020|accessdate=2 March 2026|archivedate=16 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116044444/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab}}&lt;/ref&gt;
* وائلي ڊي پچائي پچائي (ماضي جي پيروي ڪندي)
* امان وائلي ملان گائي (امن جي وقت ۾ ملنداسين)&lt;ref name=&quot;tn5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* لاهو ڀيجيان بٽخا (رت ۾ ٻڏل بدڪ)&lt;ref name=&quot;tn6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

هن جا ڪجهه ڪتاب بعد ۾ [[گرمکي اسڪرپٽ|گرمکي]] ۾ ترجمو ڪري هندستان ۾ شايع ٿيا. هن بنگلاديش ۽ بلوچ ڪاز جي زوال تي هڪ ڪتاب لکيو، جنهن جي نتيجي ۾ هن کي فوجي مقدمن ۽ نظربنديءَ کي منهن ڏيڻو پيو. &lt;ref name=&quot;tn7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; منهنجا پيارا وڻ ، منهنجا ٻار انهن ڪتابن ۾ شامل هئا جيڪي هن ورهاڱي بابت لکيا هئا. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lbZUDwAAQBAJ&amp;q=afzal+tauseef+writer&amp;pg=PT322|title=Legacies of the Homeland: 100 Must Read Books by Punjabi Authors|last=Singh|first=Paramjeet|date=7 April 2018|publisher=Notion Press|isbn=9781642494242|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; افضل جو مکيه موضوع ترقي پسند لکڻ هو. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Bhagat-Singh-Martyr-of-Lahore/articleshow/46661657.cms|title=Bhagat Singh: Martyr of Lahore &amp;#124; India News - Times of India|date=23 March 2015|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ايوارڊ ۽ سڃاڻپ ==
افضل توصیف پنهنجي حياتيءَ ۾ سندس ادبي ڪمن تي ڪيترائي ايوارڊ مليا:

* [[ڊينمارڪ]] جي هڪ غير منافع بخش تنظيم ، ايشين رائٽرز ايسوسيئيشن پاران ''لائف ٽائم اچيومنٽ ايوارڊ'' &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.tribuneindia.com/2007/20070219/jal.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Jalandhar|website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tn&quot;/&gt;
* پاڪستان جي فوجي آمرن، جن ۾ [[محمد ضیا الحق|جنرل ضياءُ الحق]] به شامل هئا، هن کي ڪيترائي ڀيرا [[تمغا حسن ڪارڪردگي|پرائيڊ آف پرفارمنس]] ايوارڊ سان گڏ هڪ زرعي زمين جي ٽڪري جي آڇ ڪئي، پر هن 2010 تائين انڪار ڪيو، جڏهن هن ايوارڊ قبول ڪيو. &lt;ref name=&quot;Newsline&quot;&gt;{{Cite journal|date=November 2009|title=Interview: Afzal Tauseef|url=https://newslinemagazine.com/magazine/interview-afzal-tauseef/|journal=Newsline|access-date=27 April 2020}}{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://fp.brecorder.com/2010/03/201003241035093/|title=Pride of Performance, Tamgha-e-Imtiaz, Sitara-e-Imtiaz awards conferred|date=24 March 2010|work=Business Recorder (newspaper)|access-date=27 April 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

== موت ۽ ورثو ==
هوءَ الشفيع اسپتال ۾ داخل ٿيڻ جي هڪ ڏينهن بعد 30 ڊسمبر 2014 تي [[لاھور|لاهور]] ۾ فوت ٿي وئي. اقبال ٽائون جي ڪريم بلاڪ قبرستان ۾ دفن آهي. سندس جنازي ۾ پنجابي ادبي بورڊ جي ميمبرن ۽ [[پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرس]] جي نمائندن ۾ اديب ڪنول فيروز، پروين ملڪ، بابا نجمي ۽ صحافين شرڪت ڪئي. &lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1154214|title=Luminary Afzal Tauseef is no more|last=Ahmed|first=Shoaib|date=31 December 2014|newspaper=Dawn (newspaper)|access-date=28 April 2020}}&lt;/ref&gt;

هڪ ساٿي هندستاني ترقي پسند ليکڪا [[امرتا پريتم]] سندس باري ۾ هندي ٻوليءَ ۾ هڪ ڪتاب مرتب ڪيو هو جنهن جو نالو هو &quot;دور آدم ڪي بيتي&quot; ۽ کيس 'سچي ڌي پنجاب دي' (پنجاب جي سچي ڌيءَ) به سڏيندو هو. &lt;ref name=&quot;tn8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557822-afzal-tauseef-true-daughter-of-punjab|title=True daughter of the Punjab (profile of Afzal Tauseef)|author=Mahmood Awan|date=11 January 2015|newspaper=The News International (newspaper)|access-date=28 April 2020}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي}}
[[زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي]]
[[زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار]]
[[زمرو:1936ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:لاهور کان صحافي]]
[[زمرو:پاڪستان جون عورتون ليکڪائون]]
[[زمرو:ويهين صديءَ جون پاڪستانيون ليکڪا]]</text>
      <sha1>092yws1wmbmjjfkh4wryuhr4ygbd4uq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابو ليلي المھلھل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91857</id>
    <revision>
      <id>374186</id>
      <parentid>361349</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="m87c3rfd9df0fg5l4qkbnu2iveifzbe" xml:space="preserve">{{Short description|اسلام کان اڳ واري عربستان جو شاعر ۽ سورمو}}


'''ابو ليلي عدي بن ربيعه بن حارث تغلبي''' ({{lang|ar|أَبُو لَيْلَى عُدَيّ بْن رَبِيعَة بْن الْحَارِث التَّغْلِبِيّ}}; {{circa}}&amp;nbsp;443 – 531 عيسوي)، جيڪو '''مهلهل''' («اهو جيڪو شعر کي باريڪ انداز ۾ اڻيندو آهي») ۽ '''زير''' («عياش» يا عورتن سان گهڻي دلچسپي رکندڙ) جي لقبن سان پڻ مشهور هو، [[عرب]] جو هڪ [[اسلام کان اڳ واري عربي شاعري|اسلام کان اڳ وارو شاعر]] ۽ سورمو هو جيڪو [[نجد]] ۾ پيدا ٿيو. هن [[بنو تغلب]] قبيلي جي اڳواڻي ڪئي ۽ چاليھن سالن تائين هلندڙ [[جنگ بسوس]] ۾ حصو ورتو.

{{Infobox poet
| name          = مھلھل
| image         = 
| caption       = 
| birth_date    = {{circa}} 443 عيسوي
| birth_place   = [[نجد]]
| death_date    = {{circa}} 531 عيسوي
| death_place   = 
| occupation    = شاعر، سورمو
| language      = عربي
| nationality   = 
| notableworks  = 
| spouse        = 
| children      = 
| relatives     = [[ڪليب بن ربيعه]] (ڀاءُ)، [[امرئو قيس]] (ڀاڻيجو)، [[عمرو بن ڪلثوم]] (پوٽو)
| influences    = 
| influenced    = 
}}

== جنگ کان اڳ سندس زندگي ==
جيئن ته هو [[ڪليب بن ربيعه]] جو ڀاءُ هو، جيڪو [[عدناني عرب|عدناني عربن]] جو بادشاهه هو، تنهن هوندي به مھلھل کي شروعات ۾ سياست سان ڪو خاص واسطو نه هو. هن کي '''زير''' جو لقب ڏنو ويو، جنهن جو مطلب عياش يا عورتن سان گهڻي دلچسپي رکندڙ آهي، ڇاڪاڻ⁠ته هو عيش و عشرت جي زندگي ۽ عورتن سان تعلقات ۾ وڌيڪ دلچسپي رکندو هو.

== جنگ بسوس ==
جڏهن سندس ڀاءُ ڪليب قتل ٿي ويو ته هن پاڻ کي مجبور ڏٺو ته پنهنجي قبيلي [[بنو تغلب]] جي اڳواڻي ڪري ۽ پنهنجي ڀاءُ جي بدلي لاءِ [[جنگ بسوس]] ۾ حصو وٺي. هي جنگ چاليهن سالن کان وڌيڪ عرصي تائين جاري رهي. جنگ جي شروعات ۾ [[بنو تغلب]] ڪامياب رهيا ۽ [[بنو بڪر]] جي فوجن مان گهڻن کي قتل ڪيو، پر جيئن جنگ ڊگهي ٿيندي وئي تيئن [[بنو بڪر]] ٻيهر منظم ٿي ويا، پنهنجو تعداد وڌايو ۽ آخرڪار جنگ کٽي ويا. 

ابو ليلي سڄي جنگ دوران [[بنو تغلب]] جو اڳواڻ رهيو. سندس ڪهاڻي کي غرور ۽ جنگي جذبي خلاف هڪ تنبيهي مثال طور پيش ڪيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠ته سفارتي حل قبول ڪرڻ کان سندس انڪار آخرڪار سندس قبيلي کي وڏي نقصان جو سبب بڻيو ۽ جنگ جي پڄاڻي تي انهن کي جانين، مال ۽ حيثيت جو وڏو نقصان ٿيو.&lt;ref name=&quot;az-Zirikliyy&quot;&gt;{{cite book |last=الزركلي |first=خير الدين |url=https://books.google.com/books?id=hdKYyGfHHxcC&amp;pg=PT215 |title=الأعلام – الجزء 4 |year=1926 |page=220 |trans-title=Al-Aʿlām — Part 4 |access-date=19 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806084954/https://books.google.com.au/books?id=hdKYyGfHHxcC&amp;pg=PT215&amp;lpg=PT215&amp;dq |archive-date=6 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=المهلهل بن ربيعة |trans-title=Al-Muhalhil ibn Rabīʿa |url=https://ar.lib.eshia.ir/40449/1/847 |access-date=14 January 2019 |website=Ma'ajm al-Shu'ara al-Arab |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Weipert |first=Reinhard |date=1 January 2021 |title=al-Muhalhil |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/al-muhalhil-COM_36596 |journal=Encyclopaedia of Islam, THREE |language=en |access-date=19 August 2022}}&lt;/ref&gt;

== بعد واري زندگي ۽ وفات ==
جنگ هارائڻ کان پوءِ ابو ليلي [[يمن]] ڏانهن ڀڄي ويو، جتي هن پنهنجي باقي زندگي [[مذحج]] قبيلي جي حفاظت هيٺ گذاري.

== ميڊيا ۾ ==
هن جي ڪردار کي ٽيليويزن ۽ فلمن ۾ پيش ڪيو ويو آهي، خاص طور تي مشهور ٽيليويزن سيريز ''زير سالم'' ۾، جنهن جي هدايتڪاري [[حاتم علي]] ڪئي ۽ جنهن ۾ سلوم حداد اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;https://m.imdb.com/title/tt3109706/&lt;/ref&gt;

== سندس مائٽ ==
هو مشهور شاعر [[امرئو قيس]] جو مامو پڻ هو،&lt;ref name=&quot;az-Zirikliyy&quot;/&gt; ۽ پنهنجي ٻي ڌيءَ ليلي ذريعي [[عمرو بن ڪلثوم]] جو ڏاڏو پڻ هو.

== حوالا ==
{{reflist}}

==ماخذ==
*Nasser, S. (2009). ''[https://doi.org/10.1163/008523709X12554960674494 Al-Muhalhil in the historical akhbār and folkloric sīrah]''. Journal of Arabic Literature, 40(3), 241–272.

{{Authority control}}
[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:رزميه شاعري]]
[[زمرو:عرب عيسائي]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:پنجين صدي جا عرب ماڻهو]]
[[زمرو:ڇهين صدي جا عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:440ع واري ڏهاڪي جون پيدائشون]]
[[زمرو:531ع جون وفاتون]]


{{وچ اوڀر-شاعر-خاڪو}}</text>
      <sha1>m87c3rfd9df0fg5l4qkbnu2iveifzbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امرئو قيس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91993</id>
    <revision>
      <id>374180</id>
      <parentid>361779</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30224" sha1="2fg2ccebn637saimbswocuu9gg67eks" xml:space="preserve">
{{Infobox writer
| name             = امرئو قيس
| embed            = 
| honorific_prefix = 
| honorific_suffix = 
| image            = File:Imru al-Qays.png
| image_size       = 
| image_upright    = 
| alt              = 
| caption          = 1968ع جو امرؤ القيس جو خاڪو
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| pseudonym        = 
| birth_name       = جندح بن حجر الڪندي
| birth_date       = 496ع
| birth_place      = [[ڪندہ جي بادشاھت|ڪندہ]], [[عربستان]]
| death_date       = {{Death year and age|565|501}}
| death_place      = [[انقره]], [[بازنطيني سلطنت]]
| resting_place    = 
| occupation       = [[شاعر]], [[شهزادو]]، [[ڪندہ جي بادشاھت]] جو
| language         = [[فصيح عربي]]
| residence        = 
| nationality      = 
| citizenship      = 
| education        = 
| alma_mater       = 
| period           = [[اسلام کان اڳ وارو عربستان]]
| genre            = 
| subject          = 
| notableworks     = 
| spouse           = 
| partner          = 
| children         = 
| relatives        = حجر بن الحارث الڪندي (پيءُ)
[[ابو ليلى المھلھل]] (چاچو)
[[ڪليب بن ربيعه]] (چاچو)
[[عمرو بن ڪلثوم]] (سوٽ هڪ نسل پوءِ)
| portaldisp       = 
}}

'''امرئو قيس جندح بن حجر ڪندي''' ({{lang|ar|ٱمْرُؤ ٱلْقَيْس جُنْدُح ٱبْن حَجْر ٱلْكِنْدِيّ|Imruʾ al-Qays Junduḥ ibn Ḥujr al-Kindiyy}}) [[اسلام کان اڳ واري عربي شاعري|اسلام کان اڳ وارو عربستاني شاعر]] هو، جيڪو پنجين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۽ ڇهين صديءَ جي شروعات ۾ [[نجد]] سان لاڳاپيل هو، ۽ [[ڪندہ جي بادشاھت]] جو آخري بادشاهه پڻ هو۔ کيس ڪڏهن ڪڏهن [[عربي شاعري]] جو پيءُ به سڏيو ويندو آهي۔ سندس [[قصيدو|قصيدو]]، يا ڊگهو نظم، &quot;اچو ته بيهي روئون&quot; ({{lang|ar|قفا نبك}} ''qifā nabki'') ستن [[معلقات]] مان هڪ آهي، جيڪي اسلام کان اڳ واري عربي شاعري جا بهترين نمونا سمجهيا ويندا آهن۔ چيو وڃي ٿو ته سندس پيءُ حجر بن حارث ({{lang|ar|حجر ابن الحارث}} ''Ḥujr ibn al-Ḥārith'') [[بنو اسد]] ۽ [[غطفان]] جي [[عرب قبيلا|عرب قبيلن]] مٿان ڪندي نائب حڪمران هو، ۽ ائين سمجهيو ويندو آهي ته امرؤ القيس اسد جي علائقي ۾ ڄائو هو۔ سندس ماءُ فاطمہ بنت ربيعہ تغلبيه ({{lang|ar|فاطمة بنت ربيعة التغلبي}}) هئي۔

ڏند ڪٿائن موجب امرؤ القيس پنهنجي پيءُ جي پٽن مان سڀ کان ننڍو هو ۽ اڃا ٻار هو ته شاعري ڪرڻ شروع ڪيائين۔ سندس پيءُ هن عادت کي سخت ناپسند ڪندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس نظر ۾ شاعري بادشاهه جي پٽ لاءِ مناسب مشغلو نه هو۔ سندس پيءُ امرؤ القيس جي شراب نوشي ۽ عورتن پٺيان ڊوڙندڙ بدنام طرزِ زندگي کي به ناپسند ڪندو هو، ۽ نيٺ کيس پنهنجي بادشاھت مان نيڪالي ڏئي ڇڏيائين، يا ائين ڏندڪٿا چوي ٿي۔ پر پوءِ جڏهن اسد قبيلي بغاوت ڪري سندس پيءُ کي قتل ڪيو، تڏهن امرؤ القيس پنهنجن ڀائرن مان اهو واحد شخص هو، جنهن پيءُ جو بدلو وٺڻ جي ذميواري کنئي۔ هن شراب ۽ عورتن کي ڇڏي، اسد قبيلي سان وڙهيو جيستائين رت جو بدلو نه ورتائين، ۽ پنهنجي سڄي باقي زندگي پنهنجي پيءُ جي بادشاھت ٻيهر حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ۾ گذاريائين۔
قديم عربستان جي گهڻن ئي شخصيتن وانگر، جتي ان وقت ڪو باقاعده لکت وارو نظام موجود نه هو ۽ ڳالهيون زباني روايتن سان هلنديون هيون، امرؤ القيس جي زندگيءَ جا تفصيل پوري پڪ سان طئي ڪرڻ ڏکيو آهي۔ تنهن هوندي به مؤرخن پوءِ وارن سوانح نگارن جي تحريرن کي امرؤ القيس جي شاعريءَ جي اشارن ۽ [[ساساني سلطنت]] ۽ [[بازنطيني سلطنت]] جي وڏن تاريخي واقعن سان ڀيٽي، هن مشهور [[جاھليت|جاھلي]] شاعر جي زندگي ۽ نسل بابت هڪ ممڪن خاڪو تيار ڪيو آهي۔
هڪ روايت موجب سندس پورو نالو ۽ نسب امرؤ قيس بن حجر بن حارث بن عمرو بن حجر آڪل مرار بن معاويہ بن ثور (جيڪو [[ڪندہ (قبيلو)|ڪندہ]] قبيلي جو وڏو ابا هو) بن عفير هو (عربي: ابن عفير {{lang|ar|إمرؤ القيس ابن حجر ابن الحارث ابن عمرو ابن حجر اكل المرار ابن معاوية ابن ثور الكندي}})۔

کيس &quot;گم ٿيل بادشاهه&quot; {{lang|ar|الملك الضليل}} پڻ سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو ڪڏهن به پنهنجي پيءُ جو تخت واپس حاصل نه ڪري سگهيو۔

== نالو ==
امرئو القيس جو نالو (فصيح عربي اعراب ۾ ''Imru'u l-Qays(i)'' يا ''Imra'a l-Qays(i)'', مفعولي حالت ''Imra'a l-Qays(i)'', اضافتي حالت ''Imri'i l-Qays(i)'') جو مطلب آهي &quot;قيس جو ماڻهو&quot;؛ هتي قيس اسلام کان اڳ واري هڪ ديوتا جو نالو هو۔&lt;ref&gt;M.M. Bravmann (1977). ''Studies in Semitic Philology'', p. 146.&lt;/ref&gt;

== نسب ==

[[ڪندہ (قبيلو)|ڪندہ]] قبيلي جو بنياد [[ڏکڻ عربستان]] ۾ هو ۽ اهي چوٿين يا پنجين صدي عيسويءَ ۾ ڪنهن وقت اتر طرف [[نجد]] ڏانهن لڏي آيا۔ پنجين صديءَ ۾ هنن [[يمن]] جي بادشاهه کان مطالبو ڪيو ته هو سندن لاءِ هڪ بادشاهه چونڊي، ۽ حجر آڪل مرار (&quot;ڪڙيون ڀاڄيون کائيندڙ&quot;) پهريون ڪندي بادشاهه ٿيو۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 213&quot;&gt;Makki 2005, p. 213&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ سندس پٽ عمرو حڪمران ٿيو، پوءِ سندس پٽ حارث، جيڪو سڀني ڪندي بادشاهن مان سڀ کان وڏو ٿيو۔ حارث جي پٽن مان هڪ حجر هو، ۽ هن کيس اسد ۽ غطفان قبيلن جو نائب مقرر ڪيو، ۽ اهو ئي حجر امرئو قيس جو پيءُ هو۔&lt;ref name=&quot;fluentarabic&quot;/&gt;

حارث بابت روايت آهي ته جڏهن فارسي شهنشاهه [[ڪواد اول]] مذهبي انقلابي [[مزدڪ]] جي تعليمات قبول ڪيون، تڏهن الحارث به ساڻس گڏ مزدڪيت اختيار ڪئي۔ ان سبب قواد الحارث کي [[حيره]] جو بادشاهه بڻايو، جيڪو اڄوڪي عراق جي ڏاکڻي حصي ۾ هڪ علائقو هو، ۽ پنهنجي اڳوڻي عرب تابع حڪمران منذر کي اتان ڪڍي ڇڏيو۔ قواد جو پٽ [[خسرو اول]] مزدڪيت کي رد ڪيو ۽ حارث کي ملامت ڪندي منذر کي حيره جي تخت تي واپس ويهاريو۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 213&quot;/&gt; پڪ سان معلوم ناهي ته حارث ڪيئن مئو، پر ڪجهه روايتن موجب جڏهن هو حيره مان ڀڄي رهيو هو ته منذر کيس پڪڙي ورتو ۽ پوءِ پنهنجن ٻن پٽن ۽ چاليهن کان وڌيڪ مائٽن سميت قتل ڪري ڇڏيو۔&lt;ref name=&quot;almoallaqat1&quot;&gt;[http://www.almoallaqat.com/poetDetails.do?poetId=1 &quot;A Note on the Poet&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707114942/http://www.almoallaqat.com/poetDetails.do?poetId=1 |date=2011-07-07 }}&lt;/ref&gt; امرئو قيس هن سانحي تي پنهنجي نالي سان منسوب هڪ نظم ۾ ماتم ڪيو آهي:

:منهنجي لاءِ رو، اي منهنجيون اکيون! پنهنجا ڳوڙها وهاءِ
:۽ مون لاءِ انهن گم ٿيل بادشاهن تي ماتم ڪر
:حجر بن عمرو جا شهزاده پٽ
:جيڪي شام ٿيڻ مهل قتل لاءِ وٺي ويا ويا؛
:ها، ڪاش اهي جنگ ۾ مئا هجن ها
:نه بنو مرينا جي زمينن ۾!
:نه ڪو پاڻي هو جو سندن ڪٽيل مٿا ڌوئي
:۽ سندن کوپڙيون رت سان ڀڀڪي پيون آهن
:پکي ٺونگا هڻي رهيا آهن
:جيڪي پهرين ڀرون نوچين ٿا، پوءِ اکيون۔
''(ديوان، نظم 2)&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 213&quot;/&gt;''

525ع ۾ [[يمن]] تي [[اڪسوم]] (اڄ جي [[ايٿوپيا]]) جي نجاشي قبضو ڪيو۔&lt;ref name=&quot;almoallaqat1&quot;/&gt; سندن سرپرست طاقت ختم ٿيڻ سان [[ڪندہ جي بادشاھت]] تيزيءَ سان ٽٽي پئي۔ گهڻو امڪان آهي ته انهيءَ ئي دور ۾ اسد قبيلي بغاوت ڪري امرئو قيس جي پيءُ حجر کي قتل ڪيو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.almuallaqat.com/poetDetails.do?poetId=1|title = نبذة عن الشاعر :: امرؤ القيس}}&lt;/ref&gt;

== شروعاتي زندگي ==

مؤرخ امرؤ قيس جي پيدائش جي سال بابت اختلاف ڪن ٿا، پر هڪ اندازو آهي ته هو 526ع جي لڳ ڀڳ ڪنهن وقت ڄائو۔&lt;ref name=&quot;almoallaqat1&quot;/&gt; چيو وڃي ٿو ته هو حجر جو سڀ کان ننڍو پٽ هو، جيڪو اسد ۽ غطفان قبيلن مٿان حڪمران هو۔ ڪجهه مؤرخن ٻڌايو آهي ته ان دور جي بادشاهن جي رواج مطابق سندس پيءُ وٽ سندس ماءُ کانسواءِ ٻيون زالون ۽ ڪنيزون به هيون، ۽ ممڪن آهي ته هن کي پيءُ جي توجهه گهٽ ملي هجي۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 215&quot;&gt;Makki 2005, p. 215&lt;/ref&gt; هن ننڍپڻ کان شاعري ڪرڻ شروع ڪئي، جنهن کي سندس پيءُ سخت ناپسند ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ بادشاهه جي پٽ لاءِ اها مناسب ڳالهه نه سمجهي ويندي هئي۔ الطاهر احمد مڪي لکي ٿو ته &quot;اتر وارن قبيلن ۾ به هر قبيلو پنهنجي سردار ۽ پنهنجي شاعر سان هوندو هو، ۽ اهي ٻئي تقريباً ڪڏهن به هڪ شخص نه هوندا هئا۔&quot;&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 215&quot;/&gt;

سندس پيءُ سان اختلاف جو ٻيو وڏو سبب امرؤ قيس جي فحش شراب نوشي واري محفلن ۽ عورتن جي پٺيان لڳل بدنام زندگي هئي۔ هڪ ڪهاڻيءَ موجب، پنهنجي پٽ جي غير ذميواريءَ کان پريشان ٿي، حجر امرؤ قيس کي خاندان جي اُٺن جي ڌڻن جي ذميواري ڏني، پر اهو تجربو ناڪاميءَ ۾ ختم ٿيو۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 215&quot;/&gt; ٻي ڪهاڻيءَ موجب، حجر آخرڪار پنهنجي پٽ کان تڏهن بيزار ٿي ويو جڏهن امرؤ قيس پنهنجي سوٽ عنيزہ جي کلي عام دل لڀائڻ لڳو، ۽ شاديءَ ۾ ناڪام ٿيڻ کان پوءِ ڳجهي طرح سندس محبت ماڻڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن خاندان ۾ وڏو اسڪينڊل پيدا ڪيو۔ اڃا ٻين روايتن موجب امرؤ القيس شايد پنهنجي پيءُ جي زالن يا ڪنين بابت ڪجهه فحش شعر لکيا، ۽ اهو ئي سندن ٽڪراءَ جو سبب بڻيو۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 215&quot;/&gt; جيڪو به سبب هجي، گهڻيون روايتون ان ڳالهه تي متفق آهن ته حجر پنهنجي پٽ جي رويي کان تنگ اچي کيس پنهنجي بادشاھت مان ڪڍي ڇڏيو۔ جلاوطنيءَ ۾ امرؤ القيس پنهنجي باغي دوستن جي ٽولي سان هڪ نخلستان کان ٻئي نخلستان تائين گهمندو رهيو، رڪجي شراب پيئندو، شاعري پڙهندو، ۽ ڳائڻ وارين ڇوڪرين جا فن ڏسندو رهيو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڏينهن جا ڏينهن اتي ترسي پوءِ ٻيهر گهمڻ لاءِ نڪري پوندو هو۔{{citation needed|date=August 2012}}

عورتن سان امرؤ قيس جا قصا به سندس ابتدائي زندگيءَ جو هڪ اهم حصو رهيا، جيڪي ڪجهه روايتن مطابق ڪيترين ئي شادين، طلاقن ۽ عشقيه لاڳاپن تي ٻڌل هئا، ۽ هر هڪ ڪنهن نه ڪنهن سبب سان خراب انجام تي پهتو۔ امرؤ القيس جون محبوبائون سندس شاعريءَ ۾ نمايان آهن، جتي هو سندن حسن جي واکاڻ ڪري ٿو، سندن سنگدليءَ تي ملامت ڪري ٿو، ۽ سندن وڇوڙي ۽ پنهنجي دل جي تڙپ جو ماتم ڪري ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20**/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D8%AD%D8%AC%D8%B1%20%D8%A3%D8%A8%D9%8A%20%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A6%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%B3%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9%20%D8%A8%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84%D9%87%20%D8%A5%D9%84%D9%89%20%D8%A3%D9%86%20%D9%85%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A4%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%B3/i46&amp;d48592&amp;c&amp;p1 |title=al-Kāmil fit-Tārīkh |website=al-eman.com |access-date=December 26, 2018}}&lt;/ref&gt;

== سندس پيءُ جي وفات ==

ڪجهه روايتون ٻڌائن ٿيون ته امرؤ قيس پنهنجي پيءُ جي لشڪر ۾ اسد قبيلي خلاف وڙهي رهيو هو جڏهن سندس پيءُ قتل ٿيو، پر سڀ سوانح نگار ان ڳالهه تي متفق ناهن۔ سڀ کان مشهور روايت ابن الڪلبي (وفات 826ع) کان ملي ٿي۔ [[ابن ڪلبي]] جي مطابق امرؤ قيس اڃا تائين جلاوطنيءَ ۾ هو جڏهن سندس پيءُ جي وفات ٿي، ۽ اها خبر کيس پنهنجي دوستن سان محفل جي وچ ۾ پهتي۔ خبر ٻڌي هن چيو: &quot;الله منهنجي پيءُ تي رحم ڪري۔ هن مون کي ننڍي هوندي آزاد ڇڏيو، ۽ هاڻي جڏهن مان وڏو ٿيو آهيان ته هن مون تي پنهنجي خون جو بار وجهي ڇڏيو آهي۔ اڄ نه ڪا هوشياري، ۽ سڀاڻي نه ڪا مدهوشي،&quot; ۽ پوءِ شايد پنهنجو سڀ کان مشهور جملو چيائين: &quot;اڄ شراب لاءِ آهي، ۽ سڀاڻي سنجيده معاملن لاءِ۔&quot;&lt;ref name=&quot;fluentarabic&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fluentarabic.net/imru-al-qais-kitab-al-aghani/ |title=Imru al Qais - Excerpts from Kitab al-Aghani of Abu al-Faraj al-Asfahani |website=Fluent Arabic Blog |date=26 December 2018 |access-date=December 27, 2018}}&lt;/ref&gt;

چيو وڃي ٿو ته سندس پيءُ جي سڀني پٽن مان صرف امرؤ قيس اهو شخص هو جنهن پيءُ جو بدلو وٺڻ جي ذميواري کنئي۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 220&quot;&gt;Makki 2005, p. 220&lt;/ref&gt; هڪ روايت مطابق اسد قبيلي سندس ڏانهن هڪ ايلچي موڪلي ۽ ٽي اختيار ڏنا—يا ته هو سندن ڪنهن سردار کي ماري، جيئن سندس پيءُ جي قتل جي برابر بدلو ٿي وڃي؛ يا وري هزارين رڍن ۽ اُٺن جي ادائيگي قبول ڪري؛ يا پوءِ جنگ ڪري، جنهن صورت ۾ هنن تياري لاءِ هڪ مهينو گهريو۔ امرؤ قيس ٽيون آپشن چونڊيو۔

== اسد کان بدلو ==
[[بنو بڪر]] ۽ [[بنو تغلب]] قبيلن امرؤ قيس جي مدد ڪرڻ تي اتفاق ڪيو ۽ اسد خلاف ساڻس گڏجي وڙهيا، ۽ [[بنو اسد]] قبيلي جا ڪيترائي ماڻهو ماريا۔ جڏهن  بنو بڪر ۽ بنو تغلب کي لڳو ته [[بنو اسد]] مان ايترا ماڻهو ماري ڇڏيا ويا آهن جو بدلي جي گهرج پوري ٿي وئي، تڏهن هنن پنهنجي مدد واپس وٺي ڇڏي۔&lt;ref name=&quot;fluentarabic&quot;/&gt;

== جلاوطني ۽ وفات ==

بنو اسد قبيلي کان بدلو وٺڻ ۽ بڪر ۽ تغلب جي مدد وڃائڻ کان پوءِ امرؤ قيس سڄي [[عربستان]] ۽ [[شام]] ۾ گهمندو رهيو، مختلف قبيلن وٽ پناهه وٺندو رهيو، پنهنجن دشمنن کان بچندو رهيو ۽ پنهنجي پيءُ جي بادشاھت ٻيهر حاصل ڪرڻ لاءِ مدد گهرندو رهيو۔ سندس آخري سفر [[قسطنطنيہ]] ڏانهن هو، جتي هن شهنشاهه [[جسٽنين اول]] کان مدد گهرڻ جو ارادو ڪيو۔ [[غساني]] شهزادي [[حارث بن جبلا]]، جيڪو جسٽنين جو اتر عربستاني تابع هو، امرؤ قيس جي سفارش ڪئي، ۽ گهڻين روايتن موجب بازنطيني شهنشاهه کان هن کي ڪنهن حد تائين مدد جو واعدو مليو، ۽ شايد فوجين جو هڪ دستو به۔ ڪجهه رپورٽن موجب جسٽنين [[اڪسوم]] جي نجاشي تي به زور وڌو ته هو امرؤ قيس جي مدد ڪري، پر ان ٻنهي وچ ۾ [[اڪسومي سلطنت]] ۽ ڪندہ قبيلي جي هلندڙ دشمني سبب هن انڪار ڪيو۔&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Imru-al-Qays-Arab-poet&lt;/ref&gt;

[[قسطنطنيہ]] ڇڏڻ کان پوءِ امرؤ قيس سفر ڪندو رهيو، تان⁠جو اڄوڪي ترڪي جي [[انقره]] شهر جي ڀرسان بيمار ٿي پيو۔ هو اتي رهيو جيستائين فوت ٿي ويو۔ هڪ ڪهاڻيءَ موجب، [[شهنشاهه جسٽنين]] امرؤ قيس جي رخصت ٿيڻ کان پوءِ ساڻس ناراض ٿي ويو ۽ هڪ قاصد سان زهر لڳل جبو موڪليائين، ۽ امرؤ قيس اهو جبو پاتو ته زهر کيس ماري ڇڏيو۔ هي ڪهاڻي چوي ٿي ته جسٽنين ان ڪري ناراض ٿيو جو کيس معلوم ٿيو ته امرؤ قيس سندس درٻار جي هڪ عورت سان تعلق رکيو هو۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nashiri.net/index.php/articles/literature-and-art/5772-2015-05-23-10-17-30|title = امرؤ القيس: حياته، سماته وخصائص شعره| date=23 May 2015 }}&lt;/ref&gt;

پر گهڻا مؤرخ هن روايت جي امڪان کي گهٽ سمجهن ٿا ۽ انهيءَ بدران اها راءِ ڏين ٿا ته امرؤ القيس اصل ۾ هڪ پراڻي چمڙيءَ جي بيماريءَ سبب مريو، جنهن جو ذڪر هن پنهنجي هڪ نظم ۾ پڻ ڪيو آهي۔&lt;ref name=&quot;almoallaqat1&quot;/&gt;
امرؤ قيس جي جسٽنين ڏانهن سفارت ۽ [[اناطوليا]] ۾ وفات جا سڀ کان بهتر اندازا 561ع کان 565ع جي وچ وارا آهن۔&lt;ref name=&quot;almoallaqat1&quot;/&gt; چيو وڃي ٿو ته امرؤ قيس جي وفات کان پوءِ يونانين سندس قبر تي هڪ مجسمو ٺهرايو، جيڪو 1262ع تائين ڏٺو ويندو رهيو،&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=g_IJCIT8CdAC&amp;pg=PA60 Arabic theology, Arabic philosophy: from the many to the one, Richard M. Frank, James Edward Montgomery. p.60]&lt;/ref&gt; ۽ اڄ سندس قبر انقره جي حظرلق ۾ موجود هجڻ چيو وڃي ٿو۔

== شعري اثر ==
مڪي انهن سوانح نگارن جي روايتن جو خلاصو ڪندي ٽن اهڙن اڳين شاعرن جي نشاندهي ڪري ٿو، جن سان امرؤ قيس مليو هوندو ۽ جن کان هن سکيو هوندو۔ پهريون [[زھير بن جناب]] ڪلبي هو، هڪ مشهور شاعر، جيڪو سندس پيءُ جو دوست ۽ شراب نوشيءَ جو ساٿي هو۔ اهو به ممڪن آهي ته امرؤ القيس [[ابو دعاء ايادي]] کان سکيو هجي، ۽ ڪجهه روايتون ٻڌائن ٿيون ته جوان امرؤ القيس سندس راوي هو (اهڙو شاگرد جيڪو شاعر جا سڀ شعر ياد رکندو هو)۔ ٽيون ممڪن شعري اثر عمرو بن قميئہ هو، جيڪو سندس پيءُ جي صحبت ۾ شامل هو، ۽ چيو وڃي ٿو ته پوءِ امرؤ القيس جي ساٿ ۾ شامل ٿيو ۽ سندس وفات تائين گڏ رهيو۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 220&quot;/&gt;

== مذهب ==

امرئو قيس جي وفات کان پوءِ صدين تائين گهڻا مؤرخ انهيءَ مفروضي سان مطمئن رهيا ته هو اسلام کان اڳ وارو عرب هو، تنهنڪري [[بت پرستي|بت پرست]] هو۔ تازو ڪجهه محققن هن راءِ تي سوال اٿاريو آهي، خاص طور [[لوئي شيخو]] (تقريباً 1898ع)، جيڪو هڪ [[يسوعي]] مبلغ هو ۽ جنهن زور ڏئي چيو ته امرئو قيس هڪ [[مسيحي]] هو۔ شيخو پنهنجي دعويٰ جي ثابتي لاءِ گهڻو ڪري امرؤ القيس جي شاعريءَ ۾ مسيحي عملن ۽ نشانين جا ڪي اشارا، ۽ عربي لفظ &quot;الله&quot; جا ڪجهه مثال پيش ڪري ٿو۔ ٻين مؤرخن جو چوڻ آهي ته عيسائيت جا اهي حوالا جزيرہ العرب جي اترين سرحدن تي خانقاهن ۽ مشنرين جي موجودگيءَ سان سمجهي سگهجن ٿا، ۽ ڪيترائي عرب انهن منظرن کان متاثر ٿيندا هئا بغير ان جي جو لازمي طور مذهب تبديل ڪن۔ اهو به ممڪن آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ عرب قديم زماني کان يهودي قبيلن جي به ويجهو رهيا هئا ([[جندبو]] [[يھوداہ جي بادشاھت]] جي [[قرقر جي جنگ]] دوران مدد ڪئي) پنهنجي نسلي ويجهڙائپ ۽ جاگرافيائي قربت سبب۔ ٻين محققن نشاندهي ڪئي آهي ته لفظ &quot;الله&quot; اسلام کان گهڻو اڳ به بت پرست عربن ۾ رائج هو، ۽ رڳو وڏي خدا لاءِ استعمال ٿيندو هو (ٻين گهڻن بتن کان مٿانهون)۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 216&quot;&gt;Makki 2005, p. 216&lt;/ref&gt;

امرئو قيس شايد هڪ [[حنيف]] هو۔ مڪي ٻڌائي ٿو ته ڪجهه مؤرخن اهو امڪان ظاهر ڪيو آهي ته امرؤ القيس پنهنجي ڏاڏي جي مبينا [[مزدڪيت]] کان متاثر ٿيو هجي، پر هو پاڻ لکي ٿو ته سندس خيال ۾ انهيءَ جي حمايت لاءِ سڌي ثابتي تمام گهٽ آهي۔&lt;ref name=&quot;Makki 2005, p. 216&quot;/&gt;

== ثقافتي اثر ==

اڄ تائين امرئو قيس اسلام کان اڳ وارن شاعرن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور رهيو آهي ۽ هڪ ادبي ۽ قومي الهام جو سرچشمو بڻيل آهي، جيڪو 21هين صديءَ تائين عربي دانشورن ۾ زندهه رهيو آهي۔ پنهنجي ''ڊڪشنري آف لٽري بائيوگرافي'' واري داخلا ۾ الطاهر احمد مڪي امرؤ القيس بابت لکي ٿو:

:شهزادو-شاعر امرئو قيس، ڪندہ قبيلي مان، پهريون وڏو عربي ادبي شخصيت آهي۔ سندس معلقي مان شعر (لٽڪيل شعر)، جيڪي اسلام کان اڳ وارن عربن وٽ ستن سڀ کان اعليٰ شعري نمونن مان شمار ٿين ٿا، اڄ به ويهين صديءَ ۾ پوري عربي ادب جون سڀ کان مشهور—۽ شايد سڀ کان وڌيڪ حوالو ڏنل—سطرون آهن۔ معلقہ هر عربي ڳالهائيندڙ جي لساني، شعري ۽ ثقافتي تعليم جو پڻ هڪ لازمي حصو آهي۔&lt;ref&gt;Makki 2005, p. 212&lt;/ref&gt;

[[ابن سلام جمحي]] (وفات 846ع) پنهنجي ڪتاب &quot;[[طبقات فحول الشعراء]]&quot; ۾ امرئو قيس بابت چيو:

:امرئو قيس ڪيترين ئي اهڙين شين جو موجد هو جن کي عرب خوبصورت سمجهندا هئا ۽ پوءِ ٻين شاعرن پڻ اختيار ڪيو۔ انهن ڳالهين ۾ پنهنجي ساٿين کي بيهڻ لاءِ سڏڻ، ويران پيل منزلن جي نشانين تي روئڻ، پنهنجي محبوبه جو نرمي ۽ نفاست سان بيان ڪرڻ، ۽ سادي ۽ سمجهه ۾ ايندڙ ٻولي استعمال ڪرڻ شامل آهي۔ هو پهريون شخص هو جنهن عورتن کي هرڻين ۽ آنڊن سان، ۽ گھوڙن کي شڪاري پکين ۽ لٺين سان تشبيهه ڏني۔ هو &quot;ڀڄندڙ جانور وانگر لنگهيو&quot; [يعني پنهنجي گھوڙي بابت سندس مشهور بيان]، ۽ هن غزليہ تمهيد کي پنهنجي نظم جي اصلي جسم کان ڌار ڪيو۔ تشبيهن جي ايجاد ۾ هو پنهنجي دور جي سڀني ماڻهن کان اڳتي نڪري ويو۔&lt;ref&gt;Makki 2005, p. 222&lt;/ref&gt;

ڪجهه مؤرخن{{who|date=August 2012}} ڪندي بادشاھت جي ان تاريخي اهميت تي زور ڏنو آهي ته اها مرڪزي عرب قبيلن کي اسلام کان اڳ گڏ ڪرڻ جي پهرين ڪوشش هئي، ۽ امرئو قيس کي انهن آخري ڪندي شهزادن مان هڪ طور ڏٺو آهي جنهن جي قسمت الميي سان ڀري هئي۔{{citation needed|date=August 2012}} ٻين سندس رنگين ۽ پرتشدد زندگيءَ تي ڌيان ڏنو ۽ ان کي اسلام کان اڳ واري عربستان ۾ موجود بي راهي ۽ سختيءَ جي مثال طور پيش ڪيو۔{{citation needed|date=August 2012}}
عراقي ليکڪ مظهر [[مظھر سامرائي]] (عربي: {{lang|ar|مظهر السامرائي}}) پنهنجي 1993ع جي ڪتاب ''امرئو قيس: شاعر العاشق'' ۾ امرئو قيس کي &quot;آزاديءَ جو شاعر&quot; سڏيو آهي:
:شاعر امرئو قيس جو دل نرم ۽ روح نهايت حساس هو۔ هو رڳو پنهنجي لاءِ نه پر پنهنجي سماج جي سڀني ماڻهن لاءِ بهترين چاهيندو هو۔ جنهن آزاديءَ لاءِ هن جدوجهد ڪئي، اها صرف هن ۽ سندس محبوبه فاطمہ جي وچ واري عشقيه ۽ جذباتي لاڳاپن تائين محدود نه هئي، نه ئي اها مردن ۽ عورتن جي وچ ۾ جنسي لاڳاپن تي پابنديون ختم ڪرڻ جي گهرج تائين محدود رهي، بلڪه ان کان به اڳتي وڌي سڄي انسانيت جي آزاديءَ لاءِ سندس آواز بڻجي وئي—۽ انهيءَ نقطي کان اسان کيس &quot;آزاديءَ جو شاعر&quot; چئي سگهون ٿا۔&lt;ref&gt;al-Samarra'i 1993, p. 40&lt;/ref&gt;
امرئو قيس جو نالو تواريگ ماڻهن جي ڏندڪٿائي ديو قامت شخص (''ăžobbar'') ''امرلقيس'' ۾ پڻ محفوظ رهيو آهي، جيڪو مقامي روايتن موجب هڪ عرب بادشاهه هو ۽ جنهن مبينا طور [[تيفيناغ رسم الخط]] ايجاد ڪيو۔&lt;ref&gt;{{Citation |last=Casajus |first=Dominique |title=Why do the Tuaregs veil their faces ? |date=1985 |pages=68 |url=https://shs.hal.science/halshs-00719888 |access-date=2024-03-21 |publisher=Institute of Social Anthropology (Oxford) |language=en}}&lt;/ref&gt; گهڻن پهلوئن ۾ اهو امرئو قيس سان ملي ٿو، جهڙوڪ سندس فصاحت، ذهانت ۽ شعري قابليت، ۽ پڻ عورتن کي موهڻ جي صلاحيت۔&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ghaki |first=Mansour |title=Inscriptions libyques de Tunisie- Etat de la question |url=https://www.academia.edu/3520529/Inscriptions_libyques_de_Tunisie_Etat_de_la_question |journal=Epigraphie libyco-berbèrre- La lettre du RILB (dir. L.Galand) 18-19/2012-2013}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[عمرو القيس (ڪريٽر)]]، [[عطارد (سيارو)|عطارد]] تي هڪ گڑهو، جنهن جو نالو سندس نالي تي رکيو ويو
* [[عربي ادب]]
* [[الدخول ۽ حومل جبل]]

== نوٽس ==
{{Reflist}}

== حوالا ==
* [https://web.archive.org/web/20110707114942/http://www.almoallaqat.com/poetDetails.do?poetId=1 &quot;A Note on the Poet: Imru’ al-Qais&quot;] [Arabic: {{lang|ar|نبذة على الشاعر: إمرؤ القيس}}]. [https://web.archive.org/web/20090206220919/http://almoallaqat.com/ almoallaqat.com]. Web.
* Makki, al-Tahir Ahmad. &quot;Imru' al-Qays.&quot; Dictionary of Literary Biography. Ed. Cooperson, Michael and Toorawa, Shawkat. Vol. 311.  Detroit: Thomson Gale, 2005. Print.
* al-Samarra’i, Mazhar. Imru’ al-Qais: Poet and Lover [Arabic: {{lang|ar|إمرؤ القيس: الشاعر العاشق}}]. Amman, Jordan: Dar al-Ibda’, 1993. Print.
* [https://www.fluentarabic.net/imru-al-qais-kitab-al-aghani/ &quot;Imru al Qais - Excerpts from Kitab al-Aghani of Abu al-Faraj al-Asfahani&quot;] Fluent Arabic Blog. [https://www.fluentarabic.net/ fluentarabic.net]. Web.

== وڌيڪ پڙهڻ ==
{{wikiquote}}
{{wikisourcelang|ar|مؤلف:امرؤ القيس|Imru' al-Qais}}
* [[ولھيلم آلورڊٽ]] جو ''The Divans of the six ancient Arabic Poets'' ([[لنڊن]], 1870)
* [[وليم مڪگڪن ڊي سلين]] جو ''Le Diwan d'Amro'lkats'' ([[پيرس]], 1837)
* [[فريڊرش روڪرٽ]] جو ''Amrilkais der Dichter und König'' ([[شٽٽگارٽ]], 1843)
* [[ڪتاب الاغاني]]، جلد اٺون، ص 62–77
* {{Cite EB1911|wstitle=Amru'-Ul-Qais|volume=1|page=896|first=Griffithes Wheeler|last=Thatcher}}

{{Authority control}}

[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:6ھين صدي وارا عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:ڪنده]]
[[زمرو:490s جنم]]
[[زمرو:544 موت]]</text>
      <sha1>2fg2ccebn637saimbswocuu9gg67eks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>طرفه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91994</id>
    <revision>
      <id>374181</id>
      <parentid>361786</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12049" sha1="6q5hmbnxup9o0vqheqava5u65s5xt3r" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|بحريني شاعر (0543–0569)}}
{{Infobox poet
| name          = طرفه
| image         = Tarafa, sketch, 1967.jpg
| birth_name    = طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي
| birth_date    = لڳ ڀڳ 543ع
| birth_place   = [[اوڀر عربستان|بحرين]], [[عربستان]]
| death_date    = لڳ ڀڳ 569ع
| death_place   = بحرين، عربستان
| occupation    = شاعر
| language      = عربي
| nationality   = عربستاني
| period        = [[اسلام کان اڳ وارو دور]]
| genre         = مدح، هجو
| notableworks  = ''[[معلقات]]''
}}

'''طرفه''' بن عبد ({{lang|ar|طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي}} / [[ايلہ-ايل سي]]: ''Ṭarafah ibn al-‘Abd ibn Sufyān ibn Sa‘d Abū ‘Amr al-Bakrī al-Wā’ilī''؛ 543–569ع)، [[عربستان]] جو هڪ شاعر هو، جيڪو [[بنو بڪر|بڪر]] قبيلي سان واسطو رکندڙ هو۔ هو [[جاهليت|قديم]] [[عربي شاعري]] جي سڀ کان مشهور مجموعي ''[[معلقات]]'' جي ستن شاعرن مان هڪ آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ سندس فقط هڪ نظم شامل آهي۔ هن مجموعي ۾ محفوظ سندس ٻين همعصر شاعرن ۾ [[النابغه]]، [[عنترا بن شداد]]، [[زهير بن أبي سلما]]، [[علقما بن عبدا]] ۽ [[امرئو قيس]] شامل آهن۔

== نسب ==
هو طرفة، ۽ ڪي چون ٿا عمرو، ۽ ڪي وري عُبيد بن عبد بن سفيان بن سعد بن مالڪ بن ضبيعه بن قيس بن ثعلبه بن عڪابه بن صعب بن علي بن [[بڪر بن وائل]] بن قاسط بن هنب بن أفصي بن دعمي بن جديلا بن أسد بن ربيعه بن نزار بن معدّ بن عدنان هو۔

== زندگي ==
طرفه، مرثيه گو شاعره [[خِرنق بنت بدر]] جو ويڳو ڀاءُ يا ڀاڻيجو هو۔&lt;ref&gt;G. J. H. Van Gelder, 'al-Khirniq (d. perhaps ''c''.600)', in ''Encyclopedia of Arabic Literature'',  ed. by Julie Scott Meisami and Paul Starkey, 2 vols (New York: Routledge, 1998), II 442.&lt;/ref&gt; هو پنهنجي مامي [[متلمس]] سان گڏ الحيره جي بادشاهه عمرو بن هند جي درٻار ڏانهن ويو، ۽ اتي وڃي بادشاهه جي ڀاءُ جو ساٿي بڻيو۔ هڪ ڏندڪٿا موجب، بادشاهه کي ڪجهه شعرن ۾ طنز جو نشانو بڻائڻ کان پوءِ، کيس [[بحرين]] جي حاڪم ڏانهن هڪ خط سان موڪليو ويو، ۽ ان خط ۾ ڏنل حڪمن مطابق کيس زنده دفن ڪيو ويو۔&lt;ref&gt;Thatcher, Griffithes Wheeler (1911). &quot;Tarafa&quot;. In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 415.&lt;/ref&gt;{{blockquote|author=Nicholson|source=A literary history of the Arabs|text=طرفه جي تيز زبان نيٺ هن لاءِ تمام ڳري ثابت ٿي۔

دربار جي سخت رسمن ۽ بناوٽي آداب کان تنگ ۽ بيزار ٿي، هن هڪ اهڙو طنزيه شعر چيو، جنهن ۾ هن چيو:
:&quot;ڪاش عمرو بدران اسان وٽ هجي ها
:هڪ ڏهيل ٻڪري، جيڪا اسان جي تنبن ڀرسان ميمياڻي&quot;
ٿوري دير پوءِ هو بادشاهه جي ڀيڻ جي سامهون دسترخوان تي ويٺو هو۔ سندس حسن ڏسي هن بي اختيار چيو:
:&quot;ڏسو، هوءَ وري مون وٽ موٽي آئي آهي،
:منهنجي اها سهڻي هرڻي، جنهن جا ڪن وارا زيور چمڪن ٿا؛
:جيڪڏهن بادشاهه هتي نه ويٺو هجي ها،
:ته مان سندس چپن تي پنهنجا چپ رکي ڇڏيان ها!&quot;
'[[عمرو بن هند]] سخت، تندخو ۽ ڪينه ور ماڻهو هو۔ طرفه جو طنز اڳ ئي کيس ٻڌايو ويو هو، ۽ هن نئين گستاخي سندس ڪاوڙ کي وڌيڪ ڀڙڪايو۔ هن طرفه ۽ متلمس کي سڏايو، کين پنهنجن گهرن ڏانهن وڃڻ جي اجازت ڏني، ۽ ٻنهي کي هڪ هڪ مُهر لڳل خط ڏنو، جيڪو [[اوڀر عربستان|بحرين]] جي گورنر جي نالي هو۔ جڏهن هو شهر کان ٻاهر نڪتا ته متلمس کي شڪ ٿيو۔ ڇاڪاڻ⁠تہ نه هو پاڻ پڙهي سگهندو هو، نه سندس ساٿي، تنهن ڪري هن پنهنجو خط [[الحيره|حيره]] جي هڪ ڇوڪري کي ڏنو، ۽ معلوم ٿيو ته ان ۾ کيس زنده دفن ڪرڻ جا حڪم لکيل هئا۔ پوءِ هن اها دغاباز چٺي وهندڙ پاڻيءَ ۾ اڇلي ڇڏي ۽ طرفه کي به ائين ڪرڻ لاءِ التجا ڪئي۔ پر طرفه شاهي مُهر ٽوڙڻ کان انڪار ڪيو۔ هو پنهنجي سفر تي بحرين تائين پهتو، جتي کيس قيد ڪيو ويو ۽ پوءِ قتل ڪيو ويو۔{{sfn|Nicholson|1907|pp=107-9}}}}

== سندس ورثو ==
سندس شاعريءَ جو ديوان آهي، جنهن ۾ سڀ کان مشهور سندس معلقو آهي... اهو نظم شاعر ان کان پوءِ چيو، جڏهن هن کي پنهنجي سؤٽ کان خراب سلوڪ مليو ۽ پنهنجي مائٽن کان ظلم ۽ ڏاڍ ڀوڳڻو پيو۔ معلقو ٽن وڏن حصن ۾ ورهايل آهي: (1) غزلي حصو (1–10)، (2) وصفي حصو (11–44)، (3) اخباري حصو (45–99)۔

جيڪڏهن معلقو هڪ ئي ڀيري نظم ڪيو ويو هجي، ته ان جي سبب سندس سؤٽ جي ڪوتاهي، ايذاءُ، بخل، خودغرضي ۽ محبت کان منهن موڙڻ هئا۔ ۽ شايد هي قصيدو مختلف وقتن ۾ نظم ٿيو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اُٺڻيءَ جو ڊگهو بيان بي گهر ۽ ڀٽڪندڙ زندگيءَ جي پيداوار لڳي ٿو، جڏهن⁠تہ لهو و لعب ۽ مستيءَ جو بيان ان ڳالهه کي وڌيڪ ممڪن بڻائي ٿو ته اهو ڀٽڪڻ کان اڳ چيو ويو هجي۔ ۽ ٿي سگهي ٿو ته سندس سؤٽ بابت ملامتي شعر، سندس ڀاءُ معبد سان اختلاف کان پوءِ نظم ڪيا ويا هجن۔

== معلقه جي شهرت ۽ اهميت ==

ڪجهه نقادن طرفه جي معلقه کي سڄي [[جاهلي شاعري]] کان مٿانهون قرار ڏنو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ انساني احساس، ٽڪراءُ وارا جذبا، زندگي ۽ موت بابت خيال، وصف جي جماليات، تشبيهه جي ڪمال ۽ هڪ جوان نفس جي حالتن جو زبردست نقشو ملي ٿو۔ ممڪن آهي ته سندس نسبت جزيرہ العرب جي وڌيڪ شهري علائقن مان هڪ، يعني بحرين جي صوبي، سان هجڻ سبب سندس شاعريءَ ۾ اهو انساني رنگ ٻين جاهلي شاعرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ نمايان ٿيو هجي۔ اسان کي طرفه هڪ وڏو شاعر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، جيڪو جاهلي نوجوان شاعرن جي صف ۾ اچي ٿو۔ سندس معلقه ۾ تاريخي فائدن جو به وڏو خزانو آهي، ۽ اها عربن جي اعليٰ اخلاقي قدرن جي وسيع تصوير پيش ڪري ٿي، ساڳي وقت عربن جي صنعتن، ملاحت ۽ اوزارن بابت به ڄاڻ ڏئي ٿي۔

== سندس معلقه مان نمونو ==
{{Quote
| text =|
لِخَولة َ أطْلالٌ بِبُرقَة ِ ثَهمَدِ\\تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليدِ
وُقوفاً بِها صَحبي عَلَيَّ مَطيَّهُم\\يَقولونَ لا تَهلِك أَسىً وَتَجَلَّدِ
كَأَنَّ حُدوجَ المالِكيَّةِ غُدوَةً\\خَلايا سَفينٍ بِالنَواصِفِ مِن دَدِ
عدولية ٌ أو من سفين ابن يامنٍ\\يجورُ بها المَّلاح طوراًويهتدي
يشقُّ حبابَ الماءِ حيزومها بها\\كما قسَمَ التُّربَ المُفايِلُ باليَدِ
وفي الحيِّ أحوى ينفضُ المردَ شادنٌ\\مُظاهِرُ سِمْطَيْ لُؤلُؤٍ وَزَبَرجَدِ
خذولٌ تراعي ربرباً بخميلة\\تَناوَلُ أطرافَ البَريرِ، وتَرتَدي}}
'''سنڌي ترجمو:'''خوله جا نشان برقہ ثهمد ۾ رهجي ويا آهن،   جيئن هٿ جي مٿاڇري تي پراڻي نقش (وشم) جا نشان نظر اچن ٿا۔
منهنجا ساٿي پنهنجن سواريءَ سان اتي بيهي رهيا،  
۽ چيائون: غم ۾ پاڻ کي نه هلاڪ ڪر، صبر ڪر ۽ همت رک۔
صبح جو مالڪي قافلن جون محملون اهڙيون لڳن ٿيون،  جهڙوڪ هوائن سان هلندڙ ٻيڙين جا  سڙھ
اهي يا ته عدولي ٻيڙيون آهن يا ابن يامن جي ٻيڙين جهڙيون،  جن کي ڪڏهن ملاح ڀٽڪائي ٿو ته ڪڏهن سڌو رستو ڏيکاري ٿو۔
انهن جا اڳيان حصا پاڻيءَ جي لهرن کي چيرين ٿا،  
جهڙوڪ ڪو مضبوط ماڻهو هٿ سان مٽيءَ کي ورهائي ڇڏي۔
۽ انهيءَ قبيلي ۾ هڪ سُهڻو نوجوان هرڻ وانگر آهي،  
جنهن جي ڳچيءَ تي موتين ۽ زبرجد جا هار جڙيل آهن۔هو شرميلو آهي، جهنگ ۾ هرڻين جي ميڙ کي سنڀالي ٿو،  ۽ ٻير جي ٽارين مان چونڊي کائي ٿو۔}}

== حوالا ۽ ٻاهريان ڳنڍڻا ==

*[http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html University at Albany: The Mu'Allaqa of Ibn Tarafa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017103919/http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html |date=2017-10-17 }}
*{{EB1911|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415}}
*Mohammadi Malayeri, M.: ''Tarikh va Farhang-e Iran'' Vol. I, Yazdan Publishers, Tehran 1372 Hsh. pp.&amp;nbsp;242، 267، 291، 292، 374.
* {{cite book|title=A literary History of the Arabs|last=Nicholson|author-link=Reynold A. Nicholson|first=Reynold Alleyne|place=London|year=1907|publisher=T.F. Unwin|pages=[https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich/page/44 44], 101, 107-9, 128, 138, 308|url=https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich}}

== حوالو ==
{{Reflist}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
*{{Commons category-inline}}
*{{Wikiquote-inline}}
{{Authority control}}

[[زمرو:540ع ۾ پيدائشون]]
[[زمرو:569ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:بحرين جا شاعر]]
[[زمرو:ڇهين صديءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]
== جديد ترجما ==
*''The Divans of the Six Ancient Arabic Poets, Ennabiga, 'Antara, Tharafa, Zuhair, 'Alqama and Imruulqais'', [https://archive.org/details/divanssixancien00alqgoog/page/n7 Trübner &amp; co., London, 1870 (انگريزي ۾)]؛ ''[[ديوان (شاعري)|ديوان]]'' (گڏ ڪيل شاعري) جو مجموعو، جنهن کي [[ولھيلم اهلورڊٽ]] ترتيب ڏنو۔&lt;ref&gt;[http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Ahlwardt%2C+Wilhelm.%22 OCLC Classify] published works&lt;/ref&gt;
جڏهن⁠تہ سندس ڪجهه شعرن جا ترجما [[لاطيني]] ۾، [[بي. وانڊنهوف]] جي نوٽن سان، شايع ٿيا ([[برلن]], 1895)،&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415|first=Griffithes Wheeler|last=Thatcher}}&lt;/ref&gt; تڏهن طرفه ۽ شاعر امرؤ القيس کي [[ٿيئوڊور نولڊيکه]] پنهنجي ڪتاب ''Fünf Moallaqat, übersetzt und erklärt'' (ويانا، 1899–1901) ۾ شامل نه ڪيو۔
*''The seven golden odes of pagan Arabia : known also as the Moallakat''؛ انگريزي ترجمو [[اين بلنٽ، ليڊي]] ۽ [[ولفريڊ اسڪاوين بلنٽ]] طرفان (لنڊن، چيزيڪ پريس، 1903)۔</text>
      <sha1>6q5hmbnxup9o0vqheqava5u65s5xt3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374182</id>
      <parentid>374181</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>374182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="d6z7ceudaa5sutr81v3clomw1yswuye" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|بحريني شاعر (0543–0569)}}
{{Infobox poet
| name          = طرفه
| image         = Tarafa, sketch, 1967.jpg
| birth_name    = طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي
| birth_date    = لڳ ڀڳ 543ع
| birth_place   = [[اوڀر عربستان|بحرين]], [[عربستان]]
| death_date    = لڳ ڀڳ 569ع
| death_place   = بحرين، عربستان
| occupation    = شاعر
| language      = عربي
| nationality   = عربستاني
| period        = [[اسلام کان اڳ وارو دور]]
| genre         = مدح، هجو
| notableworks  = ''[[معلقات]]''
}}

'''طرفه''' بن عبد ({{lang|ar|طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي}} / [[ايلہ-ايل سي]]: ''Ṭarafah ibn al-‘Abd ibn Sufyān ibn Sa‘d Abū ‘Amr al-Bakrī al-Wā’ilī''؛ 543–569ع)، [[عربستان]] جو هڪ شاعر هو، جيڪو [[بنو بڪر|بڪر]] قبيلي سان واسطو رکندڙ هو۔ هو [[جاهليت|قديم]] [[عربي شاعري]] جي سڀ کان مشهور مجموعي ''[[معلقات]]'' جي ستن شاعرن مان هڪ آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ سندس فقط هڪ نظم شامل آهي۔ هن مجموعي ۾ محفوظ سندس ٻين همعصر شاعرن ۾ [[النابغه]]، [[عنترا بن شداد]]، [[زهير بن أبي سلما]]، [[علقما بن عبدا]] ۽ [[امرئو قيس]] شامل آهن۔

== نسب ==
هو طرفة، ۽ ڪي چون ٿا عمرو، ۽ ڪي وري عُبيد بن عبد بن سفيان بن سعد بن مالڪ بن ضبيعه بن قيس بن ثعلبه بن عڪابه بن صعب بن علي بن [[بڪر بن وائل]] بن قاسط بن هنب بن أفصي بن دعمي بن جديلا بن أسد بن ربيعه بن نزار بن معدّ بن عدنان هو۔

== زندگي ==
طرفه، مرثيه گو شاعره [[خِرنق بنت بدر]] جو ويڳو ڀاءُ يا ڀاڻيجو هو۔&lt;ref&gt;G. J. H. Van Gelder, 'al-Khirniq (d. perhaps ''c''.600)', in ''Encyclopedia of Arabic Literature'',  ed. by Julie Scott Meisami and Paul Starkey, 2 vols (New York: Routledge, 1998), II 442.&lt;/ref&gt; هو پنهنجي مامي [[متلمس]] سان گڏ الحيره جي بادشاهه عمرو بن هند جي درٻار ڏانهن ويو، ۽ اتي وڃي بادشاهه جي ڀاءُ جو ساٿي بڻيو۔ هڪ ڏندڪٿا موجب، بادشاهه کي ڪجهه شعرن ۾ طنز جو نشانو بڻائڻ کان پوءِ، کيس [[بحرين]] جي حاڪم ڏانهن هڪ خط سان موڪليو ويو، ۽ ان خط ۾ ڏنل حڪمن مطابق کيس زنده دفن ڪيو ويو۔&lt;ref&gt;Thatcher, Griffithes Wheeler (1911). &quot;Tarafa&quot;. In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 415.&lt;/ref&gt;{{blockquote|author=Nicholson|source=A literary history of the Arabs|text=طرفه جي تيز زبان نيٺ هن لاءِ تمام ڳري ثابت ٿي۔

دربار جي سخت رسمن ۽ بناوٽي آداب کان تنگ ۽ بيزار ٿي، هن هڪ اهڙو طنزيه شعر چيو، جنهن ۾ هن چيو:
:&quot;ڪاش عمرو بدران اسان وٽ هجي ها
:هڪ ڏهيل ٻڪري، جيڪا اسان جي تنبن ڀرسان ميمياڻي&quot;
ٿوري دير پوءِ هو بادشاهه جي ڀيڻ جي سامهون دسترخوان تي ويٺو هو۔ سندس حسن ڏسي هن بي اختيار چيو:
:&quot;ڏسو، هوءَ وري مون وٽ موٽي آئي آهي،
:منهنجي اها سهڻي هرڻي، جنهن جا ڪن وارا زيور چمڪن ٿا؛
:جيڪڏهن بادشاهه هتي نه ويٺو هجي ها،
:ته مان سندس چپن تي پنهنجا چپ رکي ڇڏيان ها!&quot;
'[[عمرو بن هند]] سخت، تندخو ۽ ڪينه ور ماڻهو هو۔ طرفه جو طنز اڳ ئي کيس ٻڌايو ويو هو، ۽ هن نئين گستاخي سندس ڪاوڙ کي وڌيڪ ڀڙڪايو۔ هن طرفه ۽ متلمس کي سڏايو، کين پنهنجن گهرن ڏانهن وڃڻ جي اجازت ڏني، ۽ ٻنهي کي هڪ هڪ مُهر لڳل خط ڏنو، جيڪو [[اوڀر عربستان|بحرين]] جي گورنر جي نالي هو۔ جڏهن هو شهر کان ٻاهر نڪتا ته متلمس کي شڪ ٿيو۔ ڇاڪاڻ⁠تہ نه هو پاڻ پڙهي سگهندو هو، نه سندس ساٿي، تنهن ڪري هن پنهنجو خط [[الحيره|حيره]] جي هڪ ڇوڪري کي ڏنو، ۽ معلوم ٿيو ته ان ۾ کيس زنده دفن ڪرڻ جا حڪم لکيل هئا۔ پوءِ هن اها دغاباز چٺي وهندڙ پاڻيءَ ۾ اڇلي ڇڏي ۽ طرفه کي به ائين ڪرڻ لاءِ التجا ڪئي۔ پر طرفه شاهي مُهر ٽوڙڻ کان انڪار ڪيو۔ هو پنهنجي سفر تي بحرين تائين پهتو، جتي کيس قيد ڪيو ويو ۽ پوءِ قتل ڪيو ويو۔{{sfn|Nicholson|1907|pp=107-9}}}}

== سندس ورثو ==
سندس شاعريءَ جو ديوان آهي، جنهن ۾ سڀ کان مشهور سندس معلقو آهي... اهو نظم شاعر ان کان پوءِ چيو، جڏهن هن کي پنهنجي سؤٽ کان خراب سلوڪ مليو ۽ پنهنجي مائٽن کان ظلم ۽ ڏاڍ ڀوڳڻو پيو۔ معلقو ٽن وڏن حصن ۾ ورهايل آهي: (1) غزلي حصو (1–10)، (2) وصفي حصو (11–44)، (3) اخباري حصو (45–99)۔

جيڪڏهن معلقو هڪ ئي ڀيري نظم ڪيو ويو هجي، ته ان جي سبب سندس سؤٽ جي ڪوتاهي، ايذاءُ، بخل، خودغرضي ۽ محبت کان منهن موڙڻ هئا۔ ۽ شايد هي قصيدو مختلف وقتن ۾ نظم ٿيو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اُٺڻيءَ جو ڊگهو بيان بي گهر ۽ ڀٽڪندڙ زندگيءَ جي پيداوار لڳي ٿو، جڏهن⁠تہ لهو و لعب ۽ مستيءَ جو بيان ان ڳالهه کي وڌيڪ ممڪن بڻائي ٿو ته اهو ڀٽڪڻ کان اڳ چيو ويو هجي۔ ۽ ٿي سگهي ٿو ته سندس سؤٽ بابت ملامتي شعر، سندس ڀاءُ معبد سان اختلاف کان پوءِ نظم ڪيا ويا هجن۔

== معلقه جي شهرت ۽ اهميت ==

ڪجهه نقادن طرفه جي معلقه کي سڄي [[جاهلي شاعري]] کان مٿانهون قرار ڏنو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ انساني احساس، ٽڪراءُ وارا جذبا، زندگي ۽ موت بابت خيال، وصف جي جماليات، تشبيهه جي ڪمال ۽ هڪ جوان نفس جي حالتن جو زبردست نقشو ملي ٿو۔ ممڪن آهي ته سندس نسبت جزيرہ العرب جي وڌيڪ شهري علائقن مان هڪ، يعني بحرين جي صوبي، سان هجڻ سبب سندس شاعريءَ ۾ اهو انساني رنگ ٻين جاهلي شاعرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ نمايان ٿيو هجي۔ اسان کي طرفه هڪ وڏو شاعر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، جيڪو جاهلي نوجوان شاعرن جي صف ۾ اچي ٿو۔ سندس معلقه ۾ تاريخي فائدن جو به وڏو خزانو آهي، ۽ اها عربن جي اعليٰ اخلاقي قدرن جي وسيع تصوير پيش ڪري ٿي، ساڳي وقت عربن جي صنعتن، ملاحت ۽ اوزارن بابت به ڄاڻ ڏئي ٿي۔

== سندس معلقه مان نمونو ==
{{Quote
| text =|
لِخَولة َ أطْلالٌ بِبُرقَة ِ ثَهمَدِ\\تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليدِ
وُقوفاً بِها صَحبي عَلَيَّ مَطيَّهُم\\يَقولونَ لا تَهلِك أَسىً وَتَجَلَّدِ
كَأَنَّ حُدوجَ المالِكيَّةِ غُدوَةً\\خَلايا سَفينٍ بِالنَواصِفِ مِن دَدِ
عدولية ٌ أو من سفين ابن يامنٍ\\يجورُ بها المَّلاح طوراًويهتدي
يشقُّ حبابَ الماءِ حيزومها بها\\كما قسَمَ التُّربَ المُفايِلُ باليَدِ
وفي الحيِّ أحوى ينفضُ المردَ شادنٌ\\مُظاهِرُ سِمْطَيْ لُؤلُؤٍ وَزَبَرجَدِ
خذولٌ تراعي ربرباً بخميلة\\تَناوَلُ أطرافَ البَريرِ، وتَرتَدي}}
'''سنڌي ترجمو:'''خوله جا نشان برقہ ثهمد ۾ رهجي ويا آهن،   جيئن هٿ جي مٿاڇري تي پراڻي نقش (وشم) جا نشان نظر اچن ٿا۔
منهنجا ساٿي پنهنجن سواريءَ سان اتي بيهي رهيا،  
۽ چيائون: غم ۾ پاڻ کي نه هلاڪ ڪر، صبر ڪر ۽ همت رک۔
صبح جو مالڪي قافلن جون محملون اهڙيون لڳن ٿيون،  جهڙوڪ هوائن سان هلندڙ ٻيڙين جا  سڙھ
اهي يا ته عدولي ٻيڙيون آهن يا ابن يامن جي ٻيڙين جهڙيون،  جن کي ڪڏهن ملاح ڀٽڪائي ٿو ته ڪڏهن سڌو رستو ڏيکاري ٿو۔
انهن جا اڳيان حصا پاڻيءَ جي لهرن کي چيرين ٿا،  
جهڙوڪ ڪو مضبوط ماڻهو هٿ سان مٽيءَ کي ورهائي ڇڏي۔
۽ انهيءَ قبيلي ۾ هڪ سُهڻو نوجوان هرڻ وانگر آهي،  
جنهن جي ڳچيءَ تي موتين ۽ زبرجد جا هار جڙيل آهن۔هو شرميلو آهي، جهنگ ۾ هرڻين جي ميڙ کي سنڀالي ٿو،  ۽ ٻير جي ٽارين مان چونڊي کائي ٿو۔}}

== حوالا ۽ ٻاهريان ڳنڍڻا ==

*[http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html University at Albany: The Mu'Allaqa of Ibn Tarafa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017103919/http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html |date=2017-10-17 }}
*{{EB1911|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415}}
*Mohammadi Malayeri, M.: ''Tarikh va Farhang-e Iran'' Vol. I, Yazdan Publishers, Tehran 1372 Hsh. pp.&amp;nbsp;242، 267، 291، 292، 374.
* {{cite book|title=A literary History of the Arabs|last=Nicholson|author-link=Reynold A. Nicholson|first=Reynold Alleyne|place=London|year=1907|publisher=T.F. Unwin|pages=[https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich/page/44 44], 101, 107-9, 128, 138, 308|url=https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich}}

== حوالو ==
{{Reflist}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
*{{Commons category-inline}}
*{{Wikiquote-inline}}
{{Authority control}}

[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:بحرين جا شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:540ع ۾ پيدائشون]]
[[زمرو:569ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:ڇهين صديءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]

== جديد ترجما ==
*''The Divans of the Six Ancient Arabic Poets, Ennabiga, 'Antara, Tharafa, Zuhair, 'Alqama and Imruulqais'', [https://archive.org/details/divanssixancien00alqgoog/page/n7 Trübner &amp; co., London, 1870 (انگريزي ۾)]؛ ''[[ديوان (شاعري)|ديوان]]'' (گڏ ڪيل شاعري) جو مجموعو، جنهن کي [[ولھيلم اهلورڊٽ]] ترتيب ڏنو۔&lt;ref&gt;[http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Ahlwardt%2C+Wilhelm.%22 OCLC Classify] published works&lt;/ref&gt;
جڏهن⁠تہ سندس ڪجهه شعرن جا ترجما [[لاطيني]] ۾، [[بي. وانڊنهوف]] جي نوٽن سان، شايع ٿيا ([[برلن]], 1895)،&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415|first=Griffithes Wheeler|last=Thatcher}}&lt;/ref&gt; تڏهن طرفه ۽ شاعر امرؤ القيس کي [[ٿيئوڊور نولڊيکه]] پنهنجي ڪتاب ''Fünf Moallaqat, übersetzt und erklärt'' (ويانا، 1899–1901) ۾ شامل نه ڪيو۔
*''The seven golden odes of pagan Arabia : known also as the Moallakat''؛ انگريزي ترجمو [[اين بلنٽ، ليڊي]] ۽ [[ولفريڊ اسڪاوين بلنٽ]] طرفان (لنڊن، چيزيڪ پريس، 1903)۔</text>
      <sha1>d6z7ceudaa5sutr81v3clomw1yswuye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374184</id>
      <parentid>374182</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10882" sha1="p7z9np0qynf8cdqh0u5mjq71frdno9h" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|بحريني شاعر (0543–0569)}}
{{Infobox poet
| name          = طرفه
| image         = Tarafa, sketch, 1967.jpg
| birth_name    = طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي
| birth_date    = لڳ ڀڳ 543ع
| birth_place   = [[اوڀر عربستان|بحرين]], [[عربستان]]
| death_date    = لڳ ڀڳ 569ع
| death_place   = بحرين، عربستان
| occupation    = شاعر
| language      = عربي
| nationality   = عربستاني
| period        = [[اسلام کان اڳ وارو دور]]
| genre         = مدح، هجو
| notableworks  = ''[[معلقات]]''
}}

'''طرفه''' بن عبد ({{lang|ar|طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي}} / [[ايلہ-ايل سي]]: ''Ṭarafah ibn al-‘Abd ibn Sufyān ibn Sa‘d Abū ‘Amr al-Bakrī al-Wā’ilī''؛ 543–569ع)، [[عربستان]] جو هڪ شاعر هو، جيڪو [[بنو بڪر|بڪر]] قبيلي سان واسطو رکندڙ هو۔ هو [[جاهليت|قديم]] [[عربي شاعري]] جي سڀ کان مشهور مجموعي ''[[معلقات]]'' جي ستن شاعرن مان هڪ آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ سندس فقط هڪ نظم شامل آهي۔ هن مجموعي ۾ محفوظ سندس ٻين همعصر شاعرن ۾ [[النابغه]]، [[عنترا بن شداد]]، [[زهير بن أبي سلما]]، [[علقما بن عبدا]] ۽ [[امرئو قيس]] شامل آهن۔

== نسب ==
هو طرفة، ۽ ڪي چون ٿا عمرو، ۽ ڪي وري عُبيد بن عبد بن سفيان بن سعد بن مالڪ بن ضبيعه بن قيس بن ثعلبه بن عڪابه بن صعب بن علي بن [[بڪر بن وائل]] بن قاسط بن هنب بن أفصي بن دعمي بن جديلا بن أسد بن ربيعه بن نزار بن معدّ بن عدنان هو۔

== زندگي ==
طرفه، مرثيه گو شاعره [[خِرنق بنت بدر]] جو ويڳو ڀاءُ يا ڀاڻيجو هو۔&lt;ref&gt;G. J. H. Van Gelder, 'al-Khirniq (d. perhaps ''c''.600)', in ''Encyclopedia of Arabic Literature'',  ed. by Julie Scott Meisami and Paul Starkey, 2 vols (New York: Routledge, 1998), II 442.&lt;/ref&gt; هو پنهنجي مامي [[متلمس]] سان گڏ الحيره جي بادشاهه عمرو بن هند جي درٻار ڏانهن ويو، ۽ اتي وڃي بادشاهه جي ڀاءُ جو ساٿي بڻيو۔ هڪ ڏندڪٿا موجب، بادشاهه کي ڪجهه شعرن ۾ طنز جو نشانو بڻائڻ کان پوءِ، کيس [[بحرين]] جي حاڪم ڏانهن هڪ خط سان موڪليو ويو، ۽ ان خط ۾ ڏنل حڪمن مطابق کيس زنده دفن ڪيو ويو۔&lt;ref&gt;Thatcher, Griffithes Wheeler (1911). &quot;Tarafa&quot;. In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 415.&lt;/ref&gt;{{blockquote|author=Nicholson|source=A literary history of the Arabs|text=طرفه جي تيز زبان نيٺ هن لاءِ تمام ڳري ثابت ٿي۔

دربار جي سخت رسمن ۽ بناوٽي آداب کان تنگ ۽ بيزار ٿي، هن هڪ اهڙو طنزيه شعر چيو، جنهن ۾ هن چيو:
:&quot;ڪاش عمرو بدران اسان وٽ هجي ها
:هڪ ڏهيل ٻڪري، جيڪا اسان جي تنبن ڀرسان ميمياڻي&quot;
ٿوري دير پوءِ هو بادشاهه جي ڀيڻ جي سامهون دسترخوان تي ويٺو هو۔ سندس حسن ڏسي هن بي اختيار چيو:
:&quot;ڏسو، هوءَ وري مون وٽ موٽي آئي آهي،
:منهنجي اها سهڻي هرڻي، جنهن جا ڪن وارا زيور چمڪن ٿا؛
:جيڪڏهن بادشاهه هتي نه ويٺو هجي ها،
:ته مان سندس چپن تي پنهنجا چپ رکي ڇڏيان ها!&quot;
'[[عمرو بن هند]] سخت، تندخو ۽ ڪينه ور ماڻهو هو۔ طرفه جو طنز اڳ ئي کيس ٻڌايو ويو هو، ۽ هن نئين گستاخي سندس ڪاوڙ کي وڌيڪ ڀڙڪايو۔ هن طرفه ۽ متلمس کي سڏايو، کين پنهنجن گهرن ڏانهن وڃڻ جي اجازت ڏني، ۽ ٻنهي کي هڪ هڪ مُهر لڳل خط ڏنو، جيڪو [[اوڀر عربستان|بحرين]] جي گورنر جي نالي هو۔ جڏهن هو شهر کان ٻاهر نڪتا ته متلمس کي شڪ ٿيو۔ ڇاڪاڻ⁠تہ نه هو پاڻ پڙهي سگهندو هو، نه سندس ساٿي، تنهن ڪري هن پنهنجو خط [[الحيره|حيره]] جي هڪ ڇوڪري کي ڏنو، ۽ معلوم ٿيو ته ان ۾ کيس زنده دفن ڪرڻ جا حڪم لکيل هئا۔ پوءِ هن اها دغاباز چٺي وهندڙ پاڻيءَ ۾ اڇلي ڇڏي ۽ طرفه کي به ائين ڪرڻ لاءِ التجا ڪئي۔ پر طرفه شاهي مُهر ٽوڙڻ کان انڪار ڪيو۔ هو پنهنجي سفر تي بحرين تائين پهتو، جتي کيس قيد ڪيو ويو ۽ پوءِ قتل ڪيو ويو۔{{sfn|Nicholson|1907|pp=107-9}}}}

== سندس ورثو ==
سندس شاعريءَ جو ديوان آهي، جنهن ۾ سڀ کان مشهور سندس معلقو آهي... اهو نظم شاعر ان کان پوءِ چيو، جڏهن هن کي پنهنجي سؤٽ کان خراب سلوڪ مليو ۽ پنهنجي مائٽن کان ظلم ۽ ڏاڍ ڀوڳڻو پيو۔ معلقو ٽن وڏن حصن ۾ ورهايل آهي: (1) غزلي حصو (1–10)، (2) وصفي حصو (11–44)، (3) اخباري حصو (45–99)۔

جيڪڏهن معلقو هڪ ئي ڀيري نظم ڪيو ويو هجي، ته ان جي سبب سندس سؤٽ جي ڪوتاهي، ايذاءُ، بخل، خودغرضي ۽ محبت کان منهن موڙڻ هئا۔ ۽ شايد هي قصيدو مختلف وقتن ۾ نظم ٿيو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اُٺڻيءَ جو ڊگهو بيان بي گهر ۽ ڀٽڪندڙ زندگيءَ جي پيداوار لڳي ٿو، جڏهن⁠تہ لهو و لعب ۽ مستيءَ جو بيان ان ڳالهه کي وڌيڪ ممڪن بڻائي ٿو ته اهو ڀٽڪڻ کان اڳ چيو ويو هجي۔ ۽ ٿي سگهي ٿو ته سندس سؤٽ بابت ملامتي شعر، سندس ڀاءُ معبد سان اختلاف کان پوءِ نظم ڪيا ويا هجن۔

== معلقه جي شهرت ۽ اهميت ==

ڪجهه نقادن طرفه جي معلقه کي سڄي [[جاهلي شاعري]] کان مٿانهون قرار ڏنو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ انساني احساس، ٽڪراءُ وارا جذبا، زندگي ۽ موت بابت خيال، وصف جي جماليات، تشبيهه جي ڪمال ۽ هڪ جوان نفس جي حالتن جو زبردست نقشو ملي ٿو۔ ممڪن آهي ته سندس نسبت جزيرہ العرب جي وڌيڪ شهري علائقن مان هڪ، يعني بحرين جي صوبي، سان هجڻ سبب سندس شاعريءَ ۾ اهو انساني رنگ ٻين جاهلي شاعرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ نمايان ٿيو هجي۔ اسان کي طرفه هڪ وڏو شاعر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، جيڪو جاهلي نوجوان شاعرن جي صف ۾ اچي ٿو۔ سندس معلقه ۾ تاريخي فائدن جو به وڏو خزانو آهي، ۽ اها عربن جي اعليٰ اخلاقي قدرن جي وسيع تصوير پيش ڪري ٿي، ساڳي وقت عربن جي صنعتن، ملاحت ۽ اوزارن بابت به ڄاڻ ڏئي ٿي۔

== سندس معلقه مان نمونو ==
{{Quote
| text =|
لِخَولة َ أطْلالٌ بِبُرقَة ِ ثَهمَدِ\\تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليدِ
وُقوفاً بِها صَحبي عَلَيَّ مَطيَّهُم\\يَقولونَ لا تَهلِك أَسىً وَتَجَلَّدِ
كَأَنَّ حُدوجَ المالِكيَّةِ غُدوَةً\\خَلايا سَفينٍ بِالنَواصِفِ مِن دَدِ
عدولية ٌ أو من سفين ابن يامنٍ\\يجورُ بها المَّلاح طوراًويهتدي
يشقُّ حبابَ الماءِ حيزومها بها\\كما قسَمَ التُّربَ المُفايِلُ باليَدِ
وفي الحيِّ أحوى ينفضُ المردَ شادنٌ\\مُظاهِرُ سِمْطَيْ لُؤلُؤٍ وَزَبَرجَدِ
خذولٌ تراعي ربرباً بخميلة\\تَناوَلُ أطرافَ البَريرِ، وتَرتَدي}}
'''سنڌي ترجمو:'''خوله جا نشان برقہ ثهمد ۾ رهجي ويا آهن،   جيئن هٿ جي مٿاڇري تي پراڻي نقش (وشم) جا نشان نظر اچن ٿا۔
منهنجا ساٿي پنهنجن سواريءَ سان اتي بيهي رهيا،  
۽ چيائون: غم ۾ پاڻ کي نه هلاڪ ڪر، صبر ڪر ۽ همت رک۔
صبح جو مالڪي قافلن جون محملون اهڙيون لڳن ٿيون،  جهڙوڪ هوائن سان هلندڙ ٻيڙين جا  سڙھ
اهي يا ته عدولي ٻيڙيون آهن يا ابن يامن جي ٻيڙين جهڙيون،  جن کي ڪڏهن ملاح ڀٽڪائي ٿو ته ڪڏهن سڌو رستو ڏيکاري ٿو۔
انهن جا اڳيان حصا پاڻيءَ جي لهرن کي چيرين ٿا،  
جهڙوڪ ڪو مضبوط ماڻهو هٿ سان مٽيءَ کي ورهائي ڇڏي۔
۽ انهيءَ قبيلي ۾ هڪ سُهڻو نوجوان هرڻ وانگر آهي،  
جنهن جي ڳچيءَ تي موتين ۽ زبرجد جا هار جڙيل آهن۔هو شرميلو آهي، جهنگ ۾ هرڻين جي ميڙ کي سنڀالي ٿو،  ۽ ٻير جي ٽارين مان چونڊي کائي ٿو۔}}

== حوالا ۽ ٻاهريان ڳنڍڻا ==

*[http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html University at Albany: The Mu'Allaqa of Ibn Tarafa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017103919/http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html |date=2017-10-17 }}
*{{EB1911|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415}}
*Mohammadi Malayeri, M.: ''Tarikh va Farhang-e Iran'' Vol. I, Yazdan Publishers, Tehran 1372 Hsh. pp.&amp;nbsp;242، 267، 291، 292، 374.
* {{cite book|title=A literary History of the Arabs|last=Nicholson|author-link=Reynold A. Nicholson|first=Reynold Alleyne|place=London|year=1907|publisher=T.F. Unwin|pages=[https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich/page/44 44], 101, 107-9, 128, 138, 308|url=https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich}}

== حوالو ==
{{Reflist}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
*{{Commons category-inline}}
*{{Wikiquote-inline}}
{{Authority control}}

[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:بحرين جا شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:540ع ۾ پيدائشون]]
[[زمرو:569ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:ڇهين صديءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]</text>
      <sha1>p7z9np0qynf8cdqh0u5mjq71frdno9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374185</id>
      <parentid>374184</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12144" sha1="eadjbz167jp9kuynhjzz4pad4fngium" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|بحريني شاعر (0543–0569)}}
{{Infobox poet
| name          = طرفه
| image         = Tarafa, sketch, 1967.jpg
| birth_name    = طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي
| birth_date    = لڳ ڀڳ 543ع
| birth_place   = [[اوڀر عربستان|بحرين]], [[عربستان]]
| death_date    = لڳ ڀڳ 569ع
| death_place   = بحرين، عربستان
| occupation    = شاعر
| language      = عربي
| nationality   = عربستاني
| period        = [[اسلام کان اڳ وارو دور]]
| genre         = مدح، هجو
| notableworks  = ''[[معلقات]]''
}}

'''طرفه''' بن عبد ({{lang|ar|طرفة بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي}} / [[ايلہ-ايل سي]]: ''Ṭarafah ibn al-‘Abd ibn Sufyān ibn Sa‘d Abū ‘Amr al-Bakrī al-Wā’ilī''؛ 543–569ع)، [[عربستان]] جو هڪ شاعر هو، جيڪو [[بنو بڪر|بڪر]] قبيلي سان واسطو رکندڙ هو۔ هو [[جاهليت|قديم]] [[عربي شاعري]] جي سڀ کان مشهور مجموعي ''[[معلقات]]'' جي ستن شاعرن مان هڪ آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ سندس فقط هڪ نظم شامل آهي۔ هن مجموعي ۾ محفوظ سندس ٻين همعصر شاعرن ۾ [[النابغه]]، [[عنترا بن شداد]]، [[زهير بن أبي سلما]]، [[علقما بن عبدا]] ۽ [[امرئو قيس]] شامل آهن۔

== نسب ==
هو طرفة، ۽ ڪي چون ٿا عمرو، ۽ ڪي وري عُبيد بن عبد بن سفيان بن سعد بن مالڪ بن ضبيعه بن قيس بن ثعلبه بن عڪابه بن صعب بن علي بن [[بڪر بن وائل]] بن قاسط بن هنب بن أفصي بن دعمي بن جديلا بن أسد بن ربيعه بن نزار بن معدّ بن عدنان هو۔

== زندگي ==
طرفه، مرثيه گو شاعره [[خِرنق بنت بدر]] جو ويڳو ڀاءُ يا ڀاڻيجو هو۔&lt;ref&gt;G. J. H. Van Gelder, 'al-Khirniq (d. perhaps ''c''.600)', in ''Encyclopedia of Arabic Literature'',  ed. by Julie Scott Meisami and Paul Starkey, 2 vols (New York: Routledge, 1998), II 442.&lt;/ref&gt; هو پنهنجي مامي [[متلمس]] سان گڏ الحيره جي بادشاهه عمرو بن هند جي درٻار ڏانهن ويو، ۽ اتي وڃي بادشاهه جي ڀاءُ جو ساٿي بڻيو۔ هڪ ڏندڪٿا موجب، بادشاهه کي ڪجهه شعرن ۾ طنز جو نشانو بڻائڻ کان پوءِ، کيس [[بحرين]] جي حاڪم ڏانهن هڪ خط سان موڪليو ويو، ۽ ان خط ۾ ڏنل حڪمن مطابق کيس زنده دفن ڪيو ويو۔&lt;ref&gt;Thatcher, Griffithes Wheeler (1911). &quot;Tarafa&quot;. In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 415.&lt;/ref&gt;{{blockquote|author=Nicholson|source=A literary history of the Arabs|text=طرفه جي تيز زبان نيٺ هن لاءِ تمام ڳري ثابت ٿي۔

دربار جي سخت رسمن ۽ بناوٽي آداب کان تنگ ۽ بيزار ٿي، هن هڪ اهڙو طنزيه شعر چيو، جنهن ۾ هن چيو:
:&quot;ڪاش عمرو بدران اسان وٽ هجي ها
:هڪ ڏهيل ٻڪري، جيڪا اسان جي تنبن ڀرسان ميمياڻي&quot;
ٿوري دير پوءِ هو بادشاهه جي ڀيڻ جي سامهون دسترخوان تي ويٺو هو۔ سندس حسن ڏسي هن بي اختيار چيو:
:&quot;ڏسو، هوءَ وري مون وٽ موٽي آئي آهي،
:منهنجي اها سهڻي هرڻي، جنهن جا ڪن وارا زيور چمڪن ٿا؛
:جيڪڏهن بادشاهه هتي نه ويٺو هجي ها،
:ته مان سندس چپن تي پنهنجا چپ رکي ڇڏيان ها!&quot;
'[[عمرو بن هند]] سخت، تندخو ۽ ڪينه ور ماڻهو هو۔ طرفه جو طنز اڳ ئي کيس ٻڌايو ويو هو، ۽ هن نئين گستاخي سندس ڪاوڙ کي وڌيڪ ڀڙڪايو۔ هن طرفه ۽ متلمس کي سڏايو، کين پنهنجن گهرن ڏانهن وڃڻ جي اجازت ڏني، ۽ ٻنهي کي هڪ هڪ مُهر لڳل خط ڏنو، جيڪو [[اوڀر عربستان|بحرين]] جي گورنر جي نالي هو۔ جڏهن هو شهر کان ٻاهر نڪتا ته متلمس کي شڪ ٿيو۔ ڇاڪاڻ⁠تہ نه هو پاڻ پڙهي سگهندو هو، نه سندس ساٿي، تنهن ڪري هن پنهنجو خط [[الحيره|حيره]] جي هڪ ڇوڪري کي ڏنو، ۽ معلوم ٿيو ته ان ۾ کيس زنده دفن ڪرڻ جا حڪم لکيل هئا۔ پوءِ هن اها دغاباز چٺي وهندڙ پاڻيءَ ۾ اڇلي ڇڏي ۽ طرفه کي به ائين ڪرڻ لاءِ التجا ڪئي۔ پر طرفه شاهي مُهر ٽوڙڻ کان انڪار ڪيو۔ هو پنهنجي سفر تي بحرين تائين پهتو، جتي کيس قيد ڪيو ويو ۽ پوءِ قتل ڪيو ويو۔{{sfn|Nicholson|1907|pp=107-9}}}}

== سندس ورثو ==
سندس شاعريءَ جو ديوان آهي، جنهن ۾ سڀ کان مشهور سندس معلقو آهي... اهو نظم شاعر ان کان پوءِ چيو، جڏهن هن کي پنهنجي سؤٽ کان خراب سلوڪ مليو ۽ پنهنجي مائٽن کان ظلم ۽ ڏاڍ ڀوڳڻو پيو۔ معلقو ٽن وڏن حصن ۾ ورهايل آهي: (1) غزلي حصو (1–10)، (2) وصفي حصو (11–44)، (3) اخباري حصو (45–99)۔

جيڪڏهن معلقو هڪ ئي ڀيري نظم ڪيو ويو هجي، ته ان جي سبب سندس سؤٽ جي ڪوتاهي، ايذاءُ، بخل، خودغرضي ۽ محبت کان منهن موڙڻ هئا۔ ۽ شايد هي قصيدو مختلف وقتن ۾ نظم ٿيو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اُٺڻيءَ جو ڊگهو بيان بي گهر ۽ ڀٽڪندڙ زندگيءَ جي پيداوار لڳي ٿو، جڏهن⁠تہ لهو و لعب ۽ مستيءَ جو بيان ان ڳالهه کي وڌيڪ ممڪن بڻائي ٿو ته اهو ڀٽڪڻ کان اڳ چيو ويو هجي۔ ۽ ٿي سگهي ٿو ته سندس سؤٽ بابت ملامتي شعر، سندس ڀاءُ معبد سان اختلاف کان پوءِ نظم ڪيا ويا هجن۔

== معلقه جي شهرت ۽ اهميت ==

ڪجهه نقادن طرفه جي معلقه کي سڄي [[جاهلي شاعري]] کان مٿانهون قرار ڏنو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ انساني احساس، ٽڪراءُ وارا جذبا، زندگي ۽ موت بابت خيال، وصف جي جماليات، تشبيهه جي ڪمال ۽ هڪ جوان نفس جي حالتن جو زبردست نقشو ملي ٿو۔ ممڪن آهي ته سندس نسبت جزيرہ العرب جي وڌيڪ شهري علائقن مان هڪ، يعني بحرين جي صوبي، سان هجڻ سبب سندس شاعريءَ ۾ اهو انساني رنگ ٻين جاهلي شاعرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ نمايان ٿيو هجي۔ اسان کي طرفه هڪ وڏو شاعر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، جيڪو جاهلي نوجوان شاعرن جي صف ۾ اچي ٿو۔ سندس معلقه ۾ تاريخي فائدن جو به وڏو خزانو آهي، ۽ اها عربن جي اعليٰ اخلاقي قدرن جي وسيع تصوير پيش ڪري ٿي، ساڳي وقت عربن جي صنعتن، ملاحت ۽ اوزارن بابت به ڄاڻ ڏئي ٿي۔

== سندس معلقه مان نمونو ==
{{Quote
| text =|
لِخَولة َ أطْلالٌ بِبُرقَة ِ ثَهمَدِ\\تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليدِ
وُقوفاً بِها صَحبي عَلَيَّ مَطيَّهُم\\يَقولونَ لا تَهلِك أَسىً وَتَجَلَّدِ
كَأَنَّ حُدوجَ المالِكيَّةِ غُدوَةً\\خَلايا سَفينٍ بِالنَواصِفِ مِن دَدِ
عدولية ٌ أو من سفين ابن يامنٍ\\يجورُ بها المَّلاح طوراًويهتدي
يشقُّ حبابَ الماءِ حيزومها بها\\كما قسَمَ التُّربَ المُفايِلُ باليَدِ
وفي الحيِّ أحوى ينفضُ المردَ شادنٌ\\مُظاهِرُ سِمْطَيْ لُؤلُؤٍ وَزَبَرجَدِ
خذولٌ تراعي ربرباً بخميلة\\تَناوَلُ أطرافَ البَريرِ، وتَرتَدي}}
'''سنڌي ترجمو:'''خوله جا نشان برقہ ثهمد ۾ رهجي ويا آهن،   جيئن هٿ جي مٿاڇري تي پراڻي نقش (وشم) جا نشان نظر اچن ٿا۔
منهنجا ساٿي پنهنجن سواريءَ سان اتي بيهي رهيا،  
۽ چيائون: غم ۾ پاڻ کي نه هلاڪ ڪر، صبر ڪر ۽ همت رک۔
صبح جو مالڪي قافلن جون محملون اهڙيون لڳن ٿيون،  جهڙوڪ هوائن سان هلندڙ ٻيڙين جا  سڙھ
اهي يا ته عدولي ٻيڙيون آهن يا ابن يامن جي ٻيڙين جهڙيون،  جن کي ڪڏهن ملاح ڀٽڪائي ٿو ته ڪڏهن سڌو رستو ڏيکاري ٿو۔
انهن جا اڳيان حصا پاڻيءَ جي لهرن کي چيرين ٿا،  
جهڙوڪ ڪو مضبوط ماڻهو هٿ سان مٽيءَ کي ورهائي ڇڏي۔
۽ انهيءَ قبيلي ۾ هڪ سُهڻو نوجوان هرڻ وانگر آهي،  
جنهن جي ڳچيءَ تي موتين ۽ زبرجد جا هار جڙيل آهن۔هو شرميلو آهي، جهنگ ۾ هرڻين جي ميڙ کي سنڀالي ٿو،  ۽ ٻير جي ٽارين مان چونڊي کائي ٿو۔}}

== حوالا ۽ ٻاهريان ڳنڍڻا ==

*[http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html University at Albany: The Mu'Allaqa of Ibn Tarafa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017103919/http://www.albany.edu/~joris/Tarafa.html |date=2017-10-17 }}
*{{EB1911|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415}}
*Mohammadi Malayeri, M.: ''Tarikh va Farhang-e Iran'' Vol. I, Yazdan Publishers, Tehran 1372 Hsh. pp.&amp;nbsp;242، 267، 291، 292، 374.
* {{cite book|title=A literary History of the Arabs|last=Nicholson|author-link=Reynold A. Nicholson|first=Reynold Alleyne|place=London|year=1907|publisher=T.F. Unwin|pages=[https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich/page/44 44], 101, 107-9, 128, 138, 308|url=https://archive.org/details/literaryhistoryo00nichrich}}

== حوالو ==
{{Reflist}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*{{Commons category-inline}}
*{{Wikiquote-inline}}
===جديد ترجما===
*''The Divans of the Six Ancient Arabic Poets, Ennabiga, 'Antara, Tharafa, Zuhair, 'Alqama and Imruulqais'', [https://archive.org/details/divanssixancien00alqgoog/page/n7 Trübner &amp; co., London, 1870 (انگريزي ۾)]؛ ''[[ديوان (شاعري)|ديوان]]'' (گڏ ڪيل شاعري) جو مجموعو، جنهن کي [[ولھيلم اهلورڊٽ]] ترتيب ڏنو۔&lt;ref&gt;[http://classify.oclc.org/classify2/ClassifyDemo?search-author-txt=%22Ahlwardt%2C+Wilhelm.%22 OCLC Classify] published works&lt;/ref&gt;
جڏهن⁠تہ سندس ڪجهه شعرن جا ترجما [[لاطيني]] ۾، [[بي. وانڊنهوف]] جي نوٽن سان، شايع ٿيا ([[برلن]], 1895)،&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Tarafa|volume=26|page=415|first=Griffithes Wheeler|last=Thatcher}}&lt;/ref&gt; تڏهن طرفه ۽ شاعر امرؤ القيس کي [[ٿيئوڊور نولڊيکه]] پنهنجي ڪتاب ''Fünf Moallaqat, übersetzt und erklärt'' (ويانا، 1899–1901) ۾ شامل نه ڪيو۔
*''The seven golden odes of pagan Arabia : known also as the Moallakat''؛ انگريزي ترجمو [[اين بلنٽ، ليڊي]] ۽ [[ولفريڊ اسڪاوين بلنٽ]] طرفان (لنڊن، چيزيڪ پريس، 1903)۔

{{Authority control}}

[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:بحرين جا شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:540ع ۾ پيدائشون]]
[[زمرو:569ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:ڇهين صديءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]</text>
      <sha1>eadjbz167jp9kuynhjzz4pad4fngium</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ليلا اخيليه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91996</id>
    <revision>
      <id>374163</id>
      <parentid>361797</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>374163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10629" sha1="3zpcj9nizolqqqn1sdb8dhzf5l56z60" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اموي دور جي عرب شاعرہ}}
{{Infobox poet
| name             = ليلا اخيليّه
| image            = 
| caption          = 
| birth_date       = ستين صدي عيسويءَ جي وچ کان اڳ
| birth_place      = مرڪزي [[عربستان]]
| death_date       = لڳ ڀڳ 694–709ع
| death_place      = [[سماوه]] جي ويجهو
| occupation       = شاعرہ
| language         = عربي
| nationality      = عربستاني
| notableworks     = [[توبه بن حمير]] لاءِ مرثيا، خليفن [[عثمان]] ۽ [[عبد الملڪ بن مروان]] لاءِ مدحيا قصيدا
| spouse           = [[سوار بن عوفى قشيري]]
| children         = ڪيترائي (نالا معلوم ناهن)
| Clan             = 
}}

'''ليلا بنت عبدالله بن شداد بن ڪعب اخيليّه''' ({{Lang|ar|ليلى بنت عبدالله بن شداد بن كعب الأخيليّة}}) (وفات لڳ ڀڳ 75هه/694ع – 90هه/709ع)،&lt;ref&gt;For a full discussion of her date of death, Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz, Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398-443.&lt;/ref&gt; يا مختصر طور '''ليلا المخيليّه'''، اموي دور جي هڪ مشهور [[عرب]] شاعرہ هئي، جيڪا پنهنجي شاعري، فصاحت، مضبوط شخصيت ۽ حسن سبب مشهور هئي۔ سندس لڳ ڀڳ پنجاهه ننڍا نظم محفوظ آهن۔ انهن ۾ سندس محبوب [[توبه بن حمير]] لاءِ مرثيا، [[نابغة جعدي]] سان طنزيه شعري مقابلا، ۽ خليفن [[عثمان بن عفان]] ۽ [[عبد الملڪ بن مروان]] جي مدح شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lang|first=Kate|editor1-last=Commire|editor1-first=Anne|title=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|date=2002|publisher=Yorkin Publications|location=Waterford, 
Connecticut|isbn=0-7876-4074-3}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Qutbuddin&quot;&gt;
Tahera Qutbuddin, 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II, p. 867.
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | editor = Josef W. Meri | date = 31 October 2005 | title = Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia | publisher = Routledge | page = 866 | isbn = 978-1-135-45603-0}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==
هوءَ [[بنو عقيل]] شاخ مان هئي، جيڪا [[بنو عامر]] قبيلي جو حصو هئي۔ اهو ساڳيو قبيلو آهي جنهن سان قيس بن الملوح ۽ ليلا عامريه جو تعلق هو، جيڪي مشهور داستان ''[[ليلا ۽ مجنون]]'' جي الهام جو سبب بڻيا۔ پر انهن جي برعڪس، ليلا هڪ شهري عورت هئي، نه ته [[بدوي]]۔{{Citation needed|date=February 2008}}

پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هوءَ [[توبه بن حمير]] سان محبت لاءِ مشهور ٿي وئي، پر سندس پيءُ هن شادي کي رد ڪري ڇڏيو ۽ هن کي هڪ شخص ابي الاثلا سان شادي ڪرائي ڇڏي۔ شادي کان پوءِ به توبه هن سان ملڻ ايندو رهيو، جنهن تي سندس مڙس [[خليفو|خليفي]] وٽ شڪايت ڪئي، ۽ خليفي توبه کي هن کان پري ٿيڻ جو حڪم ڏنو۔ سندس مڙس حسد برداشت نه ڪري سگهيو ۽ آخرڪار هن کي طلاق ڏئي ڇڏي۔ بعد ۾ هن هڪ ٻئي شاعر سان شادي ڪئي ۽ کيس ڪيترائي ٻار ٿيا، پر انهن بابت گهڻي معلومات موجود ناهي۔

== شاعري ۽ اثر ==
سندس مضبوط شخصيت ۽ شهرت سبب کيس [[اموي خلافت]] جي درٻارن تائين رسائي حاصل ٿي وئي۔

هوءَ انهن ٿورين قديم عرب شاعرائن مان هڪ هئي جن عوامي طور پنهنجي [[محبت]] جو اظهار ڪيو۔ هن قسم جي شاعري خاص طور توبه بن حمير سان منسوب آهي:  
ليلا ۽ توبه هڪ ٻئي سان محبت ۾ پئجي ويا، پر جڏهن توبه شاديءَ جي درخواست ڪئي ته ليلى جي پيءُ انڪار ڪيو ۽ هن کي ڪنهن ٻئي سان شادي ڪرائي ڇڏي۔ پوءِ جڏهن توبه قتل ٿي ويو ته ان واقعي ليلا کي مرثيا لکڻ لاءِ متاثر ڪيو۔
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt;
هن ڳالهه کي وڌيڪ جرئت وارو بڻائيندڙ حقيقت اها هئي ته هوءَ انهي وقت ڪنهن ٻئي مرد ([[سوار بن عوفى قشيري]]) سان شادي شده هئي۔
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt; بهرحال، محبت جي شاعري سندس واحد صنف نه هئي؛ سندس شاعري مختلف موضوعن تي مشتمل هئي، جيتوڻيڪ هن [[سياست]] کان گهڻو پاسو ڪيو۔ انهيءَ سبب هوءَ بدلجندڙ سياسي دورن جي باوجود اثرائتن ماڻهن سان پنهنجا لاڳاپا برقرار رکڻ ۾ ڪامياب رهي۔ سندس شاعري ۾ [[نابغه جعدي]] سان طنزيه مقابلا (تقريباً 40هه/660ع کان 63هه/683ع تائين) پڻ شامل آهن،
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt; ۽ [[حميدہ بنت نعمان بن بشير]] سان به شعري تبادلا ملن ٿا۔&lt;ref&gt;A. Schippers, 'The Role of Woman in Medieval Andalusian Arabic Story-Telling', 1993.&lt;/ref&gt;
سندس شاعريءَ جو تقابلو اڪثر [[خنساء]] سان ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Qutbuddin&quot;/&gt; پر ليلا جي شاعريءَ ۾ تصويرنگاري وڌيڪ متنوع آهي، جيڪا صرف [[ريگستان]] تائين محدود ناهي، ۽ هن ڪيترن شعري اصناف ۾ لکيو۔ سندس شاعري ۾ فلسفيانه پهلو ۽ [[دانائي]] به ملي ٿي، جيڪا شايد سندس گهڻي سفر جي ڪري پيدا ٿي۔ ٻئي طرف، ليلى پنهنجي شاعريءَ مان آمدني به حاصل ڪندي هئي، ڇو⁠ته ڪجهه نظم تي کيس انعام ملندو هو، ۽ شاعريءَ جي ذريعي هن امير ۽ اثرائتن ماڻهن سان لاڳاپا پيدا ڪيا؛ جڏهن⁠تہ خنساء پنهنجي خاندان جي روايتي [[ڌناري زندگي]] تي ڀاڙيندي هئي۔
هوءَ 704ع ۾ [[عراق]] ۾ [[سماوه]] جي ويجهو سفر دوران وفات ڪري وئي۔

== سندس شاعري جو مثال ==

{{Quote
|text=
أحــجاج لا يفـلل سلاحك إنما  
المنـايا بكـف الله حيث تراها  

إذا هبـط الحجاج أرضاً مريضة  
تتبـع أقصـى دائـها فشفـاها  

شفاها من الداء العضال الذي بها  
غـلام إذا هـز القنـا سقـاها  

سقاها دمــاء المارقين وعلـها  
إذا جمحت يوماً وخفيـف أذاها  

إذا سمـع الحجـاج صوت كتيبة  
أعـد لها قبـل النـزول قراها  

'''سنڌي ترجمو:'''

اي حجاج! تنهنجو هٿيار ڪڏهن به ڪمزور نه ٿئي،  
ڇو⁠ته موت ته الله جي هٿ ۾ آهي جتي به تون ان کي ڏسين ٿو۔

جڏهن حجاج ڪنهن بيمار زمين تي لهندو آهي،  
ته هو ان جي بيماريءَ جي آخري سبب تائين پهچي ان کي شفا ڏئي ڇڏيندو آهي۔

هو ان زمين کي سخت بيماريءَ مان بچائيندو آهي،  
اهڙو نوجوان جيڪو جڏهن پنهنجو ڀالو لوڏي ٿو ته ان کي سيراب ڪري ڇڏي ٿو۔

هو باغين جي رت سان ان کي سيراب ڪري ڇڏيندو آهي،  
۽ جڏهن اها سرڪش ٿئي ته به ان جي تڪليف گهٽ ڪري ڇڏي ٿو۔

۽ جڏهن حجاج ڪنهن فوجي دستي جو آواز ٻڌي ٿو،  
ته لهڻ کان اڳ ئي انهن لاءِ پنهنجو بندوبست تيار ڪري ڇڏيندو آهي۔
}}

== حوالا ==
{{reflist}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ مطالعو==
*Al-Isfahani, Abu al-Faraj. ''Kitab al-aghani'' (''Book of Songs'').
*''The Cambridge History of Arabic Literature: Arabic Literature to the End of the Umayyad Period''. Cambridge University Press, 1983.
* {{EI2 | last = Gabrieli | first = F. | title = Laylā al-Ak̲h̲yaliyya. | volume = 5 }}
*Ibn Qutayba. ''al-Shi'r wa-'l-shu'ara'' (''Poetry and Poets''). Beirut: Dar al-Thaqafa, 1964.

{{Arabic literature}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Layla Al-Akhyaliyya}}

[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي]]
[[زمرو:اموي خلافت جا شاعر]]
[[زمرو:پيدائش جو سال نامعلوم]]
[[زمرو:اٺين صدي عيسويءَ جون وفاتون]]
[[زمرو:عربي ٻوليءَ جون شاعرائون]]
[[زمرو:عربي ٻوليءَ جا شاعر]]
[[زمرو:بنو عقيل]]
[[زمرو:اسلام قبول ڪندڙ ماڻهو]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جون عورت ليکڪائون]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]
[[زمرو:اموي خلافت جون عورت شاعرائون]]
[[زمرو:وچئين دور جي اسلامي دنيا جون عورت شاعرائون]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جا عرب ماڻهو]]
[[زمرو:اموي خلافت جا ستين صدي عيسويءَ جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>3zpcj9nizolqqqn1sdb8dhzf5l56z60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374164</id>
      <parentid>374163</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* وڌيڪ مطالعو */</comment>
      <origin>374164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10665" sha1="1bfhioclmnz0tymxwr2seg89llaotio" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اموي دور جي عرب شاعرہ}}
{{Infobox poet
| name             = ليلا اخيليّه
| image            = 
| caption          = 
| birth_date       = ستين صدي عيسويءَ جي وچ کان اڳ
| birth_place      = مرڪزي [[عربستان]]
| death_date       = لڳ ڀڳ 694–709ع
| death_place      = [[سماوه]] جي ويجهو
| occupation       = شاعرہ
| language         = عربي
| nationality      = عربستاني
| notableworks     = [[توبه بن حمير]] لاءِ مرثيا، خليفن [[عثمان]] ۽ [[عبد الملڪ بن مروان]] لاءِ مدحيا قصيدا
| spouse           = [[سوار بن عوفى قشيري]]
| children         = ڪيترائي (نالا معلوم ناهن)
| Clan             = 
}}

'''ليلا بنت عبدالله بن شداد بن ڪعب اخيليّه''' ({{Lang|ar|ليلى بنت عبدالله بن شداد بن كعب الأخيليّة}}) (وفات لڳ ڀڳ 75هه/694ع – 90هه/709ع)،&lt;ref&gt;For a full discussion of her date of death, Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz, Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398-443.&lt;/ref&gt; يا مختصر طور '''ليلا المخيليّه'''، اموي دور جي هڪ مشهور [[عرب]] شاعرہ هئي، جيڪا پنهنجي شاعري، فصاحت، مضبوط شخصيت ۽ حسن سبب مشهور هئي۔ سندس لڳ ڀڳ پنجاهه ننڍا نظم محفوظ آهن۔ انهن ۾ سندس محبوب [[توبه بن حمير]] لاءِ مرثيا، [[نابغة جعدي]] سان طنزيه شعري مقابلا، ۽ خليفن [[عثمان بن عفان]] ۽ [[عبد الملڪ بن مروان]] جي مدح شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lang|first=Kate|editor1-last=Commire|editor1-first=Anne|title=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|date=2002|publisher=Yorkin Publications|location=Waterford, 
Connecticut|isbn=0-7876-4074-3}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Qutbuddin&quot;&gt;
Tahera Qutbuddin, 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II, p. 867.
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | editor = Josef W. Meri | date = 31 October 2005 | title = Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia | publisher = Routledge | page = 866 | isbn = 978-1-135-45603-0}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==
هوءَ [[بنو عقيل]] شاخ مان هئي، جيڪا [[بنو عامر]] قبيلي جو حصو هئي۔ اهو ساڳيو قبيلو آهي جنهن سان قيس بن الملوح ۽ ليلا عامريه جو تعلق هو، جيڪي مشهور داستان ''[[ليلا ۽ مجنون]]'' جي الهام جو سبب بڻيا۔ پر انهن جي برعڪس، ليلا هڪ شهري عورت هئي، نه ته [[بدوي]]۔{{Citation needed|date=February 2008}}

پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هوءَ [[توبه بن حمير]] سان محبت لاءِ مشهور ٿي وئي، پر سندس پيءُ هن شادي کي رد ڪري ڇڏيو ۽ هن کي هڪ شخص ابي الاثلا سان شادي ڪرائي ڇڏي۔ شادي کان پوءِ به توبه هن سان ملڻ ايندو رهيو، جنهن تي سندس مڙس [[خليفو|خليفي]] وٽ شڪايت ڪئي، ۽ خليفي توبه کي هن کان پري ٿيڻ جو حڪم ڏنو۔ سندس مڙس حسد برداشت نه ڪري سگهيو ۽ آخرڪار هن کي طلاق ڏئي ڇڏي۔ بعد ۾ هن هڪ ٻئي شاعر سان شادي ڪئي ۽ کيس ڪيترائي ٻار ٿيا، پر انهن بابت گهڻي معلومات موجود ناهي۔

== شاعري ۽ اثر ==
سندس مضبوط شخصيت ۽ شهرت سبب کيس [[اموي خلافت]] جي درٻارن تائين رسائي حاصل ٿي وئي۔

هوءَ انهن ٿورين قديم عرب شاعرائن مان هڪ هئي جن عوامي طور پنهنجي [[محبت]] جو اظهار ڪيو۔ هن قسم جي شاعري خاص طور توبه بن حمير سان منسوب آهي:  
ليلا ۽ توبه هڪ ٻئي سان محبت ۾ پئجي ويا، پر جڏهن توبه شاديءَ جي درخواست ڪئي ته ليلى جي پيءُ انڪار ڪيو ۽ هن کي ڪنهن ٻئي سان شادي ڪرائي ڇڏي۔ پوءِ جڏهن توبه قتل ٿي ويو ته ان واقعي ليلا کي مرثيا لکڻ لاءِ متاثر ڪيو۔
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt;
هن ڳالهه کي وڌيڪ جرئت وارو بڻائيندڙ حقيقت اها هئي ته هوءَ انهي وقت ڪنهن ٻئي مرد ([[سوار بن عوفى قشيري]]) سان شادي شده هئي۔
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt; بهرحال، محبت جي شاعري سندس واحد صنف نه هئي؛ سندس شاعري مختلف موضوعن تي مشتمل هئي، جيتوڻيڪ هن [[سياست]] کان گهڻو پاسو ڪيو۔ انهيءَ سبب هوءَ بدلجندڙ سياسي دورن جي باوجود اثرائتن ماڻهن سان پنهنجا لاڳاپا برقرار رکڻ ۾ ڪامياب رهي۔ سندس شاعري ۾ [[نابغه جعدي]] سان طنزيه مقابلا (تقريباً 40هه/660ع کان 63هه/683ع تائين) پڻ شامل آهن،
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt; ۽ [[حميدہ بنت نعمان بن بشير]] سان به شعري تبادلا ملن ٿا۔&lt;ref&gt;A. Schippers, 'The Role of Woman in Medieval Andalusian Arabic Story-Telling', 1993.&lt;/ref&gt;
سندس شاعريءَ جو تقابلو اڪثر [[خنساء]] سان ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Qutbuddin&quot;/&gt; پر ليلا جي شاعريءَ ۾ تصويرنگاري وڌيڪ متنوع آهي، جيڪا صرف [[ريگستان]] تائين محدود ناهي، ۽ هن ڪيترن شعري اصناف ۾ لکيو۔ سندس شاعري ۾ فلسفيانه پهلو ۽ [[دانائي]] به ملي ٿي، جيڪا شايد سندس گهڻي سفر جي ڪري پيدا ٿي۔ ٻئي طرف، ليلى پنهنجي شاعريءَ مان آمدني به حاصل ڪندي هئي، ڇو⁠ته ڪجهه نظم تي کيس انعام ملندو هو، ۽ شاعريءَ جي ذريعي هن امير ۽ اثرائتن ماڻهن سان لاڳاپا پيدا ڪيا؛ جڏهن⁠تہ خنساء پنهنجي خاندان جي روايتي [[ڌناري زندگي]] تي ڀاڙيندي هئي۔
هوءَ 704ع ۾ [[عراق]] ۾ [[سماوه]] جي ويجهو سفر دوران وفات ڪري وئي۔

== سندس شاعري جو مثال ==

{{Quote
|text=
أحــجاج لا يفـلل سلاحك إنما  
المنـايا بكـف الله حيث تراها  

إذا هبـط الحجاج أرضاً مريضة  
تتبـع أقصـى دائـها فشفـاها  

شفاها من الداء العضال الذي بها  
غـلام إذا هـز القنـا سقـاها  

سقاها دمــاء المارقين وعلـها  
إذا جمحت يوماً وخفيـف أذاها  

إذا سمـع الحجـاج صوت كتيبة  
أعـد لها قبـل النـزول قراها  

'''سنڌي ترجمو:'''

اي حجاج! تنهنجو هٿيار ڪڏهن به ڪمزور نه ٿئي،  
ڇو⁠ته موت ته الله جي هٿ ۾ آهي جتي به تون ان کي ڏسين ٿو۔

جڏهن حجاج ڪنهن بيمار زمين تي لهندو آهي،  
ته هو ان جي بيماريءَ جي آخري سبب تائين پهچي ان کي شفا ڏئي ڇڏيندو آهي۔

هو ان زمين کي سخت بيماريءَ مان بچائيندو آهي،  
اهڙو نوجوان جيڪو جڏهن پنهنجو ڀالو لوڏي ٿو ته ان کي سيراب ڪري ڇڏي ٿو۔

هو باغين جي رت سان ان کي سيراب ڪري ڇڏيندو آهي،  
۽ جڏهن اها سرڪش ٿئي ته به ان جي تڪليف گهٽ ڪري ڇڏي ٿو۔

۽ جڏهن حجاج ڪنهن فوجي دستي جو آواز ٻڌي ٿو،  
ته لهڻ کان اڳ ئي انهن لاءِ پنهنجو بندوبست تيار ڪري ڇڏيندو آهي۔
}}

== حوالا ==
{{reflist}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ مطالعو==
*Al-Isfahani, Abu al-Faraj. ''Kitab al-aghani'' (''Book of Songs'').
*''The Cambridge History of Arabic Literature: Arabic Literature to the End of the Umayyad Period''. Cambridge University Press, 1983.
* {{EI2 | last = Gabrieli | first = F. | title = Laylā al-Ak̲h̲yaliyya. | volume = 5 }}
*Ibn Qutayba. ''al-Shi'r wa-'l-shu'ara'' (''Poetry and Poets''). Beirut: Dar al-Thaqafa, 1964.

{{Arabic literature}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Layla Al-Akhyaliyya}}
[[زمرو:ليلى الأخيليّة]]
[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:عربي ٻولي]]
[[زمرو:اموي خلافت جا شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:پيدائش جو سال نامعلوم]]
[[زمرو:اٺين صدي عيسويءَ جون وفاتون]]
[[زمرو:عربي ٻوليءَ جون شاعرائون]]
[[زمرو:بنو عقيل]]
[[زمرو:اسلام قبول ڪندڙ ماڻهو]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جون عورت ليکڪائون]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]
[[زمرو:اموي خلافت جون عورت شاعرائون]]
[[زمرو:وچئين دور جي اسلامي دنيا جون عورت شاعرائون]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جا عرب ماڻهو]]
[[زمرو:اموي خلافت جا ستين صدي عيسويءَ جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>1bfhioclmnz0tymxwr2seg89llaotio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374168</id>
      <parentid>374164</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* وڌيڪ مطالعو */</comment>
      <origin>374168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10634" sha1="jvd9i2u059we5gbpl69jqmr84o5v8yu" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اموي دور جي عرب شاعرہ}}
{{Infobox poet
| name             = ليلا اخيليّه
| image            = 
| caption          = 
| birth_date       = ستين صدي عيسويءَ جي وچ کان اڳ
| birth_place      = مرڪزي [[عربستان]]
| death_date       = لڳ ڀڳ 694–709ع
| death_place      = [[سماوه]] جي ويجهو
| occupation       = شاعرہ
| language         = عربي
| nationality      = عربستاني
| notableworks     = [[توبه بن حمير]] لاءِ مرثيا، خليفن [[عثمان]] ۽ [[عبد الملڪ بن مروان]] لاءِ مدحيا قصيدا
| spouse           = [[سوار بن عوفى قشيري]]
| children         = ڪيترائي (نالا معلوم ناهن)
| Clan             = 
}}

'''ليلا بنت عبدالله بن شداد بن ڪعب اخيليّه''' ({{Lang|ar|ليلى بنت عبدالله بن شداد بن كعب الأخيليّة}}) (وفات لڳ ڀڳ 75هه/694ع – 90هه/709ع)،&lt;ref&gt;For a full discussion of her date of death, Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz, Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398-443.&lt;/ref&gt; يا مختصر طور '''ليلا المخيليّه'''، اموي دور جي هڪ مشهور [[عرب]] شاعرہ هئي، جيڪا پنهنجي شاعري، فصاحت، مضبوط شخصيت ۽ حسن سبب مشهور هئي۔ سندس لڳ ڀڳ پنجاهه ننڍا نظم محفوظ آهن۔ انهن ۾ سندس محبوب [[توبه بن حمير]] لاءِ مرثيا، [[نابغة جعدي]] سان طنزيه شعري مقابلا، ۽ خليفن [[عثمان بن عفان]] ۽ [[عبد الملڪ بن مروان]] جي مدح شامل آهن۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lang|first=Kate|editor1-last=Commire|editor1-first=Anne|title=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|date=2002|publisher=Yorkin Publications|location=Waterford, 
Connecticut|isbn=0-7876-4074-3}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Qutbuddin&quot;&gt;
Tahera Qutbuddin, 'Women Poets', in ''Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia'', ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II, p. 867.
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | editor = Josef W. Meri | date = 31 October 2005 | title = Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia | publisher = Routledge | page = 866 | isbn = 978-1-135-45603-0}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==
هوءَ [[بنو عقيل]] شاخ مان هئي، جيڪا [[بنو عامر]] قبيلي جو حصو هئي۔ اهو ساڳيو قبيلو آهي جنهن سان قيس بن الملوح ۽ ليلا عامريه جو تعلق هو، جيڪي مشهور داستان ''[[ليلا ۽ مجنون]]'' جي الهام جو سبب بڻيا۔ پر انهن جي برعڪس، ليلا هڪ شهري عورت هئي، نه ته [[بدوي]]۔{{Citation needed|date=February 2008}}

پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هوءَ [[توبه بن حمير]] سان محبت لاءِ مشهور ٿي وئي، پر سندس پيءُ هن شادي کي رد ڪري ڇڏيو ۽ هن کي هڪ شخص ابي الاثلا سان شادي ڪرائي ڇڏي۔ شادي کان پوءِ به توبه هن سان ملڻ ايندو رهيو، جنهن تي سندس مڙس [[خليفو|خليفي]] وٽ شڪايت ڪئي، ۽ خليفي توبه کي هن کان پري ٿيڻ جو حڪم ڏنو۔ سندس مڙس حسد برداشت نه ڪري سگهيو ۽ آخرڪار هن کي طلاق ڏئي ڇڏي۔ بعد ۾ هن هڪ ٻئي شاعر سان شادي ڪئي ۽ کيس ڪيترائي ٻار ٿيا، پر انهن بابت گهڻي معلومات موجود ناهي۔

== شاعري ۽ اثر ==
سندس مضبوط شخصيت ۽ شهرت سبب کيس [[اموي خلافت]] جي درٻارن تائين رسائي حاصل ٿي وئي۔

هوءَ انهن ٿورين قديم عرب شاعرائن مان هڪ هئي جن عوامي طور پنهنجي [[محبت]] جو اظهار ڪيو۔ هن قسم جي شاعري خاص طور توبه بن حمير سان منسوب آهي:  
ليلا ۽ توبه هڪ ٻئي سان محبت ۾ پئجي ويا، پر جڏهن توبه شاديءَ جي درخواست ڪئي ته ليلى جي پيءُ انڪار ڪيو ۽ هن کي ڪنهن ٻئي سان شادي ڪرائي ڇڏي۔ پوءِ جڏهن توبه قتل ٿي ويو ته ان واقعي ليلا کي مرثيا لکڻ لاءِ متاثر ڪيو۔
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt;
هن ڳالهه کي وڌيڪ جرئت وارو بڻائيندڙ حقيقت اها هئي ته هوءَ انهي وقت ڪنهن ٻئي مرد ([[سوار بن عوفى قشيري]]) سان شادي شده هئي۔
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt; بهرحال، محبت جي شاعري سندس واحد صنف نه هئي؛ سندس شاعري مختلف موضوعن تي مشتمل هئي، جيتوڻيڪ هن [[سياست]] کان گهڻو پاسو ڪيو۔ انهيءَ سبب هوءَ بدلجندڙ سياسي دورن جي باوجود اثرائتن ماڻهن سان پنهنجا لاڳاپا برقرار رکڻ ۾ ڪامياب رهي۔ سندس شاعري ۾ [[نابغه جعدي]] سان طنزيه مقابلا (تقريباً 40هه/660ع کان 63هه/683ع تائين) پڻ شامل آهن،
&lt;ref name=&quot;AramAShahin2016&quot;&gt;
Aram A. Shahin, 'Reflections of the Lives and Deaths of Two Umayyad Poets: Laylā al-Akhyaliyya and Tawba b. al-Ḥumayyir', in ''The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi'', ed. by Maurice A. Pomerantz and Aram A. Shahin (Leiden: Brill, 2016), pp. 398–443.
&lt;/ref&gt; ۽ [[حميدہ بنت نعمان بن بشير]] سان به شعري تبادلا ملن ٿا۔&lt;ref&gt;A. Schippers, 'The Role of Woman in Medieval Andalusian Arabic Story-Telling', 1993.&lt;/ref&gt;
سندس شاعريءَ جو تقابلو اڪثر [[خنساء]] سان ڪيو ويندو آهي۔&lt;ref name=&quot;Qutbuddin&quot;/&gt; پر ليلا جي شاعريءَ ۾ تصويرنگاري وڌيڪ متنوع آهي، جيڪا صرف [[ريگستان]] تائين محدود ناهي، ۽ هن ڪيترن شعري اصناف ۾ لکيو۔ سندس شاعري ۾ فلسفيانه پهلو ۽ [[دانائي]] به ملي ٿي، جيڪا شايد سندس گهڻي سفر جي ڪري پيدا ٿي۔ ٻئي طرف، ليلى پنهنجي شاعريءَ مان آمدني به حاصل ڪندي هئي، ڇو⁠ته ڪجهه نظم تي کيس انعام ملندو هو، ۽ شاعريءَ جي ذريعي هن امير ۽ اثرائتن ماڻهن سان لاڳاپا پيدا ڪيا؛ جڏهن⁠تہ خنساء پنهنجي خاندان جي روايتي [[ڌناري زندگي]] تي ڀاڙيندي هئي۔
هوءَ 704ع ۾ [[عراق]] ۾ [[سماوه]] جي ويجهو سفر دوران وفات ڪري وئي۔

== سندس شاعري جو مثال ==

{{Quote
|text=
أحــجاج لا يفـلل سلاحك إنما  
المنـايا بكـف الله حيث تراها  

إذا هبـط الحجاج أرضاً مريضة  
تتبـع أقصـى دائـها فشفـاها  

شفاها من الداء العضال الذي بها  
غـلام إذا هـز القنـا سقـاها  

سقاها دمــاء المارقين وعلـها  
إذا جمحت يوماً وخفيـف أذاها  

إذا سمـع الحجـاج صوت كتيبة  
أعـد لها قبـل النـزول قراها  

'''سنڌي ترجمو:'''

اي حجاج! تنهنجو هٿيار ڪڏهن به ڪمزور نه ٿئي،  
ڇو⁠ته موت ته الله جي هٿ ۾ آهي جتي به تون ان کي ڏسين ٿو۔

جڏهن حجاج ڪنهن بيمار زمين تي لهندو آهي،  
ته هو ان جي بيماريءَ جي آخري سبب تائين پهچي ان کي شفا ڏئي ڇڏيندو آهي۔

هو ان زمين کي سخت بيماريءَ مان بچائيندو آهي،  
اهڙو نوجوان جيڪو جڏهن پنهنجو ڀالو لوڏي ٿو ته ان کي سيراب ڪري ڇڏي ٿو۔

هو باغين جي رت سان ان کي سيراب ڪري ڇڏيندو آهي،  
۽ جڏهن اها سرڪش ٿئي ته به ان جي تڪليف گهٽ ڪري ڇڏي ٿو۔

۽ جڏهن حجاج ڪنهن فوجي دستي جو آواز ٻڌي ٿو،  
ته لهڻ کان اڳ ئي انهن لاءِ پنهنجو بندوبست تيار ڪري ڇڏيندو آهي۔
}}

== حوالا ==
{{reflist}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ مطالعو==
*Al-Isfahani, Abu al-Faraj. ''Kitab al-aghani'' (''Book of Songs'').
*''The Cambridge History of Arabic Literature: Arabic Literature to the End of the Umayyad Period''. Cambridge University Press, 1983.
* {{EI2 | last = Gabrieli | first = F. | title = Laylā al-Ak̲h̲yaliyya. | volume = 5 }}
*Ibn Qutayba. ''al-Shi'r wa-'l-shu'ara'' (''Poetry and Poets''). Beirut: Dar al-Thaqafa, 1964.

{{Arabic literature}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Layla Al-Akhyaliyya}}
[[زمرو:ليلى الأخيليّة]]
[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:اموي خلافت جا شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:پيدائش جو سال نامعلوم]]
[[زمرو:اٺين صدي عيسويءَ جون وفاتون]]
[[زمرو:عربي ٻوليءَ جون شاعرائون]]
[[زمرو:بنو عقيل]]
[[زمرو:اسلام قبول ڪندڙ ماڻهو]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جون عورت ليکڪائون]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جا عربي ٻوليءَ جا شاعر]]
[[زمرو:اموي خلافت جون عورت شاعرائون]]
[[زمرو:وچئين دور جي اسلامي دنيا جون عورت شاعرائون]]
[[زمرو:ستين صدي عيسويءَ جا عرب ماڻهو]]
[[زمرو:اموي خلافت جا ستين صدي عيسويءَ جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>jvd9i2u059we5gbpl69jqmr84o5v8yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92126</id>
    <revision>
      <id>374147</id>
      <parentid>362421</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10247" sha1="axw7c542qm1p5iqa1v5cz5j6z9nhw4q" xml:space="preserve">{{Short description|تفريح يا تجارت لاءِ ميڙاڪو}}
[[File:2008Overview1.JPG|thumb|سياحت جي صنعت لاءِ هڪ تجارتي ميلو]]
[[File:Fairgames.jpg|thumb|ڪينيڊا جي راڪٽن ورلڊ فيئر (فصل جو ميلو) 2010 ۾ مڇيءَ جي تلاءُ وٽ هڪ ڇوڪرو]]
'''ميلو''' (انگريزي: Fair؛ قديم: '''faire''' يا '''fayre''') مختلف تفريحي يا تجارتي سرگرمين لاءِ ماڻهن جو هڪ ميڙاڪو آهي. ميلا عام طور تي عارضي هوندا آهن جن جو وقت هڪ منجهند کان وٺي ڪيترن ئي هفتن تائين هوندو آهي. ميلن ۾ سامان، مصنوعات ۽ خدمتن جي هڪ وڏي رينج جي نمائش ڪئي ويندي آهي، ۽ اڪثر ڪري مقابلا، نمائشون ۽ تعليمي سرگرميون شامل هونديون آهن. ميلا موضوعي (thematic) پڻ ٿي سگهن ٿا، جيڪي مخصوص صنعتن يا دلچسپين تي ڌيان ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20230610101737/http://distinctionbetween.com/what-is-difference-between-carnival-and-fair/ What is Difference Between Carnival and Fair]}}&lt;/ref&gt;

== قسم ==
[[File:Goose Fair Roundabout.jpg|thumb|left|چنڊول (جنهن کي ڪروسل يا ميري-گو-رائونڊ پڻ چيو ويندو آهي) روايتي ڪشش آهن، جيڪي اڪثر ميلن ۾ نظر اچن ٿا.]]
ميلن جي قسمن ۾ شامل آهن:
* آرٽ ميلا، بشمول [[آرٽ نمائشون]] ۽ [[آرٽ فيسٽيول]]
* ڪتابي ميلا: برادرين ۽ اسڪولن ۾ لڳندڙ هي ميلا پڙهندڙن، ليکڪن ۽ پبلشرن کي ادب ملهائڻ جو موقعو فراهم ڪن ٿا.
* [[ڪائونٽي فيئر]] (آمريڪا) يا [[ڪائونٽي شو]] (برطانيه): هڪ عوامي [[زرعي شو]] جتي زراعت ۽ مالداري سان لاڳاپيل سامان، جانورن ۽ راندين جي نمائش ڪئي ويندي آهي.
* [[تھوار]] (Festival): هڪ تقريب جيڪا عام طور تي ڪنهن موضوع جهڙوڪ موسيقي، فن، موسم، روايت، تاريخ، مذهب يا قومي موڪل سان منسوب هوندي آهي.
* [[هيلٿ فيئر]] (صحت جو ميلو): هڪ تقريب جنهن جو مقصد بنيادي احتياطي طب ۽ طبي اسڪريننگ فراهم ڪرڻ آهي.
* [[تاريخي ٻيهر پيشڪش]]، بشمول [[رنيسانس فيئر]] ۽ [[ڊيڪنز فيئر]]
* [[گهوڙن جو ميلو]]: هڪ اهڙي تقريب جتي ماڻهو گهوڙا خريد ڪندا ۽ وڪرو ڪندا آهن.
* [[جاب فيئر]] (نوڪري جو ميلو): اها تقريب جنهن ۾ مالڪ، ڀرتي ڪندڙ (recruiters) ۽ اسڪول اميدوارن کي معلومات ڏيندا آهن.
* علائقائي يا [[اسٽيٽ فيئر]]: هڪ ساليانو مقابلي وارو ۽ تفريحي ميڙاڪو.
* [[سائنس فيئر]]: هڪ مقابلي واري تقريب جتي شاگرد سائنسي طريقي کي استعمال ڪندي پنهنجا تجربا پيش ڪندا آهن.
* شهر جو [[اسٽريٽ فيئر]] يا [[مارڪيٽ]]: جيڪو مقامي واپارين ۽ پاڙي جي سڃاڻپ کي ملهائي ٿو.
* ٽيمپل فيئر يا [[مياؤهوئه]]: مختلف مذهبن جي مندرن ۾ لڳندڙ ساليانو ميلو&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A General Introduction to Miaohui, Temple Fairs |url=http://www.china.org.cn/english/travel/85304.htm |access-date=2026-02-19 |website=www.china.org.cn}}&lt;/ref&gt;
* [[ٽريڊ فيئر]] (تجارتي ميلو): هڪ نمائش جتي مخصوص صنعت جون ڪمپنيون پنهنجون تازيون مصنوعات پيش ڪن ٿيون.
* هلندڙ ڦرندڙ ميلا يا [[ڪارنيول]]: هڪ تفريحي شو جنهن ۾ چنڊول، کاڌي جا اسٽال، رانديون ۽ ڪرتب شامل هوندا آهن.
* ڳوٺاڻو ميلو يا [[فيٽ]] (fête): هڪ وسيع دورياتي ميلو يا جشن، جيڪو مقامي ماڻهن پاران سٺي فصل يا مذهبي گڏجاڻين لاءِ لڳايو ويندو آهي.
* [[ورلڊ فيئر]] (عالمي ميلو): هڪ بين الاقوامي نمائش جيڪا قومن جي ڪاميابين کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي.

== تاريخ ==
[[File:1590 Mostaert Dorfkirmes anagoria.JPG|thumb|فليمش فنڪار [[گلس موسٽارٽ]] جي پينٽنگ ''ڳوٺاڻو ميلو'' 1590]]
[[File:Delaware State Fair 2009.jpg|thumb|ميلن ۾ جانورن جي نمائش شامل ٿي سگهي ٿي، ۽ مقابلي کان اڳ مالڪ جانورن کي سينگاريندا آهن.]]
[[File:Rosa Bonheur, The Horse Fair, 1852–55.jpg|thumb|''[[دي هارس فيئر]]'' (گهوڙن جو ميلو)، روزا بونهر جي پينٽنگ (1852–1855)]]

[[رومن ايمپائر|رومن]] دور جا ميلا اهڙيون [[موڪلون]] هونديون هيون جن تي ڪم ۽ ڪاروبار، جهڙوڪ عدالتون، معطل ڪيون وينديون هيون. رومن صوبن [[يهوديه]] ۽ شام ۾، يهودي [[ربي|ربين]] يهودين کي ڪجهه شهرن جي ميلن ۾ شرڪت کان منع ڪئي هئي ڇاڪاڻ ته انهن ميلن جي مذهبي نوعيت [[يهوديت]] جي اصولن جي خلاف هئي.&lt;ref name=&quot;Schäfer2002&quot;&gt;{{cite book |last=Schäfer |first=Peter |title=The Talmud Yerushalmi and Graeco-Roman Culture |url=https://books.google.com/books?id=_J5bdHyPprIC&amp;pg=PA448 |access-date=8 June 2015 |year=2002 |publisher=Mohr Siebeck |isbn=9783161478529 |pages=448–}}&lt;/ref&gt;

[[وچين دور]] ۾، ڪيترائي ميلا عارضي مارڪيٽن جي طور تي ترقي ڪيائون ۽ بين الاقوامي واپار لاءِ اهم هئا، ڇاڪاڻ ته هول سيل واپاري پري پري کان سفر ڪري انهن ميلن ۾ پهچندا هئا. سڀ کان مشهور اتر فرانس جا [[شيمپين ميلا]] هئا. جرمني ۾ [[فرينڪفرٽ ڪتاب ميلو]]، جيڪو اڄ به پبلشنگ انڊسٽري جو سڀ کان وڏو تجارتي ميلو آهي، 12 هين صدي ۾ هٿ سان لکيل ڪتابن جي ميلي طور شروع ٿيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frankfurt Book Fair |url=https://www.aldusnet.eu/partner/frankfurt-book-fair/ |access-date=2026-02-19 |website=Aldus}}&lt;/ref&gt;.

ميلا اڪثر مخصوص [[عيسائيت|مسيحي]] [[عيدن]] سان جڙيل هوندا هئا. انگلينڊ جي اسٽيگشا (Stagshaw) ۾ 1293ع کان سالياني ميلن جا دستاويز ملن ٿا جتي جانورن جي خريد و فروخت ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;NorderhaugThompson2006&quot;&gt;{{cite book |last1=Norderhaug |first1=Jennifer |last2=Thompson |first2=Jennifer Norderhaug &amp; Barbara |title=Walking the Northumbria Dales: Un |url=https://books.google.com/books?id=Yr8AZrod3O4C&amp;pg=PA63 |access-date=8 June 2015 |date=2006-08-01 |publisher=Sigma Press |isbn=9781850588382 |pages=63–}}&lt;/ref&gt;

هندستان ۾ هر ٻارهن سالن کانپوءِ لڳندڙ [[ڪنڀ ميلو]]، دنيا جي سڀ کان وڏن ميلن مان هڪ آهي، جتي جنوري 2001 ۾ 60 ملين کان وڌيڪ ماڻهو گڏ ٿيا هئا، جيڪو دنيا ۾ انسانن جو وڏي ۾ وڏو ميڙاڪو هو.&lt;ref&gt;[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6226895.stm Millions bathe at Hindu festival] ''[[BBC News]]'', January 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/1137833.stm Kumbh Mela pictured from space - probably the largest human gathering in history] ''[[BBC News]]'', January 26, 2001.&lt;/ref&gt; سنسڪرت ۾ ''ڪنڀ'' جي معنيٰ مٽ يا گهڙو ۽ ''ملا'' جي معنيٰ ''ميلو'' آهي.

آمريڪا ۾، ميلا هر اونهاري ۾ 150 ملين ماڻهن کي پاڻ ڏانهن متوجه ڪندا آهن.&lt;ref name=VonDrehle&gt;{{cite magazine |last=Von Drehle |first=David |others=Photographs by Greg Miller |date=2007-07-23 |title=A new Day at the Fair |magazine=Time |volume=170 |issue=4 |pages=50 |issn=0040-781X }}&lt;/ref&gt; آمريڪي ميلن ۾ ٻارن جا مقابلا ننڍن جانورن کي پالڻ کان وٺي روبوٽڪس تائين هوندا آهن.&lt;ref name=VonDrehle/&gt;

== ورثو ==

=== قانوني اثر ===
{{See also|Court of Piepowders}}
ميلن ۾ ماڻهن جو وڏو تعداد گڏ ٿيندو هو جنهن ڪري اڪثر امن امان جا مسئلا ۽ هنگاما ٿيندا هئا. ان ڪري، ميلن جي انعقاد جي اجازت [[شاهي چارٽر]] ذريعي ڏني ويندي هئي. شروعات ۾ اهي صرف انهن شهرن ۾ لڳائڻ جي اجازت هئي جتي بشپ يا گورنر امن برقرار رکي سگهن. بعد ۾ ننڍڙن ميلن ۾ به تڪرارن کي حل ڪرڻ لاءِ عدالتون قائم ڪيون ويون، جن کي 'پائي پائوڊر' عدالتون (pye powder courts) چيو ويندو هو.

=== فن ۽ ٻوليءَ ۾ ===
اسٽيگشا بينڪ فيئر (Stagshaw Bank Fair) جي افراتفري واري نوعيت، جتي ماڻهن ۽ جانورن جو هجوم هوندو هو، نيوڪاسل جي مقامي محاوري &quot;Stagey Bank Fair وانگر&quot; کي جنم ڏنو، جيڪو ڪنهن گند يا بي ترتيب شيءِ کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;NorderhaugThompson2006&quot;/&gt;
آمريڪي ڪائونٽي فيئر جو ذڪر اي. بي. وائيٽ جي مشهور ڪتاب ''[[شارليٽس ويب]]'' (Charlotte's Web) ۾ پڻ ملي ٿو.&lt;ref name=VonDrehle/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[آرٽ نمائش]]
* [[ٽريڊ شو]]
* [[ميلن جي فھرست]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
*{{cite EB1911|wstitle=Fair |volume=10 |short=x}}
*''[https://www.gutenberg.org/ebooks/73583 Fairs, past and present: A chapter in the history of commerce]'' (1883) by [[Cornelius Walford]]

{{Amusement Parks}}
{{Amusement rides}}
{{Authority control}}
[[Category:ميلا| ]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>axw7c542qm1p5iqa1v5cz5j6z9nhw4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Message</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92365</id>
    <revision>
      <id>374203</id>
      <parentid>362931</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="owza3apuuu8t4cs5bem7oqnean4egj0" xml:space="preserve">{{mbox
| image = none
| style = background-color: {{{bgcolor|LightBlue}}};border: 1px solid {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{border-color|}}}|{{{border-color}}}|RoyalBlue}};{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}};}}{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{color|}}}|color: {{{color}}};}}font-weight: bold;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{margin|}}}  | margin:  {{{margin}}};  | margin: 0em 0 1em;}}{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{padding|}}} | padding: {{{padding}}}; | padding: .5em 1em;}}{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{text-align|}}} | text-align: {{{text-align}}}; | text-align: center;}}{{{extra-style|}}}
| text = {{{message_prefix|مهرباني ڪري هڪ }}}&lt;span style=&quot;color: {{{linkcolor|#5a3696}}};&quot;&gt;{{edit|{{{link|{{TALKPAGENAME}}}}}|section=new|{{{message|نئون پيغام}}}}}&lt;/span&gt;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{email|}}}|&amp;nbsp;يا [{{fullurl:Special:Emailuser/{{PAGENAMEE}}}} &lt;span style=&quot;color: {{{linkcolor|#5a3696}}};&quot;&gt;مون کي اي ميل ڪريو&lt;/span&gt;]}}۔
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owza3apuuu8t4cs5bem7oqnean4egj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Substitution</title>
    <ns>10</ns>
    <id>93392</id>
    <revision>
      <id>374213</id>
      <parentid>365732</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="qwfx4jhd8bbt4519auagvnfdl6qe0mw" xml:space="preserve">{{safesubst:&lt;noinclude /&gt;#invoke: Unsubst||$B=
{{Ombox
| type = notice
| text = {{#if:{{{2|}}}||}}هي سانچو '''{{{1}}} [[وڪيپيڊيا:سبسٽيٽيوشن|سبسٽيٽيوٽ]] ڪيو وڃڻ گهرجي'''{{#if:{{{2|}}}|&amp;#32;{{{2}}}}}.}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwfx4jhd8bbt4519auagvnfdl6qe0mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Substitution/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>93393</id>
    <revision>
      <id>374214</id>
      <parentid>365733</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="6b1bmojhvb61ux0rv04x54n9lwslgv7" xml:space="preserve">{{Distinguish|Template:Subst|Template:Substituted}}
{{Documentation subpage}}
{{Never substitute}}

== مثال ==
=== وچ ۾ هدايتي لفظ هجي پر آخر ۾ ڪو اضافي متن نه هجي ===
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Substitution|not}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

هي پيدا ڪري ٿو:

{{Substitution|not}}

=== وچ ۾ هدايتي لفظ به هجي ۽ آخر ۾ اضافي وضاحت به هجي ===
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Substitution|only (at least as of &lt;/nowiki&gt;{{CURRENTYEAR}}&lt;nowiki&gt;)|if temperatures fall and it starts to snow}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

هي پيدا ڪري ٿو:

{{Substitution|only (at least as of {{CURRENTYEAR}})|if temperatures fall and it starts to snow}}

=== وچ ۾ ڪو لفظ نه هجي پر آخر ۾ اضافي وضاحت هجي ===
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Substitution| |if you wish to ensure your emoji's image remains the same even if its template's image is changed}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

هي پيدا ڪري ٿو:

{{Substitution| |if you wish to ensure your emoji image remains the same even if its template image is changed}}

== TemplateData ==
{{TemplateDataHeader}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هن سانچي کي استعمال ڪريو ته جيئن ڪنهن سانچي جي دستاويزي ذيلي صفحي تي اهو ڏيکاري سگهجي ته اهو سانچو سبسٽٽيوٽ ٿيڻ گهرجي يا نه، ۽ ڪهڙي طريقي سان۔&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;هتي ڪو به هدايتي لفظ داخل ڪيو وڃي ٿو (جهڙوڪ 'always' يا 'never') جيڪو نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ پيغام ۾ 'should' ۽ 'be' جي وچ ۾ ظاهر ٿيندو؛ جيڪڏهن ڪو هدايتي لفظ ڏيڻ مقصود نه هجي ته هن پيراميٽر ۾ صرف هڪ خالي جڳهه (space) ضرور ڏني وڃي۔ هن کي خالي ڇڏڻ جائز ناهي۔&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;never&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;هتي ڏنل متن پيغام جي آخر ۾ شامل ٿيندو؛ ان جي پڇاڙي تي فل اسٽاپ (.) نه هجي۔&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;unless older versions cannot be found&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Transclusionless}}

{{List of subst helper templates}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
[[زمرو:دستاويزي مٿاڇري وارا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;

== سبسٽ مددگار سانچن جي فهرست ==
* {{tl|require substitution}} – جيڪڏهن سبسٽٽيوٽ نه ڪيو وڃي ته غلطي ڏيکاري ٿو۔
* {{tl|ifsubst}} – if-then-else ميٽا سانچو جيڪو جانچي ٿو ته سانچو هن وقت سبسٽٽيوٽ ٿي رهيو آهي يا ٽرانسڪليوڊ ٿيل آهي۔
** {{tl|always substitute}} – اهڙن سانچن جي [[Wikipedia:Template documentation|دستاويزن]] لاءِ جيڪي هميشه سبسٽٽيوٽ ٿيڻ گهرجن۔
** {{tl|never substitute}} – مٿين جو ابتڙ؛ انهن سانچن لاءِ جيڪي سبسٽٽيوٽ نه ٿيڻ گهرجن۔
** {{tl|may be substituted}} – انهن سانچن لاءِ جن جي سبسٽٽيشن اختياري هجي۔
** {{tl|substitution}} – هن ڳالهه جي وضاحت لاءِ ته سانچو ڪڏهن ۽ ڪيئن سبسٽٽيوٽ ٿيڻ گهرجي۔
* {{tl|issubst}} – جيڪڏهن سانچو سبسٽٽيوٽ ٿيل هجي ته &quot;yes&quot; موٽائي ٿو۔
* {{tl|HTML comment}} – تبصرن سان گڏ سبسٽٽيشن کي محفوظ طريقي سان سنڀالڻ لاءِ۔
* [[Module:Unsubst]] – سبسٽٽيشن کي روڪي ٿو۔
* [[Module:Unsubst-infobox]] – ڄاڻخانن ۾ سبسٽٽيشن روڪي ٿو ۽ پيراميٽرن کي صاف ڪري ٿو۔

&lt;noinclude&gt;
[[زمرو:دستاويزي &quot;پڻ ڏسو&quot; سانچا]]
[[زمرو:سانچو نيم-جاءِ وارا سانچا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6b1bmojhvb61ux0rv04x54n9lwslgv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Always substitute/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95211</id>
    <revision>
      <id>374239</id>
      <parentid>372670</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="1qggvthnbbqejo0r6ysa5zkvs7rhte8" xml:space="preserve">{{doc sub}}
&lt;!--- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺ ڏنل هنڌ تي شامل ڪريو ---&gt;
{{lua|ماڊيول:Unsubst}}
{{never substitute}}
{{high-use}}
{{tsh|subst only|substed|substitute|substituted|substonly}}
{{tlf|Always substitute|code=on}} هيٺيون نوٽيس پيدا ڪري ٿو:
{{quote|{{Subst only|actualtemplate={{tlg|foo|subst=on}}|nocat=true}}}}
(پر {{tlf|Always substitute}} پاڻ {{em|{{strong|نه}}}} [[مدد:Substitution|سبسٽيٽوٽ]] ٿيڻ گهرجي۔)

== استعمال ==
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Always substitute}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

{{tlf|Always substitute}} کي ڪنهن به اهڙي سانچي جي {{strong|[[وڪيپيڊيا:Template documentation|دستاويز]] [[وڪيپيڊيا:Subpage|ذيلي صفحي]]}} تي رکڻ گهرجي، جنهن کي [[مدد:Substitution|سبسٽيوشن]] جي ضرورت هجي، نه ته [[وڪيپيڊيا:Transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ڪرڻ (يعني اهو پاڻ سانچي جي اصل صفحي تي نه رکيو وڃي)۔

اهي صفحا جيڪي {{tlf|Always substitute}} شامل ڪن ٿا، پاڻمرادو [[:زمرو:Wikipedia substituted templates]] ۾ شامل ڪيا ويندا آهن۔

=== پيراميٽر ===
;{{para|auto}}
: جيڪڏهن &quot;yes&quot; رکيو وڃي ته سانچو پاڻمرادو subst: ٿيندو، جيستائين {{para|demo|yes}} مقرر نه هجي۔ نوٽيس مطابق تبديل ڪيو ويندو۔ ڊفالٽ &quot;no&quot; آهي۔ هن کي &quot;yes&quot; ڪرڻ سان سانچو {{cl|Wikipedia templates to be automatically substituted}} ۾ شامل ٿيندو؛ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[واپرائيندڙ:AnomieBOT/docs/TemplateSubster]] ڏسو۔
;{{para|alt}}
: سانچي لاءِ متبادل ۽ ٽرانسڪلوڊ ٿيڻ لائق نالو مقرر ڪرڻ لاءِ۔
; {{para|nocat|true}}
: [[وڪيپيڊيا:Category suppression|خودڪار زمري بندي کي روڪڻ]]۔

{{List of subst helper templates}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!--- مهرباني ڪري هتي زمرا شامل ڪريو ---&gt;
{{DEFAULTSORT:Substitute, Always}}
[[زمرو:Documentation header templates]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1qggvthnbbqejo0r6ysa5zkvs7rhte8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويسٽ ڪارپوريشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95325</id>
    <redirect title="انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)" />
    <revision>
      <id>374334</id>
      <parentid>373358</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[انٽراڊو]] to [[انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)]]</comment>
      <origin>374334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="9vguacp6dji6qpvuwkxdex30opn2zze" xml:space="preserve">#چوريو [[انٽراڊو (ويسٽ ڪارپوريشن)]]</text>
      <sha1>9vguacp6dji6qpvuwkxdex30opn2zze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Uses TemplateStyles/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95537</id>
    <revision>
      <id>374241</id>
      <parentid>373983</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="3hvvnlhse0209gl4k2xgqeks6g02i5d" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Template shortcut|TemplateStyles}}
{{Lua{{\sandbox}}|ماڊيول:Uses TemplateStyles}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن۔ --&gt;

هي سانچو اهو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو ته ڪن سانچن کي [[WP:TemplateStyles|TemplateStyles]] استعمال ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو ويو آهي۔ اهو سانچي جي /doc صفحي جي مٿي رکيو ويندو آهي۔ اهو پاڻمرادو صفحي کي [[:زمرو:{{#invoke:Data|ماڊيول:Uses TemplateStyles/config|default_category}}]] يا ان جي ڪنهن ذيلي زمري ۾ شامل ڪري ٿو۔

TemplateStyles لاڳو ڪرڻ جو اصل نحو هي آهي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;templatestyles src=&quot;&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;
(جتي اقتباس جي نشانين ۾ صفحي جو نالو ڏنو ويندو آهي۔)

== استعمال ==

; بنيادي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|TemplateStyles صفحي جو نالو}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

; سڀ پيراميٽر:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|TemplateStyles صفحو 1|TemplateStyles صفحو 2|TemplateStyles صفحو 3|...|category=ڪسٽم زمرو|nocat=true}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

پهريون سانچائي نمونا صفحي جو نالو لازمي آهي۔

=== ٽيمپليٽ اسٽائلز ريتخانو ===
جيڪڏهن سانچائي نمونن جو ريتخانو نسخو موجود هجي ته اهو پڻ ڳنڍيو ويندو۔ هي صرف سينڊباڪس نسخن لاءِ آهي۔ سينڊباڪس ذيلي صفحي جو نالو ساڳيو هجڻ گهرجي، پر سانچي جي سينڊباڪس جو ذيلي صفحو هجي۔ مثال طور، جيڪڏهن سانچائي نمونن جي صفحي جو نالو
&lt;code&gt;Template:Foo/styles.css&lt;/code&gt; آهي، ته سينڊباڪس نسخو
&lt;code&gt;Template:Foo/sandbox/styles.css&lt;/code&gt; هجڻ گهرجي۔

== مثال ==

=== هڪ اسٽائل صفحو ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Arrowlist/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Arrowlist/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== گهڻا اسٽائل صفحا ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Arrowlist/styles.css|Template:Routemap/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Arrowlist/styles.css|Template:Routemap/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== اسٽائل صفحي جو سينڊباڪس نسخو موجود هجي ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Uses TemplateStyles/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Uses TemplateStyles/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== ڪو به اسٽائل صفحو نه ڏنل هجي ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|nocat=true}}
{{clear}}

== زمرا ==

=== سانچي جو زمرو ===
هي سانچو صفحن کي [[:زمرو:{{#invoke:Data|Module:Uses TemplateStyles/config|default_category}}]] ۾ شامل ڪري ٿو جيڪڏهن صفحو Template نيم-جاءِ ۾ هجي ۽ /doc، /sandbox، /sandbox2 يا /testcases ذيلي صفحن مان نه هجي۔ توهان {{para|category}} پيراميٽر ذريعي ٻيو زمرو به مقرر ڪري سگهو ٿا، مثال طور {{para|category|Uses list TemplateStyles}}۔

=== غلطي وارو زمرو ===
جيڪڏهن ڪو ماڊيول مقرر نه ڪيو ويو هجي ته صفحو [[:زمرو:{{#invoke:Data|Module:Uses TemplateStyles/config|error_category}}]] ۾ شامل ٿيندو۔

=== تحفظ جي سطح وارو زمرو ===
سانچائي نمونن کي ان سانچي جي برابر تحفظ سطح هئڻ گهرجي جنهن تي اهي استعمال ٿين ٿا۔ جيڪڏهن فرق هجي ته صفحو [[:زمرو:{{#invoke:Data|ماڊيول:Uses TemplateStyles/config|protection_conflict_category}}]] ۾ شامل ٿيندو۔

=== زمرو لڪائڻ ===
سڀ زمرا لڪائڻ لاءِ {{para|nocat|true}} استعمال ڪريو۔ (&quot;true&quot; کان علاوه &quot;yes&quot;، &quot;y&quot;، ۽ &quot;1&quot; به ڪم ڪندا۔)

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
{{#invoke:TNT|doc|Uses TemplateStyles}}

== پڻ ڏسو ==
* [[وڪيپيڊيا:TemplateStyles]]
* {{Template link|Lua}}
* {{Template link|Uses Wikidata}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن --&gt;
[[زمرو: سانچو نيم-اسپيس جا سانچا]]
[[زمرو:Variadic سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>3hvvnlhse0209gl4k2xgqeks6g02i5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374244</id>
      <parentid>374241</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4740" sha1="5lxg4gj50h5znyoragrw518zm765zxn" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Template shortcut|TemplateStyles}}
{{Lua{{\sandbox}}|ماڊيول:Uses TemplateStyles}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن۔ --&gt;

هي سانچو اهو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو ته ڪن سانچن کي [[WP:TemplateStyles|TemplateStyles]] استعمال ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو ويو آهي۔ اهو سانچي جي /doc صفحي جي مٿي رکيو ويندو آهي۔ اهو پاڻمرادو صفحي کي [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]] يا ان جي ڪنهن ذيلي زمري ۾ شامل ڪري ٿو۔

سانچائي نمونا لاڳو ڪرڻ جو اصل نحو هي آهي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;templatestyles src=&quot;&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;
(جتي اقتباس جي نشانين ۾ صفحي جو نالو ڏنو ويندو آهي۔)

== استعمال ==

; بنيادي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|TemplateStyles صفحي جو نالو}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

; سڀ پيراميٽر:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|TemplateStyles صفحو 1|TemplateStyles صفحو 2|TemplateStyles صفحو 3|...|category=ڪسٽم زمرو|nocat=true}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

پهريون سانچائي نمونا صفحي جو نالو لازمي آهي۔

=== ٽيمپليٽ اسٽائلز ريتخانو ===
جيڪڏهن سانچائي نمونن جو ريتخانو نسخو موجود هجي ته اهو پڻ ڳنڍيو ويندو۔ هي صرف سينڊباڪس نسخن لاءِ آهي۔ سينڊباڪس ذيلي صفحي جو نالو ساڳيو هجڻ گهرجي، پر سانچي جي سينڊباڪس جو ذيلي صفحو هجي۔ مثال طور، جيڪڏهن سانچائي نمونن جي صفحي جو نالو
&lt;code&gt;Template:Foo/styles.css&lt;/code&gt; آهي، ته سينڊباڪس نسخو
&lt;code&gt;Template:Foo/sandbox/styles.css&lt;/code&gt; هجڻ گهرجي۔

== مثال ==

=== هڪ اسٽائل صفحو ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Arrowlist/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Arrowlist/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== گهڻا اسٽائل صفحا ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Arrowlist/styles.css|Template:Routemap/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Arrowlist/styles.css|Template:Routemap/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== اسٽائل صفحي جو سينڊباڪس نسخو موجود هجي ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Uses TemplateStyles/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Uses TemplateStyles/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== ڪو به اسٽائل صفحو نه ڏنل هجي ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|nocat=true}}
{{clear}}

== زمرا ==

=== سانچي جو زمرو ===
هي سانچو صفحن کي [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]] ۾ شامل ڪري ٿو جيڪڏهن صفحو Template نيم-جاءِ ۾ هجي ۽ /doc، /sandbox، /sandbox2 يا /testcases ذيلي صفحن مان نه هجي۔ توهان {{para|category}} پيراميٽر ذريعي ٻيو زمرو به مقرر ڪري سگهو ٿا، مثال طور {{para|category|Uses list TemplateStyles}}۔

=== غلطي وارو زمرو ===
جيڪڏهن ڪو ماڊيول مقرر نه ڪيو ويو هجي ته صفحو [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]] ۾ شامل ٿيندو۔

=== تحفظ جي سطح وارو زمرو ===
سانچائي نمونن کي ان سانچي جي برابر تحفظ سطح هئڻ گهرجي جنهن تي اهي استعمال ٿين ٿا۔ جيڪڏهن فرق هجي ته صفحو [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]]۾ شامل ٿيندو۔

=== زمرو لڪائڻ ===
سڀ زمرا لڪائڻ لاءِ {{para|nocat|true}} استعمال ڪريو۔ (&quot;true&quot; کان علاوه &quot;yes&quot;، &quot;y&quot;، ۽ &quot;1&quot; به ڪم ڪندا۔)

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
{{#invoke:TNT|doc|Uses TemplateStyles}}

== پڻ ڏسو ==
* [[وڪيپيڊيا:TemplateStyles]]
* {{Template link|Lua}}
* {{Template link|Uses Wikidata}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن --&gt;
[[زمرو: سانچو نيم-اسپيس جا سانچا]]
[[زمرو:Variadic سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>5lxg4gj50h5znyoragrw518zm765zxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374245</id>
      <parentid>374244</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڪو به اسٽائل صفحو نه ڏنل هجي */</comment>
      <origin>374245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4728" sha1="ab2pip33mqd5mp3tt6if0umo9ksn6r1" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Template shortcut|TemplateStyles}}
{{Lua{{\sandbox}}|ماڊيول:Uses TemplateStyles}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن۔ --&gt;

هي سانچو اهو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو ته ڪن سانچن کي [[WP:TemplateStyles|TemplateStyles]] استعمال ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو ويو آهي۔ اهو سانچي جي /doc صفحي جي مٿي رکيو ويندو آهي۔ اهو پاڻمرادو صفحي کي [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]] يا ان جي ڪنهن ذيلي زمري ۾ شامل ڪري ٿو۔

سانچائي نمونا لاڳو ڪرڻ جو اصل نحو هي آهي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;templatestyles src=&quot;&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;
(جتي اقتباس جي نشانين ۾ صفحي جو نالو ڏنو ويندو آهي۔)

== استعمال ==

; بنيادي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|TemplateStyles صفحي جو نالو}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

; سڀ پيراميٽر:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|TemplateStyles صفحو 1|TemplateStyles صفحو 2|TemplateStyles صفحو 3|...|category=ڪسٽم زمرو|nocat=true}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

پهريون سانچائي نمونا صفحي جو نالو لازمي آهي۔

=== ٽيمپليٽ اسٽائلز ريتخانو ===
جيڪڏهن سانچائي نمونن جو ريتخانو نسخو موجود هجي ته اهو پڻ ڳنڍيو ويندو۔ هي صرف سينڊباڪس نسخن لاءِ آهي۔ سينڊباڪس ذيلي صفحي جو نالو ساڳيو هجڻ گهرجي، پر سانچي جي سينڊباڪس جو ذيلي صفحو هجي۔ مثال طور، جيڪڏهن سانچائي نمونن جي صفحي جو نالو
&lt;code&gt;Template:Foo/styles.css&lt;/code&gt; آهي، ته سينڊباڪس نسخو
&lt;code&gt;Template:Foo/sandbox/styles.css&lt;/code&gt; هجڻ گهرجي۔

== مثال ==

=== هڪ اسٽائل صفحو ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Arrowlist/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Arrowlist/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== گهڻا اسٽائل صفحا ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Arrowlist/styles.css|Template:Routemap/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Arrowlist/styles.css|Template:Routemap/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== اسٽائل صفحي جو سينڊباڪس نسخو موجود هجي ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles|Template:Uses TemplateStyles/styles.css}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Uses TemplateStyles{{\sandbox}}|Template:Uses TemplateStyles/styles.css|nocat=true}}
{{clear}}

=== ڪو به اسٽائل صفحو نه ڏنل هجي ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{Uses TemplateStyles}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Lua|Module:Uses TemplateStyles}}
{{clear}}

== زمرا ==

=== سانچي جو زمرو ===
هي سانچو صفحن کي [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]] ۾ شامل ڪري ٿو جيڪڏهن صفحو Template نيم-جاءِ ۾ هجي ۽ /doc، /sandbox، /sandbox2 يا /testcases ذيلي صفحن مان نه هجي۔ توهان {{para|category}} پيراميٽر ذريعي ٻيو زمرو به مقرر ڪري سگهو ٿا، مثال طور {{para|category|Uses list TemplateStyles}}۔

=== غلطي وارو زمرو ===
جيڪڏهن ڪو ماڊيول مقرر نه ڪيو ويو هجي ته صفحو [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]] ۾ شامل ٿيندو۔

=== تحفظ جي سطح وارو زمرو ===
سانچائي نمونن کي ان سانچي جي برابر تحفظ سطح هئڻ گهرجي جنهن تي اهي استعمال ٿين ٿا۔ جيڪڏهن فرق هجي ته صفحو [[:زمرو:TemplateStyles استعمال ڪندڙ سانچا]]۾ شامل ٿيندو۔

=== زمرو لڪائڻ ===
سڀ زمرا لڪائڻ لاءِ {{para|nocat|true}} استعمال ڪريو۔ (&quot;true&quot; کان علاوه &quot;yes&quot;، &quot;y&quot;، ۽ &quot;1&quot; به ڪم ڪندا۔)

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
{{#invoke:TNT|doc|Uses TemplateStyles}}

== پڻ ڏسو ==
* [[وڪيپيڊيا:TemplateStyles]]
* {{Template link|Lua}}
* {{Template link|Uses Wikidata}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن --&gt;
[[زمرو: سانچو نيم-اسپيس جا سانچا]]
[[زمرو:Variadic سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ab2pip33mqd5mp3tt6if0umo9ksn6r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انتظام</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95593</id>
    <revision>
      <id>374122</id>
      <timestamp>2026-04-28T13:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ادارا]] [[زمرو:انساني سرگرميون]]</comment>
      <origin>374122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="mrfz442ussw51zttd35a2n2ujllhmqp" xml:space="preserve">[[زمرو:ادارا]]
[[زمرو:انساني سرگرميون]]</text>
      <sha1>mrfz442ussw51zttd35a2n2ujllhmqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نئين سال جو جشن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95594</id>
    <revision>
      <id>374132</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</comment>
      <origin>374132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="lllxi5gyvx0ylroly3tkho10cmb0bf4" xml:space="preserve">[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>lllxi5gyvx0ylroly3tkho10cmb0bf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌي قومپرستي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95595</id>
    <revision>
      <id>374138</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سنڌي ماڻهو]] [[زمرو:قومپرستي]]</comment>
      <origin>374138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="3m88sgx5byqce7k3lrjd1mvzlcoxm9i" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌي ماڻهو]]
[[زمرو:قومپرستي]]</text>
      <sha1>3m88sgx5byqce7k3lrjd1mvzlcoxm9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ سان لاڳاپيل گڏجاڻيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95596</id>
    <revision>
      <id>374139</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:گڏجاڻيون]] [[زمرو:سنڌي ثقافت]] [[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</comment>
      <origin>374139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="muiplytuja5fp1nq30wzcp6e2jo6jbs" xml:space="preserve">
[[زمرو:گڏجاڻيون]]
[[زمرو:سنڌي ثقافت]]
[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>muiplytuja5fp1nq30wzcp6e2jo6jbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:راند جو گڏجاڻيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95597</id>
    <revision>
      <id>374143</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:منظم گڏجاڻيون]] [[زمرو:راند]]</comment>
      <origin>374143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="kevxmcbx8aznegh48ivru2jke8qpj8m" xml:space="preserve">[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:راند]]</text>
      <sha1>kevxmcbx8aznegh48ivru2jke8qpj8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ليلى الأخيليّة</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95598</id>
    <revision>
      <id>374165</id>
      <timestamp>2026-04-28T17:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]] [[زمرو:اموي خلافت جا شاعر]]</comment>
      <origin>374165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="frux6r9vj0oai5fej9c6sg0s8clalr3" xml:space="preserve">[[زمرو:عربي ٻولي جا شاعر]]
[[زمرو:اموي خلافت جا شاعر]]</text>
      <sha1>frux6r9vj0oai5fej9c6sg0s8clalr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اموي خلافت جا شاعر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95599</id>
    <revision>
      <id>374166</id>
      <timestamp>2026-04-28T17:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:عربي ادب]] [[زمرو:اموي خلافت]]</comment>
      <origin>374166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="6p2njzgka66kwfmkrxxlsdihdob0pkn" xml:space="preserve">[[زمرو:عربي ادب]]
[[زمرو:اموي خلافت]]</text>
      <sha1>6p2njzgka66kwfmkrxxlsdihdob0pkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:عربي ٻولي جا شاعر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95600</id>
    <revision>
      <id>374167</id>
      <timestamp>2026-04-28T17:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:شاعر]] [[زمرو:عربي ٻولي]]</comment>
      <origin>374167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="radndvf8saqgdjl0c3jbxq171j6742w" xml:space="preserve">[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي]]</text>
      <sha1>radndvf8saqgdjl0c3jbxq171j6742w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374169</id>
      <parentid>374167</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>374169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="s3nyyevyf1y5s074oazcki9bv4cyxcw" xml:space="preserve">[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:عربي ٻولي]]
[[زمرو:عربي ادب]]</text>
      <sha1>s3nyyevyf1y5s074oazcki9bv4cyxcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Highlight/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95601</id>
    <revision>
      <id>374170</id>
      <timestamp>2026-04-28T17:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}}{{warning link color}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھيٺ شامل ڪريو --&gt; {{Template shortcut|hl|hilite}} مخصوص متن کي پيلو نمايان (highlight) ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ نمايان ڪرڻ جو رنگ تبديل ڪري سگهجي ٿو، ۽ ان کي ڪنهن خاص تاريخ تي ختم ٿيڻ لاءِ به مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ مهر...</comment>
      <origin>374170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4671" sha1="gjd47idprnp5rn1cur2rz3pm05lag7a" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}{{warning link color}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھيٺ شامل ڪريو --&gt;
{{Template shortcut|hl|hilite}}
مخصوص متن کي پيلو نمايان (highlight) ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ نمايان ڪرڻ جو رنگ تبديل ڪري سگهجي ٿو، ۽ ان کي ڪنهن خاص تاريخ تي ختم ٿيڻ لاءِ به مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ مهرباني ڪري هن سانچي جو استعمال صرف ڳالھه ٻولھ (talk) صفحن تائين محدود رکو۔

=== استعمال ===

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{highlight | text | color (اختياري) | expiration (اختياري) }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

'''پيراميٽر'''
*'''text''' (پيراميٽر 1): اهو متن داخل ڪريو جيڪو نمايان ڪرڻو آهي۔

'''اختياري پيراميٽر'''

هي پيراميٽر اختياري آهن، پر جيڪڏهن استعمال نه ڪيا وڃن ته به انهن کي پائپ (|) سان جدا رکڻو پوندو (هيٺ ڏنل مثال ڏسو):

*'''color''' (پيراميٽر 2): رنگ لفظن ذريعي ڏئي سگهجن ٿا (مثال طور &quot;red&quot;، &quot;blue&quot;، &quot;lightgreen&quot;) يا [[Web colors|هيڪس ڪوڊ]] ذريعي (مثال طور &quot;#FF0066&quot;، &quot;#C0C0C0&quot;)۔ جيڪڏهن ڪو رنگ مقرر نه ڪيو وڃي ته خودڪار طور پيلو رنگ لاڳو ٿيندو۔

*'''expiration''' (پيراميٽر 3): نمايان ڪرڻ کي ڪنهن خاص تاريخ تي ختم ٿيڻ لاءِ مقرر ڪري سگهجي ٿو۔ ان تاريخ کان پوءِ متن ته رهندو، پر نمايان رنگ ختم ٿي ويندو۔ تاريخ ڪنهن به فارميٽ ۾ ڏئي سگهجي ٿي۔

===مثال===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ڪوڊ !! نتيجو !! وضاحت
|-
| {{tlx|highlight| text }} || {{highlight | text }} || ڊفالٽ طور نمايان رنگ پيلو هوندو آهي
|-
| {{tlx|highlight| text | lightblue }} || {{highlight | text | lightblue }} || ٻيو پيراميٽر نمايان رنگ آهي
|-
| {{tlx|highlight| text | lightblue | 2011-01-01 }} || {{highlight | text | lightblue | 2011-01-01 }} || هتي نمايان ناهي، ڇو ته 1 جنوري 2011 گذري چڪو آهي
|-
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | {{tlx|highlight| text | lightblue | {{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}} }} || {{highlight | text || {{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY2}}}} || ختم ٿيڻ واري تاريخ تي نمايان نظر نه ايندو (جيڪڏهن اڄ جي تاريخ ظاهر نه ٿئي ته {{Purge|صفحي جو ڪيش صاف ڪريو}})
|-
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | {{tlx|highlight| text | #00FF00 | 1 January {{#expr:{{CURRENTYEAR}}+50}} }} || {{highlight | text | #00FF00 | 1 January {{#expr:{{CURRENTYEAR}}+50}} }} || هتي نمايان ٿيندو ڇو ته تاريخ مستقبل ۾ آهي
|-
| {{tlx|highlight| text |&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;| January 1, {{#expr:{{CURRENTYEAR}}+50}} }} || {{highlight | text || January 1, {{#expr:{{CURRENTYEAR}}+50}} }} || نوٽ ڪريو ته رنگ وارو پيراميٽر خالي رکيو ويو آهي، پر پوءِ به پائپ سان ظاهر ڪيو ويو آهي
|}

=== پڻ ڏسو ===
* {{tl|Highlight round}} – شامل ڪيل متن کي گول ڪنڊن واري خاني ۾ نمايان ڪري ٿو {{Highlight round|سائيون سان}}
* {{tl|tq}} – ڳالھه ٻولھ صفحن تي حوالو ڏيڻ لاءِ
* {{tl|font color}}

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;text&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;نمايان ڪرڻ لاءِ متن&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;هتي متن داخل ڪريو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;color&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;نمايان رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CSS رنگ جيڪو نمايان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو، جهڙوڪ lightblue يا #FF0066&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;lightblue&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;unknown&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;yellow&quot;
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;expiration&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;نمايان ختم ٿيڻ جي تاريخ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;هن تاريخ کان پوءِ متن رهندو پر نمايان رنگ ختم ٿي ويندو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;2029-09-01&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;ڏنل متن کي نمايان ڪري ٿو۔&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:ٽائپنگ مدد سانچا]]
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>gjd47idprnp5rn1cur2rz3pm05lag7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Highlight round/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95602</id>
    <revision>
      <id>374171</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Template shortcut|hir}} {{ombox|type=content|text={{ubl|{{strong|هي سانچو صرف [[وڪيپيڊيا:انتظامي صفحا|انتظامي صفحن]] تي استعمال لاءِ آهي۔}}|[[MOS:COLOR]] موجب، مهرباني ڪري هن سانچي کي [[وڪيپيڊيا:مکيه نيم اسپيس|مکيه نيم اسپيس]] وارن صفحن (جهڙوڪ وڪيپيڊيا:مواد جا نيم اسپيس|مضمون،...</comment>
      <origin>374171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="nb9a3201mz1444jn4zynq1traa9ea85" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
{{Template shortcut|hir}}
{{ombox|type=content|text={{ubl|{{strong|هي سانچو صرف [[وڪيپيڊيا:انتظامي صفحا|انتظامي صفحن]] تي استعمال لاءِ آهي۔}}|[[MOS:COLOR]] موجب، مهرباني ڪري هن سانچي کي [[وڪيپيڊيا:مکيه نيم اسپيس|مکيه نيم اسپيس]] وارن صفحن (جهڙوڪ [[وڪيپيڊيا:مواد جا نيم اسپيس|مضمون، زمرا يا پورٽل]]) تي استعمال {{em|نه}} ڪيو وڃي۔}}}}
{{uses templatestyles|Template:Highlight round/styles.css}}

=== استعمال ===
هي سانچو متن کي ٿورين گول ڪنڊن ۽ هلڪي سايي (shadow) واري اثر سان نمايان ڪري ٿو۔
{|
|{{tlc|highlight round|some text}}{{in5}}                  ||&amp;rarr;{{in5}}||{{highlight round|some text}}{{in5}}(ڊفالٽ طور پيلو رنگ)
|-
|{{tlc|highlight round|some text|bc{{=}}#ffa07a}}{{in5}}   ||&amp;rarr;{{in5}}||{{highlight round|some text|bc=#ffa07a}}
|-
|{{tlc|highlight round|some text|bc{{=}}lightgreen}}{{in5}}||&amp;rarr;{{in5}}||{{highlight round|some text|bc=lightgreen}}
|}

==== پڻ ڏسو ====
* {{tl|highlight}}&lt;!--

--&gt;&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:متن رنگ سانچا]]
[[زمرو:ٽائپنگ مدد سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>nb9a3201mz1444jn4zynq1traa9ea85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Overcoloured</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95603</id>
    <revision>
      <id>374172</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= &lt;!--{{Overcoloured}} begin--&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{&lt;includeonly&gt;subst:&lt;/includeonly&gt;NAMESPACE}}|&lt;includeonly&gt;[[زمرو:غلط نموني سان سبسٽيٽيوٽ ٿيل صفحا|{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;|}}{{Ambox | name  = Overcoloured | type  = content | image = [[File:Color wheel - color palette circular.svg|40px|link=|alt=]] | issue = هي {{{1|مضمون}}} '''ممڪن آهي ته {{engvar|defaultWord=col...</comment>
      <origin>374172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="ephpxhdjoqdt2obnybbdnf7xbtfm7d1" xml:space="preserve">{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
&lt;!--{{Overcoloured}} begin--&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{&lt;includeonly&gt;subst:&lt;/includeonly&gt;NAMESPACE}}|&lt;includeonly&gt;[[زمرو:غلط نموني سان سبسٽيٽيوٽ ٿيل صفحا|{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;|}}{{Ambox
| name  = Overcoloured
| type  = content
| image = [[File:Color wheel - color palette circular.svg|40px|link=|alt=]]
| issue = هي {{{1|مضمون}}} '''ممڪن آهي ته {{engvar|defaultWord=colour|defaultLang=en-UK|en-US=color|engvar=auto}} جو وڌيڪ يا غلط استعمال ڪري رهيو هجي، جنهن سبب اهو [[{{engvar|defaultWord=colour|defaultLang=en-UK|en-US=color|engvar=auto}}-blind]] استعمال ڪندڙن لاءِ سمجهڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿو'''{{#if:{{{reason|}}}|. {{{reason}}} }}.
| fix   = مهرباني ڪري پريشان ڪندڙ يا [[Wikipedia:Colour contrast|پڙهڻ ۾ ڏکيا]] {{engvar|defaultWord=colour|defaultLang=en-UK|en-US=color|engvar=auto}} جا استعمال ختم يا درست ڪريو، يا اهڙا رنگيل لنڪ هٽايو جيڪي عام متن کان لنڪن کي ڌار سڃاڻڻ ۾ رڪاوٽ بڻجن، يا جيڪي صرف خوبصورتي لاءِ رنگ ڪيا ويا هجن۔ وڌيڪ رهنمائي لاءِ ڏسو '''[[WP:CONTRAST|ڪنٽراسٽ]]''' ۽ '''[[Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Color|{{engvar|defaultWord=colour|defaultLang=en-UK|en-US=color|engvar=auto}}]]'''.
| date  = {{{date|}}}
}}{{Category handler|all={{DMC|وڪيپيڊيا صفحا جن ۾ رنگن جي رسائي جا مسئلا آهن}}|nocat={{{nocat|}}}}}&lt;!--{{Overcoloured}} end--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ephpxhdjoqdt2obnybbdnf7xbtfm7d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Overcoloured/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95604</id>
    <revision>
      <id>374173</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --&gt; {{Twinkle standard installation}} {{AWB standard installation}} == استعمال == جيڪڏهن ڪو مضمون، فائيل، سانچو، زمرو، ماڊيول، يا ٻيو صفحو [[WP:COLOUR|رنگن جي استعمال بابت ھدايتن]] تي پورو نٿو لھي، ته ھي سانچو صفحي جي مٿي شامل ڪريو: : {{tlx|over...</comment>
      <origin>374173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1937" sha1="h2tg0hcni3g1l46b5z354hij9n169is" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس ھن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --&gt;
{{Twinkle standard installation}}
{{AWB standard installation}}
== استعمال ==
جيڪڏهن ڪو مضمون، فائيل، سانچو، زمرو، ماڊيول، يا ٻيو صفحو [[WP:COLOUR|رنگن جي استعمال بابت ھدايتن]] تي پورو نٿو لھي، ته ھي سانچو صفحي جي مٿي شامل ڪريو:
: {{tlx|overcoloured|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
ٻي صورت ۾، جيڪڏهن مسئلو رڳو ڪنهن هڪ سيڪشن تائين محدود هجي، ته ان سيڪشن جي مٿي هي شامل ڪريو:
: {{tlx|overcoloured|section|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}

* جيڪڏهن صفحو [[United States English]] ۾ لکيل هجي، ته پڪ ڪريو ته {{tl|Use American English}} صفحي جي مٿي رکيل هجي ته جيئن هن سانچي ۾ &quot;colour&quot; بدران &quot;color&quot; لکيو وڃي، جيڪو [[WP:ENGVAR]] سان مطابقت رکي ٿو۔
* هن سانچي ۾ اختياري پيراميٽر {{para|reason}} پڻ موجود آهي، جنهن ذريعي مسئلي جي وضاحت ڪري سگهجي ٿي، مثال طور: {{para|reason|ھن ٽائيم لائين ۾ استعمال ٿيل ڪجهه رنگن جو ڪنٽراسٽ ايترو گھٽ آهي جو تقريباً ڪنهن لاءِ به آساني سان پڙهڻ ممڪن ناهي۔}}

== زمرو ==

هي سانچو مضمونن، فائلن، سانچن ۽ زمرن کي [[:زمرو:وڪيپيڊيا صفحا جن ۾ رنگن جي رسائي جا مسئلا آهن]] ۾ شامل ڪري ٿو۔

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Cleanup colors}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:رسائي وارا سانچا]]
[[زمرو:رسائي صفائي سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>h2tg0hcni3g1l46b5z354hij9n169is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cleanup colors</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95605</id>
    <revision>
      <id>374174</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;!--{{Cleanup-colors}} begin--&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{&lt;includeonly&gt;subst:&lt;/includeonly&gt;NAMESPACE}}|&lt;includeonly&gt;[[زمرو:غلط نموني سان سبسٽيٽيوٽ ٿيل صفحا|{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;|}}{{Ambox | name  = Cleanup-colors | type  = content | image = [[Image:Antu access.svg|40px|رسائي آئڪن]] | issue = هي {{{1|صفحو يا سيڪشن}}} '''Wikipedia:Colours#Using_colours_in_articles|{{engvar|defaultWord=color|defaultLang=en-US|en-UK=c...</comment>
      <origin>374174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="1awfww9yzvlusrp5srlantbbmdlx0vk" xml:space="preserve">&lt;!--{{Cleanup-colors}} begin--&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{&lt;includeonly&gt;subst:&lt;/includeonly&gt;NAMESPACE}}|&lt;includeonly&gt;[[زمرو:غلط نموني سان سبسٽيٽيوٽ ٿيل صفحا|{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;|}}{{Ambox
| name  = Cleanup-colors
| type  = content
| image = [[Image:Antu access.svg|40px|رسائي آئڪن]]
| issue = هي {{{1|صفحو يا سيڪشن}}} '''[[Wikipedia:Colours#Using_colours_in_articles|{{engvar|defaultWord=color|defaultLang=en-US|en-UK=colour|engvar=auto}}]] کي اهم معلومات پهچائڻ لاءِ واحد طريقي طور استعمال ڪري ٿو۔'''
| fix   = وڪيپيڊيا جي [[Wikipedia:Accessibility|ويب رسائي جي ھدايتن]] تي پورو لهڻ لاءِ، مهرباني ڪري [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} هن {{{1|صفحي يا سيڪشن}}} کي بهتر بڻائڻ ۾ مدد ڪريو] ته جيئن معذور ماڻهن لاءِ پڙهڻ وڌيڪ آسان ٿئي، ۽ انهن لاءِ معلومات تائين رسائي جو ڪو اضافي طريقو شامل ڪيو وڃي۔ وڌيڪ رهنمائي لاءِ ڏسو '''[[WP:CONTRAST|ڪنٽراسٽ]]''' ۽ '''[[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Color|{{engvar|defaultWord=color|defaultLang=en-US|en-UK=colour|engvar=auto}}s]]'''۔
| date  = {{{date|}}}
| all = وڪيپيڊيا صفحا جن ۾ رنگن جي رسائي جا مسئلا آهن
}}&lt;!--{{Cleanup-colors}} end--&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Documentation}}

&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو، هتي نه! --&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1awfww9yzvlusrp5srlantbbmdlx0vk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374175</id>
      <parentid>374174</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="46fo3mk6py7rx6u0ajyr0pkgdk30vvv" xml:space="preserve">&lt;!--{{Cleanup-colors}} begin--&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{&lt;includeonly&gt;subst:&lt;/includeonly&gt;NAMESPACE}}|&lt;includeonly&gt;[[زمرو:غلط نموني سان سبسٽيٽيوٽ ٿيل صفحا|{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;|}}{{Ambox
| name  = Cleanup-colors
| type  = content
| image = [[Image:Antu access.svg|40px|رسائي آئڪن]]
| issue = هي {{{1|صفحو يا سيڪشن}}} '''[[وڪيپيڊيا:Colours#Using_colours_in_articles|{{engvar|defaultWord=color|defaultLang=en-US|en-UK=colour|engvar=auto}}]] کي اهم معلومات پهچائڻ لاءِ واحد طريقي طور استعمال ڪري ٿو۔'''
| fix   = وڪيپيڊيا جي [[وڪيپيڊيا:Accessibility|ويب رسائي جي ھدايتن]] تي پورو لهڻ لاءِ، مهرباني ڪري [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} هن {{{1|صفحي يا سيڪشن}}} کي بهتر بڻائڻ ۾ مدد ڪريو] ته جيئن معذور ماڻهن لاءِ پڙهڻ وڌيڪ آسان ٿئي، ۽ انهن لاءِ معلومات تائين رسائي جو ڪو اضافي طريقو شامل ڪيو وڃي۔ وڌيڪ رهنمائي لاءِ ڏسو '''[[WP:CONTRAST|ڪنٽراسٽ]]''' ۽ '''[[وڪيپيڊيا:Manual of Style/Accessibility#Color|{{engvar|defaultWord=color|defaultLang=en-US|en-UK=colour|engvar=auto}}s]]'''۔
| date  = {{{date|}}}
| all = وڪيپيڊيا صفحا جن ۾ رنگن جي رسائي جا مسئلا آهن
}}&lt;!--{{Cleanup-colors}} end--&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Documentation}}

&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو، هتي نه! --&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46fo3mk6py7rx6u0ajyr0pkgdk30vvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cleanup colors/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95606</id>
    <revision>
      <id>374176</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{documentation subpage}} {{Twinkle standard installation}} {{AWB standard installation}} &lt;!--مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو--&gt; ==استعمال== هي رسائي سانچو اُن مضمون ڏانهن ڌيان ڇڪائي ٿو جيڪو اهم معلومات پهچائڻ لاءِ رڳو رنگ جو استعمال ڪري ٿو۔ مهرباني ڪري ڏسو وڪيپيڊيا:Accessibility#Color|اهو ڇو رسائي جو مس...</comment>
      <origin>374176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="05zok2ua4nzyw7fjxbgrj3l807pbe1x" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{Twinkle standard installation}}
{{AWB standard installation}}
&lt;!--مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو--&gt;
==استعمال==
هي رسائي سانچو اُن مضمون ڏانهن ڌيان ڇڪائي ٿو جيڪو اهم معلومات پهچائڻ لاءِ رڳو رنگ جو استعمال ڪري ٿو۔
مهرباني ڪري ڏسو [[وڪيپيڊيا:Accessibility#Color|اهو ڇو رسائي جو مسئلو بڻجي سگهي ٿو]]۔
: {{tlx|cleanup colors|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}

ٻي صورت ۾، جيڪڏهن مسئلو رڳو ڪنهن هڪ سيڪشن تائين محدود هجي، ته ان لاڳاپيل سيڪشن جي مٿي هي شامل ڪريو:
: {{tlx|cleanup colors|section|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}

هي سانچو شامل ڪرڻ کان پوءِ، ان مسئلي تي ڳالھه ٻولھ صفحي تي بحث ڪرڻ تي به غور ڪريو۔

* هي سانچو نشان لڳايل صفحن کي [[:زمرو:وڪيپيڊيا صفحا جن ۾ رنگن جي رسائي جا مسئلا آهن]] ۾ شامل ڪندو۔
* هي [[وڪيپيڊيا:Template|سانچو]] هڪ [[وڪيپيڊيا:Avoid self-references|خود حوالو]] آهي۔
* مهرباني ڪري هن سانچي کي [[Wikipedia:Subst|subst:]] نه ڪريو۔

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Overcoloured}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:صفائي سانچا|{{PAGENAME}}]]
[[زمرو:رسائي سانچا|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>05zok2ua4nzyw7fjxbgrj3l807pbe1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Talk quote inline/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95607</id>
    <revision>
      <id>374177</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا: وڪيڊيٽا]]) --&gt; &lt;includeonly&gt;{{redirect|Template:Tq|بلاڪ ۾ حوالو ڏيڻ لاءِ|سانچو:Talk quote block}}&lt;/includeonly&gt; {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}} {{Template shortcut|tq|tpq|TQ}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Talk quote inline/...</comment>
      <origin>374177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6602" sha1="dau07k7mq2eevz7af6yxn05h7m4v94x" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا: وڪيڊيٽا]]) --&gt;
&lt;includeonly&gt;{{redirect|Template:Tq|بلاڪ ۾ حوالو ڏيڻ لاءِ|سانچو:Talk quote block}}&lt;/includeonly&gt;
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Template shortcut|tq|tpq|TQ}}
{{Uses TemplateStyles|سانچو:Talk quote inline/styles.css}}
سانچو {{tlx|talk quote inline}} (جنهن کي {{tlc|talk quotation}} يا مختصر طور {{tlc|tq}} پڻ چيو وڃي ٿو) ڳالھه ٻولھ صفحن (۽ وڪيپيڊيا جي عمل وارن صفحن جهڙوڪ [[وڪيپيڊيا:نوٽس بورڊ|نوٽس بورڊن]]) تي استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيئن ٻين ايڊيٽرن جي تبصرن يا ڪنهن مضمون/ذريعو مان ورتل ننڍڙي اقتباس کي نمايان ڪري سگهجي۔

== استعمال ==
جيڪڏهن گهڻن پيرائن يا ڪنهن بلاڪ مواد جو حوالو ڏيڻو هجي ته ان لاءِ {{tlx|talk quote block}} (جنهن کي {{tlx|talkquote}} يا مختصر {{tlx|tq2}} پڻ چيو وڃي ٿو) استعمال ڪريو۔

مثالن جي فارميٽنگ لاءِ، خاص طور تي جڏهن ڪوٽيشن مارڪ يا اٽالڪ استعمال ڪرڻ سان الجھن ٿي سگهي ٿي ۽ {{em|inline}} طرز جي تبديلي ضروري هجي، ته {{tlx|xt}} يا ان جا ذيلي سانچا استعمال ڪريو (اهي [[وڪيپيڊيا: اسٽائل جو مينيوئل|اسٽائل جو مينيوئل]] ۾ گهڻو استعمال ٿين ٿا)۔

ڊفالٽ طور، هي سانچو ڏنل متن کي {{tq|serif ٽائيپ فيس ۽ سائي رنگ}} ۾ تبديل ڪري ٿو۔ سيرف (رومن) يا اٽالڪ انداز ({{tq|i=y|مثالي متن}}) ۾ تبديلي ان ڪري ڪئي ويندي آهي ته جيئن ڳاڙهي/سائي رنگ جي نابين ماڻهن لاءِ به اهو مڪمل طور پڙهڻ لائق رهي۔

هي سانچو مضمونن ۾ استعمال لاءِ ناهي، ۽ جيڪڏهن ان کي مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ڪيو وڃي ته اهو غلطي جو پيغام ڏيکاري ٿو۔

=== پيراميٽر ===

{{para|1}} اهو متن جيڪو نمايان ڪرڻو آهي۔ جيئن ٻين سانچن ۾ ٿيندو آهي، جيڪڏهن متن ۾ مساوات جو نشان (&lt;code&gt;=&lt;/code&gt;) هجي ته ان کي {{para|1}} سان شروع ڪرڻ {{em|لازمي}} آهي، ٻي صورت ۾ سانچو صحيح ڪم نه ڪندو۔ غلط استعمال (جهڙوڪ {{para|1}} کان سواءِ يا بغير متن جي) {{clc|Pages incorrectly using the talk quote inline template}} ۾ ٽريڪ ڪيا ويندا آهن۔

{{para|italic|yes}} يا {{para|i|yes}} مواد کي {{tq|i=y|صرف سائي ۽ اٽالڪ}} بڻائيندو (سيرف انداز ۾ تبديلي نه ٿيندي)؛ ڪنهن به قدر استعمال ڪري سگهجي ٿو، مثال طور {{para|i|y}}۔ عام طور تي اهو ان وقت استعمال ٿيندو آهي جڏهن متن اڳ ۾ ئي serif انداز ۾ هجي ته نمايان متن وڌيڪ واضح نظر اچي۔

{{para|title}} متن وٺندو آهي (جنهن ۾ ڪو به مارڪ اپ نه ٿي سگهي) ۽ ان کي &quot;ٽوول ٽِپ&quot; طور ڏيکاري ٿو (گهڻن براؤزرز ۾) جڏهن ڪرسر ان تي آندو وڃي۔ عام استعمال حوالو ڏيڻ لاءِ هوندو آهي۔

{{para|q|yes}} يا {{para|quotes|yes}} رنگيل متن جي چوڌاري ڪوٽيشن نشان شامل ڪندو۔

=== مثال ===
; توهان ڇا لکو ٿا:
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.&lt;/syntaxhighlight&gt;
; نتيجو:
: ...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.
; توهان ڇا لکو ٿا:
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit|q=yes}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|q=yes|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.&lt;/syntaxhighlight&gt;
; نتيجو:
: ...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit|q=yes}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|q=yes|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.
(مائوس کي &quot;consectetur adipiscing elit&quot; تي آڻيو ته ٿوري دير ۾ هڪ ٽوول ٽِپ ظاهر ٿيندي جنهن ۾ لکيل هوندو: &quot;هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي&quot;.)

== سار سنڀال وارا زمرا ==
*{{clc|Pages using talk quote inline with unknown parameters}}
*{{clc|Pages incorrectly using the talk quote inline template}}

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;نمايان ڪرڻ لاءِ متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;عنوان&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو متن وٺي ٿو جيڪو ڪنهن به مارڪ اپ کان سواءِ هجي ۽ ان کي ٽوول ٽِپ طور ڏيکاري ٿو جڏهن ڪرسر ان تي آندو وڃي؛ عام استعمال حوالو ڏيڻ لاءِ آهي۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;italic&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;i&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;اٽالڪ؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;مواد کي اٽالڪ بڻائي ٿو ۽ عام متن وانگر ساڳئي sans-serif فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;
		},
		&quot;quotes&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;q&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;ڪوٽيشن؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;'yes' يا ڪا به غير خالي قدر ڏيڻ سان رنگيل متن جي چوڌاري ڪوٽيشن نشان شامل ٿيندا&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;ٻين ايڊيٽرن جي تبصرن يا ڪنهن مضمون/ذريعو مان ورتل ننڍڙي اقتباس کي نمايان ڪري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

{{Quotation templates}}
{{Inline talk templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن لائن کان پوءِ شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي --&gt;
[[زمرو:ڳالھه ٻولھ نيم اسپيس حوالا سانچا]]
[[زمرو:ان لائين ڳالھه ٻولھ سانچا]]
[[زمرو:ان لائين حوالا سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>dau07k7mq2eevz7af6yxn05h7m4v94x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374178</id>
      <parentid>374177</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6612" sha1="jqa9cfdb0apdnlgkvhanqvvijlvtra5" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا: وڪيڊيٽا]]) --&gt;
&lt;includeonly&gt;{{redirect|Template:Tq|بلاڪ ۾ حوالو ڏيڻ لاءِ|سانچو:Talk quote block}}&lt;/includeonly&gt;
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Template shortcut|tq|tpq|TQ}}
{{Uses TemplateStyles|سانچو:Talk quote inline/styles.css}}
سانچو {{tlx|talk quote inline}} (جنهن کي {{tlc|talk quotation}} يا مختصر طور {{tlc|tq}} پڻ چيو وڃي ٿو) ڳالھه ٻولھ صفحن (۽ وڪيپيڊيا جي عمل وارن صفحن جهڙوڪ [[وڪيپيڊيا:نوٽس بورڊ|نوٽس بورڊن]]) تي استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيئن ٻين ايڊيٽرن جي تبصرن يا ڪنهن مضمون/ذريعو مان ورتل ننڍڙي اقتباس کي نمايان ڪري سگهجي۔

== استعمال ==
جيڪڏهن گهڻن پيرائن يا ڪنهن بلاڪ مواد جو حوالو ڏيڻو هجي ته ان لاءِ {{tlx|talk quote block}} (جنهن کي {{tlx|talkquote}} يا مختصر {{tlx|tq2}} پڻ چيو وڃي ٿو) استعمال ڪريو۔

مثالن جي فارميٽنگ لاءِ، خاص طور تي جڏهن ڪوٽيشن مارڪ يا اٽالڪ استعمال ڪرڻ سان الجھن ٿي سگهي ٿي ۽ {{em|inline}} طرز جي تبديلي ضروري هجي، ته {{tlx|xt}} يا ان جا ذيلي سانچا استعمال ڪريو (اهي [[وڪيپيڊيا: اسٽائل جو مينيوئل|اسٽائل جو مينيوئل]] ۾ گهڻو استعمال ٿين ٿا)۔

ڊفالٽ طور، هي سانچو ڏنل متن کي {{tq|serif ٽائيپ فيس ۽ سائي رنگ}} ۾ تبديل ڪري ٿو۔ سيرف (رومن) يا اٽالڪ انداز ({{tq|i=y|مثالي متن}}) ۾ تبديلي ان ڪري ڪئي ويندي آهي ته جيئن ڳاڙهي/سائي رنگ جي نابين ماڻهن لاءِ به اهو مڪمل طور پڙهڻ لائق رهي۔

هي سانچو مضمونن ۾ استعمال لاءِ ناهي، ۽ جيڪڏهن ان کي مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ڪيو وڃي ته اهو غلطي جو پيغام ڏيکاري ٿو۔

=== پيراميٽر ===

{{para|1}} اهو متن جيڪو نمايان ڪرڻو آهي۔ جيئن ٻين سانچن ۾ ٿيندو آهي، جيڪڏهن متن ۾ مساوات جو نشان (&lt;code&gt;=&lt;/code&gt;) هجي ته ان کي {{para|1}} سان شروع ڪرڻ {{em|لازمي}} آهي، ٻي صورت ۾ سانچو صحيح ڪم نه ڪندو۔ غلط استعمال (جهڙوڪ {{para|1}} کان سواءِ يا بغير متن جي) {{clc|Pages incorrectly using the talk quote inline template}} ۾ ٽريڪ ڪيا ويندا آهن۔

{{para|italic|yes}} يا {{para|i|yes}} مواد کي {{tq|i=y|صرف سائي ۽ اٽالڪ}} بڻائيندو (سيرف انداز ۾ تبديلي نه ٿيندي)؛ ڪنهن به قدر استعمال ڪري سگهجي ٿو، مثال طور {{para|i|y}}۔ عام طور تي اهو ان وقت استعمال ٿيندو آهي جڏهن متن اڳ ۾ ئي serif انداز ۾ هجي ته نمايان متن وڌيڪ واضح نظر اچي۔

{{para|title}} متن وٺندو آهي (جنهن ۾ ڪو به مارڪ اپ نه ٿي سگهي) ۽ ان کي &quot;ٽوول ٽِپ&quot; طور ڏيکاري ٿو (گهڻن براؤزرز ۾) جڏهن ڪرسر ان تي آندو وڃي۔ عام استعمال حوالو ڏيڻ لاءِ هوندو آهي۔

{{para|q|yes}} يا {{para|quotes|yes}} رنگيل متن جي چوڌاري ڪوٽيشن نشان شامل ڪندو۔

=== مثال ===
; توهان ڇا لکو ٿا:
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.&lt;/syntaxhighlight&gt;
; نتيجو:
: ...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.
; توهان ڇا لکو ٿا:
: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit|q=yes}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|q=yes|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.&lt;/syntaxhighlight&gt;
; نتيجو:
: ...جڏهن توهان چيو، {{tq|Lorem ipsum '''dolor''' sit|q=yes}}, ۽، {{tq|consectetur adipiscing elit|q=yes|i=yes|title=هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي}}.
(مائوس کي &quot;consectetur adipiscing elit&quot; تي آڻيو ته ٿوري دير ۾ هڪ ٽوول ٽِپ ظاهر ٿيندي جنهن ۾ لکيل هوندو: &quot;هي هڪ ٽوول ٽِپ آهي&quot;.)

== سار سنڀال وارا زمرا ==
*{{clc|Pages using talk quote inline with unknown parameters}}
*{{clc|Pages incorrectly using the talk quote inline template}}

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;نمايان ڪرڻ لاءِ متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;عنوان&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو متن وٺي ٿو جيڪو ڪنهن به مارڪ اپ کان سواءِ هجي ۽ ان کي ٽوول ٽِپ طور ڏيکاري ٿو جڏهن ڪرسر ان تي آندو وڃي؛ عام استعمال حوالو ڏيڻ لاءِ آهي۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;italic&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;i&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;اٽالڪ؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;مواد کي اٽالڪ بڻائي ٿو ۽ عام متن وانگر ساڳئي sans-serif فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;
		},
		&quot;quotes&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;q&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;ڪوٽيشن؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;'yes' يا ڪا به غير خالي قدر ڏيڻ سان رنگيل متن جي چوڌاري ڪوٽيشن نشان شامل ٿيندا&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;ٻين ايڊيٽرن جي تبصرن يا ڪنهن مضمون/ذريعو مان ورتل ننڍڙي اقتباس کي نمايان ڪري ٿو&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

{{Quotation templates}}
{{Inline talk templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن لائن کان پوءِ شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي --&gt;
[[زمرو:ڳالھه ٻولھ نيم اسپيس حوالا سانچا]]
[[زمرو:ان لائين ڳالھه ٻولھ سانچا]]
[[زمرو:ان لائين حوالا سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jqa9cfdb0apdnlgkvhanqvvijlvtra5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بحرين جا شاعر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95608</id>
    <revision>
      <id>374183</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بحرين]] [[زمرو:شاعر]]</comment>
      <origin>374183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="qcli6pamyyts280inl60pof0v8r03zs" xml:space="preserve">[[زمرو:بحرين]]
[[زمرو:شاعر]]</text>
      <sha1>qcli6pamyyts280inl60pof0v8r03zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:رزميه شاعري</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95609</id>
    <revision>
      <id>374187</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:شاعري]]</comment>
      <origin>374187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="2sjbz5zwjaknmo9vzr2wejmt1ikebyd" xml:space="preserve">[[زمرو:شاعري]]</text>
      <sha1>2sjbz5zwjaknmo9vzr2wejmt1ikebyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:عرب عيسائي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95610</id>
    <revision>
      <id>374188</id>
      <timestamp>2026-04-28T18:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:عرب]] [[زمرو:عيسائي]]</comment>
      <origin>374188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="mxghfdgb7qv8vluvyg5j6ld0072z0mx" xml:space="preserve">[[زمرو:عرب]]
[[زمرو:عيسائي]]</text>
      <sha1>mxghfdgb7qv8vluvyg5j6ld0072z0mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Aelrhman2007</title>
    <ns>3</ns>
    <id>95611</id>
    <redirect title="واپرائيندڙ بحث:عبدالرحمن" />
    <revision>
      <id>374190</id>
      <timestamp>2026-04-28T19:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr-Taher</username>
        <id>10516</id>
      </contributor>
      <comment>Dr-Taher صفحي [[واپرائيندڙ بحث:Aelrhman2007]] کي [[واپرائيندڙ بحث:عبدالرحمن]] ڏانھن چوريو: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Aelrhman2007|Aelrhman2007]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/عبدالرحمن|عبدالرحمن]]&quot;</comment>
      <origin>374190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="rtsjqc66u5rtqqctapbkjmqyxv3f2ou" xml:space="preserve">#چوريو [[واپرائيندڙ بحث:عبدالرحمن]]</text>
      <sha1>rtsjqc66u5rtqqctapbkjmqyxv3f2ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Blockquote/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95612</id>
    <revision>
      <id>374191</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل هنڌ تي شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيپيڊيا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا: وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{Redirect|[[سانچو:Long quotation]]|تمام ڊگهن اقتباسن بابت سار سنڀال سانچا|سانچو:Long quote|۽|سانچو:Over-quotation}} {{For|ڪنهن موضوع کي [[وڪيڪوٽ]] تي اق...</comment>
      <origin>374191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26035" sha1="ri3lq9gcigj9qkl9goh7uixakpb12tv" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل هنڌ تي شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيپيڊيا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا: وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{Redirect|[[سانچو:Long quotation]]|تمام ڊگهن اقتباسن بابت سار سنڀال سانچا|سانچو:Long quote|۽|سانچو:Over-quotation}}
{{For|ڪنهن موضوع کي [[وڪيڪوٽ]] تي اقتباسن جي مجموعي سان ڳنڍڻ لاءِ|سانچو:Wikiquote}}
{{Template shortcut|bq|&quot;|Quote|Bquote}}
{{High-risk}}
{{Lua|ماڊيول:Check for unknown parameters}}
{{Uses TemplateStyles|سانچو:{{BASEPAGENAME}}/styles.css}}
{{ {{BASEPAGENAME}}/doc/boilerplate|mos-recommended=yes}}

== استعمال ==
{{tlc|{{BASEPAGENAME}}}} مضمون واري صفحي ۾ [[بلاڪ حوالو]] شامل ڪري ٿو۔

هي برابر [[HTML]] {{code|lang=html|code=&lt;blockquote&gt;...&lt;/blockquote&gt;}} ٽيگس کان لکڻ ۾ آسان ۽ وڌيڪ وڪي جهڙو آهي، ۽ ان ۾ ليکڪ ۽ ذريعو لاءِ اڳواٽ فارميٽ ٿيل نسبت/انتساب جا اضافي پيراميٽر پڻ آهن، جيتوڻيڪ اهي عام طور مضمونن ۾ استعمال نٿا ڪيا وڃن؛ {{crossreference|هيٺ {{section link||Reference citations}} ڏسو}}۔

'''نوٽ:''' بلاڪ حوالن ۾ عام طور ڪوٽيشن نشان نه هوندا آهن {{crossreference|(ڏسو [[MOS:BLOCKQUOTE]])}}۔

{{warning|heading=هي سانچو صرف اصل حوالن لاءِ آهي.|text=ان کي ٻين مواد جي بلاڪ انڊينٽيشن لاءِ استعمال نه ڪريو؛ ان مقصد لاءِ {{tlx|Block indent}} ڏسو۔}}

=== مثال ===
'''بنيادي استعمال'''{{colon}}
{{markup|
&lt;nowiki&gt;{{Blockquote
|text=Quoted material.
}}&lt;/nowiki&gt;|{{Blockquote
|text=Quoted material.
}}}}

'''نسبت/انتساب ڏيکارڻ سان'''{{colon}}
{{markup|
&lt;nowiki&gt;{{Blockquote
|text=Quoted material.
|author=First M. Last
}}&lt;/nowiki&gt;|{{Blockquote
|text=Quoted material.
|author=First M. Last
}}}}

'''وڌيڪ نسبت/انتساب سان'''{{colon}}
{{markup|
&lt;nowiki&gt;
{{Blockquote
|text=Quoted material.
|author=First M. Last
|title=&quot;Article Title&quot;
|source=''Book Title'' (date)
}}&lt;/nowiki&gt;|
{{Blockquote
|text=Quoted material.
|author=First M. Last
|title=&quot;Article Title&quot;
|source=''Book Title'' (date)
}}}}

'''&quot;گھڻ لڪيرن&quot; سان مثال'''{{colon}}

خاص طور ترجمو ٿيل حوالن لاءِ ڪارائتو؛ ''هن پيراميٽر بابت نوٽس لاءِ [[#گھڻ لڪيرون|هتي ڏسو]]''۔
* &quot;گھڻ لڪير&quot; سان {{tick}}
{{markup|
&lt;nowiki&gt;
{{blockquote|text=
{{lang|fr|Ceci n'est pas une pipe.}}
اھو پائيپ ناھي.
|multiline=yes
|author=[[ريني ماگريٽ]]
|title=''[[دي ٽريچري آف اميجز]]''
}}&lt;/nowiki&gt;|
{{blockquote|text=
{{lang|fr|Ceci n'est pas une pipe.}}
اھو پائيپ ناھي.
|multiline=yes
|author=[[ريني ماگريٽ]]
|title=''[[دي ٽريچري آف اميجز ]]''
}}}}
* ڀيٽ لاءِ &quot;ڪثير لڪير&quot; کان سواءِ {{xmark}}
{{markup|
&lt;nowiki&gt;
{{blockquote|text=
{{lang|fr|Ceci n'est pas une pipe.}}
اھو پائيپ ناھي.
|author=[[ريني ماگريٽ]]
|title=''[[دي ٽريچري آف اميجز]]''
}}&lt;/nowiki&gt;|
{{blockquote|text=
{{lang|fr|Ceci n'est pas une pipe.}}
اھو پائيپ ناھي.
|author=[[رينيئ ماگريٽ]]
|title=''[[دي ٽريچري آف اميجز]]''
}}}}

'''هڪ ڀرپور مثال'''{{colon}}
{{markup|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Blockquote|text=Cry &quot;Havoc&quot; and let slip the dogs of war.|character=Mark Antony|author=[[William Shakespeare]]|title=''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]''|source=act III, scene I}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
|{{Blockquote|text=Cry &quot;Havoc&quot; and let slip the dogs of war.|character=Mark Antony|author=[[William Shakespeare]]|title=''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]''|source=act III, scene I}}}}

== پيراميٽر ==
=== پيراميٽرن جي فهرست ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Blockquote
| text      =
| author    =
| title     =
| source    =
| character =
| multiline =
| class     =
| style     =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

[[#سانچائي ڊيٽا]] سيڪشن پڻ ڏسو۔

=== حوالو ڏنل متن ===
{{para|text}} يعني {{para|1}}—اهو مواد جنهن جو حوالو ڏنو پيو وڃي، ان جي چوڌاري اقتباسي نشانن کان سواءِ۔ هميشه محفوظ طريقو اهو آهي ته هن پيراميٽر جو نالو ڏنو وڃي، بي نالي پوزيشنل پيراميٽر استعمال نه ڪيو وڃي، ڇاڪاڻ ته ٻي صورت ۾ [[سانچو:=|غير اسڪيپ ٿيل &quot;=&quot; نشان]] جي ڪا به شموليت، مثال طور ذريعي واري حوالي ۾ يو آر ايل، سانچي کي ٽوڙي ڇڏيندي۔

=== ڏيکاريل نسبت/انتساب ===
هي پيراميٽر حوالو هيٺ نسبت/انتساب جي معلومات {{em|ڏيکارڻ}} لاءِ آهن؛ ان کي ذريعي جي حوالي سان نه ملائڻ گهرجي {{crossreference|(هيٺ {{section link||Reference citations}} ڏسو)}}۔ هي پيراميٽر مڪمل طور اختياري آهن، ۽ عام طور مشهور حوالن سان استعمال ٿيندا آهن، نه ته معمولي بلاڪ حوالن سان، جيڪي عام طور حوالو شروع ٿيڻ کان بلڪل اڳ تعارفي سٽ جي آخر ۾ عام &lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot; inline&gt;&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt; ٽيگ سان source ڪيا ويندا آهن۔

{{para|author}} يعني {{para|2}} – اختياري ليکڪ/ڳالهائيندڙ جي نسبت، جيڪا حوالو هيٺ ظاهر ٿيندي، ۽ ان کان اڳ نسبت وارو ڊيش ايندو۔

{{para|title}} يعني {{para|3}} – ان ڪم جو اختياري عنوان جنهن ۾ حوالو موجود آهي، جيڪو حوالو هيٺ ڏيکاريو ويندو۔ جيڪڏهن {{para|author}} ڏنو ويو هجي ته هي پيراميٽر ان جي نتيجي ۽ پاڻمرادو ٺاهيل ڪاما کان پوءِ ايندو۔ اهو پاڻمرادو اٽالڪ نٿو ڪري۔ وڏا ڪم، جهڙوڪ ڪتاب، ڊراما، البم، خاص فلمون وغيره ترشي لکت ۾ ٿيڻ گهرجن؛ ننڍا ڪم، جهڙوڪ مضمون، باب، نظم، گيت، ٽي وي قسطون وغيره ڪوٽيشن نشانين ۾ اچن ٿا {{crossreference|(ڏسو [[MOS:TITLES]])}}۔ اضافي حوالي جي معلومات چوٿين پيراميٽر {{para|source}} ۾ ڏئي سگهجي ٿي، جيڪا ٽائٽل کان پوءِ ظاهر ٿيندي۔

{{para|source}} يعني {{para|4}} – اختياري طور اضافي ذريعي واري معلومات ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو، {{para|title}} کان پوءِ، جيئن: {{code|lang=&quot;wikitext&quot;|code={{!}}title=&quot;The Aerodynamics of Shaved Weasels&quot; {{!}}source=''Perspectives on Mammal Barbering'', 2016}}؛ ٻنهي پيراميٽرن جي وچ ۾ ڪاما پاڻمرادو ٺهندو۔ جيڪڏهن {{para|source}} کي {{para|title}} کان سواءِ استعمال ڪيو وڃي، ته اهو سادي طرح {{para|title}} طور ڪم ڪندو۔ هن پيراميٽر ۾ اڪيلو {{tag|ref}} نه رکو؛ جيڪڏهن {{tag|ref}} استعمال ڪريو ته ان کي ڪنهن ٻئي پيراميٽر جي آخر ۾ شامل ڪريو۔ &lt;small&gt;(هي پيراميٽر بنيادي طور بلاڪ ڪوٽيشن لاءِ [[پل ڪوٽ]] سانچي {{tlx|Quote frame}} جي غلط استعمال مان واپسي آسان ڪرڻ لاءِ شامل ڪيو ويو هو، پر اهو مستقبل ۾ وڌيڪ صاف ميٽا ڊيٽا جي عمل درآمد ۾ مدد ڏئي سگهي ٿو۔)&lt;/small&gt;

{{para|character}} يعني {{para|char}} يا {{para|5}} – افسانوي ڪردار جي افسانوي ڳالهه کي ٻين حوالو معلومات {{em|سان}} منسوب ڪرڻ لاءِ۔ اهو ڪيترن مان ڪنهن مخصوص حقيقي ڳالھائيندڙ ڏانهن حقيقي ڳالهه منسوب ڪرڻ لاءِ به استعمال ٿي سگهي ٿو، مثال طور گول ميز/پينل ٽرانسڪرپٽ، بينڊ انٽرويو وغيره ۾۔ هي پيراميٽر منسوب ڊيش کان پوءِ ۽ مٿين پيراميٽرن جي نتيجي کان اڳ &quot;[{{Var|ڪردار جو نالو}}], ۾&quot; ڏيکاري ٿو، تنهنڪري انهن مان هڪ يا وڌيڪ پيراميٽر به مهيا ڪرڻا پوندا۔ جيڪڏهن توهان کي ڪنهن هڪ فڪشن ورڪ بابت مضمون ۾ افسانوي ڳالھائيندڙ حوالو ڪرڻو هجي، جتي ليکڪ ۽ ٽائيٽل کي ورجائڻ غير ضروري هجي، ته {{para|character}} بدران صرف {{para|author}} استعمال ڪري سگهجي ٿو۔

ٽيڪنيڪي طور سڄي حوالي جي معلومات هڪ ئي پيراميٽر ۾ ڏئي سگهجي ٿي، جيئن: {{code|lang=&quot;wikitext&quot;|code={{!}}source=Anonymous interview subject, in Jane G. Arthur, &quot;The Aerodynamics of Shaved Weasels&quot;, ''Perspectives on Mammal Barbering'' (2016), Bram Xander Yojimbo (ed.)}} پر اهو ڪجهه بي ترتيب آهي، ۽ حوالو جي توصيف مان ميٽا ڊيٽا پيدا ڪرڻ جي مستقبل واري ڪوششن ۾ رڪاوٽ وجهي سگهي ٿو، جيئن اسان اڳ ئي حوالياتي ذريعي citations سان ڪري رهيا آهيون۔ هي وڌيڪ قابل استعمال آهي:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
|character=Anonymous interview subject
|author=Jane G. Arthur
|title=&quot;The Aerodynamics of Shaved Weasels&quot;
|source=''Perspectives on Mammal Barbering'' (2016), Bram Xander Yojimbo (ed.)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

بعد واري ترقي انهن الڳ پيراميٽرن کي CSS &lt;code&gt;class&lt;/code&gt; وغيره ڏئي سگهي ٿي، جن تي اسڪرپٽ ڪم ڪري سگهندا، مثال طور وڪيڪوٽ ۾ شيون ڳولڻ لاءِ۔

=== گهٽ استعمال ٿيندڙ فني پيراميٽر ===
* {{anchor|multiline}}{{para|multiline}} – output ۾ forced linebreaks برقرار رکي ٿو۔{{pb}}''نوٽس:''
** اهو صرف تڏهن لاڳو ٿيندو جڏهن انهن ٻين پيراميٽرن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ يا ان جو عرفيت خالي نه هجي، جنهن ۾ باطني، بي نانٔ پيراميٽر به شامل آهن:{{pb}}{{para|author}}, {{para|title}}, {{para|source}}, يا {{para|character}}۔
** قدر اهم ناهي، جيستائين اهو خالي نه هجي۔ ڳالھائيندڙ پيراميٽر، جهڙوڪ &lt;code&gt;true&lt;/code&gt; يا &lt;code&gt;yes&lt;/code&gt; استعمال ڪرڻ سخت سفارش ڪيل آهي۔ اهڙن قدرن کان پاسو ڪريو جيڪي صارفن کي حيران ڪن، جهڙوڪ &lt;code&gt;false&lt;/code&gt; يا &lt;code&gt;no&lt;/code&gt;۔
* {{para|style}} – {{code|lang=html|code=&lt;blockquote&gt;...&lt;/blockquote&gt;}} عنصر تي لاڳو ڪرڻ لاءِ اضافي [[مدد: ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون |CSS]] اسٽائل ({{em|classes نه}}) بيان ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ {{Crossreference|(سڀ کان عام استعمال لاءِ هيٺ [[#پيوست حوالا]] ڏسو۔)}}
* {{para|class}} – ساڳئي عنصر تي اضافي ايڇ ٽي ايم ايل درجا لاڳو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔

== حوالا citations ==
{{anchor|Attribution|reason=Old section name}}
هڪ [[WP:Citing sources|reference citation]] حوالو کان اڳ، حوالو کان پوءِ، يا {{para|source}} پيراميٽر ۾ رکي سگهجي ٿي:
{{bulleted list
|{{tick}} {{stronggood|عام استعمال:}} حوالو جي عام نثر واري تعارف ۾، جڏهن اقتباس کي ڏيکاريل {{para|author}}, {{para|title}}, يا {{para|source}} پيراميٽرن کان سواءِ ڏنو وڃي: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot; inline&gt;According to Pat Doe, in &quot;Underwater Basketweaving Tips&quot; (2015):&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt; {{blockquote |text=Quoted material.}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
|حوالو جي آخر ۾، جڏهن اقتباس ڏيکاريل {{para|author}}, {{para|title}}, يا {{para|source}} پيراميٽرن کان سواءِ ڏنو وڃي، ۽ حوالو کي اقتباس کان اڳ رکڻ مناسب نه هجي، مثال طور ڇاڪاڻ ته اقتباس کان بلڪل اڳ وارو مواد ساڳئي ذريعي سان cited نه هجي يا مختلف ذريعن مان ڪيترائي اقتباس متعارف ڪرائي رهيو هجي: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot; inline&gt;Pat Doe and Chris Foo took opposing positions: {{blockquote |text=Doe's Quoted material.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;}} {{blockquote |text=Foo's Quoted material.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
|{{para|source}} ملھ کان پوءِ، جيڪڏهن {{para|source}} پيراميٽر لاءِ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot; inline&gt;&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt; پاڻ کان علاوه ڪا value ڏني وئي هجي:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot; inline&gt;One expert noted in 2015: {{blockquote |text=Quoted material. |author=Pat Doe |source=&quot;Underwater Basketweaving Tips&quot; (2015)&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
|{{xmark}} {{strongbad|Deprecated:}} &lt;s&gt;حواليل شخص جي نالي کان پوءِ {{para|author}} ۾، يا ڪم جي ٽائيٽل کان پوءِ {{para|title}} ۾، جڏهن {{para|source}} پيراميٽر شامل نه ڪيو پيو وڃي: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot; inline&gt;As noted in &quot;Underwater Basketweaving Tips&quot; (2015): {{blockquote |text=Quoted material. |author=Pat Doe&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/s&gt;{{pb}}{{A note}} مهرباني ڪري هن فارميٽ کان پاسو ڪريو، ڇاڪاڻ ته اهو ليکڪ يا ٽائٽل ميٽا ڊيٽا کي غير ليکڪ يا غير ٽائٽل معلومات سان آلوده ڪندو۔
}}

مهرباني ڪري حوالو کي {{para|author}} يا {{para|source}} پيراميٽر ۾ اڪيلو نه رکو، ڇاڪاڻ ته اهو بي معنيٰ attribution line پيدا ڪندو جيڪا هن ريت نظر ايندي:
{{pb}}{{in5}}—&amp;#8239;{{dummy reference}}{{pb}}
مهرباني ڪري ان کي {{tlf|blockquote}} سانچي کان بلڪل ٻاهر به نه رکو، ڇاڪاڻ ته اهو هي پيدا ڪندو:
{{pb}}{{in5}}{{dummy reference}}{{pb}}اڪيلو هڪ لائن تي۔

== حدون ==
{{anchor|Restrictions|reason=Old section name}}
جيڪڏهن توهان متن نه ڏيو ته سانچو پارسر غلطي نياپو پيدا ڪندو، جيڪو اظھاري صفحي ۾ ڳاڙهي متن طور ظاهر ٿيندو۔

جيڪڏهن ڪنهن به پيراميٽر جي اصل ملھ ۾ [[برابر جي نشاني ]] (&lt;code&gt;=&lt;/code&gt;) هجي، ته توهان کي نالي وارو پيراميٽر {{strong|لازمي}} استعمال ڪرڻو پوندو، مثال طور &lt;code&gt;|text=&quot;E=MC&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&quot; is a formula everyone knows but few understand&lt;/code&gt;، blank-name positional parameter نه۔ ٻي صورت ۾ برابر جي نشاني کان اڳ وارو متن ناليوارو پيراميٽر طور غلط سمجهيو ويندو۔ URLs کان خبردار رهو، ڇاڪاڻ ته انهن ۾ اڪثر هي ڪردار هوندو آهي۔ نالي وارو پيراميٽر هن ۽ ٻين سانچن ۾ هميشه وڌيڪ محفوظ آهن۔

جيڪڏهن ڪنهن به پيراميٽر جي اصل ملھ ۾ وڪي مارڪ اپ نحو لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪردار هجن، جهڙوڪ [[اڀي لڪير |پائيپ]]، [[ڏنگيون]]، واحد ڪوٽيشن جون نشانيون وغيره، ته شايد توهان کي ان کي ايسڪيپ ڪرڻو پوي۔ {{tlx|!}} ۽ لاڳاپيل سانچا ڏسو۔

نالي وارا ۽ بغير نالي وارا پيراميٽر کي گڏ نه ڪريو۔ مثال طور، جيڪڏهن اقتباس لاءِ {{para|text}} استعمال ٿئي ۽ پوءِ ذريعي لاءِ بغير نالي وارو پيراميٽر ڏنو وڃي، ته پهريون بغير نالي وارو پيراميٽر {{para|2}} بدران {{para|1}} سمجهيو ويندو ۽ نظرانداز ٿي ويندو۔ هي مسئلو هر اهڙي سانچي ۾ لازم آهي جيڪو عرفيتن سان گڏ ڪيترائي بغير نالي وارا پيراميٽر استعمال ڪري ٿو۔

=== ساڄي پاسي محرڪ خانن جي ڀرسان ===
{{As of|2015|09|post=,}} بلاڪ اقتباس جو متن ڪڏهن ڪڏهن ساڄي پاسي-حرڪت ڪندڙ ايٽم، مثال طور {{tlx|Listen}} خاني، کي اوور فلو ڪري سگهي ٿو، خاص طور فائرفوڪس يا ٻين گيڪو برائوزرن ۾، جڏهن اهو ايٽم ڪنهن ٻئي مقرر ماپ واري ساڄي پاسي-حرڪت ڪندڙ ايٽم هيٺ هجي جيڪو اوتباسيث متن کان تنگ هجي۔ سفاري ۽ ٻين ويب ڪٽ برائوزرن ۾، ۽ اڃا به گهٽ ڪروم/ڪروميم ۾، ساڳي حالت بلاڪ اقتباس  کي هيٺ ڌڪي سگهي ٿي۔ اهي ٻئي مسئلا هن ريت حل ٿي سگهن ٿا:
# مٿئين ايٽم مان مخصوص ماپ هٽائي ان کي عام ماپ استعمال ڪرڻ ڏيو، مثال طور اقتباسي متن  سان اوور فلو ٿيندڙ وڌيڪ ويڪري ساڄي پاسي-حرڪت ڪندڙ شئي جي مٿان ساڄي پاسي محرڪ تصوير مان &lt;code&gt;{{var|###}}x{{var|###}}px&lt;/code&gt; sizing يا {{para|upright}} هٽائڻ؛ يا
# quotation template ۾ {{para|style|{{code|lang=css|code=overflow:inherit;}}}} استعمال ڪرڻ۔
ٻيا حل به ٿي سگهن ٿا، ۽ مستقبل جا برائوزر جي درجي وڌائڻ جوئمسئلو ختم ڪري سگهن ٿا۔ اهو مسئلو اصل ۾ [[ميڊياوڪي:Common.css]] ۾ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;css&quot; inline&gt;blockquote {overflow: hidden;}&lt;/syntaxhighlight&gt; CSS declaration سبب پيدا ٿئي ٿو، جيڪو پاڻ ٻين وڌيڪ عام نمائشي مسئلا کي حل ڪرڻ لاءِ آهي۔ اهڙو حل جيڪو {{em|سڀ}} مسئلا حل ڪري، هن وقت معلوم ناهي۔

=== غائب ٿيندڙ حوالا ===
نادر لي آئوٽ حالتن ۾، مثال طور جڏهن حوالن جا واپرائيندڙ خانا جي وچ ۾ ڦاٿل هجن، اقتباس ڪجهه برائوزرن ۾ خالي ظاهر ٿي سگهي ٿو۔ هن مسئلي جو حل اهو آهي ته اهڙي نموني ۾ {{para|style|{{code|lang=css|code=overflow:inherit;}}}} شامل ڪيو وڃي۔

=== لائن بريڪ ===
هي سانچو اهڙو متني نمونو مقرر ڪري ٿو جيڪو هڪ خالي لڪير کي نظرانداز ڪري سگهي ٿو، تنهنڪري سانچي کي ٽوڙڻ يعني نئين لڪير سان ختم ڪرڻ گهرجي، نه ته ايندڙ خالي لڪير نظرانداز ٿي سگهي ٿي۔ ٻي صورت ۾ انلائين استعمال کان خبردار رهو، جيئن:&lt;br /&gt;{{in5}}text here {{tlf|blockquote|this is quoted}} More text here&lt;br /&gt;هڪ blank line کي span ڪري ٿو، جيستائين {{tlf|blockquote|...}} line break سان ختم نه ڪيو وڃي؛ پوءِ ايندڙ خالي لڪير  نظرانداز ٿي سگهي ٿي ۽ ٻه پيراگراف گڏجي سگهن ٿا۔

{{code|lang=html|code=&lt;blockquote&gt;}} عنصر ۽ ان کي استعمال ڪندڙ سانچا نئين لڪيرن کي موٽ نٿا ڏين:
{{markup
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot;&gt;
&lt;blockquote&gt;
Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
&lt;/blockquote&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|&lt;blockquote&gt;
Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
&lt;/blockquote&gt;
}}

آسان حل اهو آهي ته {{tag|blockquote}} بدران {{tl|poem quote}} سانچو استعمال ڪيو وڃي۔ اهو عملي طور {{code|lang=html|code=&lt;blockquote&gt;}} اندر {{xtag|poem}} tag استعمال ڪرڻ جهڙو آهي، جيڪو line breaks کي {{code|lang=html|code=&lt;br /&gt;}} ٽيگن ۾ تبديل ڪري ٿو:
{{markup
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot;&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Line 1
Line 2
Line 3
Line 4
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;
}}

خانن واري اقتباس اندر اصل پيراگرافن جي مارڪ اپ لاءِ، انهن جي وچ ۾ مڪمل خالي لڪيرون استعمال ڪري سگهجن ٿيون، جيڪي {{code|lang=html|code=&lt;p&gt;...&lt;/p&gt;}} ٽيگن ۾ تبديل ٿينديون:

{{markup
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot;&gt;
&lt;blockquote&gt;
Paragraph 1

Paragraph 2

Paragraph 3
&lt;/blockquote&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|&lt;blockquote&gt;
Paragraph 1

Paragraph 2

Paragraph 3
&lt;/blockquote&gt;
}}

نوٽ ڪريو ته پيراگرافن کي گهربل separation سان render ڪرڻ لاءِ wikitext ۾ &lt;nowiki&gt;&lt;blockquote&gt; کان اڳ ۽ &lt;/blockquote&gt;&lt;/nowiki&gt; کان پوءِ line break رکڻ ضروري ٿي سگهي ٿو۔ اهو wikitext کي پڙهڻ ۾ به آسان بڻائي ٿو۔

هي پيراگراف نموني {{tl|blockquote}} سان به ڪم ڪري ٿو، جيڪو {{xtag|blockquote}} جو بدل آهي ۽ توصيف جي فارميٽنگ کي وڌيڪ آسان ۽ تسلسل وارو بڻائڻ لاءِ پيراميٽر به رکي ٿو۔

خاني وارو اقتباس ۽ ان کي سڏيندڙ سانچا، جيڪڏهن ڪولون (:) سان indented، ايسٽيرڪ (*) سان بلٽ نشانن سان، يا عددي نشان (#) سان شماريل هجن، ته غلطيون پيدا ڪري سگهن ٿا ۽ نئين لڪيري ڪردار کان پوءِ واري شيءِ غلط ڏيکاري سگهن ٿا۔ خاني وارو اقتباس صحيح ڏيکارڻ لاءِ، سڄو وڪي متن هڪ ئي لڪير تي رکو، مصنوعي لڪير ٽٽڻ کان سواءِ، هن ريت، ۽ {{tag|blockquote|c}} ٽيگ يا سانچي جي ڏنگين سان بندش ساڳئي لڪير تي ختم ڪريو:

{{markup
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot;&gt;
:&lt;blockquote&gt;Paragraph 1&lt;br&gt;Paragraph 2&lt;/blockquote&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|
:&lt;blockquote&gt;Paragraph 1&lt;br&gt;Paragraph 2&lt;/blockquote&gt;
}}

{{markup
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot;&gt;
*{{blockquote|Paragraph 1&lt;br&gt;Paragraph 2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|
*{{blockquote|Paragraph 1&lt;br&gt;Paragraph 2}}
}}

{{markup
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;html&quot;&gt;
#&lt;blockquote&gt;Paragraph 1&lt;br&gt;Paragraph 2&lt;/blockquote&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|
#&lt;blockquote&gt;Paragraph 1&lt;br&gt;Paragraph 2&lt;/blockquote&gt;
}}

----

=== Nested quotations ===
{{code|lang=html|code=&lt;blockquote&gt;...&lt;/blockquote&gt;}} عنصر وٽ اهڙا styles آهن جيڪي font size تبديل ڪن ٿا: desktop تي text ننڍو ٿيندو آهي؛ mobile تي وڏو۔ اها تبديلي enclosing context جي نسبت سان هوندي آهي، يعني جيڪڏهن توهان ڪنهن اهڙي ذريعي مان quote ڪريو ٿا جنهن ۾ پاڻ block اقتباس استعمال ٿيل هجي، ته اندرين اقتباس يا ته تمام ننڍو ۽ پڙهڻ ۾ ڏکيو ٿيندو، يا تمام وڏو ۽ اسڪرين تي مشڪل سان ماپندو۔ هن مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڪنهن به اندروني {{tlf|blockquote}} سانچي تي {{para|style|{{code|lang=css|font-size:inherit;}}}} پيراميٽر شامل ڪريو۔

=== بلاڪ سانچن سان فني مسئلا ===
{{Block bug documentation}}

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;بلاڪ حوالو شامل ڪري ٿو.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;text&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;حوالو ڏيڻ لاءِ متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;1&quot;,
				&quot;quote&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Cry \&quot;Havoc\&quot; and let slip the dogs of war.&quot;
		},
		&quot;author&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;author&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ذريعي جو ليکڪ&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;2&quot;,
				&quot;cite&quot;,
				&quot;sign&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;William Shakespeare&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو ڪم جنهن مان حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Julius Caesar&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;source&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;source&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;حوالو لاءِ ذريعو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;4&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;act III, scene I&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;character&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;character&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ڪم اندر اهو ڳالهائيندڙ جنهن جو حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;5&quot;,
                &quot;char&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Mark Antony&quot;,
			&quot;suggested&quot;: false
		},
        &quot;multiline&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;multiline&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;output ۾ forced linebreaks برقرار رکي ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;example&quot;: &quot;true&quot;,
			&quot;suggested&quot;:  false
		},
		&quot;style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;style&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;لاڳو ڪرڻ لاءِ اضافي CSS styles، classes نه&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;example&quot;: &quot;font-size:inherit;&quot;,
			&quot;suggested&quot;:  false
		},
		&quot;class&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;class&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;لاڳو ڪرڻ لاءِ اضافي HTML classes&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;example&quot;: &quot;pullquote&quot;,
			&quot;suggested&quot;:  false
		}
	}
}&lt;/templatedata&gt;

== ٽريڪنگ زمرا ==
* {{Category link with count|Pages incorrectly using the quote template}}
* {{Category link with count|Pages using Blockquote template with unknown parameters}}

== پڻ ڏسو ==
{{Quotation templates}}
{{semantic markup templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن لائن کان پوءِ شامل ڪريو: --&gt;
[[زمرو:حوالو سانچا]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا HTML ٽيگ بدلائيندڙ سانچا]]
[[زمرو:ٽريڪنگ زمرو شامل ڪندڙ سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ri3lq9gcigj9qkl9goh7uixakpb12tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:شعر آغاز</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95613</id>
    <redirect title="سانچو:Poem" />
    <revision>
      <id>374193</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو:شعر آغاز]] کي [[سانچو:Poem]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>374193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="6w257okb6uitheeij63sbruy62ydork" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:Poem]]</text>
      <sha1>6w257okb6uitheeij63sbruy62ydork</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو بحث:شعر آغاز</title>
    <ns>11</ns>
    <id>95614</id>
    <redirect title="سانچو بحث:Poem" />
    <revision>
      <id>374195</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو بحث:شعر آغاز]] کي [[سانچو بحث:Poem]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>374195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="00cx2m6cy7yin8gqxidbrs6zt7dp8ve" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو بحث:Poem]]</text>
      <sha1>00cx2m6cy7yin8gqxidbrs6zt7dp8ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:شعر آغاز/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95615</id>
    <revision>
      <id>374196</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{subst only|auto=yes}}&lt;!--زمرا مهرباني ڪري ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل هنڌ تي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])--&gt; {{For|نظمن بابت مضمونن ۾ ڄاڻخانا لاءِ|Template:Infobox poem}} هي سانچو MediaWiki واڌاري جي &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;lt;poem&amp;gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; کي سڏي ٿو، ته جيئن سٽن ج...</comment>
      <origin>374196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="44h8r2cvmjn84buf81nzl160st55mxo" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{subst only|auto=yes}}&lt;!--زمرا مهرباني ڪري ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل هنڌ تي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])--&gt;
{{For|نظمن بابت مضمونن ۾ ڄاڻخانا لاءِ|Template:Infobox poem}}
هي سانچو MediaWiki واڌاري جي &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;lt;poem&amp;gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; کي سڏي ٿو، ته جيئن سٽن جا ٽٽڻ صحيح نموني ڏيکارجن۔

== استعمال ==
متن جي هڪ ٽڪري ۾ {{xtag|poem}} مارڪ اپ شامل ڪري ٿو۔

{{Markup
|&lt;nowiki&gt;{{Subst:Poem|
In Xanadu did Kubla Khan
  A stately pleasure-dome decree:
Where Alph, the sacred river, ran
  Through caverns measureless to man
Down to a sunless sea.

So twice five miles of fertile ground
  With walls and towers were girdled round:
And there were gardens bright with sinuous rills,
  Where blossomed many an incense-bearing tree;
And here were forests ancient as the hills,
  Enfolding sunny spots of greenery.
}}&lt;/nowiki&gt;
|&lt;poem&gt;
In Xanadu did Kubla Khan
  A stately pleasure-dome decree:
Where Alph, the sacred river, ran
  Through caverns measureless to man
Down to a sunless sea.

So twice five miles of fertile ground
  With walls and towers were girdled round:
And there were gardens bright with sinuous rills,
  Where blossomed many an incense-bearing tree;
And here were forests ancient as the hills,
  Enfolding sunny spots of greenery.
&lt;/poem&gt;
}}

== پڻ ڏسو ==
{{Quotation templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--زمرا ھن لائن کان ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو--&gt;
[[زمرو:ٽائپنگ مدد سانچا]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>44h8r2cvmjn84buf81nzl160st55mxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Poem quote/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95616</id>
    <revision>
      <id>374197</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{Template:Blockquote/SimpleMOS}} هي هڪ سانچو آهي جيڪو نظم، گيتن جا لفظ، ۽ اهڙو مواد حوالو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن ۾ سٽن جا گهڻا ٽٽڻ (line breaks) هجن يا اه...</comment>
      <origin>374197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5222" sha1="co7qd5loiyrr4hcmoqgh168ztf6wmtm" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{Template:Blockquote/SimpleMOS}}
هي هڪ سانچو آهي جيڪو نظم، گيتن جا لفظ، ۽ اهڙو مواد حوالو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن ۾ سٽن جا گهڻا ٽٽڻ (line breaks) هجن يا اهڙيون شيون هجن جيڪي عام وڪي فارميٽنگ ۾ نظرانداز ٿي وڃن ٿيون۔ هي {{tl|Blockquote}} تي ٻڌل آهي؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ اتي ڏسو۔

== مثال ==
{{Markup|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Poem quote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;|
{{Poem quote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}
}}

{{tl|Blockquote}} سان ڀيٽ:
{{Markup|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Blockquote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
|{{Blockquote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}
}}

نوٽ ڪريو ته مٿي ڏنل {{tl|Blockquote}} وارو نسخو ڪجهه براؤزرز ۾ ڪم ڪندي نظر اچي سگهي ٿو، پر سڀني ۾ مستقل طور صحيح ڪم نٿو ڪري۔ اهڙي مواد لاءِ جيڪو اصل وانگر خالي جڳهن ۽ سٽن جي ترتيب برقرار رکڻ جي ضرورت رکي ٿو (جهڙوڪ نظم)، {{tag|poem}} يا ان تي ٻڌل ڪو سانچو جهڙوڪ {{tlx|Poem quote}} استعمال ڪريو۔ MediaWiki جي وڪي مارڪ اپ ۽ HTML parsing جي حدن سبب، رڳو خالي لائينون يا اضافي جڳهه ڏيڻ سان اهو ڪم نٿو ڪري۔ اهو سڀني بلاڪ عنصرن لاءِ سچ آهي۔
(فني نوٽ: جيتوڻيڪ {{tl|Poem quote}} &lt;code&gt;Tag:#poem&lt;/code&gt; مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو بجاءِ {{tag|poem|o}} جي، پر عملي طور ساڳيو نتيجو ڏئي ٿو۔)

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;بلاڪ حوالو شامل ڪري ٿو.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;text&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;حوالو ڏيڻ لاءِ متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;1&quot;,
				&quot;quote&quot;
			]
		},
		&quot;char&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;char&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو ڪردار جنهن جو حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;example&quot;: &quot;Alice&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;sign&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;sign&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو شخص جنهن جو حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;2&quot;,
				&quot;cite&quot;,
				&quot;author&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Lewis Carroll&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو نظم يا ڪم جنهن مان حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Jabberwocky&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;source&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;source&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;حوالو لاءِ ذريعو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;4&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Through the Looking-Glass, and What Alice Found There&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;style&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;معياري CSS انداز&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Quotation templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لائن کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو --&gt;
[[زمرو:حوالو سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>co7qd5loiyrr4hcmoqgh168ztf6wmtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374199</id>
      <parentid>374197</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5232" sha1="o2h62kc2yks6efvkfi3dfhq1q48lav0" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{Template:Blockquote/SimpleMOS}}
هي هڪ سانچو آهي جيڪو نظم، گيتن جا لفظ، ۽ اهڙو مواد حوالو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن ۾ سٽن جا گهڻا ٽٽڻ (line breaks) هجن يا اهڙيون شيون هجن جيڪي عام وڪي فارميٽنگ ۾ نظرانداز ٿي وڃن ٿيون۔ هي {{tl|Blockquote}} تي ٻڌل آهي؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ اتي ڏسو۔

== مثال ==
{{Markup|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Poem quote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;|
{{Poem quote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}
}}

{{tl|Blockquote}} سان ڀيٽ:
{{Markup|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Blockquote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
|{{Blockquote
|text=&lt;!-- يا: 1= --&gt;The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.
|char=Tweedledum and Tweedledee
|sign=Lewis Carroll
|source=&lt;!-- يا 4= --&gt;''Through the Looking-Glass''
|title=&lt;!-- يا: 3= --&gt;&quot;The Walrus and The Carpenter&quot;
|style=&lt;!-- معياري CSS انداز هتي ڏيو --&gt;
}}
}}

نوٽ ڪريو ته مٿي ڏنل {{tl|Blockquote}} وارو نسخو ڪجهه براؤزرز ۾ ڪم ڪندي نظر اچي سگهي ٿو، پر سڀني ۾ مستقل طور صحيح ڪم نٿو ڪري۔ اهڙي مواد لاءِ جيڪو اصل وانگر خالي جڳهن ۽ سٽن جي ترتيب برقرار رکڻ جي ضرورت رکي ٿو (جهڙوڪ نظم)، {{tag|poem}} يا ان تي ٻڌل ڪو سانچو جهڙوڪ {{tlx|Poem quote}} استعمال ڪريو۔ MediaWiki جي وڪي مارڪ اپ ۽ HTML parsing جي حدن سبب، رڳو خالي لائينون يا اضافي جڳهه ڏيڻ سان اهو ڪم نٿو ڪري۔ اهو سڀني بلاڪ عنصرن لاءِ سچ آهي۔
(فني نوٽ: جيتوڻيڪ {{tl|Poem quote}} &lt;code&gt;Tag:#poem&lt;/code&gt; مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو بجاءِ {{tag|poem|o}} جي، پر عملي طور ساڳيو نتيجو ڏئي ٿو۔)

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;بلاڪ حوالو شامل ڪري ٿو.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;text&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;text&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;حوالو ڏيڻ لاءِ متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;1&quot;,
				&quot;quote&quot;
			]
		},
		&quot;char&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;char&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو ڪردار جنهن جو حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;example&quot;: &quot;Alice&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;sign&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;sign&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو شخص جنهن جو حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;2&quot;,
				&quot;cite&quot;,
				&quot;author&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Lewis Carroll&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو نظم يا ڪم جنهن مان حوالو ڏنو پيو وڃي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Jabberwocky&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;source&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;source&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;حوالو لاءِ ذريعو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;4&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;Through the Looking-Glass, and What Alice Found There&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;style&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;معياري CSS انداز&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Quotation templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ھن لائن کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو --&gt;
[[زمرو:حوالو سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>o2h62kc2yks6efvkfi3dfhq1q48lav0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Message/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95617</id>
    <revision>
      <id>374204</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;  == استعمال ==  &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}   | email        = yes   | bgcolor      = پسمنظر جو رنگ   | border-color = بارڊر جو رنگ   | color        = متن جو رنگ   | linkcolor    = لنڪ جو رنگ ( &quot;نئون پيغام&quot; يا {{{message}}} لنڪ لاءِ )   | message      = لنڪ جو متن   | link         =...</comment>
      <origin>374204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="qr62908p9ojsnw7evtljbwiqp3781vd" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
 &lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}
  | email        = yes
  | bgcolor      = پسمنظر جو رنگ
  | border-color = بارڊر جو رنگ
  | color        = متن جو رنگ
  | linkcolor    = لنڪ جو رنگ ( &quot;نئون پيغام&quot; يا {{{message}}} لنڪ لاءِ )
  | message      = لنڪ جو متن
  | link         = اصل لنڪ، جيڪڏهن اهو [[Special:MyTalk|توهان جو ڳالهه ٻولهه صفحو]] نه هجي؛ مڪمل لنڪ لکو
  | extra-style  = اضافي انداز (style)، جهڙوڪ border-radius وغيره
  | width        = دٻي (box) جي ويڪر
  | margin       = margin جون ماپون
  | padding      = padding جون ماپون
  | text-align   = متن جي ترتيب (کاٻي، ساڄي، وچ)
 &lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;


سڀ پيراميٽر اختياري آهن، ۽ ڊفالٽ طور مٿين ڏيکاريل صورت اختيار ڪندا۔

رڳو &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; کي پنهنجي ڳالهه ٻولهه صفحي يا يوزر صفحي جي مٿي رکو۔ هي مٿين ڏيکاريل وانگر &quot;مهرباني ڪري هڪ نئون پيغام ڇڏيو&quot; وارو لنڪ ٺاهي ڇڏيندو۔ جيڪڏهن چاهيو ته &lt;code&gt;subst:&lt;/code&gt; استعمال ڪري سگهو ٿا، پر پوءِ توهان هن سانچي جي اپڊيٽس مان فائدو حاصل نه ڪندا۔

{{Userspace Disclaimers}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هتي شامل ڪريو، مهرباني --&gt;

[[زمرو:يوزر ڳالهه ٻولهه هيڊر سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qr62908p9ojsnw7evtljbwiqp3781vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Userspace Disclaimers</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95618</id>
    <revision>
      <id>374206</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox | name       = Userspace disclaimers | title      = يوزر صفحن جا پيغام ۽ وضاحتون | bodyclass  = hlist | state      = {{{state|autocollapse}}}  | group1     = يوزر صفحا | list1      = * {{tl|This is a user page}} * {{tl|User page}} ([[TM:User page mini|ننڍو نسخو]]) * {{tl|Userpage bar}} * {{tl|Userpageblue&amp;round}}  | group2     = يوزر ڳالهه ٻولهه صفحا | list2      =  * {{tl|Message}} * {{tl|Not Christmas}} *...</comment>
      <origin>374206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="1uf9v6wmzdcjzlpgod37dhsnui12lr4" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = Userspace disclaimers
| title      = يوزر صفحن جا پيغام ۽ وضاحتون
| bodyclass  = hlist
| state      = {{{state|autocollapse}}}

| group1     = يوزر صفحا
| list1      =
* {{tl|This is a user page}}
* {{tl|User page}} ([[TM:User page mini|ننڍو نسخو]])
* {{tl|Userpage bar}}
* {{tl|Userpageblue&amp;round}}

| group2     = يوزر ڳالهه ٻولهه صفحا
| list2      = 
* {{tl|Message}}
* {{tl|Not Christmas}}
* {{tl|Talk header}}
* {{tl|Talk header preload}}
* {{tl|Talkpagecool}}
* {{tl|User notification preference}}
* {{tl|User talk}}
* {{tl|User talk page mini}}
* {{tl|User talk-page header}}
* {{tl|User talk rules}}
* {{tl|User talk top}}
* {{tl|Usercomment}}
* {{tl|Usertalk bar}}
* {{tl|Usertalkback}}
* {{tl|Usertalkconcise}}
* {{tl|User talk criticism}}
* {{tl|Usertalksuper}}
* {{tl|Userwhisperback}}

|group3      = ايڊٽ نوٽيس
|list3       =
* {{tl|Editnotice userpage}}
* {{tl|User time zone editnotice}}

| group4     = مسودا ۽ سينڊباڪس
| list4      =
* {{tl|User sandbox}}
* {{tl|Userspace draft}}
* {{tl|Workpage}}
* {{tl|Userspace notes}}
* {{tl|Draft article}}
* ''پڻ ڏسو:'' {{tl|Template draft}}
* {{tl|Draft RfC}}

| group5     = خالي ڪرڻ
| list5      =
* {{tl|Userpage blanked}}
* {{tl|Courtesy blanked}}
* {{tl|Intentionally blank}}

| belowstyle = font-weight:bold;
| below      = 
* {{icon|category}} [[:زمرو:يوزر ڳالهه ٻولهه هيڊر سانچا|زمرو]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
{{Collapsible option|statename=اختياري}}

[[زمرو:دستاويزي &quot;پڻ ڏسو&quot; سانچا]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1uf9v6wmzdcjzlpgod37dhsnui12lr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:This is a user page</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95619</id>
    <revision>
      <id>374207</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{ombox | type = notice | image= [[File:Emblem-person-blue.svg|45px]] | text = '''هي هڪ [[وڪيپيڊيا:يوزر صفحا|يوزر صفحو]] آهي،''' جيڪو [[وڪيپيڊيا:اڪائونٽ ڇو ٺاهجي؟|رجسٽرڊ وڪيپيڊيا استعمال ڪندڙ]] لاءِ آهي جنهن جو يوزرنيم '''{{ROOTPAGENAME}}''' آهي۔ هي صفحو [[وڪيپيڊيا:مضمون ڇا آهي؟|مضمون]] ناهي، ۽ ان جو مواد ضروري ناه...</comment>
      <origin>374207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="e8cqtnatfxec6iz7consnsry0j67q7w" xml:space="preserve">{{ombox
| type = notice
| image= [[File:Emblem-person-blue.svg|45px]]
| text = '''هي هڪ [[وڪيپيڊيا:يوزر صفحا|يوزر صفحو]] آهي،''' جيڪو [[وڪيپيڊيا:اڪائونٽ ڇو ٺاهجي؟|رجسٽرڊ وڪيپيڊيا استعمال ڪندڙ]] لاءِ آهي جنهن جو يوزرنيم '''{{ROOTPAGENAME}}''' آهي۔ هي صفحو [[وڪيپيڊيا:مضمون ڇا آهي؟|مضمون]] ناهي، ۽ ان جو مواد ضروري ناهي ته حقيقتن تي ٻڌل هجي۔
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8cqtnatfxec6iz7consnsry0j67q7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374208</id>
      <parentid>374207</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="lc9fgmxhcfmsce4xu6b0vzrl6ixgqjb" xml:space="preserve">{{ombox
| type = notice
| image= [[File:Emblem-person-blue.svg|45px]]
| text = '''هي هڪ [[وڪيپيڊيا:يوزر صفحا|واپرائيندڙ صفحو]] آهي،''' جيڪو [[وڪيپيڊيا:اڪائونٽ ڇو ٺاهجي؟|رجسٽرڊ وڪيپيڊيا استعمال ڪندڙ]] لاءِ آهي جنهن جو استعمال وارو نالو '''واپرائيندڙ''' آهي۔ هي صفحو [[وڪيپيڊيا:مضمون ڇا آهي؟|مضمون]] ناهي، ۽ ان جو مواد ضروري ناهي ته حقيقتن تي ٻڌل هجي۔
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lc9fgmxhcfmsce4xu6b0vzrl6ixgqjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:User page</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95620</id>
    <redirect title="سانچو:يوزرصفحو" />
    <revision>
      <id>374210</id>
      <timestamp>2026-04-28T21:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:يوزرصفحو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>374210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="5mlk1qc4saz2ofjy135cnt7xj660plx" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:يوزرصفحو]]</text>
      <sha1>5mlk1qc4saz2ofjy135cnt7xj660plx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:يوزرصفحو/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95621</id>
    <revision>
      <id>374211</id>
      <timestamp>2026-04-28T21:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt; {{High-use}} {{Substitution| |ته جيئن اهي عڪس سائيٽن (mirror sites) تي به صحيح نموني ظاهر ٿئي جتي هي سانچو استعمال نه ٿيندو هجي}} {{Auto short description}}  == استعمال == هي سانچو خ...</comment>
      <origin>374211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="piw22kq4da3dh2a8saikwi5qd65crwc" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use}}
{{Substitution| |ته جيئن اهي عڪس سائيٽن (mirror sites) تي به صحيح نموني ظاهر ٿئي جتي هي سانچو استعمال نه ٿيندو هجي}}
{{Auto short description}}

== استعمال ==
هي سانچو خاص طور [[وڪيپيڊيا:يوزر صفحا|يوزر اسپيس]] وارن صفحن لاءِ ٺاهيو ويو آهي، جنهن جو مقصد انهن کي وڪيپيڊيا جي انهن صفحن کان الڳ ڏيکارڻ آهي جيڪي [[WP:NS|انسائيڪلوپيڊيا مواد]] يا ان سان لاڳاپيل مواد (جهڙوڪ ڳالهه ٻولهه وارا صفحا) رکن ٿا۔ صلاح ڏني وڃي ٿي ته ان کي &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:user page}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ذريعي [[WP:SUBST|سبسٽيٽيوٽ]] ڪيو وڃي، ته جيئن اهو انهن عڪس سائيٽن تي به صحيح نموني ظاهر ٿئي جتي هي سانچو سڌي طرح ڪم نٿو ڪري۔

=== پيراميٽر ===
* {{tnull|User page|2=logo=yes|3=noindex=yes}}
** {{para|logo|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – کاٻي پاسي Wiki'''pedia''' جو لوگو ڏيکاري ٿو (ڊفالٽ {{var|لڪيل}})
** {{para|logo2|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – ساڄي پاسي Wiki'''media''' جو لوگو ڏيکاري ٿو (ڊفالٽ {{var|لڪيل}})
*** ({{para|logo|&lt;var&gt;right&lt;/var&gt;}} پڻ Wiki'''media''' لوگو ساڄي پاسي ڏيکاري ٿو – {{para|logo2}} ان لاءِ شامل ڪيو ويو آهي ته جيئن ٻئي لوگو گڏ ڏيکاري سگهجن)
** {{para|noindex|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – جيڪڏهن يوزر نيم اسپيس کان ٻاهر استعمال ڪيو وڃي ته ٻاهرين سرچ انجڻن کي هن صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ کان روڪي ٿو (ڊفالٽ {{var|نه}})۔ يوزر اسپيس ۾ هن جو ڪو خاص اثر ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 2015 کان سرچ انجڻن کي يوزر اسپيس انڊيڪس ڪرڻ کان روڪيو ويو آهي۔
** {{para|rounded|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – باڪس جي ڪنڊن کي گول بڻائي ٿو (ڊفالٽ {{var|نه}})
** {{para|border-radius|&lt;var&gt;15px&lt;/var&gt;}} – ڪنڊن جي گولائي جي ماپ تبديل ڪري ٿو (صرف تڏهن جڏهن &lt;code&gt;rounded={{var|yes}}&lt;/code&gt; هجي)
** {{para|border-s|&lt;var&gt;1&lt;/var&gt;}} – بارڊر جي ٿولهه مقرر ڪري ٿو (ڊفالٽ {{var|1}})
** {{para|border-c|&lt;var&gt;#a66200&lt;/var&gt;}} – بارڊر جو رنگ مقرر ڪري ٿو (ڊفالٽ {{var|#a66200}})
** {{para|background|&lt;var&gt;#fef6e7&lt;/var&gt;}} – پسمنظر جو رنگ تبديل ڪري ٿو (ڊفالٽ {{var|#fef6e7}})
** {{para|style|no}} – انداز کي ڊفالٽ {{tl|Ombox}} انداز تي مقرر ڪري ٿو
** {{para|short|yes}} – سانچي کي ننڍو ۽ وچ ۾ ترتيب ڏئي ٿو

{{Userspace Disclaimers}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائن کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو --&gt;
[[زمرو:يوزر نيم اسپيس سانچا|{{PAGENAME}}]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا سانچا جيڪي NOINDEX لاڳو ڪن ٿا]]

}}&lt;/includeonly&gt;

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ombox انداز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;جيڪڏهن ‘no’ هجي ته انداز کي ڊفالٽ {{Ombox}} بڻائي ٿو۔&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;no&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;no&quot;
			]
		},
		&quot;logo&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Wikipedia لوگو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;کاٻي پاسي Wikipedia لوگو ڏيکاري ٿو؛ ‘right’ ڏيڻ سان ساڄي پاسي ڏيکاريندو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;,
				&quot;right&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;logo2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Wikimedia لوگو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;کاٻي يا ساڄي پاسي Wikimedia لوگو ڏيکاري ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;,
				&quot;right&quot;
			]
		},
		&quot;border-s&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر ٿولهه&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر جي ٿولهه مقرر ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;border-c&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر جو رنگ مقرر ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;background&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;پسمنظر رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;پسمنظر جو رنگ مقرر ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;rounded&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;گول ڪنڊون&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر کي گول بڻائي ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;short&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ننڍو نسخو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;سانچي کي ننڍو ۽ وچ ۾ ترتيب ڏئي ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;
			]
		},
		&quot;margin-style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;مارجن انداز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;مارجن جو انداز تبديل ڪري ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;1em auto&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;noindex&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;سرچ انجڻ کان لڪائڻ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;يوزر اسپيس کان ٻاهر استعمال ٿيڻ تي سرچ انجڻن کي صفحو انڊيڪس ڪرڻ کان روڪي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;border-radius&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڪنڊن جي گولائي&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;گول ڪنڊن جي ماپ مقرر ڪري ٿو (صرف rounded=yes سان)&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;20px&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;15px&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;هي سانچو يوزر اسپيس صفحن لاءِ آهي ته جيئن انهن کي انسائيڪلوپيڊيا مواد کان الڳ ڏيکاري سگهجي۔&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;logo&quot;,
		&quot;logo2&quot;,
		&quot;style&quot;,
		&quot;short&quot;,
		&quot;border-s&quot;,
		&quot;border-c&quot;,
		&quot;background&quot;,
		&quot;rounded&quot;,
		&quot;border-radius&quot;,
		&quot;margin-style&quot;,
		&quot;noindex&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>piw22kq4da3dh2a8saikwi5qd65crwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374212</id>
      <parentid>374211</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="ljkkez4exojl4eg8x3ah6ym6qme22dn" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --&gt;
{{High-use}}
{{Substitution| |ته جيئن اهي [[عڪس سائيٽ| عڪس سائيٽن]] (mirror sites) تي به صحيح نموني ظاهر ٿئي جتي هي سانچو استعمال نه ٿيندو هجي}}
{{Auto short description}}

== استعمال ==
هي سانچو خاص طور [[وڪيپيڊيا:يوزر صفحا|يوزر اسپيس]] وارن صفحن لاءِ ٺاهيو ويو آهي، جنهن جو مقصد انهن کي وڪيپيڊيا جي انهن صفحن کان الڳ ڏيکارڻ آهي جيڪي [[WP:NS|انسائيڪلوپيڊيا مواد]] يا ان سان لاڳاپيل مواد (جهڙوڪ ڳالهه ٻولهه وارا صفحا) رکن ٿا۔ صلاح ڏني وڃي ٿي ته ان کي &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:user page}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ذريعي [[WP:SUBST|سبسٽيٽيوٽ]] ڪيو وڃي، ته جيئن اهو انهن عڪس سائيٽن تي به صحيح نموني ظاهر ٿئي جتي هي سانچو سڌي طرح ڪم نٿو ڪري۔

=== پيراميٽر ===
* {{tnull|User page|2=logo=yes|3=noindex=yes}}
** {{para|logo|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – کاٻي پاسي Wiki'''pedia''' جو لوگو ڏيکاري ٿو (ڊفالٽ {{var|لڪيل}})
** {{para|logo2|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – ساڄي پاسي Wiki'''media''' جو لوگو ڏيکاري ٿو (ڊفالٽ {{var|لڪيل}})
*** ({{para|logo|&lt;var&gt;right&lt;/var&gt;}} پڻ Wiki'''media''' لوگو ساڄي پاسي ڏيکاري ٿو – {{para|logo2}} ان لاءِ شامل ڪيو ويو آهي ته جيئن ٻئي لوگو گڏ ڏيکاري سگهجن)
** {{para|noindex|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – جيڪڏهن يوزر نيم اسپيس کان ٻاهر استعمال ڪيو وڃي ته ٻاهرين سرچ انجڻن کي هن صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ کان روڪي ٿو (ڊفالٽ {{var|نه}})۔ يوزر اسپيس ۾ هن جو ڪو خاص اثر ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 2015 کان سرچ انجڻن کي يوزر اسپيس انڊيڪس ڪرڻ کان روڪيو ويو آهي۔
** {{para|rounded|&lt;var&gt;yes&lt;/var&gt;}} – باڪس جي ڪنڊن کي گول بڻائي ٿو (ڊفالٽ {{var|نه}})
** {{para|border-radius|&lt;var&gt;15px&lt;/var&gt;}} – ڪنڊن جي گولائي جي ماپ تبديل ڪري ٿو (صرف تڏهن جڏهن &lt;code&gt;rounded={{var|yes}}&lt;/code&gt; هجي)
** {{para|border-s|&lt;var&gt;1&lt;/var&gt;}} – بارڊر جي ٿولهه مقرر ڪري ٿو (ڊفالٽ {{var|1}})
** {{para|border-c|&lt;var&gt;#a66200&lt;/var&gt;}} – بارڊر جو رنگ مقرر ڪري ٿو (ڊفالٽ {{var|#a66200}})
** {{para|background|&lt;var&gt;#fef6e7&lt;/var&gt;}} – پسمنظر جو رنگ تبديل ڪري ٿو (ڊفالٽ {{var|#fef6e7}})
** {{para|style|no}} – انداز کي ڊفالٽ {{tl|Ombox}} انداز تي مقرر ڪري ٿو
** {{para|short|yes}} – سانچي کي ننڍو ۽ وچ ۾ ترتيب ڏئي ٿو

{{Userspace Disclaimers}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائن کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو --&gt;
[[زمرو:يوزر نيم اسپيس سانچا|{{PAGENAME}}]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا سانچا جيڪي NOINDEX لاڳو ڪن ٿا]]

}}&lt;/includeonly&gt;

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ombox انداز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;جيڪڏهن ‘no’ هجي ته انداز کي ڊفالٽ {{Ombox}} بڻائي ٿو۔&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;no&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;no&quot;
			]
		},
		&quot;logo&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Wikipedia لوگو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;کاٻي پاسي Wikipedia لوگو ڏيکاري ٿو؛ ‘right’ ڏيڻ سان ساڄي پاسي ڏيکاريندو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;,
				&quot;right&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;logo2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Wikimedia لوگو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;کاٻي يا ساڄي پاسي Wikimedia لوگو ڏيکاري ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;,
				&quot;right&quot;
			]
		},
		&quot;border-s&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر ٿولهه&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر جي ٿولهه مقرر ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;border-c&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;بارڊر رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر جو رنگ مقرر ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;background&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;پسمنظر رنگ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;پسمنظر جو رنگ مقرر ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;rounded&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;گول ڪنڊون&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;بارڊر کي گول بڻائي ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;short&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ننڍو نسخو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;سانچي کي ننڍو ۽ وچ ۾ ترتيب ڏئي ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;
			]
		},
		&quot;margin-style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;مارجن انداز&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;مارجن جو انداز تبديل ڪري ٿو&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;1em auto&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;noindex&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;سرچ انجڻ کان لڪائڻ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;يوزر اسپيس کان ٻاهر استعمال ٿيڻ تي سرچ انجڻن کي صفحو انڊيڪس ڪرڻ کان روڪي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;yes&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;border-radius&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڪنڊن جي گولائي&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;گول ڪنڊن جي ماپ مقرر ڪري ٿو (صرف rounded=yes سان)&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;20px&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;15px&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;هي سانچو يوزر اسپيس صفحن لاءِ آهي ته جيئن انهن کي انسائيڪلوپيڊيا مواد کان الڳ ڏيکاري سگهجي۔&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;logo&quot;,
		&quot;logo2&quot;,
		&quot;style&quot;,
		&quot;short&quot;,
		&quot;border-s&quot;,
		&quot;border-c&quot;,
		&quot;background&quot;,
		&quot;rounded&quot;,
		&quot;border-radius&quot;,
		&quot;margin-style&quot;,
		&quot;noindex&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>ljkkez4exojl4eg8x3ah6ym6qme22dn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Never substitute/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95622</id>
    <revision>
      <id>374218</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{tsh|no subst}} {{Lua|Module:Unsubst}} {{Documentation subpage}} {{Wrapper|Always substitute}} {{hatnote|هيٺ ڏنل هدايت هن سانچي ({{tnull|Never substitute}}) پاڻ تي لاڳو ٿئي ٿي: هن کي {{strong|ڪڏهن به}} سبسٽيٽوٽ نہ ڪيو وڃي:}} {{Never substitute}}  == استعمال == &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Never substitute}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  هي سانچو ڪنهن به اهڙي سانچي جي &lt;big&gt;وڪيپيڊيا:سانچو دست...</comment>
      <origin>374218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="47dnaboru9c8b9nndks9xv0fo08xkbz" xml:space="preserve">{{tsh|no subst}}
{{Lua|Module:Unsubst}}
{{Documentation subpage}}
{{Wrapper|Always substitute}}
{{hatnote|هيٺ ڏنل هدايت هن سانچي ({{tnull|Never substitute}}) پاڻ تي لاڳو ٿئي ٿي: هن کي {{strong|ڪڏهن به}} سبسٽيٽوٽ نہ ڪيو وڃي:}}
{{Never substitute}}

== استعمال ==
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Never substitute}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

هي سانچو ڪنهن به اهڙي سانچي جي &lt;big&gt;[[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري|دستاويزي]] [[وڪيپيڊيا:ذيلي صفحا|ذيلي صفحي]]&lt;/big&gt; (يعني خود سانچي جي صفحي تي نه) تي رکيو وڃي، جنهن کي '''سبسٽيٽوٽ نہ''' ڪيو وڃي، بلڪه [[وڪيپيڊيا:ٽرانسڪليوژن|ٽرانسڪليوڊ]] ڪيو وڃي۔

اهي صفحا جيڪي {{tlf|Never substitute}} استعمال ڪن ٿا، پاڻمرادو [[:زمرو:وڪيپيڊيا ڪڏهن به سبسٽيٽوٽ نہ ٿيندڙ سانچا]] ۾ شامل ڪيا وڃن ٿا۔

== پيراميٽر ==
;{{para|nocat|true}}
: [[وڪيپيڊيا:زمرو لڪائڻ|پاڻمرادو زمري بندي روڪڻ]]۔

{{List of subst helper templates}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي ڏيو --&gt;
{{DEFAULTSORT:Substitute, Never}}
[[زمرو:دستاويزي مٿاڇري وارا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>47dnaboru9c8b9nndks9xv0fo08xkbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Example</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95623</id>
    <revision>
      <id>374221</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;templatestyles src=&quot;Example/styles.css&quot;/&gt; {{Userbox |id = [[File:Cube.svg|40px|class=skin-invert-image]] |info = هي هڪ سانچي جو مثال آهي۔ سانچن بابت مدد لاءِ [[مدد:سانچو]] ڏسو۔ }}&lt;noinclude&gt; {{Documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>374221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="ka8tbyyffqj1hpnqqh576pozpe8mq5z" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Example/styles.css&quot;/&gt;
{{Userbox
|id = [[File:Cube.svg|40px|class=skin-invert-image]]
|info = هي هڪ سانچي جو مثال آهي۔ سانچن بابت مدد لاءِ [[مدد:سانچو]] ڏسو۔
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ka8tbyyffqj1hpnqqh576pozpe8mq5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Example/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95624</id>
    <revision>
      <id>374222</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: /* This is an example of a stylesheet. */ .wikipediauserbox { 	font-style: italic; }</comment>
      <origin>374222</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="84" sha1="9vlr18wwytl31xtxe3jjixmln57upkm" xml:space="preserve">/* This is an example of a stylesheet. */
.wikipediauserbox {
	font-style: italic;
}</text>
      <sha1>9vlr18wwytl31xtxe3jjixmln57upkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Example/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95625</id>
    <revision>
      <id>374223</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;!-- ايندڙ ٻه لائينون هڪ مختصر وضاحت سانچي لاءِ ۽ ٻي /doc صفحي لاءِ مقرر ڪن ٿيون۔ جيڪڏهن انهن کي هڪ ئي {{short description}} سان مٽايو وڃي ته اها ٻنهي صفحن لاءِ استعمال ٿيندي۔ --&gt; &lt;noinclude&gt;{{Short description|دستاويزي ذيلي صفحي جو مثال}}&lt;/noinclude&gt; &lt;includeonly&gt;{{Short description|هڪ سانچي جو مثال}}&lt;/includeonly&gt; {{disting...</comment>
      <origin>374223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1800" sha1="pk2abha5rnashvjuzp546uy2m672t2b" xml:space="preserve">&lt;!-- ايندڙ ٻه لائينون هڪ مختصر وضاحت سانچي لاءِ ۽ ٻي /doc صفحي لاءِ مقرر ڪن ٿيون۔ جيڪڏهن انهن کي هڪ ئي {{short description}} سان مٽايو وڃي ته اها ٻنهي صفحن لاءِ استعمال ٿيندي۔ --&gt;
&lt;noinclude&gt;{{Short description|دستاويزي ذيلي صفحي جو مثال}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;{{Short description|هڪ سانچي جو مثال}}&lt;/includeonly&gt;
{{distinguish|Template:Example needed|Template:Example text}}
{{hatnote|سانچي کي استعمال ڪرڻ جو مثال ڏيڻ لاءِ {{tl|demo}} استعمال ڪريو۔}}
{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان رکجن ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪجن۔ --&gt;
{{Not a sandbox}}
{{Uses TemplateStyles}}

جيڪڏهن هي حقيقي سانچو هجي ها، ته هتي ان جي دستاويزڪاري ڏني وڃي ها، گڏوگڏ ان کي استعمال ڪرڻ جا ڪجهه مثال پڻ شامل هجن ها۔ ڪجهه سانچا پنهنجي دستاويزڪاري الڳ صفحي تي رکندا آهن؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري]] ڏسو۔

{{Example needed}}

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;مثالي سانچو جيڪو هڪ ننڍو دٻو ڏيکاري ٿو جنهن ۾ لکيل هوندو آهي ته هي هڪ مثال آهي۔&quot;,
	&quot;params&quot;: {}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --&gt;
[[زمرو:نيم-جاءِ جا مثالي صفحا|سانچو]]
[[زمرو:سانچن جي دستاويزڪاري]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>pk2abha5rnashvjuzp546uy2m672t2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374228</id>
      <parentid>374223</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1804" sha1="2gcbszkbkwmwxtqxqobnc3y5063ss9c" xml:space="preserve">&lt;!-- ايندڙ ٻه لائينون هڪ مختصر وضاحت سانچي لاءِ ۽ ٻي /doc صفحي لاءِ مقرر ڪن ٿيون۔ جيڪڏهن انهن کي هڪ ئي {{short description}} سان مٽايو وڃي ته اها ٻنهي صفحن لاءِ استعمال ٿيندي۔ --&gt;
&lt;noinclude&gt;{{Short description|دستاويزي ذيلي صفحي جو مثال}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;{{Short description|هڪ سانچي جو مثال}}&lt;/includeonly&gt;
{{distinguish|سانچو:Example needed|سانچو:Example text}}
{{hatnote|سانچي کي استعمال ڪرڻ جو مثال ڏيڻ لاءِ {{tl|demo}} استعمال ڪريو۔}}
{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان رکجن ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪجن۔ --&gt;
{{Not a sandbox}}
{{Uses TemplateStyles}}

جيڪڏهن هي حقيقي سانچو هجي ها، ته هتي ان جي دستاويزڪاري ڏني وڃي ها، گڏوگڏ ان کي استعمال ڪرڻ جا ڪجهه مثال پڻ شامل هجن ها۔ ڪجهه سانچا پنهنجي دستاويزڪاري الڳ صفحي تي رکندا آهن؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري]] ڏسو۔

{{Example needed}}

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;مثالي سانچو جيڪو هڪ ننڍو دٻو ڏيکاري ٿو جنهن ۾ لکيل هوندو آهي ته هي هڪ مثال آهي۔&quot;,
	&quot;params&quot;: {}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --&gt;
[[زمرو:نيم-جاءِ جا مثالي صفحا|سانچو]]
[[زمرو:سانچن جي دستاويزڪاري]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>2gcbszkbkwmwxtqxqobnc3y5063ss9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374246</id>
      <parentid>374228</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="crdixmnkrf6t25f4cn4gjkrfxnlygrk" xml:space="preserve">&lt;!-- ايندڙ ٻه لائينون هڪ مختصر وضاحت سانچي لاءِ ۽ ٻي /doc صفحي لاءِ مقرر ڪن ٿيون۔ جيڪڏهن انهن کي هڪ ئي {{short description}} سان مٽايو وڃي ته اها ٻنهي صفحن لاءِ استعمال ٿيندي۔ --&gt;
&lt;noinclude&gt;{{Short description|دستاويزي ذيلي صفحي جو مثال}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;{{Short description|هڪ سانچي جو مثال}}&lt;/includeonly&gt;
{{distinguish|سانچو:Example needed|سانچو:Example text}}
{{hatnote|سانچي کي استعمال ڪرڻ جو مثال ڏيڻ لاءِ {{tl|demo}} استعمال ڪريو۔}}
{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان رکجن ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪجن۔ --&gt;
{{Not a sandbox}}
{{Uses TemplateStyles}}

جيڪڏهن هي حقيقي سانچو هجي ها، ته هتي ان جي دستاويزڪاري ڏني وڃي ها، گڏوگڏ ان کي استعمال ڪرڻ جا ڪجهه مثال پڻ شامل هجن ها۔ ڪجهه سانچا پنهنجي دستاويزڪاري الڳ صفحي تي رکندا آهن؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري]] ڏسو۔

{{Example needed}}

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;مثالي سانچو جيڪو هڪ ننڍو دٻو ڏيکاري ٿو جنهن ۾ لکيل هوندو آهي ته هي هڪ مثال آهي۔&quot;,
	&quot;params&quot;: {}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --&gt;
[[زمرو:نيم-جاءِ جا مثالي صفحا|سانچو]]
[[زمرو:سانچن جي دستاويزڪاري]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>crdixmnkrf6t25f4cn4gjkrfxnlygrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374247</id>
      <parentid>374246</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="0tt9o4mg44bogqevdp03mozucknosfk" xml:space="preserve">&lt;!-- ايندڙ ٻه لائينون هڪ مختصر وضاحت سانچي لاءِ ۽ ٻي /doc صفحي لاءِ مقرر ڪن ٿيون۔ جيڪڏهن انهن کي هڪ ئي {{short description}} سان مٽايو وڃي ته اها ٻنهي صفحن لاءِ استعمال ٿيندي۔ --&gt;
&lt;noinclude&gt;{{Short description|دستاويزي ذيلي صفحي جو مثال}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;{{Short description|هڪ سانچي جو مثال}}&lt;/includeonly&gt;
{{distinguish|سانچو:Example needed|سانچو:Example text}}
{{hatnote|سانچي کي استعمال ڪرڻ جو مثال ڏيڻ لاءِ {{tl|demo}} استعمال ڪريو۔}}
{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان رکجن ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ شامل ڪجن۔ --&gt;
{{Not a sandbox}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Example/styles.css}}

جيڪڏهن هي حقيقي سانچو هجي ها، ته هتي ان جي دستاويزڪاري ڏني وڃي ها، گڏوگڏ ان کي استعمال ڪرڻ جا ڪجهه مثال پڻ شامل هجن ها۔ ڪجهه سانچا پنهنجي دستاويزڪاري الڳ صفحي تي رکندا آهن؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري]] ڏسو۔

{{Example needed}}

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;مثالي سانچو جيڪو هڪ ننڍو دٻو ڏيکاري ٿو جنهن ۾ لکيل هوندو آهي ته هي هڪ مثال آهي۔&quot;,
	&quot;params&quot;: {}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --&gt;
[[زمرو:نيم-جاءِ جا مثالي صفحا|سانچو]]
[[زمرو:سانچن جي دستاويزڪاري]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0tt9o4mg44bogqevdp03mozucknosfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Example needed</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95626</id>
    <revision>
      <id>374225</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{ safesubst:&lt;noinclude/&gt;#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Fix-span |link        = {{{link|WP:AUDIENCE}}} |text        = مثال{{#switch:{{{1|{{{plural|}}}}}}|yes|plural|pl|s=s}} گھرجن |title       = {{delink|{{{reason|هڪ ايڊيٽر درخواست ڪئي آهي ته {{#switch:{{{1|{{{plural|}}}}}}|yes|plural|pl|s=مثال ڏنا وڃن|هڪ مثال ڏنو وڃي}}.}}}}} |date        = {{{date|}}} |pre-text    = {{{pre-text|}}} |post-text   = {{{post-text|}...</comment>
      <origin>374225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="lxkbpoumflbq84cnaxa74z2a0av47bi" xml:space="preserve">{{ safesubst:&lt;noinclude/&gt;#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Fix-span
|link        = {{{link|WP:AUDIENCE}}}
|text        = مثال{{#switch:{{{1|{{{plural|}}}}}}|yes|plural|pl|s=s}} گھرجن
|title       = {{delink|{{{reason|هڪ ايڊيٽر درخواست ڪئي آهي ته {{#switch:{{{1|{{{plural|}}}}}}|yes|plural|pl|s=مثال ڏنا وڃن|هڪ مثال ڏنو وڃي}}.}}}}}
|date        = {{{date|}}}
|pre-text    = {{{pre-text|}}}
|post-text   = {{{post-text|}}}
|cat         = [[زمرو:سڀ مضمون جن کي مثال گھرجن]]
|cat-date    = زمرو:مضمون جن کي مثال گھرجن
|content     = {{{text|}}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxkbpoumflbq84cnaxa74z2a0av47bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Example needed/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95627</id>
    <revision>
      <id>374226</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High use}} &lt;!----مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو----&gt; {{template shortcut|exn}}  هي سانچو [[متن جي مکيه حصي]] ۾ ان هنڌ استعمال ڪيو وڃي جتي توهان سمجهو ٿا ته ڪنهن مضمون ۾ مثال جي ضرورت آهي، يا جتي دليل کي وڌيڪ واضح ڪرڻ لاءِ مثال ضروري هجي۔ سختي سان سفارش آهي ته &lt;cod...</comment>
      <origin>374226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5773" sha1="f5r2p3pvhfzusr6v542mxfv6j20yl0n" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High use}}
&lt;!----مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو----&gt;
{{template shortcut|exn}}

هي سانچو [[متن جي مکيه حصي]] ۾ ان هنڌ استعمال ڪيو وڃي جتي توهان سمجهو ٿا ته ڪنهن مضمون ۾ مثال جي ضرورت آهي، يا جتي دليل کي وڌيڪ واضح ڪرڻ لاءِ مثال ضروري هجي۔ سختي سان سفارش آهي ته &lt;code&gt;|reason=&lt;/code&gt; پيراميٽر ۾ وضاحت ڪريو ته مثال ڇو ۽ ڪيئن گهربل آهي، يا ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي تفصيل ڏيو۔

هي [[وڪيپيڊيا:سانچو|سانچو]] هڪ [[وڪيپيڊيا:خود حوالن کان پاسو ڪريو|خود حوالو]] آهي، تنهنڪري اهو انسائيڪلوپيڊيا مواد جو حصو نه پر وڪيپيڊيا منصوبي جو حصو آهي۔ اهو مضمونن کي پاڻمرادو [[:زمرو:مضمون جن کي مثال گھرجن]] يا ان جي تاريخ وار ذيلي زمري ۾ شامل ڪري ٿو۔

== استعمال ==
هي هڪ [[وڪيپيڊيا:Inline Templates|ان لائين سانچو]] آهي، جنهن کي سوال هيٺ ايندڙ جملي جي فوراً پوءِ رکڻ گهرجي، بلڪل فوٽ نوٽ وانگر۔ مثال طور:

: &lt;code&gt; هي جملو مثال جي ضرورت رکي ٿو۔{{tlp|example needed|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}}&amp;nbsp;{{CURRENTYEAR}}}} &lt;/code&gt; → هي جملو وضاحت جي ضرورت رکي ٿو۔{{egn|date={{CURRENTMONTHNAME}}&amp;nbsp;{{CURRENTYEAR}}}}

:: &quot;example needed&quot; وارو لنڪ [[WP:AUDIENCE]] ڏانهن اشارو ڪري ٿو۔

(جيڪڏهن اڳ ۾ مثال موجود هجي پر توهان کي لڳي ته اهو مناسب نه آهي، ته به هي سانچو استعمال ڪريو ۽ &lt;code&gt;|reason=&lt;/code&gt; ۾ وضاحت ڏيو، يا ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي بحث ڪريو۔ ان لاءِ ڪو الڳ {{tlx|Better example needed}} سانچو موجود ناهي۔)

== پيراميٽر ==

;مختصر پيراميٽر سيٽ:
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} 
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=plural=yes}} 
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=reason=&amp;nbsp;}}
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=reason=&amp;nbsp;|4=text=&amp;nbsp;}}

;مڪمل پيراميٽر سيٽ:
:{{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=reason=&amp;nbsp;|4=text=&amp;nbsp;|5=pre-text=&amp;nbsp;|6=post-text=&amp;nbsp;|7=plural=|8=link=}}

;پيراميٽر وضاحت

;{{Para|plural}}
: &lt;code&gt;pl&lt;/code&gt; يا &lt;code&gt;s&lt;/code سان هم معنيٰ آهي، جڏهن پهريون پيراميٽر طور استعمال ڪيو وڃي۔ يا &lt;code&gt;plural=yes&lt;/code&gt; طور به ڏئي سگهجي ٿو۔

;{{Para|date}}
: ٻين inline سانچن وانگر، هي سانچو به تاريخ پيراميٽر قبول ڪري ٿو، جيڪو ڏيکاري ٿو ته ٽيگ ڪڏهن لڳايو ويو۔ جيڪڏهن شامل نه ڪيو وڃي ته [[WP:BOT|بوٽ]] پاڻ شامل ڪندو۔ يا &lt;code&gt;{{tlxs|Example needed}}&lt;/code&gt; ذريعي سبسٽٽيوٽ ڪري خودڪار شامل ڪري سگهجي ٿو۔

;{{Para|reason}}
: ٻين پڙهندڙن لاءِ واضح ڪرڻ لاءِ مختصر سبب شامل ڪرڻ فائديمند هوندو:
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Example needed|reason=&lt;/nowiki&gt;مسئلو ڇا آهي&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  
هي سبب hover ڪرڻ تي ظاهر ٿيندو (tooltip طور)۔

;{{Para|text}}
: مخصوص متن کي نمايان ڪرڻ لاءِ:
:: مثال:
::: ''هي ڪجهه عام متن آهي''، &lt;code&gt;{{tlp|Example needed|text{{=}}هي متن مثال گهري ٿو|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}}&amp;nbsp;{{CURRENTYEAR}}}}&lt;/code&gt; ''۽ هي پوءِ جو متن آهي''

;{{Para|pre-text}} / {{Para|post-text}}
: &quot;example needed&quot; کان اڳ يا پوءِ اضافي متن ڏيکارڻ لاءِ:
:: {{Example needed|pre-text=مثال طور}}
:: {{Example needed|post-text=(غير واضح)}}

;{{Para|link}}
: لنڪ تبديل ڪرڻ لاءِ:
:&lt;code&gt;{{Example needed|link=WP:EXAMPLES}}&lt;/code&gt;

== مثال ==

{{Box|صدارتي حڪم جي جواب ۾، سائنسي ادارن هن مهم جي حمايت ڪئي۔&lt;sup&gt;[examples needed]&lt;/sup&gt;}}
:: هتي ايڊيٽر چاهي ٿو ته مخصوص مثال شامل ڪيا وڃن۔

{{Box|هي آواز لاڪوٽا ٻولي ۾ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;sup&gt;[example needed]&lt;/sup&gt;}}
:: هتي ايڊيٽر چاهي ٿو ته ڪو خاص لفظ ڏنو وڃي۔

== چوريو ==
{{div col}}
* {{tl|Exemplify}}
* {{tl|For example?}}
* {{tl|Like what?}}
* {{tl|Such as?}}
{{div col end}}
* {{Talias}}

== سانچائي ڊيٽا==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هي ان لائين سانچو استعمال ڪيو وڃي جڏهن ڪنهن جملي لاءِ مثال گهربل هجي۔&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Plural&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;s&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;گهڻن مثالن جي ضرورت ڏيکاري ٿو&quot;
		},
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;مهينو ۽ سال&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;زمري بندي لاءِ تاريخ مهيا ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;January 2013&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Inline tags |collapsed}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||

&lt;!------زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو-------&gt;
[[زمرو:Inline صفائي سانچا]]
[[زمرو:سانچا جن کي سبسٽٽيوشن چيڪ جي ضرورت آهي]]

[[mk:Шаблон:Се бара пример]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>f5r2p3pvhfzusr6v542mxfv6j20yl0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374227</id>
      <parentid>374226</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5782" sha1="s0rr8yv41sely78yqu0cjbriemtdhtm" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High use}}
&lt;!----مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو----&gt;
{{template shortcut|exn}}

هي سانچو [[متن جي مکيه حصي]] ۾ ان هنڌ استعمال ڪيو وڃي جتي توهان سمجهو ٿا ته ڪنهن مضمون ۾ مثال جي ضرورت آهي، يا جتي دليل کي وڌيڪ واضح ڪرڻ لاءِ مثال ضروري هجي۔ سختي سان سفارش آهي ته &lt;code&gt;|reason=&lt;/code&gt; پيراميٽر ۾ وضاحت ڪريو ته مثال ڇو ۽ ڪيئن گهربل آهي، يا ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي تفصيل ڏيو۔

هي [[وڪيپيڊيا:سانچو|سانچو]] هڪ [[وڪيپيڊيا:خود حوالن کان پاسو ڪريو|خود حوالو]] آهي، تنهنڪري اهو انسائيڪلوپيڊيا مواد جو حصو نه پر وڪيپيڊيا منصوبي جو حصو آهي۔ اهو مضمونن کي پاڻمرادو [[:زمرو:مضمون جن کي مثال گھرجن]] يا ان جي تاريخ وار ذيلي زمري ۾ شامل ڪري ٿو۔

== استعمال ==
هي هڪ [[وڪيپيڊيا:Inline Templates|ان لائين سانچو]] آهي، جنهن کي سوال هيٺ ايندڙ جملي جي فوراً پوءِ رکڻ گهرجي، بلڪل فوٽ نوٽ وانگر۔ مثال طور:

: &lt;code&gt; هي جملو مثال جي ضرورت رکي ٿو۔{{tlp|example needed|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}}&amp;nbsp;{{CURRENTYEAR}}}} &lt;/code&gt; → هي جملو وضاحت جي ضرورت رکي ٿو۔{{egn|date={{CURRENTMONTHNAME}}&amp;nbsp;{{CURRENTYEAR}}}}

:: &quot;example needed&quot; وارو لنڪ [[WP:AUDIENCE]] ڏانهن اشارو ڪري ٿو۔

(جيڪڏهن اڳ ۾ مثال موجود هجي پر توهان کي لڳي ته اهو مناسب نه آهي، ته به هي سانچو استعمال ڪريو ۽ &lt;code&gt;|reason=&lt;/code&gt; ۾ وضاحت ڏيو، يا ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي بحث ڪريو۔ ان لاءِ ڪو الڳ {{tlx|Better example needed}} سانچو موجود ناهي۔)

== پيراميٽر ==

;مختصر پيراميٽر سيٽ:
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} 
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=plural=yes}} 
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=reason=&amp;nbsp;}}
: {{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=reason=&amp;nbsp;|4=text=&amp;nbsp;}}

;مڪمل پيراميٽر سيٽ:
:{{tlx|example needed|2=date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|3=reason=&amp;nbsp;|4=text=&amp;nbsp;|5=pre-text=&amp;nbsp;|6=post-text=&amp;nbsp;|7=plural=|8=link=}}

;پيراميٽر وضاحت

;{{Para|plural}}
: &lt;code&gt;pl&lt;/code&gt; يا &lt;code&gt;s&lt;/code سان هم معنيٰ آهي، جڏهن پهريون پيراميٽر طور استعمال ڪيو وڃي۔ يا &lt;code&gt;plural=yes&lt;/code&gt; طور به ڏئي سگهجي ٿو۔

;{{Para|date}}
: ٻين inline سانچن وانگر، هي سانچو به تاريخ پيراميٽر قبول ڪري ٿو، جيڪو ڏيکاري ٿو ته ٽيگ ڪڏهن لڳايو ويو۔ جيڪڏهن شامل نه ڪيو وڃي ته [[WP:BOT|بوٽ]] پاڻ شامل ڪندو۔ يا &lt;code&gt;{{tlxs|Example needed}}&lt;/code&gt; ذريعي سبسٽٽيوٽ ڪري خودڪار شامل ڪري سگهجي ٿو۔

;{{Para|reason}}
: ٻين پڙهندڙن لاءِ واضح ڪرڻ لاءِ مختصر سبب شامل ڪرڻ فائديمند هوندو:
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Example needed|reason=&lt;/nowiki&gt;مسئلو ڇا آهي&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  
هي سبب hover ڪرڻ تي ظاهر ٿيندو (tooltip طور)۔

;{{Para|text}}
: مخصوص متن کي نمايان ڪرڻ لاءِ:
:: مثال:
::: ''هي ڪجهه عام متن آهي''، &lt;code&gt;{{tlp|Example needed|text{{=}}هي متن مثال گهري ٿو|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}}&amp;nbsp;{{CURRENTYEAR}}}}&lt;/code&gt; ''۽ هي پوءِ جو متن آهي''

;{{Para|pre-text}} / {{Para|post-text}}
: &quot;example needed&quot; کان اڳ يا پوءِ اضافي متن ڏيکارڻ لاءِ:
:: {{Example needed|pre-text=مثال طور}}
:: {{Example needed|post-text=(غير واضح)}}

;{{Para|link}}
: لنڪ تبديل ڪرڻ لاءِ:
:&lt;code&gt;{{Example needed|link=WP:EXAMPLES}}&lt;/code&gt;

== مثال ==

{{Box|صدارتي حڪم جي جواب ۾، سائنسي ادارن هن مهم جي حمايت ڪئي۔&lt;sup&gt;[مثال گھرجن]&lt;/sup&gt;}}
:: هتي ايڊيٽر چاهي ٿو ته مخصوص مثال شامل ڪيا وڃن۔

{{Box|هي آواز لاڪوٽا ٻولي ۾ استعمال ٿئي ٿو۔&lt;sup&gt;[مثال گھرجي]&lt;/sup&gt;}}
:: هتي ايڊيٽر چاهي ٿو ته ڪو خاص لفظ ڏنو وڃي۔

== چوريو ==
{{div col}}
* {{tl|Exemplify}}
* {{tl|For example?}}
* {{tl|Like what?}}
* {{tl|Such as?}}
{{div col end}}
* {{Talias}}

== سانچائي ڊيٽا==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هي ان لائين سانچو استعمال ڪيو وڃي جڏهن ڪنهن جملي لاءِ مثال گهربل هجي۔&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Plural&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;s&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;گهڻن مثالن جي ضرورت ڏيکاري ٿو&quot;
		},
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;مهينو ۽ سال&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;زمري بندي لاءِ تاريخ مهيا ڪري ٿو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;January 2013&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Inline tags |collapsed}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||

&lt;!------زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو-------&gt;
[[زمرو:Inline صفائي سانچا]]
[[زمرو:سانچا جن کي سبسٽٽيوشن چيڪ جي ضرورت آهي]]

[[mk:Шаблон:Се бара пример]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>s0rr8yv41sely78yqu0cjbriemtdhtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Not a sandbox/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95628</id>
    <revision>
      <id>374236</id>
      <timestamp>2026-04-28T22:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!----مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو----&gt; {{Hatnote|هيٺ ڏنل هدايت هن صفحي تي پڻ لاڳو ٿئي ٿي، تنهنڪري '''هي صفحو سينڊباڪس ناهي''':}} {{not a sandbox}} {{nosubst}}  === استعمال === هي سانچو انهن صفحن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪي حقيقي [[WP:SB|سينڊباڪس]] صفحي سان گهڻو ويجها...</comment>
      <origin>374236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="7o2wkg9gnpsaxkrxbm3x7k3w1tcczmc" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!----مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو----&gt;
{{Hatnote|هيٺ ڏنل هدايت هن صفحي تي پڻ لاڳو ٿئي ٿي، تنهنڪري '''هي صفحو سينڊباڪس ناهي''':}}
{{not a sandbox}}
{{nosubst}}

=== استعمال ===
هي سانچو انهن صفحن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪي حقيقي [[WP:SB|سينڊباڪس]] صفحي سان گهڻو ويجها هجن ۽ آساني سان سينڊباڪس طور غلط سمجهيا وڃن۔

=== سانچائي ڊيٽا===
{{Format TemplateData|JSON=
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;note&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;نوٽ&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;هي متن ٻين متن کان پوءِ ظاهر ٿيندو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;هي سانچو انهن صفحن تي شامل ڪيو وڃي جيڪي سينڊباڪس سمجهڻ جي امڪان ۾ هجن۔&quot;
} }}

=== پڻ ڏسو ===
* [[وڪيپيڊيا:سينڊباڪس بابت]]

{{Sandbox-related templates}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!----زمرا هن لائين کان پوءِ شامل ڪريو----&gt;
[[زمرو:سينڊباڪس سانچا|سينڊباڪس نه]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>7o2wkg9gnpsaxkrxbm3x7k3w1tcczmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Example text</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95629</id>
    <redirect title="سانچو:Xt" />
    <revision>
      <id>374249</id>
      <timestamp>2026-04-28T23:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Xt]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>374249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="t73fao57gh8jt1iqe3wpnorz281e78b" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:xt]]</text>
      <sha1>t73fao57gh8jt1iqe3wpnorz281e78b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cleanup rewrite</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95630</id>
    <revision>
      <id>374250</id>
      <timestamp>2026-04-28T23:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Ambox | name  = {{{name|صفائي ٻيهر لکو}}} | subst = &lt;includeonly&gt;{{{subst|{{subst:substcheck}}}}}&lt;/includeonly&gt; | type  = content | image = [[File:Crystal Clear app kedit.svg|50x40px]] | sect  = {{{2|{{#ifeq:{{{section|}}}|yes|section}}}}} | small = {{{small|}}} | issue = شايد هن کي '''ٻيهر لکڻ''' جي ضرورت آهي ته جيئن اهو وڪيپيڊيا جي وڪيپيڊيا:Manual...</comment>
      <origin>374250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="hp84yhtpgllnca168qf1pfuvlj9oxbg" xml:space="preserve">{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|صفائي ٻيهر لکو}}}
| subst = &lt;includeonly&gt;{{{subst|{{subst:substcheck}}}}}&lt;/includeonly&gt;
| type  = content
| image = [[File:Crystal Clear app kedit.svg|50x40px]]
| sect  = {{{2|{{#ifeq:{{{section|}}}|yes|section}}}}}
| small = {{{small|}}}
| issue = شايد هن کي '''ٻيهر لکڻ''' جي ضرورت آهي ته جيئن اهو وڪيپيڊيا جي [[وڪيپيڊيا:Manual of Style|معياري هدايتن]] مطابق ٿي سگهي{{#if:{{{1|}}}|، ڇاڪاڻ⁠تہ {{{1}}}}}.
| fix   = [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} توهان مدد ڪري سگهو ٿا]. [[{{TALKPAGENAME}}|ڳالهه ٻولهه وارو صفحو]] شايد تجويزون مهيا ڪري.
| cat   = وڪيپيڊيا جا مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي
| all   = سڀ مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي
| date  = {{{date|}}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hp84yhtpgllnca168qf1pfuvlj9oxbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374251</id>
      <parentid>374250</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="rvhmbtbl2w1khd9tbo9q52vq37cpvot" xml:space="preserve">{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|صفائي ٻيهر لکو}}}
| subst = &lt;includeonly&gt;{{{subst|{{subst:substcheck}}}}}&lt;/includeonly&gt;
| type  = content
| image = [[File:Crystal Clear app kedit.svg|50x40px]]
| sect  = {{{2|{{#ifeq:{{{section|}}}|yes|section}}}}}
| small = {{{small|}}}
| issue = هن مضمون کي صاف ڪري وڪيپيڊيا جي [[وڪيپيڊيا:Manual of Style|معياري هدايتن]] مطابق '''ٻيهر لکڻ''' جي ضرورت آهي {{#if:{{{1|}}}|، ڇاڪاڻ⁠تہ {{{1}}}}}.
| fix   = [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} توهان مدد ڪري سگهو ٿا]. [[{{TALKPAGENAME}}|ڳالهه ٻولهه وارو صفحو]] شايد تجويزون مهيا ڪري.
| cat   = وڪيپيڊيا جا مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي
| all   = سڀ مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي
| date  = {{{date|}}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvhmbtbl2w1khd9tbo9q52vq37cpvot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cleanup rewrite/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95631</id>
    <revision>
      <id>374263</id>
      <timestamp>2026-04-29T00:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن؛ ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن (وڌيڪ لاءِ ڏسو: [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])۔ --&gt; {{High-use}} {{Never substitute}} {{tsh|clre|rewrite}}  هي سانچو انهن مضمونن تي استعمال ڪيو وڃي ٿو جن کي ايتري صفائي جي ضرورت هجي جو انهن کي مڪمل طور ت...</comment>
      <origin>374263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5117" sha1="qdssjg0uhaw97v7t3i04gdqwkbt0bou" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن؛ ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن (وڌيڪ لاءِ ڏسو: [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])۔ --&gt;
{{High-use}}
{{Never substitute}}
{{tsh|clre|rewrite}}

هي سانچو انهن مضمونن تي استعمال ڪيو وڃي ٿو جن کي ايتري صفائي جي ضرورت هجي جو انهن کي مڪمل طور تي ٻيهر لکڻ ضروري ٿي سگهي ته جيئن اهي وڪيپيڊيا جي اسلوب ۽ مواد بابت هدايتن مطابق ٿي سگهن۔ اهو سختي سان صلاح ڏني وڃي ٿي ته جيڪو ايڊيٽر هي ٽيگ لڳائي، اهو هن مسئلي تي مضمون جي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي بحث ڪري، خاص ڪري جڏهن لکڻي ظاهري طور ٺيڪ لڳي۔

== استعمال ==

ٻيهر لکڻ جي ضرورت جو سبب ڏيڻ لاءِ:

{{tnull|Cleanup rewrite|ٻيهر لکڻ جو سبب|مضمون يا حصو|talk{{=}}ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
{{Cleanup rewrite|ٻيهر لکڻ جو سبب|مضمون يا حصو|talk=ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو}}

ڪنهن حصي کي بغير سبب جي ٻيهر لکڻ لاءِ نشان لڳائڻ:

{{tnull|Cleanup rewrite|talk{{=}}ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|2{{=}}section|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
{{Cleanup rewrite|talk=ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|2=section}}

ڪنهن پوري مضمون کي بغير سبب جي ٻيهر لکڻ لاءِ نشان لڳائڻ:

{{tnull|Cleanup rewrite|talk{{=}}ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
{{Cleanup rewrite|talk=ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو}}

هي سانچو نشان لڳايل مضمونن کي [[:زمرو:وڪيپيڊيا جا مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي]] ۾ شامل ڪري ٿو۔

== ٽريڪنگ زمرا ==
* {{clc|سڀ مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي}}

== متبادل نالا ==
* [[سانچو:Section rewrite]]
* &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Special:WhatLinksHere/Template:Cleanup_rewrite|hidetrans=1&amp;hidelinks=1&amp;limit=500}} ٻين نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو...]&lt;/span&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Div col}}
* [[سانچو:Citation style]]
* [[سانچو:Cleanup list]]
* [[سانچو:Confusing]]
* [[سانچو:Context]]
* [[سانچو:Copy edit]]
* [[سانچو:Fiction]]
* [[سانچو:Globalize]]
* [[سانچو:Notability]]
* [[سانچو:Primary sources]]
* [[سانچو:Rewriting]]
* [[سانچو:Self-contradictory]]
* [[سانچو:Technical]]
* [[سانچو:Tone]]
* [[سانچو:Uncategorized]]
* [[سانچو:Underlinked]]
* [[سانچو:Unreferenced]]
{{Div col end}}
* [[وڪيپيڊيا:سانچن جو اشاريه/صفائي]]

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هي صفائي وارو سانچو استعمال ڪريو ته جيئن ظاهر ٿئي ته ڪنهن مضمون کي وڪيپيڊيا جي معيارن مطابق ڪرڻ لاءِ ٻيهر لکڻ جي ضرورت ٿي سگهي ٿي۔&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;مهينو ۽ سال&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو مهينو ۽ سال جڏهن سانچو شامل ڪيو ويو۔ \&quot;{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}\&quot; موجوده مهينو ۽ سال پاڻمرادو وجهي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;جنوري 2013&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;talk&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڳالهه ٻولهه وارو سيڪشن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;وڌيڪ بحث لاءِ ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;سبب&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو سبب ڇو مضمون کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;اهو گهڻو ڪري سمجهڻ ۾ ڏکيو آهي&quot;
		},
		&quot;section&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;حصو؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;هتي \&quot;yes\&quot; لکو ته جيئن \&quot;مضمون\&quot; بدران \&quot;حصو\&quot; ڏيکاريو وڃي۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متاثر ٿيل حصو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;\&quot;مضمون\&quot; لفظ کي بدلائڻ لاءِ ڪسٽم متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;حصو&quot;
		},
		&quot;small&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ننڍو سانچو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;\&quot;left\&quot; لکو ته جيئن سانچو ننڍو ٿي کاٻي پاسي ڏيکارجي۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;left&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;left&quot;
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائن کان هيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:صفائي وارا سانچا|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qdssjg0uhaw97v7t3i04gdqwkbt0bou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374264</id>
      <parentid>374263</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T00:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5127" sha1="6oz0aiowqazpsdtyi2gz4duhqgh99xs" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن؛ ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکيا وڃن (وڌيڪ لاءِ ڏسو: [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])۔ --&gt;
{{High-use}}
{{Never substitute}}
{{tsh|clre|rewrite}}

هي سانچو انهن مضمونن تي استعمال ڪيو وڃي ٿو جن کي ايتري صفائي جي ضرورت هجي جو انهن کي مڪمل طور تي ٻيهر لکڻ ضروري ٿي سگهي ته جيئن اهي وڪيپيڊيا جي اسلوب ۽ مواد بابت هدايتن مطابق ٿي سگهن۔ اهو سختي سان صلاح ڏني وڃي ٿي ته جيڪو ايڊيٽر هي ٽيگ لڳائي، اهو هن مسئلي تي مضمون جي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي بحث ڪري، خاص ڪري جڏهن لکڻي ظاهري طور ٺيڪ لڳي۔

== استعمال ==

ٻيهر لکڻ جي ضرورت جو سبب ڏيڻ لاءِ:

{{tnull|Cleanup rewrite|ٻيهر لکڻ جو سبب|مضمون يا حصو|talk{{=}}ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
{{Cleanup rewrite|ٻيهر لکڻ جو سبب|مضمون يا حصو|talk=ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو}}

ڪنهن حصي کي بغير سبب جي ٻيهر لکڻ لاءِ نشان لڳائڻ:

{{tnull|Cleanup rewrite|talk{{=}}ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|2{{=}}section|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
{{Cleanup rewrite|talk=ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|2=section}}

ڪنهن پوري مضمون کي بغير سبب جي ٻيهر لکڻ لاءِ نشان لڳائڻ:

{{tnull|Cleanup rewrite|talk{{=}}ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}
{{Cleanup rewrite|talk=ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو}}

هي سانچو نشان لڳايل مضمونن کي [[:زمرو:وڪيپيڊيا جا مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي]] ۾ شامل ڪري ٿو۔

== ٽريڪنگ زمرا ==
* {{clc|سڀ مضمون جن کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي}}

== متبادل نالا ==
* [[سانچو:Section rewrite]]
* &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Special:WhatLinksHere/Template:Cleanup_rewrite|hidetrans=1&amp;hidelinks=1&amp;limit=500}} ٻين نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو...]&lt;/span&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Div col}}
* [[سانچو:Citation style]]
* [[سانچو:Cleanup list]]
* [[سانچو:Confusing]]
* [[سانچو:Context]]
* [[سانچو:Copy edit]]
* [[سانچو:Fiction]]
* [[سانچو:Globalize]]
* [[سانچو:Notability]]
* [[سانچو:Primary sources]]
* [[سانچو:Rewriting]]
* [[سانچو:Self-contradictory]]
* [[سانچو:Technical]]
* [[سانچو:Tone]]
* [[سانچو:Uncategorized]]
* [[سانچو:Underlinked]]
* [[سانچو:Unreferenced]]
{{Div col end}}
* [[وڪيپيڊيا:سانچن جو اشاريه/صفائي]]

== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;هي صفائي وارو سانچو استعمال ڪريو ته جيئن ظاهر ٿئي ته ڪنهن مضمون کي وڪيپيڊيا جي معيارن مطابق ڪرڻ لاءِ ٻيهر لکڻ جي ضرورت ٿي سگهي ٿي۔&quot;,
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;مهينو ۽ سال&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو مهينو ۽ سال جڏهن سانچو شامل ڪيو ويو۔ \&quot;{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}\&quot; موجوده مهينو ۽ سال پاڻمرادو وجهي ٿو۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;جنوري 2013&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;talk&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ڳالهه ٻولهه وارو سيڪشن&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;وڌيڪ بحث لاءِ ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو سيڪشن نالو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;سبب&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;اهو سبب ڇو مضمون کي ٻيهر لکڻ جي ضرورت آهي&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;اهو گهڻو ڪري سمجهڻ ۾ ڏکيو آهي&quot;
		},
		&quot;section&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;حصو؟&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;هتي \&quot;yes\&quot; لکو ته جيئن \&quot;مضمون\&quot; بدران \&quot;حصو\&quot; ڏيکاريو وڃي۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;متاثر ٿيل حصو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;\&quot;مضمون\&quot; لفظ کي بدلائڻ لاءِ ڪسٽم متن&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;حصو&quot;
		},
		&quot;small&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ننڍو سانچو&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;\&quot;left\&quot; لکو ته جيئن سانچو ننڍو ٿي کاٻي پاسي ڏيکارجي۔&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;left&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;left&quot;
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا هن لائن کان هيٺ شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:صفائي وارا سانچا|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6oz0aiowqazpsdtyi2gz4duhqgh99xs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Famous</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95632</id>
    <revision>
      <id>374266</id>
      <timestamp>2026-04-29T00:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__|$B= &lt;!--{{Famous}} begin--&gt;{{Ambox | name  = {{{name|مشهور}}} | subst = &lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt; | small = {{{small|}}} | type  = content | class = ambox-famous | sect  = فهرست | issue = &quot;مشهور&quot; يا &quot;قابل ذڪر&quot; ماڻهن جي هن فهرست ۾ '''[[WP:V|شامل ڪرڻ]] يا [[WP:V|خارج ڪرڻ]] جا واضح معيار موجود ناهن'''۔ مهرباني ڪري صر...</comment>
      <origin>374266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1092" sha1="bnfcp861zgdkx4zmhguk8j4lf16a5bc" xml:space="preserve">{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__|$B=
&lt;!--{{Famous}} begin--&gt;{{Ambox
| name  = {{{name|مشهور}}}
| subst = &lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;
| small = {{{small|}}}
| type  = content
| class = ambox-famous
| sect  = فهرست
| issue = &quot;مشهور&quot; يا &quot;قابل ذڪر&quot; ماڻهن جي هن فهرست ۾ '''[[WP:V|شامل ڪرڻ]] يا [[WP:V|خارج ڪرڻ]] جا واضح معيار موجود ناهن'''۔ مهرباني ڪري صرف انهن ماڻهن کي شامل رکڻ لاءِ جيڪي انهن معيارن تي پورو لهن، واضح شموليت جا معيار مقرر ڪري [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} هن {{{1|مضمون}}} کي بهتر بڻايو]۔
| talk  = {{{talk|}}}
| removalnotice = yes
| date  = {{{date|}}}
| cat   = {{{category|}}} ماڻهن جون ناقابل تصديق فهرستون
}}&lt;!--{{Famous}} end--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- زمرا /doc ذيلي صفحي تي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو۔ --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnfcp861zgdkx4zmhguk8j4lf16a5bc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374355</id>
      <parentid>374266</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>374355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="i5xz5xp10o15etezca75l33n8koc5wu" xml:space="preserve">{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__|$B=
&lt;!--{{Famous}} begin--&gt;{{Ambox
| name  = {{{name|مشهور}}}
| subst = &lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;
| small = {{{small|}}}
| type  = content
| class = ambox-famous
| sect  = 
| issue = &quot;مشهور&quot; ماڻهن جي هن فهرست ۾ '''[[WP:V|شامل ڪرڻ]] يا [[WP:V|خارج ڪرڻ]] جا واضح معيار موجود ناهن'''۔ مهرباني ڪري صرف انهن ماڻهن کي شامل رکڻ لاءِ جيڪي انهن معيارن تي پورو لهن، واضح شموليت جا معيار مقرر ڪري [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} هن {{{1|مضمون}}} کي بهتر بڻايو]۔
| talk  = {{{talk|}}}
| removalnotice = yes
| date  = {{{date|}}}
| cat   = {{{category|}}} ماڻهن جون ناقابل تصديق فهرستون
}}&lt;!--{{Famous}} end--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- زمرا /doc ذيلي صفحي تي شامل ڪريو، ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي رکو۔ --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i5xz5xp10o15etezca75l33n8koc5wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Famous/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95633</id>
    <revision>
      <id>374356</id>
      <timestamp>2026-04-29T06:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪ هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --&gt;  == استعمال == هي سانچو انهن حصن کي نشان لڳائڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو جتي ڪنهن موضوع سان لاڳاپيل &quot;مشهور ماڻهن&quot; يا &quot;نمايان ماڻهن&quot; جي فهرست ڏنل هجي، پر مضمون مان اهو واضح نه هجي ته ماڻهن کي ڪهڙي بنياد تي...</comment>
      <origin>374356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="68ehq6k2lv3e3vuly523erz2in4tphj" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪ هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --&gt;

== استعمال ==
هي سانچو انهن حصن کي نشان لڳائڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو جتي ڪنهن موضوع سان لاڳاپيل &quot;مشهور ماڻهن&quot; يا &quot;نمايان ماڻهن&quot; جي فهرست ڏنل هجي، پر مضمون مان اهو واضح نه هجي ته ماڻهن کي ڪهڙي بنياد تي چونڊيو ويو آهي۔ مثال طور، ڪنهن اسڪول جي &quot;نمايان اڳوڻن شاگردن&quot; جي فهرست ۾ هر اهو شاگرد شامل نه هوندو جنهن جو وڪيپيڊيا مضمون موجود هجي، پر جيڪي چونڊيا ويا آهن انهن جو چونڊ عمل بي ترتيبي نه هئڻ گهرجي۔

هي سانچو مضمونن کي لڪل [[: زمرو:unverifiable lists of persons]] ۾ شامل ڪندو؛ جيڪڏهن &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|date=&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; سان مهينو ۽ سال ڏنو وڃي ته مضمون مهيني مطابق ذيلي زمري ۾ شامل ڪيو ويندو۔

{{tlx|Famous|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}

== پڻ ڏسو ==
*عام فهرستن لاءِ {{tl|list missing criteria}} استعمال ڪريو
*مضمونن ۾ شامل عام فهرستن لاءِ {{tl|cleanup list}} استعمال ڪريو
{{collapse top|left=yes|title=ٻيا ٽرِويا ۽ فهرست-صفائي سانچا}}
{{Trivia templates see-also}}
{{collapse bottom}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪ هتي شامل ڪريو --&gt;
[[زمرو:صفائي سانچا]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>68ehq6k2lv3e3vuly523erz2in4tphj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:List missing criteria</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95634</id>
    <revision>
      <id>374357</id>
      <timestamp>2026-04-29T07:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= &lt;!--{{List missing criteria}} begin--&gt;{{Ambox | name  = List missing criteria | subst = &lt;includeonly&gt;{{subst:&lt;/includeonly&gt;&lt;includeonly&gt;substcheck}}&lt;/includeonly&gt; | type  = content | issue = هن فهرست ۾ '''[[WP:LSC|واضح شموليت جا معيار]]''' موجود ناهن، جيئن [[Wikipedia:Manual of Style/Stand-alone lists|اسٽينڊ الون فهرستن لاءِ اندازي جي دستور]] ۾...</comment>
      <origin>374357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="pknt0gr28nao8x7kjw4q84rhe99fges" xml:space="preserve">{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
&lt;!--{{List missing criteria}} begin--&gt;{{Ambox
| name  = List missing criteria
| subst = &lt;includeonly&gt;{{subst:&lt;/includeonly&gt;&lt;includeonly&gt;substcheck}}&lt;/includeonly&gt;
| type  = content
| issue = هن فهرست ۾ '''[[WP:LSC|واضح شموليت جا معيار]]''' موجود ناهن، جيئن [[Wikipedia:Manual of Style/Stand-alone lists|اسٽينڊ الون فهرستن لاءِ اندازي جي دستور]] ۾ بيان ڪيل آهي۔
| fix   = مهرباني ڪري [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} هن مضمون کي بهتر بڻايو] شموليت جا معيار شامل ڪري، يا هن مسئلي تي [[{{{discussion|{{{discuss|:{{TALKPAGENAME}}}}}}}}|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] تي بحث ڪريو۔
| date  = {{{date|}}}
| cat   = اهي فهرستون جن ۾ واضح شموليت جا معيار ناهن
| all   = سڀئي فهرستون جن ۾ واضح شموليت جا معيار ناهن
}}
&lt;!--{{List missing criteriae}} end--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pknt0gr28nao8x7kjw4q84rhe99fges</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:List missing criteria/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>95635</id>
    <revision>
      <id>374358</id>
      <timestamp>2026-04-29T07:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Unsubst}} == ڪيئن استعمال ڪجي == === سادو مثال === : &lt;code&gt;{{tlx|{{BASEPAGENAME}}|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} }}&lt;/code&gt;  === ٻيا اختيار === ڊفالٽ طور، {{Color|#002BB8|Discuss}} لنڪ سانچي ۾ منزل واري صفحي جي [[Help:Talk page|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] جي مٿئين حصي ڏانهن وڃي ٿي۔ جيڪڏهن توهان ڪنهن خاص س...</comment>
      <origin>374358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1583" sha1="ps0op7jvc8w9nqu50rmj920in8qaidv" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Lua|Module:Unsubst}}
== ڪيئن استعمال ڪجي ==
=== سادو مثال ===
: &lt;code&gt;{{tlx|{{BASEPAGENAME}}|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} }}&lt;/code&gt;

=== ٻيا اختيار ===
ڊفالٽ طور، {{Color|#002BB8|Discuss}} لنڪ سانچي ۾ منزل واري صفحي جي [[Help:Talk page|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] جي مٿئين حصي ڏانهن وڃي ٿي۔ جيڪڏهن توهان ڪنهن خاص سيڪشن کي ڏيکارڻ چاهيو ٿا يا مڪمل طور ٻي ڳالهه ٻولهه واري صفحي ڏانهن لنڪ ڏيڻ چاهيو ٿا، ته {{para|discuss}} پيراميٽر استعمال ڪريو:

: &lt;code&gt;{{tlx|{{BASEPAGENAME}}|discuss{{=}}Talk:ThisPage#Inclusion criteria&amp;nbsp;|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} }}&lt;/code&gt;

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Cleanup list}} – مضمونن ۾ شامل فهرستن لاءِ
* {{t|List criteria}} – فهرست مضمون جي [[WP:LISTCRITERIA]] کي بيان ڪرڻ لاءِ ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو هيڊر
* {{tl|List entries are all notable}} – اهڙين فهرستن لاءِ سانچو جيڪي [[WP:CSC]]#1 استعمال ڪن ٿيون

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||&lt;!--
++++ مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪ هن لائن کان هيٺ شامل ڪريو، مهرباني۔ --&gt;
[[زمرو:هم آهنگي سانچا]]
[[زمرو:فهرستن لاءِ هيٽ نوٽ سانچا]]
[[زمرو:تڪراري سانچا]]
[[زمرو:فهرست صفائي سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ps0op7jvc8w9nqu50rmj920in8qaidv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاهين باغ ڌرڻو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95636</id>
    <revision>
      <id>374359</id>
      <timestamp>2026-04-29T08:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهر...</comment>
      <origin>374359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="n1r94jjwt3ufvyfwgtv0rxutolm11l1" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.</text>
      <sha1>n1r94jjwt3ufvyfwgtv0rxutolm11l1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374361</id>
      <parentid>374359</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:منظم گڏجاڻيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="i4ad7beyllae5srhkx8ipdbci4dvmys" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.

[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]</text>
      <sha1>i4ad7beyllae5srhkx8ipdbci4dvmys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374362</id>
      <parentid>374361</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڀارت ۾ عورتن جا حق]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1999" sha1="fgatdb7bbdxmryu4l6u5ewkmjib5zdt" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.

[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:ڀارت ۾ عورتن جا حق]]</text>
      <sha1>fgatdb7bbdxmryu4l6u5ewkmjib5zdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374363</id>
      <parentid>374362</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڀارت ۾ اسلامو فوبیا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="k08j2i0smr6jnfnf41u53348qoqgy1o" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.

[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:ڀارت ۾ عورتن جا حق]]
[[زمرو:ڀارت ۾ اسلامو فوبیا]]</text>
      <sha1>k08j2i0smr6jnfnf41u53348qoqgy1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374364</id>
      <parentid>374363</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:هندستان ۾ ساڄي ڌر جي سياست]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2109" sha1="7w1ndjsy1xquico2zhrzzumlrbakylf" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.

[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:ڀارت ۾ عورتن جا حق]]
[[زمرو:ڀارت ۾ اسلامو فوبیا]]
[[زمرو:هندستان ۾ ساڄي ڌر جي سياست]]</text>
      <sha1>7w1ndjsy1xquico2zhrzzumlrbakylf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374365</id>
      <parentid>374364</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:هندستاني سماجي ڪارڪن ناريون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="ly81gmk96eefl35e2gvb0mis4iooqk2" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.

[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:ڀارت ۾ عورتن جا حق]]
[[زمرو:ڀارت ۾ اسلامو فوبیا]]
[[زمرو:هندستان ۾ ساڄي ڌر جي سياست]]
[[زمرو:هندستاني سماجي ڪارڪن ناريون]]</text>
      <sha1>ly81gmk96eefl35e2gvb0mis4iooqk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374366</id>
      <parentid>374365</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T08:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:هندستان ۾ مذهب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="h9euf35vjkcpq8uwlx40n1k0w2pola9" xml:space="preserve">ڀارت جي شهر دهلي ۾ هڪ پرامن ڌرڻو احتجاج 15 ڊسمبر 2019ع تي شروع ٿيو ۽ 24 مارچ 2020ع تائين جاري رهيو. احتجاج جي اڳواڻي عورتن ڪيون جنهن شاهين باغ ۾ هڪ وڏي روڊ کي 24×7 عدم تشدد واري مزاحمت استعمال ڪندي، بلاڪ ڪيو، جن ۾ خاص طور تي مسلمان عورتون شامل هيون، احتجاج 11 ڊسمبر 2019ع تي شهريت (ترميم) ايڪٽ (CAA) جي منظوري ۽ جامعه مليه اسلاميه ۾ شاگردن جي خلاف پوليس جي مداخلت جي جواب ۾ شروع ٿيو، جيڪي ترميم جي مخالفت ڪري رهيا هئا. مظاهرين CAA، نيشنل رجسٽر آف سٽيزن (NRC) ۽ نيشنل پاپوليشن رجسٽر (NPR) جي شهري مسئلن، پوليس جي ظلم، بيروزگاري ۽ غربت کان سواء عورتن جي حفاظت لاءِ احتجاج ڪيو. دهلي پوليس علائقي ۾ ۽ ان جي چوڌاري اهم روڊن کي روڪي ڇڏيو، جنهن جي ڪري هڪ ڏينهن ۾ 100,000 کان وڌيڪ گاڏيون متاثر ٿيون. اتر اوڀر دهلي جي فسادن کان پوءِ، علائقي ۾ پوليس جي موجودگي عارضي طور تي وڌي وئي ۽ 1000 کان وڌيڪ اهلڪارن کي شاهين باغ ۾ مقرر ڪيو ويو. هندستان ۾ COVID-19 جي وبا ۽ ان کان پوءِ حڪومت پاران لاڳو ڪيل پابندين کان پوءِ احتجاج ڪيترن ئي ڏينهن تائين وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل انداز ۾ جاري رهيو. 23 مارچ 2020ع تي دهلي ۾ لاڳو ٿيل مڪمل لاڪ ڊائون کان پوءِ، باقي احتجاج ڪندڙن کي دهلي پوليس پاران گرفتار ڪيو ويو يا زبردستي جاء کان هٽايو ويو.

[[زمرو:منظم گڏجاڻيون]]
[[زمرو:ڀارت ۾ عورتن جا حق]]
[[زمرو:ڀارت ۾ اسلامو فوبیا]]
[[زمرو:هندستان ۾ ساڄي ڌر جي سياست]]
[[زمرو:هندستاني سماجي ڪارڪن ناريون]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]</text>
      <sha1>h9euf35vjkcpq8uwlx40n1k0w2pola9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڀارت ۾ اسلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95637</id>
    <revision>
      <id>374373</id>
      <timestamp>2026-04-29T08:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351644989|Islam in India]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>374373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="o8lswgdxvku86rijdukpwouet76bd9p" xml:space="preserve">اسلام ڀارت جو ٻيو نمبر وڏو مذهب آهي، جنهن ۾ ملڪ جي آبادي جي %14.2 يا لڳ ڀڳ 17 ڪروڙ 22 لک (172.2 ملين) آبادي  جي سال2011ع جي مردم شماري ۾ [[اسلام]] جي پيروي ڪندڙ طور سڃاڻپ ڪئي وئي آهي.  [[ڀارت|هندستان]] ڀارت ۾ دنيا جي ٽيون نمبر وڏو [[مسلمان]] آبادي آهي. &lt;ref name=&quot;pewresearch.org-2015&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/04/01/the-countries-with-the-10-largest-christian-populations-and-the-10-largest-muslim-populations/|title=The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations|quote=17 June 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&amp;q=what+percent+of+muslims+live+in+south+asia&amp;pg=PA193|title=South Asian Religions: Tradition and Today|last1=Pechilis|first1=Karen|last2=Raj|first2=Selva J.|date=1 January 2013|publisher=Routledge|isbn=9780415448512|page=193}}&lt;/ref&gt; ڀارت جي مسلمانن جي اڪثريت [[سني اسلام|سني]] آهي ئ [[شيعہ اسلام|شيعه]] مسلمان آبادي جو تقريباً 15 سيڪڙو آهن. &lt;ref name=&quot;USSD-IRFR&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=13 May 2013|quote=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[وڪيپيڊيا:ثابتي|&lt;span title=&quot;Quotation needed from source to verify. (September 2025)&quot;&gt;تصديق ڪرڻ لاءِ ڪوٽيشن جي ضرورت آهي&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

[[اسلام]] پهريون ڀيرو، [[عرب جزيري نما|عرب جزيره نما]] ۾ مذهب جي ظهور کان ٿوري ئي دير کان پوء ڏکڻ هندستاني برادرين ۾ [[گجرات]] ۾ عرب ساحلي واپاري رستن ۽ مالابار ساحل تي پکڙجي ويو. پوء اسلام ستين صدي عيسويءَ ۾ [[ننڍو کنڊ|هندستان]] جي اترئين حصي ۾ پهتو، جڏهن عربن [[سنڌ|سنڌ تي]] حملو ڪيو ۽ فتح ڪيو. اهو 12هين صدي ۾ غزنوين ۽ غورين جي فتح ذريعي [[پنجاب]] ۽ [[اتر هندستان]] ۾ پهتو ۽ ان کان پوءِ هندستان جي مذهبي ۽ ثقافتي ورثي جو حصو بڻجي ويو آهي. گھوگھا، [[گجرات]] ۾ باروادا مسجد 623 عيسوي کان اڳ ٺھرائي وئي، چيرامن جمعا مسجد (629 عيسوي) ميٿالا، [[ڪيرالا|ڪيرا]] ۾ ۽ پاليا جمعا پالي (يا پراڻي جمعا مسجد، 628-630 عيسوي) ڪلاڪاري ، [[تمل ناڊو|تامل ناڊو]] ۾ ٽي [[ڀارت جي مسجدن جي فهرست|مسجدون آھن، جيڪي ھندوستان ۾ پھريون پھريون مسجدون]] ٺاھيون [[عرب|ويون]] (رسول الله صلي الله عليه وسلم جي حياتي ۾).   &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms|title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat|date=6 November 2016|quote=28 July 2019|archivedate=16 November 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms|title=India's oldest mosque and growing irrelevance of Muslim vote in Gujarat|date=8 December 2017|language=en|quote=28 July 2019|archivedate=9 December 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=22 March 2018|quote=28 July 2019}} {{تصديق گھربل|date=August 2019}}&lt;/ref&gt; چيرامن پيرومل جي ڏند ڪٿا موجب، پهرين هندستاني مسجد 624 عيسوي ۾ موجوده [[ڪيرالا]] ۾ ڪوڊنگلور ۾ چيرا خاندان جي آخري حڪمران (تاج الدين چيرامن پيرومل) جي حڪم سان ٺاهي وئي هئي، جنهن [[اسلام ۾ نبي ۽ رسول|اسلامي پيغمبر]] [[محمد ﷺ|محمد]] (لڳ ڀڳ 570-632ع) جي زندگي ۾ [[اسلام]] قبول ڪيو هو. ساڳئي طرح، اوڀر وارن ساحلن تي [[تمل ناڊو|تامل ناڊو]] جا تامل مسلمان پڻ دعويٰ ڪن ٿا ته انهن [[محمد ﷺ|محمد]] صلي الله عليه وسلم جي حياتيءَ ۾ اسلام قبول ڪيو هو. مقامي [[مسجد|مسجدون]] 700 عيسوي جي شروعات جون آهن. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Islam in South Asia in Practice|year=2009}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>o8lswgdxvku86rijdukpwouet76bd9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374382</id>
      <parentid>374373</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="tg3fravs8ojs0z3e4o3xe3sn9jmxccr" xml:space="preserve">اسلام ڀارت جو ٻيو نمبر وڏو مذهب آهي، جنهن ۾ ملڪ جي آبادي جي %14.2 يا لڳ ڀڳ 17 ڪروڙ 22 لک آبادي جي سال2011ع جي مردم شماري ۾ [[اسلام]] جي پيروي ڪندڙ طور سڃاڻپ ڪئي وئي آهي. [[ڀارت]] ۾ دنيا جي ٽيون نمبر تي وڏي [[مسلمان]] آبادي آهي.&lt;ref name=&quot;pewresearch.org-2015&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/04/01/the-countries-with-the-10-largest-christian-populations-and-the-10-largest-muslim-populations/|title=The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations|quote=17 June 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&amp;q=what+percent+of+muslims+live+in+south+asia&amp;pg=PA193|title=South Asian Religions: Tradition and Today|last1=Pechilis|first1=Karen|last2=Raj|first2=Selva J.|date=1 January 2013|publisher=Routledge|isbn=9780415448512|page=193}}&lt;/ref&gt; ڀارت جي مسلمانن جي اڪثريت [[سني اسلام|سني مسلم]] آهي ۽[[شيعہ اسلام|شيعه مسلم]] مسلمان آبادي جو تقريباً 15 سيڪڙو آهن.&lt;ref name=&quot;USSD-IRFR&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=13 May 2013|quote=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[وڪيپيڊيا:ثابتي|&lt;span title=&quot;Quotation needed from source to verify. (September 2025)&quot;&gt;تصديق ڪرڻ لاءِ ڪوٽيشن جي ضرورت آهي&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

[[اسلام]] پهريون ڀيرو، [[عرب جزيري نما|عربستان]] ۾ مذهب جي ظهور کان ٿوري ئي دير کان پوء ڏکڻ هندستاني برادرين ۾ [[گجرات]] ۾ عرب ساحلي واپاري رستن ۽ مالابار ساحل تي پکڙجي ويو ۽ پوء ستين صدي عيسويءَ ۾ [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] جي اترئين حصي ۾ پهتو، جڏهن عربن [[سنڌ]] تي حملو ڪيو ۽ فتح ڪيو. اهو 12هين صدي ۾ غزنوين ۽ غورين جي فتح ذريعي [[پنجاب]] ۽ [[اتر هندستان]] ۾ پهتو ۽ ان کان پوءِ هندستان جي مذهبي ۽ ثقافتي ورثي جو حصو بڻجي ويو آهي. گھوگھا، [[گجرات]] ۾ باروادا مسجد 623 عيسوي کان اڳ ۾ ٺھرائي وئي، چيرامن جامع مسجد (629 عيسوي) ميٿالا، [[ڪيرالا|ڪيرا]] ۾ ۽ پاليا جامع مسجد يا پراڻي جمعا مسجد، 628-630 عيسوي ۾ پالي، [[تمل ناڊو|تامل ناڊو]] ۾ ٽي [[ڀارت جي مسجدن جي فهرست|مسجدون]] آھن، جيڪيون، هندستان ۾ [[محمد|رسول الله صلي الله عليه وسلم]] جي حياتي ۾ پھريون پھريون ٺاھيون ويون.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms|title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat|date=6 November 2016|quote=28 July 2019|archivedate=16 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms|title=India's oldest mosque and growing irrelevance of Muslim vote in Gujarat|date=8 December 2017|language=en|quote=28 July 2019|archivedate=9 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=22 March 2018|quote=28 July 2019}} {{تصديق گھربل|date=August 2019}}&lt;/ref&gt; راجا چيرامن پيرومل جي ڏندڪٿا موجب، پهرين هندستاني مسجد 624 عيسوي ۾ موجوده [[ڪيرالا]] ۾ ڪواڊنگلور ۾ چيرا خاندان جي آخري حڪمران، تاج الدين چيرامن پيرومل، جي حڪم سان ٺاهي وئي هئي، جنهن [[اسلام ۾ نبي ۽ رسول|پيغمبر]] [[محمد|محمد ﷺ]] (لڳ ڀڳ 570-632ع) جي زندگي ۾ [[اسلام]] قبول ڪيو هو. ساڳئي طرح، اوڀر وارن ساحلن تي [[تمل ناڊو|تامل ناڊو]] جا تامل مسلمان پڻ دعويٰ ڪن ٿا ته انهن [[محمد|محمد ﷺ]] جي حياتيءَ ۾ اسلام قبول ڪيو هو. مقامي [[مسجد|مسجدون]] 700 عيسوي جي شروعات جون آهن.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Islam in South Asia in Practice|year=2009}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:ڀارت ۾ اسلام]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]
[[زمرو:ڀارت جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]</text>
      <sha1>tg3fravs8ojs0z3e4o3xe3sn9jmxccr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڀارت ۾ مذهب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95638</id>
    <revision>
      <id>374412</id>
      <timestamp>2026-04-29T10:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348123717|Religion in India]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>374412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="hiptcp84qxp2jfn8ynbd80zzly1ilbl" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[ويشنو]] سان گڏ ([[پٿر چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪ]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.</text>
      <sha1>hiptcp84qxp2jfn8ynbd80zzly1ilbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374414</id>
      <parentid>374412</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڀارت]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3622" sha1="jflo4a0pbukr5ogune48kxpw8lbk6jh" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[ويشنو]] سان گڏ ([[پٿر چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪ]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]</text>
      <sha1>jflo4a0pbukr5ogune48kxpw8lbk6jh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374415</id>
      <parentid>374414</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:مذهب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="4ambdrv5fanelf52qw4xypsm0mjhj55" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[ويشنو]] سان گڏ ([[پٿر چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪ]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]</text>
      <sha1>4ambdrv5fanelf52qw4xypsm0mjhj55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374416</id>
      <parentid>374415</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3696" sha1="c4m9ajcdyen0vs4dve724cp8swgfv0k" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[ويشنو]] سان گڏ ([[پٿر چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪ]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]]</text>
      <sha1>c4m9ajcdyen0vs4dve724cp8swgfv0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374417</id>
      <parentid>374416</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:هندستان ۾ مذهب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="a61ug34uq8x05gvtvvc71cgws6tlcs7" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[ويشنو]] سان گڏ ([[پٿر چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪ]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]</text>
      <sha1>a61ug34uq8x05gvtvvc71cgws6tlcs7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374418</id>
      <parentid>374417</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>374418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="0vb9akl0oot1cx4aftrhmt0y40qzc9d" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[ويشنو]] سان گڏ ([[پٿر چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪ]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]
[[زمرو:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>0vb9akl0oot1cx4aftrhmt0y40qzc9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374421</id>
      <parentid>374418</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3831" sha1="bldlksip1dlvksf4f9ujjrl0uy8u8lz" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ۾ هندوئن جي ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[وشنو]] سان گڏ ([[چٽسالي|پٿر تي چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪا]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ بهائي مذهب جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ اسلام جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

هندستان جي آئين جي تمہيد ۾ چيو ويو آهي ته ڀارت هڪ سيڪيولر رياست آهي،   ۽ هندستان جي آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، هندستان جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. زرتشتي مذهب، صنامي ۽ يهوديت جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي، ۽ هر هڪ جا هزارين هندستاني پيروڪار آهن. هندستان ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل [[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. هندستان ۾ ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ڪيترائي ٻيا قبائلي مذهب پڻ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]
[[زمرو:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>bldlksip1dlvksf4f9ujjrl0uy8u8lz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374425</id>
      <parentid>374421</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3867" sha1="n9n88u6xy6l8aeb7yxxui6yfhy4urgn" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1          = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ۾ هندوئن جي ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[وشنو]] سان گڏ ([[چٽسالي|پٿر تي چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3          = ميسور، [[ڪرناٽڪا]] ۾ سينٽ فلومينا ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2          = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4          = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري
}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ [[بھائيت|بهائي مذهب]] جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ [[اسلام]] جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

ڀارت جي آئين جي شروعات ۾ چيو ويو آهي ته [[ڀارت]] هڪ [[سيڪيولر رياست]] آهي ۽ ڀارت جو آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، ڀارت جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. [[زرتشتي مذھب|زرتشتي مذهب]]، [[بت پرستي|صنامي]] ۽ [[يهوديت]] جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي ۽ هر هڪ جا هزارين ڀارتي پيروڪار آهن. ڀارت ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي جي بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي آهي؛ {{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل جي جاء،[[ايران]] تائين محدود آهن جتان اهي پيدا ٿيا هئا. ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ٻيا قبائلي مذهب پڻ ڀارت ۾ موجود آهن.

[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]
[[زمرو:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>n9n88u6xy6l8aeb7yxxui6yfhy4urgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>374428</id>
      <parentid>374425</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>374428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="en3l4tp08xm3bw93tbs9khnk9q2hit5" xml:space="preserve">{{Multiple image
| align             = 
| direction         = 
| total_width       = 250
| image1            = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg
| alt1              = 
| caption1 = مدورائي، [[تمل ناڊو]] جي ميناڪشي مندر ۾ هندوئن جي ديوي ميناڪشي پنهنجي مڙس [[شيوا]] ۽ ڀاء [[وشنو]] سان گڏ ([[چٽسالي|پٿر تي چٽسالي]])
| image3            = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg
| caption3 = ميسور، [[ڪرناٽڪا]] ۾ سينٽ فلومينا جو ڪيٿيڊرل، [[ايشيا]] جي بلند ترين چرچن ۾ هڪ آهي.
| perrow            = 1
| image2            = India - Delhi islamic library - 5067.jpg
| image4            = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg
| caption2 = [[نئين دهلي]] ۾ [[مسلمان]] هڪ [[اسلام|اسلامي]] [[لائبريري]] ۾ [[اخبار]] جو مطالعو ڪئي رهيا آهن.
| caption4  = [[گولڊن ٽيمپل]]، [[امرتسر]]، [[پنجاب، ڀارت]] هڪ سک ياتري}}
'''ڀارت ۾ مذهب''' مذهبي عقيدن ۽ طريقن جي تنوع سان نمايان آهي. هندستان جي تاريخ ۾، [[مذهب]] ملڪ جي ثقافت جو هڪ اهم حصو رهيو آهي ۽ [[ننڍو کنڊ|هندستاني برصغير]] دنيا جي چئن وڏن مذهبن، يعني [[هندوڌرم|هندومت]]، [[ٻڌمت]]، [[جين ڌرم|جين مت]] ۽ [[سک مت]] جي جنم ڀومي آهي، جيڪا مجموعي طور تي اصلي [[ڌرمي مذهب|هندستاني مذهب]] يا [[ڌرمي مذهب]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا ۽ ڀارت جي ڪل آبادي جي 83 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڀارت ۾ دنيا ۾ هندومت، سک مت، زرتشتي مذهب، جين مت ۽ [[بھائيت|بهائي مذهب]] جا سڀ کان وڌيڪ پيروڪار موجود آهن. ان کان سواء، اهو [[انڊونيشيا]] ۽ [[پاڪستان]] کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ [[اسلام]] جي پيروڪارن جو ملڪ ۽ ٻڌ ڌرم جي نائين وڏي آبادي جو گهر آهي. 

ڀارت جي آئين جي شروعات ۾ چيو ويو آهي ته [[ڀارت]] هڪ سيڪيولر رياست آهي ۽ ڀارت جو آئين مذهب جي آزادي جي حق کي بنيادي حق قرار ڏنو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to the Constitution of India}}&lt;/ref&gt;

سال 2011ع جي مردم شماري موجب، ڀارت جي آبادي جو %79.8 هندومت، %14.2 [[ڀارت ۾ اسلام|اسلام]]، %2.3 عيسائيت، %1.7 سک مت، %0.7 ٻڌمت ۽ %0.4 جين مت جي پيروي ڪري ٿو. [[زرتشتي مذھب]]، [[بت پرستي|صنامي]] ۽ [[يهوديت]] جي به هندستان ۾ هڪ قديم تاريخ آهي ۽ هر هڪ جا هزارين ڀارتي پيروڪار موجود آهن. ڀارت ۾ دنيا ۾ زرتشتي مذهب يعني پارسي ۽ بهائي عقيدي، بنهي جي پيروي ڪندڙ ماڻهن جي سڀ کان وڏي آبادي موجود آهي؛{{Sfn|Smith|2008}} ٻي صورت ۾ اهي مذهب وڏي حد تائين پنهنجي اصل جي جاء، [[ايران]] تائين محدود آهن، جتان اها پيدا ٿيا هئا. ڪيترائي قبائلي مذهب، جهڙوڪ ڊوني-پولو، صنامه ازم، سارن ازم، نيامتر ۽ ٻيا قبائلي مذهب پڻ ڀارت ۾ موجود آهن.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهب]]
[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:ايشيا ۾ مذهب]]
[[زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]
[[زمرو:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>en3l4tp08xm3bw93tbs9khnk9q2hit5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڀارت ۾ مذهب</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95639</id>
    <revision>
      <id>374430</id>
      <timestamp>2026-04-29T10:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڀارت جو سماج]] [[زمرو:ايشيا ۾ مذهب]] [[زمرو:مذهب بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]</comment>
      <origin>374430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="jj4mr3bmez2yvj2w111ze7r7cm1uqa3" xml:space="preserve">[[زمرو:ڀارت جو سماج]]
[[زمرو:ايشيا ۾ مذهب]]
[[زمرو:مذهب بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:هندستان ۾ مذهب]]</text>
      <sha1>jj4mr3bmez2yvj2w111ze7r7cm1uqa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڀارت جو سماج</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95640</id>
    <revision>
      <id>374431</id>
      <timestamp>2026-04-29T10:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڀارت]] [[زمرو:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>374431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="0v7krgnpthm874f4lprfvhigmp40fvl" xml:space="preserve">[[زمرو:ڀارت]]
[[زمرو:ايشيا جو سماج بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>0v7krgnpthm874f4lprfvhigmp40fvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ايشيا ۾ مذهب</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95641</id>
    <revision>
      <id>374433</id>
      <timestamp>2026-04-29T10:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:مذهب بلحاظ کنڊ]] [[زمرو:ايشيا جو سماج]]</comment>
      <origin>374433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="h1u3z8bm8du2p5wixzbnykz1ljk6ocu" xml:space="preserve">[[زمرو:مذهب بلحاظ کنڊ]]
[[زمرو:ايشيا جو سماج]]</text>
      <sha1>h1u3z8bm8du2p5wixzbnykz1ljk6ocu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مذهب بلحاظ کنڊ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95642</id>
    <revision>
      <id>374434</id>
      <timestamp>2026-04-29T10:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:مذهب]] [[زمرو:زمرا بلحاظ کنڊ]]</comment>
      <origin>374434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="2sat6exd67kefzyrtvaecroowp13djw" xml:space="preserve">[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ کنڊ]]</text>
      <sha1>2sat6exd67kefzyrtvaecroowp13djw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مذهب بلحاظ ملڪ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>95643</id>
    <revision>
      <id>374435</id>
      <timestamp>2026-04-29T10:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:مذهب]] [[زمرو:زمرا بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>374435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="naurre07554o3tzdene7p2gaw5899yi" xml:space="preserve">[[زمرو:مذهب]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>naurre07554o3tzdene7p2gaw5899yi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>